open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zieë van Alborán

De **Zieë van Alborán** is 't meis westelike stök van de Middellandse Zieë. Zie leejt tösse Spanje en Marokko. De zieë wuurt begrens door Cabo de Gata in Andalusië en Cap Fegalo in Algerieje in 't oeëste en Gibraltar en de Spaanse exclave Ceuta in 't weste. Vanaaf dao verbind de Straot van Gibraltar de zieë mit d'n Atlantische Oceaan. 't Zaltgehalte is heej get lieëger es in de res van de Middellandse Zieë, doordet 't zaltere en dös zwaordere zieëwater van de Middellandse Zieë ónder 't get zeutere oceaanwater struimt. 

De gemiddelde deepde is 445 maeter en 't deepste stök is 1.500 maeter. Midde in zieë leejt ouk 't eilandsje Isla de Alborán. Aan de Marokkaanse kös ligge verschillende kleine eilendsjes die tot Spanje behure, mer geografisch in Afrika ligge en door Marokko wure geclaimd. Dees eilendsjes en exclaves wure de Plazas de soberanía geneump.
50PLUS

**50PLUS (50+)** is 'n Nederlandse politieke partei vuur ouwer luuj. De partei woeëd in 2009 ópgerich ónger d'r naam Onafhankelijke Ouderen en Kinderen Unie (OOKU). Ze doog nog neet mit aa de Twieëde Kamerverkezinge van 2010. In d'r herfs van dat joar woeëd d'r naam verangerd noa 50PLUS, zoeëwie de partei noe heesj. 50PLUS zit in 't midde van 't politieke spectrum. De partei is óp Europees niveau óngerdeel van de EDP.

De partie houw in 2024 1.515 lede. D'r fractievuurzitter is Willem Dekker.

## Sjtankpunte
Wie d'r naam al aagieëf, kumt 50PLUS in 't bezónger óp vuur de belange va luuj va vieftig joar en ouwer. Dit vertaalt zich nao höär sjtankpunte in versjillende verkezingsprogramme. Hei-oet bliek ooch dat de partei óp sociaal-economisch vlaak vuural linkse kenmerke hat en zich aasjlut bei anger parteie binne de sociaaldemocratie (focus óp zörg, pensionering, oetkiering en teëgegoa va leëftiedsdiscriminatie).

Zoeë wilt de partei d'r AOW-leëftied óp 65 joare haote, de reëkerente vuur pensioene vaszette op 4%, de sociaal laste beperke vuur werknummesj van aoder es 45 joar, oetkieringe vuur werkloze behaote, 'n verlieëging van de belastinge vuur gepensioneerde en 'n hervörming van de zörg, oane maatwerking. 

50PLUS is vuursjtander van Europese samewirking, ónger anger óp 't gebeed van defensie en d'r aanpak va georganiseerde criminaliteet.

## Verkezingsrizzeltate
50PLUS doog in 2012 't vuur 't ieësj mit aan de Twieëde Kamerverkezinge en holde doe twieë zedele. Bei de Twieëde Kamerverkezinge van 2017 holde de partei veer zedele. In 2019 holde de partei höar beste rizzeltate bei de Europese verkezinge, provinciaal verkezinge en vuur de Ieësjte Kamer. Doanoa noom 't electoraal sukses behuurlig aaf, ónger mieë durch de intern conflikte. 

### Twieëde Kamer

### Ieësjte Kamer

### Europees parlement

### Provinciale Staten

## Weblinks
* Website van 50PLUS
* 50PLUS, Parlement.com
Partij voor de Dieren

**Partij voor de Dieren (PvdD)**  is 'n linkse Nederlandse politieke partei, ópgerich óp d'r 28e oktober 2002. Hoofthema van de partei is de besjerming van bieëste en 't milieu. Doamit is Nederlank 't ieësjte lank, woeërin 'n partei mit dit thema verteëgewoadig is in 't parlement. Waal weëd zie 'n one-issuepartei genumt, weil de partei zich vuural rich óp höar hoofthema. In 't parteiprogram va PvdD van 22 jannewaar 2003 woeëde óch sjtankpunte gepresenteerd uëver thema's wie economie, kultoer, gezónkheed, verkieër en óngerrich. Ofsjoeën de partei zag dat zie neet links en neet rechs is, weëd zie waal dök tot 't linkerdeel van 't politieke sjpectrum gereëkend. Bei de Twieëde Kamerverkezinge in 2006 holde zie twieë zedele. In 2017 sjteeg dit aantal noa vief. Óch 't ledenaantal sjtiegt de letste joare en ligk in 2020 rónk de 18.000.

Fractievuurzitter is Esther Ouwehand. 

## Twieëde Kamer

## Weblinks
* Website va de PvdD
* Partij voor de Dieren (PvdD), Parlement.com
MaBro

De **NV MaBro** waor e broedfebrik in Mestreech, gelege aon 't Slevrouweplein 17. De naom is 'n sametrèkking vaan *Maastrichtsche Broodfabriek*. 't Febrik is opgeriech in 1878 es *NV Maastrichtsche Broodfabriek*, vaanaof 1952 woort de afkorting *MaBro* gebruuk. In 1974 kump 't tot 'n faillisement en in 1980 weure de gebouwe gesloop um plaots te make veur nuibouw.

## Historie
't Broedfebrik woort in 1878 opgeriech door Joannes Petrus Hubertus Hamers. Ziene ierste zoon Pierre kump later ouch in de febrik te wèrke es technisch adviseur en ziene derde zoon Martin weurt directeur.

In 1961 nump de MaBro zienen intrèk in de 't veurmaoleg opvanghoes veur kinder aon 't Slevrouweplein.

In september 1973 fuseert MaBro mèt O.D.B. (Ons Dagelijks Brood) oet Heerle. In 1974, door versjèllende oorzake wie gestege loene, gestege groondstofprijze en de pries vaan 't broed, geit 't bedrief evels failliet.

## Brón
* N.V. MaBro 'Maastrichtsche Broodfabriek' 1878-1980
Krater

Mèt **krater** kan waere gemeindj:

* 'n Antiek mingvaat veur water en wien, zuug krater (mingvaat);
* E bassin op 'n hiemellichaam, óntsjtange door insjlaag van 'ne meteoriet, zuug inslaagkrater;
* De vuurmóndj van 'n völkaan.
Forum voor Democratie

**Forum voor Democratie (FVD)** is 'n Nederlandse rechs-nationalistische en eurosceptische politieke partie. FVD woeëd in 2015 ópgerich es denktank durch Thierry Baudet en Henk Otten en woar actief teëgesjtander tiedes 't Oekraïnereferendum. Óp d'r ieësjte september 2016 woeëd de partie ópgerich, zoeëwie me höar noe kint. Noa höar óprichting hat de partie te make gehad mit mieëder intern conflikte, oeëbei lede oet de partie sjtapde of woeëde gezat, mit aafsjplitsinge tot gevolg. E aantal vuurbilder zint  Groep Otten, JA21, Belang van Nederland en de fractie-Frentrop.

De partei hat in 2023 61.284 lede. D'r fractievuurzitter is Thierry Baudet.

## Sjtankpunte
FVD is in ikkenomisj ópzich 'n neo-liberaal partie. Ze pleit vuur 'n klinger uueverheed, minder regulering en mieë besjerming van nationaal bedrieve. 
Zie is vuursjtander van 'n direkte democratie en e zakekabinet en vuur de iveuring van bindende referenda, volksinitiateve, 'ne gekoze burgemeester en 'ne direk gekoze minister-prizzedent. Ze wilt de Nederlandse soevereniteet versjtevige durch e bindend referendum uuever 't oettreëne oet de Europese Unie.

FVD is vuursjtander van e sjtrenger immigratiebeleid, zjwoar sjtroave en 'n verhuueging van 't defensiebudget noa 2% van 't BBP noa de NAVO-norm.

Ze velt ooch óp durch höar klimaatscepticisme en ze óntkent d'r wetesjappelige consensus uuever de gevolge va klimaatverangering.

## Verkezingsrizzeltate
Bei de Twieëde Kamerverkezinge van 2021 holde 't FVD 8 zedele. De groeëtste uueverwinning tot noe touw woar bei de verkezinge vuur de Provinciaal Sjtate van 2019. In versjeie provincies woeëde ze de groeëtste fractie. Umdat de Provinciaal Sjtate ja ooch de Ieësjte Kamer keze, hold de partie 12 zedele. Doanoa noom 't electoraal sukses behuurlig aaf, ónger mieë durch de intern conflikte.

### Twieëde Kamer

### Ieësjte Kamer

### Europees parlement

Noa d'r Brexit kreeg FVD 'ne extra zedel: 4 / 29.

### Provinciaal Sjtate

## Weblinks
* Website van 't FVD
* Forum voor Democratie (FVD), Parlement.com
Balearische Zieë

De **Balearische Zieë** (Spaans en Catalaans: *Mar Balear*) is 't stök van de Middellandse Zieë det de Baleare scheidt van 't Iberisch schiereiland. D'n Ebro móndt oet in de zieë. De kös róndum dees zieë steit bekind beej vuul Noord- en West-Europese toeriste en euverwinteraers. De kóms van die luuj vanaaf de jaore '60 beteikende 't begin van massatoerisme en 'n economie die gooddeils dreijt op dees deensverlieëning.

In de Romeinsen tied hoot de zieë *Mare Hispanum* of *Mare Ibericum*, bei name verwieze nao 't vasteland, det Iberië hoot, mer ouk 'n Romeinse provincie waas: Hispania. D'n hujige naam stamt ouk oét de Romeinsen tied.
Libische Zieë

De **Libische Zieë** (Grieks: *Λιβυκόν πέλαγος*; Arabisch: *البحر الليبي‎*; Latien: *Libycum Mare*)  is 't zudelik stök van de Middellandse Zieë, det tösse Griekse eilande Kythira, Kreta en Karpathos in 't noorde en de de Libische kös in 't zuje leejt. In taegestelling tot de noordelik gelaege Egeïsche Zieë  ligge heej mer wienig eilendjes. 't Groeëtste eiland is Djerba, aan de kös van Tunesië. 't Groeëtste aan de Griekse ziej is Gavdos. Ander eilendsjes zien Gavdopoula, Koufonisi en Chrysi. Zie ligge allemaol geliek ónder Kreta. Oeëstelik van dees eilendsjes is de Levantiense Zieë. In 't noorde grens de zieë aan de Ionische Zieë en in 't weste aan de Straot van Messina.

De zieë is hendig kalder es de Levantiense Zieë. Det kump door de euverhiersende deepdestruiminge. Aan de Libische kös leejt de Golf van Sirte, det de vörm van ennen hep oét 't land haet.

In de aldheid heite de zieë ouk waal *Mare Africum* en 't westelik deil tösse Malta en Tunesië einerzieds en de Griekse eilande anderzieds heite de *Sicilische Zieë*, mer dae naam is neet gebroekelik mier.
Baklava

**Baklava** (Arabisch: *بقلاوة*, baqlāwa; Armeens: *փախլավա*, pʼaḫlawa; Koerdisch: *به‌قلا‌وه‌*, beqlawe; Albanees: *Bakllava*; Azerbeidzjaans: *Paxlava*; Bulgaars: *Баклава*, Baklawa; Greeks: *Μπακλαβάς*, baklav'as; Perzisch: *باقلوا*, bāqlavā; Roessisch: *Пахлава*, pachlawa; Törks: *Baklava*) is lekkesj dat mieëtstes es dessert weëd gegeëte. 't Kunt oet 't Midde Oeëste meh 't behuurt óch tot de Balkancuisines. Dat kunt durchdat 't Ottomaans Riek dat gebeed vunnefhóngerd joare lang uëverhieësj houw. I Wes-Europa weëd 't geserveerd i Törkse en Greekse restaurants. D'r oeërsjprung van 't lekkesj weëd durch versjillende leng en völker geclaimd. Ee va de theorieë zag dat de Assyriërs 't dessert i de achste ieëw vuur Christus houwe oetgevónge. 't Aodste recep sjtamt oet de sjpieër aodheed en kunt oet Grekelank. 

Baklava weëd versjillend gemak, meh besjteet ummer oet löagsjkes filodeeg, dat e bietsjke óp bladerdeeg liek. Doatussje guëf 't ummer e noeëtvölling, mieëtstes oet walnoeët, amandel of pistache. Vöal völlinge besjtoa óch oet kanieël, gróffelsnaal, kardamom, sitroeënrief, appelsienrief, roeëzewater en vanillesoeker. 't Baksel weëd noa 't bakke durchdrenk mit zeute siroeëp die besjteet oet hoeënig of soeker.

't Weëd dök i klinge sjtökker gesjneie. Baklava is hieël zeut en mechtig. I vöal leng drink me doarum sjtarke kaffee d'r bei. I toeristische gebede eët me dök e bölke ies d'r bei.

## Variaties
I g'n regio rónkum g'n Egeïsche Zieë i Törkieje weëd baklava dök gemaak mit pistache, walnoeët en amandel. I g'n Sjwatte Zieëregio weëd 't gevöld mit hazelnuët en de sjtad Gaziantep in 't zuudoeëste van 't lank sjteet bekank um zing pistachebaklava. I Törkieje is 't dök e gebroek um baklava te nöttige mit kajmak, e soat roeëmig zuvelproduk.

I Grekelank besjteet 't lekkesj traditioneel oet 33 löagsjkes, verwiezend noa d'r leëftied va Jezus. De Azerbeidzjaanse baklava weëd gemaak mit walnuët en amandele, dewiel de Armeense dökker mit gróffelsnaal en kanieël gemaak weëd. I Libanon, Syrië, Irak, Jordanië en Israël weëd baklava gemaak mit bótter, walnuët en soekersiroeëp.
Eurazië

**Eurazië** is e supercontinent en — strik geografisch gezeen — 't eigelek continent en landmassa wat de werelddeile Europa, Azië en 't Midde-Ooste umvat. De naom is 'ne misjmasj vaan de naome *Eur*opa en *Azië*. De grens tösse Europa en Azië is 'n debat an sich boe nog altied geine consensus euver besteit. Euver 't algemein weure de Oeralberg gezeen es de grens tösse die twie werelddeile. Eurazië weurt allewijl ouch dèks gebruuk in de polletieke konteks vaan Rusland en zien umligkende len. In dat geval sleit Eurazië dus op e polletiek en/of cultureel euvergangsgebeed tösse Europa en Azië. Dit kump veural bis oetdrökking in de Euraziatische Ikkenomische Unie, boeveur Rusland 't initiatief heet genome.

't Gief 4,6 mieljaar lui in Eurazië, wat roontelum 65% vaan de ganse wereldbevolking is.

't Modern idee vaan Eurazië geit in tege de aw Europees wereldindeiling die al trök geit tot de Grieke en de Roemeine. De Grieke rekende Anatolië wel bij Europa, en dat kaom umtot zie 't bis hunne wereld rekende. De Roemeine hadde 'n dreideiling vaan de wereld zoewie zie 't kóste: Europa, Azië en Libië (wat neerkaom op gans Afrika).
Joker

De **joker** (oetspraok miestens volgens Limbörgse/Nederlandse regele; in Midde-Limburg ouch wel 'ne *jollie(mander)* geneump) is 'n speulkaart die in sommege kaartspeule weurt gebruuk. Allewijl weurt zie standaard mètgelieverd in Frans-Ingelse kaartspeule; me vint in e book kaarte dèks twie of drei jokers. Zoe'n kaart tuint es regel e pleetsje vaan 'nen awwerwètse nar (Ingels: *joker*). De kaart besteit nog neet zoe laank.

## Historie
De kaart is in de Vereinegde Staote oontstande, en wel in 't speul euchre. Daobij gief 't twie hoeg troufkaarte: d'n trouveboer en de boer vaan de aonligkende kleur (de kaartkleur die ouch zwart of roed is, beveurbeeld hartes bij roetes trouf). Zoe roond 1860 kaom dao 'n extra kaart in gebruuk die dao nog bove stoont (*imperial bower*). De naom *joker* kump allezeleve vaan de naom vaan 't speul *euchre*. Toch moot me aonnumme tot ouch 't tarokspeul 'n rol heet gespäöld. Hei-in kump al vaanajds 'ne nar in veur, 'n vergeliekbaar flexibel kaart mèt 'n hoeg weerde. Dao sprik ouch veur tot me al binne inkel jaore jokers is goon drökke mèt 't beeld vaan de nar drop (en dus neet vaan de boer, boe heer oersprunkelek veur stoont).

In ierste instantie woort de joker allein in Amerikaanse kaartbeuk gedoon. Dao begós roond 1875 't pokerspeul ouch vaan de joker gebruuk te make. Later wejde 't gebruuk euver nao 't Vereineg Keuninkriek, en vaandao nao 't Europees vasteland. In 't Zuid-Amerikaans canasta raakde twie jokers in gebruuk; sinds 't midde vaan d'n twintegsten iew weure die standaard in kaartspeule gestop. Veur bepaolde speule gebruuk me ouch drei jokers. 'nen Oetsjeter is Zwicker oet Noord-Duitsland, boe me wel zès jokers gebruuk; heiveur weure speciaol speule gemaak. Allewijl vint me dèks twie of drei jokers in e book kaarte. Soms zit dao nog 'n extra kaart bij (mèt de puntetèlling vaan bridge of canasta); me kin aofspreke um die es extra joker te gebruke.

## Uterlek
Euver 't algemein tuint de joker 'ne nar, meh umtot 't 'n jónger kaart is es de aandere, gief 't dao väöl variatie in. Sommege lui spaore de jokers vaan specifieke kaartspeule; zeldzaom exemplare weure soms veur väöl geld verhandeld.
Giuseppe Verdi

**Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** (Busseto, 9 of 10 oktober 1813 - Milaan, 27 jannewarie 1901) waor 'nen Italiaanse componis. Heer is veural bekind gewore door zien opera's. Heer kraog in zien woenplaots compositieles en begós roond 1840 mèt de compositie vaan opera in de geis vaan Donizetti en Bellini. Ziene vreugen opera *Nabucco* (1842) had al zoe groet succes tot ziene naom gemaak waor; nao nog e paar jaor hel wèrke waor heer bekind in gans Italië. Verdi tuinde sympathie veur de idee vaan e vereineg Italië; um die rei waore zien opera's soms oonderwerp vaan censuur. Verdi bleef tot op hoege leeftied succesvol opera's componere, wie *Macbeth* (1847), *Rigoletto* (1851), *Il trovatore* (1853), *La traviata* (1853), *La forza del destino* (1862), *Aida* (1872), *Otello* (1887) en *Falstaff* (1893). Wijer sjreef heer oonder mie e requiem (1874) en get instrumentaole meziek (boe-oonder e striekkwartèt, 1873). Verdi had 'n groete veurleefde veur literair libretti, dèks nao speule vaan Shakespeare. In zien opera's zuut me 'n oontwikkeling vaan 't vreugromantisch belcanto mèt väöl bravoure-aria's nao meziek boe-in de dramatiek veur 't vocaol vertuin geit. Ouch huurt me in zien later werk 'n neiging tot muzikaol experimentere, oonder invlood vaan (meh laank neet zoe ingriepend wie) Wagner. Zien opera's zien nao zienen doed noets vaan 't rippertoire gebleve en dominere, same mèt de werke vaan Giacomo Puccini, nog ummer d'n operawereld. Väöl vaan zien aria's hure tot 't allerbekindste wat de klassieke meziek te beeje heet.
RKSV Achilles '29

**[[RKSV]] Achilles '29** is 'n semi-professioneel voetbalclub oet Groesbeek (gemeinte Berg en Dal). Tot 1967 stoont de club bekind es *RKSV Groesbeek*. Traditioneel is 't ein vaan de twie groete clubs oet 't dörp; de aander is De Treffers. Same späölde de clubs jaorelaank hoeg in de zondagcompetitie, totdat Achilles in 2013 amateurkampioen woort en promoveerde nao de Ierste Devisie. Sindsdeen heet 't deel oetgemaak vaan 't betaold voetbal, al haolde de club neet väöl sportief succès. In 2017 degradeerde de club nao de Twiede Devisie. 't Belofteteam vaan Achilles '29 späölt (in 't sezoen 2016/17) in de Daarde Devisie Zoondag.

## Rizzeltaote sinds 2010
Sinds de opriechting vaan de Topklasse (in 2016 euvergegaange in de Daarde Devisie) heet Achilles '29 dao-in gespäöld. Daoveur späölden 't ouch al Hoofklas. Umtot de opriechting vaan de Topklasse d'n ierste stap nao samesmèlting vaan amateur- en profvoetbal waor, is dit stadium mètgenome.

: De club woort in dit jaor neet allein kampioen vaan de Topklasse Zondag, meh ouch gans amateurkampioen.

## Externe link
* Officieel website
WDZ

**RKVV WDZ** (völlig: "Rooms-Katholieke Voetbalvereniging Wilskracht Doet Zegevieren") is 'ne amateurvoesbalverein oes Bóches, i j'n jemingde Zumpelveld. E is ópjericht in 1959. De kloebfaarbe zunt wit en sjwat. 't Sjportcomplex oeë de kloeb voesbal sjpieëlt, ligk i j'n jehuch Bóchezerhei. 

## Link
* Website va WDZ
Provinciale waeg 280

De **provinciale waeg 280** is 'ne door de provins Limburg beheerde waeg tösje Wieërt en de Pruse grens kórtbie Remunj, woe hae euvergeit in de A52. E gedeilte van dizze waeg, aan bei zieje van 't Lateraalkanaal Lin-Bögkeme, is oersjprunkelik es autobaan A68 aangelag gewaore. Nao euverdrach ane provins hoot dit sjtök nog inkel jaore A280, mer 't woort oetintelik 'nen autowaeg.

't Anger tracé tösje Remunj en de grens mit Pruses woort ómgeboewd in 2007. 't Nuuj autowaegtracé ligk noe naeve 't aaj. 't Aaj is huuj e 60 kilomaeter-waegske mit versjmallinge en hóbbele. De waeg haet 'n lengde van óngevaer 26 kilomaeter en is 'n wichtige oes-wesverbinding inne regio Midde-Limburg. 

## Toekóms
T'n naorde van Remunj, tösje 't centróm en 't Designer Outlet Centre, is de waeg nog oetgeboewd mit geliekvloerse krusinge en sjtopleechte. De gemeinte Remunj is van plan óm de doorsjtruiming te verbaetere door 't doorgaond verkier tösje de St. Wirosingel en kruuspunt Hateboer en 't verkier det inne sjtad mót zeen, vanein te sjeije. Op twie plekke kin 't plaatselik verkier de huidriebaan euversjtaeke. Op dees plek weurt de N280 verdeep aangelag. Op 24 jannewarie 2018 haet de Raod van Sjtaote bezjwaore taege 't plan óngegróndj verklaord. D'n aanlègk begint in 't naojaor van 2018 en geit drie jaore doere. 

Doanaeve zal 't waeggedeilte tösje de krusing mit de Napoleonsbaan en d'n A2 vernuujd waere. 't Geit óm mierder klein aanpassinge die zich richte op verkiersveiligheid en de bereikbaarheid van landjboewpercele, woeninge en bedrieve. D'r waere twie rotondes aangelag ter huugde vanne krusing N280/N273 en ein op de krusing N273/N279.
 
## Trajek

## Trivia
De aansjleting van de N280 oppe A2 bie Kelpe-Oler haet de vörm van 'ne knaok. Dit is 'n saort langgerèkde rotonde. Ze waor de ierste in häör saort in Nederland.

## Weblinks
* Autosnelwegen.nl - Aopesjtèllingslies N280
* Www.limburg.nl - infermasie euver 't infrasjtructureel projek N280-wes

## Brónne
Oratorium

:*Dit artikel geit euver 't meziekgenre. *Oratorium* is ouch e neet zoe gebrukelek woord veur [[kapel (geboew)|kapel]].*
----
'n **Oratorium** is e dramatisch meziekstök zoonder enscenering en es regel mèt 'ne religieuze inhaajd. 't Hoof neet per se 'n liturgische functie te höbbe. 't Genre leefde veural in de barok.

't Oratorium oontstoont in 1600 mèt *Rappresentatione d'Anima, et di corpo* vaan Emilio de' Cavalieri. Dit werk waor gebaseerd op 't oonderzeuk vaan de Florentijnse Camerata, zjus wie de ierste opera's vaan Peri en Caccini die in dezelfden tied vaan de groond kaome. In d'n theocratische Kèrkeleke Staot waore mythologische verhaole evels neet acceptabel, en waor me vaan buunwerke ouch neet zoe gestiech. Zoe oontstoont 't oratorium es 'ne specifiek kèrkeleke vörm vaan opera.

In de loup vaan de zeventienden iew woort 't genre populairder in Italië, en kraog 't ouch veuj aon de groond in Duitsland. Bekind woort beveurbeeld 't Keersoratorium vaan Johann Sebastian Bach. Ouch de passie krijg bij Bach de vörm vaan 'n oratorium. In hunnen tied nog bekinder woorte de Ingelstaolege oratoria vaan Georg Friedrich Händel, dèks op Biebelse thema's. Zie bekindste oratorium is de *Messiah*.

Nao de barok raak 'n genre in oonbruuk. Es componiste al oratoria sjrieve, besteie ze dao dèks wieneg aondach aon. Teikenend is beveurbeeld *Davide penitente* (KV 469) vaan Wolfgang Amadeus Mozart, wat neet langer is es 'n cantaat en boevaan de meziek vaan 'n aander werk kump (de *Mès in c*, KV 427). Roond dezen tied evels kump 't oratorium obbenuits oonder de aondach. Iers gebäört dat op initiatief vaan de mecenas Gottfried van Swieten. Kort daonao lègk Joseph Haydn ziech, geïnspireerd door 't werk vaan Händel, touw op 't sjrieve vaan twie oratoria, *Die Schöpfung* en *Die Jahreszeiten*. Dees twie late werke weure tot 't bèste gerekend wat Haydn heet gesjreve. 'n Bezunderheid aon *Die Jahreszeiten* is wijers, tot dit oetzunderlek e wereldlek thema besjrijf.

In de negentienden iew weure noe en daan nog oratoria gesjreve. Felix Mendelssohn maak ziech verdeenstelek mèt d'n *Elias* en de *Paulus*, klaorbliekelek op Biebelse thema's. Robert Schumann sjrijf *Das Paradies und die Peri*, noe neet mie zoe dèks oetgeveurd meh in de negentienden iew zier populair. In dezen tied weure ouch massaol oratoriumvereineginge opgeriech, groete koere die ziech touwlègke op 't oetveure vaan veural awwer werke. Me vint zoe'n koere noe nog väöl in Ingeland, Duitsland en Nederland.
Riekswaeg 68

**Riekswaeg 68** (ouch bekind es: *A68*/*N68*) waor 'ne riekswaeg in Limburg, dae van Wieërt nao de Duutsje grens kórtbie Azeraoj leep. De waeg is huuj in behaer van de provincie Limburg en is bewaegwiezerd es N280. In de jaore '70 van d'n twintigsten iew woort de waeg tösje Baoksem en de krusing mit de St. Wirosingel in Remunj, destieds bewegwiezerd es N271, ómgeboewd tot autobaan. Me heelt toen ouch raekening mit d'n aanlègk van de A73. Me zuut det huuj nog ummer aan de zier brei vörmgegaeve aafsjlaag bie Hale. Dae kós dan gemekkelik tot e klaverblaad waere ómgeboewd, veur 't geval det d'n A73 op de linkerover van de Maas zouw waere aangelag. Wies 1993 had det sjtök de sjtatus van 'n autobaan.

In detzelfde jaor woort de waeg tösse Wieërt en Remunj ouch euvergedrage aan de provincie. 't 3,5-kilomaeter lang sjtök t'n oeste van Remunj waor nog wies 2007 bewaegwiezerd es N68. De waeg woort toen neve 't ouw tracé ómgeboewd tot 'nen autowaeg. De ouw N68 is dao euvergedrage aan de gemeinte. 

Wies 1976 huurde ouch e deil van d'n A2 tösje Eindjhove en Wieërt tot de A68. Bie Wieërt waor de sjnelwaeg óngerbraoke. 't Verkier mós door de sjtad. Bie Ni-jwieërt góng de sjnelwaeg wiejer nao Mesjtreech, mer droog de naam A75. In 1989 woort 't Sjlingertracé aangelag t'n noorde van Wieërt. 't Goof vanaaf det memènt 'nen ónóngerbraoke sjnelwaeg van Eindjhove nao Mesjtreech, dae huuj dös d'n A2 heit.
SC Cambuur

**SC Cambuur** is 'ne Nederlandse voetbalclub oet de stad Leeuwarden. Ze is geneump nao 't boetehoes en de wiek Camminghaburen, vaanajds in de volksmoond (en soms officieel) al bekind es *Cambuur*. 't Clublogo is ouch op 't waope vaan de Cammingha's gebaseerd. De club woort opgeriech op 19 juni 1964 en kaom voort oet de awwer VV Leeuwarden, 'n profclub die kort teveur waor trökgekierd nao de amateurs. Cambuur debuteerde in de Twiede Devisie en woort direk kampioen. Sindsdeen heet 't veural in de Ierste Devisie gespäöld, meh ouch wel e paar jaor in de Ieredevisie. Groetste rivaol is sc Heerenveen, boetege Cambuur soms de Friesen derby späölt. Dees rivaliteit hingk same mèt de tegestèlling tösse de (verhollandsde) stad Leeuwarden en 't Fries platteland.

## Rizzeltaote sinds de opriechting

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke. Cambuur, wat euvertuigend bovenaon stoont, kós daodoor neet promovere.
FC Den Bosch

**FC Den Bosch** is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Den Bosch. De club woort in 1965 opgeriech en späölt zien toesmatches in Stadion De Vliert. De club heet veural in de jaore tachteg väöl sportief succes gehad.

## Historie
FC Den Bosch kump min of mie voort oet BVV (Bossche Voetbalvereniging), 'n club die in 1907 es *NOAD* woort opgeriech. BVV woort in 1948 landskampioen en waor in die daog zier populair. Bij de instèlling vaan 't betaold voetbal struimde BVV in de Ieredevisie in, meh degradeerde al snel nao de Ierste en later zelfs Twiede Devisie. Stadsgenoot en concurrent RKSV Wilhelmina späölde ouch betaold voetbal, en noe tot allebei neet mie succesvol waore, wouw de gemeinte 'n fusie. Wilhelmina góng dao neet in mèt; boe-op BVV vrijwèlleg trök nao de amateurs góng. Hei-op woort FC Den Bosch opgeriech, wat mèt de licentie vaan BVV in de Twiede Devisie moch starte. Wilhelmina verleet 't betaold voetbal e jaor later esnog.

FC Den Bosch promoveerde direk nao de Ierste Devisie, en drejde dao jaore in d'n top daan wel subtop mèt. 'n Inkel jaor späölden 't zelfs in de Ieredivisie. De groete bleujtied begós in de tachteg. In 1983 promoveerde de club via de Naocompetitie; baonao ze jaorelaank in de Ieredevisie bleef. Soms deeg 't zelfs in de subtop mèt. Toch leep de peblieksbelaankstèlling in die jaore trök, en mèt minder financieel ruimte mós FC Den Bosch in 1990 toch weer degradere. Sindsdeen is de club klein gebleve. Ze heet nog wel drei sezoene in de Ieredevisie gespäöld, meh umnmer degradeerde ze nao ei jaor weer. Zeker de lèste jaore vertuine de sportief prestaties 'ne neerwaartsen trend.

## Rizzeltaote sinds de opriechting

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Woiwodsjap Opole

**Woiwodsjap Opole** (Pools: *Województwo opolskie*; Dütsj: *Woiwodschaft Oppeln*; Silezisch: *Uopolske wojewůdztwo*) is 'n woiwodsjap i Pole. Zie grens aa woiwodsjap Neder-Silezië in 't weste, aa Groeët-Pole en Łódź in 't noarde een aa Silezië in 't oeëste. In 't zude grens zie aa Tsjechië. Höar hoofsjtad is Opole. Opole is ee va de woiwodsjappe mit 'n groeëte Dütsje minderheed, esóch 'n Silezische minderheed, die 'n eige sjproak kalt: 't Silezisch.

## Geografie
De woiwodsjap ligk i g'n ouw sjtreek Silezië. Woiwodsjap Opole en Silezië vörme same wier "Hoeëg Silezië". 't Landjsap is semlig plat, behaove 't zude en oeëste van 't gebeed. De 185 kilometer lange grens mit Tsjechië, weëd gevörmt durch de Sudete. Dat is e middelgebirgde. In 't oeëste guëf 't lieëggebirgde en heuvelland. D'r "Biskupia Kopa" (Bischofskoppe) óp g'n grens mit Tsjechië is mit 891 meter boave zieëniveau d'r hoeëgste berg.

Qua óppervlak en iwuënesj is 't de klingste woiwodsjap. 

### Klimaat
Opole hat e continentaal klimaat mit kaode winktere en hete zoeëmere. De gemiddelde temperatuur bedraag -3° i d'r winkter en 18,5° i d'r zoeëmer. 't Gemiddeld aatal daag mit reëge is 140-160 en 't gemiddeld aatal daag mit sjnei ligk tussje de 40 en 60, en numt van wes noa oeës touw. I e joar valt zoeën 650 millimeter.

### Reviere
* Nysa Kłodzka (Glatzer Neiße)
* Osobłoga (Hotzenplotz/Ossa)
* Klodnitz
* Mała Panew (Malapane)
* Oder
* Opova (Oppa)
* Stobrawa (Stober)
* Psina (Zinna)

### Sjteëj
Sjteëj mit mieë es 10.000 iwuënesj zint (sjtank: 30-06-2015):

## Sjproak
Vólges de letste vólkstelling van 2002 kalt 84% va de iwuënesj Pools en 8,3% Dütsj. I de groeëte sjteëj en in 't zuudweste domineert 't Pools. In 't oeëste guëf 't mieë Dütsje en Silezisch-Dütsje minderhede. Óch 't Sjlavisch-Silezisch weëd hei gekald. De mietste lüj kanne 't Pools en dat Dütsje dialek bei kalle. 't Kalle en gebroeke van 't Dütsj of Dütsje dialekte is seër 1990 touwgesjtange. D'r vuur woar 't sjtreng verboade. Zoeëwaal de ouw es de jónge generatie binne de etnische Dütsesj behieësje 't Dütsj. Dütsj kan me i g'n sjoeël lieëre.


Plaetje:German_Minority_Upper_Silesia.png|De Dütsje minderheed i Silezië
Plaetje:Deutsche_in_Oberschlesien_20_Prozent_2011.png|De 28 gemingdes oeë mieë es 20% etnisch Dütsjer is
Plaetje:German_language_in_gminas.png|Gemingdes oeë de Dütsje sjproak 'ne officiële sjtatus hat (14) of gemingdes die 't Dütsj es officiële sjproak maag iveure
Plaetje:Krosnica.jpg|Twieësjproakig sjild


## Externe links
Cassini-Huygens

**Cassini/Huygens** waor 'n ruimtesonde in de gelieknaomege missie. De missie waor 'n studie vaan de planeet Saturnus en zien maone, in 'n samewérking vaan NASA, ESA en ASI. Lancering van de sonde voont plaots op 15 oktober 1997, en de missie is geëindeg op 15 september 2017 wie de sonde in de atmosfeer van Saturnus oetergevalle is. De sonde bestoond oet twie deile, Cassini ('t deil wat um Saturnus drejde) en Huygens ('ne lander dee op de maon Titan is geland in 2005).

## Naomgeving
De naom besteit oet twie deile: de sonde heit *Cassini*, geneump nao d'n Italiaons/Fransen astronoom Giovanni Domenico Cassini, dee de ringstructuur (mèt naome de oonderverdeiling daovaan) en veer maone vaan Saturnus oontdèkte, en de lander heit *Huygens*, geneump nao de Nederlandsen astronoom, wiskundege en fysicus Christiaan Huygens, oontdèkker vaan Titan.

## Doel van de missie
Cassini had een aontal doele:
* De drei-dimensionaole struktuur en 't dynamisch gedraag vaan de ringe vaan Saturnus bepaole.
* De samestèlling vaan 't oppervlak vaan de maone en de geologische historie devaan bepaole.
* De aard en 't oontstoon vaan 't duuster materiaol op de duuster hèlf vaan Iapetus.
* De drei-dimensionaole struktuur en 't dynamisch gedraag vaan de magnetosfeer bepaole.
* 't Dynamisch gedraag vaan de atmosfeer vaan Saturnus op wolke-niveau bestudere.
* De variabiliteit in d'n tied vaan de wolke vaan Titan bestudere.
* Karakterisere vaan 't oppervlak vaan Titan op regionaol sjaol.

### Huygens
't Doel vaan de Huygens-lander waor lande op Titan en mèt zien instruminte versjèllende metinge te doen, oonder aandere um de fysische eigensjappe vaan de atmosfeer vaan de maon te bepaole. De lander waor ontworpe um te kinne lande op vlaak land of bergechteg terrein of zelfs in 'ne meugeleken oceaon, aongezeen vaan te veure neet vasgestèld kós weure boe de lander neer zouw koume.

## Belaankriekste gebäörtenisse

* 15 oktober 1997: Lancering 
* 26 aprèl 1998 en 24 juni 1999: flyby (zwoertekrachslinger) vaan Venus
* 18 augustus 1999: zwoertekrachslinger vaan Eerd
* januari 2000: zwoertekrachslinger vaan Jupiter
* 11 juni 2004: langs Phoebe, maon vaan Saturnus
* 1 juli 2004: aonkoms bij Saturnus
* 14 januari 2005: *Huygens* land op Titan
* 9 miert 2006: foto's vaan de maon Enceladus tuine vloeibaar water aon op die maon
* 4 miert 2009: 'n klein maon in ein vaan de boetenste ringe vaan Saturnus weurt oontdèk

## Ind vaan de missie
Op 22 aprèl 2017 vóng 't lèste deil vaan de missie aon. Cassini góng tösse de planeet en de ringe door vlege en korter bij de planeet koume es oets. D'n aofstand tösse de ringe en de planeet waor slechs 2400 km en de sonde góng dao mèt 'n snelheid vaan mie es 112.000 km/h doorheen. Dit zouw 'n aontal kiere gebäöre totdat op 15 september 2017 de sonde in de dampkring vaan Saturnus oeterein is gevalle. De käös um de sonde te laote neerstorte koumm umtot me zeker wouw zien tot de maone vaan Saturnus neet verontreineg raakde umtot dao meugelek leve besteit (wat op Saturnus zeker neet 't geval is).

## Rifferenties
FEBO (fastfoodkete)

**FEBO** is 'n fastfoodkete in Nederland. De kete woort in 1942 opgerich en d'n oprichter, Johan de Borst, waas eigelik 'nen broeëd- en banketbekker in Amsterdam. Zien bedrief greujde oet tot 'n frituur wao me zelfgemakde krokètte *oet de moor* kós trekke. Ouk huuj is die formule hiel populair en kint me verscheie snacks op die wies nöttige. De naam "FEBO" is 'n aafkórting van de Ferdinand Bolstraat, 'n straot in de Amsterdamse wiek de Pijp. De ierste vestiging waas dao gepland, mer kwaam oetintelik aan de Amstelveenseweg te ligge. De naam bleef gehandhaaf. 

'n Vestiging van FEBO aan de Ferdinand Bolstraat woort veur 't iers in 1993 geäöpend. Huuj haet 't bedrief 69 vestiginge in Nederland, verspreid euver 't ganse land, behauve in de provincies Drenthe en Zieëland. In Limburg is d'r mer ein. Dees leejt in Mestreech. Amsterdam haet de meiste vestiginge van FEBO: 26.

## Website
*Website van de FEBO
Woiwodsjap Neder-Silezië

**Woiowodjap Neder-Silezië** (Pools: *Województwo dolnośląskie*; Dütsj: *Woiwodschaft Niederschlesien*; Silezisch: *Dolnoślůnske wojewůdztwo*) is 'n woiwodsjap i Pole. Zie grens aa g'ne Dütsje bondssjtaat Sakse in 't weste, aa Lubusz en Groeët-Pole in 't noarde, aan Opole in 't oeëste en Tsjechië in 't zude. Höar hoofsjtad is Wrocław. 

## Geografie
Neder-Silezië lig i ge noardwestelig deel va g'n ouw sjtreek Silezië. D'r naam suggereert dat 't óch e Hoeëg Silezië guëf. Dat is woiwodsjap Opole en Silezië. De zuudgrens mit Tsjechië zint de Sudete, e middelgebirgde. De Sněžka (Schneekoppe, Śnieżka) is mit 1.602 meter boave zieëniveau d'r hoeëgste berg. Dizze berg is óch d'r hoeëgste va Tsjechië. 't Lieëgste punt is 80 meter boave zieëniveau. De westelige grens weëd bepaald durch de Lausitzer Neiße. De Oder is 'n wichtige revier, die dils durch de woiwodsjap sjtruimt.

### Sjteëj
Sjteëj mit mieë es 30.000 iwuënesj zint (sjtank: 30-06-2015):

## Toerisme
De woiwodsjap is ee va drök bezóchte besjtemminge va Pole. Wrocław hat vöal sjoeën en hat historisch gezieë 'n zieër groeëte beteëkenis vuur 't land en de regio. De sjtad is de veer noa groeëtste va Pole. D'r zoo va g'n sjtad is ee va de aodste va Pole en is drei noa groeëte es 't geet um 't aatal deersoate. Wier hat de woiwodsjap vöal kesjtieële, 99 i totaal, en vöal forte sjtamme oet d'r Prusische tied. Wier kint Neder-Silezië twieë nationale parke.

## Galerie

Plaetje:Ostr%C3%B3w_Tumski_-_Katedra.jpg|thumb|De kathedraal va Wrocław óp g'n "Ostrów Tumski": 't Kathedraaleilank
Plaetje:.Cieplice_Promenade.png|Jelena Góra: Cieplicepromenade
Plaetje:Widok z Zygmuntowki.jpg|'t "Eulengebirge" of "Góry Sowie"
Plaetje:Widoczek_10062005_2.jpg|Nationaal park Narodowy Gór Stołowych
Plaetje:Ksiaz_-_zamek_01.jpg|'t Książkesjtieël i Wałbrzych
Plaetje:Swidnica-kosc-pokoju1.jpg|'t Interieur va g'n Vreëdeskirk i Świdnica: UNESCO-weltirfgood
Plaetje:Twierdza_srebna_g%C3%B3ra.jpg|Fort Silberberg


## Externe links
Šiprage

**Šiprage** (Servisch: *Шипраге*) és e dörp in Bosnië-Hertsegovina. 't Dörp lik én 't laandsdeel Republika Srpska, én de gemeinte Kotor Varoš, én 't dal aon de revier de Vrbanja, zestig kilometer ten zuje van Banja Luka. De bevolkéng haaj és iëverwegend islamitisch. 

Šiprage lik op 507-520 m haugte boeëve zeinivo op de coördinaote 44°27′56 E 17°33′36 OL. Zaaj hèt 'n oppervlaakte van 20 km² en én 2013 hoch 't dörp 788 énwoeëners. Vër d'n Bosnischen Oërlog, én 1991, hoch Šiprage 952 énwoeëners. Taajdens d'n oërlog hëbbe vël dörper én de regio sjaog opgelope dër besjietinge. Vël minse woeëde hiejbaaj vermoeërd of vlöchde.
## Klimaot

## Rifferenties

## Website

* Website van de gemeinte Kotor Varoš
Kaboel

**Kaboel** (Pasjtoe en Dari: kābol, کابل) is de hoofsjtad van Afghanistan. In 2025 houw de sjtad óngeveer 4,9 mieljoeën iwuënesj. Kaboel is 'n etnisch diverse sjtad. Bauw de helf van de bevolking is Tadzjiek, 25% is Hazara en 25% is Pasjtoen. Dreikwart van de bevolking hingk d'r soennitische islam aan en get minder es 25% 't sjiisme (mit name Hazara). Dari, e dialek van 't Perzisch, weëd uuever 't algemeen 't döks gesjproake, allewaal de mieëtste luuj och Pasjtoe versjtunt. Vöäl luuj zint mieëtalig. Kaboel ligk tsemlig hoeëg (1.791 meter boave zieë), aa g'ne voot van 't Hindoekoesjgebirgde. 't Is de groeëtste sjtad van Afghanistan en van aodsher e wichtig cultureel centrum. Durch urbanisatie gruit ze hieël hel.  

Meugelig is Kaboel mieë es 3.500 joare aod. In d'r 7e ieëw woeëd 't durch 't Arabische kalifaat van de Rashidun veroverd. Durch Babur (1504-1526) woeëd Kaboel tot hoofdstad van het Mogolriek gemaak. Nader Sjah, d'r sjah van Iran, veroverde de sjtad in 1738. In 1773 woeëd Kaboel de hoofsjtad van de Hotakiden, 'n dynastie die in d'r 18e ieëw regeerde uuever groeëte dele van Afghanistan en Perzië. Ieëwe loog de sjtad aa g'n strategische Zieroute en woar ze 't knooppunt tusje versjillende anger handelsroutes i Centraal- en Zuud-Azië. 

Kaboel is seër 't ing va d'r 18e ieëw hoofsjtad van 't lank. In d'r 19e ieëw bezatde de Britte de sjtad en dele van Afghanistan, meh 't is Groeët-Brittannië noeëts geluk 't lank ech te kolonisere. In 1978 vóng de Saurrevolutie plaatsj, 'ne gewelddadige putsch woebei de marxistisch-leninistische Democratische Volkspartei van Afghanistan (DVPA) de mach greep en prizzedent Mohammed Daoed Khan same mit zien familie vermoordde i g'ne Arg, 't prizzedentieel palies. De revolutie betekende 't einde van 'n periode va relatief sjtabiliteet en 't begin van 'n rits aan conflikte en terroristisch geweld. In 1979 vóng d'r ival va de Sovjet-Unie plaatsj, die oane succes teëge de moedjahedien (islamitische militante) voch. De Sovjet-troepe trókke zich noa groeëte verleze in 1988 weer trük. I de joare '90 raakde 't lank versjtrik in 'ne börgerkreeg. In 1996 veroverde de islamitische terreurorganisatie Taliban de sjtad. Noa de aasjleëg van 11 september 2001 óp de Twin Towers in New York koom de sjtad i heng van 'n Amerikaanse coalitie. Kaboel bleef doelwit va terroristische aasjleëg. In d'r zomer va 2021 kós d'r Taliban groeëte dele van Afghanistan verovere noadat NAVO-troepe ónger leiding van de VS zich oet 't lank begóste truuk te trekke. Kaboel veel óp d'r 15e augus 2021. 

## Galerie

Plaetje:Sakhi_mosque,_Kabul.jpg|De blauw moskee
Plaetje:Garden_of_Babur_By_Dani.jpg|Bargh-e-Babur, e historisch park oet d'r Mogholtied
Plaetje:200229-D-AP390-1529_(49603221753).jpg|'t Prizzedentieel palies vuur d'r val va Kaboel in 2021
Plaetje:Bird_Market_Kabul.jpg|'ne maat i Kaboel


## Extern linke
* World Population Review
Woiwodsjap Lubusz

**Woiwodsjap Lubusz** (Pools: *Województwo lubuskie*; Dütsj: *Woiwodschaft Lebus*) is 'n woiwodsjap i Pole. Ze grens in 't weste aa de Dütsje bondssjtate Sakse en Brandeburg, in 't noarde aa Wes-Pommere, in 't oeëste aa Groeët-Pole en in 't zuje aa Neder-Silezië. Ze hat twieë hoofsjteë: Gorzów Wielkopolski. Hei is de regering. De anger is Zielona Góra. Hei is 't parlement gevestig.

## Geografie
't Lanksjap va Lubusz is semlig plat. Vruier besjtong zie oet zump en lieëg bussje, durchsjneie durch de reviere de Oder en de Warthe. De Lausitzer Neiße is vuur e deel de wesgrens en geliek óch de grens mit Dütsjland. Deler va g'n woiwodsjap zint hoeëgvlakdes, die döks neet mieë es e paar tieëntalle metere hoeëger zint es de oersjtruimdaler (va bevuurbild de Oder) oet 't Pleistoceen. Dit lanksjap vink me óch vöal i g'ne noabersjtaat Brandeburg. 't Hoeëgste punt is hei 227 meter boave zieëniveau.

### Sjteë
Sjteë mit mieë es 10.000 iwuënesj zint (sjtank: 30-06-2015):

## Gesjichde
De óppervlakde va g'n woiwodsjap kunt gooddils uëveree mit g'n ouw sjtreek Neumark. Dees sjtreek woar lang óngerdeel van 't Markgraafsjap Brandeburg en vanaaf 1815 va g'n gelieknamig Prusische provins. 't Gebeed behoeëde van 1226 bis 't joar 1806 tot 't Hillig Roeëmsj Riek. I dat letste joar woeëd 't Hillig Roeëmsj Riek ópgeheëve. 't Westelig deel i Dütsjland heesj nog ummer "Brandeburg" en óch doa guëf 't marke, zoeëwie de Uckermark en de Mittelmark. 't Noardelig deel va Sakse-Anhalt heesj wier de Altmark. In 1945, noa d'r Twieëde Weltkreeg, koam 't gebeed wier aa Pole. De woiwodsjap woeëd vernumt noa de ouw sjtrieëk Lebus. Lebus is óch e sjtedje in Brandeburg, aa g'n grens. Bis de sjtichting va g'n sjtad Frankfurt an der Oder, in 1253, woar dit sjtedsje de wichtigste i g'n regio.

Kling sjtökker va g'n woiwodsjap behure tot de ouw historische sjtreke Silezië en de Lausitz.


Plaetje:Provinz_Brandenburg_1905.png|De provins Brandeburg i Pruses
Plaetje:Karte_Mark_Brandenburg_1320.png|De marke i ge Markgraafsjap Brandeburg
Plaetje:HRR_14Jh.jpg|'t Hillig Roeëmsj Riek


## Galerie

Plaetje:Gry%C5%BCyna_5.jpg|'n Grub in e natoerpark kótbei 't dörp Gryżyna
Plaetje:Drawienski_Park_Narodowy_-_rozlewisko_za_Wegornia.jpg|Nationaal park Drawa
Plaetje:1024_2012-1-sept-5088.jpg|'t Muskaupark: UNESCO-welterfgood
Plaetje:Zielona_G%C3%B3ra,_Ulica_%C5%BBeromskiego.jpg|Zielona Góra 


## Externe links

*Website va de regering va Lubusz
Lies van terroristische aansjlaeg in 2017

Dit is 'n **lies van [[terrorisme|terroristische]] aansjlaeg** die gepleeg woorte in 't jaor **[[2017]]**. De lies tuint de details van de aansjlaeg. Tösse häöksjkes weure de daders van de aansjlaeg getuind die bie hön actie gedoed woorte of gewóndj zien geraak. Es 't mier es vieftig doeje of gewónje bie 'nen aansjlaag goof, weure de getalle in **vètten teks** getuind.

De lies tuint neet alle aansjlaeg die gepleeg woorte. In de lies weure incidente opgenaome, waobie minstens vief luuj sjtorve of e significant aantal luuj gewóndj raakde. Anger incidente mit minder sjlachoffers weure gekaoze vanwaege de geografische kórtbieheid of opmerkelikheid.  

## Jannewarie

## Fibberwarie

## Miert

## April

## Mei

## Juni

## Juli

## Augustus

## September

## Oktober

## November

## December

## Zuug ouch
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2016
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2018

## Brónne
FC Eindhoven

**FC Eindhoven** is 'n betaoldvoetbalclub oet de Nederlandse stad Eindhove. 't Is neve PSV de twiede club in de stad. Begin jaore 1950 drejde de club mèt in d'n top vaan 't Nederlands voetbal, meh sinds jaor en daag kump ze oet in de Ierste Devisie. De club späölt häör toesmatches in 't Jan Louwers-stadion aon d'n Aalsterweg in Stratum. Veurheer stoont de club bekind es **EVV Eindhoven**.

## Historie
De Eindhovense Voetbal Vereniging (E.V.V.) woort opgeriech op 16 november 1909. De clubkleure, blauw en wit, zien aofgeleid vaan 't daanmaoleg waope vaan de stad. In 1921 veraandert de club häöre naom nao 'n fusie mèt Gestel in E.V.V. Eindhoven.

In 1934 deit de gemeinte nui sportvelder aonlègke aon d'n Aalsterweg, boe de club sindsdeen späölt. In deen tied geit 't good mèt de club: ze pakke in 1937 d'n Holdertbeker. De jaore dao-op blijf 't good prestere. De gloriejaore koume evels begin jaore viefteg. Mèt Noud van Melis krijg de club häören iersten international. In 1954 weure ze zelfs landskampioen.

Bij de instèlling vaan 't Devisiesysteem kin de club evels neet good mèt. Ze weure d'n iersten degradant oet de Ieredevisie en bringe sindsdeen de miesten tied in de Ierste Devisie door. De club, die sinds 1997 es FC Eindhoven wijergeit, indeg dèks get oonderin die Devisie. De jaore 2010 brachte evels beter tije: de club indeg noe dèks hoeg in de stand en nump es regel deil aon de naocompetitie.

## Rizzeltaote sinds 1956

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.

## Externe link
* Officieel website
Kleine Beer

De **Kleine Beer** is e starebeeld aon de noorderhiemel. Op de breidte vaan de Benelux is 't starebeeld circumpolair en bevat de noordeleke hiemelpool dee ziech in de buurt bevindt vaan de staar Polaris.

De Kleine Beer is ein vaan de 48 klassieke starebeelde die door Ptolemeus zien besjreve. 't Starebeeld dateert oet de aajdheid, me dink tot de Griekse filosoof Thaleus 't roond 600 v.Chr. heet geïntroduceerd. Het zal evels al väöl ieder bekind zien gewees es navigatiemiddel tösse de stare. In aw tijje woort Kleine Beer auch wel de Vleugel vaan d'n Draak geneump. 

## Stare
:
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* Polaris (α, *alpha Ursae Minoris*, de **Poolster**)
* Kocab (β, *beta Ursae Minoris*)
* Pherkad (γ, *gamma Ursae Minoris*)
* Epsilon Ursae Minoris ('n Algol type veranderleke staar)
* Alifa al Farkadain (ζ, *zeta Ursae Minoris*)
* Yildun (δ, *delta Ursae Minoris*)
* Anwar al Farkadain (η, *Eta Ursae Minoris*)
* Pherkad Minor (*11 Ursae Minoris*)
Poolstaar

De **Poolstaar** is de staar die 't diechs bij 't verlengde vaan de eerdas aon de hiemelpool ligk. Op dit momint is dat Polaris (*alpha Ursae Minoris*).
Novosibirsk

**Novosibirsk** (Roessisj: Новосибирск, *Na-va-sie-BIERSK*, bis 1925: *Novonikolajevsk*) is ing sjtad en jemingde i de oblas Novosibirsk i 't weste va Siberië, Roesland. De plaatsj houw hüj (2010) 1.473.754 i-woeënere. Ze houw i de jesjiechte ’n bevölkeroeng va 1.425.508 i 2002 en 1.463.516 i de Sovjet tsied (1989).  De plaatsj is 2.932 km2 jroeës dus mach dat i 2010 ing sjtad mèt 2.929,3 i-woeënere de km2.  Ze is industrieel de wichtigste sjtad va Siberië. Tsesame mit de anjer dörper i d'r betsierk houw ze i 2010 ing bevölkeroeng va 1.591.645. Doa-oave ligkt 't, veur Roessisje terme, óch nit wied va Omsk (647 km), Toms (275 km), Kemerovo (261 km), Novokoeznetsk (368 km) en Barnaul (232 km), en Semey (677 km) i Kazachstan. Ze ligk 3.372 km va Moskou en 3.822 va Sint Petersburg. De ökonomie is vuural indusjtrie. Novosibirsk woar sait 1893 bewoeënd en woeët in 1903 van e jroeës dörp ing riechteje sjtad. De lü in de sjtad kalle vuural Roessisj.
Poetsj i Törkieë (2016)

D'r **poetsj i [[Törkieë]] van 15 juli [[2016]]** woar 'n poaging van e deel va de Törkse sjtriedkrachte um de mach in 't lank te griepe middels 'ne poetsj. De coupplegere wilde heimit noa ege zage de democratie en de miensjerechte hersjtelle en de regering va president Erdoğan umverwerpe. I g'n Törkse hoofsjtad Ankara woeëd hevig gevóchte. 't Törkse parlement woeëd heibei sjterk besjeëdig en gebómbedeerd. Óch woeëd in Istanbul de twieë groeëte verkiersbrugke uëver de Bosporus geblokkeerd. De couppoaging is misluk. Volges president Erdoğan zit d'r moslimgeestelige Fetullah Gülen achter d'r poetsj. Gülen wónt seër 1999 i Pennsylvania, i de VS en zing organisatie weëd durch de Törkse regering es terroristisch besjtumpeld. 

Bei d'r poetsj vele tussje de 270 en 350 doeëje. Heivan zint 24 of meugelig 104 doeëjelige sjlachoffere coupplegere, 179 sjlachoffere zint burgere en 67 sjlachoffere zint regeringsgezinde soldate of agente. Mieë es 2.000 lüj raakde gewónk. 

## Gevolge
Geliek noa d'r poetsje woeëd d'r noeëdtouwsjtand oetgereupe. Dizze is nog ummer van krach. Erdoğan beloafde de couplegere had aa te pakke. 't Europees Verdraag vuur de Rechte va d'r Miensj woeëd vuurleupig ópgesjort. Óp d'r ieësjte daag woeëde 2.745 rechtere óntsjlage. Sjnel doanoa maakde Erdoğan bekank dat heë de doeëdsjtroaf wilde heriveure. Aan 't ing van april zouwe 160.000 ambtenare óntsjlage of ópgepak zing, oeë-ónger pliese-agente, academici en lieërare. Mieë es hóngerd media woeëde verboane, oeë-ónger 45 ziedónge, vunneftieën universitete, zestieën tv-sjtaties, 23 radio-sjtaties en drei persbureaus. Óch öapende de Törkse regering e emalje-account oeë-óp Törkse burgere eenanger kóste aageëve es sómmige burgere devan verdach woare terrorisme te verheerlige of d'r president óp de sociale media "beledige".

Óp 29 april 2017 woeëd Wikipedia durch de Törkse regering geblokkeerd. De online encyclopedie zouw óngerdeel zing van 'n terroristische lestercampagne teëge de Törkse uëverheed. 

## Brónne
Sultan

'ne **Sultan** is 'n benaming van heersers in Oostere gebeje; ze sjtaon aan de mach van 'n sultanaat.

In Brunei haet me noe nog altied 'ne sultan. In Maleisië, det 'n federatie is van väöl sultanate biejein, weurt de keuning gekaoze oet alle sultans. Hae deent den veur 'n periood van vief jaor.

Ouch in Indonesië zeen nog sultans: de sultan van Jogjakarta, dae ouch goeverneur is, de sultan van Surakarta (Solo), 'n paar sultans in Cirebon en nog versjpreid euver de res van 't landj 'n paar.

De bekindjste sultans wore die van 't Osmaans Riek, die ouch waal keizer waerde geneump.

## Etymologie
't Waord *sultan* kump oet 't Arabisch: سلطان‎‎ *sulṭān*, oetgesjpraoke es [sʊlˈtˤɑːn, solˈtˤɑːn] *soeltaan* of *sóltaan* mit de klemtoon op de litste littergreep. De Osmane zelf gebroekde 't waord *sultan* eigentlik neet. Häöre leider waerde dao *padişah* (keizer) of *hünkar* geneump.
Aleppo

**Aleppo** (Arabisch: ﺣﻠﺐ *Halab*) is 'n sjtad in Syrië. Same mit de houfsjtad Damascus geldj 't es ein van de aadste sjtaej op de waereld; de sjtad is al 8.000 jaor lang continu bewoond. Volges de euverlevering rösde Abraham hie oet op zienen trèk van zien gebaordeplaats Ur nao 't Belaofde Landj. Hae zów zien kuuj gemólke höbbe op de heuvel wo noe de citadel sjteit en de milk höbbe verdeild ónger de bevolking. De sjtad, die is gesjtich gewaore door de Hettiete, waerde in 636 bezat door de Arabische islamitische legers. De doezjend jaor dao-op waerde door versjillende machte óm de sjtad gevochte. De citadel is geboewd op 'nen heuvel in 't centrum van de sjtad.

Aleppo koom in juli 2012 in 't nuuds. De sjtad koom ónger vuur te ligke van 't Syrisch leger tiejes de Syrische Börgerkrieg. Doezjende inwoners zeen oet de sjtad gevlöch en de historische binnesjtad is bao gans kepót.