open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amerikaons hierevoetbalèlftal

't **Amerikaons hierevoetbalèlftal** (Ingels: *United States men's national soccer team*) vertreujt de Vereinegde Staote in internationaol voetbalmatche. Allewel tot voetbal laank neet de groetste en populairste sport is in 't land, en 't Amerikaons team naovenant neet bij de sterkste vaan de wereld huurt, is 't nog ummer ein vaan de twie groete len vaan de Noord-Amerikaonse fidderatie CONCACAF. Mexico, 't aander sterk land op 't continent, is de groete rivaol.

## Historie
Al in 1885 woort 'n Amerikaons voetbalèlftal geformeerd, en wel veur 'ne match tege Canada. Deze match, dee in 'n 1-0-wins veur de Canadeze indegde, waor d'n ierste voetbalinterland boeten 't Vereineg Keuninkriek. In 1904 dege twie Amerikaonse teams mèt aon de Olympische Speule in Saint-Louis, zoetot 't land zoewel broons es zèlver pakde. In 1916 speulde veur 't iers 'n èlftal oonder d'n Amerikaanse voetbalboond USSF. De VS won hei-in mèt 3-2 vaan Zwede.

In 't Interbellum begós American football - gebaseerd op rugby, mèt get dujeleke voetbalinvlood - de voetbalsport te euvervleugele. Um verwarring te veurkoume góng me 't voetbal *[[w:soccer|soccer]]* neume (nao *as<u>soc</u>iation football*). Daan nog waor 't èlftal sterk genóg um ziech te plaotse veur de WK's vaan 1930 en 1934 en de Olympische Speule vaan 1936. (Oet 't WK vaan 1938 trokke ze ziech trök.) Euver 't algemein móste ze 't wel aoflègke tege equipes oet Europa en Zuid-Amerika.

Nao d'n Twiede Wereldoorlog plaotsde 't team ziech nog veur 't WK vaan 1950 in Brazilië. Groete verrassing waor de wins tege Ingeland in de grópsfaas; dit is nog ummertouw eine vaan hun groetste stunts. Daan raakde de sport evels gaw in de vergetelheid. Internationaol presteerden 't team wieneg mie, en in de media kraog voetbal koelek de aondach. Umtot Noord-Amerika mer ei team nao 't WK moch sjikke en de prestaties hendeg achterlepe bij die vaan Mexico, maakde 't team ouch noets 'n reëel kans. Neve hoonkbal, baskèt, American football en ieshockey gaof 't veur 't groet pebliek ouch koelek nog plaots veur voetbal. De opriechting, ind jaore zeventeg, vaan de Major League Soccer maakde dao mer beperk 'n ind aon: de groetste stare waore awwer boetelandse speulers.

Wat beter holp waor de koms vaan väöl Latijns-Amerikaonse migrante. Oonder hun leefde de sport zeker wel. Ouch woort voetbal in die jaore oontdèk es e blessure-ermer alternatief veur American football. 't Woort 'ne populaire kindersport, en ouch vrouwlui gónge 't gere doen. 't Amerikaons damesvoetbalèlftal woort al gaw 't bèste vaan de wereld en is dat nog ummer. Dat had ouch ziene weerslaag op 't hierevoetbal. In 1990 plaotsde ziech 't team veur 't iers in 40 jaor weer veur e WK. Sindsdeen heet ziech de VS veur eder WK geplaots, boete dat vaan 2018 in Rusland. De bèste prestatie waore de kwartfinaoles op 't WK vaan 2002. In 1994 organiseerde 't land zelf 't Wereldkampioensjap. In 2026 kump 't WK trök; daan organisere de VS 't same mèt Mexico en Canada.
Neël-bie-As

**Neël-bie-As** (Nederlands **Niel-bij-As**) is e dörp in de Belsj-Limbörgse gemeinte As. Tot 1971 waor 't 'n gemeinte op ziech. 't Dörp had in 2020 2.562 inwoeners. 't Ligk noordoostelek vaan As aon d'n doorgaonde weeg.

## Etymologie
De naom *Neel* kump op mie plaotse in de wij umgeving veur (vergeliek beveurbeeld Neel aon de Maos, bij Remund). 't Toponiem beteikent zoeväöl 'liegte'. Alternatief is 't verklaord oet 't Gallisch *nigella* 'zwart'; 't zouw daan mote goon um 'ne beek mèt doonker water.

## Historie
Neël veel iewelaank oonder Dilse, wat hei kortbij in oosteleke riechting ligk. 't Weurt veur 't iers geneump in 'n akte oet 1253 boe-in Dilse, mèt Neël, in lien weurt gegeve aon de graof vaan Loeën. Iewelaank waor 't 'n oonaonzienelek gehuch; pas in 1721 woort 't 'n eige parochie. In 1971 woort de gemeinte opgeluf en bij As geveug.

Neël-bie-As woort lendelek bekind es woenplaots vaan 'Broeder Bonifacius', dee es heremiet in de Lourdesgrot góng woene, en vaan de reactionaire preester Karel Van Isacker, dee hei e boeresjop umbouwde tot 'n kèrk boe heer daogeleks de mès nao d'n Tridentijnse ritus deeg.

## Aonzien
Door zien late oontwikkeling heet Neël wieneg aw gebouwe. Aon de Schansbrookstraot zien nog restante vaan 'ne sjans oet 1636 te zien. 't Gief diverse boerderije oet de negentienden iew, zoewie de Joesepkepèl oet 1865. De dörpskèrk, gewijd aon Sinterklaos vaan Tolentijn, is modernistisch en woort in 1969 gewijd. Ouch gief 't nog 'n Lourdesgrot oet 1944.

## Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Senegalees hierevoetbalèlftal

't **Senegalees hierevoetbalèlftal** vertreujt Senegal in internationaol voetbalmatche. Senegal is ein vaan de sterker len vaan d'n Afrikaanse boond AFC, al is dat neet ummer zoe gewees.

## Historie
In de koloniaolen tied leefde 't voetbal neet hendeg, umtot ouch de Franse gein groete voetballers waore. In 1959, kort veur de oonaofhenkelekheid, späölde e Senegalees team 'ne vrundsjappeleke match tege naoberland de Gambia, op dat memint nog 'n Britse kolonie (1-2 wins veur Senegal). D'n ierste match nao de oonaofhenkelekheid in 1960 waor tege Dahomey (allewijl Benin); dee match góng mèt 3-2 verlore. In 1965 deeg 't land veur 't iers mèt aon d'n Africa Cup; hei haolde ze de veerde plaots. In 1968 kaom Senegal neet veurbij de grópsfaas; daonao waor 't land tot 1986 zelfs gaaroet neet debij. Aon kwalificatie veur 't WK veel al zeker neet te dinke.

Vaanaof 1990 góng 't beter. Dat jaor woort Senegal weer veerde op 't Afrikaons Kampioensjap (mèt väöl mie concurrentie es wie ze dat jaore daoveur gelök waor), en ouch in 1992 en 1994 haolde ze de grópsfaas. Groet waor de teleurstèlling wie ze daonao twie kier 't toernooj móste misse. Nao 'nen trökkier in 2000 volgde in 2002 'ne korten tied vaan groet succes: Senegal haolde de finaol vaan d'n Africa Cup (boe-in 't nao penanties vaan Kameroen verloor) en plaotsde ziech veur 't Wereldkampioensjap in Japan en Zuid-Korea. Hei zörgden 't veur 'ne stunt door wereldkampioen (en awwe kolonisator) Fraankriek in de grópsmatche te kloppe.

Nao dit groet jaor zakden 't langen tied in. In 't gemein plaotsde Senegal ziech wel veur de Africa Cup, meh zoeväöl indrök es vreuger maakde ze neet. Ouch op 't WK bleve ze weg, tot ze ziech in 2018 in Rusland weer vertuinde. E jaor later woorte ze weer twiede in de Africa Cup, die ze op de editie vaan 2021 zelfs wonne. Ouch plaotsde ze ziech, zij 't mèt de groetste meujte, veur 't WK vaan 2022 in Qatar. In 2025/26 wonne ze d'n Africa Cup veur d'n twiede kier.
Elekom

**Elekom** (Nederlands **Ellikom**) is e dörp in Belsj Limbörg, in de Limbörgse Kempe, en 'n deilgemeinte vaan Audsberge. Tot 1971 waor Elekom 'n apaarte gemeinte. Elekom had in 2013 1.149 inwoeners.

## Historie
Elekom weurt in 'n akte vaan 1314 veur 't iers geneump, es *Elleken*. De naom is op te vatte wie *Ellik(s) heim*, 'hoes vaan 't geslach vaan Alja*. Dat zouw beteikene tot 't pläötske door de Fraanke is gestiech. Me heet al-evel spore vaan väöl awwer bewoening gevoonde, tot in 't [[Paleolithicum]] aon touw.

In de middeliewe en laank daonao waor Elekom e gehuch aon d'n [[Aobeek]], zoonder groete beteikenis. 't Waor bezit vaan de [[abdij]] vaan [[Aldeneik]] hei kortbij. Juridisch veel 't oonder de [[sjepebaank]] vaan [[Mieëve (Belsj Limbörg)|Mieëve]].

Elekom kaom pas oet zien isolatie wie de stoumtram vaan [[Leopolsbörch]] nao [[Bree (Belsj Limburg)|Bree]] veurbij Elekom kaom en 't dörp dao 'n statie aon kraog. Ouch de aonlag vaan nui weeg, die 't dörp verboonde mèt de straotweeg N73, haolden 't oet zien isolatie. Noe gónge ouch get mie forenze in 't dörp woene.

In [[1971]] woort de gemeinte Elekom opgeluf en bij Mieëve geveug. Dat góng in [[1977]] zelf weer op in [[Mieëve-Roj]]. Sinds [[2019]] vèlt Elekom oonder de fusiegemeinte [[Audsberge]].

==Aonzien==
Elekom is e [[lintdörp]], wat ziech aon de [[Weeg nao Elekom]] en de [[Betonweeg]] hoonderde meters laank oetstrèk. 'ne Wijere weeg is de [[Brieëgelerweeg]].

Elekom ligk op 69 meter huugde in de Kempe. In de umgeving is väöl natuur. 't Fietsroutenètwerk vaan Belsj Limbörg ('t ajdste op de wereld) heet in Elekom zie knouppunt nommer 1.

Elekom had vreuger drei [[watermeule]]s op d'n [[Aobeek]]. Daovaan is noe nog eine euver, d'n *Hoeëgmele''. 'nen Aandere meule, de Slaagmele, is in 1963 oontmanteld en noe in Bokriek te vinde.

Bij d'n dreisprunk vaan de Weeg nao Elekom, de Betonweeg en de Brieëgelseweeg vint me de modern Harlindis-en-Relindiskèrk, geneump nao de ierste abdisse vaan de Aldeneikse Abdij.
Mieëve (Belsj Limbörg)

**Mieëve** (ouch *Miëve* gesjreve; Nederlands **Meeuwen**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Audsberge. 't Dörp had in 2007 5.462 inwoeners. Mieëve ligk op 't Kempes Plateau, kortbij 't nationaol park de Hoeg Kempe.

## Historie
Me heet in Mieëve al spoere gevoonde vaan bewoening door Neanderthalers in 't Paleolithicum. Permanente bewoening kaom in 't Neolithicum op. Oet de broonstied gief 't oonder mie reste vaan e graaf en 'ne rinkwal. Die reste vint me veural oostelek vaan d'n dörpskern, op de druger en hoeger gelege grun. 't Huieg dörp is joonger, en oontstande es bebouwing aon d'n Aobeek.

De ajdste vermelding vaan 't dörp dateert vaan 1146, in de vörm *Meva*. Me heet dat in verband wèlle bringe mèt *made*, in de zin vaan 'veld' (dink ouch aon Made in Noord-Braobant en 't Ingels *meadow*). Mieëve waor in deen tied bezit vaan de graove vaan Loeën. Iewelaank oontwikkelde ziech 't dörp koelek, umtot me beperk waor tot 't smaal stök bouwland aon de beek en de oonvröchbaar hei economisch neet väöl te beje had. Op 6 december 1648, kort nao de Vrei vaan Munster, leverde de boerebevolking slaag mèt plunderende huurlinge die noe wèrkeloes waore gewore. Deze Sinterklaosslaag leep oet op 'n zwoer slachting. Ouch in d'n Oosteriekse Successieoorlog (1740-48) misdroge soldaote ziech hei zoe tot de boere vlöchde nao Bree of nao de Bernheidesjans.

Tot in d'n twintegsten iew had Mieëve neet al te väöl te beteikene. Door de versteideleking vaan Gènk begós Mieëve ouch e bitteke veurstad te weure, al verloor 't noets ech zie lendelek karakter. In 1971 woort Elekom en Wiesjage bij Mieëve geveug. In 1977 fuseerde Mieëve mèt Roj tot de nui gemeinte Mieëve-Roj, die in 2019 (nao 'n fusie mèt Glabbek) weer opgóng in Audsberge. Mieëve beheel, neve Glabbek, de status vaan hoofplaots.

## Aonzien
Mieëve ligk in e sjiek, toeristisch heilandsjap. Zeker de Donderslaagse Hei weurt door väöl toeriste aongedoon, al gief 't dao ouch e militair oefenterrein. In 't dörp vint me oonder mie de Martinuskèrk (ind vieftienden iew; oetgebouwd in de negentienden iew en in 1910 vaan nui toriedeile veurzeen). Ouch gief 't hei twie kepelkes. Op d'n Aobeek zitte nog twie wèrkende watermeules.

## Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Nicolae Ciucă

**Nicolae Ionel Ciucă** (Plenița, 7 fibberwarie 1967) is 'ne Roemeense polletieker, veurmaolege ginneraol vaan 't Roemeens leger en sinds november 2021 premier vaan Roemenië. Heer maak deil oet vaan de conservatieve en centrumrechse Nationaol-Liberaol Partij ofwel *Partidul Național Liberal* (PNL). De PNL maak op EU-niveau weer deil oet vaan de christendemocratische en centrumrechse Europese polletieke partij: de Europese Volkspartij (EVP). Deil vaan de EVP zien ouch, oonder aandere, de Nederlandse CDA en CU, de Belzje CD&V en cdH en de Duitse CDU en CSU. Ciucă naom 't premiersjap euver vaan Florin Cîțu.

't Roemeens premiersjap is neet te vergelieke mèt 't regeringsleiersjap in Nederland, 't Belsj of Duitsland. In die drei len ligk de meiste mach bij de regeringsleier (de minister-prizzedent in Nederland, d'n ierste minister op 't Belsj en d'n Duitse kanseleer) wijl 't staotshoof (de Keuninge vaan Nederland en 't Belsj, de prizzedent in Duitsland) 'n ceremonieel functie heet. In Roemenië heet de prizzedent evels mie mach es de premier. 't Is daan ouch de prizzedent dee naomes Roemenië nao d'n Europese Raod geit. Oonder Ciucă is Klaus Iohannis de Roemeense prizzedent.
I (getal)

***i***, ouch wel de **imaginair einheid**, is 'n imaginair getal. 't Is gedefinieerd es de wortel oet -1. *i* is de basis vaan alle imaginair getalle; dat wèlt zègke: alle aander imaginair getalle weure oetgedrök es väölvoud devaan. 't Getal weurt zoewel in de zuver es in de touwgepasde wiskunde gebruuk.

## Theorie
De wortel oet e getal *x* is dat getal wat, mèt ziechzelf vermenegvöldeg, *x* oplievert. Zoe is 3 de wortel vaan 9, umtot 3×3=9, en is 11 de wortel vaan 121 (11×11=121). Eder positief getal heet zienen eige wortel, al is dee dèks irrationaol (en dus neet exak te vinde, allein te benaodere). Ouch nul heet 'ne wortel (ziechzelf, um perceis te zien).

Bij negatieve getalle ligk dat evels anders. 't Gief gei reëel getal wat, es me 't mèt ziechzelf vermenegvöldeg, e negatief getal oplievert. Negatieve getalle in 't kedraot weure naomelek weer positief (-3 × -3 = 9). 't Kin evels veur 'n berekening nujeg zien tot me de wortel oet e negatief getal trèk. Daoveur zien de imaginair getalle in 't leve gerope. De wortel oet -1 is gedefinieerd es *i*.

Wienie me *i* in de touwgepasde wiskunde gebruuk, moot 't ziechzelf opluffe: me maag aon 't ind vaan de berekening gein *i* mie euverhawwe, of ze zouw 'n oongeldege weerde oplievere. In de zuver wiskunde weurt *i* es volweerdeg getal behandeld, boe me de eigesjappe vaan kint oonderzeuke.

## Eigesjappe
Imaginair getalle höbbe 'n aontal bezunder eigesjappe, die me bij reëel getalle neet vint. 't Kedraot vaan *i* is, wie gezag, -1. *i*³ lievert *-i* op, dewijl *i*⁴ geliek is aon 1 (jummers: *-i* × *i* = -(*i*²) = 1).

De wortel oet *i* is geliek aon \sqrt{1/2} + i\sqrt{1/2}.

*i* maak deil oet vaan de complexe getalle, d.w.z. de getalle die me kin oetdrökke es a + ib. Es zuver imaginair getal heet *i* geine reële component. *i* maak ouch deil oet vaan de groeter verzameling vaan quaternione, die evels e stök minder weure gebruuk.

## Historie
Al in de ajdheid lepe wiskundege aon tege 't probleem tot ze wortele oet negatieve getalle móste trèkke. Hero vaan Alexandrië neump 't in zien gesjrifte; zien oplossing waor veur de berekening um te lègke.

D'n ierste dee imaginair getalle oetdach waor Gerolamo Cardano (midde zèstienden iew). René Descartes góng 'nen iew later deper trop in en kaom mèt d'n term 'imaginair'. Leonard Euler gebruukde ze väölvöldeg in zien beuk. Roond deen tied kaom ouch 't symbool *i* (natuurlek 'n aofkorting veur 'imaginair') in algemein gebruuk. William Rowan Hamilton breide 't systeem in de vreuge negentienden iew oet tot de quaternione, boe-in 't getal *i* gezelsjap krijg vaan de geliekweerdege getalle *j* en *k*. Sindsdeen höbbe väöl wiskundege wijer eigesjappe vaan 't getal gevoonde. Ouch höbbe de imaginair getalle väöl touwpassinge debij gekrege in beveurbeeld elektriciteitslier, informatica en de theoretische fysica.
Natuurlek getal

De **natuurleke getalle** zien 'n verzameling vaan getalle. 't Zien die getalle die me kin gebruke um dinger die per stök goon te tèlle, wie 1, 3, 10, 5000 etc. Dèks weurt ouch 0 tot de natuurleke getalle getèld. Dat deit me evels neet ummer. 't Wiskundeg symbool vaan de natuurleke getalle is \mathbb{N} (sjaolbordlètter N). E variabel natuurlek getal in 'n vergelieking weurt dèks wie *n* gesjreve.

't Gief oonindeg väöl natuurleke getalle. Door hun klaor definitie is de verzameling vaan natuurleke getalle evels wel tèlbaar oonindeg (\,\aleph_0\,, spreek oet *alef-nul*). Me kin de verzameling in veer oonderverzamelinge verdeile, boevaan 'rs twie ouch tèlbaar oonindeg zien en twie aandere oet ein elemint bestoon: 0, 1, de priemgetalle en de samegestèlde getalle. (Meh zuug wat heibove euver de nul weurt gezag). De natuurleke getalle kinne weure gevisualiseerd op 'n haaf getallelijn, die gein ind heet meh wel e begin.

De natuurleke getalle make zelf weer deil oet vaan diverse groeter verzamelinge, te beginne mèt de ganse getalle.
Reëel getal

De **reëel getalle** zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvatte alle getalle die positief, negatief of nul zien. 't Wiskundeg symbool vaan de reëel getalle is \mathbb{R}.

Me kin de verzameling vaan reëel getalle kriege door de rationaol getalle oet te breie mèt de irrationaol getalle. Die lèste umvatte alle getalle die neet es 'n verhajding vaan twie ganse getalle kinne weure oetgedrök (en naovenant ouch neet es verhajding vaan twie gebroke getalle). Hei-oonder valle de mieste wortele en logaritmes, zoewie ouch constante wie pi en e. Die getalle zien neet mèt 'ne striep- of kommabreuk aon te geve, allein te benaodere (beveurbeeld \pi \approx \frac{22}{7} of \pi \approx 3,14159).

't Gief nog 'n oonderverzameling vaan reëel getalle die umvaankrieker is es de rationaol getalle. De zoegeneumde *[[algebraïsch getal|algebraïsche getalle]]* umvatte neve de rationaol getalle ouch de wortele en logaritmes. Getalle wie π en *e* zien evels transcendent en daomèt bij definitie neet-algebraïsch (meh dus wel reëel).

Alle reëel getalle kinne op 'n eindimensionaol getallelijn weure gezat, al is de positie vaan de irrationaol getalle noets exak te bepaole. 't Aontal reëel getalle is oonindeg groet. In tegestèlling tot de algebraïsche getalle en alle oonderverzamelinge dao weer vaan is 't ouch oontèlbaar groet, umtot me d'n umvaank vaan de verzameling transcendente getalle neet kin beriddenere.

De reëel getalle kinne mèt diverse irreëel getalle weure oetgebreid tot groeter verzamelinge. De belaankriekste daovaan zien de complexe getalle.
Complex getal

De **complexe getalle** zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvat alle getalle die kinne weure oetgedrök es 'n combinatie vaan e reëel getal en 'n imaginair getal, oftewel es *a+bi*, boebij *i* de imaginair einheid is. Zoewel *a* es *b* kinne daan eder wèllekäörege weerde zien, ouch nul. Zoedoende umvatte de complexe getalle:
* de reëel getalle (7, 0, -15, 3/4, π etc.)
* de zuver imaginair getalle (i, -2i, 1/2i, i√5 etc.)
* de getalle die reëel en imaginair weerdes ('componente') combinere (beveurbeeld 7+4i)
't Wiskundeg symbool vaan de complexe getalle is \mathbb{C} (sjaolbordlètter C).

De noedzaak tot zoeget wie complexe getalle kump voort oet e probleem wat in sommege vergeliekinge optreujt. Me moot welins de wortel trèkke oet e negatief getal. 't Gief evels gei 'bestaond' (reëel) getal wat e negatief getal es kedraot heet: zoewel positieve es negatieve getalle höbbe e positief kedraot. Speciaol daoveur is de imaginair einheid *i* in 't leve gerope, die is gedefinieerd es de wortel oet -1. In praktische touwpassinge is 't gemeinelek de bedoeling tot me aon 't ind vaan 'n berekening gein *i* mie euverhèlt, meh in de zuver wiskunde weure ze es volweerdege getalle behandeld. De verzameling vaan complexe getalle hölp us veur grip te kriege op dit lesteg concep.

De verzameling complexe getalle kin, in tegestèlling tot de reëel getalle en alle subverzamelinge daovaan, neet op 'n eindimensionaol getallelijn weure weergegeve. Me moot 't systeem heiveur oetbreie tot e twiedimensionaol vlaak. De oersprunkeleke getallelijn, boe de reëel getalle op stoon, weurt daan de x-as. De zuver imaginair getalle stoon op de y-as. Nul weurt daan d'n oersprunk; hei snije ziech de twie asse. De gecombineerde getalle koume daan in eint vaan de veer kwadrante te stoon. E veurbeeld vaan wie dat geit zuut me heibove.

De complexe getalle umvatte alle meugeleke oplossinge veur polynomiaol vergeliekinge. In de hoeger wiskunde besteit evels toch de noed um de verzameling nog wijer oet te breie. 't Gief versjèllende verzamelinge boe de complexe getalle 'n subverzameling vaan zien; de bekindste zien de quaternione.
Klaus Iohannis

**Klaus Werner Iohannis** of **Johannis** (Sibiu, 13 juni 1959) ies 'ne Roemeense polletieker, fysicus en veurmalegen ongerwiezer dae van 2014 bis 2025 prizzedent van Roemenië waor. Door corruptiesjandale binne zien euverheid en de groate politieke sjpanning rondum de presidentieel verkezinge van 2025, trok hae ziech truuk oet 't amb. Tiejelek is 't Presidentssjap euvergenomme door Ilie Bolojan.

Hae ies saer 2014 leier van de conservatieve en centrumrechse Nationaal-Liberaal Partie (ofwaal *Partidul National Liberal*, PNL). De PNL maak op EU-niveau deil oet van de christendemocratische en centrumrechse Europese polletieke partie: de Europese Voukspartie (EVP). Deil van de EVP zint ouch, onger angere, de Nederlandse CDA en CU, de Belzje CD&V en cdH en de Duutsje CDU en CSU. Saer 2021 ies ziene partiegenoot Nicolae Ciucă premier van Roemenië. De prizzedent ies ivvels väöl mechteger in Roemenië. Zoa ies Iohannis de gaene dae Roemenië reprizzenteert in d'n Europese Raad, neet Ciucă.

Iohannis behuèrt tot de Roemeense Duutsjers dae, es Sakse van Transylvanië, 'n belangrieke mingerheid van Roemenië vörme saer 't begin van de 12de ièw. Rond 1939 goof 't waal 800.000 Roemeense Duutsjer. Allewiel is 't aantal gedaald nao ongeveer 35.000 (2011). Roemeense Duutsje kroge nao de val van 't communisme in 1992 de kans um nao Duutsjland te immigrere. Väöl daege dat ouch.
Rationaol getal

De **rationaol getalle** zien 'n verzameling vaan getalle. 't Zien alle getalle die me kin oetdrökke es 'n verhajding tösse twie ganse getalle. E rationaol getal kin zelf ouch gans zien, meh dèkser is 't e gebroke getal. 't Wiskundeg symbool veur dees verzameling is \mathbb{Q} (sjaolbordlètter Q, vaan 'quotiënt').

## Probleemstèlling: boeveur gebroke getalle?
Gebroke getalle oontstoon door deiling. In tegestèlling tot optèlle, aoftrèkke en vermeinegvöldege lievert 'n deiling tösse twie ganse getalle neet ummer e gans getal op. Dewijl me beveurbeeld 12 kin deile door 1, 2, 3, 4 en 6 en ziechzelf (de oetkomste vaan die deiling zien respectievelek 12, 6, 4, 3, 2 en 1), kin me 't neet door 5 deile. 12 is naomelek gei väölvoud vaan5 (kump neet veur in de taofel vaan vief), want 2 × 5 = 10 en 3 × 5 = 15. Wèlt me 12 toch door vief deile, daan gief 't twie meugelekhede. Es de eleminte gans mote blieve, deilt me mèt res: 12 : 5 = 2 res 2. Wèlt me evels alles deile, daan mote de gebroke getalle te pas weure gebrach. De oetkoms vaan 12 : 5 weurt daan e getal *tösse* 2 en 3. Me kin dit sjrieve es zuver verhajding of striepbreuk (12:5 daan wel \frac{12}{5}), mèt allein d'n opgedeilde res es striepbreuk (2\frac{2}{5}) of es tiendeilege breuk (2,4 - achter de komma stoon de negatieve machte vaan tien, te beginne mèt 10⁻¹; 0,4 is dus 4\times10^{-1} = \frac{4}{10} = \frac{2}{5}).

## Oetdrökke vaan rationaol getalle es verhajdinge
Bij de rationaol getalle hure um te beginne de natuurleke getalle. Me kin 1 beveurbeeld al oetdrökke es 1:1, of 2:2, of 27:27, en 0 es 0:1, of 0:9 etc. E groeter getal wie 9 kin me oetdrökke es beveurbeeld 9:1 of 27:3. Ouch twie negatieve getalle volstoon (1=-9:-9; 14=-70:-5).

Negatieve ganse getalle kinne weure oetgedrök es 'n verhajding tösse ei positief en ei negatief getal, beveurbeeld -8=16:-2.

Bij de gebroke getalle weurt 't gebruuk vaan verhajdinge dèks noedzaak, um de bove besjreve reies. De verhajding weurt daan dèks es striepbreuk oetgesjreve: 6:7 = \frac{6}{7}. Gebroke getalle kinne ouch es tiendeilege breuke weure oetgedrök. Soms zien die breuke indeg (beveurbeeld \frac{9}{4} = 2,25). Dèkser evels lievere ze 'ne rippeterende breuk op: e getal wat neet oetsjeit meh constant 'ne reeks ciefers herhaolt (beveurbeeld \frac{1}{11} = 0,0909090909...).

## Wijer eigesjappe
't Gief oonindeg väöl rationaol getalle. 't Aontal is nog wel tèlbaar oonindeg. Aanders es bij de ganse getalle is 't aontal rationaol getalle tösse twie wèllekäörege eleminte ouch oonindeg: dewijl me prima 't aontal ganse getalle tösse 10 en 20 kin tèlle ('t zien 'rs 9), gief 't allein tösse 10 en 11 al oonindeg väöl gebroke getalle. Zjus wie de ganse getalle kinne de rationaol getalle weure gesjreve op 'n getallelijn. De plaots vaan e rationaol getal op die lijn vèlt ummer exak te bepaole.

De rationaol getalle make deil oet vaan diverse aander verzamelinge, gans in 't bezunder de reëel getalle.
Ban Ki-moon

**Ban Ki-moon** (Koreaons: **반기문**; mèt **Ban** es femilienaom) (Chungju, 13 juni 1944) is 'ne Zuid-Koreaonsen diplomaot en polletieker. Vaan jannewarie 2004 bis november 2006 waor heer in de Zuid-Koreaonse minister veur Boetelandse Affaires en Handel. Vaan 1 jannewarie 2007 bis 31 december 2016 waor heer de sikkertaris-ginneraol vaan de Vereinegde Naties (VN), es d'n opvolger vaan Kofi Annan. 

Véúr zie ministersjap vervölde Ban versjèllende aander functies in de polletiek en diplomatie. Zoe waor heer oonder mie d'n ambassadäör naomes Zuid-Korea in Oesteriek en waor heer veur versjèllende functies wèrkzaom in de VN. In 2018 kroog heer aon de Rieksuniversiteit vaan Greuninge 'n ieredoktoraot veur zien bijdrages aon de Klimaotakkoord vaan Paries en woort heer beneump tot veurzitter vaan de Global Commission on Adaptation, die vesteginge heet in de Nederlandse stei Greuninge en Rotterdam.

Ban sprik, neve ziene Koreaonse mojerstaol, ouch Ingels, Frans en Japans. Heer is getrouwd en heet mèt zien vrouw drei kinder.
Préambule

'n **Préambule** is 'n inleiende teks op de bepaolinge vaan e kontrak, 'n wèt of e verdraag. In de préambule weurt dèks 't buut gesjets, 'n oonderligkend filosofie en/of de umstandighede die höbbe  geveurd nao 't kontrak, de wèt, d'n akkoord of 't verdraag. 'n Préambule heet juridische beteikenis, soms mèt versjaffende oetwèrksels die door de posteerders neet woorte veurzien. 

't Woord *préambule* kump vaan 't Aajdlatien: *praeambulare* meint zoevaöl wie "veuroetgoon". Oet dee fong kump 't Middellatien woord *praeambulum*, wat zoeväöl meint wie "inleiing".
Gans getal

De **ganse getalle** zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvatte alle getalle die es e väölvoud vaan 1 kinne weure oetgedrök. Me krijg de ganse getalle door de verzameling vaan natuurleke getalle oet te breie mèt de negatieve ganse getalle, en eventueel mèt nul (es dat getal neet al bij de natuurleke weurt mètgetèld). 't Wiskundeg symbool vaan de ganse getalle is \mathbb{Z} (sjaolbordlètter Z).

## Probleemstèlling
De noedzaak veur de natuurleke getalle oet te breie deent ziech aon bij 't aoftrèkke. Dewijl me bij 't optèlle vaan twie natuurleke getalle ummer e natuurlek getal es oetkoms heet, is dat bij 't aoftrèkke neet ummer zoe. Es in 'n aoftrèkking vaan twie natuurleke getalle *n<sub>1</sub> - n<sub>2</sub>* 't twiede getal groeter is es 't ierste, gief 't binne de natuurleke getalle gein oplossing veur die opgaaf. Es me dat naïef (d.w.z. concreet) oetbeeld: stèl noe tot in e mengelke zès appele ligke. Dao kin me 'rs neet ach vaanaof hole, umtot me nao 't pakke vaan zès stök niks (0) euverhèlt. 

In de abstracte wiskunde steit eine evels niks in de weeg um nog getalle *oonder* de nul te tèlle. Is noe d'n twiede term vaan 'n aoftrèkking groeter es de ierste, daan is de oetkoms e getal oonder de nul. Die getalle weure mèt 'ne min (-) aongegeve; -1 is daan eine minder es nul, -2 is twie minder es nul etc. Noe höbbe v'r 'n oetkoms veur eus berekening: 6 - 8 = -2.

De ganse getalle beeje zoe 'n oplossing veur eder optèlling *en* aoftrèkking mèt natuurleke getalle *en* mèt negatieve ganse getalle.

## Eigesjappe
De verzameling vaan ganse getalle is oonindeg groet, en wel tèlbaar oonindeg. Tösse twie eleminte vaan de verzameling gief 't 'n *indeg* aontal aander eleminte (dit aontal kin ouch 0 zien). 't Gief bekaans of zelfs get mie es twie kier zoeväöl ganse getalle es natuurleke getalle (alweer aofhaangend vaan boe de nul bij huurt). De ganse getalle kinne op 'n getallelijn weure gesjreve; es 'n echte lijn heet die gei begin en gein ind.

De ganse getalle make zelf weer deil oet vaan diverse groeter verzamelinge, te beginne mèt de rationaol getalle.
Sjlaag um de Somme

De **Sjlaag um de Somme** (Frans: **Bataille de la Somme**) waor 'ne sjlaag van 1 juli bies 18 november 1916 tiejesj de Ièrsjte Waereldoorlog tusje, aan de eine kant, 't Vereineg Keuninkriek (VK) (inclusief leng oet de Commonwealth, wie Nuuj-Zièland en Canada) en Frankriek en, aan de angere kant, Duutsjland, naobie de reveer de Somme in 't gelieknamig Frans departemint Somme te Picardië (allewiel in de regio Hauts-de-France) tusje de drie sjtae Albert, Bapaume en Péronne. Hae is ein van de bloojigste sjlage van dae oorlog.

Van Britse kant goof 't 213.000 gewonde en 206.000 doaje of vermisde, van Franse kant 136.000 gewonde en 67.000 doaje of vermiste en van Duitsje kant minstes 170.000 doaje.

't Rizzeltaat van de Sjlaag um de Somme waor minimaal: 't goof 'n technisch strategische impasse die onbesjlies bleef, mèt gein terreinwins veur ein van de sjtrieënde partieë.

't Goof soldaote in dae sjlaag die later hièl bekind zouwe weure, wie Adolf Hitler en Norbert Elias aan Duutsje kant, en J.R.R. Tolkien en Arnold Ridley aan Britse kant.
Johannes Ockeghem

**Johannes Ockeghem** (oong. 1410 in Saint-Ghislain, in de Bourgondische Nederlen, in 't allewijl Belsj Henegouwe - 6 fibberwarie 1497 in Tours, in de Loirevallei, deil vaan 't allewijl Frans Centre-Val de Loire) is 'ne Bourgondisch-Henegouwse kompenis in de vreuge Renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um kompesities wie *Missa Mi-mi*, *Salve regina* en *Alma redemptoris mater*. Allewel zie geboortejaor neet gans zeker is, moot heer roontelum 1410 gebore zien. Dat maakde häöm bij 't hiemele gaon gigantisch aajd veur zienen tied: heer woort roond de 87.

'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:
* *Flemish Masters*, Virginia Arts Recordings, VA-04413, vaan Zephyrus. Mèt o.a. 't Ockeghem Alma Redemptoris mater en 't Obrecht Missa Sub tuum presidium.
* *Angelus*, Virginia Arts Recordings, VA-00338, vaan Zephyrus. Mèt o.a. 't Ockeghem Ave Maria ... benedicta tu.
* *Missa Cuiusvis Toni, æon*, ÆCD 0753 (2 CDs-2007), vaan Ensemble Musica Nova, Lucien Kandel.
* *Missa prolationum, agogique*, AGO 008, vaan Ensemble Musica Nova, Lucien Kandel.
John Browne

**John Browne** (1453, woersjijnlek Ingeland - ongeveer 1500 ) is 'ne, woersjijnlek Ingelse, kompenis in de vreuge renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um de kompesities vaan 't *Eton Koerbook*.

De volgende wèrke zien vaan häöm:

* *O Maria salvatoris mater*
* *Stabat mater dolorosa*
* *Stabat virgo mater Christi*
* *Stabat juxta Christi crucem*
* *O regina mundi clara*
* *Salve regina mater misericordiae*
* *Salve regina mater misericordiae*
* *Ave lux totius mundi* (lost)
* *Gaude flore virginali* (lost)
* *O mater venerabilis*
* *Stabat virgo mater Christi*
* Magnificat: *Et exultavit spiritus meus* (lost)
* Magnificat: *Et exultavit spiritus meus*
* Magnificat: *Et exultavit spiritus meus* (lost)
* Magnificat: *Et exultavit spiritus meus* (lost)
* *Jesu, Mercy, How May This Be?*
Henk Thewissen

**Henk Thewissen** waor sjriever en onderzeuker op 't gebied van volkscultuur in Limburg.
Hae ies gebaore op 18 mei 1942 in Valkeberg. Op 12 juli 2022 ies hae gesjtorve in Mesjtreech.
In zien werkzaam laeve waor hae lièraar Duutsj. Daonaeve waor hae besjtuursjlid van de Veldeke-krink-Valkeberg en van de Sjtiechting Vallekebergsen Dieksjonaer.  

## Bibliografie
Hae sjreef artikele en beuk euver volkscultuur. 
* *Wat de boer neet kint*, gezekdes es sjpegel van de volkscultuur en cultuurhistorie in Limburg (2004). 
* Promotie-onderzeuk en publicatie: *De Limburgse jonkheid (jongerencultuur vanaf de late middeleeuwen in een Europese context)*.
* In 2005 versjeen 't *Limburgs Etymologisch woordebook* van zien hand (in 't Valkebergs).
* Suske en Wiske De Bokkeriejers, de Joker Aafgetroef en De Waerwouf van leëtselder, eindredactie
* De (goede) Ambachten van Maastricht 1135-1795
* De gezworen schutterijen van Maastricht 1374-1579
Schrödingervergelieking

Zwa zuut de **Schrödingervergelieking** oet: 

\iota \hbar \frac{\partial}{\partial t} | \psi(t) \rangle = \hat{H}  | \psi(t) \rangle . 

Däöbie is \iota de imaginaire einheid, \hbar de gereduceerde constante van Planck. | \psi (t) \rangle is ein vector in de Hilbert ruimte, in welke Hamiltonoperator \hat{H} auch fungeert.
Loehansk (sjtad)

**Loehansk** (Oekraïenisj: Луганськ, Róssisj: Луганск, alternatief sjpelling: **Loegansk**) is 'n sjtad in 't oeëste va g'n Oekraïne mit óngevier 400.000 inwuuenesj. De helf van de inwuuenesj is etnisch Oekraïenisj, de anger helf is Róssisj, dewiel bauw jieëkeree Róssisj kalt. 't Is de jure 't bestuurlik centrum van d'r gelieknamige oblas, dewiel 't de facto seër 't begin van d'r pro-Róssisje opsjtand in d'r Donbass in 2014 de hoofsjtad va g'n Volksrippebliek Loehansk is, 'ne aafsjeiingssjtaat deë besjtuurd weëd durch pro-Róssisje rebelle. 

Loehansk dank zinne naam aan 't revierke d'r Loehan en ligk midde i g'ne Donbass. In 1795 woeëd hei 'n metaalfabriek gebouwd, wat de plaatsj tot e wichtig industrieel centrum maakde. Loehansk is evvel pas seër 1882 'n echte sjtad. De sjtad is dök van naam verenderd. Zoeë heesjde zie tusje 1935 en 1958 en 1969 en 1990 *Vorosjilovgrad*, es ierbetoeën aan ginneraal en politiker Kliment Vorosjilov. Wie de Oekraïne ónaafhankelik woeëd, kreeg de sjtad höare ouwe naam truuk.

In 2014 vónge in en um de sjtad gevechte plaatsj tusje de Oekraïenisje armee en pro-Róssisje separatiste. Vöal gebouwe raakde doabei besjadig.

In Loehansk guuef 't aantal universitete. Joarelank woar 'n locomotieffabriek d'r wichtigste werkgeëver i Loehansk en umstjreëke. De fabriek woeëd in 2015, es gevolg van 't kreegsgeweld, gesjlote. Dat gool óch vuur de lófhave, get boete de sjtad.

## Partnersjteë
* Cardiff, Wales, VK
* Lublin, Pole
* Székesfehérvár, Oengaarn
* Saint-Étienne, Frankriek
* Pernik, Bulgarieje
Donetsk (sjtad)

**Donetsk** (oetsjproak: *Don(j)etsk*; Oekraïenisj: Донецьк; Róssisj: Донецк)  is 'n sjtad in 't oeëste va g'n Oekraïne mit óngevier 905.000 inwuuenesj. Donetsk is 'n sjtad mit 'n gevarieerde etnische samesjtelling. Zo'n 40% van de inwuuenesj is etnisch Oekraïenisj, de anger 40% is Róssisj, mar ruum 75% van de inwuuenesj kalt Róssisj. 't Is de jure 't bestuurlik centrum van d'r gelieknamige oblas, dewiel 't de facto seër 't begin van d'r pro-Róssisje opsjtand in d'r Donbass in 2014 de hoofsjtad va g'n Volksrippebliek Donetsk is, 'ne aafsjeiingssjtaat deë besjtuurd weëd durch pro-Róssisje rebelle. 

't Gebeed oeë Donetsk ligk, d'r Donbass, woar i vreuger tieje bewoeënd durch de kozakke. De sjtad óntsjtóng pas in 1869, wie d'r Welsje zakemaan John James Hughes 'n sjtoalfabriek sjtichde. Ze heesjde *Juzovo* en sjpieëder óch *Juzovka*, es ierbetoeën aan d'r Hughes. In deë tied woeëde óch de ieësjte sjachte gemaak vuur de industrieel exploitatie van koale. I kótte tied óntsjtónge uueveral in en rónk de sjtad koele. Donetsk is evvel pas seër 1917 'n richtige sjtad. Tussje 1924, wie d'r Sjtalin aan de mach koam, en 1961 heesjde ze *Stalin(o)*.

Donetsk woeëd in d'r Twieëde Weltkreeg praktisj mit d'r grónk geliek gemaak en noa 1945 herbouwd durch etnisch Duutsje dwangarbeidesj oet Centraal-Europa. Vöal Pruse woeëde óch tewirkgesjteld in de koele. De koele bleve, angesj es bei ós i Limburg en vöal anger gebede i Wes-Europa, 'ne wichtige wirkgeëver i g'n regio. Donetsk woar in de twieëde haofsjeet van d'r 20e ieëw 'n sjtad mit 'n hoeëge leëvessjtandaard. 

Noa d'r val van 't communisme en de ónaafhankelikheed van de Oekraïne in 1991 noom de leëfbaarheed i g'n sjtad aaf. In de koele vónge rilletief vöal zjwoar óngelukke plaatsj (ó.a. in 2007 en 2015) en wiejer houw de regio te make mit corruptie, ermood en seër 2014 mit kreeg. De mieëtste en de heftigste gevechte vónge plaatsj in de ieësjte kreegsjoare. Wie de lófhave in d'r jannewaar van 2015 in heng koam van de separatiste, óntsjtóng 'n patsjtelling. Doa woeëd seër de invasie van 2022 ópnuits hel gevochte en nog ummer hat Donetsk regelmieësig te make mit raketaanvalle. 

In Donetsk guuef 't versjeie universitete en hoeëge sjoeële. Vöal luuj wirke nog in de sjtoalindustrie en de koele. 't Vleegveld is seër d'r kreeg gesjlote.
Quasar

'ne **Quasar** (Ingelse abbreviatie *quasi-stellar radio source*), ofwel **QSO** (*Quasi Stellar Object*), is 'n actief centrum vaan e starestèlsel (boedoor 't 'n actief starestèlsel, ofwel 'n *active galactic nucleus*, AGN,  is) mèt 'n hendeg hoeg klaorheid. 't Geit um e superzwoer zwart look (e zwart look wat feitelek 'nen extreemzwoere staar is) in 't centrum vaan e starestèlsel, boevaan de umringde sjijf mèt materie leech en straoling oetsjik wienie zie nao 't zwart look weurt getrokke. 'n Soortgelieke sjief roond 'ne staar of e look weurt de accretiesjijf geneump.

D'n ierste quasar (3C 48) en d'n twiede quasar (3C 273) woorte in de astronomie drachter gekoume via radio-astronomie in de 1950er jaore. 't Iers spectrum vaan 'ne quasar (3C 273, tegeliek de klaorste quasar) wat de groete aofstand vaan de twie verraojde, woort in 1963 verkrege door de Nederlandsen astronoom Maarten Schmidt, wie heer in de Vereinegde Staote wèrkde. Achteraof bleke ze al op fotografische plaote oet de 19en iew te stoon, evels zoonder es bezunder objek erkind te zien. 'nen Twiede gróp vaan quasars woort "radiostèl quasars" geneump. Dees objekte sjikke gein bezunder hoeg quantieit radiostraoling oet.

Op 11 jannewarie 2013 lete astronome weite 'ne gigantische cluster aon quasars te höbbe oontdèk vaan 4 mieljaard leechjaor in doorsnei.

## Sprunk
* Väöraofspraok vaan 't Ingelstaoleg artikel op Wikipedia
Andrej Plenković

**Andrej Plenković** (8 april 1970, Zagreb in wat toen Joegoslavië waor) is 'ne Kroatische polletieker en premier vaan Kroatië sinds 2016. Heer waor eine vaan de èlf Europarlemintariërs wie Kroatiue in 2013 'ne lidstaot vaan de Europese Unie woort. Heer stapde op es Europarlemintariër wie heer verkoze woort es premier. Heer is daoneve prizzedent vaan de polletieke partij Kroatische Democratische Gemeinsjap (Servokroatisch: *Hrvatska demokratska zajednica*, HDZ): de centrumrechse en conservatieve partij de op EU-niveau huurt bij de Europese Volkspartij, ofwel de EVP. Hei hure ouch o.a. bij: de Nederlandse CDA en CU, de Duitse CDU en CSU en de Belzje CD&V en Les Engagés (iers: cdH).
Dmitriy Medvedev

**Dmitriy Anatol'evič Medvedev** (Rössisch: **Дмитрий Анатольевич Медведев**, sprik oet: *Dmietriej Anatoljeevietsj Mjedvjedjev*; 14 april 1965, Leningrad in de Sovjet-Unie) is 'ne Rössische polletieker dee de veurzitter vaan de Veilegheidsraod vaan Rösland is sinds 2020. Medvedev is prizzedent vaan de Rössische Fidderatie gewees (2008-2012) en premier vaan 't land gewees (2012-2020) (zuuch ouch: Lies vaan Rössische leiers).

In 2008 woort Medvedev verkoze es d'n daarde prizzedent vaan Rösland. Heer woort gezeen es de liberalere variant vaan ziene veurgenger, Vladimir Poetin. Poetin zelf woort premier vaan Rösland oonder Medvedev zien prizzedentsjap. De groetste prioriteit vaan Medvedev in zie prizzedentsjap waor 't moderniseringsprogram, mèt es buut um de ikkenemie en maotsjappij vaan Rösland te modernisere nao Westers model en 't land minder aofhenkelek te make vaan olie en gaas. Oonder Medvedev zien prizzedentsjap woort 'nen akkoord geteikend mèt de Vereinegde Staote um nuclaire waopes te reducere ('t New START-verdraag). Daoneve maakde Medvedev ziech populair door 't winne vaan de Rösso-Georgischen Oorlog en door Rösland groetdeils oet de Groete Recessie te trèkke. Medvedev maakde ziech ouch bekind mèt 'n campagne contra corruptie. Later zouw Medvedev evels zelf weure besjöldeg vaan corruptie.

Heer waor prizzedent veur veer jaor, boenao Poetin 't prizzedentsjap in 2012 weer euvernaom. Medvedev woort toen weer door Poetin veurgedrage es premier. Op 15 jannewarie 2020 naom Medvedev, same mèt de res vaan de regering, oontslaag, zoetot Poetin zien groete constitutioneel veraanderinge kos realisere; Mikhail Mishustin naom 't premiersjap vaan Medvedev op 16 jannewarie 2020 euver. Op dee zelfden daag beneumde Poetin Medvedev tot de veurzitter vaan de Veilegheidsraod vaan Rösland.

## Sprunk
* Ingelstaoleg en corresponderend Wikipedia-artikel
European Exchange Rate Mechanism

't **European Exchange Rate Mechanism II** ofwel 't **ERM II** ('t *Europees Wèsselkoerzemechanisme*) is e stèlsel en e mechanisme geïntroduceerd door de Europese Ikkenomische Gemeinsjap op 1 jannewarie 1999 neve de väöraofspraok vaan de Europese valuta: d'n Euro. Heimèt woorte de **ERM I** en de Europese Rekeneinheid (*European Currency Unit*, ECR) es veurgenger vaan d'n Euro ouch vervaange. 't ERM II en d'n Euro woorte deil vaan 't Europees Monetair Stèlsel (ERM) um 't versjèl in wisselkoerze tege te goon en monetair stabiliteit in de latere Europese Unie te kriege.

Nao de adaptatie vaan d'n Euro woort 't policy veraanderd en woorte  valuta's vaan de lidstaote vaan de Europese Unie boete d'n Eurozone gekoppeld aon d'n Euro (mèt dus de gedeilde munt (einheid) es centraol pönt). 't Buut waor um de stabiliteit vaan dees valuta's te versterke en um e mechanisme veur ivvelutie op te zètte veur potentieel nui leie vaan d'n Eurozone. Vaanaof juli 2021 gief 't drei valuta's die participere in 't ERM II: d'n Deense kroen, de Kroatische kuna en de Bölgaorse lev.

't Mechanisme steit oonder leiing vaan de Europese Centraol Baank.
Interslavisch

't **Interslavisch**, dat ouch wel **Slovianski** geneump weurt, is 'n zonaol hölptaol, die veur commnicatie weurt gebruuk tösse sprekers vaan versjèllende Slavische taole. 't Is gebaseerd op 't Aajdkerkslavisch, mer aongepas aon 't gemeinsjappelek vocabulaire en de grammair vaan de moderne Slavische taole. 't Interslavisch weurt zoewel in Latiens sjrif es in Cyrillisch sjrif gesjreve. 

De taol woort in de jaore 2006-2017 oontworpe door de Neerlandse taolkundege Jan van Steenbergen en d'n Tsjechische programmeur Vojtěch Merunka. Eigelek is 't Interslavisch evels väöl awwer, want de ierste grammair woort al in 1665 gesjreve door 'ne Kroatische preester, Juraj Križanić. 't Aontal sprekers vaan de taol ligk allewijl roond de 7000. Oonder de kunstaole is 't Interslavisch daodoor de nómmer twie, nao 't Esperanto. 

## Extern linke
* D'n officiële website vaan 't Interslavisch
* Informatieportaol euver 't Interslavisch
* Dictionair
Belègk vaan Mestreech

't Belègk vaan Mestreech kin gaon euver versjèllende belègke en sleeg in en roondum Mestreech:
* Rouverij vaan Mestreech (881) door de Noormanne
* Belègk vaan Mestreech (1204) wat de Luiks-Braobantse oorloge aonwakkert
* Belègk vaan Mestreech (1267) es deil vaan de Luiks-Braobantse oorloge
* Belègk vaan Mestreech (1303) es deil vaan de Luiks-Braobantse oorloge
* Belègk vaan Mestreech (1334) es deil vaan de Luiks-Braobantse oorloge
* Belègk vaan Mestreech (1407-1408) boe-in Luikse volksmilities de stad belegere
* Spaonse Furie (Mestreech) (1576) es deil vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog
* Belègk vaan Mestreech (1579) es deil vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog oonder Alexander Farnese
* Belègk vaan Mestreech (1632) es deil vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog oonder Frederik Hendrik
* Belègk vaan Mestreech (1634) es deil vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog oonder Francisco de Moncada
* Belègk vaan Mestreech (1638) es deil vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog door pro-Spaonse Mestreechtenere
* Belègk vaan Mestreech (1673) es deil vaan d'n Hollandsen Oorlog oonder Vauban en Louis XIV
* Belègk vaan Mestreech (1676) es deil vaan d'n Hollandsen Oorlog oonder Wöllem III vaan Oranje
* Slaag bij Lafelt of Slaag um Mestreech (1747) es deil vaan d'n Oosteriekse Successieoorlog
* Belègk vaan Mestreech (1748) es deil vaan d'n Oosteriekse Successieoorlog
* Belègk vaan Mestreech (1793) es deil vaan d'n Ierste Coalitieoorlog (nao de Franse Rivvelutie)
* Belègk vaan Mestreech (1794) es deil vaan d'n Ierste Coalitieoorlog
* Blokkaasj vaan Mestreech (1814) es deil vaan de Zèsde Coalitieoorlog (Napoleontische oorloge)
* Blokkaasj vaan Mestreech (1830-1833) in d'n tied vaan de de Belzje Rivvelutie
* Slaag um Mestreech (1940) es deil vaan d'n Twiede Wereldoorlog
* Oontzat vaan Mestreech (1944) es deil vaan d'n Twiede Wereldoorlog
Tribunal

'nen **Tribunal**, 'nen **tribunaol**, 'n **rechbaank** of, gebrukelek in väöl aander Limbörgse variante, e **gerech** is 'n officieel orgaon vaan de juridische mach dee euver matterie oetmaak boe-in börgers ooneinegheid höbbe euver datginnege boe zie rech op höbbe.

In modern democratieë speult d'n tribunal, en zien judicieel mach, e wiechteg parkèt in de maotsjappij. Door de sjei vaan de machte is de judicieel mach (ofwel de rechterleke mach) oonaofhaankelek. De executieve mach (de oetveurende, vaan de regering) en de legislatieve mach (de wètgevende, vaan 't parlemint) kinne ziech dus neet bemeuie mèt de procedure vaan tribunalle. Börgers die vinde tot hun oonrech is aongedoon, kinne ziech tot d'n tribunal kiere mèt 't verzeuk hunne casus te behandele. Dit meint tot de casus aonhaangeg moot gemaak weure, aongezien de rechter zelf geine casus maag aonvaange. Daoneve kinne aonklagers naomes börgers of naomes de euverheid ziech tot d'n tribunal kiere um wètseuvertreiers te laote bestraove.

In d'n tribunal zien 't de rechters die de casus beoerdeile en d'r 'n beslissing euver nömme. Es me 't neet mèt die beslissing eins is, kin me in bepaolde situaties in hoeger beroep gaon. Dat wèl zègke, tot me de casus aon 'nen hoegeren tribunal veurlègk, die de beslissinge vaan de liegere rechter kin hervörme of bevestege.
San Antonio

**San Antonio** kin verwieze nao versjèllende dinger. 't Geit hei meistes um 'n gemeinte die verwijs nao de Spaonse benaoming vaan 'ne Christeleken heilege: Sint Antonius of Sint Antonie.

Heilege:
* Antonius vaan Egypte
* Antonius vaan Padua

Argentinië:
* San Antonio (Catamarca)
* San Antonio (Jujuy)
* San Antonio (Misiones)
* San Antonio (departemint van Jujuy)
* San Antonio (departemint van Río Negro)
* San Antonio Este
* San Antonio Oeste
* San Antonio de Areco (Buenos Aires)
* San Antonio de Areco (partido)
* San Antonio de Padua
* San Antonio de los Cobres
* San Antonio (revier in Zuid-Amerika)

Chili:
* San Antonio (provincie)
* San Antonio (Chili)

Colombia:
* San Antonio (Tolima)
* San Antonio del Tequendama

Costa Rica:
*San Antonio (Alajuela)
*San Antonio (Heredia)
*San Antonio (Guanacaste)
*San Antonio (Alajuelita)
*San Antonio (Desamparados)
*San Antonio (Escazú)
*San Antonio (León Cortés Castro)
*San Antonio (Puriscal)

El Salvador:
* San Antonio (San Miguel)
* San Antonio del Monte
* San Antonio de la Cruz
* San Antonio Los Ranchos
* San Antonio Masahuat
* San Antonio Pajonal

Filipiene:
* San Antonio (Northern Samar)
* San Antonio (Nueva Ecija)
* San Antonio (Quezon)
* San Antonio (Zambales)
* San Antonio Village

Honduras:
* San Antonio (Copán)
* San Antonio (Intibucá)
* San Antonio de Cortés
* San Antonio de Flores (Choluteca)
* San Antonio de Flores (El Paraíso)
* San Antonio de Oriente
* San Antonio del Norte

Sjpanje:
* San Antonio de Benagéber
* Velilla de San Antonio
* San Antonio (vulkaon)

Vereinegde Staote:
* San Antonio (Texas)
* San Antonio (revier in de Vereinegde Staote)
* San Antonio (Florida)
* San Antonio (Puerto Rico)
* San Antonio Heights

Euverege:
* San Antonio (Belize)
* San Antonio de Esmoruco, Bolivia
* San Antonio del Sur, Cuba
* San Antonio (Paraguay)
* San Antonio (Peru)
* San Antonio (film)
Viceprizzedent

'ne **Viceprizzedent** is d'n ierste vervaanger vaan 'ne prizzedent. 't Ierste deil vaan 't woord kump heer vaan 't Latien woord *vice* wat *in plaots vaan* meint.

De viceprizzdent nömp 'n rippebliek de take vaan de prizzedent euver wienie dee neet mie 't regere vaan 't land kin opbringe. Ouch nömp de viceprizzedent dèks ceremoniëel take euver vaan de prizzedent. In len wie Nederland en Belsj, boe 't geine prizzdent gief mer wel 'ne minister-prizzedent, gief 't dèks eine of mie viceministers-prizzedente - ofwel vicepremiers.
John Taverner

**John Taverner** (ca. 1490, woersjijnlek Ingeland - 18 oktober 1545, in Boston) is 'ne, woersjijnlek ingelse, kompenis dee väöl heet gemeind veur de Renaissancemeziek. Heer waor actief in de zèstienden iew en is bekind um kompesities wie *Missa Gloria tibi Trinitas*, *The Western Wynde Mass* en *Missa Corona Spinea*.

'n Aontal vaan zien bekinste wèrke zien:
* *Missa Gloria tibi Trinitas* (6-stömmeg)
* *Western Wynde Mass* (4-stömmeg)
* *Missa sine nomine* (4-stömmeg)
* *Playn Song Mass* (4-stömmeg)