open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Annie Schreuders-Derks

**Annie Schreuders-Derks** (Zöstere, 24 december 1943) haet häör laeveslang interesse in de Limburgse volkscultuur geconcretiseerd in häör volkskundig bureau “NostalNu” (heimwieë nao vreuger mit ein eigetieds kleuërke). De door häör bieeingebrachde collectie geuf ein good beeld van ’t laeve van de Limburgse vrouw in al zien facette in de lètste óngerhawve ieëw. Vanaaf 1988 woor ze mitwirker van ’t Limburgs Volkskundig Centrum in Lömmerich (Limbricht). In 1994 begoos zie mit ein eige volkskundig bureau en museum in häör woonhoes in Zöstere. In 2003 wórt det verplaats nao ein nuje rumer locatie in Ech. Dao wórt ‘t “Museum van de Vrouw” opgerich. Dao is Annie es conservator aan verbónje gebleve tot häör pensionering 01-01-2011. Daonao haet zie häör bureau, weer opgepak en trèk zie mit häör verhaole door de ganse provincie. Annie ies lid van de Commissie Veldeke-Volkscultuur.

## Óngersjeiinge
Op 19 november 2013 kreeg ze de Jo Hansenprijs oetgereik door gouverneur Theo Bovens vanwege häör beteikenis veur de Limburgse volkscultuur.
Ouch is Annie óngersjeije es lid in de orde van Oranje-Nassau.
Op 21 jannewarie 2018 kreeg Annie oet henj van wèthauwer Peter Pustjens van de gemeinte Ech-Zöstere de cultuurpries oetgereik. Deze gemeintelikke pries, dae besjtóng oet ein oorkonde en ein beeldje van brons, kreeg Annie veur häör inzet veur de cultuur in de gemeinte Ech-Zöstere.
Van de provinciale ómroop L1 kreeg zie op 26 april 2018 nog ein “alternatief” lintje, aangedragen door Bjorn Hoex, veur häör inzet veur ‘t behauwte van de Limburgse volkscultuur.

## Werk
Annie is 'n sjriefster oet Zöstere die sjrif in 't Nederlands en in 't Zösters. Thema's en óngerwerpe zeen volkscultuur, fieësdaag, gebroeke, aetgeweuëntes en ander Limburgse tradities. Ze sjrif ouch verhaole en gedichte in 't Zösters dialek. 
*	Verhaole in “Limburgs dierbaar Woord”, 1987. 
*	1992, Uit Anna’s Santenkraam: (Nederlands) Volksgebroeke róndj heilige. Ootgegaeve door Stichting Charles Beltjens, Zitterd 
*	2011, Susteren weerspiegeld: Zoa zagte ze in Zöstere. Verhaole in ’t Zösters. Oetgegaeve door Heemkundeverenigig “de Natuurvrienden” Zöstere.
*	2012, (Nederlands) De 4-deilige serie: *De hele Santenkraam*. Limburgse Almanak euver tradities en heilige in lente, zomer, herfs en winter. Oetgegaeve door TIC Mesjtreech

* 	In ènkel nummers van serie LiLiLi.
*	Biedrages in Platbook 6, 8, 9,10,11, 12, 15
Phu Quoc

**Phu Quoc** is 'n eiland in de republiek Viëtnam.  't Eiland is 754 km2 groet en heet mie es 100.000 inwoeners, boemèt Phu Quoc vaan alle eilen op de Vietnam de meiste inwoeners heet. 
Phu Quoc is oonder verdeild in 10 börge (*xã*). Lochhave Phu Quoc (ICAO: VVPQ, IATA: PQC) is lèk in Phu Quoc.
Leonardo da Vinci

**Leonardo da Vinci** (Vinci, Italië 15 april 1452 - Amboise, Fraankriek 2 mei 1519) waor 'ne kunsteneer, weitesjapper, oetvinder, arsjitek, astronoem en  diechter. Centraol stoond zien gaof es teikeneer. Zie sjèlderwèrk weurt gekinmerk door beweging en expressie. Oondaanks zien vernuijende inziechte en al bij leve groete faom, is zien invlood op aander sjèlders laank neet zoe groet gewees wie die vaan aander groete artieste oet de Renaissance.

## Jäög
Gebore in 't allewijl Italiaonse dörpke Vinci, woort Leonardo gevurmp in 't naoventrint gelege Florence, boe heer oondermie studeerde oonder Andrea del Verrocchio. In 1482 vertrok heer nao Milaon, boe heer bij Ludovico Sforza verbleef en o.a. 't *Lètste aovondmaol* maakde. Naodat Milaon door Franse tróppe woort ingenómme (1499) reisde Leonardo weer nao Florence, boe heer vaan 1503 tot 1506 verbleef. In 't Palazzo Vecchio wèrkde heer aon - groetendeils verlore gegaange - moersjèlderinge. Tot 1512 hójde heer obbenuits in Milaon, 'n periood boe-in heer väöl weitesjappeleke studies oetveurde. Väöl aonteikeninge en sjetse heivaan zien bewaord gebleve. 

## Awwer jaore
In 1513 weurt e sjèlderij voltoeid boe-aon heer in 1503 begos waor en dat bij edere verhojzing mètgóng: *La Gioconda* (beter bekènd wie de *Mona Lisa*, allewijl te beziechtige in 't Louvre te Paries).

Tösse 1514 en 1516 verbleef Leonardo op oetnudeging vaan paus Leo X in Roeme. In 1516 woort Leonardo door de Franse keuning oetgenudig nao Fraankriek te komme. Tot zienen doed in 1519 hojde heer dao in e laandhoes bij Amboise, same mèt zien vrun Melzi en Salai.

De väölzijegheid vaan Da Vinci blijk mesjiens wel 't bèste oet 't feit dat de maan dee veural bekènd is es sjèlder vaan de Mona Lisa ouch es de ierste geoloeg kin weure besjouwd. Da Vinci waor betrókke bij de aonlègk vaan kenare in Noord-Italië en bestudierde daoveur o.a. 't oontstaon vaan fossiele, erosie en sedimentatie door reviere en de opheffing vaan ziebojem tot laand. Daomèt nump me Leonardo da Vinci ouch wel 'nen *homo universalis*: iemes dee op hendeg professioneel niveau op väöl weitesjappeleke en kunszinnege dinger aktief is gewees.
Kanaal Wèssem-Ni-jwieërt

't **Kanaal Wèssem-Ni-jwieërt** is 'n verbinjingskanaal tösse de plaatse Wèssem en Ni-jwieërt.

't Kanaal is 17 km lank en waerdje officieel geopendj op 22 oktoeëber 1929. 't Verbindj de Zuid-Willemsvaart en Noordervaart bie Ni-jwieërt mèt de Maas bie Wèssem (Pol).

In 't kanaal lèktj 'n sluus: sluus Panhael.

## Externe links
* Actuele informatie - Rijkswaterstaat
Jos Wijnen

**Jos Wijnen**, gebaore op 10 fibberwarie 1959 in Remunj is al sinds de jaore 70 aktief es Singer/Songwriter. Jos (ouch bekind es Zjos) maak taegewaordig Limburgse Americana meziek. Op zien 1ste cd zóng d'r nag in 't Ingels mit oetzónjering van Zaat Remunj, ein Limburgstalig leedje.
Naeve meziek make sjrief Jos ouch nag en is regelmaotig te heure es DJ op Radio de Stad oet Utrei.

## Trivia
Mit 't nummer DE SJTASIE van de CD Roetsj oet Remunj, wón der in 2011 de pries veur de beste compesitie bie L1 Limbo top 10. In  de totaallies sjting DE SJTASIE op de 20ste plaats.
In waek 19 (2011) waas de Roetsj, CD van de week bie ómroop Vox (noe RTV Roermond) oet Remunj.

## Discografie
**Honeysuckle Sweets * (2008)
**Roetsj oet Remunj * (2011)
**Sjwerver (2019)*

## Externe links
*Website Jos Wijnen
*Video de Sjtasie
Catherine Ashton

**Catherine Margaret Ashton** (Upholland, Vereineg Keuninkriek, 20 miert 1956) is 'n Brits pollitika en waor eurocommissaris (2008 bis 2014), de hoeg vertegeweurdegster vaan boetelandse zake en veilegheidsbeleid vaan de Europese Unie en ein vaan de zeve vice-prizzedente vaan de Europese Commissie.

Nao de Brexit waore EU-politici vaan 't Vereineg Keuninkriek gedwonge um hun Europees carrières achter ziech te laote, zoe-ouch Ashton.

## Leve veur de EU
Ashton waor al vaanaof ind Jaore 70 aktief in de linkse polletiek vaan Ingeland. Vaanaof de 21e iew bezoot ze versjèllende belaangrieke Britse póste in de nationaole polletiek. Zoe waor ze staotssècretaris, viciminèster en minèster. In 2006 kraog ze de titel *Britse Politicus vaan 't Jaor*, umtot ze 'n veurvechster waor veur homoseksuele lui.

## Leve in de EU
Wie in 2004 de commissie Barroso I woort opgestèld kraog zie ummertouw mie kontakte mèt de Europese Unie. In 2008 woort ze commissaris veur dees commissie. Wie in 2009 de commissie Barroso II woort opgestèld, woort Ashton wie ieder geneump hoeg vertegeweurdegster vaan boetelandse zake en veiligheidsbeleid en ein vaan de zeve vice-prizzedente vaan de EC. Ashton steit bekind um 'n veurvechster vaan mie democratisering in de EU en 'n pleitster veur mie ikkonomische contacte mèt Rösland en minder mèt de VS. Zie numde de VS dèks sins de crisis *te risicovol en de oonrealistisch*.
Viviane Reding

**Viviane Reding** (Esch-sur-Alzette, Luxembörg 27 april 1951) is 'n Luxembörgse pollitika, journaliste, veurmaolegen eurocommissaris en waor eine vaan de zeve vice-prizzedente vaan de Europese Commissie vaan 2010-2014. Noe is ze lid vaan 't Europees Parlemint.

Reding haolde in 1978 häör diploom in minsweitesjappe te Paries, Fraankriek. In 1979 woort zie wèrkzaom bij de gezèt *Luxemburger Wort* en woort zie polletiek aktief bij de Christeleke Partij veur 't Luxembörgs parlemènt en de gemeinteraod vaan Esch-sur-Alzette. Vaanaof 1989 waor zie wèrkzaom bij de EU. Zie stoond bekènd es 'n veurvechster veur de regionale minderheije in Europese lindstaote. Heidoor kraog zie in 1992 de *Creu de Sant Jordi*, de hoegste ieretitel die 'n neet-Catelaonse kin kriege in Spaons Catelonië. Vaan 1999 tot 2004 waor zie aktief es eurocommissaris bij de Commissie-Prodi. Oonderwies, kultuur, jäög, media en sport waore de terreine boe zie in Europa euver góng. Vaan 2004 tot 2009 waor zie eurocommissaris veur de Commissie-Barroso I op 't gebeed vaan infermatiemaotsjappij en media. De terreine boe zie euvergóng bij Prodi woorte noe euvergenomme door de Cypriotische Androulla Vassiliou. Zie bleef dit ouch in de Commissie-Barroso II. Reding kraog toen de terreine justitie en minsrech. Infermatiemaotsjappij woort euvergenomme door de Nederlandse Neelie Kroes. Media vilt sins deen oonder de Spaonse Joaquín Almunia. Reding heet drei kinder.
Godelieve van Gemen

**Godelieve Goedele van Gemen** (geb. Bruijnen) is ein Nederlands-Limburgse dichteres. Zeej is gebaore in 1944 in Baolder, gemeinte Pieël en Maas. 

Eure vader waar Frits Bruijnen, auteur van 't book: “Vader moet morgen komen“. Eur moder waar Maria Schobbers, zeej waar wèrkzaam as wiekverpleegster en TBC-consulente tösse 1934 en 1940. 

Godelieve sjtudeerde Germaanse en Scandinavische Taal- en Letterkunde in Amsterdam beej ó.a. professor Nel Boer-Den Hoed en professor Minis. Zeej wèrkde as tolk, vertaler, tekssjriever, verhaoleverteller, natuurbesjermer (Werkgroep Anansi in 1988 en Werkgroep tot Behoud van de Duisternis 1990) en richde in 1992 Comité Watenstedt op. Versjeie jaore waar zeej vlöchtelingewerker en sjpraoklierares vur Baolderse kinger mit dyslexie. 

Eur dochter Cosima maakde de illustraties beej de Nederlandssjpraokige kingerbeuk van Godelieve en beej 't Baolders ABC-book.

In 1995 sjreef zeej vur 't ieërs 'n verhaol in 't Baolders en wón daomei de twieëde pries van Veldeke. Daonao sjreef zeej regelmaotig in eur vaderssjpraok gedichter en verhaole ó.a. vur Veldgewas. In 2001 waar zeej de winnares van de Groeët Limbörgse Veldeke-literatuurpries de Veldekepries.

Zeej goof laezinge euver Scandinavische tale en de verwantsjap van hiel get Limbörgse wäörd mit Scandinavische wäörd. Sung 2011 is zeej ein ievrige dichteres vur Veldgewas, geredigeerd dór Wim Kuipers en Har Sniekers. Zeej sjrief hiel korte verhaole. Ouch Platbook kin op eur telle. In 2012 waar zeej same mit Paul Weelen en Marleen Schmitz genómmeneerd vur de Veldekepries. Godelieve Goedele pleit vur mieër literair publicaties in de ein of anger Limbörgse sjpraok mit daobeej zelfgemaakde vertalinge in 't Nederlands. Vurral vingk zeej det al ‘t gesjrevene dór de sjriever zelf mót waere ingesjpraoke. 

Zeej sjreef in 't Nederlands vur ó.a. Jonas. Vur Katter sjrief zeej hiel korte verhaole in 't Nederlands. Daobeej sjrief zeej haiku's (oetgesjpraoke mit *u* van *muur*, gen *oe* van *poes*) en tanka's in bei de sjpraok. De Kattersjtökskes van de letste jaore nump zeej *Rundjes Dreuvenisse*. Ein deil van de gedichter is versjene, geïllustreerd en hankgedrök door Jan Klerken, van Acerpers mit lino’s van Paulien Klerken Rongen van Handwekpers.

Zeej haet gepubliceerd ónger versjeie pseudonieme.
Verdraag va Roeëme

Bie 't **Verdraag va Roeëme** waoërt op 25 mieërt 1957 de EEG opgericht. 't Verdraag waoërt getekend dör de zès sjtichtende lede, t.w. de Benelux-leng, Duutsjland, Fraankriek en Italië die al in 1951 de Europees Gemeinsjap veur Koale en Sjtaal teikende. 

't Verdraag van Roame breide de ikkenomische samewirking oet tot alle sectore van de ikkenemie, wiel zie ièrsj waor gefocus op koal en sjtaal (umdat dit de hölpbronne zin die nuèdig zin veur kreeg). 't Goof nao 't teikene van 't verdraag 'nen tolvrieë regio mèt gemeinsjappelikke boetegrenze, 'n douane-unie, 'n uniform gebeed zonger binnegrenze, mer mèt gemeinsjappelikke boetegrenze. De naodruk loog nao 't Roams verdraag tot ivvels waal veur langen tied op landboewsubsidies. 

De Verdrage van Roame zin 't bovesjtaande verdraag te opriechting van de EEG en 't geliektiejig besjlote verdraag veur de opriechting van Eurotom (de Europees Gemeinsjap veur Atoomenergie). Eurotom waor gemeind veur 't behièr van gemeinsjappelikke ontwikkeling van kernenergie (veur vreizaam dooleindes). Eurotom fuseerde in 1967 mèt de EEG en de EGKS bies de Europees Gemeinsjappe.

## Geteikende
* Paul-Henri Spaak en Jean-Charles Snoy et d'Oppuers names Belsj
* Konrad Adenauer en Walter Hallstein names Wes-Duutsjland
* Christian Pineau en Maurice Faure names Frankriek
* Antonio Segni en Gaetano Martino names Italië
* Joseph Bech en Lambert Schaus names Luxemburg
* Joseph Luns en Hans Linthorst Homan names Nederland

## Blanco verdraag
Op 22 mièrt 2007 woort door de Gentsen hoagleraar in Europese politiek Hendrik Vos bekindgemaak dat de ongerteikening van 't Verdraag van Roame eigelek op 180 pagina's blanco papeer woort geteikend. De onthulling kaom op de vieftigse verjaordaag van de ongerteikening van 't verdraag. In 'n Vlaamse radio-oetzending maakde de professor bekind dat de periood die veuraafging aan de geplande ongerteikening hectisch verlaap.

De probleme begoeste sjoon bie 't euverbringe van de ruw tekste de trein van Brössel nao Roame. Achter de passagierstrein hing 'ne goojerewagon woa-in alle documente woorte getransporteerd. De Zjweitserse sjpaorweegpolitie vong de wagon verdach en koppelde häöm los volges Hendrik Vos. Pas in Italië zou zin gebleke dat 't verdraag waor achtergebleve in Zjweitserland.

De wagon kaom mèt vertraging aan in Roame, woa de ongerhangeleersj nog de lète hand mooste ligke aan de tekste. Dat ging toen nog gans ambechtelik, zonger computers, woadoor de tekste nog gaar neet aaf waore.

Tièntalle bedeende woorte oet Luxemburg euvergebrach um mèt te wirke mer ouch dat bleek neet genoeg. In paniek sjakelde de ongerhangeleersj sjtudente in die aan de Universiteit van Roame sjtudeerde. Mer ouch zie vertaagde 't proces: ze ginge in sjtaking umdat ze 'n hoager vergoojing wilde veur hun vertaal- en typewerk.

De ongerteikening van 't Verdraag van Roame koes ivvels neet weure oetgesjtild. De datum loog jummersj al vas. De zaal waor gereserveerd en 't good al 'n receptie op de planning. De teks kaom oetindelik zjuus op tied terech bie d'n drukker, mer heer miste de sjtreefdatum. Op de plechtege cereominie woorte gein echte tekste mer blanco bladziejes ongerteikend.
Motörhead

**Motörhead** waor 'ne metalband oet Londe. De band woort in 1975 opgeriech. Centraole figuur waor frontmaan Ian 'Lemmy' Kilminster. De bande bleef oondaanks diverse bezèttingswisselingen bestoon tot december 2015, wie Kilminster mèt kaanker woort gediagnosticeerd en e paar daog later storf.

De groetsten hit vaan Motörhead waor *Ace of Spades*, vaan 't gelieknaomeg album, wat in 1980 versjeen.

## Lede
* Lemmy Kilmister
* Philip Campbell
* Mikkey Dee

## Discografie
### Albums
* 1977: *Motörhead*
* 1979: *Overkill*
* 1979: *Bomber*
* 1979: *On Parole* 
* 1980: *Ace of Spades*
* 1982: *Iron Fist*
* 1983: *Another Perfect Day*
* 1986: *Orgasmatron*
* 1987: *Rock 'n' Roll*
* 1991: *1916*
* 1992: *March ör Die*
* 1993: *Bastards*
* 1995: *Sacrifice*
* 1996: *Overnight Sensation*
* 1998: *Snake Bite Love*
* 2000: *We Are Motörhead*
* 2002: *Hammered*
* 2004: *Inferno*
* 2006: *Kiss of Death*
* 2008: *Motörizer*
* 2011: *The Wörld Is Yours*
* 2013: *Aftershock*
* 2015: *Bad Magic*
Valuas

**Bructer Valuas** of in 't kort **Valuas** is de naam van 'ne legendarischen houfman van de Bructere, oetsloetend bekind van 'n volksverhaal oet Venlo. De naam zoej ein verbastering kinne zien van "Goliath".

## Verhaol
De stad Venlo zoej in 't jaor 96 nao Christus gestich zien gewaore door Valuas (in het Venlose dialek heit hae ouk waal *Flujas*). Nao 'ne verlaoren oorlog mit de naoburige stam de Chamave (kiek heejveur nao Tacitus) vluchde Valuas mit zien getrouwe van 't Teutoburger Woud in zuudwestelike richting nao 'n vruchbare streek aan de Maas. Dao leet hae hutte bouwe die hae *Venlo* neumde, wat volges de legende *hoeëgte in 'ne zómp* beteikent.

Nao eur doeëd woorte ter iere van 't stamhoof Valuas en zien vrouw groeëte holtere standbeelde gemaak, die op 'ne naobeejgelaegen heuvel woorte geplaats. Eur volgelinge, de Venlonaere, lete nog langen tied veur brande beej dees standbeelde. Aan dit gebroek dank d'n heuvel zienen hujige naam Lichtenberg.

## Börg

De Vreejbörg waas, volges de legende, de börg die tiedes de stichting van Venlo gebouwd woort door Valuas in 't centrum van Venlo.

Volgens Lambert Keuller is de burcht gebouwd in 't jaar 96 nao Christus door Valuas. Veuraafgaond aan 't arrivere in de streik aan de Maas verlaere de Bructeren 'nen blodige stried in eur woeënumgaeving in 't Teutoburgerwoud, waonao de euverlaevende zich gedwonge zeen um in zujelike richting waeg te trekke.

De börg mót zien gebouwd aan de hujige Alde Mert, op de zuudoeëshook wao de Holtstraot en de Joedestraot heejop oètkómme. In dit gebied mót ouk 't zwaortepunt hebbe gelaege van de toenmaolige nederzetting.

Later, in de vruuge middelieëwe, mót 't kestiel zien verdwene. Wiewaal 't precieze moment van verdwiene neet is euvergeleverd gewaore, meint Keuller det dit is gebeurd in de 9e ieëw, wie de Vikinge Naordwes-Europa plunderde. In de 13e ieëw óntstónd heej de hujige indeiling van de straote. De plek haet zelfs wies vaer in de 19e ieëw de naam *De Burg* gehalde.

## Stadsreuze
De reuzepóppe waere nog steeds beej feestelikhede door de straote van Venlo gedrage. Wiewaal de naam Valuas in 1708 al ens is opgeteikend gewaore, gaon de póppe pas nao 'n publicatie euver 't gebroek in 1750 algemein als d'n Bructer Valuas en zien vrouw door 't laeve. Daoveur woorte zeej ieëwelang as d'n Biebelse Goliath en zien vrouw in de kerkelike processie meigedrage. De bisschop van Remund leet weite det de *versmaedelijcke* póppe van Goliath en zien vrouw meuste verdwiene. De Venlonaere woeje det neet en bedachte 't verhaol euver d'n houfman. Venlo haet zien óntstaon dus neet aan Valuas te danke, maar Valuas zien ieëwelange bestaon waal aan Venlo.

## Extern links
* LEM historische encyclopedie
* Lambert Keuller 1843: *Geschiedenis en beschrijving van Venloo*
Benelux

De **Benelux** is e samewèrkingsverband tösse 't '''Be'''lsj, '''Ne'''derland en '''Lux'''emburg (de Lieg Len), geslote es douane-unie in september 1944. De unie is vaan groet historisch belaank um de beteikenis die ze heet gehad es veurluiper vaan de EEG.

In d'n Twiede Wereldoorlog won de idee vaan internationaol samewèrking aon momentum en beslote de drei regeringe, alledrei in ballingsjap in Londe, veur 'n monetair en douane-unie te slete. Dit zouw 't betaolingsverkier vergemekeleke en kinne helpe in 't gevech tege smokkelere. In de ierste jaore vaan de unie waor dit lèste de veurnaomste taak. In 1958, in 'tzelfde jaor boe-in de len tot de nui gevörmde EEG touwtraoje, woort de Benelux tot 'n economische unie gemaak. De samewèrking woort in 2010 wijer gezat, veural op gebeje boe de EU nog neet in samewèrking veurzuut.

## Zuug ouch
* Beneluxparlemaent
Robbe

De **Robbe** of **Zieroufdiere** (wetensjappelek Latien: **Pinnipedia** (Illiger 1811)) zien 'n claad vaan roufdiere (Carnivora) die ziech gans aon 't leve in 't water heet aongepas. 't Zien mollege tot rechoet ploompe bieste, boevaan de veurpu ziech tot flippers höbbe oontwikkeld en de achterpu tot 'n soort start. De robbe hure bij de oonderorde *[[Caniformia]]*; dit wèlt niks meer of minder zègke tot ze, boete de hun, ouch relatief ing verwant zien aon beveurbeeld bere, wezele en stinkdiere. De robbe umvatte de walrus, ziehun, zieliewe, ziebere en zieolifante. Ze koume in alle wereldzieë veur, veural in kösgebeed, meh höbbe door hun isolerende speklaog e bezunder competitief veurdeil in de poolzieë. Ze leve vaan vès, zelde vaan zieveugel of aander robbe.

## Oonderverdeiling
De robbe weure verdeild in drei houfcategorieë:
* Oerrobbe (*[[Otariidae]]*) (boetou de zieliewe en de ziebere behure);
* Walrusse (*[[Odobenidae]]*);
* Ziehun (*[[Phocidae]]*) (boetou ouch de zieolifante behure).
N-VA

De **Nieuw-Vlaamse Alliantie**, kort-eweg **N-VA**, is 'n rechs-conservatief, separatistische, Vlaoms-nationalistische politieke partij oet 't Belsj. Ze kump voort oet de Volksunie, die al sinds 1954 bestoont meh in 2001 opbraok. De groetste fractie, *Vlaams-Nationaal* oonder Geert Bourgeois, naom de naom *Nieuw-Vlaamse Alliantie* aon.

De partij deeg veur 't iers mèt aon de federaol verkezinge vaan 2003, boe ze door de zjus ingeveurde keesdörpel allein in 't distrik Wes-Vlaondere 'ne zedel haolde (veur Geert Bourgeois). 't Tij kierde bij de sleting vaan e kartèl mèt 't CD&V op 14 fibberwarie 2004 ('t zoegeneump *Valentijnskartèl*), welke combinatie in datzelfde jaor de Vlaomse verkezinge won. In datzelfde jaor traoj ouch d'n Antwerpsen politicoloog Bart De Wever aon es veurzitter. 't Kartèl won obbenuits bij de lokaol verkezinge vaan 2006 en bij de federaol verkezinge vaan 2007. Wie dao-op evels de regering-Leterme I woort gevörmp, besloot de N-VA dao neet in mèt te goon; op 22 september 2008 bloos ze 't kartèl mèt de CD&V op en góng ze in de oppositie.

Bij de Vlaomse verkezinge vaan 2009 kaom de partij veur 't iers allein op, mèt groet succes. Ze naom noe ouch zitting in de brei coalitie vaan de regering-Peters II, boe-in ze twie ministers leverde: Geert Bourgeois en Philippe Muyters. Reemsteneer Jan Peumans woort parlemintsveurzitter. De dao-op volgende federaol verkezinge vaan 2010 maakde vaan de NV-A de groetste partij vaan Vlaondere en gans 't Belsj. De Wever mós noe perbere 'n coalitie te vörme mèt zeve partije, boe-oonder de Franstaolege PS oonder Elio Di Rupo. Oetindelek lepe de oonderhandelinge in 'n marathonformatie vaan mie es 500 daog stök en góng de NV-A in de oppositie. 't Succes woort voortgezat bij de lokaol verkezinge vaan 2012. Heibij woort de N-VA in versjèllende gemeintes de groetste, in 't bezunder in de provincie Antwerpe.

Bij de verkezinge vaan 2014 woort de partij de groetste in zoewel 't Vlaoms es 't federaol parlemint. In Vlaondere woort in juli vaan dat jaor 'n regering gevörmp; de N-VA lieverde mèt Geert Bourgeois de minister-president.
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (Trévières, 16 fibberwarie 1848 – Paries, 16 fibberwarie 1917) waor ‘ne Franse sjriever, journalis en teneëlsjriever.

## Waerk
Bekaande werke:
* *Le Calvaire* (1886), autobiografische novelle.
* *L'Abbé Jules* (1888), novelle.
* *Sébastien Roch* (1890), novelle.
* *Les Mauvais bergers* (1897), drama.
* *Le Jardin des supplices* (1899), novelle.
* *Le Journal d’une femme de chambre* (1900), novelle.
* *Les affaires sont les affaires* (1903), komedie.
* *Farces et moralités* (1904), komedie.
* *Le Foyer*, 1908), komedie.
* *Dingo*, novelle.

## Extern leenke
*  Société Octave Mirbeau.
*  ''Dictionnaire Octave Mirbeau''.
Monarchie

'n **Monarchie** (lètterlek 'alleinhiersjappij', vaan Aajdgrieks μόνος *allein* en ἀρχή *regering*) is e politiek systeem mèt 'ne voors (monarch) es staotshoof. Dit kin 'ne keizer, keuning, prins of nog iemes mèt 'nen aanderen titel zien. Euver 't algemein is de voorsteleken titel èrfelek, meh dit hoof neet per se. 't Tegedeil is de rippubliek, boe 'ne president aon 't hoof steit. Allewijl is 'n klein minderheid vaan de len op de wereld 'n monarchie.

Me verdeilt de monarchieë in absolute monarchieë, boe de mach vaan de voors gein wètteleke beperkinge heet, en constitutioneel monarchieë, boe dat wel zoe is. Absolute monarchieë koume allewijl veural in 't Midde-Ooste nog veur, constitutioneel monarchieë vint me 't mieste in Europa en Oos-Azië. Sommege staotsloes volker (beveurbeeld in Zuid-Afrika) höbbe ouch keuninge.

Monarchieë waore vaanajds de norm in väöl samelevinge. In de middeliewe consolideerde ziech e systeem boe-in de voors vaan 'ne groete staot ziene mach delegeerde aon lienmaander, die op d'n door zelf voorsteleke aspiraties en weerdegheid kraoge. In de vreugmodernen tied evels raakde 't feodaol stèlsel in oonbruuk en kaome väöl voorste, in 't bezunder in Fraankriek en Oosteriek, aon absolute mach. Absolute voorste baseerde hun mach dèks op 't goddelek rech: Slivvenier zouw hun de mach gegund höbbe en daorum verdeende ze die ouch.

De Verleechting stèlde 't bestoonsrech vaan absolute voorste in twievel; in beveurbeeld Groet-Brittannië had de keuning al vreug concessies aon 't parlemint mote doen. 't Absolutisme in Fraankriek lokde de Franse Revolutie oet, die 't aofsjaffe vaan de monarchie tot doel had. In de Restauratie die dao-op volgde kóste de voorste hun absolute mach op de laangen door neet trökkriege: nao 't revolutiejaor 1848 gaof 't bekans nörges in Europa nog absolute monarche. D'n Ierste Wereldoorlog maakde ouch 'n ind aon de constitionele monarch mèt groete oetveurende mach (in Duitsland, Oosteriek en Rusland). Sindsdeen waor de norm in Europa ofwel 'n rippubliek ofwel 'n constitutioneel monarchie mèt e democratisch systeem.

**[[Nederland]]** is 'n monarchie sinds 1813 (souverein-voorstedóm; sinds 1815 in de bekinde vörm vaan keuninkriek), dewijl 't daoveur vaan 1806 tot 1810 al ieder e monarchaol systeem had gehad (Keuninkriek Holland) en de veurgoonde Rippubliek ouch kinmerke vaan 'n monarchie had. 't **[[Belsj]]** is al 'n monarchie sinds 1831, wie d'n opstand ziech begós te kristallisere en d'n Duitse voors Leopold vaan Sakse-Coburg-Gotha tot Keuning vaan de Belzje woort oetgerope.
Constitutioneel monarchie

'n **Constitutioneel [[monarchie]]** is e politiek systeem mèt 'ne voors aon 't hoof dee zien mach is ingebèd in (en beperk door) 'n constitutie (groondwèt), ofwel 'n eigeleke (gesjreve) constitutie ofwel e liechaam vaan zjurisprudentie. De constitutioneel monarchie steit in tegestèlling tot de absolute monarchie, boe-in de voors ('nen absolute monarch) bove de wèt steit en in alles 't lèste woord heet.

In väöl consitutioneel monarchieë heet de voors gein of wieneg reëel mach en is zien functie veural ceremonieel. Dat is beveurbeeld zoe in de Beneluxlen, de Scandinavische len en 't Brits Gemeinebès. In aander systeme evels kin ouch 'ne constitutionele monarch aonzeenleke oetveurende mach höbbe, wie in de dwergstäötsjes Liechtenstein en Monaco of in Bhutan. De mach vaan de voors zeet neet alles euver 't democratisch gehalte vaan e land. Zoe weure Liechtenstein en Monaco in principe es democratieë gezeen, dewijl in fascistisch (en dus zier oondemocratisch) Italië de keuning gein reëel mach had.

't Idee vaan 'n constitutioneel monarchie oontstoont in 1688 bij de Glorious Revolution in Ingeland, Sjotland en Ierland. Nao de Napoleontischen tied, meh zeker nao 1848, gónge staote ummer mie euver op e parlemintair systeem. Zoe veurde 't Duits Riek, gestiech in 1871, veur de Rieksdaag de evereiege vertegewoordeging in, al waor dit land door de groete mach vaan keizer en riekskanseleer gein echte democratie. Monaco veurde in 1911, es alderlèste Europees land, 'n constitutie in. Nao d'n Ierste en Twiede Wereldoorlog waor in Wes-Europa gaaroet gein plaots mie veur neet-democratische systeme, dewijl in Oos-Europa de voorste móste wieke veur communistische regimes. Allein in Azië en Oceanië kós me ze nog langer vinde, deils tot op d'n huiegen daag. Recintelek is Bhutan getransformeerd tot 'n constitutioneel monarchie.
Bisdóm Remunj

't **Bisdóm Remund** is e roems-katheliek bisdóm wat oonderdeil oetmaak vaan de Nederlandse kèrkprovincie en samevèlt mèt de wereldleke Nederlandse provincie Limbörg. 't Bisdóm woort oersprunkelek gestiech in 1559 en obbenuits opgeriech in 1853, naotot de Nederlandse groondwèt vaan 1848 vrijheid vaan godsdeens had ingestèld. De kathedraol kèrk vaan 't bisdóm is de Christoffelskèrk in Remund (zuug 't pleetsje). Sinds 2024 is Ron van den Hout bisjop; heer weurt bijgestande door hölpbisjop Everard de Jong. De petroenheilege is Maria vaan de Oonbevlekde Oontvaangenis; die häöre fiesdaag 3 september is. De preesteropleiing gebäört op 't groetseminarie vaan Rolduc. In 2023 waor nog 53,3% vaan de bevolking (ca. 602.000 lui) in naom katheliek; daovaan geit mer e klein deil nog geregeld nao de kèrk (ca. 19.500 op 'ne zoondaag).

## Brónne
Tóngval

'nen **Tóngval** is de taol vaan ein plaots. In de traditioneel variatielinguïstiek weurt, of woort, versjèl gemaak tösse *[[taol]]*, 'n op ziechzelf stoonde entiteit die me kin verbinde aon ei land en/of volk, *[[dialek]]*, de taolvariante vaan e groeter gebeed, en *tóngval*. Dees hiërarchische indeiling (versjèllende tóngvalle make ei dialek, versjèllende dialekte make ein taol) kump vaan de breurs Grimm (in 't Duits: *Sprache, Dialekt, Mundart*).

Allewijl is die indeiling get verwaterd, en wel um mie es ein rei:

* 'n Taol is 'e dialek mèt e leger en 'ne staot': nationalistische en cultureel grenze make oet wat 'n taol is en wat neet, dewijl de begrippe *dialek* en *tóngval* wel taolkundeg zien (Limbörgse dialekte kinne beveurbeeld 'vaan 't Duits' of 'vaan 't Nederlands' zien);
* Genóg niveaus zien dinkbaar tösse de groete dialekgróp en de plaotseleken tóngval (beveurbeeld Wes-, Midde- en Oos-Limbörgs);
* Plaotseleke dialekte/tóngvalle zien neet absoluut. 't Is neet zoe tot alle inwoeners vaan ein plaots 'tzelfde praote: in de spraok vaan bepaolde lui kin me mesjiens vörm hure die volges de dialekkaart neet in hun plaots zouwe mage veurkoume (zoe zègke sommege Mestreechtenere *zjwegel*, dewijl de dialekkaart *zwegel* veursjrijf).
* Nog los daovaan zien plaotseleke dialekte/tóngvalle ouch noets homogeen: 't kin versjèl geve tösse manslui en vrouwlui, awwere en joongere, centrum en boetegebeed, elite en volk, wèrklui en boere etc. Me kin neet eder idiolek de status vaan tóngval geve.
Vocaolhermenie

**Vocaolhermenie** is 't taolkundeg versjijnsel tot binne 'tzelfde woord allein vocaole (klinkers) oet ein categorie kinne veurkoume. Dit versjijnsel trejt in versjèllende taole op (oonder mie in de Oeralische en Altaïsche taole) en tröf dèks suffices (achterveugsels). In de regel beteikent vocaolhermenie tot vocaole in e woord ofwel veur in de moond, ofwel achter in de moond mote ligke, meh ouch aander versjèlle, wie geroond of oongeroond, kinne mètspeule.

## Veurbeeld
Aon de hand vaan 't Turks kin me illustrere wie de vocaolhermenie kin wèrke.

'nen **Ope vocaol** (soms gesjreve es ) in e suffix weurt:

* **e** es de veurgoonde vocaol *e*, *i*, *ö* of *ü* is;
* **a** es de veurgoonde vocaol *a*, *ı*, *o* of *u* is.

Veurbeelder: *gitmek* 'goon', *dönmek* 'drejje', meh *açmak* 'eupene', *kırmak* 'breke'. *-mEk* is 't achterveugsel veur d'n infinitief. Alle veurklinkers kriege *e*, alle achterklinkers kriege *a*.

'ne **Geslote vocaol** (soms gesjreve es ) in e suffix weurt:

* **i** es de veurgoonde vocaol *e* of *i* is;
* **ü** es de veurgoonde vocaol *ö* of *ü* is;
* **ı** es de veurgoonde vocaol *a* of *ı* is;
* **u** es de veurgoonde vocaol *o* of *u* is.

Veurbeelder: *evim* 'mie hoes', *gülüm* 'mien roes', *canım* 'mien ziel', *kolum* 'mienen erm'. *-İm* is 't bezitssuffix veur d'n ierste persoen inkelvoud. 't Gief hei veer meugeleke vörm: eine veur oongeroonde veurklinkers, eine veur geroonde veurklinkers, eine veur oongeroonde achterklinkers en nog eine veur geroonde achterklinkers.
Koorsmos

**Koorsmosse** zien symbiotische kolonies vaan käöme en 'ne partner dee aon fotosynthese deit, miestens blauwalge of greunalge (dèks vaan 't geslach *[[Trebouxia]]*). Same vörme dees organismes e groeter complex wat sterk op e plentsje liekent. De mieste koorsmosse zitte es groete plek vas aon de groond of aon buim; vaandao de naom. Aandere evels höbbe 'n trompöt- of stroekstructuur en koume wijer vaan de groond. Koorsmosse koume in zoe good wie alle milieus op land veur, inclusief Antarctica. Wat de taxonomie betröf mote de sjömmel en de alg allebei apaart weure besjreve; bij 't beneume en indeile vaan koorsmosse is 't aofspraok tot me ze indeilt bij de femilie boe de sjömmel bijhuurt.
Kessels

**Kessels**:
* 't plat vaan Kessel
* 't plat vaan Kesselt
* Erik Kessels (* 1966)
* G(erard).P.M.J. Kessels (1946, Neejwieërt), 'ne Limburgstalige sjriever
* Joseph Kessels (* 1952)
* Marie Kessels (* 1954)
* Marietje Kessels (1889-1900)
* Mathieu Kessels (1858, Heële &ndash; 1932, Tilburg), inne componis, sjriever, fabrikant
* Toon Kessels (1928-2011)
Tsjecho-Slowakije

**Tsjecho-Slowakije**, ouch wel gesjreve es **Tsjechoslowakije** (Tsjechisch en Slowaaks: *Česko-Slovensko* of *Československo*) waor 'ne staot in Midde-Europa dee 't groetste deil vaan d'n twintegsten iew bestande heet. Hoofstad vaan 't land waor Praag. 't Woort in oktober 1918 gevörmp oet deile vaan de oetereinvallende Donaumonarchie (Oosteriek-Hongarije), en wel oet de provincies Boheme, Moravië en 't noordelek (Slavisch sprekend) deil vaan Hongarije. De bulk vaan de bevolking waore Tsjeche en Slowake, twie (zeker taolkundeg) ing verwante Slavische volker, meh op de groond vaan de nui rippubliek leefde versjèllende minderhede, oonder mie Duitsers, Hongare en Roethene. Aon 't bestoon vaan 't land kaom in 1938 'n ind, wie nazi-Duitsland 't binneveel. Sudeteland, de boeteste sjèl mèt veural etnische Duitsers, woort bij 't Duits Riek geveug, de res vaan Tsjechië woort 'ne vazalstaot oonder de naom Protectoraot Boheme-Moravië en Slowakije woort 'n oonaofhenkeleke rippubliek.

Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort Tsjecho-Slowakije herstèld, meh de oospunt mós 't aofstoon aon de Sovjetrippubliek Oekraïne, umtot dao Roethene woene, die hun taol es 'n Oekraïens dialek woort gezien. Waor 't iers nog 'n democratie, in 1948 brachte de Russe ouch hei e communistisch bewind aon de mach. Wie in 1968 de regering 't bewind get liberaliseerde (Praags Vreugjaor), veel de Sovjet-Unie 't land binne um de communistische orde te herstèlle. Dissindente bleve evels actief. In 1989 veel ouch hei 't communisme, en woort de jaorelangen dissident Vaclav Havel de nuie president. 't Land veel evels al gaw oeterein oonder spanninge tösse Tsjeche en Slowake: op 1 jannewarie 1993 splistde ziech 't land in de twie aofzunderleke rippublieke Tsjechië en Slowakije.
Sovjet-Unie

De **Sovjet-Unie** (Russisch **Советский Союз**, *Sov'etskij sojoez*), officieel de **Unie vaan Socialistische Sovjetrippublieke** (Russisch **Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик**, *Sojeoz Sov'etskich Sotsialitsjeskich Respoeblik*), aofgekort **USSR** (Russisch **СССР**, *SSSR*) waor 'nen einpartijstaot op communistische groondslaag in Oos-Europa en Azië, dee 't bèste deil vaan d'n twintegsten iew bestande heet en op de historie vaan deen iew hiel groeten invlood heet gehad. 't Had Moskou es hoofstad. 't Waor in zie gans bestoon 't groetste land op de wereld. De polletieke mach loog in de monopoliepositie vaan de Communistische Partij vaan de Sovjet-Unie.

De Unie woort opgeriech in 1922, naotot de Bolsjevieke de Börgeroorlog tege de Witte hadde gewonne. Dees euverwinning maakde 'n ind aon jaore vaan chaos die waore oetgebroke nao de Fibberwarierevolutie (ind vaan 't Russisch Keizerriek) en de Oktoberrevolutie (machsgreep vaan de communiste) in 1917. De leismaan vaan de revolutie, Vladimir Lenin, storf al in 1924 en oet de machsstrijd dee volgde kaom Jozef Stalin nao veure. Heer regeerde es dictator en veurde 'n radicaol collectivisatie en planeconomie door. Ouch zörgde heer veur 'n snel industrialisatie. In 1941 veel nazi-Duitsland oonder Hitler de Sovjet-Unie binne, wat 't land in 't Geallieerd kamp vaan d'n Twiede Wereldoorlog zat. Nao groete terreinwins in 't ierste jaor volgde vaanaof de Slaag bij Stalingrad (1942) d'n ummekier, wat de Geallieerde holp d'n oorlog te winne.

De euverwinning vaan de Sovjet-Unie brach in de Nao-oorlogsen Tied zoeget gans Midde- en Oos-Europa in d'n invloodssfeer vaan Moskou; Stalin stèlde in versjèllende len communistische regeringe in en riechde 't Warschaupact op. Dit waor 't begin vaan groete spanninge mèt de westerse wereld (vereineg in de NAVO) en de Vereinegde Staote in 't bezunder; de decennia vaan spanning die volgde neump me de Kawwen Oorlog. Nao Stalin z'nen doed in 1953 kaom Nikita Chroesjtsjov aon de mach, dee de dictatuur vaan ziene veurgenger sterk verzachde meh dee zien machspolitiek wijerzat. Oonder häöm bleujde 't Russisch atoom- en ruimtevaartprogram en haolde de Sovjet-Russische wetensjap e hoeg niveau. Ouch beval heer 'n invasie in Hongarije en zat heer rakètte op Cuba (de zoegenaomde Cubacrisis). Wie heer in 1964 door zien partij woort eweggesjik, woort dees politiek gooddeils behawwe. In de jaore 1970 evels (oonder Leonid Brezjnev) raakde 't land in 'n sterke stagnatie, ouch al umtot de leiers vaan de partij vergrijsde.

In de jaore 1980 veel 't systeem oeterein; de nuie veurzitter Michail Gorbatsjov gaof touw tot 't land in crisis waor en begós zie volk mie vrijheid te gunne. Dit leide tot 't ind vaan de Kawwen Oorlog (1989) en tot 't oetereinvalle vaan de Unie: in 1990 en 1991 verklaorde ziech de ein nao de aander deilrippubliek oonaofhenkelek. Op 25 december 1991 woort 't land officieel opgeheve. Rusland gelt allewijl es opvolgerstaot vaan de Sovjet-Unie.
God

Mit ***God/god*** kèn waere gemeind:

* Edert van de baovenatuurlike, miestens ónsjterfelike en sjpiritueel waezes mit sjöppende krach oet versjillende religies; zuug god (algemein);
* 't Opperwaeze van Abrahamitische religies; zuug God (Abrahamitische religies).
Alge

De **alge** zien 'n polyfyletische gróp sumpel plantechtege wezes. Ze kinne veurkoume es eincellege en es miercellege. Euver 't algemein versteit de modern biologie oonder *alge* alle plantechtege wezes boete de landplante. Dat beteikent tot ze eukaryote zien die wel aon fotosynthese doen, meh gein wortele of rizoïdes höbbe. Oonstande in 't water (boe 't leve vaandan kump), leve allewijl de mieste soorte dao nog.

Traditioneel weurt gesproke vaan *greunalge*, *roedalge* en *[[blauwalge]]*. De lèste gróp besteit evels oet bacterië, die de fotosynthees oonaofhenkelek höbbe oontwikkeld. (In modern lierbeuk weure ze daorum neet mie es alge behandeld.) Wie de versjèllende soorte alge mote weure ingedeild is umstrejje; vas steit evels tot zoewel de greunalge es de roedalge neet fyletisch zien es dus oet versjèllende oonderein oonverwante gróppe bestoon.
Jehovagetuige

De **Jehovagetuige**, officieel 't **Wachtoriegenoetsjap** en in de volksmoond kort-eweg *Jehova's*, zien e min of mie sectarisch christelek genoetsjap wat euver 't groetste deil vaan de wereld is verspreid. Hun lierstèllinge zien nontrinitair (ze wieze de H. Drei-Einheid aof), chiliastisch (ze gluive in 't Doezendjaoreg Riek wat Zjezeke zal stiechte) en restorationistisch (ze griepe sterk trök op de begintied vaan 't christendóm). Ouch zien ze 'n indtiedbeweging: ze verwachte tot Zjezeke snel trök op Eerd zal koume. Op groond vaan hun nontrinitair lier gebruke ze (wienie in de eige taol besjikbaar) hun eige biebelvertaolinge. In sommege oppervlekkege opziechte vertuine ze euvereinkomste mèt 't protestantisme, al versjèlt hun lier dao sterk vaan. In tegestèlling tot de mieste protestantse kèrke zien ze evels hiërarchisch georganiseerd: op 't hoofkerteer in Warwick (staot New York) weurt de lier veur alle leie veurgesjreve.

De Jehovagetuige zien voortgekoume oet de Bible Students Movement die d'n Amerikaon Charles Taze Russell ind jaore 1870 stiechde. Hunne naom, dee ziech baseert op Isaias 43:10-12, naome ze in 1931 aon. Bij 't groet publiek zien ze bekind gewore door hun evangelisatie aon de deur, boebij ze mèt neet-geluivege in discussie goon en hun literatuur verspreie. In Nederland woene zoe'n 30.000 Jehovagetuige, op 't Belsj zoe'n 25.000.

De geluifsgemeinsjap is bij herholing negatief in 't nuits gewees door 't touwdèkke vaan seksueel misbruuk en 't collectief oetslete vaan aofvallege, wat door de kèrk vaan bovenaof weurt opgelag.

## Rifferenties


## Extern links
* Officieel website vaan de Jehovagetuige
Altaïsche taole

De **Altaïsche taole** zien 'n gróp veural in Azië gesproke taole die dudeleke euvereinstumminge vertuine in typologie, klaanklier en vocabulair. De taole woorte veural vreuger es 'n femilie gezeen. Tot de Altaïsche taole hure, volgens hun die de hypothese oondersteune, in eder geval de Turkse taole, de Mongoolse taole en de Toengoezische taole, en volges sommege ouch de Japanse taole en 't Koreaans. Tot veurbij 't midde vaan d'n twintegsten iew woorte ze (nog zoonder Japans en Koreaans) algemein es taolfemilie gezeen; vaanaof de late jaore viefteg evels zien ummer mie taolkundege goon twievele of de euvereinkomste tösse de versjèlle gróppe neet ieder 't gevolg vaan 'ne *[[Sprachbund]]* waore. Aonhengers vaan de Altaïsche hypothese vint me allewijl veural in Rusland, oonder de 'Moskouse sjaol'. Turks, Mongools en Toengoezisch same neump me *Micro-Altaïsch*, de veurgestèlde femilie mèt Japans en Koreaans debij *Macro-Altaïsch*.

Gemein of väölveurkoumende kinmerke vaan de Altaïsche taole zien in eder geval 'n agglutinerende vörmlier, vocaolhermenie, naomvalle (veural Micro-Altaïsch), e groet aontal geliekluiende achterveugsels en e beperk aontal cognaote.

In 't verleie is 'n relatie tösse de Altaïsche en de Oeralische taole veurgestèld. 'n Klein minderheid vaan modern taolwetensjappers nump dees twie femilies, same mèt de Indogermaanse en nog aander taole, same in de macrofemilie vaan de Nostratische taole.
Pekskesaovend

**Pekskesaovend** is 'n fees waobeej minse kadootjes aan einanger gaeve, en net doon of die van Sinterklaos kómme.

Pekskesaovend wuerd traditioneel op 5 december, dus vlak nao 't vertrèk van Sinterklaos gevierd.
Ape

**Ape** (**Simiiformes** (Haeckel 1866) of **Anthropoidea** Mivart 1864)) zien 'n infra-orde vaan Primaote, same mèt de Spookdierkes deil vaan de oonderorde Haplorhini. In vergelieking mèt aander primaote zien dees ape hendeg beweeglek, en wie hun verwante leve ze euver 't algemein in buim. De soorte zien herbivoor, sommege omnivoor. De mieste soorte zien daagactief. De herses zien hoegoontwikkeld, veural bij de zoegeneumde minsape; ouch 't geziech is sterk oontwikkeld; 't nump veur e good deil de plaots vaan de reuk in, die mer rudimentair is.

## Taxonomie
Sinds 'n aontal jaore zien biologe 't oonderein ins tot de spookdierkes, wie bove al gezag, relatief ing verwant zien aon de ape, en tot de aander haafape (Strepsirrhini geneump) dao wijer vaanaof stoon. Ouch de indeiling vaan de ape oonderling gief neet al te väöl probleme mie. Umtot 't hei de mins en zien ingste verwante betröf, is dit taxon oetveureg bestudeerd, zoetot zoewel de bouw wie 't DNA en de fossiel historie good bekind zien. Hèlt me rekening mèt alle tösseligkende niveaus, daan umvatte de ape dees femilies:

* **ORDE [[Aapechtege|PRIMAOTE]]** (PRIMATES)
** Oonderorde Strepsirrhini: haafape boete spookdierkes
** Oonderorde Haplorhini: ape en spookdierkes
*** Infra-orde Spookdierkes (Tarsiiformes)
*** Infra-orde **Ape** (Simiiformes)
**** Parvorde Ape vaan de Nuie Wereld (Platyrrhini)
***** Femilie Klaweepkes (Callitrichidae)
***** Femilie Cebidae: capucijnereepkes en doedskopeepkes
***** Femilie Nacheepkes (Aotidae)
***** Femilie Saki-echtege (Pitheciidae)
***** Femilie Griepstartape (Atelidae)
**** Parvorde Ape vaan d'n Awwe Wereld (Catarrhini)
***** Superfemilie Cercopithecoidea
****** Femilie Hoondape (Cercopithecidae)
***** Superfemilie Hominoidea: startloes ape
****** Femilie Gibbons (Hylobatidae)
****** Femilie Minsape (Hominidae)
Nazareth

:*Dit artikel geit euver de plaots in Israël. Veur de Mestreechse buurt zuug [[Nazareth (Mestreech)]].*

**Nazareth** (Hebreeuws נָצְרַת *Natzrat*; Arabisch اَلنَّاصِرَة‎ *an-N‎āṣirah*) is de groetste stad vaan 't Noorddistrik in Israël. In 2011 had ze 81.410 inwoeners. De stad heet 'n zier groete Arabische bevolking, en steit daorum bekind es de *Arabische hoofstad vaan Israël*; 'n wijer bezunderheid is tot 'n groete minderheid vaan hun (zoe'n 30%) christelek is. Nazareth is nao 't evangelie de plaots boe Zjezeke zien jäög doorbrach; daorum is 't veur christene 'n belaankrieke beivaartsplaots.
Mestreech-Noordwes (Stadsdeil)

**Mestreech-Noordwes** is e stadsdeil vaan Mestreech. Jacques Costongs (PvdA) is de stadsdeilwethawwer.

## Wieke in dit stadsdeil
*Aajd Kaberg
*Belfort
*Belvédère
*Bosscherveld
*Boschpoort
*Brusselse poort
*Daalhof
*Dousberg-Haozendans
*Fróntekerteer
*Kaberg
*Laonekerveld
*Malberg
*Malpertuis
*Mariaberg
*Potteberg

## Verwijzinge
Mestreech-Centrum (Stadsdeil)

**Mestreech-Centrum** is 't mies centraal stadsdeil vaan Mestreech. John Aarts (VVD) is de stadsdeilwethawwer.

## Wieke in dit stadsdeil
*Binnestad
*Boschstraotkerteer
*Jekerkerteer
*Kommelkerteer
*Sint Maartenspoort
*Statekerteer
*Wiek
*De Zjeramiek

## Verwijzinge
Mestreech-Zuidwes (Stadsdeil)

**Mestreech-Zuidwes** is e stadsdeil vaan Mestreech. André Willems (Seniorepartij) is de stadsdeilwethawwer.

## Wieke in dit stadsdeil
*Biesland
*Campagne
*Jekerdal
*Sint Pieter
*Villapark
*Wolder

## Verwijzinge
Mestreech-Noordoos (Stadsdeil)

**Mestreech-Noordoos** is e stadsdeil vaan Mestreech. Albert Nuss (PvdA) is de stadsdeilwethawwer.

## Wieke in dit stadsdeil
*Amie (Amby)
*Beatrixhave
*Hare (Borghare)
*Ittere
*Lummel
*Meerssenhoven
*Nazareth
*Wiekerpoort
*'t Wittevrouweveld

## Verwijzinge
Mestreech-Zuidoos (Stadsdeil)

**Mestreech-Zuidoos** is e stadsdeil vaan Mestreech. Mieke Damsma (D66) is de stadsdeilwethawwer.

## Wieke in dit stadsdeil
*De Heeg
*Heugem
*Heugemerveld (Aokerpoort)
*Hier
*Randwiek
*Sjaan
*Vroendaal

## Verwijzinge
Democraten 66

**Democraten 66 (D66)** (officiële naom: *Politieke Partij Democraten 66*; tot 1981 aofgekort es *D'66*) is 'n Nederlandse politieke partij vaan sociaal-liberaole signatuur. D66 neump ziechzelf progressief, sociaal-liberaol en ouch wel vrijzinneg. De fractieveurzitter in de Twiede Kamer is Jan Paternotte (waor Sigrid Kaag). Zie is de twiede partij vaan 't land (24 zetels). D66 nump deil aon de regerende coalitie vaan veer partije mèt de VVD, CDA en ChristenUnie, Kabbinèt-Rutte IV. Op EU-niveau maak de partij deil vaan de Europese partij ALDE, boe ouch de Nederlandse partij VVD, de Belzje partije Open Vlaamse Liberalen en Democraten en Mouvement Réformateur en de Duitse partije Freie Demokratische Partei en Freie Wähler deil vaan oetmake.

## Bekinde D66'ers
* Els Borst (gehiemeld in 2014): veurmaoleg minister vaan Volksgezoondheid
* Ingrid van Engelshoven: allewijl minister vaan oonderwies, kultuur en weitesjap
* Sigrid Kaag: allewijl minister vaan Boetelandsen Handel
* Wouter Koolmees: politicus en minister vaan Sociaol Zake en Wèrkgelegeheid
* Kajsa Ollongren: allewijl minister vaan Binnelandse Zake

## Twiede Kamer

## Weblinks
* Website vaan de D66
* Democraten 66 (D66), Parlement.com

## Verwijzinge
ChristenUnie

**ChristenUnie (CU)** is 'n christen-sociaal Nederlandjse politieke partie mit 'n orthodox-protestantjse signatuur, die vertaengewuuerdig is in zowaal de Ieëste es de Twieëdje Kamer en ouch in provinciaal en gemèndjelik besture. In 't Europees Parlementj is de ChristenUnie vertaengewuuerdig mit eine zetel in de Europese Voukspartie (wie-ouch CDA). In lokaal verkezinge deit de ChristenUnie döks mit in 'n gecombineerdje lies mitte SGP. d'n Hujige leider vanne ChristenUnie is Mirjam Bikker.

De partie is op 15 mieërt 2001 óntstangen oet 'n fusie tösse de RPF en 't GPV. Vanaaf 22 fibberwarie 2007 maakdje de ChristenUnie same mit 't CDA enne PvdA deil oet van Kabinet Balkenende IV. Op 20 fibberwarie 2010 stapdje de PvdA-bestuurders nao e kónflik euver Oeroezgan oet 't kabinet, wonao 't CDA en de ChristenUnie in 'n demissionair kabinet wiejergónge.

De politieke jóngerenorganisaasje vanne ChristenUnie hètj PerspectieF. Traditioneel gezeen haet de ChristenUnie väöl aanhang inne Biebelreem en mènder in Limburg.

## Twieëdje Kamer

-* GPV + RPF

## Weblinks
* Website van de ChristenUnie
* ChristenUnie (CU), Parlement.com