open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Užhorod

**Užhorod** (Oekraïens: Ужгород, Hóngaars: *Ungvár*, Slowaaks: *Užhorod*, oetspraok: [ˈuʐɦorod], oezjhórród) is 'n stad in 't zuudwèste van Oekraïne en de höidstad van 't oblas Transkarpatië (Zakarpatska oblast). De stad lègk aan beide kenj van de reveer de Už (Oezj), drèk aan de grens mit Slowakije. De stad haet 'n etnisch zieër gemingdje bevólking. In de 20sten ieëw waerdje de stad achtereinvólges vanoet Boedapes, Praag, Moskow en Kieëf bestuurdj. Užhorod haet 117.317 inwoeaners (2001).

## Bevólking
De ruum 117.000 luuj zeen etnisch verdeildj in 89.000 Oekraïners (inclusief Roethieëne), 11.100 Rösje, 8000 Hóngare en 2500 Slowake.

In 1870 ware de verhajinge es vólg: 11.793 inwoeaners, wovan 7575 Hóngare, 1651 Pruse, 1965 Slowake en 450 Roethieëne (Oekraïners).
Suceava

**Suceava** kin verwieze nao:
* Distrik Suceava, e distrik in Roemenië
* Suceava (reveer)
* Suceava (stad)
Drobeta-Turnu Severin

**Drobeta Turnu Severin** of **Dobreta-Turnu Severin** (Hóngaars: *Szörényvár*, ingekórt: *Severin*) is 'n stad in Roemenië. Bestuurliek vèltj de stad ónger 't distrik Mehedinţi in Oltenië. In 2004 had Dobreta-Turnu Severin zoeaget 103.000 inwoeaners. De stad lègk aan de Donau, kórtbie de Iezer Pórt.

## Gesjiedenis
De stad, die oearsprónkelik *Drobetae* waerdje genömp dore Romeine, noom later de naam *Turnu Severin* ofwaal de Noeardjelike Toeare, achter 'n toeare óp de noeardjover van de Donau geboewdj door de Byzantiene, dae sting óp 'ne kleine heuvel ómrink door 'n depe grach. Kórtbie *Turnu Severin* zeen de rewien van de Brögk van Trajanus, de groeatste brögk in 't Romeins riek, geboewdj in 103 dore arsjitek Apollodorus van Damascus. De Donau is zoea 1.200 maeter breid óp dit pöntj. De brögk besting oet twintjig baoge óngerstäöndj door stein pilaore, allein twieë daovan zeen nag zichber bie leeg water.
Suceava (stad)

**Suceava** is 'n stad in 't noeardjoeaste van Roemenië. 't Is de höidstad van 't glieknamig distrik en de veurnaamste stad van 't Roemeens gedeildje van de Boekovina. De stad tèltj 105.865 inwoeaners (2002). Suceava lègk ane reveer de Suceava, 'ne ziereveer van de Siret. Suceava is sins 1990 'n universiteitsstad. 't is 't oetgankspöntj veur bezeuker van de beroemdje besjilderdje Moldavische kloeasters, die zich wèstelik van de stad bevinje.

## Gesjiedenis
Suceava waerdje in 1359 de ieëste höidstad van 't vórstedom Moldavië. 't Waas denouch de residentie van 'ne bekèndje woiwode wie Stefan de Groeate (Ştefan cel Mare, de universiteit is achter dem vernömp). In 1565 verplaatsdje de Moldavische woiwode häör zetel nao Iaşi, det sinsdeen de veurnaamste stad van Moldavië is. In 1775 koom Suceava in Oeasteriekse henj: toet 1919 (Verdraag van St.Germain) bleef de stad toet Oeasteriek behuuere. Sins den is de stad Roemeens.
Barcelona

**Barcelona** is de hoofstad en groetste stad vaan de Otonoom Gemeinsjap Catalonië en de provincie Barcelona en de twiede groetste stad in Spaanje mèt 'ne bevolking vaan 1,615,908 in 2008 (allein Madrid heet mie inwoeners). Dees inwoeners neume de stad ouch waal *Barna*, neet te verwarre mèt *Barça* wat door de vootbalclub FC Barcelona gebruuk weurt. Diverse eveneminte dee georganiseerd zeen door d'n stad höbbe biegedrage aon 't huidege imago die zie heet boevaan de bekindste de Wereldexposities in 1888 en 1929, de Olympische Zomerspeule in 1992 en 't Fórum in 2004 zien.

## Zuug ouch
* Lies vaan stei mèt mie es 'n miljoen inwoeners

## Externe links
Bewegingsoonsjerpde

**Bewegingsoonsjerpde** trejt op es objekte in 't beeld oonsjerp zien door beweging vaan 't objek of de camera. Dit is 't gevolg vaan 't proces vaan 't make van 'ne foto. Leech vèlt via de lens op de film of sensor door tot de sleter ope geit. Veural bij slechte leechcondities moot de sleter langer ope blieve, boedoor beweging vaan 't objek of de camera zörg tot ein bepaold punt vaan 't objek mierdere plaotse op de film of sensor beleech.

Bewegingsoonsjerpde is neet altied negatief. 't Kin ouch 'n bewuste käös vaan de fotograaf zien um 'n bepaold beeld te creëre.
Piatra Neamţ

**Piatra Neamţ** is 'n stad in 't noeardjoeaste van Roemenië, in 't distrik Neamţ. De stad lègk in de regio Moldavië en tèltj 105.865 inwoeaners (2002).

## Gesjiedenis
't Gebied róndj Piatra Neamţ wuuertj al bewoeandj sins d'n aje steintied. Róndj de twieëdjen ieëw veur Christus waas d'r 'n groeate Dacische stad genaamp Petrodava die zjuus boete de stad gelaenge had.

Meh dit gebied waerdje later pas bewoeandj tösje 1375 en 1391 door Petru I Muşat. De citadel van Piatra Neamţ is geboewdj óp 2 fibberwari 1395. De ieëste vermèljing van de stad is in e documènt van 20 april 1491, worin steit det Piatra lui Crăciun (zoea waerdje Piatra Neamţ doe genömp) geboewdj is tösje 1468 en 1475, tiedes d'n tied det Moldavië geregeerdj waerdje door Ştefan cel Mare (Stefan de Groeate). De kathedraol is geboewdj tösje 1497-1498 en de 20 maeter hoeage klokketoeare is geboewdj in 1499.

## Lègking
Piatra Neamţ lègk aan de reveer Bistriţa en is ómrink door de berg Pietricica (590 m), Cozla (679 m), Cernegura (852 m), Bâtca Doamnei (462 m) en Cârloman (617 m). De stad lègk óp 'n gemiddeldje huuegdje van 345 m. Piatra Neamţ lègl zoeaget 350 km tèn noearje van de höidstad Boekares.

't Kórsbiezeendje vleegveldj lègk in Bacău, zoeaget 60 km tèn zuje van Piatra Neamţ. Piatra Neamţ is 'n belangrieke tösjehalt veur spaorlien 509 tösje Boekares en Iaşi. De stad is mit waeg verbónje mit de stej Bacău (richting Boekares), Suceava, Tîrgu Mureş en Iaşi.

Piatra Neamţ is ingedeildj in de vólgendje wieke:
* Centru (Centrum) 
* Dărmăneşti 
* Precista 
* Mărăţei 
* 1 Mai 
* Sarata 
* Valea Viei 
* Gara Veche 
* Speranţa
Sleter

'ne **Sleter** is 'n oonderdeil vaan 'ne camera wat deveur zörg, same mèt 't diafragma, veur 't beleechte vaan de film of sensor. 't Gief versjèllende soorte sleters: focaalvlaksleters, blaadsleters, diafragmasleters en centraolsleters.

## Focaalvlaksleters

Focaalvlaksleters zien miestal gemaak van stof, metaol of plastic "gordijne" die de film of sensor aofsjerme vaan leech. Bij beleechtinge vaan mie es de zoegenaomde X-sync snelheid, geit 't ierste gordijn ope, woebij de film of sensor aon 't leech weurt bloetgestèld, en nao de benudigde sletertied slut 't twiede gordijn alles weer aof. Bij sletertije korter es de X-sync snelheid, volge de twie gordijne elkaar woebij 'n spleet oontsteit die euver de film of sensor heen beweeg. De spleet is zjus zoe groet gemaak same mèt de snelheid vaan de bewegende spleet) tot de film of sensor lang genóg beleech weurt. Dit lievert aonzeenlek kortere beleechtingstije op. 

't Veurdeil vaan focaalvlaksleters is tot gebruuk gemaak kin weure vaan verwisselbare lenze zoonder tot eder lens moot weure oetgerös mèt 'ne eige centraalsleter.

't Gief ouch naodeile:
*Vervörming vaan snel bewegende objekte: allewel eder deil vaan de film of sensor perceis lang genóg beleech is, is neet eder punt op 't zelfde tiedstip beleech.
*Ze make väöl geluid, wat probleme kin oplevere bij natuurfoto's of "verborge" opnames.
*Ze zien mechanisch gezeen meujeleker te make mèt es gevolg 'ne kortere levensdoer.
*'t Bewege vaan de gordijne kin 'n beweging vaan de camera veroorzake, boedoor bewegingsoonsjerpde weurt geïntroduceerd.

## Blaadsleters

Blaadsleters zien sleters woebij ein of mierdere 'blajer' veur 't diafragma drejje um dit aof te slete. Tijdes de beleechting drejt 't blaad (of de blajer) weg vaan de opening en nao de vereiste beleechtingstied geit 't weer touw. Dit type sleter kump dèks veur in goodkoupe (wegwerp)camera's. Miestal höbbe ze mer eine vaste sletertied. Dao tegeneuver steit tot ouch sommege vaan de deurste en mies perceize camera's dit soort sleter heet. Sletertije van 1/40.000 vaan 'n seconde zien meugelek in modern camera's.

## Diafragmasleters

Diagfragmasleeters zien 'n soort blaadsleters mer de blajer bestoon hei oet mierdere dun blajer die euverein bewege en daodoor 'n min of mier ron opening vörme. Dit zörg metein veur 't benudegde diafragma wat nudeg is veur 't make vaan de beleechting. De blajer goon snel ope en blieve daan veur de benudegde tied opestoon, boenao ze weer snel slete. Wie mie blajer, wie ronner de cirkelvörmege opening. Miestal weurt 'n oneve aontal gebruuk, 3, 5 of mie.

## Centraolsleters
Centraolsleters zien sleters die miestal in de lens zien gebouwd. Dèks dene zie boete es sleter ouch es diafragma. Umtot zie in de lens zien gebouwd, kinne ze klein weure oetgeveurd, de constructie is sumpeler es bv. focaalvlaksleters, en ze zien goojekouper te producere. 't Naodeil is tot ze bij verwisselbaar lenssysteme in eder lens mote weure ingebouwd.
Waalse Piel

De **Waalse Piel** (*La Flèche Wallonne*) ies 'n eindaagse fietsrenwedsjtried, die in april gehouwte weurt in Wallonië. De wedsjtried besjteit sins 1936 en weurt allewiel georganiseerd door de Société du Tour de France, die ouch de Tour de France organiseert.

De wedsjtried vörmde vreuger same mèt Luuk-Bastenake-Luuk 't Ardens fietsweekend (dees koerse woorte in ein weekend gereje). Huuj weurt de Waalse Piel gehouwte op de goonsdeg tösje de Amstel Gold Race en Luuk-Bastenake-Luuk in.

De Waalse Piel woort opgeriech es reclaamevenement veur de gezèt *[[Les Sports]]*. In de ièrsjte jaore góng de koers van Doornik nao Luuk, euver miè es 300 km in 1938. Door de jaore heen haet de koers versjillende routes en sjtart- en finishplaatse gehad. De sjtartplaats ies sins innige jaore Charleroi. Saer 1983 liek de finish van de Waalse Piel in Hoei, op de Moer van Hoei, 'n sjtiel beklumming van 1,3 kilomaeter lengde. De *Moer* weurt in totaal drie kièr beklómme. Sins 1990 ies de aafsjtand van de wedsjtried neet groater es 210 km gewaes.
 
De Waalse Piel waor tot 2008 'n ónderdeil van de UCI ProTour, dae in 2005 ingeveurd ies. In 2009 woort de Waalse Piel opgenómme in de UCI World Ranking.

Saer 1998 ies d'r ouch 'n editie van de Waalse Piel veur vrouwluuj.

## Euverziech winnaersj (mansluuj)

## Euverziech winnaresse (vrouwluuj)
* 2018 - Anna van der Breggen (Nederland)
* 2017 - Anna van der Breggen (Nederland)
* 2016 - Anna van der Breggen (Nederland)
* 2015 - Anna van der Breggen (Nederland)
* 2014 - Pauline Ferrand-Prévot (Frankriek)
* 2013 - Marianne Vos (Nederland)
* 2012 - Evelyn Steven (Vereinigde Sjtaote)
* 2011 - Marianne Vos (Nederland)
* 2010 - Emma Pooley (Groat-Brittannië)
* 2009 - Marianne Vos (Nederland)
* 2008 - Marianne Vos (Nederland)
* 2007 - Marianne Vos (Nederland)
* 2006 - Nicole Cooke (Groat-Brittannië)
* 2005 - Nicole Cooke (Groat-Brittannië)
* 2004 - Sonia Huguet (Frankriek)
* 2003 - Nicole Cooke (Groat-Brittannië)
* 2002 - Fabiana Luperini (Italië)
* 2001 - Fabiana Luperini (Italië)
* 2000 - Geneviève Jeanson (Canada)
* 1999 - Hanka Kupfernagel (Duutsjland)
* 1998 - Fabiana Luperini (Italië)
Davide Rebellin

**Davide Rebellin** (San Bonifacio, 9 augustus 1971 - 30 november 2022) waor 'ne Italiaanse fietserenner. Hae fietsde bie de ploog Serramenti PVC Diquigiovanni-Androni Giocattoli. 

Rebellin woort profrenner in 1992. In 1996 wón hae 'n etappe in de Giro d'Italia en droog 6 daag de roze leidersjtrui. In 1997 wón hae de Clásica San Sebastián. In 2001 wón hae 't klassement en ein etappe van de Tirreno Adriatico.

Van 2002 tot 2008 fietsde hae bie Gerolsteiner. In 2004 wón hae de Amstel Gold Race, de Waalse Piel én Luuk-Bastenake-Luuk, binne ein week, es ièrsjte renner oats. 

Rebellin wón in 2008 't klassement van Paries-Nice. Op de Olympische Sjpele in Peking in 2008 haolde hae 'n zilvere medaille op de weegrit. In april 2009 woort bekènd dat hae op dees Olympische Sjpele betrap ies op CERA, 'ne EPO-variant. Rebellin óntkènt dat hae doping haet gebruuk en haet um 'n contra-expertise gevraog.

Rebellin góng óndanks sjorsinge en anger taegesjleeg oetzungerlik lang door en haolde ouch es veertiger nog aansjpraekende rizzeltate. Pas in 2022, kort veur ziene 51e verjäördag, sjtopde hae mit fietsrenne. Zien carrière hauw daartig jaor gedoerd. Kort daonao, op 30 november, woort hae bie 'n training door 'ne vrachwage aangevare en sjtorf direk.

## Belangriekste euverwinninge
**1994**
* etappe in de Hofbräu Cup

**1995**
* Runde van Trentino

**1996**
* etappe in de Giro d'Italia

**1997**
* Clásica San Sebastián
* Kampioensjap van Zürich

**1998**
* Tre Valli Varesine
* Runde van Venetië
* etappe in de Runde van Zjwitserland
* etappe in de Runde van de Regio Wallonië

**1999**
* Criterium International
* Runde van de Haut-Var
* Runde van Venetië
* Runde van de Mieddellandse Ziè
* Runde van Venetië
* etappe Runde van Friuli

**2000**
* Runde van Venetië

**2001**
* etappe Runde van de Mieddellandse Ziè
* eindklassement Tirreno-Adriatico

**2004**
* Amstel Gold Race
* Waalse Piel
* Luuk-Bastenake-Luuk

**2006** 
* eindklassement Brixia Tour
* Runde van Emilië

**2007**
* Waalse Piel
* etappe Brixia Tour
* eindklassement Brixia Tour

**2008**
* Runde van de Haut-Var
* eindklassement Paries-Nice

**2009**
* 3e en 4e etappe Ruta del Sol
* Waalse Piel

## Ploge
*1992 - 1994 GB-Maglificio MG-Bianchi
*1995 Maglificio MG-Technogym
*1996 Polti
*1997 La Française des Jeux
*1998 - 1999 Polti
*2000 - 2001 Liquigas-Pata
*2002 - 2008 Gerolsteiner
*2009 Serramenti PVC Diquigiovanni-Androni Giocattoli
Daslook

**Daslook** (Allium Ursinum) is e kroed dat in Nederland wèttelek besjermd is en allèng in d'r oethoot in de Limburgse hellingbosse, in Belsj allèng in Voere en wieër in 't Laand va Herf en de Ardenne väörkeumt. 't Is e looksaoërt dae geboonde is an kalkgroond.
## Kenmerke
   
De plaant greujt tössje allerlèj giftige plaante, wie d'r aronskelk of d'r muguet ooch meizäödje of lelietje der dalen geneumd, die 'n vergeliekbare bladvörm haant mae aander, ooch witte, blome. D'r aronskelk haat 'n kelkbloom, d'r muguet klökskes en d'r daslook 'n sjtervörmige. Me kan d'r daslook mèt zieëkerheed herkènne dör e blaad te plukke en dat fie te vrieve. Es me daobie 'ne lichte knoflookgeur ruukt is 't daslook. Oeë väöl daslook biejee weest ruukt me d'r look evvel al va wiet en kan me d'r hiebaove besjraeve test dus neet vertroewe.
## Gebroek
De blaar van d'r daslook zeunt lekker in de sjlaat, mae ooch in forel mètgebakke.
In Duutsjlaand wert 'ne pesto gemakd va daslook, dae o.m. gebroekd wert bie asperges.
Heljes

**Heljes** is 't dialek det inne gemeente Helje gesproke wurt. 't Echte oaje Heljes is langzaam aant verdwiene en verangert richting 't Venloos umdet d'r steeds mieër versjillende minse mit versjillende dialekte kome. 

Euver 't algemein wurt inne ganse gemeente Helje ongeveer 't zelfde dialek gesproke, mer idder heet wel zien eige weurd.
Auslautverhärtung

**Auslautverhärtung** is in de fonologie de benaoming veur 't stumloes weure vaan stumhöbbende consonante aon 't ind vaan wäörd, boedoor beveurbeeld *bèd* klink es /bè**t**/. Es me dees vörm in 't miervawd zèt, weurt 't /bè**d**e/.

Auslautverhärtung gebäört in hiel väöl taole boe-oonder 't Nederlands, Limburgs en Duits, mer neet in beveurbeeld 't Ingels en Fraans. 

In 't Limbörgs is auslautverhärtung geboonde aon versjèllende veurwaardes, zoewie liaison. Wijer heet stumhöbbendheid vaan d'n indvocaol in 't Mofers invlood op de veuraofgaonden toen in 't geval vaan korte klinkers (Bakkes 1996; 273) en blieve clusters in samegestèlde wäörd, wie -dv- in "widvrouw", vaan vreuger oet stumhöbbend (Bakkes 2007; 405); clusters wie "-t" + "-v" daotege zeen stumloes, wie "waatfer" (Bakkes 2007; 397).
Palatalisatie

**Palatalisatie** ies ein in de taalhistorie hièl väól veurkómmende klankverzachting woabie de oetsjpraok van veural de velare *k*/ *g*, de dentale *t*/ *d* en de labiale *p*/ *b* in de riechting van 't palatum versjuuf. Umdat de oetsjpraok van palatale konsonante lestig ies, ies 't resultaat meistal 'n palato-alveolaar zoa-es */sj/* of */zj/*.

## Palatalisatie in versjillende tale

#### Romaanse tale

Velare palatalisatie veur de veur in de mónd oetgesjproke klinkersj *i* en *e* (en allein in 't Frans ouch nog veur *a*) haet in de ontwikkeling van bekans alle Romaanse tale oet 't Latien plaatsgevonge, behalve 't Sardisch en Dalmatisch. De klank *k* veranderde ièrsj in de affricaat */tsj/*, vervolges in de fricatief* /sj/* en es gevolg van assibilatie oeteindelik in */s/* (palatalisatie gevolg door depalatalisatie).

#### Germaanse tale

Bie de ontwikkeling van de versjillende groepe Germaanse tale ondersjeide veural 't Ingweoons ziech door velare palatalisatie veur klinkersj. Vergeliek *kerk* (Nederlands) en *Kirche* (Duits) mèt *tsjerk* (Fries) en *church* (Ingels).

Ouch in sómmige Limburgse dialekte kump 't veur: *hónd* -> *hóndj*. Me sjprèk in 't Limburgs verband bie sonorante meistal euver mouillering.
 
Palatalisatie van alveolaar fricatieve (e.g. *stei* → *sjtei*) is 'n sjtandaard versjiensel ónder de Panninger linie. Dit wuèrt aevel waal meistal palatalisatie geneump.

#### Slavische tale

Ouch in de historie van de Slavische tale höbbe versjillende groate palatalisatiegolve plaatsgevonge. De ierste Slavische palatalisatie veranderde in alle Slavische tale /k/. /g/ en /x/ veur /e/ en /i/ in /č/, /ž/ en /š/.

## Palatalisatie es 'n [[fonetiek|fonetisch]]/[[fonologie|fonologisch]] versjiensel

Klankversjuvinge zin deil van 'n ièwelank taalveranderingsproces. 'n Verandering in de oetsjpraok zoa-es palatalisatie ies in 't begin ummer allein allofonisch. Es 'n klankversjuving systematisch optreut, ies 't 'n klankwèt. Es 'n klankwèt ziech vervolges zoa óntwikkelt tot de nuje klank neet langer es 'ne variant van de oarsjprónkelike klank weurt aangeveuld, ies 't ondersjeid fonematisch gewore. 

'n Klankversjuving kènt ziech dus definitief nèstele in de fonologie van 'n taal. Wat oarsjprónkelik nog dudelik herkènbaar waor es 'n allofoon van 'ne andere klank, weurt noe 'n nuuj beteikenisondersjeiend foneem. Zo wied hoof 't toch lang neet ummer te kómme, taalverandering ies ummer grillig en onveursjpelbaar.
Foneem

**Foneem** ies in de fonologie de collectieve benaming veur ein of miè klanke mèt dezelfde beteikenisóndersjeiende functie. Bepaalde klanke (allofone) kenne door de taalgebroeker es variante van 't zelfde foneem gehuèrd were. 

Es sjpraoke ies van 'n *minimaal paar*, höbbe twiè weurd vanwege ein ander foneem 'n ander beteikenis (bieveurbeeld *bewa*'k**e'' en ''bewa**r*'e*).
Jim Bakkum

**Jim Bakkum** (Alkmaar, 10 augustus 1987) is 'ne Nederlandse zenger, musicalarties en acteur, bekènd gewaore deur 't programma Idols in 2003. 'r Is twiede gewaore in de finaole tege Jamai Loman. Daonao is 'r musicals gaon doon. 

## Musicalrolle
**Wonderlijke Efteling Show*: (2004) 
**[[Grease]]*: Danny Zuko (2006-2007) 
**[[Fame]]*: Nick Piazza (2007-2008) 
**[[Hairspray]]*: Link Larkin (2009-2010)

## Cd's
**Impressed* 
**Ready* 
**Dance With Me* 
**Vrij* 
**Nu* 

## Externe link
*http://www.jimmusic.nl/
Jambes

**Jambes** is 'n deelgemèngde van de Belzje sjtad Name. D'r wónne 18.159 inwoners (midden 2007) en de plaatsj haat 'n óppervlakte van 761,4 hectare.

## Liegking
't Sjtadsdeel sjtrekt zich över 'n lengde va circa 7 kilometer oet över de rechterziej van de Maas; an de överziej liekt 't aod sjtadscentrum va Name en de *Confluent*, de samevloeiing van de Maas en de Samber. Jambes is mèt driej verkieërsbrugke en 'n bruk vör 't sjpaoërverkieër verboonde mèt Name. De odste van dis brugke, de *Pont de Jambes*, dateert oet d'r 11e ieëw. Jambes grenst noordelek an Beez, oostelek an Erpent en zuidelek an Dave.
## Historie
Jambes makde bies an 't èng van d'r 18e ieëw deel oet van 't Preensbisdom Luuk. Sjtrategisch gelaege taegenöver Name met z'n Citadel sjtóng 't daovör in de biezoonder belangsjtèlling van versjillende sjtrijdmachte die Name wilde verovere.

Bies an 't begin van d'r 20e ieëw wis Jambes zie ruraal karakter te beware. 't Booj evvel de voornaamste greujmäögelekheed vör de sjtad Name, oeëvan 't odste gedeelte ingeklemd liekt tösje d'r hövvel va Bouge en d'r hövvel van de Citadel. Zoe koes 't gebäöre dat Jambes bie de sjtad Name waoërt getrókke en nao inwonertal inmiddels 't aod Name övertreft.
 
## Economische activiteet
Jambes is belangriek es besjtuurscentrum: aan de Maas liekt de ambtswuning van d'r Welzje minister-president, 't *Elysette* geneumd. Wieër sjteunt d'r versjillende groeëte kantoeërcomplexe van 't Welzje regiobestuur. Jambes kènt hós gèng industrieel activiteet (waal saer 1926 'n mósterdfabriek: Bister), mae beejt mèt z'n concentratie van weenkelcentra 'n biezoonder aantrèkkingskrach vör 't achterlaand. In Jambes zeunt tal van oonderwiesinsjtèllinge gevestigd, oeë-oonder e conservatorium.

## Bekiekenswaeërd
* de väörmalige abdij van Géronsart (12e eeuw)
* d'r donjon d”Enhaive (13e eeuw)
* de kèrk van Saint-Symphorien in de Rue Jean Materne, vlak bie d'r Pont de Jambes (19e ieëw)
* hieërehoes oet d'r 18e ieëw, oonlangs gerestaureerd
* an d'r raand va Jambes, óp d'r waeg nao Géronsart e complex mèt 'n ow, noe gerestaureerde watermäöle en 't atelier van d'r beeldhouwer Ward Vande Ryse

## Verteer
Óp Hieëmelvaartsdaag wert 't festival *Jambes en Fête* geveerd, óp d'r mondèg van Pinksteren 't *Corso de Jambes* (e saoërt carnavalsóptóch) en eind juli 't Festival van Waeltdaans en Waeltmuziek.
## Gesjtórve
1849: Théodore Weustenraad

## Extern leenk
* Toeristenbureau van Jambes
Kèsings

't **Kèsings** is e Limburgs dialekt det gesproke weurtj in Kèsing.

## Kinmerke

Kèsing ligtj ten zuide vanne Uerdinger Linie, ten weste vanne Panninger Linie
mer ten oëste vanne Panninger Seitenlinie.

## Literatuur
De meist bekindje gezèt gesjreve in het Kèsings is de karnevalsgezèt 'De Ertesjieter'. Dit is ouch de innigste Kèsingse literatuur vannet moment.

## Spelling
Kèsing hèt zien eige spelling, ontwikkeldj door de redaksiej van 'De Ertesjieter'. Het Kèsings weurtj zoeveul meugelik gesjreve wiej desse het oetspriks. In Kèsing weurtj de Veldeke-spelling neet toegepastj.

### De klanke met veurbeelde
e: **det** mèdje, **get** fiens

è: **Kèsing**, **Bèrke**, eine lange **wèg** mer ouch **vèt** en **wèt**

o: **vol**, **bol**

ô: een doffe o: **zôn**, **bôks**, **fômfaar**

ö: **sjötte**, **bölke**

i: **dit**, **wit**

ie: **wied**, **spiet**, **vrieje**

ië: **zië**, **verkiër**, **geliërdj**

oë: **sjoël**, **hoëg**, **groët**

oa: **vroag**, **oaje**

ou: **sjouw** en ouch: **rouk**, **ouge**

zj: de franse *j*: **zjust**

tösse-N: weurtj neet gesjreve: **pannekook**, **keukedeur**

lidweurd wère aan het veurige woord gesjreve esse det zoë huërs:
* een hutje **ane** Maas
* het gaat **vannet** pèrd

## Externe link
't Ven

:*Veur 't gehuch bie Mezeik zuuch [['t Vèn (Belsj Limburg)]]*

----
** 't Ven** is ein stadsdeil van Venlo verbónde met de Gerdeneers (tuinders). Nog altièd aanwezig, maar kleiner in getal. Ein moeëije plek um te woeëne en te laeve, doën beej alles en toch vaer genôg weg van de drökte. Daor verantwaorde niejbouw is 't Ven neet te massaal maar zich zelf gebleve en met d'n tiëd mei gegaon.
Janse Bagge Bend

De **Janse Bagge Bend** is 'ne Limburgstaolege rockband oet Zöstere, veural bekind vaan hunnen einmaolege hit *Sollicitere!* oet 1983 en hun optrejje op Pinkpop datzelfde jaor. Ze waore woersjijnelek de ierste die popmuziek in 't Limburgs zoonge, en de twiede nao Normaal mèt nationaol succesvolle dialekpop.

## Bezètting
De Janse Bagge Bend besteit oet:
* Henk Steijvers, zaank, gitaar, moondörgel, mirliton
* Peter Peters, gitaar
* Thijs "De Kuus" van Toor, tósje
* Wim Krijns, saxofoon
* John Gerrits, trompöt
* Ton Meisen, tromboon, slaagwerk, zaank
* Hen Omloo, trompöt, tromboon
* Hen Pustjens, basgitaar
* Wil van de Biesen, slaagwerk

Ton Meisen en Hen Omloo höbbe ieder in de WW-Band gespäöld.

## Biografie
Janse Bagge Bend begós in de jaore zeveteg es zate hermenie oonder de naom *Aspro Broesj*. Diverse leie hadde ieder gespäöld in Carboon, 'ne gelegenheidsband dee 'n plaat maakde euver de zjus geslote kojle. De groop zaot geworteld in 't links joongerecircuit. In 1979, nao e konzèr vaan d'n Acherhookse band Normaal in Zöstere, make ze d'n euverstap nao de rockmuziek, mèt behaajd vaan väöl koperwerk evels. Hun ierste nómmer is de choquante *Strontj-blues* (vergliek de *Drieteriejeblues* vaan Normaal e paar jaor ieder). De jaore daonao bojde ze in (Zuid-)Limbörg 'n gooj reputatie op en späölde ze op versjèllende locaties, boe-oonder de Vriethof in Mestreech. In 1982 kaom de band op Hilversum 3, in 't program *NOEN SJOW*, mèt 't leed *Sollicitere*, e protesleed euver de hoeg werkloesheid in deen tied op de melodie vaan Gimme some lovin' (Spencer Davis Group). Daonao weurt 't op single opgenome en in januari 1983 weurt 't 'nen hit in zoewel Nederland (achste plaots in d'n Top 40) es Vlaondere (15e plaots in de BRT Top 30). Datzelfde jaor stoont de Janse Bagge Bend op Pinkpop. Volges 't verhaol wat de bandleje zelf vertèlle heure ze 'ne shovel, boemèt ze nao 't hoes vaan Pinkpopbaos Jan Smeets rije, um vervolges te rope: "Jan, doe mós ós laote sjpele anges duuje v'r dich diene ganse gevel hie direk oet de koeai weg!" De naom *Janse Bagge* kump vaan Janssen-Baggen b.v., 'n elektrotechnisch bedrief oet Geleen.

Nao 't bereike vaan landeleke bekindheid späölde ze e jaor laank op versjèllende podia door gans 't land. Daonao zakde de aondach veur de band weer in tot provinciaol proporties. Anno 2009 trejje ze nog altied op; de lèste jaore zien ze vaste gaste es openingsact vaan *[[Pinkpop Classic]]*.

## Extern links
* Homepage
* Korte biografie op Streektaalzang.nl

## Vootnote
Ruimtetelescoop Herschel

De **Ruimtetelescoop Herschel** is 'n missie vaan de Europese ruimteorganisatie ESA. De missie is geneump nao Sir William Herschel, de oontdèkker vaan infraroedstraoling. De ruimtetelescoop is same mèt ruimtetelescoop Planck op 14 mei 2009 um 13:12 GMT gelanceerd met 'n Ariane 5 draagrakèt vaanaof de lanceerbasis Centre Spatial Guyanais in Kourou in Frans-Guyana. Op 19 juni 2009 heet Herschel zien ierste tes-opnames gemaak vaan het Drejkolknevel es 'n soort 'sneak preview', oondaanks tot 't nog einege weke zal dore veurtot echte opnames gemaak goon weure. De resultate zien väölbelaovend.

## Oonderzeuk
Noatot de ruimtelescoop in 'n lissajousbaon um Lagrangepunt L2 is gebrach, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, zal heer oonderzeuk goon doen nao 't oonstoon van stare, starestèlsels en planete, woebij ouch 't veurkoume vaan water in 't heelal zal weure bestudeerd. 

## Instruminte
't Oonderzeuk vindt plaots door 't bestudere vaan wied-infraroedstraoling en submillimeterstraoling. Daobij weurt gebruuk gemaak vaan 'n spiegeltelescoop mèt de groetste spiegel oet ein stök (3,5 meter doorsnei) dee in de ruimte is geplaots. De straoling vèlt via de spiegel op sensors die gekeult weure tot 2 K. Daoveur weurt gebruuk gemaak van vloeibaar helium, dee in 'nen tank mèt inhaajd vaan 2000 liter is mètgenome. 't Helium zal in 't bijnao-vacuum wegkoke bij 'n temperatuur van ongeveer 1.4 K zoetot de veurraod nao zoe'n drei jaor op zal zien.

't Gief drei detectore in Herschel:

; PACS (Photodetecting Array Camera and Spectrometer): 'ne beeldvörmende camera en liege-resolutie spectrometer dee straoling opvingk mèt 'n golflengde tösse 55 en 210 micrometer.

; SPIRE (Spectral and Photometric Imaging Receiver): 'ne beeldvörmende camera en liege-resolutie spectrometer veur golflengdes tösse 194 en 672 micrometer.

; HIFI (Heterodyne Instrument for the Far Infrared): 'ne detector mèt 'n spectraol resolutie tot 107. Op 3 augustus 2009 woort bekind tot HIFI neet wèrkde wie 't huurde. 'n Oonderdeil waor kepot gegaange, woersjijnelek door kosmische straoling. 't Instrumint woort daorum oetgesjakeld. Op 19 januari 2010 maakde ESA bekind tot ze drin geslaag zien 't instrumint te herstelle en tot 't weer wèrk wie 't moot.

## Externe link
Lancering vaan Herschel en Planck (Youtube film)

## Rifferenties
Ruimtetelescoop Planck

**Planck** is 'n missie vaan de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. De missie is geneump nao de Duitse natuurkundege Max Planck. De ruimtetelescoop is same mèt ruimtetelescoop Herschel op 14 mei 2009 um 13:12 GMT gelanceerd met 'n Ariane 5 draagrakèt vaanaof de lanceerbasis Centre Spatial Guyanais in Kourou in Frans-Guyana. Begin juli 2009 heet Planck zien oeteindeleke baon roond het Lagrangepunt L2 bereik.

## Oonderzeuk
Noatot de ruimtelescoop in 'n lissajousbaon um  L2 is gebrach, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, zal heer kosmische achtergroondstraoling goon meten. Dit is de wermtestraoling die kort nao 't ontstoon vaan 't heelal met de oerknal is oetgezonde en noe pas, mie es 13,7 miljard jaor later, uzze regio vaan 't heelal bereik. De temperatuur vaan de achtergroondstraoling is in deen tied gedaald tot 3 K.

## Instruminte
Veur 't oonderzeuk heet Planck twie instruminte aon boord: de Low Frequency Instrument (LFI) en de High Frequency Instrument (HFI). Bei instruminte detectere zoewel de totale intensiteit es de polarisatie vaan fotone, and same kinne zie de frequentieband vaan 30 tot 857 GHz oonderzeuke. De kosmische achtergroondstraoling heet ziene piek bij 'n frequentie vaan 160,2 GHz.

## Externe link
* Lancering van Hershel en Planck (Youtube film)

## Rifferenties
De Landjgraaf

**De Landjgraaf** is 'n buurt in de Gelaense wiek Lèndjheuvel, in 't noordoaste van die wiek, tösje 't dörp Einekoeze en de sjpoorlien Zitterd-Mesjtreech. 't Is 'n typische nuujboewwiek oet de jaore '90. De naam van de buurt kump van 'ne aarde wal ('landgraaf') dae huuj dweersj door de beboewing löp.
Crypte

'n **Crypte** is 'n oondergróndse ruimte oonder 'n kèrk, bedoeld öm relikwieje in te beware. 't Waoërd "crypte" betekent "verborge". De crypte óntsjtong o.m. oet de graafkeldere van martelaare in 't Romeins Riek.  Baove de graver waoërt dèk 'n kèrk geboewd, gewiejd an d'r betreffende martelaer. Later waoërt zoe'ne kelder ooch bie aander kèrke geboewd, oeëbie de relieke van heilige en väöral van martelaere 'n plaatsj krege in de crypte. Daonaeve waor de crypte 'n geprivilegeerde begraafplaatsj vör hoeëg gèsseleke.

D'r is evvel ooch e verbaand mèt de Mithraea oet 't Mithraïsme.

Crypte waoërte 't mètste geboewd in de periode dat 't romaans d'r överheersende boewsjtiel waor, mae 't haat owwer crypte, en 'n eenkel jónger, gotische crypte. Naodat in d'r twelfde ieëuw 't gebroek óntsjtóng öm relieke in relieksjrijne zichbaar vör de geleuvige in de kerk zelf te tuëne, zeunt d'r gèng cryptes mie geboewd.

## Bekaande crypte
* Mestreech Seent Servaos
* Amay Oda van Amay
## Referenties
Vraej van Angleur

De **Vraej van Angleur** waoërt gesjlaoëte óp 15.2.1313, nao d'r Seent-Maeërtensraamp tösje de patriciërs en de vólkpartiej van de sjtad Luuk. Vanaaf doe waoërte de gemèngderaode en d'r burgemeester oet allèng ambachsluuj verkaoze. De Vraej van Angleur bleef gelde bies an 't compromis van Wihogne va 1326.
## Bron
Nijhoffs Geschiedenis Lexocon, Nederland/België, 1981
Kelvin (einheid)

De **kelvin** (aongeduid mèt 't symbool **K**) is de einheid vaan thermodynamische temperatuur en is ein vaan de zeve basiseinhede vaan 't SI. De einheid is verneump nao de Ierse fysicus William Thomson, ouch bekind es Lord Kelvin wie heer in de adelstand waor verheve, dee 'n veurstèl deech veur 'n absolute temperatuursjaol boe 't absolute nulpunt, de theoretische aofwezegheid vaan alle thermische energie, op 0 K ligk. Aanders es de sjaole graode Fahrenheit en graode Celsius weurt de kelvinsjaol neet aongeduid mèt "graode" of mèt 'n graodeteike ° (zoewie °C).

De definitie vaan de kelvin-temperatuursjaol besteit oet twie deile:
*0 K is geliek aon 't absoluut nulpunt, de liegste temperatuur die theoretisch bereikbaar is (alle moleculair beweging is bij dees temperatuur aofwezeg).
*1 K is 't 1/273,16e deil vaan de thermodynamische temperatuur vaan 't tripelpunt vaan water. Dit tripelpunt ligk 0,01 °C (graode Celsius) hoeger es 't smèltpunt vaan ies. Daorum weurt in de umrekening nao graode Celsius de weerde -273,15 gebruuk, want 0 °C is gedefinieerd es de temperatuur vaan smèltend ies in water bij *p*=*p*0.
Umtot de kelvinsjaol 'n absoluut nulpunt heet, kin de kelvin gebruuk weure es absolute einheid. Dit beteikent tots te, zjus wie mèt ampères of joule, kins vermenigvuldige of deile. Mèt de Celciussjaol kins te allein mer optèlle en aftrèkke.

Temperatuurversjèlle zien per definitie in kelvin.

Ouch kleurtemperatuur weurt aongegeve in kelvin.

## Umrekening tösse versjèllende temperatuursjaole
Oonderstaonde formules geve 't verband tösse 'n temperatuur in kelvin (TKelvin) en 't aontal graode
(beveurbeeld TFahrenheit).
Laurenz Mefferdatis

**Laurens Meffardatis** waor 'ne architect oet Aoke (Duutsjland). Hae woort gebore in 1672 en sjtorf nao 1744. Hae boewde väöl kèrke.
In Zuud-Limburg zint geboewe door häöm ontworpe veural rónd Vaols te vinge. J.J. Couven zou 'ne lièrling van häöm zin gewaes.

## Werk
* Kloaster van de Ursuline in Aoke
* Verboewing van de Karmelitessekèrk Aoke 1739
* Sankt Peterskèrk Aoke 1714
* Nicolaaskèrk in Eupe (Belsj)
* Kèrk in Würselen bie Aoke
* Lorettokapel aan 't koar van de Nicolaaskèrk in Aoke
* Kapel van de heilige Rochus in de tuin van 't Capucienerkloaster in Aoke
* Gerlachuskèrk, de kloasterkèrk (1720-1727) en de proostevleugel (1706) van 't kloaster?)  in Sint Gerlach Houtem (Valkeberg)
Hubble-ruimtetelescoop

De **Hubble ruimtelescoop** (officieel **Hubble Space Telescope** of **HST**) is 'ne ruimtetelescoop dee op 24 aprèl 1990 door de spaceshuttle Discovery tijdens missie STS-31 in 'n baon um de Eerd is gebrach. De telescoop is nao d'n Amerikaansen astronoom Edwin Hubble geneump. De telescoop weurt gebruuk veur optische woernumminge (ziechbaar leech). Daoneve weure woernumminge in kortbij-infraroed mèt behölp vaan 'ne infraroedcamera gedoon.

Fondse veur de constructie vaan de HST woorte vrijgemaak in 1970. De Hubble zou weure gelanceerd in 1983, mer door technische probleme, budgetprobleme en de ramp mèt de spaceshuttle Challenger woort dat oetgestèld. Oeteindelek is de Hubble gelanceerd in 1990. Kort nao 't ingebruuk numme bleek tot de hoofspiegel vaan de telescoop 'n serieus aofwieking had, oontstande door 'n fout bij de constructie devaan. Allewel de spiegel de mies nauwkeureg gemaakte spiegel oets waor, kós de Hubble gein sjerpe beelde producere.

In 1993 is door astronaute tijdes missie STS-61 'ne secundaire spiegel vervaange, dee 't beeld vaan de hoofspiegel corrigeerde. Dit verholp 't probleem vaan 't sjerpstèlle. 'n Aontal aander missies (STS-82, STS-103, STS-109), verholpe aander probleme (zoewie oetgevalle gyroscope) of vervónge instruminte door betere. 

In jannewarie 2004 maakde president George W. Bush bekind tot gein oonderhaajd mie aon de Hubble zouw plaotsvinde umtot d'r geld nudeg waor veur aander missies, zoewie de nui maon-missies en de missies um lui op Mars te kriege. Aandere zègke tot oonderhaajdsmissies zien gesjrap umtot me 't neet mie veileg voont um mèt de spaceshuttle nao Hubble te vlege, in 't leech vaan de ramp mèt de spaceshuttle Columbia in 2003, boenao beslote waor tot de spaceshuttles allein nog mer nao 't Internationaol ruimtestation mochte vlege, boe de meugelekheid besteit veur de tegels vaan 't hittesjèld te controlere veurtot de vlöch nao hoes weurt ingezat.

In oktober 2006 maakde de Amerikane evels bekind toch nog 'n oonderhaajdsmissie in de twiede hèlf vaan 2008 oet te goon veure. Dees missie woort oetgestèld umtot vlak deveur 'n belaankriek oonderdeil vaan Hubble kepot góng. Um ouch dit oonderdeil te kinne vervaange waor extra tied nudeg. De oonderhaajdsmissie STS-125 begós op 11 mei 2009 mèt de lancering en eindegde op 19 mei 2009 door 't trökplaotse vaan Hubble in de ruimte door de spaceshuttle Atlantis (dewijl 'nen aandere spaceshuttle standby stoond op de Eerde veur 't geval 't probleme zouw geve mèt d'n Atlantis). In dees missie woorte ouch alle zès de nikkel-waterstof-batterije vervaange. Dees batterije zien nudeg um de instruminte vaan electriciteit te veurzien es de Hubble aon de nachkant vaan de Eerd verblijf en waore nog noets vervaange. Ze waore al 13 jaor euver hunne berekende levensdoer. De nui batterije mote deveur zörge tot de Hubble nog tot minstens 2014 kin blieve functionere. Tege dee tied moot de James Webb Ruimtetelescoop (JWST) gelanceerd zien dee de Hubble zouw mote goon vervaange, allewel de JWST allein mer infraroedwoernumminge kin doen.
Missing link

D'r **Missing link**  kènt zieë:
*Missing link (geologie): oontbraeëkende sjakel tösje de ópeenvólging van geologische versjiensele (vör 't örsj gebroekt dör Lyell)
*Missing link (evolutietheorie): de oontbraeëkende tösjetrap tösje miensj en deer en 'n paradigma (weitesjapsfilosofie) van de theorie èges.
*Missing link of oontbraeëkende sjakel in vrie gebroek betekent dat get nuujs, al besjtaonde zakes, mèteen in verbaand brèngt.
Merinosjaop

't **Merinosjaop** is éng van de bekaandste sjaopsrasse in de waelt. 't Is 't mèts väörkaomende sjaopsras in de waelt en wert över 't algemèng gepraeze vör de kwalièet van de wól.
In Nederland is d'r Merino 'n zeldzaamheed. 

D'r hieër va Brook (Voere) heel in d'r 19de ieëw Merinosjäöp die e oet Australië holde vör de wól.

## Historie
Van oorsjprong kieëme de merino's van 'ne klènge berbersjtam oet Noord-Afrika, die dör de Sjpanjaarde waoërte veroverd. De Sjpanjaarde nome 't sjaopsras mèt en kruiste ze mèt Sjpaanse sjäöp, wat oeteindelek geresulteerd haat in 't noe bekènde sjaopsras.

An de more is 't succes van de merinosjäöp te danke. Wie zie in Spanje laefde haant zie de 'Mesta' opgericht, dit waor e saoërt van gilde van sjaopsboere die 't fókke van sjäöp in gój bane moesse lèjje. In de middelieëwe waoërt 't merinosjaop es exclusief Sjpaans gezieë en waoërt 't cadeau gedoeë an hoeëggeplaadsjde gaste.

## Brònne
* website rasvereniging De Perro de Agua Español
* Engelse wikipagina Merino
Nicolaus Heyendal

**Nicolaus Heyendal** (Wale, Astenet, 1 september 1658 - Rolduc, 5 mei 1733) sjtamt oet 'n familie van sjaeëpene en klaerke an de hoeëgbaank Wale in 't Hertogdom Limburg. Die familie tèlt väöl juriste en gèsseleke. Wie bekaans alle Limburgers, die zich an de weitesjap wèjde bezóch ooch Nicolaus 't Gymnasium Marianum van de Jezuïete in Aoke. Nao z'n eindexame vör 't gymnasium reesde e nao Roeëme öm dao z'n sjtudie aaf te make. Oonderwaegs waoërt-e evvel gevange genaome dör Venetiane, tösje de soldaote gezat en nao Corfoe gesjikt, oeë e zich 't Grieks lieërde. 't Gelökde 'm te vluchte en in Milaan te kaome, oeë e lès kraeg in d'r retorica en Italiaans lieërde. 

## Leuve
Wie e truuk kieërde nao heem, kieëm e in Wale aa óp d'r daag dat me vör de doeëdgewaande 'n dèns heel. Dae dèns zów e ha biegewónd. Va Wale góng e nao de universiteet va Leuve öm theologie, m.n. canonisch en börgerlek rech en ow tale te sjtudere. Heyendal sjaen 'ne brillante sjtudaent te zieë gewes mèt 'n enorm geheuge. E zów 't gaans Nuuj Testamaent en groeëte dele van 't Aod Testamaent va boete ha gekaand. 

## Rolduc-Eupe-Rolduc
Naodat e de universiteet verlaote how trooj e in 1684 es novice in in de Augustinerabdij Rolduc, oeë d'r Aokener Johann Bock d'r abt waor. In dis abdij heersjte e sjtudieklimaat en Heyendal besjtudeerde Augustinus en Thomas van Aquino. In 1685 laet e zieng gelofte aaf. Naodat e zieng theologische sjtudies aafgemakd how, beneumt d'r abt 'm in 1694 es pesjtoeër va va Eupe. De rigoristische meneer oeëóp e óptrooj taege *wanorde* bezörgde 'm dao väöl vijande en in de driej jaor dat e dao wèrkde zówwe versjèjje moordaansjlaeg óp häöm beraamd zieë. Ooch how e ömmer oonènigheed mèt de Capucienermonnikke, oeë Heyendal 'n bedreiging van zieng positie in zoog mae die bie de luuj va Eupe hieël geleefd waore. Óp vraog van d'r preensbisjop va Luuk, oonder wiens bisdom Rolduc en Eupe kèrkelek vele, reep d'r abt Bock Heyendal in 1697 truuk en versjafte 'm 'ne poos es professor in de theologie.

Nao d'r doeëd van Bock, vólgde Heyendal 'm óp mae dat sjaen neet zoonder sjlaag of sjtoeët te zieë verlope. (Toegewijd an de dienst van God, LGOG, blz 113 - 152, Hub Franssen, De omstreden benoeming van Nicolaas Heyendal tot abt van Kloosterrade (1712)).
 
Heyendaal zat vanaaf 1685 d'r Annales Rodenses wieër mèt d'r Continuatio.

## Externe leenk
*Aafbeelding Heyendal
Johannes Andreas Kallen

**Johannes Andreas Kallen** (Ophaove (Zitterd), 26 augustus 1802 - kesjtieël Dyck, bie Neuss 23 november 1878) waor 't veerde keend oet 't 13 keender tèllend gezin van J.A. Kallen en M.C. Jaspar. Ömdat in d'r Fraanse Tied 't *Albertinum College* va Zitterd ópgehaeve waoërt góng Kalle nao Mestreech (Koninklijk Atheneum, later gymnasium) öm z'n middelbaar sjtudies te doeë. Daonao góng e nao 't seminarie va Luuk en waoërt óp 28 januari 1826 töt preester gewiejd. In dat ègeste jaor waoërt e kaplaon in Kapel. Tiedens de Belzje revolutie in 1830 waoërt Kallen truukgerope nao Zitterd öm dao 't Sjtadcollege te helpe hersjtelle en dat lukde 'm good. E waoërt directeur, de oonderwiesinstèlling kroog häöre naam College Kallen en kieëm in kórte tied töt groeëte bleuj.
Wie in 1839 de helft van Limburg bie Nederland gevoegd waoërt en 't gemèngdebesjtuur de financieel beloftes neet mie naokieëm, vertrók d'r Belsjgezinde Kallen in 1844 nao kesjtieël Dyck oeë kaplaon waoërt.

## Externe Leenk
*Biografie Kallen
College Kallen

't **Kallen College** waor 'n Fraanstalig oonderwiesinsjtituut in Zitterd dat in 1830 ópgericht waoërt dör Johannes Andreas Kallen. De lèsse waoërte gegaeve in 't kloeëster an d'r owwe maert.
## Bekaande sjtudaente
*Charles Beltjens vólgde de lieëger sjoeël in 't Nederlands en vólgde in College Kallen e tösjejaor in 't fraans öm daonao good te kènne volge óp de fraanstalige elitesjoeël va Rolduc.
*Pater Karel kraeg 10 jaor lès óp College Kallen.
## Bekaande docaente
*Pieter Ecrevisse
## Externe leenk
*Pater Karel sjtudaent an Kallen College
*Pieter Ecrevisse, docaent College Kallen
Sjterresjtad

**Sjterresjtad** (Russisch:Звёздный городок "Zvjozdny gorodok"; *Sjterresjtedsje*) is 'n keunstmatige plaatsj in Rusland, in de oblast Moskou en ten noordooste va Moskou, oeë kosmonaute getraind werre vör hun missies in 't Kosmonautentrainingscentrum Joeri Gagarin (GCTC). D'r wónne oongeveer 10.000 luuj.

Mèt de planne van de Sovjet-Unie öm luuj in de ruumde in te sjikke, oontsjtóng in 1960 de behoefte an e trainingscentrum väör toekomstige kosmonaute. Sjterresjtad waoërt gesticht es wónplaatsj väör de kosmonaute en hön families en väör de werknömers en hön families. De families moeche gewoeën blieve wónne in Sjterresjtad, ooch al waor d'r kosmonaut inmiddels gepensioneerd of veroongelukt. In d'r Sovjettied waor Sjterresjtad 'ne uterst geheime lóchmachtbasis, dae óp gèng eenkel kaart te veende waor. 

Sjterresjtad is allewiel 'n plaatsj oeë alle väörzieninge väörhande zeunt. 't Haat oonder mieë 'n ege pooskantoeër, 'ne weenkel väör de dagelekse boodsjappe, en d'r is e museum gewiejd an ruumdevaart. In 't museum zeunt oonder mieë de diploma's van Joeri Gagarin te zieë en versjillende oondersjèjjinge die e kraeg. 

Ooch d'r Belsje astronaut Frank De Winne kraeg hie zieng ópleiding.
Internationaal ruumdestation ISS

't **Internationaal ruumdestation ISS** (Ingels: *International Space Station*) is e ruumdestation in 'n baan öm de aeërd, dat dör versjillende leng betaald, geboewd en bemand wert. Op 20 november 1998 waoërt de örsjte module gelanceerd en saer 2 november 2000 is 't station permanaent bewónd. Gedorende 't örsjte decennium van d'r 21e ieëw zal 't station continu uitgebreid werre. In de ISS werre allerhaand oonderzeuke, teste en experimaente oetgeveurd óp allerlèj gebied. 

Water wert in de ISS gerecycleerd oet urine. Wie èng van de twieë wc's in juli 2009 kapót góng waor de reperatie daovan dan ooch prioritair.

D'r Belsje astronaut Frank De Winne kriet in de lètste twieë mond van zie verblief dao in 2009, es örsjte Europeaan, 't commando över de ISS. In die periode wilt me o.m. naogoeë wie 't samelaeve in 'n klèng ruumde van luuj mèt versjèjje nationaal achtergroonde verlöpt.

## Externe link
* Betrach ISS vanaaf de aeërd
Jeanne d'Arc

**Jeanne d'Arc** (Domrémy, Lotharinge, ca. 1412 – Rouen, Normandië, 30 mei 1431), gebaore es *Jehanne d'Arc* en biegenaamd **de maagd van Orléans**, is 'n nationaal haeldin van Fraankriek. Ze waoërt in 1909 zalig en in 1920 hèllig verklaord dör de Rooms-Katholieke Kèrk.

## Context
Jeanne waoërt gebaore tiedens d'r Hoonderdjaorige Kreeg tösje Ingeland en Frankriek. Ingeland bezat mèt de hölp van bondgenote, de Bourgondiërs, 't noorde van 't laand. Frankriek how nao d'r doeëd van Karel VI (*d'r Waanzinnige*) in 1422 gènge köning, en d'r troeënópvolger (de dauphin) waor te apathisch öm sjtrijd te lieëvere vör de kroeën. E betwijfelde of e dao wal rech óp how, ömdat 't vadersjap van Karel VI ömsjtraeje waor.

## Vakliteratuur
*Óp 15 januari 1929 promoveerde Jan Joseph Soons, gebaore in Sjimmert, dr. in de lèttere en filosofie an de universiteet van Amsterdam óp de dissertatie ''Jeanne d'Arc au théâtre; étude sur la plus ancienne tragédie, suivie d'une liste chronologique des oeuvres dramatiques dont Jeanne d'Arc a fourni le sujet en France de 1890 à 1926. 

## Referentie
Marimba

'ne **Marimba** is 'n slaagwerkinstrumint, verwant aon de xylofoon, oet de femilie vaan idiofone. De toetse zien miestal vaan roezehout gemaak, mer soms ouch vaan synthetische materiaole.

## Zuuch ouch
* Balafoon
Rob Belemans

**Rob Belemans** is 'n Vlamsje taalkundige dae óp 29 mei 2009 an de universiteet van Leuve promoveerde óp de dissertatie *Taal of tongval? De gespleten Limburgse kus, oraal erfgoed en taalpolitiek*.

*Belemans is same mèt de Taalunie van miening dat es 't Limburgs óp 't Belsj erkaant wert wie in Nederlands Limburg - binne 't Europees handvest ter erkenning van regionaal tale dus - dat daomèt da 't aantal modertaalsjpraeëkers van 't Nederlands óp 't Belsj vermindert, zoedat dit zów kinne leide töt 'n Nederlandstalige minderheid óp 't Belsj. Get wat politiek neet aanvaardbaar is vör Vlaandere. Belemans hèlt in dis redenering evvel gèng raeëkening mèt 't feit dat es Belsj dat Handvest oondertekent en Wallonië, Vlaandere en de Duutsjtalige Gemeensjap 't ratificere dat 't da ooch väöl minder Fraanstalige en bekaans gaar gèng (sic!) Duutsjtalige mie zów gaeve. De Europese Commissie besjoewt daobie de landstaal es de modertaal van de inwoners. 
*Belemans ievert vör de erkenning van 't Limburgs oonder artikel 18 van de UNESCO-Conventie vör immaterieel cultureel erfgood en wie e dat vör zich ziet, zèt e oeteen in z'n dissertatie. Vermits de UNESCO Belsj es laand erkènt en neet Vlaandere wert de kwestie taalpolitiek daomèt dus neet ömzeilt. 't Haat ooch gebiede in Wallonië en de Duutsjtalige Gemeensjap oeë die taal gekald wert.
*Belemans ziet evvel gee broeëd d'r in öm d'r vör te ievere dat Vlaandere 't väörbeeld van Wallonië vólgt, oeë al in 1990 al de dialecte, naeve 't Welsj ooch 't Plat van 't Moontzener- en 't Eupener gebied, erkaant zeunt es *Binnelandse Regionaal Tale*. Dis proceduur is väöl minder ömsjlachtig en gèft de dialecte óp 't Belsj e geliek sjtatuut oeëmèt de evenwichte gegarandeerd zeunt.

Belemans is o.m. docaent van d'r Lieërgank Limburgs, deeg oonderzeuk i.o.v. de Nederlandse Provincie Limburg nao 't taalgebroek in dis provincie, sjraef versjèjje dictionaire, makde *Ich kal ooch Plat* (vör Middelbaar oonderwies) in ópdrach van de Belsje Provincie Limburg en is d'r väörzitter van 'n Belzje aafdeling van Veldeke.
## Referentie
Kaval

D'r **kaval** is 'n chromatische eind-blaos fleut die traditioneel gesjpäöld wert in Azerbaijan, Turkije, Bulgarije, Noord-Macedonië, Kosovo, zuid Servië, noord Griekeland, zuid Roemenië en Armenië.

D'r kaval haat zich oontwikkeld oet de herdersfleute van d'r Balkan en Anatolië en is aandersj wie de dwarsjfleut an de twieë kaante gaans aoëpe. De fleut wert bespäöld  dör 'm in 'ne hook van ongeveer 45° ten ópzichte van 't lief te haowe en in 'ne sjerpe hook in d'r baovekaant te blaoze. D'r kaval haat 8 laoëker, 7 an d'r väörkaant en èngt an d'r achterkaant.
## Extern leenke
* Nikolay Doctorov
* Nedyalko Nedyalkov
* Theodosii Spassov
Internationaal streektaalconferentie

De **internationaal streektaalconferentie** is 'n initiatief van 'n neet bie naam geneumde organisatie.  
## Doelgroepe
Aangezieë de conferentie óp wèrkdaag gehaowe wert, kan me d'r van oetgoeë dat ze bedoeld is vör wetensjappers, politiekers, gepensioneerde of hoesvrówwe.
## Doele
De doele zeunt neet bekaand.
## Edities
* Mestreech, Lang leve de dialecten
* Noordwolde, Dialect en duurzaamheid
* Rilland, Dialect, van school tot school?
* 2009: Brussel, Taalvariatiebeleid!
## Externe leenk
*Folder en insjriefformulier veerde conferentie in Brussel óp 12 juni 2009