open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Ieëperhei

**De Ieëperhei** (Nederlands: *Eperheide*)  is e gehucht va Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg. 't Is gelaege baove Ieëpe, zoewie d'r naam zet op 'n druèg plateau. 't Besjteet oet 100 häöf en hoezer, oe-in ca 250 luuj wone.

In 't begin van d'r 20e eeuw waor 't hie nog hei en graasland. G'n aed besjteet oet winnig vruchbare zand. Durch de vreuger eigenare zunt, um economische redes, nuldbeum, lariks en fijnsjpar, geplant. Op dis huègde bevinge zich noe  hellingbösj en plateaubösj, die beheerd waede durchSjaatsbosbeheer. o.m De Óndersjte bösj en De Molt. Durch 'ne sjturm en durch 'n insecteplaog is in 1995 'n groete aope plaatsj ontsjtande va ca 1 hectare, oe zich sjpontaan 'n heilandsjap hat ontwikkeld. Noe kumt hie de bremhei in 't wild vur op 't vuursjtee-eluvium.

Durch 't oetzitte van kuddes sjäöp , 't Mergellandsjaop geneumt, wet de hei in sjtand gehotte en oetgebreid tot 2 ha. In de sjtel van vièboerderi-j *De Schaapskooi* (Julianastraat) waede geregeld demonstraties gegaeve van 't huie en sjaere (in januari) van de sjäöp. In de sjaopskow wet och 't Geuldallemke gefok.
Kouw

’n **Kouw** of hok ies 'n klein aafgesjlote (nach)verblief veur hoesdere of 'n mèt gaas aafgesjlote plek veur knien, hinne, doeve en veugel. Veer kalle van knienskouw en vogelkouw. 't Doevehok weurt ouch doefes (doefhoes) en 't hinnehok weurt hinnes (hinhoes) geneump.  ’n Hok ies ouch ’n klein bergruumde bv.: poetshok, kleidhok, berghok, wesjhok.

'ne Sjtal deent veur 't verblief van groater dere zoawie paerd, sjäöp, keu en  verkes.
Aalsmeer

**Aalsmeer** (plaotselek Hollands: *Buurt*) is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, tege de grens mèt Zuid-Holland, aon de rand vaan de Haarlemmermeer, mèt op 1 juli 2006 14.539 inwoeners. 't Oppervlak bedräög 34,40 km², boevaan 11,71 km² oet water besteit. Aalsmeer is bekind es centrum vaan tuinbouw en heet de groetste blómmehandel vaan de wereld binne zien grenze.

## Historie
Wie Almere heet ouch Aalsmeer, in 1133 veur 't iers geneump es *Alsmar*, ziene naom waorsjijnlik te daanke aon e meer, boe me in de Middeliewe op iel (Hollands *aal* of *paling*) visde. De ielvangs is iewelaank e bestoonsmiddel gewees en weurt tot op d'n daag vaan vaandaog op amateurbasis veurtgezat.

Wie *Alsmar* in 1133 geneump woort waor 't neet mie es e naat törfgebeed. In dit jaor weurt 't euvergedraoge aon de abdij vaan Rijnsburg. Dees donatie weurt in 1199 bevesteg. In de koumende iewe weurt in hoeg tempo de törf aofgegraove; heidoor kump Aalsmeer ummer mier in watergebeed te ligke en geit de landbouwgroond verlore. De meiste bewoeners sjakele euver op de vèsserij. In de nuien tied weure de versjèllende plasse weer ingepolderd. Es midde negentiende iew oetindelek ouch de Haarlemmermeer weurt druuggelag sjakelt de plaotseleke bevolking weer euver op de landbouw, in 't bezoonder op tuinbouw. Aalsmeer woort 'n belangrieke producint vaan eerbeize en zouw dat tot deep in de twintegste iew blieve. Later kaome ouch ander tuinbouwproducte op, boevaan de seerblómme de succesvolste waore. Tot de ier vaan dees bedriefstak woort in 1962 e standbeeld vaan de godin-personificatie Flora opgeriech.

## Taol
De bewoeners spraoke vaanajds e Hollands dialek wat sterk versjèlde vaan alles wat in de umgeving woort gesproke, zeker ouch vaan aander aajd-Hollandse dialekte in de buurt. 't Klassiek Aalsmeers is in 2004 oetgestorve; 't vèlt evels neet oet te slete tot sommege lui nog aajd Aalsmeers taolgood gebruke.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Andijk

**Andijk** is e dörp in de gemeinte Medemblik, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de striek Wesfriesland, aon 't IJsselmeer, mèt op 1 januari 2010 6488 inwoeners en 'n oppervlak vaan 47,70 km2 (daovaan 26,71 km2 water). Bij 't dörp Andijk hure ouch de naobersjappe Bangert en Kerkbuurt. De plaots heet veural beteikenis es centrum vaan land- en tuinbouw; daoneve is ouch 't watertoerisme vaan belaank.

## Historie
De naom *Andijk* is sprekend, dat wèlt zègke *aon d'n diek*. In vreuger tije waor 't 'n buurt vaan Stede Broec, en wel die buurt die aon d'n diek laog. In 1667 kraog de plaots 'n eige kèrk. Sins 1812 is Andijk 'n oonaofhenkeleke gemeinte. In 1926-27 woort hei de zoegenaomde *Preufpolder* aongelag, e pulderke vaan 40 hectaar gemeind um es modèl te dene veur de nog aon te lègke Zuiderzee/IJsselmeerpolders. Op 1 januari góng de gemeinte Andijk op in Medemblik.
Anna Paulowna (Noord-Holland)

**Anna Paulowna** is 'n veurmaolege gemeinte en 'ne polder in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Kop vaan Noord-Holland, mèt (1 juli 2006) 14.031 inwoeners en 'n oppervlak vaan 77,56 km2 (daovaan 2,59 km2 water). Binne de gemeinte laoge de dörper en gehuchte Breezand, Kleine Sluis, Kreil, Nieuwesluis, Van Ewijcksluis en Wieringerwaard. Anna Paulowna had veural 'n landbouwfunctie.

## Historie
De gemeinte Anna-Paulowna besteit oet drei polders: de Anna-Paulownapolder, de Wieringerwaard en de Waardpolder. In vreuger tije huurden 't tot 't Fries kolonisatiegebeed, meh in de loup vaan de Middeliewe raakden 't gebeed oonder water. De Wieringerwaard woort in 1610 druuggelag, de Waardpolder in 1834. De Anna-Paulownapolder, verneump nao keuningin Anna Paulowna, vrouw vaan Wöllem II, kaom in 1846 veerdeg en woort in 1870 'n zelfstendege gemeinte. 't Waor de lèste polder in Nederland dee mèt particuliere middele gefinanceerd waor; alle later polders woorte op laas vaan de Staot aongelag. Tot 1990 waore de drei polders zelfstendege gemeintes; daonao fuseerde ze tot de nui gemeinte Anna Paulowna. In 2012 góng de gemeinte zelf weer op in Hollands Kroon.

## Gebore in Anna Paulowna
* Lou de Palingboer, Nederlandse goeroe
* Ard Schenk, Nederlandse sjaatserijer
Krejje

**Krejje** of **kake** is de generieke naom veur alle veugel oet 't geslach **Corvus**, vaan de femilie Krejechtege en de orde Zaankveugel. De soorte apaart weure mèt versjèllende naome beneump. In de Limburge kómme hoegstes vief soorte veur: De zwarte krej, de rook en 't däölke es breujveugel, de boonte krej es wintergas en de raof es daolgas (mèt planne veur herintroductie en meugelekheid tot rekolonisatie).

## Kinmerke
De krejje zien relatief groete veugel - nao de lierveugel de groetste vaan de zaankveugel - mèt e veurnaomelek zwart kleid. De meiste soorte höbbe e groet verspreijingsgebeed, wat ze te daanke höbbe aon hun wieneg selectief dieet: krejje ete vaan alles, zoewel insekte en ander klein bieste es vröchte en ouch aofval. Dit maak ze, zjus wie de liesters en de miewe, wieneg geveuleg veur sjaarsde of milieuvervouling. De familieleje zien euver de ganse wereld te vinde.

Boete door hun gruutde en hun dieet valle krejje ouch op door hun intelligentie. Veural de raof deit 't dao-in good. Vaan versjèllende krejjesoorte is bekind tot ze e rudimentair vermoge tot tèlle höbbe en tot ze gereidsjap wie klein tekskes gebruke um aon ete te kómme (wie dat ouch vaan aapechtege bekind is). Raove kinne geluide oet hun umgeving, inclusief de minseleke stum, imitere.

## Printsjes

Image:Corvus corone Rabenkrähe 2.jpg|Zwarte krej
Image:Corvus corax London.jpg|Raof
Image:Kovas.jpg|Rook
Image:Dohle (Corvus monedula) d1.jpg|Däölke


## Taxonomie
;GESLACH CORVUS
* Witnakraof (*Corvus albicollis*)
* Sjèldraof (*C. albus*)
* Bennettkrej (*C. bennetti*)
* Amerikaanse krej (*C. brachyrhynchos*)
* Kaapse rook (*C. capensis*)
* Bairdkrej (*C. caurinus*)
* Raof (*C. corax*)
* Boonte krej (*C. corone*)
* Australische raof (*C. coronoides*)
* Dikbekraof (*C. crassirostris*)
* Weusteraof (*C. cryptoleucus*)
* Daurisch däölke (*C. dauricus*)
* Soendakrej (*C. enca*)
* Floreskrej (*C. florensis*)
* Rook (*C. frugilegus*)
* Broenkopkrej (*C. fruscicapillus*)
* Hawaiikrej (*C. hawaiiensis*)
* Mexicaanse krej (*C. imparatus*)
* Jamaicaanse krej (*C. jamaicensis*)
* Marianekrej (*C. kubaryi*)
* Witnakkrej (*C. leucognaphalus*)
* Dikbekkrej (*C. macrorhynchos*)
* Kleine raof (*C. mellori*)
* Däölke (*C. monedula*)
* Wipsnavelkrej (*C. moneduloides*)
* Cubaanse krej (*C. nasicus*)
* Australische krej (*C. orru*)
* Vèskrej (*C. ossifragus*)
* Paamkrej (*C. palmarum*)
* Wejjerstartraof (*C. rhipidurus*)
* Broennakraof (*C. ruficollis*)
* Sinaloakrej (*C. sinaloae*)
* Hoeskrej (*C. splendens*)
* Tasmaanse raof (*C. tasmanicus*)
* Haasbandkrej (*C. torquatus*)
* Maskerkrej (*C. tristis*)
* Celebeskrej (*C. typicus*)
* Banggaikrej (*C. unicolor*)
* Molukse krej (*C. validus*)
* Witsnavelkrej (*C. woodrofi*)
Beemster

**De Beemster** is 'ne polder en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, mèt (1 jannewarie 2021) 10.105 inwoeners en 'n oppervlak vaan 72,08 km2 (daovaan 2,80 km2 water). Binne de geweze gemeinte ligke de dörper Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster en Zuidoostbeemster. Op 1 jannewarie 2022 góng Beemster op in de gemeinte Purmerend.

## Historie
Oorsprunkelek waor de Beemster e törfgebeed. Roond 't jaor 800 struimde hei e reveerke mèt de naom *Bamestra*; hei-aon oontliende 't gebeed ziene naom. In de volgende iewe woort de törf oontgonne en kaome hei ummer groeter pole te ligke, die ziech aoneinslote tot e meer. Oetindelek (roond 1200) kaom dit meer zelfs in ope verbinding mèt de Zuiderzie te stoon, boemèt 't 'n binnezie woort. In 1612 lökden 't, nao 'n ieder mislökde poging, de Beemster druug te lègke. De groond bleek vaan gooj kwaliteit te zien en dit maakde de oondernumming tot e commercieel succes. Sinds 1999 steit de ganse polder op de Werelderfgoodlies vaan de UNESCO.

## Gebore in de Beemster
* Kim van Kooten, actries (Zuidoostbeemster)

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bennebroek

**Bennebroek** is e dörp en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon de grens mèt Zuid-Holland, mèt (1 juli 2006) 5134 inwoeners en 'n oppervlak vaan 1,75 km2. Daomèt waor 't op 't memint vaan opheffing in oppervlak de kleinste gemeinte vaan Nederland.

Bennebroek is veural bekind vaan de speultuin de Linnaeushof, bekind es de "groetste speultuin vaan Europa". De bevolking wèrkde veural boete de gemeinte.

Op 1 januari 2009 woort de gemeinte Bennebroek beïndeg en touwgeveug aon Bloemendaal.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bergen (Noord-Holland)

**Bergen** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, aon de Noordzie, mèt (1 juli 2006) 31.422 inwoeners en 'n oppervlak vaan 119,85 km2 (daovaan 22,70 km2 water). De gemeinte besteit oet de dörper en gehuchter Aagtdorp, Bergen, Bergen aan Zee, Camperduin, Catrijp, Egmond aan den Hoef, Egmond aan Zee, Egmond-Binnen, Groet, Hargen, Rinnegom, Schoorl, Schoorldam (gedeiltelek) en Wimmenum. Daoneve umvat ze nog 'n aontal naobersjappe. De gemeinte leef vaan de landbouw meh allewijl veural ouch vaan 't toerisme.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Beverwijk

**Beverwijk** is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, mèt (1 juli 2006) 36.605 inwoeners en 'n oppervlakde vaan 19,60 km2 (boevaan 1,78 km2 water). Binne de gemeinte ligk wijer nog de kern Wijk aan Zee. Besjèrmheilege vaan Beverwijk is Agatha; veur wee de stad ouch e beivaartoord is. Väöl inwoeners vinde werk bij de hoegoves vaan Corus bij Velsen, te zuije vaan Beverwijk. Beverwijk steit bekind um de Beverwijkse Bazaar, de groetste euverdekde merret vaan Europa.

## Historie
De naom is 'n verbastering vaan *Beevaertswijck* en sleit op de status vaan Beverwijk es beivaartsoord. De vreugere naom waor *Sint-Aagtenkerke*, ouch dee sleit op de cultus roond Sinte-Agatha. Volges de legende is dees heilege hei tijdens de invalle vaan de Noormanne versjene aon e meidske wat op de vlöch waor. In 1298 kreeg de plaots stadsrechte. De volgende iewe leijt Beverwijk e relatief slaopend bestoon, tot ze in de zeventiende iew populair weurt es vestegingsplaots veur rieke Amsterdammers. Vaanaof 1800 weurt, nao aonleijing vaan de Slaag bij Castricum, bij Beverwijk 'n verdeidegingslinie aongelag, oonderdeil vaan e gans netwerk vaan linies in Noord-Holland. In d'n Twiede Wereldoorlog weurt in Beverwijk 'n razzia gehawwe boebij 500 wèllekäörige mansluij opgepak weure. In 1997 vint hei de *Slaag bij Beverwijk* plaots tösse vootbalhooligans vaan Ajax en Feyenoord, boebij einen doeje vèlt.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Blaricum

**Blaricum** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, tege de grens mèt Utrei aon, mèt (1 juli 2006) 9163 inwoeners en 'n oppervlak vaan 15,59 km2 (daovaan gei water). Blaricum is ein vaan de riekste gemeintes vaan Nederland. In 't verleie waor 't e rustiek brinkdörp. Vaanaof 't begin vaan de twintegste iew kaom de plaots in trèk bij rieke Amsterdammers en kunstenere. Blaricum heet es vestegingsplaots vaan e hospitaol 'n regionaol verzörgingsfunctie. Belangrieke monuminte zien de Hervörmde Kèrk en 'n aontal historische boerehäöf.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bloemendaal

**Bloemendaal** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, ten weste vaan Haarlem, mèt 'n oppervlak vaan 39,31 km2 (daovaan 0,52 km2 water). 't Percies aontal inwoeners is neet bekind, 't ligk roond de 22.000 Neve 't dörp Bloemendaal kint de gemeinte nog de kerne Aerdenhout, Bennebroek, Overveen en Vogelezang en de naobersjap Bloemendaal aan Zee. De gemeinte Bennebroek, die boete dit dörp gein ander kerne had, woort op 1 januari 2009 opgeheve en aon Bloemendaal touwgeveug.

Binne de gemeinte ligk 'n ierebegraofplaots veur verzètsstrijers. Ouch is Bloemendaal bekind um zienen hockeyclub. In de gemeinte woene relatief väöl rieke lui.

In 2015 braok 'ne bestuurleke crisis oet in 't dörp, boebij 't colleesj veel en veuriers gei nuit woort opgestèld. Umtot 't gevreigels al jaore bezeg waor, dreigde de pervincie mèt 'n herindeiling.

## Rifferenties


## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Teuve

**Teuve** (Nederlands en Frans: Teuven) is e dörp in de taalgrensgemingde Voere in Belsj Limburg. Teuve is gelaege in 't dal van de Gulp tösje velder, weie en bösj. An ing ziej is dat d'r Roewe bösj en an de anger ziej d'r Beusdelse bösj  

## Buurtsjappe

Bie Teuve huère de buurtsjappe:
* Zènneg (Sinnich)
* Gieveld (Gieveld)
* Nurep (Nurop)
* De Plaank (De Plank: Deel ten oosten van de provinciale weg)

## Bezeenswaerdig

* 'n Neogotisch kèrkske oet 1870 mèt sjpitse toän hoeëg op 'ne heuvel. 't 1-beukig geboew is opgetrokke oet brikke en gewiejd aan *Sent Pieëter* (Petrus).
* Diverse ouw häöf en vakwerkhoezer. E paar boerderieje zunt allewiel in functie es café-restaurant.
* Op 't kruutspunt in 't centrum sjtaet 'ne antieke waegwiezer, dae de richtinge Slenaken (Sjlennich), Eupe - Verviers en Epen (Ieëpe) - Wittem aangeuf.
* Kasjtièl de Hoof an g'n Gulp. Hie wonde in vreuger tieje de hiëre van Teuve. Naodat de Vlaamsje gemingsjap 't good in 1985 haat gegowe, wèt 't oetgebaat es hotel-restaurant.
* Kasjtièl Sinnig, 'n veurmalige abdij. Saer de Franse revolutie is 't particulier eigendom. Vanaaf 1250 wonde hie de zusters Augustinesse in 'n abdij, die vanoet Rolduc waor gesjtich. 'ne Romaanse toän va natuursjtei, daterend oet der 13e ieëw, is nog uvver oet dae tied. De veurgivvel sjtamp oet 1750 en is geboewd volges óntwerp van architect Johann Joseph Couven oet Aoke.
* Sjtiel, depe gröbbe (o.a. in de Beusdelsebösj), deune hage en grave in 't landsjap.

## Gebaore in Teuve
*Charles Vandenhove op 3 juli 1927

## Vereniginge
*Harmonie de Teuven
* Teuvens koeër
* Soc. de Tir Saint Pierre-Teuven (sjötteriej)
*Carnavalsvereniging de Böschuule

## Sjtraotnaamsjilder

De sjtraotnaamsjilder ì gaans Voere zeunt eegendom van de Vlamsje partiej Voerbelange. In de partiej is gesjtèmd över wie de borde d'r moesse oetzieë. De lede van 't hoofdbesjtuur howwe de keus oet:
*allèng d'r Nederlandstalege naam
*d'r naam in 't Nederlands (groeët) en in 't Fraans (klèng).
De optie: twieëtalege borde, mèt de name aeve groeët - zoewie in Herstap - waor neet vörzieë en dus waor die keuze neet mäögelek. Alle sjilder sjteunt of hange op privaatgroond. 

Täöve is 't innigste Voer-dörp dat me bies op 't verenigingsvlak multi-cultureel kint neume.

Image:Teuven - Gulpvallei.jpg|Dal van de Gulp
Image:Teuven - De Plank.jpg|De grens tösje Nederland en Belsj óp g'n Plaank
Image:Teuven - Grenspaal nr 19.jpg|Grenspaol Belsj-Nederland nömmer 19
Image:Teuven - Sint-Pieterskerk.jpg|Neogotische Seent Pieëterskèrk
Bussum

**Bussum** is e versteidelek dörp in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt zoe'n 30.000 inwoeners. Bussum is hoofplaots en groetste plaots vaan de gemeinte. Oonder de woenkern Bussum vèlt ouch e deil vaan de naobersjap Crailo.

## Dörpsfuncties
De mieste inwoeners zien forense die in Hilversum of Amsterdam wèrke. De televisiestudio's, die vreuger in Bussum gevesteg waore, zien allaank nao 't Mediapark in Hilversum verhuis. In de plaots stoon drei middelbaar sjaole, die door lierlinge tot boete 't Gooi bezoch weure. Wijer ligk *Kamp Crailo*, e militair exercitieterrein, in 't Bussums boetegebeed.

## Aongeziech
Bussum heet zie dörps aongeziech bekans gans verlore; 't is gooddeils e villadörp. E belangriek monumint is de neogotische Vituskèrk in 't dörpscentrum oet 1884, nao 'n oontwerp vaan Pierre Cuypers. Westelek vaan 't centrum ligk *Het Spieghel*, 'ne villawiek dee tösse oongeveer 1870 en 1940 is oontstande en tot de ajdste in zien soort huurt. Oostelek daovaan vint me 't *Brediuskwartier*, e tuindörp mèt ouch hoezer veur rieker lui. Allebei de wieke zien intösse besjermp dörpsgeziech. Te zuie ligk de nao-oorlogse wiek *Bussum-Zuid*.

In 't noorde slut de bebouwing direk aon op Naarden, in 't zuie evels neet direk op Hilversum. Dao vint me 't heigebeed *De Franse Kamp*.

## Historie
't Gooi, wat hoeg ligk en bij 'n euverstruiming neet oonder water löp, is ein vaan de ajdste bewoende gebeje vaan Nederland. De vreug historie vaan Bussum liekent sterk op die vaan Hilversum. De plaots, boevaan de naom te verklaore vèlt es *bos-heim*, is roond 't jaor 1000 oontstande. 't Belaankriekste middel vaan bestoon waor de sjaophawwerij, umtot d'n erme groond neet te väöl akkerbouw permeteert. Later weurt Bussum belaankrieker es textielcentrum (spinne en weve). Aonvenkelek is de plaots bezit vaan Naarden; later in de middeliewe weurt 't dörp zelfstendeg.

In 1874 kump de spoorlijn vaan Amsterdam nao Hilversum veerdeg. Bussum, wat mèt Naarden 'n statie deilt, kump noe oet zien isolemint, en väöl rieke Amsterdammers vestege ziech in dees rustieke umgeving. Heidoor greujt 't dörp snel. Behave de welgestèlde vestege ziech hei ouch väöl kunstenere, in de ierste plaots sjrievers. Frederik van Eeden riechde hei de kolonie *Walden* op, en mèt-tachtegers Herman Gorter en Willem Kloos kaome ouch in Bussum woene. In d'n Ierste Wereldoorlog naom Bussum mie es 1000 Belzje vlöchtelinge op. Vaanaof 1951 voonte hei de televisie-oetzendinge plaots, die intösse nao Hilversum verplaots zien (zuug bove). Roond 2010 woort Bussum, mèt aander gemeintes vaan 't Gooi en de directe umgeving, betrokke bij diverse fusieplanne. Oetindelek is gekoze veur 'n fusie mèt Naarden en Muiden. Bussum is de gemeinte nao inwoeners gans goon dominere; nao 'n klein aonpassing kóste de raod en 't colleesj in 't Bussums raodhoes vergadere.

## Referenties


## Externe link
* Aw eebsite vaan de gemeinte
Sippenake

**Sippenake** (Frans: *Sippenaeken*, Nederlands: *Sippenaeken*) ies 'n dörp in de gemeinte Blieberig (Nederlands: *Blieberg*; Duutsj: *Bleyberg*; Frans:*Plombières*) in de Belzje provincie Luuk. De meiste hoezer liegke in lintbeboewing aan de *rue de Beusdael*, die via Klein-Kuttinge (op de Nederlandse grens), nao kesjtièl Beusdael löp. D'r wone ca 200 luuj in Sippenake.
Sippenake ies gelege aan de voot van de Beusdaler bösj (Bois de Beusdael) tösje weie en akkerlande. Nog get liègeraaf sjtruimp de Geul mèt väöl meandersj door de beemde. Hie bevingk ziech 'n groate camping en de grens mèt Zuud Limburg. 'n Paar kilomaeter wiejer liegke de Vielener bösj en de Malens bösj.

## Buurtsjap

* 'n Buurtsjap ies Beusdael, gelege bie 't château de Beusdael.

## Bezeenswaerdig
* Einbeukig neo-kèrkske oet 1841 mèt róndbaogvènstere en 'ne sjpietse kopere kèrktore. Geboewd van baksjtein. In 't interieur bevinge ziech klassieke en barokelemente.
* Diverse gesjlote häöf en vakwerkhoezer.
* Op 't kèrkplein 'n waegkruus mèt crucifix en op diverse ander sjplietsinge waegkruzer.
* Haol waeg, deune hègke en grave in 't landsjap.
* Miede door 't *Bois de Beusdael* löp de grens van de gemeintes Voere en Plombières. Hie sjteit ouch 'n oorlogsmonument, dat herinnert aan de sjlachoffersj (bekans allenei oetgebroke Russische gevange soldaote) oet de Ièrsjte waereldoorlog, die  de doad vónge aan 'ne tankeldraod dae door de Pruusje ónder sjtroum (2000 volt) waor gezat um te veurkómme dat Belzje de grens euverginge nao Nederland. Langs de gaanse grens tussje Belsj en Nederland waor d'r elektrische draod (Die Sperre in 't Duutsj) geplaatsjt. In ozze sjtrieëk waor dit *iezere gerdien* 28 kilomaeter lank en leep van 't Drielandepunt in Gemmenich tot aan de Maas. Graaf Joseph d'Oultremont, eigenaer van kesjtièl Beusdal, haet 't monumaent vlak nao de oorlog laote opriechte.

## Dörpsvereiniginge
* Fanfare
* Sjötterie

## Grensaafwieking van d'r elektrische draod.

't Kesjtieël va Beusdaal, mae och kesjtieël Sinnich mit 't durp Teuve eeges en kesjtieël Altenbrouck (tussje Norbik en Voere) loge evvels an d'r hollendsje kaant van d'r Elektrische Draod. De adeleke bewoners va Sinnich en Altenbrouck lete zich bie 't oetbraeëke van d'r kreeg insjrieve in 't bevolkingsregister van de gemingde Norbik, o.m. op 't adres van de pastorie, en behole dus vrie baan nao 't neutrale Nederland en de res van de waelt.

## Decor väör [[Limburgs|Limburgstalège]] [[film]] ''Krach''
D'r kern va Sippenake en de landeleke umgaeving deende es decor vör d'r film *Krach*, dae in 't Limburgs gedriejd is, roond 1990. De plaatsjeleke harmonie sjpäölde ooch 'n rol. Regie en scenario waore in heng van Frouke Fokkema. Huub Stapel sjpäölde 'n hoofdrol.
Castricum

**Castricum** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennermerland. De gemeinte had op 1 juli 2006 34.934 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 59,93 km2 (daovaan 10,35 km2 water). Neve de hoofplaots Castricum umvat de gemeinte de plaotse Akersloot, Bakkum, Bakkum-Noord, Castricum aan Zee, Dusseldorp, Limmen en De Woude en nog 'n aontal naobersjappe.

In 1799 woort de Brits-Russische coalitie in de Slaag bij Castricum door de Franse verslaoge. In 2002 woorte de gemeintes Akersloot en Limmen opgeheve en bij Castricum geveug.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Diemen

**Diemen** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon 't IJmeer, zjus t'n ooste vaan Amsterdam, boemèt 't gans vergreujd is. De gemeinte had per 1 juli 2006 23.796 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 14,32 km2 (daovaan 2,49 km2 water). Binne de gemeinte ligke gein ander kerne.

De bevolking is veural werkzaam in Amsterdam. Boete bebouwing kint Diemen ouch e paar parkechtege bosgebejer. Bij Diemen ligk ouch 't *fort Diemerdam*, oonderdeil vaan de Stèlling vaan Amsterdam. 't Amsterdam-Rienkanaal en 't reveerke de Diem doorstruime de gemeinte.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Herf

**Herf** (officieel Herve) ies 'n gemeinte en 'n sjtad in de provincie Luuk in Belsj. De sjtad tèlt ca 16.500 inweunersj. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 56,98 km².
In 't centrum van de plaats hange versjeie twiètalige sjtraotnaamborde: in 't Frans en in de plaatselike taal, 't Waals.

## Kerne

De dörper en gehuchte:
* Battice
* Chaineux
* Grand-Rechain
* Julémont
* Xhendelesse
* Bolland 
* Charneux
* José
* Bruyères
* Manaihant

## 't Land van Herf

't Land van Herf liek in 't noorde van de provincie Luuk en sjtrek ziech oet van de sjad Luuk tot aan de Duutsje grens. De naam kump van de plaats Herf, die in 't zuje liek. 'ne Ander naam ies *[[Overmaas|Land van Overmaas]]*.  In de heuvele Herf, de lièg Ardenne geneump, liegke väöl vièbedrieve. 
De sjtreek  ies hièl bekènd um ziene sjtinkkiès, Herfs kièske geneump. 
Aan de noordkant grens de Voersjtreek.

## Bezeenswaerdig in Herve-sjtad

* De katholieke kèrk gewiejd aan Maria en Johannes de Duiper oet de 17e ièw. De tore, van 49 maeter hoag, ies miedelièws oet de 13e ièw.
* De *Zès fonteine*, 'n geboew mèt 6 róndbäög woa-achter ziech 6 sjteine fonteine bevinge.
* 'n 17e ièws kloaster  en 'n 19e ièws kloaster
* Sint Elisabethhospitaal oet 1400. Herboewd in 1652.
* Sint Jozefkapel oet de 18e ièw
* Kapelke van Jezus,Maria, Jozef oet 1823
* Vakwerkhoes oet de 17e ièw
* 18e-ièwse fontein *Denis Dumont*
* Haof *Nazareth* 
* 18e-ièwse watermeule 
* Theresia van Lisieuxkapel oet 1928

## Extern links
* website van de gemeinte
* VVV Land van Herve
Julémont

**Julémont** ies 'n deilgemeinte van en dörpke in de gemeinte Herf in de provincie Luuk in Belsj. 't Liek op 'n huègde bove 't dal van de Asse. De hoezer bevbinge ziech aan beids kante van de N672, de waeg van Battice nao Mestreech. Dao wone ca 200 luuj.
Tot 1977 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte.
De naam van 't plaetske zou, volges 'n plaatselike legende, aafkómstig zin van Mons Julius, 'n legerkamp van de Romeinse keizer Julius Caesar. Dat zou gelege höbbe op de plaats van de hudige kèrk. Ander ouw name oet de 12 en 14e ièw zint: Gislerimons, Giselar, mont de Gisler en Gislemont
't Besjtaonsmiedel ies veurnamelik vièteelt en fruitteelt.
Julémont liek op de grens van twiè gemeintes Dalhem en Herve.

## Buurtsjappe
De gehuchte:
* Asse
* Coronmeuse
* La Heusière
* La Haye 
* Thiernagant

## Bezeenswaerdig

* Abdij van Val-Dieu, op de grens van de gemeinte, 2 kilomaeter ten zuide van Aubel in 't dal van de Berwien (Berwinne). Eigelik liek ze in de deilgemeinte Charneux. 't Betref 'n Cisterciënzer abdij, die in 1216 ies gesjtiech. De geboewe datere oet de 18e ièw, mit 'ne laat-romaanse kapittelzaal en oasvleugel van de kruusgank. De in gotische sjtiel herboewde abdijkèrk (basiliek), oet 1872, haet 'n gotisch koar, mèt glaas-in-load in de sjpietsbaogvènstere, oet de 13de ièw. In 't veurmalig barokke gashoes weure mieddelièwse handsjrifte, gravures en zilverwerk tentoangesjtèld.
* 'n Kèrk mèt 'ne res van 'ne romaanse tore oet de 12e ièw. De kèrk ies herboewd nao de Ièrsjte waereldoorlog. Rónd de kèrk liek 'n kèrkhof mèt 'n aantal ouw kruzer.
* 'ne Kesjtièlhaof aan de Asse oet de 14e ièw.
* 'n Watermeule op de Asse oet de 16e ièw.
* "n Paar ouw gesjlote häöf, geboewd in natuursjtein mèt helsjteine deur-vènster en baoglieste.
* 'n Kruus tegeneuver de kèrk in 'n moernis en 'n geetiezere waegkruus.
* Op 't kèrkplein 'n geetiezere pómp oet 't ing van de 20e ièw.

## Gebore
* Jean Bolland (Johannes Bollandus) in 1596, jezuïet en hagiograaf.
Barbaroi

Barbaroi is d'r Griekse naam vör de Kelte en betekent *vraeme*. D'r naam Barbara is dao aan verwaant en betekent: vraem vrow, vrow die in 'n vraem laand gebaore is. De Germane koese 't waoërd Waal en Welsj um Kelte te beneume. D'r naam Wallonië is dao aan verwaant.

## Kiek och:

* Iezertied in Europa 
* Bani Hilal
* Beowulf vör 't concept kenning
Lambertus van Mestreech

**Lambertus van Mestreech** (Mestreech, rónd 636 - Luuk, 17 september 705(?)) waor biesjop van Mestreech. Hae weurt es martelaer verièrd en ies petroanheilige van Mestreech, 't Maasland, Luuk, Stavelot, de huwelikstroew en textielarbeidersj. Ziene fièsdaag ies op 17 september.

Lambertus woort gebore in 'n adellike familie es naef van de biesjop Theodardus van Mestreech, dae häöm zien opleijing goof. In 670 volgde hae häöm op es biesjop van Mestreech. Door de hofmeier Ebroin woort hae in 675 nao de abdij van Stavelot verbanne, woa hae zou bleve tot d'n doad van Ebroin in 682. Hae woort doe door Ebroins opvolger Pepijn van Herstal gerehabiliteerd es biesjop. 

Same mèt Willibrord zat hae ziech in veur de kerstening van de luuj in Toxandrië (e gebeed tösje de Maas en de Schelde en de Dijle). 

Lambertus woort op 17 september 705 vermaord mèt 'n lans in 'ne villa op de plaats woa later Luuk zou óntsjtoon. Euver 't motief veur de maord besjtoon versjillende verhaole. De officieel katholieke versie ies dat hae vermaord woort vanwege zien verdediging van de huwelikstroew; Pepijn van Herstal houw namelik 'n verhouding mèt Alpaïda, woa Lambertus eupelik kritiek op houw. Hae woort in Sint Pieter bie Mestreech begrave, meh ziene opvolger Hubertus leet de relieke nao Luuk bringe. Op de plaats van zien graaf woort 'n kèrk gesjtiech, de later Lambertuskathedraal. Dees kèrk sjtóng woa allewiel 't  *Place Saint-Lambert* ies; ze woort in 1794 aafgebroke.

## Verièring
Väöl kèrke, ónder andere in Limburg, zint gewiejd aan de heilige Lambertus. 'n Relikwie van häöm bevink ziech in Freiburg im Breisgau. Sint Pieter bie Mestreech, de plaats van zien ièrsjte graaf, ies lang 'n baevaartsplaats veur Lambertus gewaes.

## Veurname
Limburgse veurname die truukgoon nao Lambertus zint: Lambaer, Baer, Bert en Bertus
Kellemes

**Kellemes** (lokaal gespèld es *Kälemes*, Duutsj: *Kelmis*, Frans: *La Calamine*) ies de qua oppervlakde de kleinste plaats en gemeinte in de Duutsjtalige Gemeinsjap in de provincie Luuk, arrondissement Verviers, in Belsj. Kellemes maakde ouch deil oet van de Oaskantons. De gemeinte tèlt ruum 10.000 inwonersj.

Kellemes liek op 'n paar kilomaeter van de Duutsje grens aaf, in de buurt van de sjtad Aoke en ouch de Nederlandse grens ies vlakbie mèt es groater plaats Vaols. De plaats liek aan de rivier de Geul.

In Kellemes weurt Duutsj, Frans en Platduutsj gesjproke.  D'r besjteit nog ummer 'n groate Esperantobewaeging en de meiste luuj zint drietalig.

## Kerne in de gemeinte
Op 1 januari 1977 woort de nuuj gemeinte Kellemes opgeriech oet de ouw gemeintes:
* Kellemes, wat identiek waor mit Neutraal Moresnet, 't gebeed rónd de zinkmien *[[Vieille Montagne]]*. 't Waor tösje 1816 en 1919 'n „ónaafhankelik” sjtäötsje, tegeliek ónger Nederlands (nao 1830 Belsj) en Pruusesj besjtuur. 
* Nöj-Moresent (Neu-Moresnet)
* Herjent (Hergenrath)

## Bezeenswaerdig in Kellemes-plaats

* De Maria-Hemelvaartkèrk oet 1865 ies in neogotische sjtiel opgetrokke.
* Oorlogsmonument op 't kèrkplein oet 1948

## Carnaval
Kellemes haat 'n groate carnavalstraditie mèt op *Vètte donderdèg* 'n ouw-wieverbal en op *Rosenmontag* 'ne optoch. Op döllen dinsdig weurt de kuusj verbrend.

**Mien hoes**

Mien Oddesj hoes sjteet kleng en reng

I Kelmes, dörpke reng en kleng;

Et Höfke dröm wie beej de boere,

En wentergröön op zen auw moere.

De auwe dörpel! Mär bloo Sjteen!

Do gon ech zoeë gan drövver heen,

In 't hoes woeë eech gebore ben.

Woeë levenslang stönt op ming tsen.

Van d'r Piet Zimmer - 1939(Kelmis, 1e strofe)

## Bekènde Kelmiser en inweunersj
*Hein Simons, internationaal bekènde zenger, gebore in Kèrkrao
*Barbara Mergelsberg, lyrische sopraan en zangpedagoge.

## Externe link
* Website van de gemeinte
* Website van 't VVV
La Haye

**La Haye** of **La Haie**  ies 'n buurtsjap van Julémont in de gemeinte Herve in de provincie Luuk in Belsj. 't Ies gelege op 210 maeter huègde in 't heuvelland bove 't dal van de Asse. 't Landsjap tuint ziech mèt weie, grave en haol waeg. De hoezer liegke aan de drökke N 672, tösje Julémont en Saint-André.

In 1469 ies sjpraoke van *Haga*, de Latiense naam.
Vreuger loog 't in 't hertogdóm Limburg op de grens mèt 't graafsjap Dalhem.
't Gehuchske ies óntsjtange vanoet d'n haof *La Haye*, ('n allodiaal good). 
Wiejer liek d'r 'n aantal ouw u-vörmige boerderieje, woavan de binneplaats aafgesjlote weurt mèt 'n moer mèt 'n groate róndbaog-ingangspoort. De boew besjteit oet natuursjtein en baksjtein mèt helsjteine vènster- en deurlieste. Twiè helsjteine waegkruzer sjtoon tösje de beboewing.
Tot in de jaore 80 van de 20e ièw houw 't gehuchske nog 'n eige plaatsnaambord bove 't gemeintebord Julémont. Allewiel ies de naam in 't openbaar allein nog te vinge op 'n bushalte, gesjreve es La Haie. 
Veur kèrk en sjoal ies Lahaye aangeweze op Julémont.
Drechterland

**Drechterland** (Westfries: *Drechterland*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, aon 't Markermeer, mèt (1 juli 2006) 18.503 inwoeners en 'n oppervlak vaan 80,72 km2 (daovaan 20,72 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Blokdijk, de De Buurt, Hem, Hoogkarspel, Oosterblokker, Oosterleek, Schellinkhout, Venhuizen en Wijdenes.

De gemeinte is op 1 januari 2006 oontstoon oet sameveuging vaan de aw gemeintes Drechterland en Venhuizen. De gemeinte Venhuizen umvatde neve de hoofplaots de kerne Blokdijk, De Buurt, Hem, Oosterleek, Schellinkhout en Wijdenes.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Edam-Volendam

**Edam-Volendam** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Waterland, aon 't Markermeer, mèt (1 juli 2006) 28.469 inwoeners. De gemeinte besteit oet de kerne Beets, Edam, Etersheim, Hobrede, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen, Schardam, Volendam en Warder, zoewie oet de naobersjappe Axwijk, Katham, Purmer (deils) en Verloren Einde.

De bestuurleke einheid tösse Edam en Volendam is historisch, dat wèlt zègke: Volendam hoort bij de stad Edam. Tot 1975 hètde de gemeinte sumpel-eweg *Edam*. Volendam heet evels mie inwoeners en mier economische beteikenis es Edam en is in de loup vaan d'n twintegsten iew de gemeinte gans goon dominere. Hei-um besloot me tot de naomsverandering. Op 1 jannewarie 2016 woort de gemeinte Edam-Volendam oetgebreid mèt de ganse gemeinte Zeevang. Dees lèste gemeinte had al e paar jaor nao 'ne fusiepartner gezoch. Oetindelek kaom de fusie neer op 'n annexatie, boebij de naom vaan de groetste gemeinte behawwe bleef.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte

## Rifferenties
Harenkarspel

**Harenkarspel** (Westfries: *Harenkarspel*) is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 fibberwarie 2012) 16.192 inwoeners en 'n oppervlak vaan 54,84 km² (daovaan 9,30 km² water). De gemeinte umvatde de dörper en gehuchte Dirkshorn, Eenigenburg, Groenveld, Kalverdijk, Krabbendam, 't Rijpje, Schoorldam (gedeiltelek), Sint Maarten, Stroet, Tuitjenhorn (raodhoes), Valkkoog, Waarland en Warmenhuizen.

In 1990 woorte de gemeintes Sint Maarten en Warmenhuizen aon Harenkarspel touwgeveug, boemèt de gemeinte häör huieg gebeed kraog. In 2013 is de gemeinte aon Schagen touwgeveug.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Nynke Laverman

**Nynke Laverman** (Weidum, gemeinte Littenseradeel, 14 april 1980) is 'n fadozengeres en actries die in 't Fries zingk.

## Leve
Laverman woort gebore in Weinum, gemeinte Littenseradeel. Nao häör VWO in Leeuwarden volg ze de *Academie voor Kleinkunst* in Amsterdam, boe ze in 2002 aofstudeerde. Ze prizzenteerde e tiedsje laank 't muziekprogram *No Nynke* ("Noe Nynke") veur Omrop Fryslân. In 2003 deeg ze op 't Oerol-Festival op Terschelling mèt in de veurstèlling *Angela Vicario*.

Nationaol bekind woort ze mèt häör cd *Sielesâlt*, die in 2004 oetkaom. Hei-op zingk ze fado op tekste vaan o.m. Jan Jacob Slauerhoff, allemaol in 't Fries vertaold. Op Keuninginnedaag 2005 trooj ze op veur keuningin Beatrix. Op 15 mei 2006, bij 't versjijne vaan häör twiede cd *De Maisfrou*, kraog ze de *Piter-Jellespriis* oetgereik. Datzelfde jaor maakde ze ouch 'n single mèt Rowwen Hèze, *Droemvlucht*, haaf Limburgs, haaf Fries. In 2007 waor ze in 't theater te zien in de Orkater-productie *Cecilia*. Häör daarde album *Nomade* kaom in 2009 oet, d'n opvolger *Alter* in 2013. Anno 2014 toert ze mèt *Faderpaard*.

## Externe link
*http://www.nynkelaverman.nl
Heemskerk

**Heemskerk** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, mèt (1 juli 2006) 37.702 inwoeners en 'n oppervlak vaan 27,43 km2 (daovaan 1,11 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne. De bijnaom vaan de Heemskerkenere is *Ezels*.

## Historie
Heemskerk woort in 1063 geneump es *Hemezenkyrica*. In de Middeliewe waor Heemskerk e bolwerk vaan 't graofsjap Holland tege de Wesfrieze; heivoor woort de plaots mèt twie kestiele versterk. Bei kestiele woorte later, tijdens de Hoekse en Kabeljouwse Twiste, verweus; ein vaan de twie, 't huieg Kestiel Marquette, woort herbouwd. Bovedeen woort in de zestiende iew Kestiel Assumburg gebouwd. Nao d'n Tachetegjäöregen Oorlog, es d'n tied vaan oorlogveure veurbij is, blijf Heemskerk iewelaank e typisch plattelandsdörp wat ziech neet oontwikkelt. Oetindelek zal de plaots in de jaore zesteg vaan de twintegste iew sterk greuje door de opkoms vaan industrie.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Haarlemmerliede en Spaarnwoude

**Haarlemmerliede en Spaarnwoude** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, tösse Haarlem en Amsterdam, mèt zoeget 5.500 inwoeners en 'n oppervlak vaan 20,86 km² (daovaan 6,00 km² water). De gemeinte umvatde de kerne Haarlemmerliede, Halfweg (gemeintehoes), Spaarndam-Oost en Spaarnwoude.

De gemeinte oontstoont in 1857 oet sameveuging vaan de aw gemeintes *Haarlemmerliede* en *Spaarnwoude*. In de twintegste iew höbbe zoewel Haarlem es Amsterdam väöl landbouwgroond geannexeerd veur stadsoetbreiinge, boedoor de gemeinte belangriek kleinder gewore is. Oetindelek sloot de gemeinte ziech op 1 jannewarie 2019 aon bij de gemeinte Haarlemmermeer, boemèt annexatie door ein vaan de twie naoberstei woort veurkoume.
Graft-De Rijp

**Graft-De Rijp** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Zaanstreek. Binne de gemeinte laoge de dörper en gehuchter De Rijp, Graft, Markenbinnen, Noordeinde, Oost-Graftdijk, Starnmeer en West-Graftdijk.

Roond 't jaor 800 laog 't gebeed vaan de gemeinte Graft-De Rijp in e wied törfgebeed, meh door törfwinning en natuurleken aofslaag woort 't 'n hoeggelege eiland tösse drei mere, de Schermer, de Beemster en 't Starnmeer. Me spraok toen vaan *Schermereiland*. In de vreug zeventiende iew woorte dees mere door de bekinde inzjenieur Leeghwater, gebore in De Rijp, druuggelag. Tot 1970 waore Graft en De Rijp twie zelfstendege gemeintes. Op 1 jannewarie 2015 woort de gemeinte, same mèt de Schermer, touwgeveug aon Alkmaar.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Dalhem

**Dalhem** ies 'n gemèngde en plaatsj in 't Laand va Herf in de provincie Luuk in Belsj. 
In de gemèngde wonne ca 6500 luuj.

## Dörper en buurtsjappe
Dörper, gehuchte en buurtsjappe:
* Saint-André
* Bjen, Berneau of Beerne
* Baolbik, Bombelech, Bombaye of Bolbeek 
* Feneur
* Mortroux
* Neufchâteau
* Waeërsj, Warsage of Weerst

## Etymologie
D'r naam Dalhem betekent heem of nederzetting in 'n dal.

## Historie

In 1180 verhuusde de hieëre va Voere nao Dalhem, oeë ze nao 'n hervedeling van 't laand van de preense va Luxemburg, 'n nuuj verblief boewde. D'r boewhieër zow d'r Herman, zoon va Frederik va Luxemburg gewes zieë. Dizze tak van 't hoes va Luxemburg gong zich ooch de *Hieëre va Dalhem* neume. Wie de ègendomme övergonge nao de familie van Hochstaden, die d'r titel graaf veurde, waoërd Dalhem 'n graafsjap, 't Graafsjap Dalhem. Dalhem waoërt 't besjtuulèk centrum. In Voere bleef de rechterleke mach zaeëtele.

Wie in 1648 de Nederlanden in Sjpaans en Sjtaats gebied waoërte ingedeeld, bleef Dalhem en ömgaeving Sjtaats. De Hollendere waore vöral geïnteresseerd in de koele. Daobie waor Dalhem 'n versjterkd sjteunpeunt. 't Aantal belegeringe dat de ömgaeving van de burcht in vuur en vlam zat, waore talrijk. An die Hollendsje periode herinnert nog 't wape va Nassau, mèt d'r lieëw, baove de paoërt van 't gemèngdehoes. Dit geboew sjtamt oet 1665 en waoërd geboewd dör Robert van Ittersum, dae doe de funktie van drossaard en sjtadhouder waarnoom vör 't Hollendsje beweend. 'ne Sjtèè baove de geneumde paoërt herinnert an höm. Van 't oorsjpronkeleke geboew is neet väöl över, want in 1840 waoërt 't herboewd en in 1927 nog 'ns gerestaureerd.
 
Van de burcht blieft allèng 'n toch wal aerg indrukwekkende donjon över, mèt muur van mieë wie driej meter diek. D'r is 'n klèng däör in gekapt, die toegang gèft töt 'n priveehoes dat sjtèèt op 't aod kesjtieëlterras. Gaans an d'r andere kaant van 't vreuger kesjtieëlterrein is 'ne dörsjtaeëk nao  priveetuine. Vreuger loog hie d'r voor- of neerhof. Noe zeunt allèng nog 'n paar reste van taoëres zichbaar die de ophaolbrugk flankere.

An d'r aandere kaant van de sjtraot liegkt Le Wichet des Roses (aafgeleid va guichet = luik). 't Is 'n Middeleeuwse versjterkde paoërt die in 1920 good is gerestaureerd. Vanaaf dao löpt 'n trap nao de oondersjtad.

Oonder de hoezer lope de kazematten of oonderaeërdse geng. In d'r 16de ieëw blaeëke dieke muur geen effectief verwaermiddel mie taege de kanonne.

Image:Ruines_château-fort_Dalhem.jpg|Ruines van de burcht mèt d'r donjon
Image:Enceinte_château_Dalhem.jpg|Moer van de burcht
Image:Ruines_porte_d'en-haut_ville_de_Dalhem.jpg|Ruines van 'n paoërt van de versjterkde burcht


## Bron
*De hoofdsteden van weleer, Rik Palmans

## Externe link
* Website van de gemeinte
Heemstede

**Heemstede** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Bollestreik, mèt (1 juli 2006) 25.556 inwoeners en 'n oppervlak vaan 9,61 km2 (daovaan 0,15 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.

Heemstede, wat ziech sumpel liet verklaore es "woenplaots" (heim + stede), waor vaan oorsproonk e kastiel vaan 't adellik geslach Holy aon de reveer de Spaarne. Daovaan is noe nog 'n rewien euver. In de veertiende iew oontstoont um dit kestiel e dörp.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Heerhugowaard

**Heerhugowaard** (Westfries: *Heregeweard* of *De Weard*, Nedersaksisch: *Heerhugoweerd*) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de streek Wesfriesland, mèt (1 Januari 2007) 49.833 inwoeners. Vreuger umvatde de gemeinte drei dörper, naomelek 't Kruis, De Noord en Veenhuizen. Allewijl zien die door sterke bevolkingsgreuj aoneingegreujd tot ein stad. Op 1 jannewarie 2022 gaon Heerhugowaard en Langedijk op in ein gezaomelek gemeinte: Dijk en Waard.

## Historie
In de vreug Middeliewe waor de Heerhugowaard nog e törfgebeed, meh in de loup vaan de iewe woort de törf ummer mier oontgonne tot e gans meer oontstoont. Wie in de ierste hèlf vaan de zeventiende iew alle mere in 't Noorderkerteer vaan Holland druuggelag woorte deeg me dit ouch mèt 't Heerhugomeer, wat in 1630 druug kaom te ligke. De kwaliteit vaan de landbouwgroond waor evels slech en me heet zelfs euverwoge 't weer oonder water te zètte, mèt 't argumint tot 't es vèsserijmeer mie zouw opbringe es wienie 't landbouwgroond waor. Vaanaof de jaore zesteg woort de Heerhugowaard veural veur nuibouw gebruuk.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Saint-André

**Saint-André** ies 'n op 'n huègde liegkend dörpke in de gemeinte Dalhem in de provincie Luuk in Belsj. 
't Bevingk ziech op de grens mèt de gemeinte Herve aan de euverkant van de N672 tegeneuver 't gehuch La Haye.
Bie de gemeinteherindeiling in 1977 kaome de gehuchte Lonneux, Neuvehaye en Tiège bie 't dörp Blegny en Saint-André bie Dalhem.

## Bezeenswaerdig
* 'n Baksjteine kèrkske oet 1859 (neo-klassiek) mèt róndbaogvènstere en 'ne 12 ièwse sjpietse tore van breuksjtein. De moere hie-van zint 1.20 maeter diek. Oarsjprónkelik waor 't geboew hièl eenvoudig en klein. Róntelum liek 'n kèrkhof mèt 'n aantal ouw helsjteine kruzer o.m. 'n gotisch exemplaar  oet 1548.
* Tegeneuver de kèrk 'n weus houte kruus mèt crucifix en aafdaak.
* Ouw häöf en hoezer:
** Haof van Gorisse, 'n carréboerderie oet de 17e en 18e ièw.
** Heusière nr 1: 'ne haof oet de 17e en 18e ièw 
** Monceau nr 2: 'n boerderie oet de 18e ièw mèt 'n ovaal boveleech in 'n geboge fronton bove de deur.
* Heuvele, weie, haol waeg en grave.
Heiloo

**Heiloo** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, mèt (1 juli 2006) 21.993 inwoeners en 'n oppervlak vaan 19,01 km2. Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne, wel e paar naobersjappe.

De naom *Heiloo* is aofgeleid vaan *heilig loo*, "heileg bos", 'ne naom dee refereert aon e mirakel wat Sint Willebrord hei in 690 verriech zouw höbbe. Sins de Middeliewe is Heiloo 'n beivaartsplaots. In de twintegste iew woort Heiloo ein vaan de väöl euverluipplaotse veur Amsterdam, boedoor de bevolking sterk greujde.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Langedijk

**Langedijk** (Wesfries: *Langedoik*) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 juli 2006) 25.960 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,99 km2 (daovaan 0,83 km2 water). Langedijk umvat de dörper Broek op Langedijk, Koedijk (gedeiltelek), Noord-Scharwoude, Oudkarspel, Sint Pancras en Zuid-Scharwoude (raodhoes).

Langedijk vörmp mèt Alkmaar en Heerhugowaard 'n klein agglomeratie. De gemeinte waor tot voor kort evels hiel lendelek en steit nog ummer bekind um de brei slote mèt klein stökskes wei detösse. Op 1 jannewarie 2022 gaon Heerhugowaard en Langedijk op in ein gezaomelek gemeinte: Dijk en Waard.

## Historie
Al in d'n tied vaan graof Dirk II (gestorve 988) waor 't gebeed Hollands eigedóm. Heer doneerden 't gebeed aon de abdij vaan Egmond. In deen tied bestoont allein 't dörp Sint Pancras, wat toen Vroonen hètde. In 1297 woort bij 'ne vrijheidsoorlog vaan de Wesfrieze Vroonen gans verweus. In de volgende iewe bleef 't evels rösteg en Langedijk oontwikkelde ziech tot e welvaorend gewes. In 1415 kraog 't stadsrechte, vergliekbaar mèt die vaan Stede Broec: de dörper op ziech hadde gein privileges meh 't gans gebeed es einheid wel. Nao de Middeliewe desintegreerde dees einheid, tot in 1941 de aw gemeintes Broek op Langedijk, Oudkarspel en Noord- en Zuid-Scharwoude tot de nui gemeinte Langedijk woorte samegeveug. In 1990 kraog die gemeinte ouch nog Sint Pancras en 't groetste deil vaan Koedijk debij.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Baolbik

**Baolbik** (Frans: *Bombaye*; Nederlands: *Bolbeek*; Platdütsj: *Bombelech*) ies 'n aan de waeg van Mestreech nao Battice (de N627) gelege gehuch in de gemeinte Dalhem in de provincie Luuk in Belsj. 't Haet óngevaer 600 inweunersj. In de 12e ièw sjteit 't es Bubais en Bulsbeke in de archieve. Later kump ouch de naam Bombelech veur. In vreuger jaore huèrde-n 't bie de graafsjap Dalhem.

## Bezeenswaerdig
* 'n Kèrkske, woavan de massieve natuursjteine tore mèt hoage leie sjpiets dateert oet de 12e ièw. Ze ies gewiejd aan Johannes de Duiper. 't Koar ies gotisch, oet de 15e ièw. De hoofbeuk van 't geboew sjtamp oet 1753 en ies van baksjtein. 
* Kapel van 't Heilig Kruus, woavan de gesjiedenis truukgeit tot in de 6e ièw. In 1644 bevingk d'r ziech 'n kloes in 't einbeukig gebuuwke. D'n ingank ies enigszins oetgeboewd en op 't zaaldaak sjteit 'n tore in de vörm van 'ne daakruter mèt 'n unvörmig ing op de sjpiets. In de 13e en 19e ièw haet restauratie plaatsgevónge. 
* Graafkapel oet 1936. Gerestaurareerd in 2000.
* Manoir of kesjtièlboerderie in  de kèrksjtraot nr 1. De róndbaogpoort-ingank haet 'n helsjteine umliesting. 't Geboew betref de ouw hièrlikheid van Bombaye en sjtamp oet de 12e en 13e ièw.
* 'ne Ouwe haof-woonhoes in rue de Tilleul nr. 17

## Gebore
* Xavier de Reul, (1830-1895), geoloog en sjriever. Zien geboortehoes ies bewaard gebleve. Hae vertaalde  *Ernest Staes, advokaat. Schetsen en beelden* van Anton Bergman in 't Frans. 

## Referentie
Laren (Noord-Holland)

**Laren** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt (1 juli 2006) 10.935 inwoeners en 'n oppervlak vaan 12,37 km2 (daovaan 0,19 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.

Oondanks sterke bevolkingsgreuj en de vesteging vaan väöl rieke lui mèt es gevolg tot de plaots väöl villa's kint, heet Laren gans get vaan zien aajd dörpsaonziech behawwe. Midden in 't dörp ligk 'ne brink, daorum eweg 'n aontal boerderije, die allewijl neet mie functionere. Laren is e belangriek cultureel centrum door de hoesvesting vaan 't Singer Museum en de Singer Concertzaal. Bovedeen is 't ein vaan de riekste gemeintes vaan Nederland. Petroenheilege vaan Laren is Sint Jan de Baptis.

## Historie
Laren is al sinds de vreug Middeliewe bewoend. In 1085 stiechde de bisjop vaan Utrei hei e kapittel gewijd aon Sint Jan. Nao de reformatie bleef 't dörp es eineg in 't Gooi katholiek; de percessie vaan Sint Jan op 24 juni moch zelfs blieve doorgoon. Laren leefde in deen tied vaan landbouw en sjaopheerderij. In de late negentiende iew kaom 't dörp in trèk bij rieke Amsterdammers en kunstenere: wat Bussum veur sjrievers waor, woort Laren veur sjèlders. Later kaom ouch d'n Amerikaanse kunshandeleer William Singer hei te woene. In de jaore tacheteg vaan de twintegste iew kaom 't dörp in trèk bij nouveaux riches.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte