Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** (Redange, 9 december 1954) is 'ne Luxembörger polliticus vaan de Christelek Sociaal Volkspartij, die op Europees niveau deil oetmaak vaan de Europese Volkspartij (zjus wie 't CDA, de ChristenUnie, CDU, CD&V en CDH). Vaan 1 november 2014 bis 1 december 2019 waor heer de 12e Prizzedent vaan de Europees Kemissie, de executief mach vaan de Europese Unie (EU). Heer waor ouch d'n ierste Prizzedentskandidaot dee ziech al es zoedaoneg prizzenteerde in de Europese Parlemintsverkezinge in 2014. Daovéúr waor heer vaan 1995 bis 2013 premier vaan 't land Luxembörg.

## Jäög
Juncker waor gebore in Redange en greujde op es kind in Belvaux. Ziene pap, Joseph Juncker, waor 'ne staolwèrker en Christeleke arbeidsunionis dee in de Twiede Wereldoorlog gedwónge woort mèt te vege in de *[[Wehrmacht]]* vaan de Nazis. Juncker heet dèks laote weite tot d'n horror vaan d'n oorlog boe-euver heer huurde via ziene pap 'ne groeten invlood had op 't vörme vaan zien ideeje veur wat betröfEuropese reconciliatie en integratie. Juncker zien moojer waor gebore es Marguerite Hecker. Juncker zelf studeerde aon de Roems-Kathelieke *école apostolique* in de naobersjap vaan 't Belsj Arlon, veurtot heer trökkierde nao Luxembörg nao 't Lycée Michel Rodange. Heer woort lid vaan de Christelek Sociaal Volkspartij (CSV) in 1974. Es deil vaan de Europese Volkspartij, behuurt de CSV dudelek tot de linkerflaank vaan de christendemocratie. De partij deilt väöl ideeje mèt de linkervleugel vaan CDA, CDU en CD&V en liekent väöl op ChristenUnie en CDH.

## Veur Premiersjap
Juncker studeerde rech aon de Universiteit vaan Straotsbörg en woort daonao advocaot.

In 1982 woort heer, nog mer zjus 28 jaor aajd, staotssikkertaris veur werk en sociaol verzekeringe. In 1984 woort heer es lid vaan de Kamer vaan Aofgevierdegde (Luxembörg) verkoze en ei jaor later woort heer minister veur Werk en Begroeting oonder premier en partijgenoet Jacques Santer. In 1989 woort heer minister vaan Financies en vaan Werk.

In de herfs vaan '89 gaof 't 'ne kans tot Juncker zien carrière aon 'n ind zouw koume, umtot heer in 'ne coma terech waor gekoume door e verkiersoongelök boe-oet heer twie weke laank neet wakker woort. Heer raapde ziech evels bijein en herstèlde compleet.

## Premiersjap vaan Luxembörg (1995-2013)

### 1995: Ierste Juncker-regering en 't Luxembörgs EU-veurzittersjap
In 1995 woort Juncker premier vaan Luxembörg. In zienen iersten termien es premier focusde heer op 't oetbreiie vaan 't economisch aonzeen vaan Luxembörg, boebij bezeuke aon 't boeteland en oetnudeginge vaan boetelandse leiers nao Luxembörg aonzenelek touwnaome. Oonder en bezeuk in Dublin in december 1996 lökde 't Juncker oonverwachs um e serieus dispuut euver zien eige veurgestèld Economisch en Monetair Unie-beleid vaan de EU tösse de president vaan Fraankriek, Jacques Chirac, en de kanseleer vaan Duitsland, Helmut Kohl bij te lègke. De media neumde Juncker "d'n Held vaan Dublin" veur 't realisere vaan e twiefelechtege compromis tösse de Franse en Duitse leiers.

In 1997 moch Luxembörg 't Veurzittersjap vaan de Raod vaan de Europese Unie op ziech numme. 't Veurzittersjap kaom bekind te staon es 'n haaf jaor vaan groete stappe in Europese integratie. Zoe introduceerde Juncker 't "Luxembörg-perces" wat zörgde veur geïntegreerd Europees beleid wat werkeloesheid tege moos gaon. Heer waor ouch de initieerder vaan "Euro 11", 'nen informele gróp vaan Europese financieel ministers veur oonderwerpe die te make höbbe mèt de Monetair Unie. Veur al zien versjèllende initiatieve kraog Juncker de *[[Vision for Europe Award]]* in 1998.

### 1999: Twiede Juncker-regering
Juncker wón obbenuits 't premiersjap in de verkezinge vaan 1999, al góng Juncker zien CSV neet mie in coalitie mèt de Socialistische Arbeiderspartij (SAP) meh mèt de Democratische Partij (DP), die liberaol vaan karakter is. Nao de verkezinge vaan 2004 woort SAP weer obbenuits groeter es de DP, boenao Junckers CSV weer in coalitie góng mèt SAP.

### 2005: Daarde Juncker-regering en twiede EU-veurzittersjap Luxembörg
In 2005 naom, oonder Juncker, Luxembörg veur 'nen twiede kier 't EU-Veurzittersjap euver. Neet lang daonao woort 't Luxembörgs rifferendum veur de Europese Constitutie georganiseerd (boe later vaan zouw blieke tot 'n mierderheid vaan de Nederlenders en Franse detege zouwe zien). Juncker had daobij dudelek gemaak zienpremiersjap aofhenkelek te laote make vaan d'n oetkoms vaan 't rifferendum. Stumde de Luxembörgers detege, daan zouw Juncker aoftrejje. D'n oetslaag waor 56,6% véúr 't rifferendum, mèt 'n opkoms vaan 88%. 't Waor 'n dudeleke mierderheid, meh minder groet es gehoop. Oetindelek bleek 't Luxembörgs rifferendum wieneg oet te make veur de EU, umtot in later rifferendums Nederland en Fraankriek detege zouwe stumme.

### 2010: Veerde Juncker-regering
Oondaanks 't fale vaan de Europese constitutie in de EU, wat zörgde veur 'ne groeten tegeslaag veur 't EU-optimisme wat zoe dominant waor in de negeteger jaore en de ierste jaore vaan de 21e iew, zörgde de steun binne Luxembörg veur de constitutie veur 'n wijergreujende populariteit vaan Juncker. Heer kós veur 'ne veerde kier 'n regering vörme naomes zien christendemocraote mèt de sociaoliste. Juncker steunde in dees regering de militair interventie in Libië in 2011. Oondaanks kritiek binne de maotsjappij, waor Juncker gans ope euver ziene wins tot de NAVO zoe gaw es meugelek control zouw kriege euver militair strategische punte in Libië.

#### SREL-sjendaol
Op 19 november 2012 zónd RTL Luxembörg e verhaol oet boe-in bleek tot 't veurmaoleg hoof vaan d'n inliechtingendeens vaan Luxembörg, de Service de Renseignement de l'État (SREL), Marco Mille in 2008 stiekem e privégesprek mèt Juncker had opgenome mèt zien horloge. Door 't rapport kaom Juncker later drao-achter, meh heer stoont Mille touw um in deens te blieve. Heer zouw in dit gesprek spreke euver meugeleke ben tösse d'n hertog Henri vaan Luxembörg en de Britsen inliechtingendeens MI6. Ouch zouw spraoke zien gewees vaan de Bommeleeër Affaire: 'n rits vaan terroristische aonvalle in 1984 en 1986, boe de daoders nog altied neet vaan bekind zien en boe-euver 't väöl complottheorieje gief. Es reactie op 't sjendaol woort de SREL aongeklaog veur versjèllende aander foute, wie 't illegaol aofluustere vaan pollitici en zoonder polletieke touwstumming actief te zien gewees in Libië, Cuba en Irak. e Rapport wat in opdrach vaan 't parlemint woort opgestèld concludeerde tot Juncker had gefaald um al 't irregulair gedraag vaan de inliechtingendeens bove taofel te hole. Juncker stèlde zelf evels gein sjöld te höbbe.

Nao e zeve oor laank debat in de Kamer vaan Aofgeveerdegde op 10 juli 2013 concludeerde de Luxembörgse Socialistische Arbeiderspartij (LSAP) evels tot 't genóg reies gaof um häör steun oet de coalitie te oonttrèkke, boenao Juncker gein aandere käös mie had es nui verkiezinge oet te sjrieve. Alex Bodry, de leier vaan de LSAP en de veurzitter vaan de Parlemintair Kemissie roontelum 't SREL-sjendaol, maakde zien tekortsjete aon vertrouwe in Juncker bekind door te zègke: "Veer nudege de premier oet um zien vol polletieke verantwoordelekheid in deze cónteks te toene en vraoge de regering in te griepe, mèt 't staotshoof, um 't paad vrij te make veur de nui verkezinge". Juncker deende zien oontslaag in bij de Groethertog op 11 juli, d'n daag nao de tröktrekking vaan de LSAP. Juncker woort op 4 december 2013 opgevolg door 'ne nuie premier: Xavier Bettel.

## Veurzitterssjap vaan d'n Eurogróp
Oonder zien twiede regeringsamb in Luxembörg kraog Juncker in 2004 't ierste permanente veurzittersjap vaan d'n Eurogróp. D'n Eurogróp, 'ne gróp vaan alle ministers vaan financies binne de Eurozone, bestoont daoveur ouch al mer woort toen nog geleid door e roulerend veurzittersjap vaan lidstaote, zoewie dat nog altied geit bij 't haafjaorleks roulerend veurzittersjap vaan de Europese Unie. 't Waor Juncker zelf dee eine vaan de hoofpollitici waor dee pushde veur 't idee um 'ne veurzitter vaan d'n Eurogróp te organisere. Oetindelek kraog heer alle Euro-lidstaote mèt en kraog heer de steun vaan de ministers um op 1 jannewarie 2005 d'n ierste veurzitter vaan de gróp te weure. 't Veurzittersjap woort legaol geformaliseerd in 't Verdraag vaan Lissabon, wat in 2005 woort geteikend door alle EU-lidstaote es vervenging vaan de gefaolde Europese groondwèt. Juncker woort daonao door de ministers vaan financies verkoze veur 'nen twiede termijn. Op 21 jannewarie 2013 stapde Juncker op, umtot heer in de Europees Parlemintair verkezinge Spitzekandidat wouw zien um Prizzedent vaan de Europees Kemissie te weure. Heer woort es Prizzedent verkoze door de Europese börgers naomes de Europees Volkspartij in 2014. Zien veurzittersjap vaan d'n Eurogróp woort de Nederlandse minister vaan financies Jeroen Dijsselbloem (PvdA, S&D) euvergenome.

In 'n debat in 2011, op 't huugdepunt vaan de Eurozone-crisis reageerde heer op 'n suggestie vaan 'nen aonwezege in 'n conferentie um es Eurogróp opener te weure euver de strattegie vaan Eurogróp-discussies door te zègke: *"When it becomes serious you have to lie"* ("Es 't serieus weurt, moot me lege"). Versjèllende econome stèlde later tot 't citaot door critici vaan Juncker boete ziene cónteks weurt aongehaold, aongezeen dèks weurt gestèld tot monetair beleidskemissies in de mieste staote 't bèste de economie weer aon de geng kriege door middel vaan geslote discussies roontelum belaankrieke beslissinge. Zoe zörge zie deveur tot merrete neet vreemp goon reagere op hervörminge veurtot die überhaup höbbe plaotsgevoonde.

## Aonloup nao 't prizzedentsjap vaan de Kemissie

### Spitzenkandidat
In 2014 woort veur d'n ierste kier de Prizzedent vaan de Europese Kemissie gekoze volges 't in 2009 oonderteikend Verdraag vaan Lissabon. Bis dit verdraag woort me Kemissie-prizzedent door inkel de goodkäöring vaan d'n Europese Raod (de gróp vaan nationaol leiers). Nao 't teikene vaan 't Verdraag mós de Prizzedent ouch weure goodgekäörd door 't nuigekoze Europees Parlemint. 

Juncker besloot daorum es ierste Prizzedentskandidaot, of Spitzenkandidat, naomes de christendemocratische Europese Volkspartij, mèt te doen aon de Europese Parlemintsverkiezinge vaan 2014. Junckers rechterhand Martin Selmayr späölde 'n centraol rol in zien campagne en bleef belaankriek nao de verkezinge, es Juncker ziene campagneleier, es hoof vaan Junckers presidentieel transitieteam en es Junckers hoof vaan 't cabbinèt (*chief as staff*). 

Juncker waor neet d'n einsegste *Spitzenkandidat*. Alle groete Europese polletieke partije sjuifde 'ne spitzenkandidat nao väöre veur hun respectieveleke campagne. Bij 't Congres vaan de Europese Volkspartij (EVP), georganiseerd in Dublin vaan 6 bis 7 miert, woort Juncker verkoze tot kandidaot vaan 't Prizzedentsjap, boe-in heer Michel Barnier versloog (dee later de Brexit-oonderhandeleer naomes de EU zouw weure). 't Congres naom ouch 't EVP-verkiezingsmanifesto euver, boe-aon Juncker dèks riffereerde oonder zien campagne.

### Verkiezingscampagne

't Allerierste hoofdebat tösse de Spitzenkandidaten woort live oetgezónde door gans Europa via de European Broadcasting Union in Mestreech, in d'n Theater aon 't Vriethof. De kandidaote waore 't dreuver eins tot 't oonacceptabel waor es d'n Europese Raod neet eine vaan de kandidaote nao väöre zouw sjuive veur de verkezinge.

De verkezinge voonte plaots vaan 22 mei bis 25 mei (aofhenkelek vaan de lidstaot. Juncker zien EVP wón wiedoet de mieste stumme en behaolde 221 vaan de 751 zetele. Meh 't waor neet genóg veur 'n mierderheid.

### Institutioneel goodkäöring

Op 27 mei stèlde de zeve polletieke leiers vaan de Europartije in 'n stèlling tot Jean-Claude Juncker es Spitzenkandidat vaan de groetste Europartij, de ierste poging zou mage doen um 'n mierderheid vaan 't Europees Parlemint achter ziech en zien veurgestèlde Kemissie te sjare.

Later, op 27 mei, sjuifde d'n Europese Raod, oonder leiing vaan hunne veurzitter (Herman Van Rompuy), 't mandaot nao väöre um te kieke welke Spitzenkandidat de bèste prizzedentskandidaot waor in de ouge vaan de Europese nationaol leiers. Oonder de Raodsoonderhandelinge belaofde Juncker en zien EVP tot, es heer nao väöre zouw weure gesjuif, 'n intensief samewèrking zouw volge mèt de Progressief Alliantie vaan Socialiste en Democrate (S&D) - d'n twieds groetste gróp in 't nui Parlemint. Deil vaan de sociaoldemocraotische belofte waor tot 't 'n versjuiving zouw geve vaan austeriteit (ouch bekind 't es de soberheidspolletiek) nao 't aonwakkere vaan werkgelegenheid in de aonkomuende periood. Daoneve woort de S&D 'n rits aon hoeggepositioneerde polletieke jobs belaof. Oetindelek stumde twie leiers tege: d'n Hongaarse premier Viktor Orbán en de Britse premier David Cameron. Allewel 't gebrukelek is tot de Raod nao consensus zeuk, is de Raod hei toch wijergegaange en heet 'r Juncker es prizzedentskandidaot nao väöre gesjuif.

Wie Juncker woort genomineerd door de Raod begós heer de versjèllende polletieke gróppe vaan 't Europees Parlemint te bezeuke um zien visie oet te lègke en um steun te zeuke vaan de mierderheid vaan de Europarlemintariërs. Heer tuinde dabij ouch mie sympathie veur de Eurosceptici en belaofde veural Britse media tot heer geine veurstender vaan 'n "Vereinegde Staote vaan Europa" is. 

Op 15 juli prizzenteerde Juncker zien polletiek program aon 't Europees Parlemint. Nao 'n debat stumde de mieste Europarlemintariërs véúr Juncker zien prizzedentsjap: 422 parlemintariërs stumde veur, 250 stumde tege. Juncker had 'rs meh 376 nudeg um te winne, dus zien mierderheidssteun waor hendeg groet (veural in vergelieking mèt ziene lateren opvolger en EVP-partijgenoet, Ursula von der Leyen).

## Juncker es Prizzedent vaan de Kemissie

### Economische en sociaol polletiek
De Juncker-Kemissie stoont bekind um zien groet veurstendersjap veur 'n "Sociaol Europa". Dit kaom, aon d'n eine kant, umtot boete de liberaole vaan Renew Europe (toen nog bekinde es ALDE) Juncker zien christendemocraotische EVP ouch de sociaoldemocraotische S&D es coalitiepartner debij mós betrèkke. Zoe verkraoge de sociaoldemocraote Frans Timmermans, Federica Mogherini en Maroš Šefčovič de belaankriekste posities op 't prizzedentsjap nao: respectievelek woorte zie binne de Juncker-Kemissie d'n Ierste Vice-Prizzedent vaan de Europees Kemissie, d'n Hoege Ripprizzentant vaan de EU veur Extern Affaires en Veilegheidspolletiek en d'n Eurokemissaris veur Intern Relaties (de lèste positie besteit evels neet mie sinds 2019 umtot de nuie Prizzedent, Ursula Von der Leyen intern relaties 'n verantwoordelekheid vaan de Prizzedent zelf vint). Aon d'n aandere kant laog de sociaolen inslaag vaan de Juncker-kemissie ouch bij 't feit tot Juncker ALDE- en EVP-Eurocommissarisse oetkoos die nao centraollinks neigde. Zoe woort de sociaol-liberaol Margrethe Vestager d'n Eurokemissaris veur Kompetitie en kaom zie in gans Europa bekind te staon es de EU-politica die Amerikaonse bedrieve wie Apple en Google zouw dwinge tot 't betaole vaan boetes veur oonierleke competitie.

Juncker zien sociaol nao centrum-links neigende ideaole zien typerend veur de linkervleugel vaan de EVP en oonderstriepe ziene Luxembörgsen achtergroond binne de Christelek Sociaal Volkspartij, zien perberinge oonder zie veurzittersjap vaan d'n Eurogróp um mie sociaol geliekheid mèt te numme in hervörminge vaan d'n interne merret en zien ieder oetspraoke op conferenties (zoe waor heer es eine vaan de wienege christendemocraote aonwezeg bij conferenties vaan de Greune). 

### Eurocrisis
Ouch Juncker zien hajding tegeneuver d'n Eurocrisis oonderstriepde zien centrumlinkse opvattinge. Heer waor uters kritisch op 't baankgeheim in Luxembörg en zörgde oonder drök vaan de VS tot 't woort aofgesjaf.

Juncker waor eine vaan de opstèllers vaan 't stabiliteits- en greujpak en initieerde 'n Europees economisch stimuleringsprogram um de crisis te verzachte veur de lieger- en middelinkoumegróppe. Heer kraog vaan väöl EVP-partijgenoete groete kritiek op zien idee um euro-obligaties in te veure. Heer bleef dao veurstender vaan meh accepteerde in 2014 tot hei neet genóg polletieke steun veur waor. Oetindelek zien die euro-obligaties toch ingeveurd oonder d'n opvolgende prizzedent (en EVP-partijgenoet) Ursula von der Leyen oonder de COVID-19-pandemie.

Juncker waor opelek uters kritisch op de Griekse premier Giorgos Papandreou wie dee lèsgeneumpde e rifferendum organiseerde roontelum nui polletieke verpliechtinge um de Euro te stabilisere. 

Allewel Juncker dus ziech gere profileerde es sociaolchristelek, woort heer ouch bekritiseerd door pollitici en media veur 't feit tot heer dèks beleid doorveurde wat tege die ideaole ingóng, zoewie de streng austeriteit-polletiek boe-in len die de Eurozone in gevaor bringe fors mote bezuinege zoonder daoveur op väöl financieel steun te kinne rekene.

### Vlöchtelingecrisis
In d'n Europese vlöchtelingecrisis, dee de EU-polletiek vaanaof de zomer vaan 2015 zouw dominere, pleitde Juncker veur 'n migrantequotum boebij ederen EU-lidstaot verpliech is um migrante en vlöchtelinge op te numme. 't Aontal wat ze zouwe mote opnumme waor aofhaankelek vaan 't bruto nationaol produk en 't inwoenersaontal. Dit plan faalde evels umtot versjèllende Centraol-Europese lidstaote hun vetorech heitege gebruukde. Oetindelek woort 'ne vlöchtelingendeal geslote mèt e land boete de EU, naomelek Törkije. Dat land zouw daan vlöchtelinge goon opnumme en zouw daoveur väöl geld trökkriege vaan de EU. Dit zörgde inderdaod veur 'n sterke aofnaome vaan asielzeukers meh zörgde ouch veur väöl kritiek vaanwege 't feit tot vlöchtelinge dèks oonder embermeleke umstandeghede zouwe leve in Törkije.

### Noord-Amerikaanse relaties
De Juncker-Kemissie kraog te make mèt väöl oetdaginge wat betröf de relaties mèt Canada en de Vereinegde Staote vaan Amerika (VS). Heer steunde de veurgestèlde verdrage mèt Canada (CETA) en mèt de VS (TTIP). Allewel CETA en TTIP zoegood es dezelfden inhaajd höbbe, woort CETA oetindelek wel door d'n Europese Raod en 't Europees Parlemint aongenome wijl TTIP nip woort tegegehawwe door de Raod (alle lidstaote waore 't demèt eins meh oetindelek kierde Wallonië ziech tege TTIP boedoor Belsj gedwónge woort um tege 't veurstèl te stumme).

Wijer kraog Juncker zien Kemissie te make mèt 'n nui Eurosceptische hajding vaan de VS oonder 't prizzedentsjap vaan Donald Trump. Trump dreigde de bestaonde verdrage mèt de EU te neet te doen, umtot heer stèlde tot de EU aon oonierleke competitie doog. Oetindelek góng Juncker in 2018 op viziet nao 't Wit Hoes in Washington D.C. boe 't häöm lökde um Trump te euvertuige um de allewijllege handelsverdrage mèt de EU in stand te hawwe. 

## Brónne
* Ingelstaolege Wikipedia veur 't ierste deil, t/m "Aonloup nao 't prizzedentsjap vaan de Kemissie"
* Duitstaolege Wikipedie veur 't twiede deil, vaanaof "Juncker es Prizzedent vaan de Kemissie"