Loeënerlands

't **Loeënerlands** is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't *[[Woordenboek van de Limburgse Dialecten]]*. 't Weurt gesproke in 't zuidweste vaan Belsj Limbörg, in Loeën (Borgloon) en umgeving. 't Dialek is oetgesproke Wes-Limbörgs vaan karakter en vertuint al dujeleken affiniteit mèt 't Zuid-Braobants. Toch is dit dialek (in tegestèlling tot 't Truierlands) nog gans dujelek Limbörgs.

## Umvaank
Tot 't Loeënerlands weure de volgende plaotse daan wel tongvel gerekend:

## Kinmerke
't Loeënerlands deit mèt aon de belaankriekste kinmerke vaan 't Limbörgs. 't Ligk oostelek vaan de Uerdinger Linie (me zeet *ich* en neet *ik*), 't kint umlaut in werkwoordsvörm (*hè löp*) en miervoudsvörm (*voet - vuuj*), 't kint 'ne lange klinker in wäörd wie *weeg* (tegeneuver Braobants *weg*, zuug ouch Getelijn) en 't kint e versjèl tösse sleiptoen en stoettoen: *pjaad* ('peerd') is inkelvoud es 't de sleiptoen heet en miervoud es 't de stoettoen heet.

In 't Truierlands, de westeleke naober vaan 't Loeënerlands, kump dat toenversjèl (op e paar oetzunderinge nao mesjiens) neet veur. Dao zeet me *paed* in 't inkelvoud en *paede* in 't miervoud. Dit is 't belaankriekste versjèl tösse Loeënerlands (e zuver Limbörgs dialek) en Truierlands (e Limbörgs-Braobants euvergaanksdialek).

't Loeënerlands heet evels wel zwoeren invlood oondergaange vaan 't Braobants. Dezen invlood maak 't tot e Wes-Limbörgs dialek. Me zuut dat beveurbeeld in de *sch-* in *schaop*, *scheer* en *schoeën*. In 't Tóngerlands, wat oostelek vaan 't Loeënerlands weurt gesproke en al bij de Centraol-Limbörgse dialekte huurt, zègke ze *sjaop*, *sjeer* en *sjoeën*. Ouch westelek is 't oontbreke vaan 't wäördsje *[[doe]]/dich* (dit kint me ouch in Tóngere neet, meh direk oostelek daovaan wel). In plaots vaan *doe* zeet me in dit gebeed *dzjieë*, wie dat in 't zuie vaan de provincie gebrukelek is.

De vocaole vaan 't Loeënerlands zien ouch zier Braobants/westelek vaan aard. Hun perceize verwantsjappe ligke op versjèllende plaotse. Wie in de wijen umtrèk zègke ze hei *haus* (tegeneuver oostelek *hoes*), *èès* (tegeneuver *ies*), *bier* (tegeneuver *beer*) en *goed* (tegeneuver *good*).

Versjèl tösse de aajd- en nuilang ''aa'' weurt soms gemaak: veur labiaole (lupklaanke) en gutturaole (keelklaanke) is 't ummer *ao*, meh veur dentaole (klaanke die op of kort veur de tan weure oetgesproke) klink de aajdlang *aa* väöl zwoerder. Me zeet daorum *aovend* (aajdlaank) en *maoke* (nuilaank), meh maak wel versjèl tösse *laote* ('late' [bijveugelek naomwoord; nuilaank) en *loeëte* ('laote' [werkwoord]; aajdlaank). E zwoer produk vaan de aajdlang *aa* is typisch veur 't zuidweste vaan Belsj Limbörg en ouch veur 't Zuid-Braobants; mèt de extreem geslote *oeë*-klaank steit 't Loeënerlands evels mie op ziech (allein 't Pajottelands, beveurbeeld 't Brussels, deit zjus zoeget).

Typisch veur de Haspegouw zien de stijgende diftonge veur 'n historische, weggevalle ''r''. Me zuut dat veurbeeld al in *pjaad* en in de plaotsnaome *Jotte* en *Bjalinge* (Nederlands *Herten* en *Berlingen*). Dees klaanke koume ouch veur in 't Tóngerlands en 't Bilzerlands; me kin aon 't veurbeeld heibove (*paerd - paere*) ouch zien tot 't Truierlands die klaanke neet heet. Ouch in 't Demerkempes, de noordeleke naober, koume ze neet veur. Sprekers vaan die dialekte herkinne 'ne Loeëner aon de stijgende diftonge en de zwoer *oeë*.

## Bronne