open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerd Leers

**Gerd Leers** (Kèrkraoj, 12 juli 1951) is 'ne Limburgse politicus vaan 't CDA. Heer waor vaanaof 4 september 1990 lid vaan de Twiede Kamer en waor vaan 1 fibberwarie 2002 tot 14 fibberwarie 2010 börgemeister vaan Mestreech. Op deen datum trooj Leers trök nao aonleiding vaan 't BING-rapport euver d'n aonkoup vaan 'ne Bulgaarse villa. Vaan 2010 tot 2012 waor heer minister in 't kabinèt-Rutte I.

## Vreug carrièr
Leers is z'n politieke carrière begonne bij de PvdA boevaan heer vaan 1975 töt 1976 lid waor. De reie veur zien verandering vaan partij is oonbekind. Es kamerlid waor heer bekind um zien gooj kinnes vaan dossiers. Heer concentreerde ziech veural op de NS, meh brach ouch de Bouwfraude aon 't leech. Dit kin me es 't huugdepunt vaan zien carrière es kamerlid zien.

## Börgemeister vaan Mestreech
Es börgemeister kraog heer de reputatie doortastend en effectief te werk te goon, zoonder te väöl börgers tege ziech in 't harnas te jaoge. Heer besloot beveurbeeld veur de gemeinteleke subsidie aon foetbalclub MVV te stoppe, wat häöm op väöl proteste kaom te stoon. Ouch sjikde heer nao jaore gedoogbeleid de pelitie op 't woenwagelekamp Vinkeslaag aof, woe talloos sjarzjes verriech woorte. Proteste heitege lègke korten tied de A2 plat. In 2005 lojde heer de alarmklok euver 't Nederlands gedoogbeleid veur softdrugs, wat in Mestreech veur extreem euverlas zörgde. Mèt al dees acties haolden 'r 't landelek nuits.

Heer heet ziech herhaoldelek kritisch oetgesproke euver de regering vaan Jan Peter Balkenende, dee evels premier veur zien eige partij is. Zoe vint 'r hun hajding tegeneuver asielzeukers te hel. Sins jannewarie 2003 is 'r, es nevefunctie, veurzitter vaan 't LOCOV, 'n organisatie veur 't verbetere vaan de deensverliening op 't spoor.

In 2006 wèrkden 'r es rapper mèt aon 'n single, geneump *Da's toch dope man!*, vaan de Haorster punkband De Heideroosjes. Hei-in pleit heer veur de legalisering vaan softdrugs.

In 2008 deeg Leers 'n poging um börgemeister te weure vaan Den Haag en Rotterdam.

Op 14 januari 2010 trooj heer aof es börgemeister, nao e sjendal in de gemeinteraod euver ziene verkantievilla. De maond denao, op 26 februari naom heer aofsjeid vaan de Mestreechtenere in 'n goodbezochde bijeinkóms.

## Minister
Op 9 oktober 2010 woort bekind tot Leers zitting zouw numme in 't kabinet-Rutte I, en wel es minister vaan Immigratie en Asiel.

## Nao 't ministersjap
Allewijl (oktober 2013) hèlt Leers ziech bezeg mèt 't detachere vaan ex-politici.

## Referentie
 

## Externe link

*Biografie Gerd Leers
Gerlach Cerfontaine

**Gerlach Cerfontaine** (Houtem, 28 november 1946) ies 'ne Nederlandse topman. Hae ies bekènd es de algemein directeur van de Schiphol Group. 

Cerfontaine sjtudeerde geneeskunde in Utrech. Nao zien aafsjtudere in 1972 wèrkde hae es hoesarts, verloskundige in Indonesië, sjtudente-arts, en sjeepsarts. Ouch volgde hae vanaaf 1978 nog 'n opleijing tot psychotherapeut. Hae woort in 1980 directeur van e psychiatrisch hospitaal in Utrech, 't *Willem Arntzhuis*. Cerfontaine woort in 1986 beneump tot directeur patiëntezörg van 't Academisch Hospitaal Utrech, es opvolger van Els Borst, woa hae in de jaore daonao veurzietter van de directie en vervolges veurzietter van de raod van besjtuur woort. Ouch waor hae hoagleraar strategisch management in de hospitaalzörg in Utrech.

In 1998 woort Cerfontaine president-directeur van 't vleegveld Schiphol. Hae haet ziech veural beziggehouwte mèt de aanlèk van 'n viefde sjtart- en landingsbaan, de *Polderbaan*, die in 2003 geëupend woort. Ouch de privatisering en beursjgank van Schiphol ies e belangriek sjpeerpunt van zie beleid. 't Veursjtèl tot gedeiltelike privatisering ies, nao jaorelang discussies, op 1 juli 2005 aangenomme door de Twiède Kamer. Cerfontaine kaom ouch dèks ónder vuur te liegke, mèt name vanwege de geluidseuverlas van Schiphol. 

In 2003 woort Cerfontaine door D66 gevraog veur de pos van minister van Economische Zake in 't kabinet-Balkenende II, naodat hae ièrder - bie de vörming van 't twiède Paarse kabinet - getip waor es minister van Volksgezóndheid. Hae bedankde vanwege de sjlechte pensioanveurzieninge veur ex-ministersj. Cerfontaine ies noats lid gewaes van 'n politieke partie. In 2004 woort haet geneump es nuje veurzietter van de werkgeversjorganisatie VNO-NCW. 

Cerfontaine ies getrouwd mèt de televisiepresentatrice Pia Dijkstra en haet 3 zone.
9 april

**Nationale fièsdaag in [[Georgië]]**
**Heiligedaag van [[Prochorus]]**

## Gebeurtenisse
*193 - Septimius Severus weurt door zien legioene oetgerope tot keizer van Roame.
*1609 - Begin van 't Twelfjaorig Besjtand tösje Sjpanje en de Republiek der Zeve Vereinigde Nederlen in de Tachtigjaorige oorlog.
*1770 - James Cook óntdek Botany Bay, Australië.
*1865 - 't Virginia-leger van de zudelike sjtate ónder Robert Edward Lee geuf ziech euver aan Ulysses Simpson Grant woamèt de Amerikaanse burgeroorlog tot 'n ing kump. 
*1918 - Letland verklaort ziech ónaafhenkelik.
*1940 - Twiède Waereldoorlog: Duutsjland vèlt Denemarke en Noorwege binne.
*1966 - 't Vaticaan maak de aafsjaffing van de Index Librorum Prohibitorum bekènd. 
*1977 - Jan Raas wint de Amstel Gold Race.
*1991 - Georgië verklaort ziech ónaafhenkelik. 
*1999 - De Nigeriaanse president Ibrahim Baré Maïnassara weurt vermaord.
*2005 - Prins Charles van Groat-Brittannië trouwt mèt Camilla Parker Bowles.

## Gebore
*1821 - Charles Baudelaire, Franse diechter
*1835 - Keuning Leopold II van Belsj
*1908 - Victor Vasarely, Hongaars-Franse sjilder
*1933 - Jean-Paul Belmondo, Franse acteur (gesjtorve 2021)
*1967 - Sam Harris, Amerikaansen autäör, filosoof, neuroweitesjapper
*1999 - Lil Nas X, Amerikaanse rapper

## Gesjtorve
*491 - Zeno, keizer van 't Byzantiens Riek
*715 - Paus Constantinus
*1024 - Paus Benedictus VIII
*1483 - Edward IV van Ingeland
*1557 - Mikael Agricola, Finse theoloog en gróndlègker van 't gesjreve Fins
*1626 - Francis Bacon, Ingelsje filosoof
*1806 - Sjtadhouwer Willem V van de Nederlen
*1882 - Dante Gabriel Rossetti, Ingelsje sjilder
*1959 - Frank Lloyd Wright, Amerikaanse arsjitek
*2005 - Anton Heyboer, Nederlandse sjilder
Glabbek

**Glabbek** (Hollese naam: **Opglabbeek**) is 'n dörp in de gemènt Audsberge in Belsj Limburg. Veur 2019 waos Glabbek 'n apaarte gemènt met bekan 11.500 inwoener. De hads in Glabbik 3 gehuchte: 't centrum, Luiwel (in 't uuste) en Nuwe Kempe (in 't weste).
Fonologie

**Fonologie** is 't ónderdeil van de taalweitesjap of taalkunde, dat de klanke (foneme) besjtudeert in hun woordondersjeiende functie. De weitesjapper weurt fonoloog geneump. 

De fonologie ondersjeit ziech es discipline van de fonetiek, doordat ze ziech neet primair op de vörming van de sjpraokklanke zelf meh op vaste klankversjuvinge in besjtumde contexte riech. 't Geit dan um zake es palatalisatie, auslautverhärtung in 't Algemein Nederlands en väöl ander tale, of de verzjwaking van consonante (ouch waal lenitie geneump) die bieveurbeeld gebeurt tösje twiè klinkersj of in 't Limburgse woord *iech*, dat daodoor andersj klink dan *ik* in 't Nederlands en Fries.  

## Historie

De basis van de moderne fonologie weurt gelag bie weitesjappers es Ferdinand de Saussure, Nikolaj Troebetskoj, Jan Baudouin de Courtenay en Roman Jakobson. 'n Belangrieke ontwiekkeling waor de toepassing op de fonologie van de principes van de generatieve taalkunde, allerièrsj door Noam Chomsky en Morris Halle in hun invloodrieke book *The Sound Pattern of English*.

Kiek ouch: klinkerharmonie en in de brei beteikenis daovan de umlaut.
John van Kooten

**John van Kooten** *(Zjon vaan Kooten)* is 'ne kunssjèlder, drökker-grafikus, vörmgever-ontwerper en sjriever. Heer is gebore in Mestreech in 1952.

Zien ierste kleurduuske kraog heer van ziene buurmaan, op Sint Pieter, vaan Han Jelinger de bekinde Mesteechse kunstsjèlder en grafikus. Vaanaof deen tied is heer verslingerd aon sjèldere en heet heer de leefde veur grafiek. Heer waor es kleine snaak dèkser te vinde in 't atelier van Han.

Zjon vaan Kooten is op sjoal gewees n Utrech op 't grafisch-lyceum en later op de Mestreechse kunsacademie op de Brusselsestraot. Väöl later ouch noch op de academies vaan op 't Belsj in Hasselt en Mechele. Artmosa is 'ne naom dee door Zjon gebruuk weurt en dee keump oet 't Latien. Dat beteikent zoeväöl eswie: Art=Kuns  en  Mosa=de Maos  "Kuns aon de Maos".

## Bezighede

Zjon vaan Kooten is de aajt eigeneer vaan Sepia-Eurodruk drökkerij en reklameburo.

Docent bij 't Gilde

Lieraar teikene en handvierdigheid op versjillende Mestreechse Basissjaole

Docent vaan de Mestreechse sjeldersgroep "Indigo"

## Tentoenstellinge

Exposities in o.a.:
Nederland (Limburg en ouch Holland), Belsj, Duitsland, Frankriek, Ivoorkunst (Afrika)en  Ingeland.

## Extern links
*John van Kooten
*Tentoonstellingsoverzicht
Zietendaol

**Zietendaol** (Nederlands: *Zutendaal*) es e derp en gemeint mèt get mie es 7.200 inwuners in Bèlsj-Limburg. 't Eeft zeve gehuchten: 't Dorp, Gewaai, den Broek, Papendoal, Wimesmier, Roelen, Besmer en Stalken.

## Dialek

In Zietendaal kalt me 't *[[Zietendoals]]*, e Centraal-Limburgs dialek.

## Extern linke
* Website vanne gemeint
* Plat Zietendels, duur Jean Menten
Hómmelskroed

**Hómmelskroed** ies de volksnaam van Koninginnekroed of Leverkroed (Eupatorium cannabinum).
Composietenfamilie. In ’t wild veurkómmende soort weurt ouch  koninginnekruid geneump. Huègde 90-140 cm. Euverblievende plant in beemde, langs beke, riviere en ander vochtig terrein. De blaar sjtoon tegeneuverein en zint driedeilig. Pluumvorm mèt roze-crème gekleurde blome, die bleuje van juli tot sept. Leverkruid ies de naam veur de gekweekde vörm (E. purpureum). De plant ies 'n ónderdeil van de kroedwösj

**Hómmelskroed** ies ouch de volksnaam veur de wille Marjolein (Origanum vulgare). Dees plant weurt es keukekroed toegepas.
Luupblomefamilie. 30-60 cm. hoag, euverblievende plant mèt wortelsjtengele. de blaar zint eirónd. Blome sjtoon in sjienkranse, wiet tot lila gekleurd. Bleuj juli-sept. De plant kump in 't wild veur in Zièland, langs de riviere, in Zuud-Limburg en in oas-Belsj. Ze ies ónderdeil van de kroedwösj.

Plaetje:Eupatorium cannabinum3.jpg|Hómmelskroed, Koninginnekroed
Plaetje: Origanum vulgare1.jpg| Hómmelskroed, de bleuj van Marjolein
Dónderpele

**Dónderpele** of **toorts** (*Verbascum thapsus*; Nederlands: *koningskaars*) ies 'n plant oet de helmkroedfamilie. Zès soorte kómme in 't wild veur in Nederland en Belsj. De Thapsus ies 2-jaorig mèt viltige behaorde versjpreid sjtaonde blaar aan eine sjtengel, dae 2 m. hoag kèn weure. Liech-gael blome van juli tot okt. in aorvörmige bleuj. Kump veur in de duine en Zuud-Limburg. De plant ies 'n ónderdeil van de kroedwösj, dat verklaort 't woorddeil dónder.

In anger dialekte weurt 't ouch waal **gael kaersj** of **paoskaersj** geneump.

Ander toortse:
*De **Zjwarte toorts** (Verbascum  nigrum) weurt 1.5m hoag, haet gesjteelde en behaorde blaar, die vanóndere get viltig aanveule. De liechgael blome versjien tösje juni en sept. in 'n ónvertakde bleujwies. Ze ies te vinge op kalkgrónd en langs riviere. Ouch es tuinplant gekweek.
*De **Stalkaars** (Verbascum densiflorum) weurt 1.80m, ies zeldzamer en kump veur op zandgrónd en in bösj. Ouch es tuinplant gekweek.
***Mottenkruid** (Verbascum blattaria) ies de kleinste vörm van 90 cm. te vinge op zandgrónd woa 't vochtig ies.
Dónderkroed

**Dónderkroed**, **Sint-Janskruid** (Hypericum perforatum) Familie van Hertshooi. De plant ies 20-80 cm hoag. Opvallend zint de twiè euverlangse lieste op de sjtengel en de doorziechtige puntsjes (oliekliere) in de blaar. De bleuj vingk plaats mèt gael blome rónd 't fiès van Sint-Jan op 24 juni tot-sept. 't Kroed sjteit bekènd es heilend tege depressies, meh dao zin aanwiezinge dat bie geliektiedig gebruuk van ander geneesmieddele de hypericine oet diet Dönderkroed de wèrking zou versjtuère! Ónderdeil van de kroedwösj.
Dóndertore

**Dóndertore**, Wilgenroosje (Epilobium angustifolium) ies 'n algemein plant op zandgrónd en kaalsjlaag. De huègde ies 60-150 cm. De plant weurt geseerd mèt ‘n lang bloomaor, die dónkerroze gekleurd ies. Bleuj van juli-sept. Familie van de Basterdwederik. Ónderdeil van de kroedwösj.
Dónderbloom

**Dónderbloom**, **[[Klaproos]]** (Papaver rhoeas) gesjlach en familie Papaver. Algemein kroed langs waeg, in en langs ’t kore, grafte en taluds. Ze weurt 30-60 cm hoag en bleujt van mei-juli. De roa bloom haet in de miedde ’n zjwarte vlek. De doasvröch ies glad en bevat zäödsjes die liech verdouvend wèrke. Ander volksname in Limburg: Kol(le)bloom, Inkebloom.
Ónderdeil van de kroedwösj

**Dónderbloom**, **[[Valeriaan]]** (Valeriana officinalis)	
Valeriaanfamilie. Valeriana. (Lat. Valére= wel zijn). Algemein plant langs water en in beemde. De plant weurt 1 m. hoag, ze haet gevaerde blaar en roze blome in ’n pluum op de tuup van de sjtengel. Oet de wortel weurt heilend Valeriaan gefabriceerd, dat rösgevend ies. Ónderdeil van de kroedwösj.
15 augustus

**Viering van [[Maria Hemelvaart]]**, wiejing van de kroedwösj
**[[Nationale fièsdaag]] in [[India]], [[Zuud-Korea]] en [[Noord-Korea]]**

## Gebeurtenisse
* 944 - 't Mandylion van Edessa weurt van Edessa nao Constantinopel euvergebrach. 
* 1248 - Begin van de boew van de Dóm van Kölle.
* 1519 - Panama-sjtad weurt gesjtiech.
* 1534 - In Paries sjtiech Ignatius van Loyola de Jezuïete-orde.
* 1785 - In Frankriek weurt de livre formeel door de franc vervange. 
* 1843 - 't Pretpark Tivoli in Kopenhage geit ope.
* 1877 - Thomas Alva Edison zörg deveur dat me allewiel "hallo" zaet bie 't oppakke van de telefoon en neet "ahoy" (wie Alexander Graham Bell veursjtèlde). 
* 1914 - 't Ièrsjte sjeep veurt door 't Panamakanaal.
* 1945 - Japan geuf ziech euver: ing van de Twiède Waereldoorlog. 
* 1945 - Korea weurt ónaafhenkelik van Japan. 
* 1968 - Bie 'n aardbeving op Celebes valle 68.200 doaje. 
* 1969 - De ièrsjte daag van 't Woodstock Music and Art Festival.
* 1975 - Militair sjtaatsgreep in Bangladesh.
* 1998 - Bie 'ne bómaansjlaag in Omagh (Noord-Ierland) valle 29 doaje. 

## Gebore
* 1769 - Napoleon Bonaparte, keizer van Frankriek
* 1902 - Jan Campert, Nederlandse diechter
* 1939 - Herman van Keeken, Nederlandse zenger ("Pappie loop toch niet zo snel") (gesjtorve 1995)
* 1939 - Onno Ruding, Nederlandse politicus en bankeer
* 1964 - Dimitar Glavchev, interim premier van Bulgarieë in 2024
* 1976 - Boudewijn Zenden, Nederlandse vootballer

## Gesjtorve
* 1038 - Stefan I van Hongarije, keuning van Hongarije
* 1057 - Macbeth, keuning van Sjotland
* 1464 - Paus Pius II
* 1935 - Paul Signac, Franse sjilder
* 1967 - René Magritte, Belzje sjilder
* 1969 - Stijn Streuvels, Vlaamse sjriever
* 1982 - Hugo Theorell, Zjweedse biochemicus
* 1994 - Wout Wagtmans, Nederlandse fietsrenner
* 1997 - Ida Gerhardt, Nederlandse diechteres
Hazegerf

**Hazegerf** of **Duizendblad** (*Achillea millefolium*) ies 'n plant oet de Composietefamilie, gesjlach Achillea. Achilles zou de heilende wèrking op wónde höbbe óntdèk. 't Ies 'n algemein euverblievende plant van 45cm huègde in berme van waeg, op grazig terrein en op ruderaal plaatse. Hazegerf haet twiè- of drievoudig gedeilde vaerdeilige blaar. De sjermblome weure gevörmp door klein wiette knuupkes en sjtoon meistens mèt vief sjtraolblome bie-ein, wiet of roze gekleurd. De bleuj vèlt van juli tot oktober. 'ne Andere Limburgse volksnaam ies Tabaksbloom, vanwege 't gebruuk es pseudotabak in de oorlog. Hazegerf ies 'n ónderdeil van de kroedwösj.
Maoter

**Maoter** ies de Limburgse volksnaam van de echte kamille (Matricaria chamonilla of Matricaria recutita)  oet 't gesjlach Matricaria. De plant ies 'n ónderdeil van 't gesjlach Anthemis in de Composietefamilie. *Mater* ies 't Latiens woord veur moder. 't Kroed woort vreuger toegepas bie vrouwekrenkdes en menstruatieklachte.

## Kènmerke
De sjterk rukende wil plant weurt 15–30 cm hoag en kump algemein veur op zónnige, druèg plaatse op 't land en in de berme van waeg. De kegelvömige köpkes sjtoon binne 'n sjtraol van wiette lintbleumkes. Saoves hange dees bloomblaedsjes umlièg. De blaedsjes aan de sjtengel zint hièl fien. Ze bleujt van mei-juli. 

## Gebruuk

De gedruègde bloomknuupkes were (nog) gebruuk um kamillethee van te trèkke. Es móndsjpeulmiedel weurt diet gebruuk tege óntsjtekinge en (tand)pien. 't Waor vreuger ouch e heksekroed, umdat 't hekse zou were es me 't aan 'n kruus hóng. De wèrking waor 't bèste es 't veur of op de namesdaag van Sint Jan, 24 juni, geplök waor.  Maoter ies 'n ónderdeil van de kroedwösj.

## Ander kamillesoorte en geliekende plante
* Sjief- of knoepkamille (Matricaria discoidea of M. matricarioides). 
Dees bloom haet allein blomeknuupkes en geine sjtraol van wiette lintbleumkes.
* Reukeloze kamille (Matricaria maritima of Tripleurospermum inodorum)
* Gaele kamille (Anthemis tinctoria)
* Sjtinkende kamille (Anthemis cotula)
* Valsje kamille (Anthemis arvensis). 
't Enigste versjil mèt maoter ies de aanwezigheid van extra sjtruè-velkes in de blomekop.
* Roamse kamille (Anthemis nobilis of Chamaemelum nobile)
* Moderkroed (Tanacetum parthenium), sjterk rukende plant, haet 'n groater bloom en groater blaar in vergelieking mèt de echte kamille.

## Externe link
Krampkroed

**Krampkroed**, Tormentil (Potentilla erecta)  ies 'n algemein kroed op hei- en veengrónd. De sjtengele liegke op de grónd of luuchte ziech get. De óngesjteelde blaar zint drietallig en höbbe groater op blaar liekende sjteunblaar. De plant kriet van juni tot augustus gael blome, die mèt z’n vere bie-ein ziette. Gebruuk es mieddel tege maagkrampe. Ónderdeil van de kroedwösj.
Aels (bijvoet)

**Aels**, Bijvoet (*Artemisia vulgaris*) ies 'n plant van 't gesjlach Artemisia (nao de Griekse godin Artemis) en van de composietefamilie. Diet euverblievend, algemein kroed greujt langs 't sjpoor, in beemde, langs waeg, in hègke en op ruderaal zandgrónde. De huègde geit tot 120cm. 't Woort vreuger gebruuk um ónheil aaf te were en ouch tege pien aan de veut, zoa wie de naam al zaet. De pluumvörmige plant haet ‘ne ruèdlige sjtengel mèt geelechtige bleumkes van juli tot september.
Aels ies ónderdeil van de kroedwösj.

'n Ander plant die in 't plat ouch aels weurt geneump ies alsem, oet de zelfde plantefamilie. Ze liekent op aels (bijvoet), meh haet 'ne greune sjtengel.
Gewoan terf

**Gewone terf**, **tarwe** (*Triticum aestivum*) ies 'n terfplant oet de graasfamilie (*Gramineae* of *Poaceae*). Al miè es 9000 jaor weurt dees plant verboewd veur consumptie es broad. Alle terfsoorte sjtamme aaf van de wil eenkoorn. De gewone terf haet ’n hoag glutengehalte en ies daodoor elastisch en luchtig. Winterterf weurt geprefereerd bove zomerterf, vanwege ’t vreuger ougste, de hoagere opbrings en 't beter baksel. Gezièjd in de herfs maak de plant ’n kou periode door woain ze häöre sjtengel óntwiekkelt, dae 5-6 blaar op de knuup dreug. Op de tuup van de halm greujt dan de aor oet, opgeboewd oet kleiner äörkes. de kleur ies zachgeel. Terf ies ónderdeil van de kroedwösj. Helle terf (*Triticum durum*) woort in de Griekse oudheid gecultiveerd en deent veur de bereiding van deigware wie pasta’s, en macaroni.

## Links
Rogke

**Rogke** (*Secale cereale*) ies 'n plant oet de graasfamilie. 't Ies 'n vodingsgewas. Van ’t sjtruè weurt karton gefabriceerd, weure daker gelag en ’t weurt gebruuk um eerappele en krote aaf te dèkke in de winter.

Van de roggegrane weurt (broen) roggebroad gebakke en vièvoor gemaak. Ouch distillatie tot whiskey en gin kump veur. De plant weurt geteeld op zand- en dalgrónd en sóms in de kleibeemde bie riviere.	Meistal sjpreke v’r in Nederland en Belsj van winterrogge. Gezièjd weurt in ’t naojaor, veurdat ’t geit vreze. Naodat voldoon ies aan dees kou-behoefte van de plant zal ziech in ’t veurjaor de aor goon vörme. De plant weurt 2 maeter hoag en ies griesgreun gekleurd.
Aels (absint-alsem)

**Aels** of **absinth-alsem** of ouch ruuksel geneump, (Artemisia absinthum) ies 'n plant van 't gesjlach Artemisia (nao de Griekse godin Artemis) en van de composietefamilie. 't Kroed kump algemein veur langs waeg op zandgrónd, in de duine, in Zuud-Limburg langs ’t sjpoor en in beemde. De huègde geit tot 120cm. De bleuj ies van juli tot september mèt roumgael bleumkes. Aels ruuk sjterk en vlege woorte vreuger weggejaag door op de vloere ruuksel te sjtruije. De olie oet de plant ies vergieftig. Aels ies gebruuk es geneeskroed veur de maag. 't Weurt ouch toegepas bie ’t make van likeur (absint). Deile van 't bitter kroed ziette in 'n typisch Limburgs dröpke, 't aelske.

De plant weurt, vanwege zien beteikenis, gebruuk in de kroedwösj.

'ne Ander plant die in 't plat aels weurt geneump ies bijvoet oet dezelfde plantefamilie. 'n Kènmerkend versjil ies de ruèdlige sjtengel van bijvoet.
Boumnoot

**Boumnoot** of **Walnoot** (*Juglans regia*, oet 't Latien: Jovis= 2 nmv. van Jupiter, glans= eikel) ies 'ne boum oet de okkernootfamilie. 
Boumnoot weurt geteeld um zien neut, (sjteinvröch). De greun sjil um de vröch ies vleisj-laerechtig. Es de bolster opesjpringk vinge v’r de dieke noot. In de dop, daes te moes krake mèt ’n notekraker, ziet ’t eetbaar gedeilte.  De boum kump oarsjprónkelek oet zuud-oas-Europa en Azië. Hae weurt 35 maeter hoag en kènt 200 jaor oud weure. Eder greun blaad besjteit oet 9 blaedsjes. Sjwintersj verluus ’r zien blaar.
## Gebruuk
* 'n Noteblaad ies ein van de 7 ónderdeile van de Kroedwösj, dae op 15 augustus weurt gewiejd.
* Vreuger waor 't gebrukelik um bie de geboorte van 'ne zoon, 'ne noteboum te plante.
* Van 't notehout were muibele geconstrueerd. 't  Wortelnotefineer haet 'n karakteristieke teikening.
* Oet de vröch weurt note-olie gepeersj.

* In sjiefkes gesjnaoje gekonfijte jóng walnäöët in de sjöl en de geboonde saos is lekker bie weeldpaté of vannille-ies. 't Recept keumt oet Oost-Europa.
## Etymologie
'n Walnaoët is 'n Welzje naoët en 'n vertaling van 't Latiense *nux gallica*, gallische, keltische, welzje naoët.

Plaetje:Walnoot_noten_Broadview.jpg|Walnäöet
Plaetje:Nussbaum Holz.JPG|Notehout
Plaetje:Nussbaum-Maser Holz.JPG|Wortelnootfineer
Juglans regia MHNT.BOT.2018.28.42.jpg|*Juglans regia* - Museum specimen
Wörmzäödsje

. 
Dees plant de *Chrysanthemum vulgare*, haet minstens 4 Limburgse volksname: **Rein(e)vaar(t)**, **Reinevaan**, **Wörmzäödsje** en **Hummesknuipke**. Ze huèrt bie ‘t gesjlach Tanacetum (de Miedelièwse volksnaam Tanazeta) in de Composietefamilie.  't Ies 'n algemein veurkómmende plant. Ze bleujt van juli-okt en weurt 60-120cm hoag. 

## Volksname
De Reinevaar en reinevaan weurt zoa geneump vanwege zien sjtandplaats op de rein (grens) tösje 2 sjtökker akkerland. 't Twiède deil van reinevaar kump van varen, vanwege de gevaerde blaar. 't Twiède woorddeil van reinevaan ies óf 'n verbastering van vaar óf beeldsjpraok vanwege de bleujende gael blome (de vaan) op de rein. 

De bloom ies 'n sjermvörmige pluum gevörmp door gael knuupkes (buusbleumkes). Vanwege de vörm were die ouch Hummesknuipkes geneump. 

## Gebruuk
De naam Wörmzäödsje (of Nederlands: Boerenwormkruid) kump van de eigesjap, dat de zäödsjes tege wörmkes gebruuk woorte in de geneeskunde.  

## Zuuch ouch
Marjolein

Wille **Marjolein**, **Oregano** of Hómmelskroed, (Origanum vulgare) ies 'n inheemse plant op kalkhouwende grónd.
Wille marjolein huèrt bie de Luupblomefamilie. De plant weurt 30-60 cm. hoag, haet väöl blaar, ies op besjötte plekskes wintervas mèt wortelsjtek. De blaar zint eirónd. De blome, die in sjienkranse sjtoon, zint wiet tot lila-roze gekleurd. De bleuj vèlt in juli tot sept. De losse roze blometrosse lieke op die van ’t Koninginnekroed. Ze were in de volksmond allebei Hómmelskroed geneump. Marjolein kump in ’t wild veur in Zièland, langs de riviere, in Zuud-Limburg en in oas-Belsj. De plant weurt gebruuk es ónderdeil van de kroedwösj.

## Keukekroed
Bie 't koke were drie soorte "marjolein" toegepas (es keukekroed): 
* De blaedsjes van de wille marjolein sjmake lekker op bv. gegrillde tomate en op pizza’s.
* 'n Ander soort van dezelfde familie hèt Majoraan, tuinmarjolein  of echte marjolein (Origanum majorana). De pittige zeutige sjmaak weurt veural toegepas in woorsjte en krokètte. 
* De driede soort hèt Potmarjolein (Origanum onites), 'n euverblievende plant mèt 'ne minder typische sjmaak. 

## Maedsjesnaam
Marjolein ies ouch 'ne maedsjesnaam.


Plaetje:Origanum vulgare.JPG| Wille Marjolein, Oregano of Hómmelskroed
Plaetje: Origanum vulgare1.jpg| De bleuj van Marjolein of Hómmelskroed
Apostel

**Apostele** (Grieks: apostolos=gezant) zint de 12 lièrlinge van Jezus.

* Simon-Petrus en
* ziene broor Andreas,
* Jacobus de Meerdere en
* Johannes, allebei zone van Zebedeüs en kleinzone van Anna.
* Filippus,
* Bartholomeüs,
* Tomas,
* Matteüs de tollenaer,
* Jacobus de Mindere, de zoon van Alfeüs en kleinzoon van Anna.
* Taddeüs,
* Simon, de ieverige,
* Judas Iskariot, dae Jezus haet verrao aan zien vijande bie 't'Lètste aovendete (Laatste Avondmaal).

Ouch ander persone, die pas nao de doad van Jezus tot de krink van zièn volgelinge en lièrlinge toetroje weure apostele geneump.
 
Mattias weurt in de plaats van Judas gekoze en Paulus weurt ouch apostel geneump.
 
De term apostel gold later veur officieel en betroewbaar verkóndigersj.
In de Handelinge van de Apostele, ein van de beuk van 't Nuuj testament, sjteit 't vervolg op 't evangelie van Lucas besjreve. De inhoud van diet book ies 'n vrie verkóndiging van 't evangelie in de ganse waereld van toendertied.
Evangeliste

**Evangeliste** zint in 't Nuuj testament en in de vreugchristeleke literatuur luuj, die es zendeling, sóms es helper van de apostele 't evangelie verkóndige. Saer de driede ièw weurt de term ouch gebruuk veur de sjrieversj van 't evangelie. 

De 4 autäörsj, die 't leve van Jezus besjrieve heisje: Matheus, Marcus, Lucas en Johannes. 

Matheus haet es attribuut de miensj, umdat zien verhaol begint mèt de miensjeleke sjtamboum van Christus.

Marcus weurt aafgebeeld mèt 'ne lièf (lièw), 'n deer oet de woestijn. Zien verhaol begint mèt 't leve van Johannes de Duiper in de woestijn.

Lucas weurt mèt e rund aafgebeeld umdat hae vertèlt van 't offer in de tempel door Zacharias, de vader van Johannes de Duiper.

't Attribuut van Johannes ies de adelaer, want zien weurd kómme tot groate huègde.

Matheus, Marcus en Lucas weure ouch waal synoptici geneump, umdat de opzat en inhoud van hun evangelies väöl op ein lieke.
Evangelie

't Woord **evangelie** kump van 't Griekse woord . Dat beteikent: bliej boodsjap.
In 't Nuuj testament weurt mèt evangelie de lièr van Christus aangeduud.

't **Evangelie** sjteit ouch veur de 4 beuk die gesjreve zin door de evangeliste: Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes. 
De verhaole in dees beuk handele euver 't leve van Christus geïnterpreteerd door de gemeinsjap in de 1e hauf ièw nao ziene doad.

De evangelies van Mattheus, Marcus en Lucas (de Synoptici) geve-n 'n beeld zoawie de beteikenis van Jezus oet mondeling euverlevering ies oetgelag en bewaard. *Synoptici* ies 'n woord oet 't Grieks en de benaming veur dees evangeliste. Hun drie (ièrsjte) evangelies geve 'n euverziech (synopsis) van 't leve van Christus. De inhoud van dees evangelies lieke qùa inhoud hièl väöl op-ein. 

't Evangelie van Johannes en ouch zien breve höbbe ein eige theologie en maken 't beeld van de drie andere aaf. 

't Evangelie van Judas ies 'n gnostisch gesjrief. In 2006 versjient 'n Ingelsje vertaling. 

'n **Evangelie** ies ouch 'n lezing oet ein van de 4 beuk, die in de Eucharistieviering of H.Mès in de Katholieke kèrk weurt veurgeleze.

Historici goon d'r allewiel in hun weitesjap vanoet dat eder gesjrif dat origineel tradities van en euver Jezus (b)liek te bevatte én d'r op geriech ies dis door te geve, tot 't literair genre *evangelie* behuèrt. Bies noe zint 'n 35 evangelies bekènd, woa-ónder die van Maria-Magdalena, Judas, Barnabas.
Fortuna Sittard

**Fortuna Zittert** is de grootste voetbalclub van Zittert, tegeweurdig Gemeinte Zittert-Gelaen, in de Eredivisie. De club is óntsjtange nao 'ne fusie tösje Sittardia en Fortuna '54 oet Gelaen op 1 juli 1968. Fortuna '54 waor de eesjte betaaldvoetbalclub van Nederlandj.

Fortuna sjpeelt häör wedsjtriede in 't Fortuna Sittard Stadion, dat 'n capaciteit haet van 12.500 zitplaatsje. Tot 1998 haet Fortuna altied in De Baandert gesjpeeld. De clubkleure zin gael en greun.

Op 19 mei 2009 woort bekèndj dat de KNVB de proflicentie veur de club zouw intrèkke. De raeje waor financieel probleme, die de club neit binne korten tied kós oplosse. Dees besjlissing veel kort nao de mislökde fusiegesjprekke mit Roda JC. Kort daonao kaom 't aevel toch tot e reddingsplan.
In november 2010 is de club door de KNVB euvergeheveld nao de categorie 2, dat beteikent dat ze veurluipig ein proflicentie zal blieve behawte.

Nao de degradatie in 2002 drèjde de club jaorelank maotig tot sjlech in de Eesjte Divisie, dèks zelfs gans óngeraan. In 't sezón 2017/18 góng 't, ónger de Nigeriaanse trainer Sunday Oliseh (es voetballer bekèndj van ó.a. Ajax), innèns verbaozendj goud. Fortuna ènjigde as tweede. Ómdet kampión Jónk Ajax neit maogde promoveiere, keert Fortuna in 't sezón 2018/19 trök nao de Eredivisie.

Vanaaf 't sezoen 2022/23 sjpaelt Fortuna ouch vrouwevoetbal.

## Rizzeltate saer de sjtichting

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verbandj mit de COVID-19-pandemie aafgebraoke. Fortuna hoofde daodaor gein naocompetitie óm behawd in de Eredevisie te sjpele.

## Externe link
* Officieel site
Anna

**Anna** ies in 't katholiek gelouf de mam van Maria. Joachim ies häöre man. In 't aprocrief proto-evangelie van Jacobus weurt zie besjreve. 
Anna waor 'n veurbeeldige echgenote, mam en oma. 
Bie de Anna-te Drieë-veursjtèlling weure de Madonna mèt kind en de H.Anna same oetgebeeld. In Nederland,Belsj, Duutsjland, Zjwede en Frankriek greujde de Anna-verièring oet tot 'n woar modercultus. De fièsdaag van Anna ies op 26 juli.

Nao de doad van Joachim trouwde Anna nog 2 kièr resp. mèt Klopas en mèt Salomas. Oet eder huwelek woort 'n dochter gebore die ouch de naam Maria kreeg mèt de achternaam van de vader.
 
Maria Salomas trouwde mèt Zebedeüs en oet hun huwelek woorte de latere apostele Jacobus de Meerdere en Johannes (evangelis) gebore.

Oet 't huwelek van Maria Klopas mèt Alfeus woorte 4 kinger gebore: Jacobus de Mindere, Simon de Zeloot, Judas Thaddeüs en Josephus Justus. Jacobus de Mindere woort later ouch eine van de 12  apostele van Jezus.
Johannes de Duiper

**Sint-Jan** of **Johannes de Duiper** ies de zoon van de preester Zacharias en Elisabeth. Wie Maria op bezeuk ging, de Visitatie geneump, bie häör niesje Elisabeth waor die in verwachting van Johannes.
Johannes woort in ziene tied es 'ne profeet gezeen: hae verkóndigde 't woord van God en verriechde symbolische handelinge zoa-es de duip es teike van bekièring.
Johannes wees op de kóms van emes dae belangrieker zou zin es haezelf en dae in plaats van mèt water mèt de H. Geis en vuur zou duipe. Ouch Jezus leet ziech door häöm duipe in de rivier de Jordaan. Bie die gelegenheid woort aan Johannes de messiaanse zending van Jezus geopenbaard es 't woar Lam Gods.
Jezus haet ziech toen nog 'ne tiedlank bie Johannes aangesjlote tot'r ziene eige weeg ging.

Ziene fièsdaag weurt, in tegesjtèlling tot de geweunte um de sjterfdaag van 'ne heilige te gedinke, gevierd op ziene geboortedaag 24 juni.
Dat ies teves de daag van de miedzomerzónnewende, woa-op in versjillende dörper de Sint-Jansvure woorte óntsjtoke.

## Folklore
Bie die Sint-Jansvure woort ouch gedruèg kroed verbrend. Dónderkroed, Maoter en Aels, drie bekènde plante van de kroedwösj, die geplök waore op deze biezónderen daag, zouwe zoa väöl extra krach höbbe, dat ze neet allein tege brand en krenkdes besjermde meh ouch hekse, duvele, waerwuif en sjpoake verdreve.

## Veurname
Limburgse veurname, die sjtamme van Johannes zint: (jóngesname) Johan, Jo, Joës, Jan, Zjeng, Sjeng, Jean, Han, Hans.  Maedsjesname: Johanna, Jo, Han(na), Anna, An, Anne, Zjan, Jeanne. 

'ne Ander Sint Jan ies Johannes (evangelis), mèt es fièsdaag 27 december.
Harie Eussen

**Harie Eussen** (in 'n paar bloomlezinge weurt 'r Hub Eussen geneump), (1901-1954),  waor 'ne Limburgstalige diechter (in 't Ranzels) oet 't gehuch Ransdel bie Klumme in Zuud-Limburg. Zien beroep waor kandidaat-notaris. 
Hae neumde zichzelf gaere *Harie va g'n Grach*, nao de plek woa hae gebore is. 

Hae sjreef toneelsjtökker in 't Ransdels, maakde ein "Klank- en vormlièr"  en 'n lies van werkweurd van 't Ransdels dialek.
Eussen beweert dat 't dialek euverein kump mèt dat van Klumme. De gehuchte Gerieësjbrich, Geweustrao höbbe get ander oetsjpraok van bepaalde weurd en 't versjil mèt 't Sjins  en 't Wieldersj ies vrie groat. 't Versjil mèt 't Valkebergs ies bès opvallend. Klumme lik op de grens van 't versjiensel *r-sjoew*. Versjillende dialekte ten oaste van Valkeberg laote de r in bepaalde gevalle wegvalle, veural veur 'n t aan 't woordeind: poaët= poort, weut= woorden; zjwat= zwart. 't Ransdels haet väöl Heerlese kènmèrke meh gebruuk die r waal nog. 

## Publikaties
* *Boereblood*, toneelsjtök
* *Wie d'r Giëleshaof óngergóng* , toneelsjtök
* Gediechte in 't Veldeke-orgaan.
* 1976 Gedichte in de Bloomlezing Veldeke-Limburg 'Mosalect'.
* 1992 Gedichte in de Bloomlezing Rierank van Veldeke-Valkeberg.
* 2001 Gedichte in de Bloomlezing Veldeke Literairreeks nr.12 'Mosaiek'

## sjtäölke
" De ieësjte rumple kaome
en kerfde zie gezich 
't Maike woeërt bedaarder
en zjwoeërder va gewich 
Pös op 'ne gowe mörge
't zuchde: is 't da waor?
want in z'n vingre heel 't 
werechtig...ei gries haor!

oet * 't Maike*, Mosalect 1975

## Zuug ouch
Elisabeth (veurnaam)

**Elisabeth** ies 'n maedsjesnaam, aafgeleid van 't Hebreeuwse Elisjeba (= God ies mien eed of: miene God ies volheid) De naam ies door väöl keuninginne en vorstinne gedrage. 
Aafkortinge: Bet, Bets, Betty, Els, Elly, Elise, Elza, Lies, Lilly, Liza, .

Bekènde persone mèt deze veurnaam zint:
*Elisabeth oet de biebel, de mam van Johannes de Duiper
*de katholieke heilige Elisabeth van Thüringen (1207-1231) 
*de katholieke heilige Elisabeth van Portugal (1271-1336)
Hub van der Maar

**Hub van der Maar** (gebaore in Sjin op Geul op 4 mei 1907 es Johannes Mathias Hubertus Delahaye - gesjtorve Douvenrade (Heerle), 11 juli 1992) is 'ne Limburgstalige sjrieëver oet Termaar bie Klumme in Zuud-Limburg. Hub van der Maar is d'r sjoelnaam vanwaege zien woeënplaats. Hae sjreef in 't dialek van Termaar en waor verzamelaer va dialekweud. Hae wèrkde es mienbeambte aan de Oranje Nassaumien i Heële. 
Zien zustersj Net Frederix-Delahaye en Maria Hoen-Delahaye sjreve ouch in 't Termaars. Huub waor d'r oudste oet 'n gezin van 15 kinger. Albert Delahaye (archivaris en historicus) waor eine van de 8 breursj.

## Publicaties
* Sjtökskes uuëver dialek in *Het land van Valkenburg* (weekblaad 't Gezètsje) en in kwartaalmagazine *Geulrand*.
* 1972 't book in 't dialek van Termaar: *De reuze va Weusterich*
* Diverse dialekverhaole in Geulrand. 
* 1976 in de Bloomlezing van Veldeke-Limburg 'Mosalect'.
* 1992 in de Bloomlezing *Rierank* van Veldeke-Valkeberg
* 1993 in de Bloomlezing Veldeke Literair nr. 2

## sjtäölke
"Aan d'r veersjprunk sjteit nog ummer 't hoes, woeë vieër mieë es fieftig jaor in- en oetgegange zint. Mit dat in- en oetgao is neet 
't verdene van d'r Porsjónkele-aaflaot gemèngd; dat noeëmte vieër ouch zoeë. En toch is 't hoes krek zoeë'n hèlligdóm wie de kirk, 
zoeë gaar nóg mieë vertroewd en eige. De kirk sjteit jao vuur alle luuj aope; oos hoes waor van ós allein." 

* oet: Oos hoes, oos heim, Rierank 1992* 

## Zuug ouch
Ger Bertholet

**Ger Bertholet** (pseud. **G. Rapaille**) (Klumme, 1948) is dramadocent, acteur, sjrieëver, dichter, zenger en vertaler van tonieëlsjtökker. Bie d'r radio-umroop Limburg waor hae actief es **Zjèr Bataille** in 't Verdreet van Limburg. Daonao sjreef hae óm de twieë waeke 'ne Limburgstalige column en loos dem vuur in 't cultuurprogramma van L1 "Het Cultuurcafé". Daonaeve is Bertholet tonieëlrecensent. 
Eind jaore tachtèg regisseerde Bertholet tonieëlgroep de Bron oet Norbik.
Hae is wèrkzaam bie Sjtichting Theater- en Danswerkplaats KWANT en is/waor (mit) initiatiefnummer van de projekten Rückkeher Ünerwunscht Maastricht, Waolse Medammecour, Blauwe zaoterdaag Venlo, Stadslab Zitterd, Poink, Tuin der Lusten in Zitterd en Petit Bataille, Kleinkunstfestival (provinciaal).

## Publikaties
*In 't Veldeke-orgaan.
*1992 in de Bloomlaezing *Rierank* van Veldeke-Valkeberg.
*1992 in de Bloomlaezing Veldeke Literair nr 1, Woeë de wîndj zaochter wejtj... mèt 2 gedichte
* 1997, in de Bloomlaezing  nr 9. *Onbesjriefelik*..., mèt 1 gedich
*2001 in de Bloomlaezing Veldeke Literair nr.12, *Mosaiek*.
* "Sjweitberg" , 28 columnverhaole oet 't Verdreet van Limburg   
* "Stallucht",  monoloog 
* "Knotsj" , monoloog              
* "Puen d´r Vuurmond, sjat",  monoloog   
* "Mim",  monoloog            
* "Marthe", operateks    
* "Dood is goed...", poëzie en foto's van George Meijers

## Discografie
**Bataille zingt* (1995)
**Mich sjtik de brats* (1999)
* Batailles Carnavallade 2, 3 + 4 (oet: Omroeparchief, productie en samesjtèlling)   
* Waolse Medammecour 1 en 2
**Frael* (2006)

## sjtäölke

"werm dich dichter 
aan dien eige beelde 
kaok diene ink es 't mót
Sjrieëw zónger wuerd 
das te heildes
sjtaok dien zinne in dien patsj"

*oet: Werm dich dichter, Rierank 1992*

## Zuug ouch

## Externe link
* Pazjena euver Ger Bertholet op de website van VHV
Polsstokhoegspringe

Bie de atletiekdiscipline **polssjtokhoogsjpringe** motte de deilnummers mit 'ne flexibele sjtek euver 'n zo hoog meugelijke lat probere te sjpringe. De sjtarthoogte en de dao-opvolgende verhoginge waere per ronde door de organisasie bepaald. Atlete waere oetgesjlote noa 3 opeinvolgende misjlukde poginge, op welke hoogte dan ouch.

Dees sjport is sinds 1812 bekend in Ingelandj en maakde reeds in 1857 deil oet van de universiteitskampioensjappe van Cambridge.

Door de verbaeteringe van 't gebruukde materiaal van de polssjtok zin de prestaties enorm verbaeterd: de eesjte polssjtekker woare van hout, daonao van bamboe, vervolges aluminium en noe wurt carbon en glasvezel gebruuk. Dit letste materiaal is zeer elastisch, woodoor de voortsjtuwing sjterk verbaetert.

Polssjtokhoogsjpringe is 'n ongerdeil van de teenkamp bie de manne.

Sinds 2000 (de Olympische Sjpele in Sydney) is 't ouch veur de vrouwluuj een erkende discipline.

Zitterdenaer Rens Blom behaolde op 11 augustus 2005 de wereldtitel tijdens de WK in 't Finse Helsinki. De eesjte gouwe plak in de historie van de Hollese atletiek op 'n WK.
Kapel (geboew)

'n **Kapel** (van 't Latiense woord *cappa* = mantel) ies 'n vriesjtaond geboew of gebuuwke, woain ziech 'n altaar mèt 'n kruusbeeld of 'n beeld van 'ne heilige bevingk.
Ein kapel(ke) ies 'n plek veur devotie. De bezeuker sjtiek 'n keertske aan en zaet 'n gebed es dank veur 'n verkrege guns of veur 't vinge van houp, innerleke rös, sjterkde en mood in probleemsituaties.

## Waegkapel

Dèks ies zoan kapel geplaats op krusinge van waeg. Dat zint de veld- of weegkapelkes, te vergelieke mèt 't eenvoudiger veldkruus of weegkruus, meh ouch gesjtiech es baeplaats veur de plaatselike bevolking. 'n Kapel kèn gewiejd zin aan 'ne heilige, ze dreug dan ouch de naam van dae heilige. De meiste kapelkes, veural te vinge in 't zuje van Limburg, zint gewiejd aan Maria. Ander heilige in minder maote zoa-es: Anna, Hubertus, Jozef, Rochus, Antonius, Heilig Hart, Gerlachus, de Heilige Familie, Sint-Jan.

## Kaersjsjtal in kapel
Rónd de Kaersjdaag ies 't gebrukelik um in kapelkes 'ne kaersjsjtal in te riechte. 't Oarsjprónkelik heiligebeeld weurt dan meistal aafgedèk um tiedelik plaats te make veur 'ne oetgebreide kaersjgroep.

## Ander kapelle

* Es in 'n groate kèrk of kathedraal 'n apaarte ruumde ies gemaak mèt 'n eige altaar hèt dat ouch 'n kapel. Dees zint dèks gewiejd aan 'ne bepaalde heilige. Zuug hieveur kapel (deil van geboew). De ruumdes veur ièredeenste in hospitale, sjoale en kloastersj drage ouch de naam kapel.

* Nao de functie gekeke, besjtoon d'r duipkapelle, roazekranskapelle, graafkapelle, baevaartkapelle en boetekapelle.

*Zelfs in de óndergróndse mergelgrotte in en um Valkeberg bv. Gemeintegrot; Suubberberg; de Koepelgrot in Geulem en in Mestreech zint kapelle ingeriech. Dat gebeurde veural in de tied, dat Katholieke ièredeenste in 't geheim mooste plaatsvinge. bv. in de Franse tied rónd 1800.
Sjtumpke

**Sjtumpke** ies op z'n plat (Limburgs) 't oeteind van 'n opgeroukde sigaar of sigarèt. In 't Nederlands hèt dat peukje. Zuug hieveur Sjtoemel.

Stomp in 't Nederlands beteikent: 'kort geknot onderwerp' en ouch 'eindje'. Sjtómp in 't plat beteikent peuk en ouch sjtoat: ne krachtige duuj veuroet. 't Verkleinwoord ies sjtumpke.

In Mesjtreech weurt *stumpke* ouch gebroek veur 'n klein stökske leverwoorsj.
Communie

**Communie** ies 'n woord oet 't Latien en beteikent 't ete van de geconsacreerde hostie in de viering van de Heilige Mès of Eucharistie. De geluivige goon dan op oetnuèdiging van de veurgenger, de preester, gezamelek de geconsacreerde hostie hole.

Emes dae de communie maog doon hèt 'ne **communicant**. De moes dan ièrsj de 1e H. Communie höbbe gedoon. In de 17e ièw zint dat vièrtiènjaorige, in de 18e ièw en later daartiènjaorige. Vanaaf 't begin van de 20e ièw doon kinger van 7 jaor de 1e communie. Die 1e Heilige Communie weurt, veural in Limburg, mèt 'n groat fiès gevierd.

'n Hostie ies meistal 'n rónd, plat sjiefke óngedeisemp broad. Geconsacreerde hosties weure opgesjlage in 'n kelk mèt dèksel (ciborie), die wir bewaard weurt in 't tabernakel. 'n Tabernakel ies 'n sjoan bewèrk keske dat meistal op 't altaor sjteit. 
Luuj die krank zin, kènne op verzeuk de communie thoes gebrach kriege door de preester van de parochie.

## Plechtige communie
Sóms were de duipbeloftes, die bie de duip door de peetnónk en paat waore oetgesjproke, door 't kind op 12-jaorige laeftied herhaold en zelf oetgesjproke. Dit hèt de *Plechtige communie* of *de Vernujing van de Duipbeloftes*.

Op 't Belsj is 't fiès bie dees "groate communie" väöl groater es 't fiès bie de "klein (1e) communie", dat allein in kleine familiekrink gevierd weurt.
Vlorp

**Vlorp** (ouch **Vlórp**; Mofers: *Vloearep*; Nederlands: **Vlodrop**) is 'n dörp aan de Pruse grèns in de gemeinde Roerdale.

Naeve de dörpskomp Vlorp besteit de kèrn ouch oet 't gehuch Vlorp-Statie en de buurgesjap Etsberg. In 't boetegebied lèk ouch 't Nationaal Park De Mienwaeg, mit de residentie van de Maharishi Mahesh Yogi en 't veurmalèg St.-Ludwigscolleesj.

Vlorp wurt in 943 in 'n oorkunde van de Utrèchse bisjop Balderik veur 't eers genömp, es plaats in 't stif van Berg (Sint-Odiliënberg). Vanaaf 1277, wie det stif opgehaeve woor, vormde 't ein parochie mit Postert; in detzilfde jaor woor ouch de sjepebank veur Vlorp en Posjtert same opgerich. Same mit vief anger sjepebenk besteurde die 't Amb Mofert en kwaam 't dörp in leen bie de edelman Reinoud van Gelder.

Tot 1991 waar Vlorp 'n zelfstanjèg gemeinde, tot ze det jaor bie Melik en Hèrkebosj gevoeg woor; die gemeinde woor in 1993 hernömp tot Roerdale.

Gerard Krekelberg, 'ne inweuner van Vlodrop sjreef de Nederlandse teks van 't Limburgs volksleed én de teks van 't Vlorps volksleed (Noe ouch van Melick) . Van Häöm sjteit e sjtandbeeld in bróns tegeneuver de Martinuskèrk.
Berg aan de Maas

**Berg aan de Maas** is 'n dörp in de gemeinte Stein. Berg aan de Maas lik tusje Julianakanaal en Maas en waor vreuger ongerdeil van de gemeinte Uermend die noe deil oetmaak van de gemeinte Stein. 't Inwoeneraantal waor in 2007 circa 2050. Dat van Nattenhaove is 170. 

Vanoet Berg veurt 'n vaer de Maas euver nao 't Belzje Meeswijk.

Buurtsjap: Nattenhaove

## Bezeenswerdig
* De *Graethei*
* Katholieke kèrk gewiejd aan de heilige Michaël. 't Baksjteine geboew dateert oet de jaore 50 van de 20e ièw es 'n verboewing van 'n neoromaanse kèrk oet 1905. Oarsjprónkelik sjtóng hie 'n klein kèrkske, dat in 1842 door Dumoulin vergruèt is gewore.
* Vakwerkboerderie in de Kèrksjtraot.
Meizäödsje (Convallaria)

**Meizäödsje** ies de volksnaam veur 't **lelietje-der-dalen**, *Convallaria majalis* oet de Leliefamilie. 't Ies ein van de 3 soorte van ’t gesjlach Convallaria dat in ’t Latien *deep dal* beteikent. 't Plentsje dat 20 cm hoag weurt kump in Nederland en Belsj in de bösj in ’t wild veur. Via ’ne wortelsjtek breidt ’t ziech oet. Allewiel weurt 't ouch es tuinplant gekweek. 

De plant haet meistal twiè zietende elliptische blaar woa-oet ‘ne kale sjtengel greujt. Aan de tuup, nao ein zie gekièrd en hangend, versjiene in april-mei klokvörmige wiete bleumkes, die heerlik ruke. Vreuger woort 'r eau-de-cologne van gemaak. De soort bevat hartglycoside, veural de roa besse. ’t Meizäödsje ies dus ’n vergieftige plant.

In ander Limburgse dialekte (bv Mestreechs) sjteit de volksnaam Meizäödsje sóms veur 'n ander plant bv. 't Madeliefje.

Op 't Belsj, in Zjwitserland en Frankriek ies 't traditie dat me op 1 mei 'n boekètsje "muguets" es gelöksbringer sjink aan geleefde vrung en familielede. Die boekètsjes zint dan op edere sjtraothook te kriege.
Jacobus de Meerdere

**Jacobus**, de zoon van de Galilese vösjer Zebedeüs en Maria Salome weurt **de meerdere** geneump umdat hae de oudste ies. 
Later ies hae eine van de 12 apostele (Marcus 1:19-20) van Jezus same mèt ziene broor Johannes en ziene naef Jacobus de Mindere (zoon van Alfeüs en Maria Klopas) (Marcus 9:2; 14:33).

Nao 't vertrèk van Petrus (Sint-Pièter) woort Jacobus de Meerdere de leider van de Jezus-gemeinte in Jeruzalem. Op bevel van keuning Agrippa I, rónd 44 n. Chr., woort hae gedoad.

In de 6e en 7e ièw begint 't verhaol dat Jacobus de Meerdere in Sjpanje ies gewaes.
Zien graaf mèt zien sjtoffeleke reste zouw begin 9e ièw gevónge weure in Galicië, Sjpanje. 't Gevolg ies: pelgrimage nao San Jago (Sint Jacob) ofwaal Santiago-de-Compostela. Vanoet gans Europa loupe later vaste routes langs pleisterplaatse, 'hospitia', riechting dees pelgrimsplaats. In de Reformatie löp de aandach get truuk meh saer de echheidsverklaoring van de relieke door Paus Leo XIII in 1881 bleujt de pelgrimage tot op de daag van huuj.

Jacobus weurt aafgebeeld es pelgrim nao Santiago. Aan ziene hood en op zien boorsj dreug hae de zoageneumde Sint-Jacobssjelp. Die sjelp weurt later, saer de 12e ièw, 't symbool van de baevaart nao Santiago de Compostela.

De fièsdaag vèlt op 25 juli.

In 't Limburgs gebroekelike veurname, aafgeleid van Jacobus zint: Jack, Jacques, Jaco, Jaokob, Cobus, Kuub/Keub(e)/Kuèb.
Aels

**Aels** kènt zin:

* de plant aels (absint-alsem)
* de plant aels (bijvoet)
* 'ne sjtroek: aels (sjtroek)
* gereidsjap, zuug zuul (gereidsjap)
* 'ne alcoholische drank, Aels (drank)
Romualdus

**Romualdus van Ravenna** (óngevier 951 - 19 juni 1027)
woor 'ne Kattelieke mönnik en misjenaris.

Hae woor gebore in de rieke Onesti femilie van Ravenna in Italië,
mer trèkt op zen twintigste in 't kloester. Es hae later rondtrèkt
es misjenaris stich hae verschillige kloester, zoewie
de Camaldolese Orde binne de Benediktiene. Zelfs veur zien
doed in 1027 weurd hae es heilige aanzeen.

19 juni is ziene fiesdaag.
(Moa veur die herziening van die heiligenkalender was sien fiesdaag op 7 februari.)

Romualdus weurt ouch verneump in Dantes Divina Commedia (Paradiso Canto XXII).

## Extern Linke

*Biografie