Toponymie

**Toponymie** of **plaatsjnaamkunde** is 'ne tak van de taalkunde die plaatsjname (*toponieme*) probeert óp te sjpore en te verklaore. De toponymie hèlt zich behalve mèt d'r herkomst va plaatsjname ooch bezig mèt de verbreiding daorvan. De toponymie is 'n wetensjap die mèt name ten deenste sjtèèt van de archeologie en de historische geografie.

## Belzje taalkundige
Belzje taalkundige wie d'r Fraanstalige Armand Boileau of Vlamsjtalige Maurits Gysseling tuënde in de jaore saestèg van d'r 20ste ieëw, wie dao de taalgrens vasgelach waoërt, aan dat toponieme respectievelek Germaanse of Romaanse wòrtels howwe. Ze veroorzaakte mèt hun bevindinge väöral väöl óphef in hön ège landsdeel en krege dientengevolge väöl publiciteet in gaans Belsj.

## Ömsjrieving van de studie
Toponymie bestudeert plaatsjname óp 'n wetensjappeleke manier d.w.z. me gèèt daobie oet van de odste versie van d'r plaatsjnaam ömdat dae 't mèts 'dörzichtig' is. Dör 't besjtudere en verklaore va plaatsjname kriet me inzicht in:
*historie
*bodemgesteldheid
*taal(-ontwikkeling)
*activiteiten
*plantegreuj
*reliëf
*geografie
*ow beroepe
*ow persoonsname
*plaatsjeleke heilige of sjutspatroeëne
*aard van nederzettinge op/van die plaatsj

Nederland en Belsj kaante 'n rieke traditie op 't gebied van de toponymie, mae oet de wetensjappeleke institute zeunt de toponymici in Nederland nu bekaans verdwene. In 't verlede waore ze o.m. wèrkzaam bie 't Meertens Instituut, dat model sjtóng vör *[[Het Bureau]]* van J.J. Voskuil.

## Onderdele
De toponymie besjlèèt 'n aantal subcategorieë:
*Toponiem of plaatsjnaam
*Hydroniem of waterloopnaam
*Hodoniem of sjtraotnaam
*Oroniem of berg- of reliëfnaam

## Besjtanddele
### Keltische besjtanddele
Väöral in hydronieme.

### Gallo-Romeinse besjtanddele
De toponieme die v'r överhaowe nao de Romeinse periode gaeve e beeld van de maatsjappeleke organisatie. De mètste plaatsjname zeunt elemaente oet legioen en bezèttinge.
* Castellum (fort): Kessel (?), Kassel, Kessel-Lo, Casteau
* Castra (legerplaatsj): Hoekaasjtert, Liekaasjtert, Kester, Kasterlee, Chastre, Kesteren
* Traiectum (översjtaeëkplaatsj): Mestreech, Utrecht
* Vicus (dörp, gehuch, wiek): Vitsje, Wiek (Mestreech), Opwijk, Noorderwijk, Oisterwijk, Oudwijk, Wijk bij Duurstede
* Villa (laandgood): Villa Hertra, Villa Furonis, *Villariacum* (Wilrijk) 
* Civitas (gemeensjap, hoofdplaatsj, sjtamplaatsj): sommige groeëte centra waore oonder de Romeinse administratie 'ne *civitas* gewaoëre, 'n hoofdplaatsj van 'n Romeinse provincie, bewónd dör 'ne bepaalde sjtam. Me kalde bevörbeeld van *Lutetia civitas Parisiorum* (Lutetia, de hoofdplaatsj van d'r sjtam der Parisii). De functie van hoofdplaatsj kreeg 'ne klemtoeën, ömdat die belangrieker waor, en zoe verdween d'r oorsjpronkeleke naam. Later sjlaeët 'Civitas Parisiorum' aaf töt *Paris* (Paries). *Civitas Tongrorum*, sjtamplaatsj van de Tungri mèt de hoofdplaatsj Atuatuca Tungrorum of Tongere.
* D'r oetgaaank *-anum* of *-acum*, wat 'bezit' of 'in bezit van' betekent. Dizze oetgaank wert hieël dèk gekoppeld an 'ne persoonsnaam, zowie *[[Blariacum]]* (Blerick), *Viroviacum* (Wervik, Verviers), *Cambrisiacum* (Kemzeke), *Cortoriacum* (Kortrijk) en *[[Orolaunum|Orola(u)num]]* (Aarle).

### Germaanse besjtanddele
### Christeleke besjtanddele

## Toponymisten
* D.P. Blok
* W. de Vries
* K.F. Gildemacher
* Maurits Gysseling
* Paul Kempeneers
* Rob Rentenaar
* Moritz Schönfeld
* Tjeerd Tichelaar

## Inventarisaties
1993 Inventarisatie Norbikse plaatsj- en vaeldname dör Bep Mergelsberg in 'n oetgave van Heem & Groen.

## Referenties

## Externe leenke
*Toponymische dictionaer Plaatsjname oet Nederland, Belsj, Luxemburg Noord-Fraankriek en West-Duutsjland van vör 1226
*Nog 'ne toponymische dictionair on line