open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ouder-Amstel

**Ouder-Amstel** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de agglomeratie vaan Amsterdam, mèt (1 juli 2006) 13.039 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,15 km². In de gemeinte ligke de dörper Duivendrecht en Ouderkerk aan de Amstel en de naobersjap Waver.

Ouder-Amstel waor in vreuger iewe al 'n hierlekheid, die same mèt Niewer-Amstel 't Amstelland vörmde. D'n oersprunk vaan de naom ligk in Amsterdam zelf: dao bebouwde me iers d'n ooskant vaan d'n Amstel en daan pas de weskant, wat veurde tot de naome *Oude Zijde* en *Nieuwe Zijde*. Die naome heet me daonao stroumopweerts touwgepas op 't Amstelland. Nieuwer-Amstel hèt allewijl Amstelveen.

De gemeinte is gooddeils steidelek bebouwd en ligk ingeklemp tösse Amsterdam-stad, Diemen, Amstelveen en Amsterdam-Zuidoos. Boete es woen- en kantoercentrum is de gemeinte veural op verkiersgebeed vaan belang, oonder mie door de groete statie vaan Duivendrecht. Roontelum Ouderkerk aan de Amstel is nog get mie greun te vinde; dit gebeed is in trèk veur recreatie. Ouch heet Ouderkerk, väöl mie es Duivendrecht, zie dörps karakter nog behawwe.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
4 oktober

**Heiligedaag van [[Franciscus van Assisi]]**
**[[Deredaag]]**

## Gebeurtenisse
* 1582 - In Italië, Pole, Portugal en Sjpanje weurt door paus Gregorius XIII de Gregoriaanse kalender ingeveurd; daodoor volg in dees leng 15 oktober op 4 oktober in diet jaor.
* 1830 - 't Veurluipig Bewind reup de ónaafhenkelikheid van Belsj oet.
* 1883 - De Oriënt-Express riejt veur 't ièrsj.
* 1886 - Johannesburg weurt gesjtiech.
* 1957 - De Spoetnik I weurt gelanceerd.
* 1966 - Lesotho weurt ónaafhenkelik.
* 1970 - Paus Paulus VI reup de heilige Theresia van Avila en Catharina van Siena oet tot ièrsjte vrouwelike kèrklerare.
* 1984 - Johannes ter Schure weurt beneump tot hulpbiesjop van Remung.
* 1992 - 'n Boeing 747-vrachvleegmesjien van El Al sjtort neer op 'n flat in de Bijlmermeer in Amsterdam; d'r valle 43 doaje.
* 2009 - George Papandreou weurt premier vaan Griekeland

## Gebore
* 1814 - Jean-François Millet, Franse sjilder (gesjtorve 1875)
* 1822 - Rutherford B. Hayes, president van de Vereinigde Sjtaote (gesjtorve 1893)
* 1942 - Jenny Arean, Nederlandse actrice en cabaretière
* 1956 - Hans van Breukelen, Nederlandse vootbalkeeper
* 1996 - Sevn Alias, Nederlandse rapper
* 2005 - Emmanuel van Belsj, prins van Belsj

## Gesjtorve
* 1582 - Theresia van Avila, Sjpaanse heilige, mystica en kèrkleraar (67)
* 1669 - Rembrandt van Rijn, Nederlandse sjilder (63)
* 1904 - Frédéric-Auguste Bartholdi, Franse beeldhouwer (70)
* 1947 - Max Planck, Duutsje fysicus (89)
* 1970 - Janis Joplin, Amerikaanse zangeres (27)
* 2018 - Walter Capiau, Belzje prizzentator (80)
2 oktober

**Fiès van de heilige [[Ingelbewaardersj]]**
**Nationale fièsdaag in [[Guinee]]**

## Gebeurtenisse
* 1187 - Saladin verovert Jeruzalem.
* 1928 - Opus Dei weurt opgeriech.
* 1940 - De Duutsje bezèttersj in Warschau kóndige aan dat alle óngevaer 400.000 juudde in e getto moete goon wone.
* 1944 - In Putten vink 'ne razzia plaats woabie 't groatste deil van de mannelike bevolking vermaord of gedeporteerd weurt.
* 1968 - In Tlatelolco in Mexico-sjtad were hónderde protesterende sjtudente door 't leger en de politie doadgesjote.
* 1989 - RTL Véronique, later RTL4, begint es ièrsjte commercieel televisiesjtation in Nederland mèt oetzende.
* 1990 - De vlag van Mofert weurt door de gemeinteraod vasgesjtèld.

## Gebore
* 1452 - Keuning Richard III van Ingeland
* 1538 - Carolus Borromeus, Italiaanse heilige
* 1852 - William Ramsay, Britse sjeikundige
* 1869 - Mahatma Gandhi, Indiase politicus
* 1904 - Graham Greene, Britse sjriever
* 1917 - Christian de Duve, Belzje bioloog
* 1951 - Sting, Britse zenger
* 1958 - Laurette Onkelinx, Belzje politica

## Gesjtorve
* 1264 - Paus Urbanus IV
* 1853 - Dominique François Jean Arago, Franse fysicus en politicus
* 1927 - Svante Arrhenius, Zjweedse chemicus
* 1968 - Marcel Duchamp, Franse kunstenaer
* 1999 - Heinz Günther Konsalik, Duutsje sjriever
* 2003 - Alois Lemmerling, Nederlandse sjriever euver volkscultureel en natuurónderwerpe
* 2017 - Tom Petty (66), Amerikaanse countryrockmuzikant (hartstèlstand)
5 oktober

**Daag van de [[leerkrach]]te** (UNESCO)

## Gebeurtenisse
* 1817 - In Brussel weurt Menneke Pies gesjtole.
* 1864 - De Indiase sjtad Calcutta weurt groatendeils verwoes door 'ne wervelsjtörm; d'r valle óngevaer 60.000 doaje.
* 1908 - Bulgarije verklaort ziech ónaafhenkelik van 't Osmaans Riek.
* 1908 - Oasteriek-Hongarije annexeert Bosnië en Herzegovina.
* 1910 - Portugal weurt 'n republiek nao 'n coup tege keuning Emanuel II.
* 1982 - *Love Me Do*, de ièrsjte single van de Beatles, kump oet.
* 2003 - Arnold Janssen, 'ne Duutsje preester dae in Sjteil 3 congregaties sjtiechde, weurt heilig verklaord. 

## Gebore
* 1713 - Denis Diderot, Franse filosoof en sjriever
* 1864 - Louis Jean Lumière, Franse filmpionier
* 1936 - Václav Havel, Tsjechische politicus en sjriever
* 1958 - André Kuipers, Nederlandse astronaut
* 1977 - Hugleikur Dagsson, Ieslandse cartoonis en kemik

## Gesjtorve
* 877 - Karel de Kale, keuning van Wes-Francië
* 1285 - Filips de Sjtoute, keuning van Frankriek
* 1837 - Hortense de Beauharnais, keuningin van Holland
* 1880 - Jacques Offenbach, Duutsj-Franse componis
* 1936 - J. Slauerhoff, Nederlandse diechter en sjriever
* 2017 - Eberhard van der Laan (62), Nederlandse politicus (longkaanker)
Miewe

De **Miewe** (Latien **Laridae**) zien 'n familie vaan veugel oet de orde Pleveerechtege. Me oondersjeit oongeveer 120 soorte, boebij 't perceis aontal neet dudelek is umtot biologe 't dao oonderein neet euver eins zien. De meiste miewesoorte höbbe de zie in hun biotoop; sommege daovaan trèkke evels ouch wied 't binneland in, zoetot ze in de Limburge ouch volop te zien zien. Volwasse miewe höbbe e gooddeils wit verekleid mèt dèks grijs vleugele en meistal hei en dao (vleugelpunte, kop) zwarte stökskes.

De veurnaomste soorte zien:

;MIEWE (Laridae)
**Geslach *'Creagrus***
**[[Zwalberstartmiew]] (''C. furcatus'')
*''Geslach '''Larus***
**Zèlvermiew (*L. argentatus*)
**Armeense miew (*L. armenicus*)
**Lachmiew (*L. atricilla*)
**Ardouinmiew (*L. ardouinii*)
**Simeonsmiew (*L. belcheri*)
**Broenkopsmiew (*L. brunnicephalus*)
**Zwartsnavelmiew (*L. bulleri*)
**Prairiemiew (*L. californii*)
**Störmmiew (*L. canus*)
**Grieskopmiew (*L. cirrocehalus*)
**Sachalinmiew (*L. cassirostris*)
**Rinksnavelmiew (*L. delawarensis*)
**Kelpmiew (*L. dominicanus*)
**Lavamiew (*L. fuliginosus*)
**Klein mantelmiew (*L. fuscus*)
**Dunbekmiew (*L. genei*)
**Beringmiew (*L. glaucescens*)
**Kleine börgemeister (*L. glaucoides*)
**Heermannmiew (*L. heermanni*)
**Hemprichmiew (*L. hemrpichii*)
**Groete börgemeister (*L. hyperboreus*)
**Reuzezwartkopmiew (*L. ichthyaetus*)
**Witougmiew (*L. leucphthalmus*)
**Mexicaanse miew (*L. livens*)
**Patagonische kokmiew (*L. maculipennis*)
**Groete mantelmiew (*L. marinus*)
**Zwartkopmiew (*L. melanocephalus*)
**Dwergmiew (*L. minutus*)
**Grijs miew (*L. modestus*)
**Witkopmiew (*L. novaehollandiae*)
**Californische miew (*L. occidentalis*)
**Diksnavelmiew (*L. pacificus*)
**Kleine kokmiew (*L. philadelphia*)
**Franklinmiew (*L. pipixcan*)
**Relikmiew (*L. relictus*)
**Kokmiew (*L. ridibundus*)
**Chinese kokmiew (*L. saundersi*)
**Kamtsjatkamiew (*L. schistisagus*)
**Dolfijnmiew (*L. scoresbii*)
**Andesmiew (*L. serranus*)
**Geslach *'Pagophila***
**[[Ivoormiew]] (''P. eburnea'')
*''Geslach '''Rhodostethia***
**Rossmiew (*R. rosea*)
**Geslach *'Rissa***
**[[Roedpoetdreitienmiew]] (''R. brevirostris'')
**[[Dreitienmiew]] (''R. tridactyla'')
*''Geslach '''Xema***
**Versjètstartmiew (*X. sabini*)
Moereflaai

**Moereflaai** is 'ne band oet Mofert, dae is óntstange ter gelaengeheid van 't 9x11-jaorig jubileum van Carnavalsvereiniging "Den Uul Van den Grauwert" oet Mofert. De band besteit oet Frank Cox (toetse), Robert Senen (gitaar), Lynyrd van Riet (bas), Maurice Gehlen (zank), Patricia Deledda (zank), Marco Cremers (drums), Wim Jacobs (trómpet), Gerard Wolters (trómpet), Josique Voogt (sax) en Frank Cremers (sjuuftrómpet).

## Zeen ouch
* Moereflaaj

## Externe link
* Homepage van de band Moereflaai
6 oktober

**Heiligedaag van [[Bruno van Kölle]]**

## Gebeurtenisse
* 105 v. Chr. - In de sjlaag bie Arausio (Orange) were de Romeine versjlage door de Cimbre; dit waor ein van de groatste nederlaoge van de Romeine.
* 891 - Formosus weurt paus.
* 1600 - De opera *Euridice* van Jacopo Peri, de oudste euvergeleverde opera, geit in première in Florence.
* 1790 - Johann Jacob Schweppe presenteert zien kunsmatig mineraalwater (later *[[Schweppes]]* geneump).
* 1889 - In Paries weurt de *[[Moulin Rouge]]* geëupend.
* 1927 - De ièrsjte succesvolle sjprekende sjpeelfilm *[[The Jazz Singer]]* geit in New York in première.
* 1939 - De Ónaafhankelike Operationele Groep 'Polesië' ónger leiding van Generaal Franciszek Kleeberg capituleert, nao ómsingeld te zeen door Duutsje troepe. Dit beteikent 't eindj van de Poolse campagne en 't begin van de Sjemeraorlog.
* 1966 - LSD weurt illegaal verklaord in de Vereinigde Sjtate.
* 1973 - Begin van de Jom Kippoeroorlog.
* 1981 - De Egyptische president Anwar Sadat weurt vermaord.
* 2009 - Giorgos Papandreou vörmp zien nui regiering, die door de beröchde Griekse crisis neet laank vol zal hawwe.

## Gebore
* 1773 - Keuning Lowie Filips van Frankriek (gesjtorve 1850)
* 1831 - Richard Dedekind, Duutsje wiskundige (gestorve 1916)
* 1882 - Karol Szymanowski, Poolse componis (gesjtorve 1937)
* 1887 - Le Corbusier, Zjwitsers-Franse arsjitek (gesjtorve 1965)
* 1897 - Joep Nicolas, Nederlands-Limbrugse glazeneer (gesjtorve 1972)
* 1960 - Yves Leterme, Belzje politicus
* 1977 - Carola Schouten, Nederlandse politika
* 1978 - Samara Felippo, Braziliaanse actries

## Gesjtorve
* 1101 - Bruno van Kölle, Duutsje heilige en sjtiechter van de kartuizersj (ca. 71)
* 1912 - Auguste Beernaert, Belzje politicus (83)
* 1981 - Anwar Sadat, president van Egypte (62)
* 1989 - Bette Davis, Amerikaanse actrice (81)
* 1999 - Amália Rodrigues, Portugese fadozangeres (79)
* 2002 - Claus van Amsberg, prins van de Nederleng (76)
* 2018 - Montserrat Caballé, Spaonse operazengeres (85)
* 2019 - Ginger Baker, Britsen drummer (80)
Maaslands

**Maaslands** kèn verwieze nao:

* 't Limburgs in 't algemein (dèks in historische conteks);
* de dialekte van veural naordoestelik Belsj Limburg; zuug Kinders, Mezeikers;
* 'n Groop Braobentse dialekte aan de zuudkantj van de Maas tösse Grave en Den Bosch; zuug Maaslands (Braobants).
Dammerig

**Dammerig**  (Nederlands: *Dammerscheid* of *Dammerscheit*) ies 'n veurmalig kesjtièl mèt haof, dat gelege waor in 't Land van Euvermaas in 't gehuch *Breen*. 
Op 'n landkaart oet 1653, ein oet 1680 en ein oet 1739 sjteit 't good es *Dammerchit* vermeld.
Breen zou 't hudige gehuch 't Breer of Barrier kènne zin. 't Kesjtièl, ónder de boere Dammerig geneump, ies miede 18e ièw vervalle.

't Awd kesjtièl moet tösje de Laurentiuskerk en de haof Lindenhof gelege höbbe in Voelender. 't Enigste wat nog te zeen ies zint reste van sjlotgrachte en gedempde vieversj.
De familie van Dammerscheidt waor eigenaer van 't good. Hauverwaegs de 17e ièw trouwt Maria van Dammerscheidt met Jr. Jan Willem van Elmpt woadoor 't hoes Dammerscheidt euvergeit nao de familie van Elmpt. In de kèrk van Voelender ies nog 'ne graafsjtein te zeen mèt de blazoene van dees families. 

Eind 19e ièw weurt Jan Cornelis van Panhuys van Haeren eigenaer, dae 't hoes lièt aafbreke. Hae gebruuk 't euvergebleve materiaal um 'n deftig hièrehoes te laote boewe: 't *Freuleshoes* geneump. 

## Brónne
* (Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden door A.J. van der Aa derde deel 1841)
* Website Rijckheyt
De Hamert

**De Hamert** ies 'n natuurgebeed rónd om De Loj (Wellerlooi) in de gemeinte Baerge in Noord-Limburg.

Dao zint väöl wandelmeugelikhede. Zoa kèns se bieveurbeeld de vogelhöt bezeuke, die gelege ies aan 'n meer.
7 oktober

**Fiès van [[Maria van de Roazekrans]]**

## Gebeurtenisse
* 1571 - In de sjlaag bie Lepanto wint de Heilige Liga van de Turkse vloot.
* 1769 - James Cook kump aan in Nuuj-Zièland.
* 1806 - Ralph Wedgewood kriet patent op carbonpapier.
* 1840 - Willem II volg Willem I op es keuning van Nederland.
* 1913 - Henry Ford introduceert de loupende band.
* 1917 - De Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM) weurt opgeriech.
* 1947 - Antonius Hanssen weurt gewiejd es hulpbiesjop van Remung.
* 1949 - De DDR (Duutsje Democratische Republiek) weurt oetgerope tot ónaafhenkelike sjtaat.
* 1959 - De Loenik 3 maak de ièrsjte foto's van de achterkant van de maon.
* 2005 - Naotot hun club is umgeduip in Red Bull Salzburg riechte koej voetbalfans SV Austria Salzburg obbenuits op.

## Gebore
* 1885 - Niels Bohr, Deense natuurkundige
* 1900 - Heinrich Himmler, Duutsje nazi-politicus
* 1913 - Simon Carmiggelt, Nederlandse columnis en sjriever
* 1932 - Jo Gijsen, biesjop van Remung
* 1952 - Vladimir Poetin, president van Rusland
* 1955 - Yo-Yo Ma, Amerikaanse cellis

## Gesjtorve
* 336 - Paus Marcus
* 1849 - Edgar Allan Poe, Amerikaanse sjriever
* 1951 - Anton Philips, Nederlandse industrieel
* 1969 - Léon Scieur, Belzje fietsrenner
Bocholt

Bocholt kin verwieze nao twie plaotse, naomelek:
* Bóggetj, 'n dörpke in Belsj Limburg
* Bocholt (Duutsland), 'n stedsje in Noordrien-Wesfale
Schermer

De **Schermer** is 'ne polder en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland. In de Schermer ligke de dörper Driehuizen, Grootschermer, Oterleek, Schermerhorn, Stompetoren en Zuidschermer.

## Historie
*Schermer* (vaan *skîr-mere* "helder water") waor oersprunkelek de naom vaan e reveerke wat door 't gebeed struimde. Dit gebeed waor törfechteg en woort in de middeliewe door de mins aofgegraove tot 'n binnezie, in ope verbinding mèt de Zuiderzie, oontstoont. In de zeventiende iew begós me, op particulier initiatief, 't meer druug te lègke. In 1635 veel 't groetste deil vaan 't meer druug ('t zuidelek puntsje had me bewös water gelaote).

De gemeinte Schermer woort in 1970 gevörmp oet de gemeintes Oterleek, Schermerhorn en Zuid- en Noord-Schermer. Op 1 jannewarie 2015 góng de gemeinte Schermer, same mèt Graft-De Rijp, op in Alkmaar.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Stede Broec

**Stede Broec** (Westfries: *Stee Broek*) is 'n gemeinte en 'n historische stad in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 juli 2006) 21.389 inwoeners en 'n oppervlak vaan 31,19 km2 (daovaan 14,77 km2 water). Strede Broec umvat de dörper Bovenkarspel, Grootebroek en Lutjebroek. De dörper in de gemeinte zien vaanaajds 't centrum vaan blómbolleteelt (in Bovenkarspel steit de bekinde Flora), meh allewijl deent Stede Broec veural es forensegemeinte.

## Historie
*Stede Broec* waor oorsprunkelek de naom vaan 'n aontal dörper die same stadsrechte hadde (gein oongebrukelek fenomeen in Wesfriesland). Dao hoorte ouch dörper bij die boete de modern gemeinte Stede Broec ligke. Aonvenkelek waore dit allein Grootebroek en Bovenkarspel (stadsrechte in 1364), later kaome dao ouch Lutjebroek (1402), Hoogkarspel en (veur eve) Andijk bij. Dees stad bleef tot 1825 bestoon. Oetindelek woorte de gemeintes Grootebroek en Bovenkarspel in 1979 weer samegeveug oonder de naom *Stede Broec*.
D'r Piepert

**D'r Piepert** (Nederlands: Piepert) is 'n buurtsjap van Ees in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. Óngevaer 5 ouw hoezer en carréboerderieje liegke, vrie geïsoleerd, westelik van Ees in 't dal van de Ezerbaek, die ziech hie door de heuvele krunkelt. Neve 't oud gedeilte sjtoon 10 recenter hoezer. D'r  Piepert haet ca 35 inweunersj. 

Hie bevingk ziech 't waterwingebeed *Roadborn* mèt haol waeg, deunehègke en grave  tösje en in de velder en weie. Ouch borrele hie talrieke brónne.
't Milioanelientsje passeert hie door 'n oetgegrave depe gröb.
Monstrans

'n **Monstrans** ies bie de Katholieke 'n kunstig verseerd en bewèrk liturgisch veurwerp, woa-in de geconsacreerde hostie ziechbaar, achter glaas, weurt getuènd. 't Woord kump vanoet 't Latien. 'ne Andere naam ies ostensorium. 't Materiaal woavan de monstrans gemaak ies ies meistens goud en/of zilver. 

'ne Preester of geistelike lièt 'n monstrans zeen in religieus deenste zoa es 't Lof en bie 't Vièrtig oeregebed. Ouch in de brónk of processie weurt de monstrans mètgedrage. Veur dees gelegenheid löp de geistelike mèt monstrans ónder 'ne hemel of baldakien, dae gedrage weurt door 4 parochiane. 't Rónddrage in processie vingk plaats op de fièsdaag van 't Heilig sacrament, (twiède donderdig nao Pinkstere).
Nao 't Twiède Vaticaans concilie ies 't róndgoon mèt de monstrans neet miè zoa algemein.
Hemel

* Hemel kèn zin: 't heelal mèt zón, aerd, maon en sjterre. Zuug hemel
* Hemel kèn zin: de loch. Zuug hemel
* Hemel kèn zin: de benaming van de woonplaats van God of gode en zien ingele en heilige. Zuug hemel
* Hemel kèn zin: 't begrip veur 'n good en gelukkig besjtaon bie God. Zuug hemel
* Hemel kèn zin: 'n sjtoffe euverkapping: zuug hemel
Hemel (baldakien)

'ne **Hemel** ies 'n euverkapping gemaak van sjtof, die door de Katholieke gebruuk weurt in de brónk.
Op 't ing van zoan processie löp de preester mèt de monstrans woa-in ziech de geconsacreerde hostie bevingk. De bedoeling ies um die te tuène aan de parochiane.

Bie de róndgank löp de geistelike ónder d'n hemel, dae gedrage weurt door veer mannelike parochiane of acoliete, die eder eine sjtek vashoute um de sjtoffe kap op 'n bepaalde huègde te houte. Sóms drage dees manne in de ander hand ouch nog 'ne brennende lanteern op 'ne sjtek. 

'n Sjtoffe euverkapping bove d'n altaor, bove 'n heiligebeeld of bove 'ne biesjopszetel weurt ouch hemel geneump.
Heers

**Heers** kin zien:

* De Nederlandse naom vaan de gemeinte en 't dörp Hiër in Belsj Limburg;
* De Nederlandse naom vaan 't Hiersj dialek, gesproke in Hier (Mestreech, Nederlands Limburg);
* E gehuch in de gemeinte Veldhoven (provincie Noord-Braobant); zuug Heers (Nederland);
* Hirs.
Schagen

**Schagen** (Wesfries: *Skagen*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland. Ze had op 1 fibberwarie 2012 46.422 18.662 inwoeners (stad en direkte umgeving 18.662) en besleit 'n oppervlak vaan 190,53 km², davaan 11,98 km² water (vaanajds mer 19,32 km², boevaan 0,51 km² water). Traditioneel hure ouch gehuchte Keinse, Tjallewal en Tolke en 'n aontal naobersjappe bij de stad Schagen; wijer besteit de gemeinte oet de dörper, gehuchte en naobersjappe Abbestede, Burgerbrug, Burgervlotbrug, Callantsoog, Dirkshorn, Eenigenburg, Groenveld, Groote Keeten, Kalverdijk, Krabbendam, Oude Sluis, Petten, 't Rijpje, Schagerbrug, Schoorldam (gedeiltelek), Sint Maarten, Sint Maartensbrug, Sint Maartensvlotbrug, Sint Maartenszee, De Stolpen, Stroet, Tuitjenhorn, Valkkoog, Waarland, Warmenhuizen en 't Zand. Besjermheilege vaan Schagen is Sint-Christoffel.

## Stadsfuncties
Oonder de rouk vaan Alkmaar en Den Helder is Schagen hoegstes e tertair verzörgingscentrum. 't Heet 'n statie aon de lien vaan Amsterdam nao Den Helder.

## Stadsgeziech
't Opvallendste is de Merret, mèt dao-op de Groete Kèrk, ein vaan de hiel wienege protestantse kèrke in neogotiek. De katholieke Sint-Christoffelskèrk is ouch neogotisch. 't Slot Schagen, oets in de vieftiende iew door de hiere vaan Schagen aongelag meh later gesloop, heet me herbouwd.

## Historie
Schagen weurt in d'n twieden hèlf vaan d'n tienden iew veur 't iers geneump es *Skagha*; 't is dan e gehuch mèt 43 inwoeners. Roond 989 kump e deil aon de abdij vaan Egmond. Schagen heet laank kort bij zie en väöl binnewater gelege. Door de vröchbare groond roontelum Schagen greujde de plaots snel en in 1415 woorte häör stadsrechte verliend. In 1427 verheef Philips de Goje Schagen daobij tot hierlekheid. In d'n tied vaan de Republiek raakde 't get achterop bij ander stei in Noord-Holland, wie Alkmaar, Hoorn en Enkhuizen. Schagen had gein walmör en koelek e steidelek karakter. Veural de biestemerret zörgde nog veur veurspood. D'n agrarische sector is tot deep in de twintegste iew de belaankriekste brón vaan inkomste gebleve.

Per 1 januari 2013 is Schagen oetgebreid mèt de toen opgeheve gemeintes Harenkarspel en Zijpe.

## Rifferenties


## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Absolutie

**Absolutie** ies bie de Katholieke 'n soort vriesjpraok of vergiffenis van zung, die van te veure in de biech zint gebiech. De vergiffenis weurt door de preester verliènd in de naam van Christus.
't Vergeve van zung nao de biech of nao 'n boeteviering weurt absolvere geneump.

Absolutie ies ouch  't gebed woamèt 't koargebed, de psalme en de prime weure aafgesjlote .
Prime (gebed)

**Prime** ('t woord kump oet 't Latien), waor bie de Katholieke, ein van de *klein oere* namelik 't ièrsjte oer van de getieje van 't koargebed. 't Volgde op de lauden. 
Nao 't Twiède Vaticaans concilie ies de prime aafgesjaf.
Getieje (gebed)

**Getieje** zint bie de Katholieke de gebede van 't koargebed. De gebede zint ónderverdeild nao de oere woa-op ze moete weure  gebaed. De tekste weure daorum *getieje* (getijden) geneump. 'n Ander benaming ies ouch waal koargebed.
Getieje zint ónderverdeild in:
* mette
* laude
* prime
* terts
* sexte
* noon
* vespersj
* complete

In 'n getiejebook sjtoon neve dees getieje ouch waal boetepsalme en Mèsgebede. Dèks sjtoon illustraties tösje de tekste óntliènd aan de biebel of aan verhaole oet de Legenda Aurea.
Terts (gebed)

De **Terts** ('n woord oet 't Latien: *tertia hora* - derde oer) ies bie de katholieke, ein van *de klein oere* van de getieje van 't koargebed. 't Gebed volg op de Prime en vingk allewiel um 9 oer sjmörges plaats. In de terts weurt in 't biezunder de oetzending van de Heilige Geis herdach.

De terts besjteit oet 'ne aanroop, 'n hymne, drie psalme, 'n sjrieflezing oet de Biebel, e versj en e sjlotgebed. De Sext en de Noon verloupe 'tzelfde.
Koar

* Koar kènt zin: 'n ruumde in 'n kèrk woa 't hoofaltaor sjteit en woa 't koargebed weurt gebaed, zuug preesterkoar
* Koar kènt zin: de ruumde woa 't zangkoar zingk, ouch oksaal geneump.
* Koar kènt zin: 'n zanggezelsjap zuug: koar 
* Koar kènt zin: 'n mièsjtummig muzieksjtök, zuug koar
Lingewaard

**Lingewaard** ies 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 69,18 km² (daovan 6,46 km² water) en 44.105 inweunersj (1 juli 2006). De kerne van de gemeinte zint Angeren, Bemmel, Doornenburg, Gendt, Haalderen, Huissen en Ressen. Lingewaard liek in de Over-Betuwe, aan de Waal en de Rien.

De gemeinte Lingewaard ies op 1 januari 2001 óntsjtange door 'n fusie van de veurmalige gemeintes Bemmel, Gendt en Huissen. Hoofplaats van de nuuj gemeinte ies Huissen, meh 'n deil van de gemeintelike insjtèllinge ies in Bemmel gevestig.

## Externe link
*Website van de gemeinte
Oksaal

't **Oksaal** of koar ies 'n ruumde achterin of opzie in 'n katholieke kèrk woa 't kèrkkoar of 'n ander zangkoar zingk ter begeleiding en óndersjteuning van de versjillende liturgische vieringe.
Meistal liek 't oksaal op 'n ope verdeping mèt balcon ten opziechte van de zietruumde van de kèrkgengersj. 't Kèrkörgel of harmonium bevingk ziech ouch hie of in de buurt. Zoan örgeltribune kèn ouch achter of op 'ne doksaal zin ingeriech.
Bie bepaalde gelegenhede weurt 'r ouch waal gezónge op 't preesterkoar, veur in de kèrk, woa 't hoofaltaor sjteit. Diet preesterkoar weurt sóms van de zietruumde, 't sjeep van de kèrk, gesjeie door 'n koarhèk of 'ne doksaal.
Basiliek

**Basiliek** kènt zin:
* Basiliek (boewkunde): 'n kèrkgeboew mèt miedesjeep en lièg ziebeuke
* Basiliek (ièretitel): pauselèke ièretitel dae 'n kèrk erkènt es 'n baove-lokaal religieus centrum.
Duipkapel

'n **Duipkapel** of **baptisterium** (Grieks woord), ies 'n cirkelvörmig of väölhokig geboew in de buurt van 'n kathedraal woa-in de biesjop op vasgesjtèlde tieje  (zaoterdig veur Paosje en Pinkstere)  d'n duip oetveurt door de duipeling 
ónder water te dómpele. Dat gebeurt in 'n groat bekke, de piscina, dat in 't miede van de ruumte sjteit.
Doesburg

**Doesburg** (Nedersaksisch: *Doesburg* of *Doezebarg*) ies 'n sjtad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 12,96 km² (woavan 1,43 km² water) en 11.079 inweunersj (22 november 2024). Doesburg liek aan de monding van de Oude IJssel in de IJssel. 

## Functies
Doesburg liek in e landboewgebeed. 't Sjtedsje zelf haet get industrie (metaal, boewmateriale). Bekènd ies Doesburg vanwege de mosterd dae hie geproduceerd weurt. 't Toerisme ies ouch belangriek; in de umgeving zint watersjportmeugelikhede. 

## Historie

Doesburg kreeg in 1237 sjtadsrechte. 't Waor 'n belangrieke handelssjtad; in 1447 sjloot de sjtad ziech aan bie de Hanze. Vanaaf 't ing van de 15e ièw naom de welvaart in Doesburg aaf, ónder andere door 't verzande van de IJssel. Es vesting bleef 't waal nog van belang. Tösje 1701 en 1730 kreeg 't sjtedsje nuuj vestingwerke, óntworpe door Menno van Coehoorn. 

Bies 1923 waor Doesburg officieel 'n vestingsjtad, woadoor 't boete de vesting neet koes oetbreije. Nao de Twiède Waereldoorlog haet me 'n aantal nuujboewwieke rónd de ouw sjtad geboewd. 

## Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede
Doesburg haet zien mieddelièws sjtraoteplan en 18e-ièwse verdedigingswerke behouwte. In de sjtad bevinge ziech väöl historische geboewe en monumente; saer 1974 ies de binnesjtad es besjermp sjtadsgeziech aangeweze. 't Baksjteine sjtadhoes ies laat-gotisch en dateert oet de 15e ièw. Daotegeneuver liek de 16e-ièwse Waag. De in laat-gotische sjtiel geboewde Martinikèrk mèt 94 maeter hoage tore ies in de Twiède Waereldoorlog deils verwoes en denao weer hersjtèld. Dees kèrk ies ouch bekènd um häör Walcker-örgel, wat mit 75 registers eint van de groatste in Nederland ies.

## Taol

In Doesburg weurt (vaanajds) 'n euvergaanksdialek tössen 't Achterhooks en 't Liemers gesproke, mèt kinmerke vaan allebei. Veur de oppervlekkege luustereer vèlt veural de zaachte g op, zoewie de brouwende r, die me in alle IJsselstei (zoewie ouch in Arnhem en Nimwege) kin hure. 't Doesburgs weurt neet väöl mie gesproke; al in de jaore 1950 merkde me op tot 't veural de awwere waore die 't gebruukde.

## Rifferenties


## Externe link
*Website van de gemeinte
Uitgeest

**Uitgeest** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, mèt (1 augustus 2006) 11.927 inwoeners en 'n oppervlak vaan 22,22 km2 (daovaan 3,32 km2 water). Ander plaotse binne de gemeinte zien Assum (intösse in de bebouwing vaan Uitgeest opgenómme) en Limmerkoog.

Uitgeest heet 'n statie aon de lijn vaan Amsterdam nao Alkmaar. Roontelum 't dörp stoon vief monumentaol windmeules; in de umgeving ligk 't Fort aon d'n Ham, oonderdeil vaan de Stèlling vaan Amsterdam.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Uithoorn

**Uithoorn** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Amstelland, aon de grens mèt Zuid-Holland, mèt (1 augustus 2006) 26.849 inwoeners en 'n oppervlak vaan 19,49 km2 (daovaan 1,20 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligk wijer nog 't dörp De Kwakel.

In Uithoorn ligk de zoegenaomde *Thamerkèrk*, 'n waterstaotkèrkske oet 1835. Roontelum ligk 'n aontal forte die deil oetmake vaan de Stèlling vaan Amsterdam.

## Gebore in Uithoorn
* Angela Schijf, actries

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bisse

**Bisse** (Nederlands: Bissen) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. In 2003 wone d'r 25 luuj.

Aan 't verlengde van de waeg mèt beboewing, in 't dal tösje Sjweeberig , mèt vakwerkhoezer op de berg, en de Sjweeberigerbösj, sjteit 'n óngelökskruus mèt es Duutsj opsjrief: "Hier starb durch ein Unglück am 6 april 1878 der jüngling Johannes Leonardes van Hautem im Alter von 13 Jahre, betet für die arme Seelen".

De hoags gesitueerde golfbaan van Nederland bevingk ziech tösje de Sjweeberigerbösj en de Kruusbösj. Ze ies opgeriech in 1956. Van hie oet kiek me tot op 't Drielandepunt.
Kleeberg

**Kleeberg** (Nederlands: Kleeberg) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De beboewing ies, versjpreid, gelege tege de gelieknamige berg rónd de Kleebergerwaeg tösje Mechele en Helle. D'r sjtoon hie vakwerkhäöf en -hoezer tösje bóngerde en deunehègke. In 2003 wone d'r 25 luuj. 

In 'ne holle waeg sjteit 'n helsjteine memoriekruus oet 1625. Op sjplietsinge sjtoon sjmeediezere waegkruzer. 

In Kleeberg liegke ouch de sjportterreine, 'n bungalowpark en 't zjwumbad van Mechele.
Kosberg

**Kosberg** (Nederlands: Kosberg) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De nederzètting ies gelege in 't verlengde van Sjweeberig. 

* De häöf en hoezer liegke in lintbeboewing op 't ing bovenaan de Sjweeberigerwaeg, woa ónder 'n aantal vakwerkhoezer.
* Bezeenswaerdig zint: 'n wieds oetziech euver 't heuvelland, haol waeg, gröbbe, kalkweie, grave, peul, hoagsjtam, deunehègke en de typische flora en fauna.
* De hellingbösj: De Molt en de Kruusbösj liegke in de buurt.
Mikro-ikkenemie

**Mikro-ikkenemie** is e deilgebeed vaan de ikkenomiesje weitesjap. 't Geit zich hiej óm de ikkenomiesje betrèkkinge tösje luuj, bedrieve, en de euverheid. Dit in teigesjtèlling tót de makro-ikkenemie, die zich beizig hauwt mit de globale ikkenomiesje variabele zowie 't nationaal perduk, de wèrkeloosheid, en de inflaasje.

In de mikro-ikkenemie weurt traditioneel oetgegange vaan twei soorte sjpeilers: consumente (luuj) en firma's (bedrieve). Vaan luuj numt me aon dat ze ein of anger verzaomeling veurkäöre höbbe veur sómmig gojer euver angere; vaan bedrieve weurt aangenómme dat ze gein veurkäöre vaan zichzelf höbbe, maor d'rop oet zeen om de wins ('t versjèl tösje inkaome en oetgave) zo groet mäögelik te hauwte. 

Oet dees principes weurt dan in de theorie vaan de mert opgebouwd. In 'n ideaal mert is veur jeder good ummer eine pries, dae veur alle luuj en bedrieve geliek is, en 't weurt aangenómme dat bedrieve vriej zeen óm de mert op te kómme en aaf te gaon. Anger theorieje besjtaon veur neet-ideaal gevalle, zowie wienjae gein nuuj bedrieve toegelaote zeen, of gojer neet wiejerverkoch kènne waere.

't Groet succes vaan de mikro-ikkenemie is de realisaasje tót ein ongeorganiseerde mert vaan bedrieve en luuj die zich gedraoge wie 't zichzelf oetkump 't gedaon kriet tót een sosjaal optimale verdeiling vaan gojer besjteit, woebie 't neet mäögelik is emes baeter te laote waere zónger emes anges te benaodeile. 't Moot waal ummer begriepe waere dat dit resultaot aafhankelik is vaan aannaomes euver de effisjensje vaan de mert die mesjiens neet ummer waor zeen.
Daalhof

**Daalhof** is 'n groets opgezatte wiek in het zuid-weste vaan Mestreech, die gebouwd is in de jaore '70 en '80 vaan de veurige iew. Bijnao alle straotnaome eindege op '-hof'. De wiek ligk tege de Belzje grens aongebouwd, bij 'n aontal hoezer is de grens vaan d'n tuin teves de landsgrens.

De bebouwing kinmerk zich doortot 't veurnaomelek oet liegbouw besteit. Inkel bij 't winkelcentrum steit hoegbouw en in 't noorde vaan de wiek stoon drei hoeg flatgebouwe.

De wiek besteit oet twie deile: Daalhof en Daalhof-Noord. Daalhof-Noord is 't lèste gebouwd in de vörm van woenerve.
Lummel

**Lummel** (Nederlands **Limmel**) is 'n wiek vaan Mestreech, mèt e redelek dörps karakter. 't Is gelege in 't noorde vaan Mestreech. Tot 1920 hoort Lummel bij de gemeinte Meerse. In 1840 woende dao 372 lui in ca 72 hoezer. Bij d'n aonlèk vaan 't spoor van Mestreech nao Remun in 1850 woort de parochie Lummel (die oonder mie Nazareth, Wiekerpoort, en 't Vrouweveld umvatde) in twieje gedeild. 't Dörp had toen 'n eige statie, statie Mariënwaard. Nao de vesteging vaan 't glaasfebrik en steinfebrik wèrkde hei in 1911 mie es 2000 arbeiders en tèlde Lummel mie es 40 kaffees. 

In Lummel ligk ouch 'n sluis in 't Julianakanaal.

## Straote mèt biebelse naome

In 1955 woort 'n ganse nui wiek gebouwd. Wat opvèlt is tot de straotnaome dèks aofgeleid zien vaan biebelse naome. Dit nao aanleiing vaan de naome vaan de twie kestiele. In de zeventienden iew heet d'n eigeneer vaan kestiel Jeruzalem deze naom aon zie kestiel gegeve nao e bezeuk aon 't Heileg Land. D'n eigeneer vaan 't aander kestiel kós toen neet achterblieve en dee neumde zie kestiel toen "Bethlehem". Door de gemeinteraod woort in 1955 beslote um de nui straote ouch biebelse naome te geve. 

## Romeinsen tied
In de winter vaan 1880-1881 woort in 't veurmaoleg gehuch *de Steinstraot*  (Nazareth) 'n aontal Romeinse graver oontdèk, boe-in hoonderde urne laoge.

## Bezeensweerdeg
In de wiek ligk de Hoeger Hotèlsjaol Mestreech, in 't kestiel vaan Lummel (kestiel Bethlehem). Wijer ligk hei kestiel Jeruzalem. De neogotische kèrk is gewijd aon Sint-Jan-d'n-Duiper.

## Vereineginge
Lummel heet e riek vereinegingsleve, mèt 'n eige famfaar, foetbalclub, toneelvereiniging, en mierder zaankkoere.

## Extern linke
* Website vaan Lummel
* Website euver Lummel
Velsen

**Velsen** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, zjus te noorde vaan Haarlem, mèt (1 augustus 2006) 67.720 inwoeners en 'n oppervlak vaan 52,87 km2 (daovaan 6,30 km2 water). De gemeinte Velsen besteit oet de kerne Driehuis, IJmuiden (hoofplaots), Santpoort-Noord, Santpoort-Zuid, Velsen-Noord en Velsen-Zuid.

De gemeinte heet door de ligking aon 't Noordziekanaal vaan de Noordzie nao Amsterdam 'n belangrieke industriefunctie.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Zoervleisj

**Zoervleisj** ies 'n typisch Limburgs sjtreekgerech, dèks gecombineerd mèt friete. 't Liekent op hachee, meh ies nog get zoerder.
Bie de frituur kèns se *frietsje zoervleisj* besjtèlle, meh ouch in väöl eetcafé's, snackbars en eethoezer ies diet gerech te kriege.

## Recep
* 1 kilo paerdspoulet, runderlappe (of knien in sjtökker)
* 2 groate unne 
* 3 a 4 groffelsnegel
* 1 a 2 theelepelkes soeker
* 1 tas azien,
* 1/2 of 1 tas water 
* peper 
* zout 
* 2 of 3 eetlepele appelsjroap
* 1 plak peperkook,
* boter

## Bereiding
't Vleisj, eventueel 'n nach gemarineerd in de azien, in dobbelsjteinekes sjnieje en in de boter aanbakke.
De in sjtökskes gesjneje unne effe mètfruite. Dan de res van de ingrediënte debie doon, behalve de sjroap en de peperkook.
Laot 't in 2 oer gaarsjtove. 
Op 't ing de sjroap debie doon en 't eventueel teväöl voch get inkoke.
Veur 't opdene kèn nog peperkook debie gedoon weure. Dit bingk 't gehièl nog extra.
Malberg

**Malberg** is een wiek in 't noord-ooste vaan Mestreech. De symbolische ierste stein vaan de wiek is in november 1964 gelag. Veur deen tied waor 't 'n groets opgezatte wiek, boe zoe'n 9000 lui in 2300 woeninge zouwe goon woene.

In 2003 is beslote um de wiek nao 40 jaor in 't kader vaan 't groete stedebeleid te goon vernuie. Zoe'n 1000 nui woeninge weure in de koumende 10 jaor gebouwd.

## Extern linke
*Website Manjefiek Malberg, mèt informasie euver de vernuiing
Sjaan

**Sjaan** (Nederlands **Scharn**) is 'n veurmaolig buurtsjap, noe 'n wiek in 't ooste vaan Mestreech, ten zuie vaan 't Wittevrouweveld en Amie, ten noorde vaan Hier.

Sjaan heet 'n eige parochiekèrk gewiejd aan Antonius van Padua. 't Mergele gebouw stamp oet 1936 en is gebouwd volges planne van A. Swinkels. 't Marmer in de kèrk kump oet Livorno en waor, nao tot bouwpestoer Jos Janssen 'm dat gevraog had, e kado vaan de fascistische dictator Benito Mussolini, dee op dees meneer e wit veutsje bij de kathelieke kèrk perbeerde te hole. Binne steit 'n Binvignatörgel oet 1794.

In de wiek gief 't 'n groet aontal veurzieninge, zoewie winkels en sjaole. Teves vind me hei 't *Psycho-Medisch streekcentrum [[Vijverdal]]*. De Sterflat, es in 't oug springend gebouw, opende in 1972 häör deure. Al vief jaor later erkinde de toenmaolige directeur dat 't gebouw neet voldeeg. Op 14 aprèl 2007 is 't gebouw mèt 75 kilo dynamiet opgebloze um plaots te maake veur nuibouw.

## Gesjiedenis
De ierste bebowwing is woersjijnelek oet de Karolingische tied, aon de verbindigsweeg tösse Mestreech en Aoke. Roond 1100 stiechde Adelbert van Sjaan 'n ridderbörg boevaan de fundaminte nog aonwezig mótte zien. Niemes wèt evels boe. In 1145 stiechde de oet Mestreech aofkomstige abt Erpo vaan de Rolducse abdij Kloosterrade 'n vestiging veur zusters bij Sjaan. Daoveur had heer de besjikking euver 'n sjinking vaan Adelbert, nl. 'nen hoof mèt 18 bunder land.

In 1796 woort Sjaan door de Franse bij Hier geveug. D'r waore toen 31 hoezer mèt 216 inwoeners. De annexatie woort in 1920 weer trökgedrejd.

## Naom
'ne Sjaan is 'ne graafheuvel oet de Romeinsen tied. Ein vaan de graafheuvels laog bij 't kruuspunt Bemelerweeg-Awwe Meuleweeg.
Waterland

**Waterland** is 'n gemeinte en 'n streek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. 't Waterland ligk tösse 't Markermeer (in 't ooste), Amsterdam (in 't zuide), de Zaanstreik (in 't ooste) en Wesfriesland (in 't noorde). De gemeinte Waterland besleit evels neet 't gans gebeed: me rekent ouch Landsmeer, e deil vaan Purmerend, Lendelek Noord-Amsterdam en dèks ouch Edam-Volendam tot 't Waterland. De gemeinte Waterland had op 1 augustus 2006 17.244 inwoeners, besleit 'n oppervlak vaan 115,6 km2 (daovaan 53,6 km2 water; vandao de naom) en besteit oet 't stedsje Monnickendam, de dörper Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken (e veurmaolig eiland) en Uitdam.

't Waterland heet ziene naom neet gestole: binne de bedieking die 't gebeed besjermp ligke hiel väöl klein en groeter pole en iewelaank waor 't land erreg vatbaar veur euverstruimingsrampe. Vaanajds sprik me hei de Waterlandse variant vaan 't Hollands, dit dialek is neet euveral eve vitaol mie, umtot ziech in väöl dörper lui vaan boete 't Waterland - veural oet Amsterdam - gevesteg höbbe.

## Historie
In de vreug middeliewe waor 't land al bewoend; 't hoort toen bij 't Fries vestegingsgebeed en 't waor 'n gouw vaan Wesfriesland. In de loup vaan de middeliewe góng 't gebeed verlore aon Holland. In de twelfde en daartiende iew begós me 't gebeed mèt 'ne ziediek te umgeve. Dezen diek braok in de volgende iewe dèkser door. De törfgroond waor veur akkerbouw oongesjik; daorum lag me ziech vaanajds op viehawwerij touw. In de veertiende iew oontstoonte de ierste stei, Edam en Monnickendam. In de zeventiende iew woorte de groetste plasse in 't Waterland druuggelag. De modern gemeinte Waterland oontstoont in 1991 door sameveuging vaan de aw gemeintes Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken en Monnickendam.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Weesp

**Weesp** is e stedsje in de gemeinte Amsterdam, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, mèt 18.827 inwoeners (30 april 2017, bron: CBS) en 'n oppervlak vaan 21,83 km2 (daovaan 1,32 km2 water). Binnen 't stadsdeil Weesp ligke ouch nog de gehuchter De Horn en Uitermeer.

## Functies
Weesp is e veurnaom verkiersknouppunt; zoe koume bij de Weesper statie de lijne nao Amsterdam, Hilversum, Amersfoort en Lelystad same. Vaan historisch belaank is 't Weesper porselein, vaan toeristisch belaank zien de Weesper móppe, 'n soort keukskes.

## Ligking en beziensweerdeghede
Weesp ligk aon 't Amsterdam-Rijnkenaal, aon d'n Utrechse Vecht en aon de Smalle Weesp. 't Stedsje heet väöl vaan zien aajd aonzien bewaord. 't Vermelde weerd zien o.m. 't aajd raodhoes oet de achtiende iew, de walmör en de aw bastions en twie forte oet de Stèlling vaan Amsterdam.

## Historie
Weesp kraog in 1355 vaan graof Wöllem V vaan Holland stadsrechte.

In miert 2018 woort in e rifferendum gekoze veur 'n inlieving bij de gemeinte Amsterdam. Dit waor ouch wat de gemeinte wouw. Alternatief waor 'n inlieving bij Gooise Meren. De bestuurleke fusie woort op 24 miert 2022 voltrokke.

## Gebore of opgetrókke in Weesp
* Willem van Beusekom, radio-dj
* Sacha de Boer, nuitslezeres
* Midas Dekkers, bioloog
* Wendy van Dijk, actries en tv-presentatries
* Debby Petter, nuitslezeres en presentatries

## Externe link
* Website vaan 't stadsdeil Weesp
8 oktober

## Gebeurtenisse
* 451 - 't Concilie van Chalcedon begint.
* 1600 - San Marino nump 'n gesjreve gróndwèt aan.
* 1856 - 't Vereinig Keuninkriek en Frankriek beginne de Twiède Opiumoorlog tege Sjina.
* 1871 - De Groate brand van Chicago begint; deze zal tot 10 oktober doere en verwoes bienao de ganse sjtad.
* 1912 - De Ièrsjte Balkanoorlog briek oet.
* 1939 - Duutsjland annexeert westelik Pole.
* 1958 - In Stockholm weurt veur 't ièrsj 'ne pacemaker geplaatst bie 'ne miensj.
* 1967 - Che Guevara weurt gevange genómme in Bolivia.
* 1982 - In Pole weurt de vakbónd Solidarność verbao.
* 2005 - 'n Aardbeving mèt 'n krach van 7,6 op de sjaal van Richter riech in noordelik India en Pakistan väöl sja aan en veroorzaak doezende doaje.
* 2006 - De Nederlandse hockeyvrouwe were veur de zèsde kièr waereldkampioen.

## Gebore
* 1585 - Heinrich Schütz, Duutsje componis
* 1861 - Aristide Maillol, Franse beeldhouwer
* 1890 - Philippe Thys, Belzje fietserenner
* 1895 - Juan Perón, Argentiense president
* 1947 - Maurice de Hond, Nederlandse opiniepeiler en zakeman
* 1948 - Jack Spijkerman, Nederlandse cabaretier en presentator
* 1949 - Sigourney Weaver, Amerikaanse actries
* 1952 - Jan Marijnissen, Nederlandse politicus
* 1958 - Ursula von der Leyen, Duutsje politica
* 1976 - Renate Groenewold, Nederlandse sjaatsster
* 1985 - Bruno Mars, Amerikaanse popzenger

## Gesjtorve
* 1606 - Jan van Nassau, graaf van Nassau
* 1953 - Kathleen Ferrier, Ingelsje alt
* 1967 - Clement Attlee, premier van 't Vereinig Keuninkriek
* 1992 - Willy Brandt, bóndskanseleer van Duutsjland
* 2004 - Jacques Derrida, Franse filosoof
Metallica

**Metallica** is 'ne metalband oet de Vereinigde Sjtate.

## De beginjaore (1980-1990)

Lars Ulrich haet in 1980 in Recycler 'n advertentie gezat öm same mit geliekgestimde luuj 'ne metalband wool beginne. James Hetfield haet op die advertentie gereageerd en sjnel daonao heje ze hun ierste ontmoeting, mer in der zoemer vaan 1981 is Metallica pas ech onstange. Lars hej mit succes geprobeerd 'n biedrage te lievere aan *Metal Massacre*, 'n Metal Blade-compilatie. He mót dus hiel vlot 'ne band vorme öm dit nummer op te numme. Lars en d'r James zooge mekaar wir en 'ne derde tuup, Lloyd Grant spielde leadgitaar.

## Bandluuj
* James Hetfield - zank/ritmische gitaar (vanaaf 't begin)
* Lars Ulrich - drums (vanaaf 't begin)
* Kirk Hammett - leadgitaar (sins 1983)
* Robert Trujillo - basgitaar (sins 2003) 

### Bandluuj die d'r neet mie bie zeen
* Jason Newsted - basgitaar (1986 - 2001) Noe: Voivod, Echobrain
* Cliff Burton - basgitaar (1983 - 1986) doed gegange op 27 september 1986 durch e busongevaal tiedes 'ne tour mit Metallica
* Dave Mustaine - leadgitaar (1981 - 1983) Noe: Megadeth
* Ron McGovney - basgitaar (1981 - 1982) Noe: Brainkill

## Plate
**Kill 'Em All* (1983)
**Ride The Lightning* (1984)
**Master of Puppets* (1986)
**...And Justice for All* (1988)
**Metallica* (1991)
**Load* (1996)
**ReLoad* (1997)
**Garage Inc.* (1998)
**St. Anger* (2003)
**Death Magnetic* (2008)
**Hardwired... to Self-Destruct* (2016)
**72 Seasons* (2023)
### Live-albums
**The Good, The Bad And The Live* (1990)
**Live Shit: Binge & Purge* (1993)
**S&M* (1999)
**Orgullo, Pasión, y Gloria: Tres Noches en la Ciudad de México* (2009)
**Six Feet Down Under* (2010)
**The Big Four: Live from Sofia, Bulgaria* (2010)
**Six Feet Down Under Part II* (2010)
**Live at Grimey's* (2010)
**Helping Hands...Live & Acoustic at the Masonic* (2019)
**Live in Chile (1993 – 2017)* (2020)	
**Live in Argentina (1993 – 2017)* (2020)		
**S&M2* (2020)
### Euverig
**$5.98 Garage Days And More* (1987)
**Some Kind of Monster EP* (2004)
**Beyond Magnetic* (2011)
Miljoanelientsje

't **Miljoanelientsje** of *miljoenenlijntje* ies 'n sjpoorbaan van twelf kilomaeter, van de NS, tösje Sjaasberg-Kèrkrao en Zumpelveld. 

## Historie
In 1925 weurt gesjtart mèt 't aanlègke van 'n dubbelsjpoor. De koste zölle 1 miljoan gölle bedrage per kilomaeter. 't Trajek löp door oetgegrave gröbbe en tönnelsj en euver brögke. Neuge jaor later, in 1934, weurt de lien opegesjtèld veur goedereverveur. 
In Sjaasberg sjluut 't sjpoor aan op 't in 1896 ge-eupend trajek Zittert - Herzogenrath en in Zumpelveld op de in 1853 in gebruuk genómme lien Mestreech - Aoke. 't Sjpoor van Zumpelveld nao Sjpekhei, vanwege de koel: de Domaniaal Mien, 'ne zietak van Mestreech - Aoke, waor al in gebruuk saer 16 april 1871 en ies in 't miljoanelientsje opgenómme. 

In de Twiède waereldoorlog weurt 't 2e sjpoor opgebroke. Nao de oorlog weurt de lien tot inkelsjpoor hersjtèld.
Vanaaf 1949 zölle ouch luuj verveurd weure op 't miljoanelientsje. Reizigerstreine loupe dan van Heerle via Kèrkrao en Zumpelveld nao Sjin op Geul. In 1955 weurt de route verlengd tot de sjtasie Valkeberg, woadoor ze ouch 'n rol veur 't toerisme geit sjpele. Op 1 augustus 1954 weure de sjtoumtreine aafgelos mèt dieseltreine die de bienaam Blauwe ingel zölle kriege.  
Saer de sjleting van de Domaniaal Mien in 1969 ies 't verveur van goedere neet miè van beteikenis.
Vanaaf 1986 ies 't trajek Landgraaf - Kèrkrao geëlektrificeerd. 
In 1988 weurt de sjpoorwaeg door de N.S. opgeheve. 
In 1992 weurt 't baanvak van Zumpelveld tot Kèrkrao besjikbaar gesjtild aan de Z.L.S.M. (Zuud-Limburgse Sjtoumtrein Maatsjappie). Vanaaf 1995 zal dan 'n gedeilte van 't sjpoor gebruuk weure veur toeristische routes mèt sjtoumtreine. Vanaaf 2004 rieje dees treine door tot in Heerle. In 't veurjoar van 2006 is de ZLSM definitief eigenaar van 't trajek naodat de NS dit aan de ZLSM haet verkoch.

## Sjtasies en haltes

Aan 't miljoanelientsje liegke de volgende sjtasies en haltes:
* km 0: Sjaasberg, saer 1986: Sjtasie Landgraaf
* km 2: Hopel, later Sjtasie Eijgelshove
* km 4:  Sjtasie Sjevemet
* km 6: Sjtasie Kèrkrao
* km 8: Sjtasie Sjpekhei, 1970-1988: Kèrkrao-wes
* km 13: Sjtasie Zumpelveld

## Externe link
*www.miljoenenlijn.nl
Wester-Koggenland

*Wester-Koggenland*' is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 augustus 2006) 14.259 inwoeners en 'n oppervlak 62,59 km2 (daovaan 2,60 km2 water). De gemeinte umvatde de dörper en gehuchter Avenhorn, Berkhout, Bobeldijk, De Goorn (raodhoes), Grosthuizen, Oostmijzen, Oudendijk, Rustenburg, Scharwoude, Spierdijk, Ursem, Wogmeer (gedeiltelek), Zuid-Spierdijk en Zuidermeer.

De gemeinte Wester-Koggenland is in 1979 oontstande oet de aw gemeintes Avenhorn, Berkhout, Oudendijk en Ursem. Op 1 januari 2007 góng ze mèt Obdam op in de nui gemeinte Koggenland.
Wieringen

**Wieringen** is 'n veurmaolege gemeinte en e veurmaolig eiland in de Nederlandse provincie Noord-Holland, gans in 't noordweste vaan dees provincie, mèt (1 augustus 2006) 8716 inwoeners en 'n oppervlak vaan 212,50 km2 (daovaan 185,73 km2 water). 't Veurmaoleg eiland umvat de dörper Hippolytushoef, Den Oever, Oosterland en Stroe. Te noorde vaan Wieringen ligk de Waddezie, ten weste 't IJsselmeer. Vaanaof de wespunt vaan 't eiland, bij 't dörp Den Oever, begint d'n Aofsleetdiek, dee nao Friesland löp en 't IJsselmeer vaan de Waddezie sjeit.

## Historie
De naom "Wieringen" is aofgeleid vaan de gouw *Wiron*, dee in de middeliewe oongeveer 't modern Wieringen en de Wieringermeer besloog. Dizze naom is weer te verklaore oet 't Aajdfries *wîr*, wat *hoeger gelege land* beteikent. In de tiende iew waor Wieringen e bastion vaan de Vikinge, die vaan hei-oet de Nederlan plunderde - 'ne zèlversjat dee me in 1996 voont getuig dao nog vaan. Roond 1200 raakde 't gebeed vaan 't vasteland geïsoleerd en begós 't 'n eiland te weure. In 1284 woort Wieringen door de Hollenders vereuverd, die 't vaanaof 1299 bij 't gewes Wesfriesland indeilde.

Tot 1924 bleef Wieringen 'n eiland; in dat jaor kaom d'n dam vaan de Kop vaan Noord-Holland nao Wieringen veerdeg. In de jaore daonao kaom mèt d'n aonlag vaan de Wieringermeerpolder (1930) en d'n Aofsleetdiek (1932) hielemaol 'n ind aon 't eilandbestoon. Sins inkel jaore gief 't planne um roond 't eiland e kunsmatig meer aon te lègke, veur natuur- en recreatiedoele. In 2012 góng Wieringen op in de nui gemeinte Hollands Kroon.
Gelenge

**Gelenge** (Nederlands: **Gelinden**) is 'n Limburgs dörpke en deilgemeinte van de gemeinte Sintruin. Gelenge lie oan de zuid-oost kaant van Sintruin. De Sint-Kwintenskèrk in classicistische stijl is van 1791. 't Aat tolhaas van Gelenge (18e ief) is euvergebrocht nao 't oupelochtmuseum Bokrijk.

## Trivia
In Hiër (Heers) lache de minse mit de Glengeneren, ze hebbe een rijmke en 't giet zoe: "denge van Glenge kost z'n broek nie venge, ze laag in een kies, stijf vol pies"