open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wette van Kirchhoff

Onger de naam **wette van Kirchhoff** sjtaon ein aantal natuurkundige wette bekindj, twee in'ne elektrotechniek en ein in'ne thermodynamica.

## Elektrotechniek
In'ne elektrotechniek weurtj onger de **wette van Kirchhoff** ein tweetal väölgebroekdje regels versjtange die veurtkomme oet de principes van behoud van energie en lajing in elektrische circuits. De wette zeen vernumpdj nao de natuurkundige Gustav Robert Kirchhoff. Dees twee regels waerdje veur 't eers in 1845 besjreve en kinne waere aafgeleidj oet de Maxwellvergeliekinge.

### De eerste wet van Kirchhoff, "Kirchhoff's Current Law" (KCL)
't Principe van behoud van elektrische lajing impliceert de eerste wet van Kirchhoff, ouch waal de "Sjtroumwet van Kirchhoff" genumpdj.
:In eder knouppuntj in ein elektrisch circuit is de som van'ne sjtroume die in det puntj same komme geliek aan'ne som van'ne sjtroume die vanoet det puntj vertrekke.

:\sum{i_i}=0

Hiejbiej weurtj de conventie aangenomme dat toekommendje sjtroume positief waere geteldj en oetgaondje sjtroume negatief. 't knouppuntj kan geine sjtroum opsjlaon of aafgaeve.

### De tweede wet van Kirchhoff, "Kirchhoff's Voltage Law" (KVL)
't principe van behoud van energie impliceertj de tweede wet van Kirchhoff, ouch waal de "Sjpanningswet van Kirchhoff" genumpdj.
:De som van'ne elektrische potentiaalversjille (raekening hajend mit de richting) in eder gesjlaote lus in ein circuit is geliek aan nul.

:\sum{v_i}=0

Teikenconventie: Ein sjpanningsbron weurtj negatief geraekendj es ze de sjtroum wiltj laote vloeie in taegegesjtelde richting van'ne lus; eine sjpanningsval weurtj positief geraekendj es ze optreejtj in'ne richting van'ne rondjgangkspiel. De richting in ein lus weurtj biej conventie gekaoze en sjtuitj los van'ne lusongerdeile. 't Is praktischer om sjteeds dezelfdje richting (biejv. rechtsom) te keze binne ein lus. De teikes waere dan positief of negatief bepaaldj per sjpanningsbron.

## Thermodynamica
In'ne thermodynamica is op 't gebied van sjtraoling van verhitte lichame nog ein **wet van Kirchhoff** bekindj, die in informeel bewaordinge sjteltj det eine goje reflector sjlech absorbeertj en omgekeerdj. Dees wet van Kirchhoff zaetj 't volgenjde:
:Biej thermisch aevewich is de emissiviteit van ein veurwerp geliek aan de absorptiviteit.

Dees wet geldj inkel veur twee lichame op ongeveer dezelfdje temperatuur. Veur beraekeninge tösse de zon en'ne aarde kan de formule dus neet gebroektj waere.

## Bron

Dit artikel is in 't Oeals vertaaldj vanoet de Hollandse Wikipedia
Machiel Pomp

**Machiel Pomp** is 'ne Nederlandjse caberetier en leraar. In 1995 won d'r de gedeildje twieëde pries op 't Camarettefestival, same mit Richard Groenendijk. Hae is aafkómstig oet 't Groninger Studentecabaret. Ouch maakdje d'r mit Ben Jansen deil oet van 't duo Mannen met Pit.
Op dit memènt guuef d'r Ingels- en aerdkóndelès in Remunj oppe sjoeal Lyceum Schöndeln.
Watt

De **watt** (symbool **W**) is de aafgeleide SI-eenheid van vermoge. Ein gloeilamp mit ein vermoge van 60 watt gebroektj ein hoeväölheid energie van 60 joule per seconde.

: 1 W =1 \frac{J}{s} = 1 \frac{kg * m^2}{s^3} 

De eenheid is genumpdj nao James Watt.

Ein verajerde eenheid van vermoge is de paerdekracht (**pk**, **CV**) of ongeveer de Ingelse horsepower (**hp**):
:1 pk = 735,49875 W, terwiel 1 hp ~ 746 W

Ein praktische, neet-SI-eenheid, die rechsjtreeks van'ne watt is afgeleid is de kilowattuur **(kWh)**: 1 kWh = 3,6 MJ (megajoule). Dit is ein eenheid van energie.

Ein megawatt (symbool: **MW**) is geliek aan ein miljoen (106) watt. De productiecapaciteit van energiecentrales weurtj meistal in MW uitgedröktj. Zo is de netto opwek van ein eenheid van'ne Clauscentrale in Maasbrach 600 MW, dus sjtuitj dao ein totaal netto vermoge opgesjteldj van ongeveer 1200 MW. 

't Vermoge van transformators weurtj geweunlik uitgedröktj in voltampère.

## Bron

Dit artikel is vertaaldj vanoet de Hollandse Wikipedia.
Secónd

't Woord **secónd** is aofkomsteg vaan 't Latiense *gradus secundus* wat lètterlek twiede stap beteikent. Veur 'n deil heet dat betrèkking op 't zestigtalleg stèlsel zoewie dat in Babylon in gebruuk waor. Me verdeilt vendaog d'n daag nog steeds ore en graode (vaan 'ne cirkel) iers in 60 menute (d.w.z. klein deilkes) en (es twiede stap) dizze weer in 60 secónde (twiede klein deilkes). 
't Woord heet beteikenisse in de natuurkunde, de wiskunde en de meziek.

## Beteikenisse
### Natuurkunde
De **secónd** is de internationale standaardeinheid vaan tied. Zie is gedefinieerd es de door vaan 9&nbsp;192&nbsp;631&nbsp;770 periode vaan de straoling die correspondeert mèt d'n euvergaank tösse de twie hyperfienenergieniveaus vaan de grondtouwstand vaan 'n 133cesiumatoom in rös bij 'n temperatuur vaan 0 K. 't Symbool veur dees einheid is **s**. Neet zjus is **sec**.

Umtot de secónd noe neet langer gedefinieerd is es 'n vas gedeilte vaan d'n daag, is 't noedzakelek gewore noe en daan 'n sjrikkelsecónd in te voge.

### Wiskunde
In de meetkunde 't symbool **"**, 'n 1/3600e deil vaan 'n graod.

### Meziek
In de meziek is 'n secónd 'n interval tösse twie opeinvolgende toene, nao de prime 't twiede interval. Miestal sprik me hei evels vaan secunde.

## Gesjiedenis vaan de seconde es tiedseinheid
De secónd is 'n aw einheid. De oersprunkeleke definitie vaan de secónd is gebaseerd op de definitie van 'n etmaol. De secónd is éin zestigste deil vaan 'n menuut, 'n menuut is éin zestigste vaan 'n oor, en 'n oor is éin veerentwintigste vaan 'n etmaol. Es 'n etmaol weurt gezeen es d'n tied tösse twie opeinvolgende hoegste zonnestande bliek tot dees definitie neet nauwkeureg genóg is, want d'n doer vaan 'n etmaol kin, o.a. door de neet-cirkelvörmege eerdbaon, einegszins variëre.

Um de secónd te standaardisere woort 'n gemiddeld etmaol gedefinieerd, en de secónd woort éin 86.400ste daovaan (= 60 × 60 × 24).

Dees definitie voldeech prima, totdat astronome drachter kaome tot ouch de gemiddelden daag neet zoe constant is es me gere zouw wèlle. De eerd drejt namelek steeds lankzamer. In 1956 woort door de Internationaal Commissie veur Maote en Gewiechte de gemiddelden daag vaan 't jaor 1900 es officiële oetgerope, en de secónd woort gedefinieerd es éin 31.556.925,9747-ste vaan dat jaor. Dees definitie waor neet handeg, want niemes mie kós mete wie lang 't jaor 1900 perceis gedoort had.

Mèt de introductie vaan de atoomklokke woort 't meugelek de secónd uters nauwkeurig te definiëre. De heibove geneumde atomair definitie is in 1967 internationaal vasgelag. Vaanaof toen weure af en tow sjrikkelsecónde aon de officiëlen tied touwgeveug um deveur te zörge tot dee in de pas blijf loupe mèt de drejjing vaan de eerd.
Planeet

'n **Planeet** is 'n hiemelliechaam wat volges de definitie voldeit aon drei veurwaarde. 'n Planeet:
#bevint ziech in 'n baon roond 'n staar;
#heet genóg massa um mèt häörr eige zwoertekrach de intern krachte vaan häör eige liechaam te euverwinne zoetot daomèt 'n hydrostatisch evewiech bewèrkstellig weurt (m.a.w. gedreug ziech es 'n vleujstof en is daodoor naogenóg roond);
#heet de umgeving vaan häör baan zuver geveeg vaan aander objekte.

Op de IAU-conferentie vaan augustus 2006 woort bovestaonde definitie aongenome um hiemelliechame binne us zonnestèlsel te classificere. Heidoor verloor Pluto de status vaan planeet. Es aon veurwaarde 1 en 2 weurt voldoon, mer neet aon veurwaarde 3, weurt 't betreffende objek 'n dwergplaneet geneump; veurbeelde zien Pluto, Ceres en Eris. Veur de classificatie vaan planete boete us zonnestèlsel (exoplanete) zien, oonder aandere door de meujleke woernumming, nog gein regels vasgestèld.

De wetenschap die ziech bezighèlt mèt 't bestudere vaan planete en aander hiemelliechame hèt planetologie.

## Referenties
Staar

'n **Staar** is 'n bolvörmig hiemelliechaam, bestaond oet leechgevend plasma. Bij de mieste stare is d'n drök en temperatuur vaan de inwendege gaasconcentratie zoe hoeg tot dao kernfusiereacties plaotsvinde. Daobij weure enorme hoeveelhede energie geproduceerd die door de staar weurt oetgezonde in versjèllende golflengte. De belaankriekste golflengte is woersjienelek de spectrale band vaan 't ziechtbaar leech. Ouch de eindstadia vaan stare, de witte dwerge en neutronestare, boe-in de kernfusie tot 'n ind is gekoume, weure tot de stare gerekend.

De staar die 't kortste bij is is veur us de Zon. Daonao volg de staar Proxima Centauri. 

## Zuug  ouch
* Starebeeld
* Supernova
* Zwart gaat
Tao

**Tao** of dao figuurlek *waeg* of *pad*, oetgesjpraoke es "Daauw", is 'n waezelek oonderdeel van de oosterse filosofie.

Es filosofisch begrip is 't de aalömvattende, oet zichèges besjtaonde, ooneindige, tiedloze kosmische èènhèèd. De brón van aal én de besjtèmming van aal. Zoonder begin en zoonder èng. 't Begrip Tao sjtèèt centraal in 't taoïsme.

Me kan d'r Tao allèng bie benaodering lieëre begriepe. In d'r tekst van d'r Tao Te Ching, dae vólges de överlievering zów gesjraeve zieë dör Laozi, sjteet: "De essentie van d'r Tao is dat 't neet oetgedrökt kan werre. Es me deenkt 't waal te kènne oetdrökke, dan is 't neet d'r Tao." D'r Tao is vörmloos en neet geboonde an 'n vörm.

D'r Tao voedt aal. 't Sjept de geweunsjde ordeleke patroeëne in d'r chaos. Mae d'r weunsj nao ordeleke patroeëne zal noeëts vervöld werre. Me kan allèng mer óp 't pad blieve van d'r zeuktocht. In d'r Taoïstische lieër is Tao de kwalitèèt van dae zeuktocht. 'ne Keunstenaer is ieëmes dae d'r naodrök laet óp 't bewandele van d'r waeg in plaatsj van óp de besjtèmming.

## Externe links
* Tao Te Ching - Lao Tze (Ingelsje tekst)
Cisterciënzers

De kloeësterorde van de **cisterciënzers** is opgerichd in 't Fraanse Cîteaux in 1098 dör Robert van Molesme. Soms wert de orde ooch Bernardiene geneumd.

De aanleiding waor wiejergaonde vervlakking in de naovolging van d'r Regel van Benedictus in de Fraanse benedictienerkloeësters, väöral in d'r Abdij van Cluny. Wie de leiding van d'r abdij va Clairvaux, 'n dochter-abdij van Cîteaux, övergong in de heng van Bernardus va Clairvaux waoërt de bewaeging pas 'n groeët succes. De orde is dan ooch neet geneumd nao d'r sjtichter mae nao d'r Latiense naam väör d'r örsjte abdij van de orde: Citeaux - Cistercium.
Robertskroed

't **Robertskroed** (Geranium robertianum) is geneumd nao Robert van Molesme, d'r sjtichter van de cisterciënzerorde.


(MHNT) Geranium robertianum - Leafs and buds.jpg|
(MHNT) Geranium robertianum - blossom.jpg|
(MHNT) Geranium robertianum - buds.jpg|
(MHNT) Geranium robertianum - fruit.jpg|
Twiehieregheid vaan Mestreech

Mèt de **Twiehieregheid** weurt de Mestreechse periode vaan 1204 tot 1794 bedoeld.

In 1204 woort de stad Mestreech, die bij 't Prinsbisdom vaan Luik hoort, door d'n Duitse keizer in lien gegeve aon d'n hertog vaan Braobant. Vaanaof dat momint had Mestreech twie hiere, de prins-bisjop vaan Luik en d'n hertog vaan Braobant. Ten zuie vaan de Aw Brögk waor 't Luiks, ten noorde daovaan waor 't Braobants en 't centrum vaan de stad waor neutraal of twiehiereg. Luiks waor in 't twiehiereg centrum wee oet 'n Luikse mojer gebore waor of aofkomsteg waor oet 't gebeed vaan 't Lambertuskappitel vaan Luik of Sint Oda vaan Amay; Braobants wee 'n Braobantse mojer had.

't Adagium (spreuk) vaan 't stadsbestuur waor daan ouch: *Eine hier is geine hier, twie hiere zien 'ne hier*.

Wie de Nederlandse stadhawwer Frederik Hendrik in 1632 Mestreech op de Spanjole veroverde, troje de Staote-Generaol vaan de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen in de rechte vaan d'n hertog vaan Braobant (de keuning vaan Sjpanje waor naomelek ouch hertog vaan Braobant).

De Twiehieregheid of 't condominium bleef dus bestoon, noe mèt de Staote-Generaol en de prins-bisjop vaan Luik, zoewie o.m. F.K. de Velbrück, es de twie hiere. Aon dees situatie kaom in 1794 'n ind, wie de Franse de stad veroverde en ze vervolges tot 1814 hoofdstad vaan 't  departemint Nedermaos maakde.

De Twiehieregheid is trök te vinde in 'n aontal gebouwe in Mestreech, met naome 't gotisch Dinghoes (roond 1470) en 't Hollends classicistisch Stadhoes (Pieter Post, 1662) oppe Merret.
Aquaplaning

**Aquaplaning** (oetsjpraak: akwaplening) of **watergladhèèd** is 't versjiensel dat 'ne dunne waterfilm oontsjtèèt tösje de beng van 'ne varende brómmer, motor, wagel of vleegmesjieng en d'r geasfalteerde waeëg, oeëdör dit voertuig (tiedelek) oonbesjtuurbaar wert. 

Aquaplaning is messjie wal de bekèndste vörm van (elasto)hydrodynamische sjmaering. Es gevolg van de sjnelhèèd oontsjtèèt d'r in 't wigvörmig gebied aan de väörziej tösje d'r baand en d'r waeëg 'ne drukopboew in d'r waterfilm. Es d'r drukopboew voldoende is öm 'ne hydrodynamische film tösje d'r baand en d'r waeëg te vörme gèèt de tractie og aandrievingskrach verlaore, mèt soms vervaelende gevolge.

De kaans op aquaplaning wert vergruuët dör sjpoorvörming, versjlaeëte beng, e lich voertuig mèt (verhoudingsgewies) brèj beng, sjnelhèèd en vöral combinaties van dis factore.

## Remedies

Vanoet de hydrodynamische sjmaeringstheorie kènt werre aafgeleid welke actie 't bèste is öm d'r dunne waterfilm zoe flót mäögelek aaf te braeëke. Dör *gaas te gaeve* zal 't rad, dat zoonder tractie flótter zal goeë drieje, allèng mer mieë water tösje de beng en d'r waeëg paeërsje. Dör *te remme* zal de filmdikde afnaeme. Óp 't momaent dat 't contact hersjtèld wert, besjtèèt evvel 't gevaor dat 't rad neet flót genóg óp geng kènt kaome oeëdör tóch nog sjlipgevaor besjtèèt. 't Bètste advies is daovör: induje van de kóppeling.

Èges kènt me probere öm aquaplaning te väörkaome dör de beng óp tied te vervange. De wateraafveurgroeves in de beng mótte nog good te zieë zieë.

## Aander vörm

'n Aander bekènde vörm van aquaplaning is 't oontsjtoeë van 'ne dunne waterfilm oonder d'n veuj in 't zjwèmbad of in de badkamer. Dis vörm van aquaplaning oontsjtèèt neet dör 'n sjnelhèèdseffect in langsrichting mae dör 't buffereffect, 'n sjnelhèèdseffect loeëdrech óp d'r film. 't Water haat tied nuëdèg öm tösje d'r voot en d'r vloer voet te sjtrome. Bie 'ne hieël dunne film sjtroomt 't water laestèg voet oeëdör tied nuëdèg is öm 't contact mèt d'r vloer te hersjtèlle.

## Toepassing in d'r techniek
 
In d'r masjiengerboew is de hydrodynamische sjmaering zjuus hieël geweunsjd ömdat wrieving en slietage hiemèt bekaans gaans väörkaome wert.

In verbrenningsmotere zeunt de ingenieure d'r bieväörbeeld in gesjlaagd tösje de mètste bewaegende oonderdele 'ne dunne aoëliefilm te oonderhouwe (bieväörbeeld krukas-krukaslagers, zugervaer-cilinderwand).
Dinghoes

't **Dinghoes** steit op de hook vaan de Kleine en de Groete Staat in Mestreech. 'Staat' beteikent 'dao boe 't steielek gezag gevestig is'. De naom Dinghoes kump vaan 't Germaanse zelfstandeg naamwoord 'ding', wat 'plaots boe rech gesproke weurt' beteikent. Allewijl zien v'r dat nog trök in 't woord 'geding' of 'kórt geding'.

't Geboew waor oorsjpronkelek ópgetrókke oet vakwaerk en sjtamt oet 1470. In d'r vólgende ieëw waoërt d'r gotische gèvvel geboewd, dae gaans gemakd is va blowwe sjtèè. In dae tied waor 't bordes mèt de trappepartiej fraaier en mieë gedetailleerd wie de herópgeboewde trap va noe. D'r wert bewaerd dat 't geboew oorsjpronkelek 'n verdeep hoeëger waor, mae dat die neet mie truuk ópgeboewd is nao de besjadiginge bie 't belègk van 1793. Zieëker is dat evvel neet. Waal zieëker is dat d'r driejheukige timpaan, 't steil óplópend zadeldak dat 'n aoëpe klókkesjpitske drègt, väöl later es wie an 't èng van d'r 16de ieëw is aa-brach. 't Dinghoes drègt twieë jaortalle die duide op verboewinge: in de baogpartiej van de middelste veenster óp 't driejde verdeep sjtèèt 't jaor 1696 en baove de ziejdäör in de Joedesjtraot 't jaor 1749.   *Zicht op Maastricht* neumt dit lètste jaor es 't jaor dat de oorsjpronkeleke trappepartiej is aafgebraoëke. In 1912 waoërt de huidige trap geboewd.

Tot haafweeg de zeventienden iew waor hei 't hoeggerech vaan de twie hiere vaan Mestreech gevestig. Door de Twiehieregheid waoren 'rs dat dus twie: 't Luikse en 't Braobantse. Daneve goaf 't ouch nog 'n lieggerech veur minder zwoer delicte en lieger zake: de Lanscroon, wat 50 meter weier in de Groete Staat laog. Dit gerech waor gezamelek Luiks-Braobants. De gievelstein vaan de Lanscroon is nog steeds te vinde in de gievel vaan 't warehoes Vroom en Dreesman.

De gewoene Mestreechteneer besjouwde 't Dinghoes es 't stadhoes.

In 1664 woort 't stadhoes op de Merret geopend. De twie gerechte woorte dao ouch oonder gebrach. Daonao heet 't Dinghoes versjèllende functies gehad. In d'n Twiede Wereldoorlog zaot dao de Lochbesjermingsdeens. Um 't beter te besjerme tege bomme woort op de ierste verdeping al veur d'n oorlog 'ne betonne vloer gelag. Dee zörgde evels deveur tot 't hoes góng verzakke en in 1968 woort 't Dinghoes geslote veur restauratie. In de kelder zaot op dat momint Pieke Dassen al sinds 1953 mèt zien poppetheater 'De Poesjenellenkelder'. Dit theater mós toen de deure slete.

Pas in 1984 waor de restauratie klaor, boenao 't VVV in 't gebouw kaom. D'n opvallende trap aon de väörkant duid mesjiens wel op de Twiehieregheid.

## Referentie

## Externe leenk
Poskaarte oet 't begin vaan d'n 20sten iew
Lies vaan illemènte op nómmer

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
Lies van sjeikundige elemaente óp atoomnummer.

Ópmerkelek in d'r tabel zeunt de atoomnummers 112 tot 118. 'n Aantal van dis elemaente waoërt bies huuj nog neet oontdèkt, mae dör d'r sjtreng logische ópboew van d'r tabel, is 't väörsjpelle van de samesjtèlling van dis elemaente gaans good mäögelek. Hun benaming is gebaseerd óp de Latijnse telwäöerd: 112 is un-un-**bi**-(i)um, enzovoort.

----
Misdener

'ne **Misdener** of **misdeender** ies 'ne jóng of 'ne volwasse man (acoliet), dae de katholieke preester assisteert bie 't oetveure van de Heilige Mès of Eucharistieviering en 't lof. Ouch hölp 'r bie processies door 't wierouksvaat te drage of te bedene of mèt de belle te rinkele bie 't loupe of aan 't rösaltaor. Aan 't begin van de brónk dreug hae 't processiekruus. Tegewoordig kènne ouch maedsjes misdener were. Tot op 't ing van de 20e iew mochte in väöl kèrke maedsjes of vrouwe geine misdener of 'n ander functie, zoa-es lector, zin. Zie waore neet bevoeg um op 't preesterkoar te kómme. 

Vreuger zagte ze ouch waal *koarezel* tege 'ne misdener.

## Take
De take van 'ne misdener zint:
* De altaortaofel dèkke. Kennekes mèt water en wien vaerdig zètte.
* Eventueel keertse aansjteke i.[.v. de köster.
* De bel loewe veurdat de deens begint.
* De belle rinkele bie de consecratie
* 't Wierouksvaat drage of bedene
* Sóms: 't binnedrage van 't groat missaal, de Paosjkeerts, de Adventskeerts of 't processiekruus

## Kleiing
Meistal dreug de misdener 'ne roaje toog, mèt dao-euverheen 'n wiete superplie. Bie begreffenisdeenste ies de toog zjwart. De moderner oetveuring ies 'n kleid in gebroke  wiet of beige, albe geneump, mèt dao-op 'ne cingel of kaord.
Acoliet

'ne **Acoliet** ies 'ne volwasse man, dae de katholieke preester assisteert in de Heilige Mès of Eucharistieviering of in 't lof. 'ne Ouwere misdener weurt ouch acoliet geneump. 't Woord acoliet kump oet 't Grieks en beteikent *plaatsvervangend*. Acoliete maoge ouch de communie oetreike. Nao hun functie were ze: kruusdrager, leechdrager of wierouksdrager geneump.

'ne Acoliet haet de liègste wiejing gekrege en huèrt bie 'n bepaald biesjdóm of bie 'n kloasterorde.
Hae ies lid van de clerus, 'ne verzamelnaam van ederein dae in de Katholieke kèrk 'n bepaalde wiejing haet ontvange.
Isidorus van Sevilla

**Isidorus van Sevilla** , gebore in Cartagena in Sjpanje in 560 en gesjtorve in Sevilla op 4 april 636 ies 'ne heilige, dae in 1598 door de katholieke kèrk heilig ies verklaord.

Isidorus van Sevilla ies de officieuze petroanheilige van 't internet en zien gebrukersj. Dat haet 'r te danke aan 't door häöm samegesjtèlde *[[Etymologiae]]*, 'n 20 deilig bookwerk. In de Miedelièwe fungeerde dit werk es 'n encyclopedie van alles wat aan kennis besjtóng op de ganse westerse waereld. Internet ies es 'n hudige, virtueel, encyclopedie te besjouwe. 
Ziene fièsdaag vèlt op 4 april.

'ne Andere heilige Isidorus van Madrid ies ouch in Sjpanje gebore, in 't jaor 1070 en gesjtorve op 15 mei 1130 in Madrid. Deze Isidorus ies de petroanheilige van boere en tuindersj.

## Internet es virtueel baevaartsoord
De heilige Isidorus haet in Nederland gein eige baevaartsoord. De waereld van de computer en internet zint te besjouwe es zien virtueel Isidorusheiligdom. 

## Attribute
Hae weurt aafgebeeld mèt 'ne inkpot, 'n gauzevaer en 'n book. Sóms dreug 'r 'ne biejekörf vanwege zien praeke. Allewiel weurt 'r ouch aafgebeeld mèt 'ne computer of 'n toetsebord.
Isidorus van Madrid

**Isidorus van Madrid** ies 'ne heilige, dae gebore ies  in Madrid (Sjpanje) in 1070 en gesjtorve op 15 mei 1130. Hae ies de besjermheilige van boere en tuindersj. Ziene fièsdaag vèlt op 15 mei. Isidorus woort heilig verklaord door Paus Gregorius XV op 12 maart 1622.

Zien attribuut ies de reek, sjöp of gaffel.

## Leve
Isidorus sjtamde oet 'n boeregezin. Later zou hae zelf, same mèt zien vrouw Maria Torriba of "de la Cabeza", 't zjwoar boerewerk combinere mèt baeje en ziech inzètte veur de ander luuj. Al tiedes zien leve were 'n paar wondere aan häöm toegesjreve.

## Kèrk

Aan de *Plaza Mayor* in Madrid sjteit de kèrk, die gewiejd ies aan de petroanheilige van de sjtad: de San Isidrokèrk. 't Betref 'n 18e ièws barok geboew. 

## Kèrke en Kapelle in Limburg
In Heibloem (1952) en in Haler-Uffelse (1951) (allebei in de gemeinte Leudal) liegke kèrke gewiejd aan Isidorus.
In Neer (gemeinte Leudal) sjteit 'n neogotische kapel oet 1925-1930 mèt 'n beeld van de heilige (mèt sjöp en ploog) en in  Zjwier, bie Wienesrao sjteit 'n Isidorus baekapel saer 2000. Binne in 't geboew sjteit 'n mergele Isidorusbeeld gekap door Jan Aarts oet Valkeberg nao 'n veurbeeld oet Sjpanje. In 't geboew hange 4 sjilderieje oet 't leve van de heilige van de sjilder John Dekkers oet Zjwier.

## Naamgenoat
'ne Andere heilige mèt dezelfde naam ies Isidorus van Sevilla, gesjtorve op 4 april 636 in Sevilla (Sjpanje). Hae ies de hudige petroanheilige van internet en computersj.
Isidorus

Isidorus kènt verwieze nao de heilige:
* Isidorus van Sevilla, 'ne Sjpaanse heilige, besjermheilige van internet en computersj
* Isidorus van Madrid, 'ne Sjpaanse heilige, petroanheilige van boere
Kaumermuële

De **Kaumermuële** (Hollendsj: Caumermolen) is ing watermuële in ’t zuudoeëste va de geminde Heële.

## Historie

De ieësjte verwiezing noa de Kaumermuële, die ligk in ‘t daal va gen Kaumerbaak, is oet 1371. Historici dinke dat de muële egelig nog vöal ouwer is, en dat ’t al i d'r elfde ieëw ing muële goof op dees plaatsj. De Kaumermuële is de aodste muële va Heële.

De Kaumermuële woar i de middelieëwe de banmuële van Heële, woeë de luuj oet ’t dörp zich ’t kore móste loate male. ’t Hoes woeëd bis i gen twintiger joare nog gebroek es watermuële. 't Muëlerad is noa d'r Twieëde Weltkreeg voet gedoa. 

De muële sjpilde ing rol i de gesjiechte va de Bókkerieësj, ing Limburgse devebende. Historici betwiefele hütsedaags dat die devebende wirkelig hat besjtánge. Evvel, de autoriteite i d'r achtieënde ieëw woare üevertuug dat de bende besjtóng en trone fosj op. Hóngerde, waarsjienlig onsjuldige lüj, woeëte geëkseketeerd.

I december 1772 woeëd durch ing hamfel sjelme igebroake i de Kaumermuële. De deve klauwde ing paar tute mit kore, mè woeëte semlig flot gesjnap. Wie ze gemarteld woeëte, bekinde ze dat ze Bókkerieësj woare en numde vöal name va anger miensje die óch Bókkerieësj zówe zieë. I de joare doanoa zint in de sjtrieëk va Heële 186 miensje ópgehange of i de gevangenis gesjtórve. 
 
## Etymologie

D'r naam *Kaumer* i Kaumermuële kunt va *kalde born*, dat wil zage 'kouwe brón'.

## Externe leenk
*Kaumermuële Rieksmonumaent
Les bijoux indiscrets

**Les bijoux indiscrets** (De indiscrete juwele) is 'ne roman libertin dae in 1748 anoniem is oetgegaeve dör Denis Diderot.

Dis allegorie waor d'r örsjte roman va Diderot en sjildert Louis XV va Fraankriek in de figuur van d'r sultan Mangogul van d'r Kongo dae van d'r genie Cucufa 'ne reenk kriet dae 'm de mach gèft öm genitale dele, in 't Fraans ooch bijoux geneumd, va vrówwe te doeë kalle.

Me vindt 'n vergeliekbaar thema en dat zów Diderot gekaand mótte ha in *Le Chevalier qui fist parler les cons*. 't Ègeste idee van 'n apparaat dat vrówweleke genitale dele dèèt kalle dör 'n magische tösjekomst vindt me ooch in e verhaol van Caylus oet 1747.

Allewiel kèn v'r De Vaginamonologen.
## Referentie

## Externe leenk
* Les bijoux indiscrets
Gekrusj

**Gekrusj**, ooch **huidvlèèsj** of **zoere zult** geneumd, is 'n Euregionaal sjtreekproduct. 't Is 'n zoerig, grieskleurig broeëdbelèk dat gemakd is van 'ne in twieë gehówwe vaerkeskóp, get knäöek vör extra gelatien en aander aafvalvlèèsj dat nao 't sjlachte van e vaerke överblieft. Al dit vlèèsj wert in 'ne inmaakskaeëtel gekaoëkd oeëbie 'ne hieël penetraante geur vriekeumt. Laurier en aedsje gaeve d'r typisch zoere sjmaak. Es 't vlèèsj gaar is wert 't dör de vlèèsjmäöle (mèt de groeëtste laoëker) gedriejd. De knäöek broejt me voet en d'r bouillon löt me inkaoëke. 't Vlèèsj en d'r bouillon reurt me dörèèn en dit sjödt me in keump, die kaod voetgezat werre. Dör d'r natuurleke gelatien sjtolt 't gekrusj en kan me d'r sjiefkes of blökskes va sjnieje. Opdene mèt zjwart broeëd, mósterd, ingemakde augurke en zilverunsjes.

## Kiekt óch
* Preskóp
Missaal

'ne **Missaal** ies 't liturgisch book van de Heilige Mès bie de Katholieke, woa-in de tekste van 't vas gedeilte en de gewoon gebede sjtoon aafgedrök. Wiejer sjtoon d'r ouch de wieselende gebede in, gezange en lezinge veur alle daag en in de volgorde van 't kèrkelik jaor.
In 't book sjtoon ouch de fièsdaag van alle heilige.
De preester of celebrant maak gebruuk van de groate altaarmissaal en de kèrkgenger gebruuk de volksmissaal, handmissaal of kleine missaal. 

## Altaarmissaal

Deze groate missaal weurt door de veurgenger gebruuk tiedes de viering. 't Book, dat rechs op de taofel sjteit, wieselt bie 't Evangelie van plaats (nao de linkerzie van 't altaor). 

## Gesjiedenis
De ièrsjte missaal, *Missale Romanum*, woort oetegegeve in 1570 nao 't concilie van Trente (1545-1563) door Paus Pius V. 't Book woort veurgesjreve aan alle Katholieke kèrke ter vervanging van alle veurgaonde, land- en sjtreekgebónge beuk.

Tot hauverwaegs de 20e ièw ies d'r nieks wezeliks veranderd gewore aan de inhoud van de missaal.
Nao de opkóms van de liturgische bewaeging kaome d'r extra oetgaves veur de kèrkbezeukersj, volksmissale woa-in neve de Latiense tekste ouch de vertalinge in de volkstaal waore opgenómme.

Saer 't Twiède Vaticaans Concilie maog bie de offieel vieringe de landstaal gebruuk were. De nuje *Missaal van de Romeinse liturgie* dateert van 1970, de gecorrigeerde versie van 1975.
De oetgaaf van de volksmissale weurt meistal verzörg door liturgische apostolate van versjillende kloastersj. Veural de Benedictienersj en Norbertienersj hele ziech dao-mèt bezig.

## Kingermissaal
In vreuger jaore krege kinger bie de 1e Heilige Communie of bie de Plechtige communie hunne 1e kingermissaal of 'ne handmissaal.

## Mèsbeukske
Allewiel weurt door de luuj in de kèrk gebruuk gemaak van 'n mèsbeukske (an de parochie i.p.v. 'ne missaal. Hie in sjtoon 'n aantal mèsse en gezange, ouch in naovolging van 't kèrkelik jaor. 

'n Aantal pagina's mèt de tekste en gezange veur eine speciale deens hèt ouch 'n mèsbeukske.
Lof

't **Lof** ies 'n godsdeenstige plechtigheid, die gehouwe weurt in de naomiedig. De geconsacreerde hostie of 't Allerheiligste, in de monstrans of ciborie, weurt oetgesjtèld. De aanwezige baeje de roazekrans en zinge hymnes van o.a. Thomas van Aquino (Adoro te en Tantum Ergo). Ouch bekènd ies 't Ave verum corpus van o.a. Wolfgang Amadeus Mozart. De viering weurt be-eindig mèt de zege.

't Lof dateert oet de 13e ièw en ies veural in de 15e en 16e ièw wied verbreid. Saer de Contrareformatie haet 't lof de plaats ingenómme van de vespers. Nao 1960 weurt 'r in Nederland gein lof miè gehouwe.
Poetes

**Poetes**, ooch waal **bloedwaoërsj** of **zjwarte trip** geneumd is 'ne waoërsj dae oorsjpronkelek gemakd waoërt van 't *gepoets*. Allewiel broekt me gekaoëkd sjpek en gehaks va vaerkesvleesj, get un, e paar sjnaeje wit broeëd en vaerkesblood. Dat mengsel wert in 'ne vaerkesderm gedoeë en da wer gekaoëkd. 
 
Óp 't Hóllendsj haat d'r waoërsj 'ne diameter van 10 cm; óp 't Belsj va 4 cm diek. Me kan d'r poetes oet de daerm doe en rul bakke mèt sjtukskes appel. Ooch kan me d'r waoërsj in sjiefkes, mèt get appel bakke.

Óp 't Belsj en in Duutsjlaand kènt me ooch witte trip en in Wallonië d'r gekruujde greune trip.

De sjtökskes sjpek in d'r waoërsj werre, en ooch die in kreboet, op sómmige plaatsje "hèlligedaag" geneumd.
## Etymologie
Poetes is verwaant mèt *gepoets*, alle aeëtbare ingewande va e verke.
Hoonderragout

'ne **Hoonderragout**, ooch wal **kipperagout** geneumd, is 'ne witte ragout óp basis van 'n dieke witte geboonde saos, die vermengd wert mèt kippebouillon en room en daonao wert gevuld mèt sjtukskes gekaoëkd wit hoondervleesj en gebakke champignons en un. D'r ragout wert aafgemakd mèt paeëper en zaot en wert gebruukd öm körfkes mèt te vulle.
Preskóp

**Preskóp** (Nederlands: *Hoofdkaas*) wert i.t.t. gekrusj gemakd van baeëter sjtökke vaerkesvlèèsj, dat nao 't kaoëke in water mèt aedsje en laurier, in fieng sjtökskes gesjnaeje wert. Dis vlèèsjsjtökskes werre vermengd mèt d'r ingekaoëkde bouillon, oeë gelatieneblaedsjes in gedoeë zeunt.

Daonao deèd me 't waerm vlèèsjmengsel in keump oeëin 't sjtolle kan.
Scarlett Johansson

**Scarlett I. Johansson** (New York, 22 november 1984) is 'n Amerikaanse actrice.

## Filmografie
* Mary Queen of Scots (2009) .... Mary, Queen of Scots
* The Spirit (2008) .... Silken Floss
* He's Just Not That Into You (2008) .... Anna
* Vicky Cristina Barcelona (2008) .... Cristina
* The Other Boleyn Girl (2008) .... Mary Boleyn
* The Nanny Diaries (2007) .... Annie Braddock
* The Prestige (2006) .... Olivia Wenscombe
* The Black Dahlia (2006) .... Kay Lake
* Scoop (2006) .... Sondra Pransky
* The Island (2005) .... Jordan 2 Delta / Sarah Jordan
* Match Point (2005) .... Nola Rice
* In Good Company (2004) .... Alex Foreman
* The SpongeBob SquarePants Movie (2004) (voice) .... Mindy
* A Good Woman (2004) .... Meg Windermere
* A Love Song for Bobby Long (2004) .... Pursy Will
* The Perfect Score (2004) .... Francesca Curtis
* Girl with a Pearl Earring (2003) .... Griet
* Lost in Translation (2003) .... Charlotte
* Eight Legged Freaks (2002) .... Ashley Parker
* An American Rhapsody (2001) .... Zsuzsi/Suzanne Sandor (at 15)
* Ghost World (2001) .... Rebecca
* The Man Who Wasn't There (2001) .... Birdy Abundas
* My Brother the Pig (1999) .... Kathy Caldwell
* The Horse Whisperer (1998) .... Grace MacLean
* Home Alone 3 (1997) .... Molly
* Fall (1997) .... Little Girl
* Manny & Lo (1996) .... Amanda
* If Lucy Fell (1996) .... Emily
* Just Cause (1995) .... Kate Armstrong
* North (1994) .... Laura Nelson

## Links
* Profiel op de IMDB
Saoze

'n **Saos**, van 't Fraanse *sauce*, „breuj“ oet 't Latiense *salsa*, „gezaote breuj“ is 'ne vloeibaar bies romig geboonde biegerech bie versjillende werm en kow gerechte, salades en desserts.

## Werm saoze

### Knoflook-roomsaos
Bie de Gans op de wies va Visé wert 'n **knoflook-roomsaos** gaeëte.

Ingrediaente:
* 4 à 6 tieëne knoflook
* 150 g bótter
* 3 èèjdäöere
* 200 g room
* paeëper en zaot

Kwètsj de sjöngemakde knoflooktieëne in e penneke en doeg dao op gaans klèè vuur bietsje bie bietsje de gesjmoolte bótter bie. En daonao de lósgeklópde èèjdäöere. Reur good mèt 'ne hóte laeëpel bies 'n fieng saos oontsjtèèt. Doeg da oonder good reure d'r room d'r bie. Brèng de saos óp sjmaak mèt paeëper en zaot en haow ze waerm (evt. au bain-marie).

## Kow saoze

### Mayonaise

**Mayonaise** is 'n kow saos die traditioneel gaeëte wert bie friete. Mayonaise wert ooch gebroekt es basis väör cocktails en väör 't aa-make va sjlaat.

Alle ingrediaente motte 'n kamertemperatuur ha. Zeunt ze te kaod of te waerm da gèèt dich de mayonaise um of in nuujer Plat oetgedrökt: da geet ze sjifte. Bie 't däörèè-reure van de ingrediaente mèt 'ne klöpper maog me allèng reure, geliekmaotèg en röstèg reure. En dus nèèt kloppe want da gèèt de mayonaise ooch um en kans-te va väörofaa beginne.

Ingrediaente:
*1 vaeërsje èèj-däöjer
*paeëper oet mäöle
*get zieëzaotkorrels
*1 theelaeëpel fienge mosterd
*15 aeëtlaeëpele sjlaa-aoëlie, maïs-aoëlie of andere
*2-3 aeëtlaeëpele aedsje
*sap van 'n haof citroeën

Reur d'r däöjer in 'ne koomp mèt d'r paeëper, 't zaot, d'r mosterd, 'ne haove aeëtlaeëpel aoëlie en ene theelaeëpel aedsje röstèg däörèè bies 't zich good gemengd haat.

Doeg dan, oonder geliekmaotèg reure, dröppelsgewies, get aoëlie d'r bie en reur bies dat dae gaans opgenaome is. Es me al 'ns mayonaise haat zieë make da wèt me op wat v'r momaent das-te d'r aoëlie in 'n dun sjträölsje kins laote lope. Is dat neet 't gavel da begin mèt dat lètste, gaans langsem-aa es-te e bäömke van zoe'n twieë cm mayonaise in d'r koomp haas. Wert de mayonaise te diek, doeg da wer 'ne theelaeëpel aedsje d'r bie. Es alle ingrediaente op en de mayonaise vaeërdèg is, preuf da of d'r nog get zaot of paeëper bie mot. Da kan-ste nao sjmaak en langsem-aa 't sap van 'n haof citroen d'r dör reure.

Is de mayonaise umgegange is da mos-te opnuuj beginne. Dus 'ne nuuje däöjer mèt paeëper, zaot, mosterd, get aoëlie en e bietsje aedsje däörèè reure en da dröppelsgewies de umgegange mayonaise d'r bie doeë. Es de mayonaise zich good gepakt haat, kans-te sjtil-aa get mieë tegeliekertied d'r bie doeë.

Me kan mayonaise ooch mèt 'ne mixer make, mae dat haat, ooch al gebroekt me dezelde ingrediaente, 'ne invloed op d'r sjmaak.

### Pikaante mayonaise
Me kan de mayonaise pikaanter make dör 'ne aeëtlaepel mosterd of get extra paeëper mèt eenkel dröppele *worcestersaos* of *tobasco* d'r bie te doeë.
## Oetdrökking
Es 'n regeringscoalitie nao laestig oonderhandele töt sjtaand is brach, zaet me dat de mayonaise zich pakt ofwaal 't peunt van beending zjuus översjraeje haat en dus gèèt gelökke.
Körfke

e **Körfke**, ooch wal **videeke**, **pasteike** of **vol-au-vent** geneumd, is 'n hartig blajjerdèèggebak dat traditioneel in d'r Euregio Maas-Rien mèt 'ne hoonderragout gevöld wert. 't Is e waerm en hartig väörgerech dat nao de sóp en väör 't hoofdmaol geserveerd wert mèt get sjiefkes citroeën. Ooch wert 't wal gaeëte mèt friete of broeëd es lunch.  

D'r oetveender van 't körfke zów d'r fraanse kok Marie-Antoine Carême (Paries 1784-1833) zieë gewes: E zów 'ne paté in plaatsj va mèt patédèèg mèt blajjerdèèg gemakd ha. Wie de käöekehulp d'r paté zoog, zów dae oetgerope ha: „Maître, il vole au vent!“ (Mèèster, e vluugt in de lóch) ömdat oet d'r platte dèèg 'n taoëre-echtige vörm oontsjtande waor.

Mäögelèk kènt me in d'r Euregio 't körfke dus saer d'r Fraanse Tied.

Väörgebakke körfkes kriet me bie d'r bekker of in de supermarkte. Örsj sjniejt me de dèkselkes oet de körfkes en da werre de körfkes en dèkselkes in 10 minute in d'r aoëve aafgebakke. Daonao werre ze gevöld mèt 'ne ragout en hèèt geserveerd.
Moeskroen

**Moeskroen** (Frans: *Mouscron*) is 'n sjtad en faciliteitegemèngde in de provincie Henegouwe óp 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. De sjtad tèlt ruum 53.000 inwoners.

Vör de officieel vassjtstèlling van de taalgrens (in 1963) behoeërd de sjtad bie de provincie Wes-Vlaandere. 

't Centre Educatief Européen de Mouscron organiseert twieëtalig (Fr/Ned) oonderwies.

## Kerne
De gemèngde Moeskroen haat naeve Moeskroen èges nog de kerne Dottenijs (*Dottignies*), Luingne en Herzeeuw (*Herseaux*). D'r sjtadskern van Moeskroen is vergreujd mèt d'r sjtedelijk kern Toerkonje in Fraankriek, en mèt de res van de groeëtsjtedeleke agglomeratie van Rijsel. Ooch d'r dörpskern van Luingne raakt hiemèt vergreujd. Herzeeuw, 'ne kilometer wieër nao 't zuide, breidt ooch oet, onder mieë nao 't Fraanse Wattrelos. Dottenijs liekt ten ooste, nog enigszins in landelek gebied.

### Wieke en buurtsjappe
't Stadscentrum haat ènnige wieke en gehuchte mèt 'n ège parochie. Ten noorden liekt La Coquinie, 'n wonwiek mèt vriesjtaonde hoezer, kórtbie 't bedrieveterrein. De wieke in 't weste vörme mèt hun gesjlaoëte beboewing één gehieël mèt 't sjtadscentrum, en sjlute wieër aan óp de versjtedeleking in Fraankriek. In 't noordweste liekt de wiek Risquons-Tout, dat in 1963 bie de vasliegging van de taalgrens waoërd övergeheveld van 't Vlamsje Rekkem nao Moeskroen, dat Welsj waoërd. Zjuus ten weste van 't sjtadscentrum liekt Le Tuquet, taege de grens mèt 't Fraanse Tourcoing. In 't zuide liekt nog de wiek Mont-à-Leux taege de grens mèt 't Fraanse Wattrelos. Ooch d'r kern Herseaux haat mèt Les Ballons en Petit-Audenaerde twieë gehuchte taege de laandsgrens aa.


De gemèngde Moeskroen grenst an de vólgende gemèngdes en dörper:



Image:Mouscron - Eglise du Bon Pasteur 2.jpg|Eglise du Bon Pasteur
Image:Mouscron - Eglise Sainte-Famille 1.jpg|Eglise Sainte-Famille
Image:Mouscron - Eglise Notre-Dame de la Paix 1.jpg|Eglise Notre-Dame Reine de la Paix
Image:Mouscron - Eglise du Sacré Cœur 1.jpg|Eglise du Sacré Cœur
Image:Mouscron - Eglise Saint-Antoine 2.jpg|Eglise Saint-Antoine


### Besjtuur 2007-2012
't Besjtuur van Moeskroen besjtèèt oet 'n coalitie van cdH en PS.

## Gebaore in Moeskroen
* Mireille Cottenjé (1933-2006), Vlamsje feministische sjriefster
* Raymond Devos (1922-2006), Belsje cabaretier, komiek en sjriever
* Benoît Zwierzchiewski‎ (1976), Franse atleet
* Steed Malbranque (1980), Franse voetballer

## Externe links

* Website van de gemèngde

## Referentie
Jef Diederen

**Jef Diederen** waor 'ne Limburgse kunssjilder en graficus. Hae ies gebore in Heerle in 1920 en op 26 mièrt 2009 gesjtorve in Amsterdam.
'ne Andere Sjef Diederen ies 'ne bekènde Limburgse zenger, gebore in Brokem bie Valkeberg.

## Opleiding
Van 1939 tot 1943 deit ‘r de sjtadsacademie of Miedelbaar Kunsnijverheidssjoal in Mestreech. Hie lìèrt ‘r Pieter Defesche en Ger Lataster kènne. Nao de Twiède waereldoorlog maak ‘r zien sjtudie aaf aan de rieksacademie in Amsterdam. Sjtudiegenote zint hie neve Lataster Karel Appel en Corneille. 
Same mèt de diechter Bert Schierbeek deit ‘r in 1965 ’t projek *De Val*. In de jaore 60 weurt hae beneump tot docent sjildere en grafiek Kunsacademie van Den Bosch.
Vanaaf de jaore 70 van de 20e ièw krieg hae de meugelikheid um, ouch op groat formaat, te sjildere in 't veurmalig atelier van de impressionis George Breitner. 
Diederen maak ouch väöl grafiek en daoneve glaas-in-loadvènstere.

## Sjtiel
In ’t begin sjildert hae realistische landsjappe van Zuud Limburg, mèt de koel (mien) e.d. Later uut hae ziech op de grens van figuratie en abstractie. Hae neump dat zelf: á la Cezanne. Alhoewaal hae sóms weurt gerekend tot de Pos-Cobragroep of Amsterdamse Limburgersj haet Jef Diederen ziech noats aangesjlote bie ’n bepaalde groepering of sjtruiming. 
Zien werk weurt lyrisch-abstracte kuns geneump. Frankriek ies ’n brón van inspiratie (kesjtièle, kathedrale en historische figure) en daoneve poëzie, muziek en sociaal engagement.

## Tentoansjtèllinge en projecte
* 1948 de ièrsjte groepstentoansjtèlling.
* 1954 expositie van gouaches, teikeninge en etse in Kesjtièl Hoensbroek. Ziene sjtiel neump ‘r zelf  á la Cezanne. 
* 1957 haet ‘r zien ièrsjte solo-expositie. Tièntalle exposities volge dan in binne-en boeteland.
* 1977 Euverziechsexpositie in Amsterdam in 't t Stedelijk Museum.
* Jaore 90 (?): expositie, in museum Van Bommel van Dam in  Venlo, van 'n serie werk op papier: de *Indiane*  en de publikatie van de serie *Palestijne*
* In 2008 krieg 't museum Van Bommel van Dam in Venlo 'n collectie werk van Jef Diederen gesjónke.
Salomonszegel (plaant)

**Salomonszegel** (Polygonatum multiflorum) is 'n mieëjäörige plaant die gaer óp besjaduwde plaatsje weest, zoewie de hellingbösje of gesjlaoëte hól waeg. Ze huurt bie de familie van de lelie-echtige. In Nederland en Belsj kin v'r driej saoërte: d'r kraanssalomonszegel, d'r goodrukende en d'r gewoeëne salomonszegel (plaetsje). De plaant is giftig, ooch de zeute blauw besse. 

D'r naam haat mèt Salomon te doeë in zoewied dat me óp de plaatsje oeë de plante van de vörige jaore oet d'r wórtelsjtek oontsjpraoëte, de liemtekes, die gelieke zówwe óp d'r Salomonszegel, kan zieë.
Amsterdamse Limburgersj

**Amsterdamse Limburgersj** ies de naam van 'ne groep kunssjildersj oet Nederlands Limburg, gebore in de jaore 20 van de 20e ièw, die, de meiste vanwege sjtudie aan de Amsterdamse kunsacademie, in en rónd Amsterdam ginge en bleve wone. Daobie huère: Jef Diederen oet Heerle, Pieter Defesche oet Mestreech, Lei Molin oet Berg, Ger Lataster oet Heerle, Pierre van Soest oet Venlo, Jan Stekelenburg oet Venlo, Frans Nols oet Heerle en Harry op de Laak oet Venlo.

## Collectie in museum
't Museum van Bommel van Dam in Venlo haet ziech gespecialiseerd in 't werk van deze groep.
Tête de veau

**Tête de veau** is 'n Euregionaal en Limburgs vlèèsjproduct dat zoewaal waerm es wie kaod kan werre gegaeëte. 't Waoërt oorsjpronkelek gemakd van 't vlèèsj van 'ne kaofskóp. Allewiel makt me dit gerech va kaofsvlèèsj mae ooch sjowwersjeenk van 't vaerke gèft 'n good resultaat. An 't gekaoëkd vlèèsj wert 'n, bie väörkeur èges gemakde en gekrujde tómattepuree, gevoegd en gebakke champignons.
Traditioneel wert tête de veau gaeëte mèt gekaoëkde èjjer, augurke en zjwart broeëd. 

## Externe leenk
*Aafbeeldinge van Tête de veau va Detry va Aubel. Kiek oonder vleeswaren en da oonder geleiproducten.
Xena: Warrior Princess

***Xena: Warrior Princess*** waor 'ne vernuiende, kritisch hoeg gepreze Amerikaanse tv-serie dee is begós op 2001 in de Vereinegde State van Amerika op de televisiezender USA Network.
Anthisnes

**Anthisnes** (Welsj: *[[:wa:Antene|Antene]]*) is 'n gemèngde in de Condroz in de Welzje provincie Luuk óp 't Belsj. De plaatsj liegkt óp 25 km ten zuid-ooste va Luuk. D'r wónne ruum 4000 luuj óp 'n óppervlakde van 37,30 km²; 61% van d'r grond is laanboewgroond; 26% is beusj.

Eenkel dörper van Anthisnes makde es enclave dèèl oet van 't hertogdom Limburg, later 't hertogdom Brabant. In 1768 ruilde 't Preensbisdom Luuk Anthisnes vör Trooz, Sclessin en Ougrée mèt 't Preensdom Stavelot-Malmedy.
## Bekiekenswaeërd
*D'r groeëte haof va Saint-Laurent, 'ne in d'r 10de ieëw dör Abdij Waulsort gesjtichde abdij, dae in d'r 17de ieëw övergedrage waoërt an Abdij Saint-Laurent va Luuk, is vermoedelek 't aodste geboew. (foto)
*Dat Anthisnes e aod dörp is ziet me an 't, mèt 'ne 13de ieëwse donjon versjterkde, wónhoes (1648) in 't centrum, dat in vreuger tieje de verbliefsplaatsj waor van d'r procuräör van d'r preens-bisjop va Luuk. In de keldere en zale werre noe tentoeënsjtèllinge en wien- en beerpreuverieje gehaowe.
*Ruïne kèrk Saint-Maxime
*Haof La Chapelle (foto)
Öm de twieë jaor ( aeve jaoretalle) is Anthisnes 't kader van *Anthinoises, Festival de Wallonie des Musiques & Cultures celtiques*.

## Aander kerne
*Hody 
*Tavier
*Villers-aux-Tours.


Image:Anthisnes JPG01.jpg|Väörmalige abdijhaof Saint-Laurent (XVIIe ieëw ?).
Image:Anthisnes (Limont) JPG01.jpg|Haof "de la Chapelle" in Limont (XV -XIXe ieëw).
image:Héraldique_Ville_BE_Anthisnes.svg|Waope van Anthisnes


## Dörper, gehuchte en buurtsjappe
Anthisnes, Baugnée, Berleur, Coibehay, Hestreux, Hody, Houchenée, Lagrange, La Ramée, La Rock, Les Floxhes, Limont, Moulin, Rapion, Targnon, Tavier, Tolumont, Viegeay, Vien, Villers-aux-Tours et Xhos.

## Extern leenke
*Site van de gemèngdeleke administratie
*Site van 't dörp Berleur
*Site historie d'Anthisnes
*Site keltisch festival Les Anthinoises
Cadroe

D'r hèllige **Cadroe** of **Cathróe** (roond 900 - 976) waor d'r zoon van 'ne Sjotse preens en waoërt nao Ierland gesjikt öm ópgevoed te werre in Armagh. E zów Pictische wórtele ha gehad. E kieëm nao Ingeland en zów Londe behoed ha vör vernieling dör braand. Daonao góng e nao Frankriek en waoërt benedictiener in d'r Abdij van Fleury. Kórt dao-óp waoërt-e abt van d'r nuuj ópgerichde Abdij va Waulsort om ten sjlótte abt van d'r Abdij va Metz te werre, oeë e 'ne natuurleke doeëd sjtórf.

Z'ne vita is gesjraeve dör 'ne tied- en abdijgenoot in Metz, Reimann, Erimann of Ousmann

Z'ne fieësdaag is óp 6 maart.

## Externe link
* Saint Cadroe (Patron Saint Index)
* St. Cadroe (Catholic Online)
Abdij Waulsort

D'r **Abdij Waulsort** is 'ne abdij dae langs de Maas in Waulsort, gemèngde Hastière, in de provincie Name óp 't Belsj liekt. Tiedens de Fraanse Revolutie waoërt d'r abdij verwoest en aal wat nog rest is 'n ruïne. 

Dizze abdij vör Sjotse en Ierse monikke waoërt in 946 gesjtichd dör *Eilbert de Ribémont, hieër va Florennes*. D'r örsjte abt waor Maccalin. Daonao vólgde Cadroe, dae aafkomstig waor van van d'r Abdij van Fleury. Forannan waort in 962 abt en introduceerde d'r Benedictiener regel. Vanoet Waulsort waoërt in dae ègeste ieëw d'r Abdij Saint-Laurant in Anthisnes gesjtichd, dae in d'r 17de ieëw aa-sjlaoët bij d'r Abdij Saint-Laurent va Luuk. Waulsort sjlaoët èges ieëder al aan bie d'r Abdij va Hastière.

## Externe leenk
*Òrsjte twieë abte Maccelan en Cadroe; Forannan waoërt in 962 abt 
*Forannan introduceerde Benedictiener regel
*Maccalin, Maccalan, Maccelan
Gregoriaanse zaank

Chant messin (*lat.* *cantilena metensis*) is de oorsjpronkeleke benaming vör **Gregoriaanse zaank**.

't Gregoriaans waoërt neet gecomponeerd dör paus Gregorius I (540-604). De gregoriaanse muziek is waal nao höm verneumd, mae de algemèng versjpreiding d'r van dateert van 'ne ieeëw later, tiedens de Karolinger periode.

Historisch oonderzeuk dör Dom Jean Claire (1920-2006) (Abdij van Solesmes) haat oetgewaeze dat 't gregoriaans is oontsjtande in d'r 7e ieëuw in Metz, de ow hoofdsjtad van Austrasië. 't Waor Chrodegang (712-766), bisjop van Metz en sjtichter van d'r abdij van Gorze, dae d'r *chant messin* (dit wèlt zègke: zaank óp de meneer van Metz) töt oontwikkeling brach.
 
D'r *chant messin* waor de synthese van twieë besjtaonde liturgische repertoria: die van de Romeinse Kèrk en die van 't Gallische of Keltische christendom.

## Extern leenke
* Web van de sjtad Metz
* CENTRE d'ETUDES GREGORIENNES de METZ
* Laevensloop van Dom Jean Claire
## Bibliografie
*Christian-Jacques Demollière : « Quand le Chant grégorien s'appelait chant messin », beschikbaar bij C.E.G.M. en bij *Offices du Tourisme de Metz et de Gorze.*
*Catalogus van de tentoonstelling *Archives de la Moselle 2002* (400 paginas, prijs : 15 €) bevat *LE CHANT DE METZ*, een nieuw artikel van C-J Demollière.
Saint-Séverin

**Saint-Séverin en Condroz** ies 'n dörpke in de gemeinte Nandrin (saer 1977), in 't arrondisement Hoei, in de provincie Luuk op 't Belsj. 't Plaetske ies gelege "en Condroz" of in 't *Condruzisch landsjap*.

Neve 'n aantal ouw hoezer in natuursjtein sjteit aan 'ne viever 'n Romaans kèrkske in de sjtiel van Cluny (Frankriek). Veural de achheukige tore lièt dat zeen. Monnike van Cluny sjtiechde hie in 1091 'n priorie. De kèrk, gewiejd aan Petrus en Paulus ies hie ein van de euverbliefsele van. In 't geboew bevingk ziech 'ne helsjteine doupvont oet de 12 iew, woavan de ziekent verseerd zint mèt gekapde lièwe  en Sphinx-echtige miensjeköp.

Veur en neve de kèrk liek de ouw, natuursjteine boerderie van de monnike mèt helsjteine róndbäög.
Salomonszegel

**Salomonszegel** kan zieë:
*Salomonszegel, 'n plaant
*Salomonszegel, d'r magische zegelreenk dae van köning Salomon zów zieë gewes.
Preensdom Stavelot-Malmedy

't **Preensdom Stavelot-Malmedy** is oontsjtande wie d'r heilige Remaclus in 649 n. chr., mèt de permissje van Sigibert lll, köning van de Franke, in de Ardenne twieë kloesters sjtichde. 't Èngt in Stavelot, doe *Stabelaco*, 't aandert in Malmedy, doe *Malmunderio*, allebèj oonder 't èègeste gezag. Stavelot vool kèrkelek bezieë oonder 't bisdom Luuk en Malmedy oonder 't bisdom Kölle.

De rivalitèèt tösje de twieë kloesters waoërt in 980 dör Otto ll beslecht in 't vördeel va Stavelot. Zoe waoërt Stavelot, oeë d'r abt verbleef, de hoofdplaatsj van 'n klèè kèrkelèk preensdom, oeë-van de gemijterde vorste preense van 't Duutsje Riek waoërte. Van d'r 10de bies d'r 12de ieëw bleujde d'r abdij. Abt Poppo (abt in 1020) waor 'ne hervormer in de traditie va Cluny en e kreeg de leiding över 17 abdije oeë-oonder d'r abdij van Echternach en Sankt Gallen. Abt Wibald (abt in 1130) waor 'ne diplomaat van de keizers en waoërt ooch abt va Corvey. Zieng breve zeunt belangrieke bronne bie de besjtudering van d'r twiede Kruustocht. 

De autonomie va Stavelot-Malmedy doorde 1000 jaor en kieëm an z'n èng same mèt 't Ancien Regime. De monnike moeste wieke vör de Fraanse revolutie en vluchde nao Duutsjland.

D'r biebel va Stavelot is an 't èng van d'r 11 ieëw gemakd en wert bewaard in 't British Museum.

In 1950 kieëme Benedictiener truuk nao Stavelot en sjtichde op de huuëgde va Wavreumont `n nuuj kloeëster. Es patroeënheilige kaoëze ze Remaclus. Dizze abdij makt gèè beer of kieës, mae latexverf.