Zaerems

't **Zaerems** (in Hollans: ***Sevenums***) is 't dialek det in de plats Zaerem gespraoke wurd. 

't Dialek wurd òk gespraoke in 't derp De Kroeënenberg en 't gehucht De Pieël. 't Zaeremse taalgebied kumt oaveriëen mit de veurmalige gemeintegrenze. 't Zaerums en 't Grewvaorsters hebbe mier gemein mit 't Venloos en anger Limburgse dialekte as mit 't Haorster, waotoe Zaerem sins 2010 beej huërt. 't Zaerums vurmt same mit 't Venloos en Grewvaorsters 't meist nórdelikke grensgebied van 't Limburgse taalgebied. 't Zaerems wurd ieënigzins nog wal wies 't Limburgs geraekend mar 't wet nórdelikker gelaege Hors al dök nit mier. De begrenzing wurd gevurmd doar de *mich-mij-isoglos*. 't Zaerems zelf is òk gin zúver Limburgs dialek en haet 'n paartal Braobants-Kleverlandse invlóde waodoor 't Zaerems 'n aovergangsdialek is.

## Indeiling Limburgs, Braobans en Kleverlands
't Zaerems is 'n Noord-Limburgs dialek tusse verschillende isoglosse tusse 't Limburgs ten zuud(oeëst)e van Zaerem en 't Braobants/Kleverlands (òk wal: *Zuud-Gelders*) dialek ten nórde dervan. Zaerem ligkt dichbeej Venlo, waodoor 't dialek väöl gemein haet mit 't Venloos, al zien der òk väöl aoverieënkomsten mit 't nórdelikker Haorster. 't Is aafhankelik van de defenisie of 't Zaerems 'n Limburgs of Kleverlands dialek is. 't Zaerems ligkt uvver 't algemein dichterbeej 't Limburgs as beej 't Braobants of Gelders/Kleverlands. Zaerem ligkt gedeiltelik ten nórde van de Uerdinger linie már umdet de Uerdinger linie zich beej Zaerem in twieë liene splitst, ligkt 't òk 'n gedeilte ten zúje dervan. In Zaerem sprikt me ieënerziejds van *ik* en *òk*, juus wie in Haors, már anderziejds wal van *mich*, *dów* en *dich* (mij en jij), juus wie in Midde-Limburg en Zuid-Limburg. Heejmej wiekt 't Zaerems van 't Kleverlands/Zuud-Gelders aaf wao me *meej* en *geej* gebroëkt veur  *mij* en *jij* (aafgeleid van 't Braobantse *mij* en *gij*). 

't Zaerems ligkt òk ten oeëste van de Diest-Nijmegenlinie net wie väöle dialekte in Nórd-Limburg. Dees isoglos wurd òk ás grens beschouwd tusse 't Braobants ten weste en 't Kleverlands ten oeëste dervan. Òk vèlt dees isoglos groeëtendeils same mit de *ijs-ies isoglosse*: in 't Zaerems sprikt me beejveurbild van *tied* en *ies* (tijd en ijs). Daonaeve hebbe mieërdere wäörd die in 't Nederlands 'n *ij* klank hebbe, 'n *ie*-klank in 't Zaerems plat. 

Òk ligkt Zaerem juus ten zúje van de betoeëningslien (stoeëttoeën en sleiptoeën), már 't ligkt wal gehiël ten nórde van de Panningerlinie. Dit mákt 't Zaerems 'n aovergangsdialek tusse 't Kleverlands en 't Limburgs.

## Mich-keteer
In Zaerem kent me juus wie in Venlo en väöl angere Midde- en Zuud-Limburgse plátse *mich* veur 't woord *mij*.
Már det is nit altied zoe gewaest; 't wäördje *mich* haet nog gin ieëw gelaeje 't (Kleverlandse) wäördje *meej* (groeëtendeils) verdrónge, waarschienlik door de invloed van 't Venloos, al kumt de vorm *meej* taegewäördig stiks dukker wèr veur door invloed van 't Haorster. Bejje vorme kunne dus as *Zaerems* bestempeld waere, al is de vurm *mich* gebroekelikker. Vrújer kende me in Zaerem òk gin *dów* en *dich*. Daoveur kós me veur 't jaor 1900 de wäörd *dij* en *geej*. Dees vurme bestaon al hiel langk nit mieër. Taegewäördig ligkt Zaerem in 't mich-keteer wát vrújer nit 't geval waar.  

### Nórdelikke en westelikke kenmerke
In de volgende gevalle kumt 't Zaerems aoverieën mit 't Gelders/Kleverlands of zelfs beej 't Braobants:

* 't Gebroëk van 't voornaamwoord *ik* veur de eerste persoon enkelvoud nominatief en nit *ich*, juus aaf Kèpel (Panninge), Helje, Baolder, Tegele wiejer zuudwaarts veurkumt;
* 't Gebroëk van 't wäördje *òk* (ook) en nit *ouch* wat in de mirste Limburgse dialekte gebroëkelik is.
* 't Oëtieëntrekke van de vocalen *ij* en *au*, waodoor de Limburgse wäörd *bein* en *baum* oëtgespraoke waere as *bieën* en *boeëm*;
* 't Veurkomme van de sch- klank in pláts van de typisch Limburgse *sj- klank*, waodoor me in Zaerem van *schoeël* (school) sprikt en nit van *sjoeël*, juus wie det veurkumt vanaaf Kèpel (*Panningen*), Helje en Tegele wiejer zuudwaarts.

### Zújelikke, Limburgse kenmerke
In de volgende gevalle kumt 't Zaerems aoverieën mit angere Limburgse dialekte:

* 't Gebroëk van 't voornaamwoord *mich*, en nit *meej* zoe as in Haors, veur de eerste persoon enkelvoud datief-accusatief;
* 't Veurkomme van *dów* en *dich* veur de tweede persoon enkelvoud, waoveur 't Zaerems respektievelik *dów*, *dich* en *dien* gebroëkt;
* 't Gebroëk van 't veurzetsel *wie*, in pláts van 't Kleverlandse en Nederlandse *hoe*. Ónder 't wäördje *wie* (persoeën) wurd in 't Zaerems en angere Limburgse dialekte *wae* verstaon;
* Behald van 't verschil tusse stoeëttoeën en sleiptoeën. Juus ten nórde en weste van Haors verdwient dit verschiensel wèr. In America en Brookheze kumt 't al nit mier veur;
* Behald van de vocaal *û*, geschraeve as *oe*; waodoor der van *hoës* gespraoke wurd en nit van *huus* (Gelders/Kleverlands) of *huis* (Braobants).
* Behald van de *ê* en *ô*; waodoor *neet* en *good* gebroëkt waere, in pláts van 't Gelders/Kleverlands én Braobantse *nie* en *goe(d)*.

## Zaerems wäördbook
Der bestieët òk 'n Zaerems wäördbook, mit as titel: *zoeë zag en zaet me det in Zaerum*. In 't book staon spraekwäörd, gezegdes en typisch Zaerems wäörd. 't Book bevat 6.000 wäörd en is zeshóngerd pagina's diek.

## Wäördliêst
In 't Zaerems bestaon òk väöle wäörd die van umligkende spraoke zien aafgeleid, sommige wäörd bestaon in mieërdere Limburgse dialekte, andere enkel in 't Zaerems. De wäörd hebbe 'n Nederlandse, Duitse, en in mindere mate 'n Keltische en Franse invloed. 't Ieëne woord is mieër in gebroêk dan 't andere, väöl traditionele wäörd zien verloren gegaon aan 'n vernederlandste versie. Rechts stieët 't Zaeremse woord, links 't Nederlandse woord.

Dit aoverzich toeënt slechs enkele wäörd, der bestaon der in wirkelikheid nog väöl mieër.

## Zuug òk dees verwante artikele
* Braobants-Limburgse aovergangsdialekte, 'n artikel uvver de aovergang van 't Limburgs nao 't Klevers/Gelderlands.
* Limburgs
* Kleverlands
* Braobants-Limburgse aovergangsdialekte
* Haorster
* Venloos
* mich-kwartier

## Externe links

* http://www.mijnwoordenboek.nl/regio/Sevenums
* https://web.archive.org/web/20130721062631/http://streektaal.net/
* Taalkaart van Nórd-Limburg, waarop mit 'n paartal belangrieke isoglosse steit aangegaeve wie 't Limburgs in 't Gelders/Kleverlands uvvergeit.