1999

1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002

**1999** (MCMXCIX) waor e gewoen jaor wat begós op vriedig op de Gregoriaanse kalender. 't Waor, in naam van de Vereinigde Naties, 't Internationaal Jaor veur Awwere, en in de Chinese astrologie waor dit e Jaor van d'n Haos.

## Gebäörtenisse
### Jannewarie
* 1 - De giraal inveuring van de Euro en daomèt de bijbehurende monetaire unie, de Eurozone. De wierde weurt 2,20371 Nederlandse gölle, 40,3399 Belzje frank en 1,95583 Duitse mark.
* 1 - Ruth Dreifuss weurt de ierste vruiwlike en de ierste Juudse bóndpresident vaan Zwitserland.
* 19 - Begin vaan de börgerkreeg op Ambon, tösse christene en moslims.
* 25 - In Colombia vint 'n eerdbeving plaots vaan 6,0 op de sjaol vaan Richter. Heibij valle minstes doezend doeje.

### Fibberwarie
* 12 - D'n Amerikaanse senaot blokkeert wijere veurtgaank vaan de impeachment-proceduur tege president Bill Clinton.
* 16 - De Koerdische rebelleleismaan Abdullah Öcalan weurt door Turkije gearresteerd.
* 27 - De Nigeriaanse presidentsverkezinge weure gewónne door Olusegun Obasanjo. Dit zien de ierste vrij verkezinge sins 1983.
* 27 - Keuning Abdullah II weurt gekroend tot keuning van Jordanië, es opvolger vaan d'n op 7 fibberwarie gestorve keuning Hoessein.

### Miert
* In Nederland, veural in Wes-Friesland, hiers de ganse maond Veteraonekrenkde.
* 12 - Pole, Tsjechië en Hongarije trejje touw tot de NAVO.
* 22 - D'n ierste vlöch um de wereld mèt 'ne lochballon weurt voltoejd.
* 24 - De NAVO begint mèt 'n militair campagne tege Joegoslavië, vaanwege 't etnisch geweld in Kosovo.
* 24 - In de Mont-Blanctunnel tösse Fraankriek en Italië weujt 'ne braand, boebij 39 lui sterve.

### April
* 1 - Nunavut, e gebeed in Canada boe de Eskimo's sterk in de mierderheid zien, weurt oonaofhenkelik vaan de Noordwesterritoria.
* 5 - Libië lievert de twie verdachte vaan 'n vleegmesjienaonslag in 1988 oet aon 'nen Sjotsen tribbenaol op Nederlandse bojem bij Zeist.
* 13 - In Wuppertal, Duitsland, sterve vief lui naotot de zweeftrein nao oonder stort.

### Mei
* 17 - Ehud Barak weurt premier vaan Israël.
* 28 - De restauratie vaan Leonardo da Vinci's fresco **t Lèste Aovendmaal'' weurt voltoejd.

=== Juni ===
* [[9 juni|9]] - Joegoslavië en NAVO beïndege hunne kreeg. 't Joegoslavisch leger trèk ziech trök oet Kosovo. De volgenden daag weure de lochaonvalle gestop.
* [[13 juni|13]] - Parlemintsverkezinge in 't [[Belsj]].
* [[16 juni|16]] - [[Thabo Mbeki]] weurt gekoze tot de nuie president vaan [[Zuid-Afrika]].

=== Juli ===
* [[12 juli|12]] - [[Guy Verhofstadt]] weurt de nuie premier vaan 't Belsj.
* [[13 juli|13]] - [[Patrick Dewael]] weurt de nuien ierste minister vaan [[Vlaondere (gewes)|Vlaondere]].
* [[23 juli|23]] - [[Mohammed VI van Marokko|Mohammed VI]] weurt keuning vaan [[Marokko]].
* [[25 juli|25]] - [[Lance Armstrong]] wint veur d'n ierste kier de [[Tour de France]]. Heer zal; dit nog zes kier herhaole.

=== Augustus ===
* [[11 augustus|11]] - In 'ne stroek vaan [[Cornwall]], [[Ingeland]], tot in [[India]] vint 'ne totaole [[zonsverduustering]] plaots. In Nederland en 't Belsj raak de zon ouch veur oongeveer negeteg percint verduusterd.
* [[13 augustus|13]] - [[Steffi Graf]] kundeg aon te stoppe mèt [[tennis]]se.
* [[17 augustus|17]] - in [[Turkije]] vint 'n eerdbeving plaots mèt 'n krach vaan 7,4 op de sjaol vaan Richter, mèt 't [[epicentrum]] bij [[Izmit]]. Dao valle mier es 17.000 doeje.

=== September ===
* [[14 september|14]] - De len [[Kiribati]], [[Nauru]] en [[Tonga]] weure lid vaan de VN.
* [[21 september|21]] - Bij 'n eerdbeving in [[Sjina (nationalistisch)|Taiwan]] vaan 7,6 op de Sjaol vaan Richter valle 2415 doeje.

=== Oktober ===
* [[5 oktober|5]] - Generaol [[Pervez Musharraf]] pleeg 'ne staotsgreep in [[Pakistan]].
* [[12 oktober|12]] - Roond dezen daag moot de zèsmiljardsten eerdbewoener gebore zien. E keend oet [[Sarajevo]] krijg de symbolische ier dezen titel te draoge.
* [[20 oktober|20]] - [[Abdurrahman Wahid]] weurt tot president vaan [[Indonesië]] gekoze.

=== November ===
* [[6 november|6]] - E referumdum in [[Australië]] heet es oetslaag tot me de [[monarchie]] wèlt behawwe.
* [[20 november|20]] - [[China]] lanceert zien ierste [[Shenzhou]]-rakèt.

=== December ===
* [[2 december|2]] - 't Intern zelfbesteur vaan [[Noord-Ierland]] weurt herstèld.
* [[4 december|4]] - Prins [[Filip van Belsj]] trojt mèt graovin [[Matilde d'Udekem d'Acoz]].
* [[10 december|10]] - De Nederlandse weitesjappers [[Martinus Veldman]] en [[Gerard 't Hooft]] kriege de [[Nobelpries]] veur [[natuurkunde]] veur hun werk in de [[kernfysica]].
* [[20 december|20]] - [[Macau]] weurt door [[Portugal]] aon China euvergedraoge.
* [[31 december|31]] - [[Boris Jeltsin]] trejt aof es president vaan [[Rusland]]. Zienen opvolger a.i. weurt [[Vladimir Poetin]].
* 31 - 't [[Panamakanaal]] kump in hen vaan [[Panama]], naotot 't sins d'n oonaofhenkelikheid vaan dit land in [[Vereinegde Staote|Amerikaanse]] hen gewees waor.

===Nobelprieze===
* **Natuurkunde**: [[Gerard 't Hooft]] en [[Martinus Veldman]] "um 't leech werpe op de kwantumstructuur vaan de [[elektrozwake interactie]] in de natuurkunde."
* **Sjemie**: [[Ahmed Zewail]] "um zien studies vaan de euvergaanksstaote vaan sjemische reacties, gebruuk makend vaan [[femtosecondespectroscopie]]."
* **Geneeskunde**: [[Günter Blobel]] "um de oontdèkking tot [[eiwit]]te eige signale höbbe die hun transport en lokalisering in de [[cel (biologie)|cel]] regele."
* **Literatuur**: [[Günther Grass]], "dee zien vroleke zwarte fabele 't vergete geziech vaan de historie oetbeelde."
* **Vrei**: [[Dokters Zoonder Grenze]] "es erkinning veur de organisatie zie humanitair pioneerswerk op diverse continente."
* **Economie''': Robert Mundell "veur zien analyse vaan monetair en fiscaol beleid oonder diverse wisselkoersrezjiems en zien analyse vaan optimaol munteinheidgebeje."

### [[Persoen vaan 't Jaor]]
Jeff Bezos. Tot Persoen vaan d'n Iew woort Albert Einstein oetgerope.

### Films
* The Blair Witch Project
* Being John Malkovich
* The Sixth Sense
* Fight Club
* Ôdishon
* Beau travail
* Todo sobre mi madre
* The Matrix

## Gebaore
* 9 aprèl - Lil Nas X, Amerikaanse rapper
* 12 augustus - Matthijs de Ligt, Nederlandse voetballer
* 26 november - Perr Schuurs, Nederlands-Limbörgse voetballer

## Gesjtorve
* 2 jannewarie - Sebastian Haffner, Duutse publicis (91)
* 14 jannewarie - Aldo van Eyck, Nederlandsen arsjitek (80)
* 7 fibberwarie - Hoessein van Jordanië, keuning (63)
* 8 fibberwarie - Iris Murdoch, sjriefster en filosofin (79)
* 22 fibberwarie - Philip Bloemendal, Nederlandse nuujslaezer (80)
* 1 miert - Enneus Heerma, Nederlandse politicus (54)
* 2 miert - Dusty Springfield, Britse zengeres (59)
* 4 miert - Karel van 't Reve, Nederlandse sjriever (77)
* 7 miert - Stanley Kubrick, Amerikaanse filmregisseur (77)
* 8 miert - Joe DiMaggio, Amerikaansen hónkballer (84)
* 12 miert - Yehudi Menuhin, Amerikaanse violis (82)
* 1 juni - Christopher Cockerell, Britsen inzjenieur (88)
* 8 juni - Piet Blom, Nederlandsen arsjitek (65)
* 23 juli - Hassan II van Marokko, keuning (70)
* 3 oktober - Heinz Konsalik, Duutse sjriever (78)
* 6 oktober - Amalia Rodrigues, Portugese fadozengeres (79)
* 19 oktober - Harry Bannink, Nederlandse componis (70)
* 26 oktober - Rex Gildo, Duutse sjlagerzenger (63)
* 6 november - Rob Hoeke, Nederlandse boogie-woogiepianis (56)
* 10 december - Lex Goudsmit, Nederlandsen acteur en zenger (86)
* 10 december - Franjo Tuđman, Kroatische sjtaatsman (77)
* 26 december - Kees Schilperoort, Nederlandse radio-persuunlikheid (82)

## Jubilea