open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Retroflexen tik

De **retroflexen tik** of **retroflexe flap** is 'ne mitklinker dae in inkele gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

Deze klank kump veur in versjillige Indische spraoke, mer ouch in bestumdje Zweedse en Noorse dialekte, wo d'r guldj es 'nen allofoon veur .

## Kènmirke
Kènmirke vannen alveolairen tik zeen:
* De meneer van oetspraok is tik, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig door 'n inkel sametrèkking vanne spiere zodet de tóng hieël kort kóntak haet;
* De oetspraokplaats is retroflex, det inhèltj det t'r gewuuenlik wuuertj subapicaal (mitte veurtóng opgekróldj) oetgespraoke, meh meistes mèntj 't det t'r pósalveolair wuuertj oetgespraoke sónger det t'r is gepalataliseerdj. Boete de gewuuenlike subapicaal oetspraok kan 't kóntak waere gemaak mitten tóngspits (apicaal) of mit 't tóngblaad (laminaal);
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Hae is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Hee is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de retroflexen tik neet veur.
Bilabialen tril

De **bilabialen tril** is 'ne mitklinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne bilabialen tril zeen:
* De meneer van oetspraok is tril, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig dore lóch euveren articulator te sjikke wodoor dae geit trille;
* De oetspraokplaats is bilabiaal, det inhèltj det t'r mit bei luppe wuuertj oetgespraoke;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Hae is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
n 't Limbörgs kump de bilabialen tril allein veur es teike det me 't kaad haet (stumhöbbendj) of es aafkeuring of teike van vermeudjheid (stumloeas of zelfs es [ʙ̥͡ɸ]).
Palatale lateralen approximant

De **palatale lateralen approximant** of **palatale laterale glitsjklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne palatale lateralen approximant zeen:
* De meneer van oetspraok is approximant, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig door 't spraokkenaal te vernejjen oppe oetspraokplaats, meh neet zowied det 'nen turbulente lóchstroum óntsteit;
* 'De oetspraokplaats is palataal, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke door 't middelste vanne tóng of 't bakdeil daovan op te duje nao 't hel verhieëmeldje;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Hae is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Hee is 'ne laterale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum langs de ziejkantje vanne tóng te leien inplaats euvere midde;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de palatale lateralen approximant allein veur in dialekte mit mouillering; dialekte sónger mouillering passe deze klank meistes neet toe in lieënwäörd. Wie bieje anger sonoranten in 't Limbörgs kan d'r verlingk waere wen de veuropkómmendje klinker 'ne klinker mit sleiptoean is ennen opvolgendje mitklinker 'nen obstruent is, wie in *wildj* [β̞ɪ́ʎ̥:c] (hie is t'r ouch door auslautverhärtung vannen obstruent döks stumloeas). Wen geine mitklinker völg is de palatale lateralen approximant noeatj lank (juus wie de velaire nasaal); dit ómdet de palatale lateralen approximant hie ummer 't gevolg is van verstoeating (vergeliek *wildj* [β̞ɪ́ʎ̥:c] taenge *wilj* [β̞ɪ̀ʎ]). Gewuuenlik is de palatale nasaal stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge. Oetspraoke die niegen inne richting vanne stumloeaze palatale laterale fricatief zeen aevel hieël zeldjzaam op 't plat.

Inne beginposiesje kump de palatale nasaal neet veur in Limbörgse wäörd. Dit kump vanwaenge de mouillerendjen oearsprónk dae allein inne midden en anen ènj van wäörd zich haet gególje. In taengestèlling toete palatale nasaal guldj dit ouch veur lieënwäörd.

De palatale lateralen approximant kan waere gezeen es 'nen allofoon vannen alveolaire lateralen approximant bie 'ne palatale kónteks: *wildj* [β̞ɪ́ʎ̥:c] /β̞ɪ́l:c/; wo me neet drek 'nen opvolgendje palatale klinker haet zów me 'm kónnen analyseren es /lj/: *wilj* [β̞ɪ̀ʎ] /β̞ɪ̀lj/. In hieël strikte zin vörmp t'r dus gei foneem inne Limbörgse dialekte.
Sint-Martinuskirk (Èèsjde)

De **Sint-Martinuskirk** is 'n kirkgebow ien de buurtsjap Breusj ien de plaots Èèsjde, ien de Nederlands Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote. 't gebow wurd omgève doer 'n kirkhoeëf. Aon de noerdkant bevingd zich 'n plein. Aon de zujdkant laog vreuger de motte van Èèsjde mit 'n netuurlike bron. Ongevèèr 500 meter ten zujdweste van de kirk likt aon 't Vroenhof de kirk van 't dörp Èèsjde zelf: de kirk van Sint-Chrisjteijn.

De kirk is 'n rieksmonumingt en de patroenhèlige is Sint-Maarten.

## Vreuger
Rongd 1200 is hie 'n Romaanse kirk mit toere gebowd. Van dis kirk is alleng nog mèr 'n ien de toere geplaotste latei uëver.

Ien 1393 weerd de Romaanse kirk kepotgemak, oenao dis ien 'nne Goeëtische sjtijl weerd herbowd. Van de Goeëtische kirk zien alleng de ron blow sjtejn zuile uëver mit Maoskapitelen ongder de Sjpitsbaogarcades ien 't huidige middensjieëp.

Rongd 1500 weerd de laotgotische toere van mergelsjtejn gebowd, oebie meugelik van de ongderbow van de awwe toere gebruuk is gemak.

Ien 1722 weerd 't goeëtisch sjieëp vervange doer 'n sjieëp ien baroksjtijl.

Ien 1851 weerd 't goeëtisch koer doer 'n groeter (priester)koer vervange. Daobie krèèg 't aon alletwie de kante 'n sacristierujmte. Aog weerd 't sjieëp verhoegd mit 'n lichtbeuk. 

Ien 1879 bowde men 'n neogoeëtische graofkapel tieëge de noerdkant van 't koer.

Ien 1892 weerd de toere iengriepend gerestaureerd, oebie ongder andere de liege sjpits weerd vervange doer de huidige iengesjnoerde naoldsjpits. Aog weerde laotgoeëtische traceringe, galmloeëker en Frieze aongepast en vernujd.

## Besjrieving
't Kirkgebow besjteit oet 'n laotgoeëtische toere mit veer geledinge en 'nne iengesjnoerde naoldsjpits, 'n drijbeuëkig sjieëp en 'n hafrongd gesjloeëte koer.

Boeëve de iengank ien 't toereportaol bevingd zich 'nne 12e-iewse latei oe op drij medaillons mit sjterk verwèèrde romaanse reliëfs. Ien de sacristie bevingd zich 'n 16e-iewse sjtejne altaortaofel en 'n twietal eike sacristiekasjte. Van 't meubilair zien wijjer van belang: twie koerbanke oet 1663 en 1718, twie 18e-iewse barokke beechsjteul en 'n 18e-iewse rococo credenskasj. 't Urgel is oet 1855 en is van de firma Pereboom & Leijser. 

## Galerie

Plaetje:Eijsden-Martinuskerk (2).JPG|Lieggoeëtise toere
Plaetje:Eijsden-Martinuskerk (3).JPG|Ziebeuk en kirkhoeëf
Plaetje:Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 418 - Eijsden - 20370659 - RCE.jpg|Zich op 't urgel
Plaetje:Biechtstoel - Breust - 20042345 - RCE.jpg|18e-iewse beechtsjtool
Aranees

't **Aranees** is de Romaanse taol inheims in de Aranvallei, e Pyreneeëdaal in de Spaonse regio Catalonië. 't Is eigelek e dialek vaan 't Occitaans, mie bepaold vaan 't Gascons. Umtot in Spaanje evels nörges aanders Occitaans weurt gesproke, heet ziech toch 'n eige taolstandaard kinne oontwikkele en weurt 't Aranees binne Spaanje dèks es 'n taol op ziech gezeen.

De touwkoms vaan de taol is oonzeker, umtot veural awwere ze nog vaan hoes oet spreke, meh sinds 1984 is ze systematisch oonderweze neven 't Spaons (Castiliaans) en Catalaans. Heidoor kin ouch de jäög vrij algemein Aranees praote en verstoon. Ouch veur sprekers vaan 't Catalaans is 't te verstoon, meh wel mèt mie meujte es väöl aander Occitaanse dialekte.

## Karakteristieke

De veur 'ne boetestaonder mies opvallende versjille vaan 't Aranees zien de bepaolde artikele en persoenleke veurnaomwäörd, die aanders klinke es in de aander dialekte vaan 't Occitaans:
: Aranees:  /  es bepaold artikel „de“ (miervoud: **es**), es persoenlek veurnaomwoord „heer“ / „zie“ (miervoud: **eri** / **eres**)
: Occitaans:  (miervoud: **los**) /  (miervoud: **las**) es bepaold artikel „de“, es persoenlek veurnaomwoord „heer“ / „zie“.

## Vergeliekingstabel vaan de vocabulaire
In 'n vergelieking mèt aander Roemaanse taole (Frans, Italiaans en Spaans) weure zeve belaangrieke klaankoontwikkelinge vaan 't Aranees vocabulaire oet 't Latien getuind:
Latiense „F“ aon 't begin weurt „H“:  (iezer) → ;  (zoon) → 
Intervocalische „N“ (tösse klinkers) velt eweg:  (meel) → ;  (ein) → 
„L“ aon 't eind vaan 'ne lèttergreep weurt 'nen halfvocaal „U“:  (zaat) → 
Latiense „LL“ in of aon 't eind weurt de finaal „TH“:  (kaof) → ;  (sjoen) → 
Intervocalische „LL“ weurt „R“:  (sjoen) → ;  (hin) → 
Aonvangende „R“ krijg 'n „A“ deveur en de „R“ weurt verdobbeld tot „RR“:  (raad) → ;  (wortel) → 
De „R“ weurt dèks verplaots (metathese): ventrum (maag) → ;  (geit) → 

Oontwikkelingstendenze vaan 't Aranees vocabulaire volgens de zeve aofleidingsregels in vergelieking mèt aander taole:
Stumloeazen alveolaire laterale fricatief

De **stumloeazen alveolaire laterale fricatief** of **stumloeazen alveolaire laterale glitsjklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen alveolaire laterale fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* De oetspraokplaats is alveolair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Hae is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Hee is 'ne laterale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum langs de ziejkantje vanne tóng te leien inplaats euvere midde;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
De stumloeazen alveolaire laterale fricatief is in 't Limbörgs 'n zeldjzaam variaasje oppe alveolaire lateralen approximant. Hae kump den allein veur in stumloeaze ómgaeving mit e neutraal toeanverloup, 'ne stoeattoean en 'ne lange klinker mit sleiptoean (dus noeatj wen de sleiptoean oppe korte klinker de sonorant verlingk) wen de spraeker allein specefiek de  waor alveolair oetsprèk.
Toewen óngerónje veurklinker

d'n **Toewen óngerónje veurklinker** of **óngerónje geslaote veurklinker** is 'ne klinker dae inne meiste gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen toewen óngerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is toe, det inhèltj det de tóng zoea kort wie meugelik aan 't verhieëmeldje zitj zónger 'n gans toew vernejjing te make (anges zów 't óm 'ne mitklinker gaon);
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewen óngerónje veurklinker veur in alle dialekte. In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking, juus wie de meiste anger óngerónje veurklinkers.

Bieje stoeattoean wuuertj de vernejjing op 't lits in Midde-Limbörgse dialekte zoea toe det me de klank den zów kónnen analyseren es 'n opeinvolging van 'ne klinker en 'nen approximant, wie [ìj]. 

De toewen óngerónje veurklinker wusjeltj döks aaf mitte palatalen approximant: , wie in *piano*:  of , in snel oetspraok. Anen ènj van wäörd die ènjigen op 'n *ie*-klank kan d'r wiejer, wen 't waord wuuertj benaodrök, zelfs waere naogegange door 'ne stumloeaze palatale fricatief, wie in eigename: *Annie!* . 

In 't Mestreechs haet de lang versie mit stoeattoean van deze klinker 'n diftongeringspercès mitgemaak nao [ɛi̯], wodoor pare wie *knien* - *knijns* en *sjrieve* - *(heer) sjrijf* zeen óntstange. Dit fenomeen neump me owwel de Mestreechse braeking.
Toewe gerónje veurklinker

d'n **Toewe gerónje veurklinker** of **gerónje geslaote veurklinker** is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen toewe gerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is toe, det inhèltj det de tóng zoea kort wie meugelik aan 't verhieëmeldje zitj zónger 'n gans toew vernejjing te make (anges zów 't óm 'ne mitklinker gaon);
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker kan zeen:
** geróndj-samegedrök, det mèntj det de renj vanne luppen aangespanne zeen en zoea waere samegetróch det de binnekantj vanne luppe neet nao boete kómme;
** geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de zuveren toewe gerónje veurklinker neet veur. Waal kump de samegedrökdje variant lichtelik gecentraliseerdj veur in Zuud-Limbörgse dialekte, wie in 't Mestreechs:  *bruudsje*. Inne meiste Midde-Limbörgse dialekten is spraok van 'ne toewe, lichtelik gerónje, centrale klinker  wen 't de gesjreve klank  betröf. Veur 't gemaak wuuertj deze klank aevel ouch döks getranscribeerdj es /y/.

De oetstaekendj variantj kèntj me veur 't Limbörgs neet; waal kump deze veur in sómmige Scandinavische spraoke, wie 't Noors en 't Zweeds.
Toewe klinker

'ne **Toewe klinker** of **geslaote klinker** (owwel *hoeage klinker* geneump) is 'ne klinker wobie de preciezen oetspraok wuuertj gekènmirk dore tóng die zoea kort wie meugelik aan 't verhieëmeldje zitj zónger 'n gans toew vernejjing te make (anges zów 't óm 'ne mitklinker gaon).

## Variantje
* toewen óngerónje veurklinker 
* toewe gerónje veurklinker 
* toewen óngerónje centrale klinker 
* toewe gerónje centrale klinker 
* toewen óngerónjen achterklinker 
* toewe gerónjen achterklinker 

## Zuuch ouch
* Bao-toewe klinker
* Toe-middeklinker
* Middeklinker
* Aop-middeklinker
* Bao-aope klinker
* Aope klinker
Abu Dhabi

Mit **Abu Dhabi** (Arabisch: أبو ظبي **ʾabū ẓābī**) kan waere gemeind:

* Eint van de zaeve Vereinigde Arabische Emirate, zuug Abu Dhabi (emiraat);
* De hoofsjtad van dat emiraat, zoewie de hoofsjtad van gans 't landj, zuug Abu Dhabi (sjtad).
Venom

**Venom** is de naam van:

* e sjtripfiguur oet de Marvel Comics, dae ónger mie in Spiderman mitsjpaelt; zuug Venom (stripfiguur)
* 'ne Britse metalband; zuug Venom (band)
Schmalbroich

**Schmalbroich** is 'n deilgemeinte in de gemeinte Kempe, in 't weste van Naordrien-Wesfale. 't Is gein dörp, mer 't landelik gebeed um de stad Kempe, mit oetzundering van de deilgemeintes Sankt Hubert en Tönisberg, die in 't oeëste van de gemeinte ligge. D'r besteit ouk 'n buurtschap mit dezelfde naam. Dees leet direk ten zuudweste van de stad en besteit oet inkel boerderieje. In totaal woeëne d'r ca. 1.900 minse.

In 't landelik gebeed ligge dreej alde hierehoeze. Twieë daovan zeen nog in privébezit. De deilgemeinte haet vaerder 'n actief schöttersvereiniging en 'n vriewillig brandwaerkorps.

## Buurtschappe
De volgende buurtschappe ligge in 't stadsdeil Schmalbroich:
* Klixdorf
* Sankt Peter
* Schmalbroich
* Schmelendorf
* Unterweiden
* Wall
* Ziegelheide

## Extern linke
* Kempen.de - Stadtteile
* Website van de lokaal schöttersvereiniging
.ro

**.ro** is 't topleveldomein vaan Roemenië. Dees code woort geïntroduceerd in 1991 en is zier populair in Roemenië.

## Externe link
* Website vaan RoTLD, de Roemeniën registrar
ʻOumuamua

**&#x02BB;Oumuamua** (officieel **1I/&#x02BB;Oumuamua**, ouch bekind es **C/2017 U1 (PANSTARRS)** en **A/2017 U1**) is 'n interstellair objek. 't Woort veur 't iers woergenome op 20 oktober 2017 door de Pan-STARRS-telescoop op Hawaï.

## Besjrieving

In ierste instantie woort gedach tot &#x02BB;Oumuamua 'n asteroïed is die nao sjatting 200 x 30 x 30 meter groet is en aofkomstig is vaan boete us zonnestèlsel. Op 't momint vaan oontdèkking bleek de asteroïed us zonnestèlsel alweer te verlaote. De snelheid boemèt de asteroide door de ruimte beweeg is zier groet, zoe'n 26 km/s. Roond 2022 zal zie boete de baon vaan Neptunus zien en euver oongeveer 20.000 jaor zal zie de Oort-wolk verlaote. Nui oonderzeuk liek evels aon te tuine tot &#x02BB;Oumuamua neet rotsechteg is meh besteit oet ies, dus tot 't 'n komeet is. De boetekant van de komeet is evels door mieljoene jaore bloetstèlling aon de interstellaire ruimte oetgedruug, en dao heet ziech 'n koors gevörmp vaan organische materiaole. Dit verklaort ouch boerum de typische start dee gezeen weurt bij komete hei neet gezeen weurt. 

&#x02BB;Oumuamua is 't allerierste interstellair objek wat is woergenome in eus zonnestèlsel. Boe 't objek vaandan kump is neet perceis bekind mer aongenome weurt tot 't kump oet de riechting vaan Vega in 't starebeeld Lier. 't Zal evels neet aofkomsteg zien vaan Vega umtot de reis die 't objek heet aofgelag veur 't in us zonnestèlsel kaom oongeveer 300.000 jaor heet gedoord en toen stoont Vega hiel örges aanders aon d'n hiemel.

## Naom
De naom dee is vasgestèld door de IAU (Internationaole Astronomische Unie) is 1I/2017 U1. De I steit veur 'interstellair', de 1 umtot dit 't ierste interstellair objek is. Daoneve kraog 't objek ouch 'nen echte noam: &#x02BB;Oumuamua (de &#x02BB;okina &#x02BB; huurt bei de naom) wat Hawaïaons is veur *d'n ierste gezant vaan wied eweg*.

## Rifferenties
Loerd

**Loerd** (Frans: *Lourdes*) is 'n stad innen departement Hautes-Pyrénées in Frankriek. 't Is de grótste kattelieke baevaartsplaats in Frankriek en ligk in 't zuje van 't landj inne oetluipers vanne berg vanne Pyreneeën en haet zoeaget 17.000 inwoeaners.

## Gesjiechte
In 1858 verklaordje Bernadette Soubirous, doe e vieërtieënjäörig maedje, tössen 11 fibberwarie en 16 juli versjillige versjieninge te höbbe gezeen die dore wichtigste hoeagwaerdigheidsbekleiers van daen tied woorte betrach es die vanne Hèlge Maag Maria inne wiej grot van Massabielle.

In 1864 woort e standjbild opgetróch t'n ieër van Slevrouw van Loerd bieje plaats vanne versjieninge. E kepelke woort geboedj det al snel te kleint woort en góng denen es crypte veure ieëste basiliek, de Basiliek vanne Ónbevlekdje Óntvangenis. Inne loup vanne jaore kome hie nag twieë basilieke bie mit versjillige anger geboewe, die noe allemaol deil oetmake van 't Hèlligdóm van Slevrouw van Loerd.

Bernadette Soubirous góng in 1866 't kloeaster van Nevers in en woort in 1933 hèllig verklaordj.

## Baevaart
Door 't ganse jaor, meh veural vanaaf mieërt toet in oktoeaber, kómme pelgrims oet gans Europa, mer ouch oet anger deiler vanne werreld, nao 't hèlligdóm van Slevrouw van Loerd veur te baejen en zich te verkwiekken aan 't brónwater vanne grot woraan heilzaam kwaliteite waere toegesjreve.

Väöl plaatse höbben 'n naogeboedje grot, 'n zoea-geneumdje Loerdegrot.
.tr

**.tr** is 't topleveldomein van Turkije. Dees code woort geïntroduceerd in 1990 en is hieël populair in Turkije.

## Externe link
* Website vaan NIC.TR, De website van 't domein .tr
Fantasietaol

'n **Fantasietaol** is 'n kunstaol die in 'ne fictionele contex weurt gebruuk. 't Gief dus e verzonne universum, e 'verhaol', boebinne die taol ech weurt gebruuk. Ze kin geciteerd weure in beveurbeeld e book, 'ne film of 'ne popsong. Fantasietaole dene um 't verhaol te oondersteune: ze make 't levesechter en zörge veur de zjuste atmosfeer.

't Euvergroet mierendeil vaan de fantasie'taole' drejt allein um de klaanke. E systeem (vocabulair, grammatica) zit neet drachter - 't zien dus gein feiteleke taole. E klei grupke haolt dat niveau evels wel. Bekind zien de taole die J.R.R. Tolkien (zelf taolkundege) veur ziene fantasiewereld Middel-Eerd verzon, in 't bezunder zien elvetaole Quenya en Sindarijns. Veural veur 't Quenya waor Tolkien zienen opzat um 'n zoe sjoen en elegant meugeleke taol te make. 'n Aander veurbeeld oet de fantasywereld is 't Deverriaans oet de *Daggerspell*-serie vaan Katherine Kerr. 't Dothraki oet de fantasiewereld vaan George R.R. Martin bestoont oersprunkelek ouch mer oet get verzonne wäörd, meh woort veur de serie *[[Game of thrones]]* wel oetgebouwd tot 'n echte taol.

Ouch in de wereld vaan alternatief historie weure väöl vaan zoe'n taole gemaak: Ill Bethisad, e laankloupend perjek op 't Internèt, lieverde oonder mie 't Brithenig (Andrew Smith) en 't Wenedyk (Jan van Steenbergen) op. Dit zien verzonne Romaanse taole, zjus wie 't Deverriaans 'n verzonne Keltische taol is.

In de wereld vaan de sciencefiction weure soms ouch fantasietaole gevraog, um es taol vaan boeteneerdse wezes te dene. De bekinste veurbeelder zien 't Klingon (oet de serie *[[Star Trek]]*) en 't Na'vi (oet de film *[[Avatar (film)|Avatar]]*). Mie e hobbyperjek mèt 'nen taolkundege groondslaag waor 't Kelen. In 'boeteneerdse' fantasietaole leve de sjöppers ziech dèks oet in veur natuurleke taole oongebrukeleke kinmerke. Zoe kint 't Klingon 'nen oongewoene syntaxis, gebruuk 't Na'vi 't zier zeldzaam dreideileg naomvalssysteem en kint 't Kelen zelfs gein werkwäörd. Recint is ouch 't Rinkbewoenercreools (*Belter Creole*), gemaak veur de serie *[[The Expanse]]*, es spreekbaar taol oonder de aondach vaan fans gekoume; dit is evels wel 'n minsetaol.

Dèks make de sjöppers vaan fantasietaole ouch verzonne sjrifte aon um de taol in te sjrieve, wie 't tengwar (veur Tolkien zien elvetaole) en 't pIqaD (veur 't Klingon). Es regel wèrke de oontwikkelere daan wel zelf mèt 't Latijns sjrif.

Fangemeinsjappe liere soms fantasietaole aon, um ouch zelf tekste drin te sjrieve. Dit gebäört in 't bezunder mèt 't Quenya en 't Klingon. De taole zien dao dèks neet op gemaak, umtot hun oersprunkelek doel neet aanders waor es ze te gebruke binne de fictieve wereld boe ze speule. Daobij is dèks neet al 't materiaol in en euver de taol algemein besjikbaar: zoe gief 't in de naolaotesjap vaan Tolkien nog hendeg väöl oongepubliceerde velle euver zien kunstaole. Marc Okrand, de sjöpper vaan 't Klingon, maakde evels wel werk vaan zien taol, zoetot 't vocabulair noe allerlei wäörd kint die in *Star Trek* neet gaw zalle veurkoume.
Sebastian Kurz

**Sebastian Kurz** (17 augustus 1986, Wene) ies 'nen Oasteriekse politicus van de christendemocratische partie Österreichische Volkspartei (ÖVP) en van 18 december 2017 bies 9 oktober 2021 de bondskanseleer van Oasteriek. Saer mei 2017 is hae ouch de leier van de ÖVP. Mèt de nationale verkezinge in 2017 wonne hae en zien partie mèt de sjlogan "Liste Sebastian Kurz - die neue Volkspartei" en woort nao de euverwinning beëideg door d'n Oasteriekse president, Alexander Van der Bellen. Hae nom daomèt 't bondskanseleerssjap euver van de sociaaldemocratische Christian Kern. Op 15 december 2017 kaome hae, zien partie en de rechs-nationalistische partie Freiheitlichen Partei Österreichs (FPÖ) tot 'n akkoord veur 't vörme van 'n koalitie. Hae ies de jongste leier in de Europese Unie, zelfs de jongste leier in de nao-oorlogse historie van Europa en volges sommege d'n ièrsjten millennial dae regeringsleier ies (volges sommege luuj is dat emes gebore aan 't eind van de tachteger jaore, mer de meiste luuj sjtèlle dat millennials zint gebore nao 1989, woadoor Kurz dao dus zjuus neet ongervilt).

Wier waor Kurz van 2009 tot 2017 de leier van de Jungen Volkspartei (JVP), de jeugpartie van de ÖVP, van 2010 tot 2011 waor hae lid van de Weense gemeinteraad en in 2013 waor hae tiejelek lid van de nationaalraad. Van 2011 tot 2013 waor hae Sjtaatssekretaar van Integratie en van 2013 tot 2017 behuèrde hae tot de boondsregering es Minister van Europese en Internationale Aangelegeheje.

In 2021 kreeg Kurz te make mit e corruptiesjendaal. De Oasteriekse pelitie veel op zeuk nao documinte umtrint umkouping en machsmisbroek onger miè de ambsweuning in. Allewel dat hae zelf de besjöldiginge óntkinde, besjloot hae aaf te trejje wie de Greune neet miè mit häöm wiejer wouwe. 't Kanseleersjap woort tiejelik euvergenomme door Kurz ziene partiegenoot van de ÖVP: Alexander Schallenberg. Schallenberg waor onger Kurz de Minister van Europese en Internationaal Affaires. Saer 6 december 2021 woort Karl Nehammer, onger Kurz minister van binnelandse zake, de bondskanseleer.

## Bron
* Duutsjtalege wikipedia
Achterberg (Kempe)

**Achterberg** is 'n buurtschap van Tönisberg, ónderdeil van de gemeinte Kempe. 't Leet get ten oeëste van 't dörp en 't besteit oet 'n hempelke boerderieje, verspried in 'n landelike umgaeving. 't Niepkanal vörmp de grens mit de gemeinte Neukirchen-Vluyn. De Landwehrbach óntspringk in Achterberg en struimp in naordelike richting. Achterberg wuurt allein mit straotnaamschildjes aangegaeve.

## Naobeejgelaege buurtschappe en kerne
* Naord: Neufeld (gemeinte Rheurdt)
* Naordoeës: Vluyn (gemeinte Neukirchen-Vluyn)
* Oeës: Niep (gemeinte Neukirchen-Vluyn)
* Zuud: Siebenhäuser
* Wes: Tönisberg, Vinnbrück
Wèl kat

De **wèl kat** (*Felis silvestris* (Schreber 1777)) is 'n klein kat die in groete deile vaan Europa, Azië en Afrika veurkump. 't Is 'nen opportunistische carnivoor, dee veural op klein knaagdiere wie muis, weulmuis en ratte jaag. Ouch klein veugel, neet in de lèste plaots waterveugel, weure gere gegete. Soms ete ze ouch knijns of zelf nog groeter bieste wie hertekaver. Diverse oondersoorte höbbe diverse jachgeweuntres, aofgestump op 't soort biotoop boe ze in leve. De bieste leve solitair en zeuke ziech allein in de paortied op. Ze verdeidege e territorium, boe-in ze allein katte vaan 't aander geslach touwlaote. Hun territorium markere ze mèt reukveendele en visueel spore. D'n draagtied doort in 't gemein zoe tösse de 60 en 68 daog; de kat werp ein tot zeve jonge.

## Oondersoorte
De wèl kat kint diverse oondersoorte, meh wieväöl is oonderwerp vaan discussie. De volgende weure vrij algemein erkind:

* Europese wèl kat (*F. s. silvestris*)
* Aziatische wèl kat (*F. s. ornata*)
* Noord-Afrikaanse wèl kat (*F. s. libyca*)
* Zuid-Afrikaanse wèl kat (*F. s. cafra*)
* Chinese bergkat (*F. s. bieti*)

'n Zèsde oondersoort is de hoeskat (*F. s. domestica*), die wel es apaarte soort weurt besjreve meh die aofstamp vaan de Noord-Afrikaanse wèl kat. Ouch de Chinese bergkat is wel ins es apaarte soort umsjreve.

## In Nederlands Limbörg
De Europese wèl kat kaom oersprunkelek in 't groetste deil vaan Europa veur (eigelek allein neet in Scandinavië), meh is dao door 't oprökke vaan de mins, dee 't bos kapde en zien eige hoeskatte mètnaom, sterk trökgedroonge. Me vint 't bies veural nog in bosriek gebied: groete deile vaan Duitsland en Fraankriek, de Pyreneeë en Sjotland.

Toch is 't bies bezeg aon 'nen opmarsj nao de Benelux. In 't Nederlands-Limbörgs Heuvelland heet 't ziech sinds 2000 mèt regelmaot vertuind. Begin 2018 wiste oonderzeukers zelfs te melde tot 't bies ziech definitief in 't Vielenderbösj had gevesteg, en tot dao ouch jonge waore geworpe. Veur zoewied bekind plante ze ziech neet voort mèt (al daan neet verwèlderde) hoeskatte.

## Rifferenties
Veldes

't **Veldes** is 't dialek van Velde, 'n dörp in de gemeinte Venlo. 't Is in groeëte liene geliek aan 't Venloos. D'r zien aevel 'n paar verschille. Velde leet direk baove de uch-lien, zoeëdet de veurwerpsvörm beej *geej* in dit dörp *ów* is. De Nederlaandse /a/ in wäörd wie *hart* wure neet oetgespraoke es [æ ~ ɛ]. De luuj van Velde spraeke dit oet mit 'n lange [ɑ] (wie in 't Ingelse *heart*), me sprèk dus van 'n  en neet van 'n . Klinkers zien dök langer as in 't Venloos, wie in mier dörper róntenum Venlo; 'n  heit 'n . Same mit Venlo, Blierik, Bree, Zaerem, Grevors, Árse en Lóm leet Velde in 't mich-kerteer: dat wil zegge dat me  en  taegeneuver mich en dich kint. Beej 't wäördje ók behèlt 't Venloos d'n diftong; in dit dialek zaet me . 

't Veldes wuurt steids mier verdrónge door 't Venloos. Dat kump doordat vuuel Venlonaere in Velde woeëne. De Stichting Veldese Volkskultuur perbeert 't dialek laevendig te halde. In 2015 woort 'n Veldes-Nederlands waordebaok oetgegaeve. 

## Extern linke
*Stichting Veldense Volkscultuur, mit online waordebaok
*Meertens Instituut - Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.

## Referenties
Bell

**Bell** is 'n buurtschap van Sankt Hubert, ónderdeil van de gemeinte Kempe. 't Leet direk ten zude van 't dörp en 't besteit oet 'n hempelke boerderieje naeve de Bellstraße. D'r zien 'n paar bedrieve gevestig, wie eine hoveneer en twieë toencentra.

Direk ten zude leet 'n koel, wao zand en grind wuurt gewónne.

## Naobeejgelaege buurtschappe en kerne
* Naord: St. Hubert
* Zuudoeës: Königshütte
* Wes: Scheifeshütte
Bendheide

**Bendheide** is 'n buurtschap van Sankt Hubert, ónderdeil van de gemeinte Kempe. 't Leet get ten naorde van 't dörp en 't besteit oet get beboewing. 't Water ten naorde van 't gehuch hit de Fliethgraben. 't Buurtschap wuurt mit straotnaamschildjes aangegaeve.

## Naobeejgelaege buurtschappe en kerne
* Naord: Stenden (gemeinte Kèrke)
* Naordoeës: Schiersbruch
* Oeës: Schadbruch
* Zuud: Degelsheide, St. Hubert
* Wes: Escheln
Degelsheide

**Degelsheide** is 'n buurtschap van Sankt Hubert, ónderdeil van de gemeinte Kempe. 't Leet get ten naorde van 't dörp en 't besteit oet twieë boerderieje. Ein daovan is 'n Bed & Breakfast. Degelsheide wuurt neet aangegaeve op straotnaamschildjes.

## Naobeejgelaege buurtschappe en kerne
* Naord: Bendheide
* Naordoeës: Schadbruch
* Oeës: Orbroich (gemeinte Kreifeld)
* Zuud: St. Hubert
* Naordwes: Escheln
Permafros

**Permafros** of **iesgróndj** is 't versjiensel det d'n óngergróndj noeatj gans doeatj; dit kump veur in bepaoldje gebiede kórtbie de poeale. Inne geologie hantjeertj me de diffenisie det bie permafros de gróndj mieër es twieë op einanger volgendje jaore bevraore mót blieve. Permafros bevindj zich nao sjatting ónger 20% vanne aerdse landjmassa.

Inne wintjer is de gróndj toet op 'n groeate deepdje bevraoren en inne zomer óntdoeatj allein 't bäövelste läögske (inkel decimaeters toet inkel maeters). 't Water oet 't bäövelste läögske kan neet ewegzakke dore bevraore baom, wodoor 't zómpig wuuertj. Die laog die waal doeatj en den weer bevruus wuuertj de aktief laog geneump. Inne aktief laog kan plantjegreuj plaatsvinje; inne permafroslaog neet. De diekdje vanne aktief laog hingk aaf van 't waer en wusjeltj eder jaor, meh ligk meistes tösse 60 en 360 cm in. De diekdje vanne permafroslaog kan tieëntaal aan maeters bedraag (bie Barrow in Alaska haet me zoea mieër es 400 maeter gemaete).

Boewen oppe permafros is lestig, ómdet de wurmdje van 't geboew de laog duit smultje, wodoor verzakkinge dreige. Hieveur zeen drie leuzinge die me broek: 't boewen op houtere päöl, 't boewen op e grindjbèd van 1,20 toet 1,60 maeter diekdje of 't broeke van wurmdjegeleiendje buze mit watervriejen ammoniak.

De kómbinaasje van 'n permanent bevraore óngerlaog en 'n periodiek doeajendje baovelaog kan leie toet 't óntstaon van ieswigke, pingo's, palsa's en polygoonbäöm.

## Zuuch ouch
* Toendra
Eurosonic Noorderslag

**Eurosonic Noorderslag** is e mierdaogs popfestival in de Nederlandse stad Groninge. 't Weurt eder jaor in jannewarie gehawwe. Feitelek besteit 't oet twie festivals. Op de goonsdag, doonderdag en vriedag is Eurosonic, e festival boe opkoumend talent oet binne- en boeteland op diverse podia in de stad te hure vèlt. Dèks weurt gezoch nao talent wat aon de veuraovend vaan zienen doorbraok steit, meh ouch undergroundmeziek krijg e podium. Op de zaoterdag volg daan Noorderslag, e festival mèt allein Nederlandse naome en neet per se oonbekinde. Huugdepunt vaan dat festival is de oetreiking vaan de Poppries, boemèt prestaties oet 't veureg jaor weure beloend.

Noorderslag begós in 1986 es 'slaag' tösse Nederlandse en Belzje bands. 't Huieg formaot mèt Eurosonic same begós in 1996. Sinds 2008 zent de NOS Noorderslag live oet.
Homo

Mit ***Homo*** kan waere gemeindj:

* De gesjlechsnaam van de minsj (*Homo sapiens*) en de 'oerminse', zuug *[[Homo (geslach)]]*
* 'nen Homoseksuele man.
* De naobersjappe *Kleinen Homo*, *Groeten Homo* en *Nujen Homo* in Lanker, gemeinte Dilse-Stokkem.
Auteursrech

**Auteursrech** of **copyright** is 't rech van 'ne maeker of 'nen eventuele rechverkriegendje van e werk van litteratuur, weitensjap of kóns veur te bestumme wie, wo en wienieë zie werk aopenbaar wuuertj gemaak of verväölveljig. 't Auteursrech óntsteit inne meiste lenjer (worónger Nederlandj en Belsj) van rechswaeg, es e gevolg vanne Berner Conventie in 1886. Me hoof nieks te deponeren of te registrere.

Aanvenkelik waas 't auteursrech gemèndj veure besjurming van oetgaevers enne teks van beuk, pas later veure sjrievers zelf. Door 'n geleielike oetbreijing van 't wirkingsgebied is 't allewiel ouch van toepassing op väöl anger zake, wie toespraoke, sofware, foto's, filme, opgenómme meziek, biljendje kónswerke, boewwerken en journalistiek werk.

Vermeljen of e werk auteursrechtelik wuuertj besjurmp, wie mit 't symboeal ©, mit 't waord *copyright* of mit 'ne zats wie "dit werk is auteursrechtelik besjurmp" haet in wiedoet de meiste situaasjes geinen invlood oppe besjurmdje staot. Dezen ónsteit namelik oet rechswaeg. Dezen tuup aan vermeljing kump oete Vereinigdje Sjtaote, det pas in 1989 toetrooj toete Berner Conventie. Daoveur óntsting auteursrech neet oet rechswaeg inne Vereinigdje Staoten en waas 'n vermeljing wie deze dus nuuedzakelik. 't Plaatse van 'n mitdeiling euveren auteursrechtelike staot is aevel zeker onneet verbaojen en kan dus veur infermaasje van nöt zeen veure consument.
Pilvaarn

De **pilvaarn** of **pilvare** (*Pilularia globulifera*) is 'n euverblievendje plantj die behuuertj toete pilvaarnefemielje (*[[Marsileaceae]]*) en kump van netuur veur in Europa. In Nederlandj steit de plantj oppe roeaj lies es zeldjzaam en aafnummendj in aantaal. 'n Limbörgse plaats wo de plantj veurkump is 't Reigelsbrook bie Mofert.

## Naamgaeving en etymologie
* Duutsj: *Gewöhnlicher Pillenfarn*
* Frans: *pilulaire*, *boulette d'eau*
* Ingels: *pillwort*
* Nederlandjs: *pilvaren*

De botanische naam *Pilularia* is aafgelèdj gewaore van 't Letiens *pilula* "kleine bal", nao de vorm vanne sporocarpe. De saortaandujing *globulifera* is aafkumstig van 't Letiens *globulus* "kleine bol" en *ferre* "dragendj".

## Kènmirke
De blajer zeen toet 4 à 15 cm hoeag, draoddón, leechgreun en oetloupendj in e fien puntj. Oppe wintjer sterve dees deils aaf. De plantj vörmp iel matte van ónvröchbaar blajer. Van julie toet september waere de späör gevörmp in 'ne bol- of pilvörmige sporocarp dae ane voot vanne blaadbunjelen óntspringk. De späör zeen gaelgries en later zwertsig.

## Laefgebied
De plantj kump veur op plaatse die oppe zomer gans of deils druuegvallen op zandj- en leimgrunj, mit naam in släöt, vinne, aafgravingen en kerrespäör mit water det erm is aan fosfaat en carbonaat. De saort is geveulig veur kónkurrensje en kump veurnamelik veur in saorterm begreujinge.

## Taxonomische indeiling
* Riek: *[[Plantae]]* (plantje)
** Stam: *[[Embryophyta]]* (landjplantje)
*** Klaad: *[[Tracheophyta]]* (vaatplantje)
**** Klaad: *[[Euphyllophyta]]* (echte blaadplantje)
***** Klaad: *[[Monilophyta]]* (vaarnechtige)
****** Klas: *[[Polypodiopsida]]* (leptosporangiaatvaarne of echte vaarne)
******* Orde: *[[Salviniales]]* 
******** Femielje: *[[Marsileaceae]]* (pilvaarnefemielje)
********* Geslech: *[[Pilularia]]* (pilvaarne)
Nederlands voetbalèlftal

Mèt **Nederlands voetbalèlftal** kin weure gemeind:

* 't Nederlands damesvoetbalèlftal;
* 't Nederlands hierevoetbalèlftal;
* Diverse reserf- en belofte-èlftalle.
Lies van vastelaovesvereiniginge in Nederlands Limburg

Dit is 'n lies van **[[vastelaovesvereiniging]]e** oet **[[Nederlands Limburg]]**. Eder vereiniging woa 't besjtaon van kèn waere aangetuind is hie welkóm.

## Cv's in Zuud-Limburg

## CV's in Midde-Limburg

## CV's in Noord-Limburg
KV D'n Uul van den Grauwert

**KV D'n Uul van den Grauwert** is de vastelaovesverein van 't stedje Mofert. De verein is opgerich gewaoren in 't jaor 1906. De verein guuef eder jaor de vastelaovesgezèt oet worin de aktiviteiten en 't nuuts vanne Moferter vastelaovendj waere vermeldj, esouch joeks wuuertj gemaak euver gebeurtenis van 't aafgeloupe jaor en worin bekandje Moferter dörpsfiguren 'nen hak aan waere gezatj. 

't Logo vanne verein besteit oet 't waope van Mofert inne midde mit links en rechs 'nen uul d'rnaeve, 'ne steek d'rbaoven en e lintj mit 't jaor van oprichting d'rónger.

D'n Uul van den Grauwert hèltj alsjaore versjillendje evenemente. Saer 1983 is 't Zate Hermeniekes Festival, informeel ouch waal 't Hermeniekestreffe, e väöl-bezochte gebeure det wuuertj georganiseerdj in samewirking mitte joekskepel *Eine Ôngerein*. Wiejer is eder jaor de Moferter Aovendj vaste prik, wobie artieste van binnen en boete Mofert de kans kriegen op te traeje. Ouch wuuertj op vastelaoveszónjig in samewirkinge mitte parochie H. Catharina 'n vastelaovesmis gehajen inne kirk; dees mis wuuertj gans in 't Mofers plat gehaje. Aansloetendj oppe mins wuuertj ummer door 't prinsepaar en 't jeugprinsepaar de vastelaovesvlag oetgehange. Saer 2008 gebeurtj det op 't kestieël, wo ouch daonao de jäörlikse sleuteleuverdrach plaatsvindj. De prins van det jaor krieg den de sleutel van 't "Drosamb Grauwert" vannen drosserd. d'n Optoch vindj plaats op vastelaovesmaondig en oppen dinsdig duit me traditioneel óm 11 euver 11 saoves d'n Uul verbranje veure vastelaovendj aaf te sloete. Anger evenemente zeen 't Prinsebal enne Prinsereceptie.

Boeten 't sezoen organiseertj de verein onnag anger evenemente, worónger de kersmert. In 't verleje haet de verein ouch 't Mofers Dictee gesponserdj. 

De opbringste van 't Moferter drenkske Ulezeiver zeen te góns vannen Uul van den Grauwert.

Los vanne KV D'n Uul van den Grauwert steit 't gruupke vanne Aad Prinse van Mofert.

## Externe link
* Officiel website
Spik & Span

**Spik en Span** is e Limbörgstaoleg zaankduo oet Zöstere. 't Besteit oet Jo Huijnen en Niek Dirkx. Van de twee namen Spik en Span geit Jo onger de naam Spik en Niek geit onger de naam Span. Dit kense onthoaje door ut rijmpje: "Span mit die kaal pan en Spik met de dikke ...". Hun rippertoire besteit oet carnavaleske popnommers.

De leie kinne ziech oet de hermeniewereld vaan 't dörp. Huijnen verhuisde daonaotouw, Dirkx woende dao al. 

In 2009 wonne ze de sjlagerverkezing vaan hun eige dörp. Astrein woorte ze daoboete ouch bekind. Sinds 2010 höbbe ze oonaofgebroke eder jaor in de finaal vaan 't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer gestande. Vief kier höbbe ze gewonne: in 2015 mèt "Es vastelaovend Limburg bênne vêlt", in 2016 mèt "Kampioene van de nach", in 2018 mèt "Blieve!", in 2020 mit "Vrunj tot de allerlètste runj" en in 2024 mit "Vastenach!".

Naeve ut carnavalsseizoen hubbe ze ooch optredes op en speciale leedjes vuur Oktoberfeste. In augustus geave ze groeëte concerten op ut Kesjtiel va Lömmerig: Spik en Span XXL.

## Discografie
### Albums
* *Noe Nog Krachtiger…* (2013)
* *Hiej geit 't krake!* (Marlstone, 2016)
* *Vier het laeve!* (Marlstone 2022) 

### Singles
* *Kampioene van de nach* (2016)
* *Druim mer wiejer* (2021) mit Limbo Projekt
* *Vier haote ös same* (Marlstone, 2021)" (Marlstone, 2021) mit Paul & Leo

## Rifferenties


## Externe link
* Officieel website
Väölpoetege

De **Väölpoetege** (wetensjappelek Latien: **Myriapoda**) zien 'nen oonderstam vaan gelidpoetege. Ze versjèlle vaan aander gelidpoetege doortot ze op e paar soorte nao mie es vijf paar pu höbbe, dèks zelfs väöl mie. Hunne wetensjappeleke, aon 't Aajdgrieks oontliende naom, beteikent lètterlek '(mèt) tiendoezend pu'.

## Kinmerke
Väölpoetege bestoon oet twie deile. De kop is rillatief sumpel. Heer bevat ei paar veulspriete en e paar ouge, die miestens hendeg sumpel zien. De moond zit aon d'n oonderkant vaan de kop; binnenin zit ei paor kaoke. De res vaan 't lief besteit oet e variabel aontal segminte. Aon de mieste segminte zit e paar pu. Bij de mieljoenpu, en in zekere zin bij de pauropode, zien ummer twie segminte samegekloonke, wat d'n indruk gief tot 't bies twie paor pu per segmint heet.

't Aontal segminte varieert neet allein per soort, meh ouch per individu. Dat kump umtot väölpoetege in hun leve diverse segminte debij kriege. Ze verpóppe ziech neet meh koume es nymf (larf die liekent op 'n klein versie vaan 't volwasse bies) oet 't ei. Edere kier es ze vervelle, kriege ze segminte en daomèt ouch pu debij. Ein exemplaar vaan de mieljoenpoet *[[Illacme plenipes]]* had wel 750 pu, dewijl 't gemiddelde veur zien soort neet hoeger es 600 ligk. In 't stök mèt de pu zitte ouch stigmata, loker boe de bieste door aoseme.

De leefstijl vaan väölpoetege löp oeterein. Doezendpu zien giftege en snel jagende vleiseters, mieljoenpu zien plante-eters en loupe neet zoe hel. Ouch hun gruutde versjèlt: 't gief soorte vaan mie es 30 cm, meh sommege zien kleinder es 1 cm. Zeker de worteldoezendpu en de Pauropoda weure neet zoe groet.

## Evolutie en fossiel historie
Wienie de väölpoetege zien aofgesplits vaan de aander gelidpoetege is neet bekind. De ierste mieljoenpu zien bekind vaan 't laat-Siluur, de ierste doezendpu vaan 't vreug-Devoon. Moleculair analyse suggereert evels tot ze ziech al ieder aofsplitsde, in 't Cambrium. De ierste väölpoetege kinne daan in 't water höbbe geleef. Inderdaod zien oet 't Cambrium gelidpoetege fossiele bekind die rappelere aon väölpoetege.

In 't Carboon bleujde de gelidpoetege, ouch de väölpoetege. Door 't hoeg zuurstofgehalt vaan d'n atmosfeer kóste ze väöl laanger weure es noe. Zoe gaof 't *[[Arthropleura]]* e geslach vaan mieljoenpu wat gemekelek 2 meter of nog mie haolde. (In de condities vaan noe zouw dat bies stikke.) 't Verdwijne vaan 't regewoud roond de Carboon-Permgrens maakde ouch aon de groete mieljoenpu 'n ind.

## Indeiling
Zoe'n 16.000 soorte zien bekind. De mieste zien mieljoenpu, vaan de res besteit 't groetste deil oet doezendpu. Wie bij mie kleinder bieskes dink me tot nog doezende soorte op besjrieving zitte te wachte.

* Doezendpu (Chilopoda)
* Mieljoenpu (Diplopoda)
* Pauropoda
* Worteldoezendpu (Symphyla)
Lies van stej in Slowakieje

Dit is 'n **lies van stej in [[Slowakieje]]**. In jannewarie 2006 talj Slowakieje 138 stej. 't Aantaal aan inweuners is de standj vanne voukstèlling van 26 mei 2006.
Ansbach (distrik)

**Ansbach** is e lendelek distrik (Landkreis) in d'n Duitsen deilstaot Beiere. Ze maak deil oet vaan 't regeringsdistrik Midde-Franke. De code, die me beveurbeeld op nommerplaote vaan oto's kin zien, is AN. 't Distrik Ansbach is verneump nao de stad Ansbach, die evels distriksvrij is en dus neet debij huurt. Ansbach oontstoont in 1862, nog in 't zelfstendeg Keuninkriek Beiere, es *Bezirksamt Ansbach*. Sinds 1939 dreug   de aonduding *Landkreis*.

## Indeiling
Ansbach umvat de volgende stei en gemeintes:

't Unterer Wald huurt bij geinein gemeinte.
Wezel

:*Dit artikel geit euver 't bieës; veur 't Rienlandjs stedje, zuuch: [[Wesel]].*
----

De **wezel** (Letien: *Mustela nivalis*) is e roufdeer oete femielje vanne marterechtige (*[[Mustelidae]]*). E volwasse bieës is zoget 20 cm lank. De stert is zoget 6 cm lank. Vruiwkes zeen klènder es menkes. Boetedet zeen in 't zuje van Europa wezele get grótter es in 't naorde. Wezele höbben 'ne ruuedsige broene rögkkantj en 'ne witte boekkantj, wobie de grens tösse de kluueren ónregelmaesig is. In 't hoeag naorde waere wezele (deils) wit inne wintjer es kammeflaasj, mer in Nederlandj en Belsj neet gans zuver wit. Wezele höbben 'n witte vlek oppe kael en höbben 'ne broenroeaje stert.

De wezel haoltj zie voor oet klein zougdere, veugel, klein reptiele, kwekkerten en insekte. De bieëster zeen zowaal snachs es euverdaags aktief. Wen wezele jage achtervolge ze pruuej wie klein knaagbieëster toet in 't haol. Wezele laeve solitair. 

In gans Europe tröf me wezelen aan, zowaal in stejjelike gebieden es op 't plattelandj. De bieëster laeve mit naam in hègke, struuk en bósrenj.

## Taxonomie
* Riek: Animalia (*[[dere]]*)
** Stam: Chordata (*[[chordabieëster]]*)
*** Klas: Mammalia (*[[zougdere]]*)
**** Orde: Carnivora (*[[roufdere]]*)
***** Femielje: Mustelidae (*[[marterechtige]]*)
****** Óngerfemielje: Mustela (*[[klein wezele]]*)
Macro-Zjêspraoke

De **Macro-Dzjêspraoke** vörmen 'n middelgroeate groep aan spraoke in Zuud-Amerika, veurnamelik in Breziel mer ouch in klènder deil van Argentinië, Paraguay en Bolivië. 't Besteit veural oete Dzjêspraoke; de anger tek zeen alleinstäöndje spraoke vanwaengen 't recèntelik oetsterve van väöl inheimse spraoke. De spraokfemielje woort veuren ieës veurgestèldj in 1926 en is saerdeen lichtelik aangepas gewaes.

## Indeiling
Hie-ónger völg 'n lies mit spraoken inne femielje.
* Dzjê (zèstieën spraoken in drie tek: Kaingáng (18.000 spraekers verdeildj euver veer spraoke) enne naordelike en zujelike Dzjêspraoke wie Xavánte (8.000 spraekers))
* Krenák (Botocudo)
* Borôro
* Kamakã (oetgestorve)
* Karajá
* Karirí (oetgestorve)
* Maxakalíaans
* Ofayé
* Puríaans (oetgestorve)
* Rikbaktsá
* Yabutiaans (oetgesterve)
Lies van terroristische aansjlaeg in 2018

Dit is 'n **lies van [[terrorisme|terroristische]] aansjlaeg** die geplaeg woorte in 't jaor **[[2018]]**. De lies tuint de details van de aansjlaeg. Tösse häöksjkes waere de daders van de aansjlaeg getuind die bie hön actie gedoed woorte of gewóndj zeen geraak. Es 't mier es vieftig doeje of gewónje bie 'nen aansjlaag goof, waere de getalle in **vètten teks** getuind.

De lies tuint neet alle aansjlaeg die gepleeg woorte. In de lies waere incidente opgenaome, woebie minstens teen luuj sjtorve of e significant aantal luuj gewóndj raakde. Anger incidente mit minder sjlachoffers waere gekaoze vanwaege de geografische kórtbieheid of opmerkelikheid. Daodoor kèn de lies óngemeindj e verteikendj beeld gaeve vanne werkelikheid.  

## Jannewarie

## Fibberwarie

## Miert

## April

## Mei

## Juni

## Juli

## Augustus

## September

## Oktober

## November

## December

## Zuug ouch
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2016
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2017

## Brónne
Esse (verdudeliking)

**Esse** of **Essen** kin verwieze nao:

* 't Hout van d'n esj.
* Sjtich Esse, 'n veurmalig abdievorstedom in Duutsjlandj.

;'n Plaats in Duutsjlandj:
* 'n Sjtad in Noordrien-Wesfale: Esse
* E dörp en gemeinte in Nedersakse: Essen

;'n Plaats op 't Belsj:
* 'n Plaats en gemeinte inne Belsje provincie Antwerpe: Essen

;De Luxemburgse benaming veur 't gehuch:
* Essingen (kanton Mersch), det op 't Luxemburgs *Essen* heit. 

;Twie gehuchte in Nederlandj:
* Essen in Gelderlandj
* Essen in Groninge