open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boriumgebrek

**Boriumgebrek** bie plante is 'n weinig optraejende gebreksziekte, dae in Nederlandj veural op lichte zandjgrond kin optraeje. Akkerlandj det al lang in cultuur is, kin 'n laag boriumgehalte höbbe. Auch 'ne hoge pH kin boriumgebrek veroorzake. Es kunstmisstof veur 't veurkomme van boriumgebrek kin o.a. borax of Chili Borium Plus gebroek waere.

Boriumgebrek bie plante kin zich uite in aafstervende gruipuntje en bossige dwerggrui. Gewasspecifieke symptome zeen:

*Sokkerbiet- hertrot en ruwe kankerachtige plekke op de biet. 
*Sloetskeul- gedrejde bladere en holle gedeilte in de stronk. 
*Bloemkeul- slechte ontwikkeling van de roosjes van de keul en broene plekke op de keul. Verruwing van de stronk, blaadstele en middenerve. 
*Bleikselderie- blaadstele vertone barsjes en inwendig is de steel roodbroen. 
*Paer- nuje sjeute in 't veurjaor sterve aaf en de paere kriege hel broene plekke op de sjil. 
*Aardbei- dwerggrui, kleine, gaele bladere en kleine, bleike vruchte. 
*Koolraap en knolraap- broene en grieze concentrische ringe in de raap. 
*Erpel- dwerggrui, aafsterve van gruipuntje en laerechtig verdiekte, omhoog gerolde, ongerste bladere. 
*Maïs- neet good gevulde kolve. 
*Palme (Palmefamilie) - broene vlekke op de bladere en 'ne lege productie.
Mathieu Vroemen

**Mathieu Eugène Jean Marie Vroemen (Tjeu)** woort gebore op 2 december 1921 in Nuujsjtad. Hae sjtorf 11 augustus 1988 in Mestreech. Zien vrouw Maria Jans Willemina Jager (Riet) woort gebore op 13 februari 1921 ine Nijmege en sjtorf 21 juni 1996. 't echpaar woonde aan de Lage Kanaaldijk 128 in Mestreech.

Riet waor textielkunstenares (weeftechniek) en Tjeu waor graficus, teikenaer, teikenleraar (aan 't Henric van Veldeke College in Mestreech) en ouch textielkunstenaer (weeftechniek). Same zörgde ze veur de aankleiing van de figure in 't kaersjtafereel van de kiekkaste in de kèrk van Sint Pieter bove. Ouch Dries Engelen, Kees van de Vosse en Agnès Creyghton-Motké leverde hun biedrage in 't make  van de beelde. 

Tjeu verzörgde de illustraties en de lay-out veur de bloomlezing "Eus eige leedsjes", van Mestreechse volksleedsjes, samegesjtèld door Charles Thewissen in opdrach van de ENCI bie gelegenheid van 't in gebruuk numme van de achste cementove in 1968.

## Externe link
* Persoonlike website
Eclectisme

**Eclectisme** is 'ne term dae in versjèjje vakgebiede hèèmhuurt en wèlt zègke dat me mèt elemaente oet versjèjje sjtrominge of sjtiele 'n nuuj sjtroming of sjtiel oontwikkelt.

## Boewsjtiel

### Klassiek eclectisme
In de aodhèèd waoërte elemaente oet de Etruskische, Griekse, Romeinse en/of Oosterse boewkeuns geïntegreerd in geboewe.

### 19de ieëws electisme
In d'r tied van de neosjtiele combineerde me die sjtiele in èè geboew.
#### Vörbeelde
*Sjtasie Antwerpe
*Sjtasie Verviersj
*Justitiepalies Brussel

## Postmoderne keuns

In de postmodern keuns deent eclectisme dèk es ironische illustratie van de gedachte dat wèrklèke authenticitèèt oonmäögelek is.

## In de psychotherapie
Me kalt va eclectische therapie es d'r therapeut zich neet töt éng sjtroming beperkt, zoewie beväörbeeld psychoanalyse, gedragstherapie, systeemtherapie, medicamenteuse therapie, ... mae oet de verschillende sjtrominge die elemaente of technieke keest die 't bètste pase bie d'r cliënt of 't probleem.
In de gezoondhèèdszörg wert mètstens väör 'n eclectische therapie gekaoze. Men keest de therapie, technieke of elemaente die statistisch 't bètste effect gaeve. Dit reduceert koste en lieëvert de bètste resultate.

## In 't geleuf
Me kan ooch geleuve op 'n eclectische meneer. 'ne Eclecticist nèmt ideëe aa va versjillende övertuginge die 'm perzuënlek aa-sjpraeëke, en combineert die.

## In de muziek
In de popmuziek wert d'r term mètstens in de Engelsjtalige versie *Eclectic* gebruukt öm 't samevoge van versjillende muzieksjtiele töt 'n gehieël te besjrieve. Voorheen gebäörde dit väöl in de urban scene mèt stiele wie r&b, hiphop, reggae en latin. Huutsedaag ziet me 'ne mix oontsjtoeë va funk, groove en club mèt soms 'n latin tintje.
Keith Richards

**Keith Richards** (gebaore 18 december 1943 in Dartford, Kent, Ingelandj) is 'ne Ingelse gitaris, leedjessjriever, zenger, producer en sjtichter vanne Rolling Stones. Behalve zien werk biej de Rolling Stones haet d'r ouch 'n paar solo-albums gemaak wo van de bekènste *talk is cheap* en *main offender* zeen. Hae sjpeelde de rol van de vader van *Captain Jack Sparrow* (gesjpeeld door Johnny Depp) in de film Pirates of the Carribean III. Hae haj verwonjinge aan ziene kop naodet d'r tiejdes 'n vakansie op Fiji oet 'ne kokosnootboum veel op 27 april 2006. 

## Solodiscografie

### Albums
* *Talk is Cheap* (1988)
* *Live At the Hollywood Palladium* (1991, live)
* *Main Offender* (1992)
* *Cross-eyed heart* (2015)

### Singles
* *Run Rudolph Run* b/w The Harder They Come (1978) 
* *Take It So Hard* (1988) #3 US Mainstream Rock 
* *You Don't Move Me* (1988) #18 US Mainstream Rock 
* *Struggle* (1989) #47 US Mainstream Rock 
* *Wicked As It Seems* (1992) #3 US Mainstream Rock 
* *Eileen* (1993) #17 US Mainstream Rock

## Extern links
*Officiële website (Flash neudig)
Identificatieplich

**Identificatieplich** is de plich töt 't laote zieë van 'n documaent es bewies van de identitèèt van 'ne perzoeën.

## Belsj
Op 't Belsj besjtèèt de plich vör èèderèè owwer wie 15 jaor.
## Nederland
In Nederland besjtèèt saer juni 1994 'n identificatieplich o.m. in geval van gegroonde verdeenking en bie finaciëel transacties: d'r maog 'n identitèètsbewies gevraogd waeëre bie vreemdelingetoezich, verdeenking op zjwartrieje, toegang töt voetbalstadions e.d.
Op 1 januari 2005 is de identificatieplich wèt waoëre; bie aanhouding is identificatie vereist bie èèderèè vanaaf 14 jaor, es de politie dao 'n gegroonde raej vör haat. De wèt vörziet neet in aafzoonderleke controles op 't bezit van 'n ID-bewies.

### Omstraeje
In Nederland is de inveuring van de algemèng identificatieplich ömmer 'n omsjtraeje oonderwaerp gewes. 't Kabinèt bepleitte de inveuring van de oetgebrèjde identificatieplich "es oonderdeel van 'n breed pakkèt an maatregele öm Nederland veiliger te make en criminalitèèt en överlas te vermindere". Taegesjtanders mienge dat inveuring leidt töt mieë discriminatie va vraeme en minderhede, en 'n bedreiging vörmt väör de privacy. D'r is gèè verbaand geconstateerd tösje inveuring en 'n aafnaemende criminalitèèt. 

### Bie boete
Wae 'n boete wegens 't neet kinne laote zieë van 'n ID-bewies löt väörkaome zal in Nederland dèk geliek kriege: lang neet ömmer waor d'r 'n goo raej öm an de opgegaeve identitèèt te twiefele.

## Bron
Encyclopedie van de menselijkheid dör Daan Bronckhorst oonder lemma identificatieplicht ISBN 978-90-445-1019-5

## Literatuur
Oonderzeuk va Jansen&Janssen nao de oetveuring van de wèt va 1 januari 2005. 
### Extern leenke
*Oonderzeuke Buro Jansen&Janssen
*Mieë informatie
Sjtraobaek (baek)

De **Sjtraobaek** ies 'n baek, die zien zien brónne haet in de Ravesbösj. Deze (gedeiltelike) hellingbösj bevingk ziech tösje 't gelieknamig gehuch Sjtraobaek en de buurtsjap *Billich* in Groat Haasdal. De baek löp ièrsj sjtroum aaf dweersj door de bösj en later langs de rand. In diet gebeed zint opgravinge gedoon van 'ne Romeinse tempel en diverse Romeinse villae. De waeg, parallel aan dae bosjrand, weurt Baeksjtraot geneump vanwege die baek aan de rand. In de bösj liegke twiè vieversj die gevoed were door de Sjtraobaek. Via de beemde van 't gehuch Sjtraobaek sjtruimp 't water de Geul in.
Ravesbösj

De **Ravesbösj** ies 'ne (gedeiltelike) hellingbösj tösje Sjtraobaek-Brokem en Billich in Groat Haasdal. Bovenin en miedenin de bösj haet de Sjtraobaek zien brónne en hie bevinge ziech ouch twiè vieversj. Liègeraaf zal de baek de rand van de bösj volge um later door de beemde van Sjtraobaek in de Geul oet te mónde.
In de hellinge sjtoon veural loufbuim meh aafgewieseld mèt denne. Vanwege 't huègdeversjil vörme ziech euveral gröbbe en haol waeg.
De bösj sjteit ónder toeziech van Sjtaatsbosbeheer.

Tege de Ravesbösj, op 't plateau van Arensgenhout, liek 't gelieknamig (veurmalig) kloaster Ravesbösj van de patersj Heilige Harte. De neogotische kloasterkapel ies gewiejd aan Maria van Vrae. 't Genezend Medium Jomanda veurt hie häör praktijk oet.  Aan de weskant van de bösj bevinge ziech de haof Holswick en de veurmalige weuning van de kunssjilder Charles Eyck.

## Romeinse tied

In de Ravesbösj zint opgravinge gedoon oet de Romeinse tied,  zoa-es 'ne Romeinse tempel en 'n aantal Romeinse villa's, woaonder villa Vogelenzang. Die sjpore loupe door tot aan Billich in Haasdal. Ónder aan de bösj, aan de Baeksjtraot, die ziech hie kruus mèt de via Belgica, höbbe ze twiè Romeinse graver gevónge. 

In museum *'Het Land van Valkenburg* (sjtreekmuseum) in Valkeberg bevingk ziech 'n aantal opgegrave veurwerpe zoa-es: vaze, pöt, bare, kruukskes, sjtökker daakpan, gespe, munte, de dèksel van 'n esjkies en 'n beeldsje.
Wolof (taal)

**Wolof** is 'ne taal gesjpraoke in Senegal, Gambia en Mauritanië. 't Is de taal van 't Wolof volk. 't Heurt biej de Niger-Congo tale. De taal haet 3,2 miljoen miense spreke die 'm es 1e taal sjpraeke en 3.5 miljoen minse die 'm es 2e taal sjpraeke.

## Telwäörd




## Externe linke
* Wolof Wikipedia
* Wolof Wiktionary
* Wolof Wikiquote
Perroen

'ne **Perroen** , Limburgse oetsjpraak *peroen*, is 'ne centraal geplaadsjde pilaer en 'n symbool va autonomie en vriehèèd en kan me vinge in alle sjtaej die deel oetmakde van 't Prinsbisdom Luuk, zoewie Luuk, Theux, Stavelot, Verviersj, Visé, Hoei, Sart, Mestreech, Borgloon, Tongere, Sintruje, Bree, Stokkem, Bilze en Hasselt. 't Monumaent besjtèèt oet 'ne pilaer mèt baove d'r op 'ne pijnappel en dao baove 'n kruuts. Mètstens is 't gebroekde materiaal blowwe sjtèè, travertin of ooch wal marmer. 't Symbool mot evvel väöl owwer zieë mae d'r herkomst zow oonbekaand zieë.

In Valkebaerg haat 't 'n Sinterklaosperroen.
## Etymologie
't Aodfraanse **perron** betekende 'ne groeëte blok sjtèè en is 'n vergroeëtingsvorm va *pierre* (sjtèè). In 't Welsj sjrieft me *peron*, 'n vergroeëtingsvorm va *pire* (sjtèè).

## Referentie
Raore

**Raore** (Raeren) is 'n gemèngde in de Duutsjtalige Gemeensjap op 't Belsj. De gemèngde grenst an Duutsjlaand en tèlt ruum 10.000 inwoners, oeëvan bekaans de helft de Duutsje nationalitèèt haat.

## Aardewaerk oet Raore
In Raore waoërte bies 't èng van d'r 19de ieëw op groeëte sjaal de zoegeneumde Rienlandse kroeke, pöt en bare gemakt. 't Aardewaerk waor dunner es dat van 't Kölsj aardewaerk en broen va kleur. 

## Bekiekenswaeërd

*Zès kasjtieële
*Kèrk oet d'r 18de ieëw (1719-1729 va Laurenz Mefferdatis)
*Waterburcht, mèt taoën, dae deels oet d'r 14de ieëw en deels oet 1465 dateert.

## Ander kernen
Hauset en Eynatten.

## Externe link
* Website van de gemeente
Lontzen

**Lontze** of **Loonze** (Duutsj en Fraans: *Lontzen*) is 'n gemèngde in de Duutsjtalige Gemeensjap op 't Belsj.

## Demografie
De gemèngde tèlde op d'r ieësjte jannewaar van 2016 5.672 inwoners. De oppervlakde van de gemèngde bedraagt 174,98 km².

## Aander kerne

Walhorn et Herbesthal.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Lontzen makde dèèl oet van 't hertogdom Limburg.
*De 18de ieëwse Seent-Heribertuskèrk is oontworpe dör d't Italiaanse architekt Moretti.
*Kesjtieël en häöf oet d'r 17de en 18de ieëw.
*Aod pooshoes *Maison Blanche*.
*Kapel van Lontzenbusch

## Externe leenk
*Site van de gemèngdeleke administratie
Brigitte Heitzer

**Brigitte Heitzer** (Haeële, 23 augustus 1979) is 'n Nederlandse zangeres en actrice va Ge Kruuts, 'n buurtsjap van Norbik. Heitzer wont in Sjeveninge, deelsjtad va Den Haag.

Ze won op 21 oktober 2007 't televisieprogramma *Op zoek naar Evita* en zal daodäör de hoofdrol vervulle in d'r musical *[[Evita]]* dae in 2008 in première zal gaoë.
## Biografie
Heitzer keumt oet 'n muzikaal familie. Ze zong bie d'r zaank De Eendracht en sjpeulde toneel in toneelgroep De Bron. Later gong ze nao 't conservatorium en volgde 'n opleiding töt professioneel musicalactrice en zengeres.

## Waerk
* Hoofdrol in d'r Limburgstalige film De Valkevallei oet 1997 dae toneelgroep De Bron maakde mèt regisseur Jos Salden en cameraman Huub Bervoets. D'r film waoërt in 1998 oetgerope töt bètste amateurfilm va Nederland. Op 22 oktober 2007 waor 'n sjtökske oet dae film te zieë in 't actualitèteprogramma *Pauw en Witteman*
* Understudy van Chantal Janzen vör de rol *Beauty* in d'r musical *Beauty and the beast*. Opveuring in o.m. Theater 't Vrijthof in Mestreech 2006.
* Klènger rolle in ander musicals.
* Hoofdrol in d'r musical Evita.

## Externe link
*Eège website
*Evita gèèt nao 't Belsj
Büllingen

**Büllingen** (Fraans **Bullange**) is 'n gemèngde in de Duutsjtalige Gemeensjap op 't Belsj. Op 'n oppervlakte va 150.49 km² wonde d'r örsjte januari 2006 5385 inwoners.
## Ander kerne
Manderfeld, Rocherath, Lanzerath, Hünningen (Hunnage), Honsfeld, Berterath, Krewinkel, Losheimergraben, Holzheim en Mürringen (Murrange).

## Laandsjap
Büllingen liegkt in d'r raand van de Ardenne en makt deel oet van 't grensuvversjrèjjend natuurpark van 't Hoeëg Ven en d'r Eifel. In Büllinge oontsjpringe de bronne van de Warche, de Our, de Amel en de Salm. De gemèngde grenst an 't militair kaamp va Elsenborn.

## Externe leenk
*Site van de Gemèngdeleke administratie
Bütgenbach

|
|-
|
|}
**Bütgenbach** is 'n gemèngde in de Duutsjtalige Gemeensjap op 't Belsj. Op 'n oppervlakde va 97,31 km² wonne 5585 inwoners (1.1.2007) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 57 minse per km².

## Aander kern
*Elsenborn

## Trivia
De Nederlandse keuning Willem-Alexander veurt d'r adelleke titel *Heer van Bütgenbach*.

## Externe leenk
* Website van de gemèngdeleke administratie
St. Vith

**St. Vith** is 'n gemèngde in de Duutsjtalige Gemeensjap op 't Belsj. Op 'n oppervlakde va 146.93 km² wonne ruum 9000 inwoners.

## Aander kerne
Naeve de fusiegemèngdes Sankt Vith, Recht, Schönberg, Lommersweiler en Crombach behure ooch de klènger dörpe Alfersteg, Amelscheid, Andler, Atzerath, Breitfeld, Eiterbach, Galhausen, Heuem, Hinderhausen, Hünningen, Neidingen, Neubrück, Neundorf, Niederemmels, Oberemmels, Rödgen, Rodt, Schlierbach, Setz, Steinebrück, Wallerode en Weppeler bie Sankt Vith; kiek kaart.
 
## Historie
Sankt Vith verenderde in de gesjiedenis dèkker va sjtaotsaanhorighèèd:
* bies 1795: Historie van Hertogdom Luxemburg
* 1795–1814: Fraans Departemaent van de Ourthe; 't dörp Schönberg hoert bie 't Saardepartement
* 1814–1919: Duutsjlaand (district Sankt Vith, saer 1821 district Malmedy, Rienprovincie)
* vanaf 1920: Belsj, mèt 'n oonderbraeëking tiedens d'r Twiede Waeltkrèèg, wie 't ingelijfd waoért bie Duutsjlaand.

## Externe leenk
*Website van de Gemèngdeleke administratie
Volapük

't **Volapük** is 'n artificieel taal (ouch waal kunstaal genömp) die in 1880 door Johann Martin Schleyer, 'ne preester van Baden in Pruses, waerde gemaak. 't Volapük is veurnamelik gebazeerd op 't Ingels met gét Duits en get Frans. Oppendaag van vandaag wörd 't Volapük door nao sjatting twintjig tot dèrtig man gekald.

## Ózze Vader
't Ózze Vader wörd es volg vertaald nao 't Volapük:

## Extern links
* Handjbook van Volapük, Charles E. Sprague (1888)
* 'ne Complete Italiaanse grammatica van Volapük (1888) by V. Amoretti
* 'n Teen lesse durende opleiding in modern Volapük
* Volapük linke pazjena
* Flenef bevünetik Volapüka / International Friendship of The World Language
* "Arie de Jongs Herzeening van Volapük (1931)" door Ed Robertson. Vanne 21e editie vanne *Journal of Planned Languages*, 1995.
* Artikel van Volapük vanne 1911 Encyclopaedia Britannica
* Volapük bibliografie
* Volapükalised
* Vödasbukalised
* Glup ICQ Volapükik
* Blueprints for Babel: Volapük - 'n Samevatting vanne grammair van Volapük
* *'n Handjbook van Volapük*, door Andrew Drummond - comic historical novel. ISBN 1-904598-67-6
*Hoofstuk euver Volapük in Otto Jespersens *An International Language* (1928)
Prešov

**Prešov** is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is *Eperies* of *Preschau* enne Hongaarse naam is *Eperjes*. Prešov haet ongeveer 90 000 inwoners.
Nitra

**Nitra** is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is *Neutra* enne Hongaarse naam is *Nyitra*. Nitra haet ongeveer 85 000 inwoners.
Žilina

**Žilina** is 'n stad in Slowakije. De Pruse naam is *Sillein* enne Hóngaarse naam is *Zsolna*. Žilina haet ongeveer 85.000 inwoeaners en is daomit de viefdje stad van 't landj. 't Lègk in 't noeardjwèste van 't landj aan de reveer de Váh.
Banská Bystrica

**Banská Bystrica** (Pruus: *Neusohl*, Hóngaars: *Besztercebánya*) is 'n stad in Slowakije mit ruum 80.000 inwoeaners (2006). De stad lègk óngeveer in 't geografisch centrum van 't landj aan de reveer de Hron en aan de voot van de Lege Tatra, de Groeate Fatra en 't Slowaaks Èrsgebergdje (*Slovenské rudohorie*). Banská Bystrica is de höidstad van de gelieknamige regio en 't gelieknamig distrik en de Matej Bel-universiteit is d'r gevestig.

Banská Bystrica is óntstange in de neugendjen ieëuw. De stad óntving in 1255 van Keuning Béla IV van Hóngarije stadsrechte. Vanoet historisch ougpöntj is Banská Bystrica 'n bekindje Middelieëuwse mienboewstad. De stad haet de väöl waersvól kónshistorische monumènte aan die periode te danke.

## Naom
De aajs bekindje verwiezing nao Banská Bystrica waas 't Latiense *Noua villa Bystrice prope Lypcham* oet 1255, waat nuuj nederzètting Bystrica naobie Ľupča beteikentj. In 1263 duuk *Besterchebana* (Bystrica mienboew) veur 't ieës óp, waat strang liek óp de hujige Hóngaarse naom van de stad, *Besztercebánya*. Zoeawaal de hujige Slowaakse (*Banská Bystrica*) es de Hóngaarse variantj (*Besztercebánya*) zeen samegestèldj oet 't Slowaaks en Hóngaars waord veur mienboew, respectievelik *banská* en *bánya*, en de naom van de baek *Bystrica*. De toevoging *Banská* waerdje pas in 1773 gedaon.

De Pruse naom veur de stad, *Neusohl*, beteikentj eigelik "Nuuj Zvolen", verwiezendj nao de naobiegelaenge stad Zvolen, die in 't Pruus vreuger *Sohl* en taengeweurdig *Altsohl* ("Aad Zvolen") wuuertj genömp. De ieëste inwoeaners van Banská Bystrica kome oet Zvolen.
Trnava

**Trnava** is 'n sjtad in Sjlowakije. De Duitse naam is *Tyrnau* enne Hongaarse naam is *Nagyszombat*. Trnava haet óngeveer 66.000 inweuners. 

Trnava weurt vermeld vanaaf d'n derteenden eeuw en is allewiel 'n sjterk-geïndustrialiseerde sjtad. Sins 1978 is 't ouch de zetel van 'n aartsbisdóm, womit Sjlowakije 'n zelfsjtenjige kèrkprovincie is gewaore.

## Zuuch ouch
* Smolenice
Martin (Slowakije)

**Martin** is 'n stad in Slowakije. De Pruse naam is *(Turz-) St. Martin* en de Hóngaarse naam is *Turócszentmárton*. De stad haet zoeaget 60.000 inwoeaners. 't Lègk aan de voot van de Kleine Tatra en in de *kraj* (provincie) Žilina. 't Is de höidstad van 't *okres* (distrik) Martin, aafgekórt es MT. De stad haet 'n kleine 60.000 inwoeaners en is genömp nao Sint-Merte; toet 1950 hoot de stad *Turčiansky Svätý Martin*. Martin hèrberg versjiedene nationaal musea.

## Gesjiedenis
Martin waerdje veur 't ieës genömp in 1284, es Villa Sancti Martini; 't waar den nag eigedóm van de Hóngaarse keuning. Ouch door natuurgeweldj en pes-epidemieë gröidje de stad meh maotig. In de neugetieëndjen ieëw waerdje de stad naevedet 't centrum van 't Slowaaks nationalisme. Ouch baseerdje me de Slowaakse spraok op 't dialek van dees stad. Door de centraal positie die Martin in daen tied kreeg gröidje de stad zieër rap.

In d'n Twieëdje Waereldkrieg is hie haevig gevóchte tösje de Pruse en 't Roeaj Leger, wodoor de stad groeatedeils verwoos raakdje en relatief wènnig monumente bezitj. 't Waerdje nao 1945 den ouch in socialistische stiel hèrboewdj. Ouch gröidje Martin oet toet 'n ech industriestad. De groeatste werkgaever waerdje 'n tankfabriek, die tanks leverdje veur 't gans Warschaupak en werk bood aan 15.000 luuj. Nao de Fluweel Revoluusje van 1989 besloot Václav Havel de productie van wapes in gans Tsjecho-Slowakije te stake, wodoor Martin mit 'ne groeate werkloeasheid te kampe kreeg. Deze waerdjen einigzins gelenig door de vestiging van 'n Kia-autofabriek en zal door de veurgenaome vestiging van 'n anger wagefabriek nag mieër opgelós waere. Dees auto-industrie maak gebroek van de dankzij de aaj tankindustrie aanwezige expertise. Ouch is me begós in de binnestad de socialistische boewwerke door aanzeenlikere boew te vervange.
Trenčín

**Trenčín** is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is *Trentschin* enne Hongaarse naam is *Trencsén*. Trenčín haet ongeveer 55 000 inwoners.
Poprad

**Poprad** (Hóngaars: *Poprád*, Pruus: *Deutschendorf*) is 'n stad in 't noearje van Slowakije aan de voot van 't Tatragebergdje. Poprad haet e historisch centrum en is gelaenge aan de reveer de Poprad. De stad haet zich herhaoldjelik kandidaat gesteldj veur 't organisere van de Olympische Wintjerspele. Poprad haet óngeveer 55.000 inwoeaners. 

## Stadsdeile
De gemeindje Poprad besteit oet de vólgendje stadsdeile en dörpskerne. Tösje häökskes steit 't jaor worin 't stadsdeil of 't dörp bie de gemeindje waerdje gevoog.
* Staré Mesto (aaj stad) 
* Veľká (1945) 
* Spišská Sobota (1945) 
* Matejovce (1974) 
* Stráže pod Tatrami (1960) 
* Kvetnica 

## Verkieër
Poprad is 't beginpöntj van de Tatranská Elektrická Železnica (Tatra Elektrische Spaorwaeg), 'n aantal smaalspaorliene die de reservate in 't Hoeage Tatra-gebied, zoeawie Starý Smokovec, Štrbské Pleso en Tatranská Lomnica mit einanger en Poprad verbinje. Wiejer haet Poprad treinverbinjinge mit anger stej in Slowakije en daoboete, wie Praag in Tsjechië.

Tèn noeardjwèste van Poprad lègk de internationaal lóchhave Poprad-Tatry.
Prievidza

**Prievidza** is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is *Priwitz* enne Hongaarse naam is *Privigye*. Prievidza haet 50 000 inwoners.
Martin

**Martin** kin zeen:
*Martin 'ne jóngesnaam aafgeleid van Sint Maarten.

## Plaatse
### in 't [[Vereinig Keuninkriek]]
*Martin, Wolverhampton
*Martin, Hampshire
*Martin, Kent

*Martin, Lincolnshire
*Martin Dales, Lincolnshire
*Martin Drove End, Hampshire
*Martin Hussingtree, Worcestershire
*Martin Mill, Kent
*Martins Corner, Hampshire
*Martin Mere, 'n maer in Lancashire
*WWT Martin Mere, 'n natuur park mit 'n maer en ómligkende gebiede

### in de [[VS]]
*Martin, Florida
*Martin, Georgia
*Martin, Kentucky
*Martin, Louisiana
*Martin, Michigan
*Martin, North Dakota
*Martin, South Dakota
*Martin, Tennessee
*Martin City, Montana
*Martin County, Florida
*Martin County, Indiana
*Martin County, Kentucky
*Martin County, Minnesota
*Martin County, North Carolina
*San Martin, California

### in [[Slowakije]]
*Martin (Slowakije)

### in [[Spanje]]

*Martín (reveer), 'n vertakkinf vanne Ebro

### op [[Australië]]
*Martin, Western Australia

### op [[Antarctica]]
*Martin Peninsula
HEARD

**HEARD** is de naam van 'ne band dae begin 2005 woor opgerich inne omgaeving van Haerle. De band bestóng oet vief men, wovan de ieëste lètters vanne veurname de bandnaam vörmdje: **H**enk Sjins, **E**ddy Zele, **A**ndrzej Bogacki, **R**eggie Włodarczyk en **D**anny Kwaodvleeg.

De band is in 2008 eigentlik op zie hoeagtepuntj gestop. D'r zeen nag opnames gemaak veur 'ne videoclip, meh dae is nag ummer neet oetgebrach.

## Bezitting
De groep bestóng oet de twieë zengers Danny en Reggie, die ouch 't gitarewerk op zich nome. Terwiel Danny veur innige rock-invloede zörgdje, deej Reggie det op jazz-gebied. Woor bassis Henk ummer te vinje veur ein funky pertiejke 'slappen', zoea heef Andrzej mit de nuuedige krach op zie drumstèl. Toetsenis Eddy noom de piano-, synthesizer- of orchestrale klanke veur zien raekening.

## Stiel
De band haw 'nen eige stiel, dae neet in ein waord te omsjrieven is. Rock en funk zeen waal de belangriekste elemente, mer ouch zeen d'rs jazz-echtige invloede te herkènne.

## Meziek
HEARD maakdje bekans allein mer eige wèrk, zoeawaal de meziek es de tekste. 't Reportoire bestóng dan ouch meh veur e klein deil oet covers. De tekste woren ummer in 't Ingels. Ouch guuef 't 'n aantal instrumentaal nummers.

## Discografie
* *Hearing Everything Angels Really Dream* (2006)
** *Too Good for this World*
** *She's Gonna Bat me Down*
** *Order & Chaos*
** *Sanne's Song*
** *Intermezzo*
** *Have You Heard*
** *Search*
** *Memo-7*
** *Ordo et Chaos*
* *Grim* (nanneet oetgebrach)
** *Grim*
** *Before I Grow Old*
** *Different Point of View*
** *Doubt*
** *Prince of Persia*
** *Any Other Day*
## Externe links
*Officieel website
*MySpace
*Hyves
MapleStory

**MapleStory** is 'n gratis 2D spel, 'n zoegenaomde MMORPG, gemaak door 't bedrief Wizet, wat intösse door Nexon is euvergenome, oet Zuid-Korea. De maags 't speule es te tien jaor bis. 't Speul späölt ziech aof in *Maple World*, boe de speulers moonsters kinne versloon en ziechzelf kinne verbetere, zoewie dat geit in role playing games. De speulers kinne mètein *chatte*, handele en minigames speule. Ouch is 't meugelek um same te speule in zoegenaomde gildes um same de moonsters te versloon en de beloening te deile.

Speulers zien ingedeilt in klasse, boevaan 't 'rs zeve gief: baogsjötter, deef, magiër, krieger, piraat, aran, evan en cromi. De begins te speule es beginner, en kins nao 't behole vaan 'n aontal niveau's in ein vaan de klasse terechkoume.

## Software
Um 't speul te kinne speule moot software weure gedownload. Daoveur moos te diech iers registrere. De software is gratis en de kins ouch gratis speule, mer veur bepaolde dinger, wie kleier en bepaolde speuloonderdeile, kins te betaole. Dit is evels neet nudeg um 't speul te kinne speule.

## Externe links
* Nederlandstaolege Maple Story website
* Maple Wiki hölp-site
Karpate

De **Karpate** (Tsjechisch, Pools en Slowaaks: *Karpaty*, Oekraiens: Карпати (*Karpaty*), Roemeens: *Carpaţi*, Duits: *Karpaten*, Servisch: *Karpati*, Hongaars: *Kárpátok* Nederlands: *Karpaten*) vörme 'n groep berg in Europa. 't Ligk tösse Tsjechië, Slowakije, Pole, Oekraïne en Roemenië (in Transsylvanië) in.

## Slowaakse Karpate
In de Slowaakse Karpate ligke väöl natuurparke wie de Lege Fatra (*Malá Fatra* ltr. *Kleine Fatra*) enne Hoge Tatra (*Nizke Tatra* ltr. *Grote Tatra*).

## Stej
Belangerieke stej in of kórtbie de Karpate zeen (geordendj op bevólking): Bratislava (Slowakije, 426,091), Cluj-Napoca (Roemenië, 310,243), Braşov (Roemenië, 284,596), Košice (Slowakije, 234,596), Oradea (Roemenië, 206,614), Miskolc (Hóngarije, 178,950), Sibiu (Roemenië, 154,892), Târgu Mureş (Roemenië, 146,000), Baia Mare (Roemenië, 137,976), Tarnów (Pole, 117,109), Râmnicu Vâlcea (Roemenië, 111,497), Uzhhorod (Oekraïne, 111,300), Piatra Neamţ (Roemenië, 105,865), Suceava (Roemenië, 104,914), Drobeta-Turnu Severin (Roemenië, 104,557), Reşiţa (Roemenië, 86,383), Žilina (Slowakije, 85,477), Bistriţa (Roemenië, 81,467), Banská Bystrica (Slowakije, 80,730), Deva (Roemenië, 80,000), Zlín (Tsjechië, 79,538), Hunedoara (Roemenië, 79,235), Zalău (Roemenië, 71,326), Przemyśl (Pole, 66,715), Alba Iulia (Roemenië, 66,369), Zaječar (Servië, 65,969), Sfântu Gheorghe (Roemenië, 61,543), Turda (Roemenië, 57,381), Bor (Servië, 55,817), Mediaş (Roemenië, 55,153), Poprad (Slowakije, 55,042), Petroşani (Roemenië, 45,194), Negotin (Servië, 43,551), Miercurea Ciuc (Roemenië, 42,029), Sighişoara (Roemenië, 32,287), Făgăraş (Roemenië, 40,126), Petrila (Roemenië, 33,123), Zakopane (Pole, 27,486), Câmpulung Moldovenesc (Roemenië, 20,076), Vatra Dornei (Roemenië, 17,864), en Rakhiv (Oekraïne, 15,241).
VV de Veldjmuus

**VV de Veldjmuus** is ein vastelaovensvereniginge in Midde-Limburg. 't Óntsjtaon van de 'muus' geit ver teruk in de 20e eeuw woa de muus al populair ware. Vasteloavensvereniging de veldjmuus is gevesting 't hert van 't Remunjse veld in kefee de Breer. De Ere grootvors is Dré Peters dae in Remunj bekind is en biej veul zake in Remunj en omgaeving betrokke is. De Veldjmuus bestjaon oet: De raod van 11, De Moezemaedjes, De dansgardes en de Veldjwachters. Eder jaor höbbe de Veldjmuus eine Prins en Jeugprins maar ouch eder jaor ein Wienkeuningin (WienQueen vinjt de jeug ein baeter benaming).

Verder höbbe de muus ouch nog eine Wienboer, ein Moezemaedjesprinses, ein Boerebroetspaar en häör Mascotte Breerke.

Vv de Veldjmuus haet sinds afgeloupe jaor ein standjbeeld op de Bredeweg in 't Veld.

't Bestuur van VV de Veldjmuus, is als volgt:  Veurzitter: André Peters ; Vice-veurzitter: Tonny Balendonck; Sikkertaris: Rene dornberg en Christel Kerkvliet; Sentefoekser: Kevin Eikelenberg; Ere Grootvors: André Peter; Jeug-Vors: Dylan Tobben
Meiboumzaege

't Moferter **Meiboumzaege** is e speel det georganiseerdj wuuertj in Mofert. 't Is 'n sport wobie 't dróm geit zoea flot meugelik meibuim door te zaege. Dees traditie is relatief jónk en vintj begin juni plaats, normaal gespraoke d'n ieëste zónjig van die maondj. 't Aevenement wuuertj bezóch door jónk en aad, Moferter en neet-Moferter.

## De Zaegcommissie
't Buim zaegen is 'n initiatief van de Zaegcommissie, en móch in 2007 zien ieëste lustrum viere.

## Meibuim in Mofert
Det in Mofert de traditie van de meibuim nag springlaevendj is, zuut m'n aan 't aantal meibuim det aljaors geplaats wuuertj. Wo in anger Limburgse plaatse dees aaj traditie al lang vergange is, blief m'n 't gebroek in Mofert hoeag haje. In 2008 wore d'rs waal minder meibuim es in de jaore d'rveur.

## Extern links
MeibaumZaege.NL: Op deze weblog zeen de óntwikkelinge róndj dit aevenement te volge.
Jean Del Cour

**Jean Del Cour**, Hamoir 1631 - Luuk 1707 waor 'ne Luukse barokke beeldhouwer, dae bekaand sjtèèt es d'r beeldhouwer dae de barokke beeldhouwkeuns in Luuk introduceerde. E wert besjoewd es d'r beroemste vertegenwoordiger van die sjtielperiode in Wallonië. D'r zeunt ooch waerke va Del Cour te vinge in de Mestreechse Sintervaoskèrk en SleveVrouwkèrk en in Hasselt in de VirgaJessekèrk.

## Biografie
Del Cour is gebaore in Hamoir, dat in dae tied hoeërt bie 't preensdom Stavelot-Malmedy. E verbleef bekaans 10 jaor in Italië en väöral in Rome en is beïnvloed dör Bernini. Sommige bronne zègke dat Del Cour 'ne lieërling van Bernini waor, mae dat is neet zieëker. Zieëker is waal dat Del Cour ingesjraeve waor in de prestigieus *Academia di Santa Luca*. In 1660 installeerde Del Cour zich in Luuk an de *Rue Soeurs Hasque*. Hie is e ooch in 1707 gesjorve.

Del Cour makde in Luuk o.m. de volgende mèèsterwerke:
* de Maagd va *Vinâve d'Ile* 
* De driej Gratiën op d'r peroen taegenöver 't sjtadhoes.
* Marmere Christus in d'r Sint-Paulskathedraal

## Gallery

Image:Brunnen_der_Drei_Grazien_Lüttich,_2004.jpg|Peroen va Luuk mèt 'n replica van de Driej Gratieën va Del Cour
Image:Altaardelcourvirgajesse 4-10-2007 16-19-40.jpg|Hoofdaltaar Virga Jesse kèrk in Hasselt
Image:Hubert de Lieja-Delcour.jpg|Beeld oet 1689 van Hubertus mèt hert(gesjilderd lindehoot) Luuk, Sint-Jacobskerk
Image:Jacobus Minor - Del Cour.jpg|Beeld oet 1691 van Jacobus de Mindere (gesjilderd lindehoot) Luuk, Sint-Jacobskerk
Image:Jean Del Cour - crist jacent.jpg|Liggende Christus (1696), wit marmer, Luik, Sint-Paulskathedraal
Image:Del Cour - Jean Baptiste 1682.jpg|Johannes d'r Deuper (1682), wit gesjilderd lindehoot, Luuk, Sint-Paulskathedraal


Bie gelegenheid van d'r 300ste verjaordaag va z'n sjtervensjaor is 'n expositie ingericht die an Del Cour gewiejd is, in de Barthelomeuskèrk in Luuk. 
## Bronne
Nederlandse, Fraanse wiki en Dagblad de Limburger 30 oktober 2007
AJM

De **AJM** is 'n aafkorting vanne algemein jeugbewaeging van Mofert, vóloet **Stichting Algemein Jeugbewaeging Mofert** geheite (Nederlands: *Stichting Algemene Jeugdbeweging Montfort*). Dees vereiniging organiseertj van vreuger oet van alderlei activiteite veur kinjer vanne groeate sjoeal.

Ein vanne bekèndjste activiteite is mesjiens de waekelikse knutselaovendj óngere kirk.

## Speelwaek
In 't hoeagsezoen wuuertj jaorliks de zoeageheite speelwaek georganiseerdj. 't Kestieël Mofert is daobie väöl aangedaon gewaore. Dees waek wuuertj mede meugelik gemaak door vriewilligers en sponsore.

## Sint-Merte
De AJM organiseertj ouch eder jaor de Sint-Merteviering. Traditioneel begintj die mit 'n mès inne Hèlge Ketrienekirk. Van dao oet trèk 'ne lampionnenoptoch oppe *Nuuj [[Mert]]* aan, wo 't *Sint-Mertesvuur* wuuertj aangemaak. In 2013 is veur 't ieës 't Sint-Mertesvuur bie 't Kestieël Mofert aangestaoke gewaore.

## Keuningsdaag
Natuurlik duit de AJM nag mieër es allein Sint Merte en de Speelwaek. Ouch mit Keuningsdaag reup ze de kinjer van Mofert op ómme fiets zoea sjoean meugelik te versiere. Nao aafloup zeen d'r dan prieze veur de kinjer (en häör ajers) die 't meis häör bès gedaon höbbe.

## Karneval
Ouch haet de AJM häör eige karnevalsvereiniging "De Kèrkuule". Eder jaor wuuertj 't clubhoes Ónger de Kèrk ómgetouverdj toet Kèrkuulepalies. De kinjer kinne hie mit väöl plezeer karneval viere.

## Clubaovendje
Ouch zeen d'r eder joar clubaovendje wobie de kinjer van groep 3 toet en mit groep 8 kinne knutsele en anger aktiviteite kinne doon in 't clubhoes Ónger de Kèrk. Traditioneel beginne de clubaovendje twieë waeke veur de hèrfsfekansie.

## Site
Sinds kort haet de AJM ouch häör eige internetsite: www.ajm-montfort.nl.
De Boekoêl

**De Boekoêl** (Hollands: *Boukoul*) is 'n kèrkdörp in de Nederlandse gemeinte Remunj, toet 2007 ongerdeil van de veurmalige gemeinte Zjwame, gelaege in de provincie Limburg. De Boekoêl haet ongeveer 970 inwoners en zo'n 400 hoezer. 't Dörpke is riek aan natuursjoon (bös). Dao bevinje zich versjillende monumentale historische geboewe ('n bezonjer fraai kesteel en inkele veurname boerehaofstaej/landjhoezer), mer ouch de restante van 'n aaj Romeinse waeg. 

## Monumente
*Reste vanne Romeinse waeg van Haerle nao Xanten, aanne zuidoosrandj vanne gemeinte, tösse de landjgojer Blankwater en Zuidewijck Spick te Boukoul.
*Kasteel Hillenraad, veural oet de 17e /18e eew, vormt wiedoet de belangriekste bezeenswaerdigheid. 't Is ein vanne sjoonste waterkastele in Nederland, mit veer hooktores en omringdj door grachte. Hillenraad waerd al genump in 1392. Dit rieksmonument, gelaege in 't bos biej 't kèrkdorp de Boekoel, waert nag bewoond en is neet veur publiek toegankelijk, mer kin van boetenaaf waargenomme waere. 
* Kesteelboerderie *Zuidewijck Spick*, edelmanshoes oet de 17e /18e eew (rieksmonument). Deze "Spijker" (Spiek) waerde al genump in 1463. 
*Graeterhof, oorspronkelijk 'ne hoeve, sins de tweede hèlf vanne 19e eew 'n landjhoes.

## Kèrk
De kèrk waerde in 1935 nao ontwerp van Joseph Franssen geboewd. In 1945, 'n paar daag veur de bevriejing van de Boekoêl, waerde de tore opgeblaoze. De kerk waerde in 1946-1947 in de aje toestandj herstèld.

## Vereiniginge
Oppe Boekoêl geuf 't versjillende vereiniginge wo-onger:
* Handjbaogvereiniging Soranus (link site)
* Foetbalvereiniging VV Boekoel (link site)
* Hermenie Amecitia (link site)
* Carnavalsvereiniging Cv de Kwekkerte (link site)
* Jeugdcarnavalsvereinigingen de Kuulköpkes (link site)
* Jeugdcarnavalsvereinigingen de Hoeskwakers (link site)
* Buurtvereniging H Theresia Boekoel (link site)
Zjwaams

**Zjwaams** is de eige benaming veur 't plat van Zjwame, det in de plaats Zjwame en omgaeving gekald waert. Zjwaams is ein dialekvariant van 't Limburgs en is sjterk Midde-Limburgs van karakter.

## Kinmèrke
't Zjwaams wiek neet wezelik aaf van 't Remunjs. E verneumeswaerdig versjil is det in 't modern Zjwaams d'n oetgank van de tweede persoon inkelvoud véúr d'n oetgank van de verleje tied kump: *paksde*/*haolsde* (Zjwame) - *pakdes*/*haoldes* (Remunj).

### Sjleiptoon en valtoon
In 't Zjwaams waert óngersjied gemaak tösse sjleiptoon en valtoon. Ein good veurbeeldj hiebie is 't waord 'sjoon'. 'Sjoon' mit valtoon beteikent 'mooi', terwiel 'sjoon' mit sjleiptoon 'schoen' of 'schoenen' beteikent.

't Versjil tösse inkelvoud en meervoud kins se dök aafleie aan 't wäördje det daoveur sjteit: diene sjoon is eine sjoon, dien sjoon zeen d'rs twee.

### Gein óneigelike tweeklanke
In Zjwame waert 'twee', 'groot' en 'geweun' gezag, en neet 'twieë', 'groeat' en 'gewuuen'.

### Panninger Linie
Zjwame lèk ten weste vanne Panninger Linie, wodoor in Zjwame van "sjtad" en "sjtaon" gekald waert. In 't Zjwaams kump dus ein "j" tösse de "s" en de "t". Det guldj ouch veur wäörd die beginne mit zjw-, sjl-, enz.

### Aad en kaad
Wo in anger dialekte 'aojer', 'kaod', 'haoje' waert gezag, is det in 't Zjwaams 'ajer', 'kaad', en 'haje'.

## Zeen ouch
* Remunjs

## Extern linke

*Digitaal Zjwaams Waordebook, óng. 200 rizzeltate
*Oetgebreide PDF-versie
1908

1905 - 1906 - 1907 - **1908** - 1909 - 1910 - 1911
**1908** (MCMVIII) waor 'n sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag oppe Gregoriaanse kalender. 't Is 't jaor 1362 oppe Armeense kalender, 1905 – 1906 oppe Ethiopische kalender en 4609 – 4610 oppe Chinese kalender.

## Gebäörtenisse

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Gabriel Lippmann "um zien methode vaan kleurefotografie mèt 't fenomeen vaan de interferentie."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Ernest Rutherford "veur zien oonderzeuk nao de desintegratie vaan eleminte en de sjemie vaan radioactief materiaole.
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Ilja Iljitsj Metsjnikov en Paul Ehrlich "es erkinning veur hun werk umtrint immuniteit."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Rudolph Christoph Eucken "es erkinning vaan zien irnstege zeuktoch nao de woerheid, zie doordringend dinkvermoge, ziene wije blik en de wermde en krach in prizzentatie boemèt heer, in zien talloes werke, 'n idealistische levesfilosofie heet gerechveerdeg en oontwikkeld." 
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**:
** Klas Pontus Arnoldson, "d'n opriechter vaan de Zweedse Boond veur Vrei en Bemiddeling".
** Fredrik Bajer, "de veurnaomste vreibepleiter in Scandinavië, dee zie werk in de Interparlementair Unie combineert mèt zie presidentsjap vaan 't Internationaol Vreidesbureau."

## Gebore
* 9 jannewarie - Simone de Beauvoir, Franse filosofe en sjriefster

## Gestorve
Joseph Augustin Hubert de Bosquet

**Joseph Augustin Hubert de Bosquet** (Mestreech, 1814 - ?, 1880), waor apotheker en paleontoloog. Heer woort beroemp door ziech te specialisere in fossiele oet 't Limburgse Kriet (zoe'n 70 miljoen jaor geleie). Wie in 1847 zien ierste studie euver dit oonderwerp waor gepubliceerd, woort heer door de natuurkundege genootschappe vaan Luik en Aoke spontaan tot lid benump. In 1856 woort heer lid vaan de Keuninklike Academie vaan Wetesjappe in Amsterdam. Ach jaor later kraog heer 'n ieredoctoraat vaan de hoegesjaol in Groninge.

De Bosquet is oontdèkker vaan versjèllende fossielsoorte woevaan 'n aontal nao häöm verneump is. Z'n verzameling woort nao zienen doed door 'nen enthousiaste bewoondereer (Willem Suykerbuyck) gekoch veur 10.000 gölde en gesjoonke aon 't Museum voor Natuurlijke Historie in Brussel.

In Mestreech is 'n plein nao häöm verneump. Aon dit plein ligk 't Natuurhistorisch Museum.

## Correspondentie mèt Darwin
*Breefwisseling mèt Charles Darwin
*Artikel van L. Crouzen in Natuurhistorisch Maandblad
1910

1907 - 1908 - 1909 - 1910 - 1911 - 1912 - 1913

**1910** (MCMX) waor e gewoan jaor wat begós op 'ne zaoterdig oppe Gregoriaanse kalender. 't Is 't jaor 1364 oppe Armeense kalender, 1907 – 1908 oppe Ethiopische kalender en 4611 – 4612 oppe Chinese kalender.

## Gebäörtenisse
* 10 fibberwarie - Barones Raymonde de Laroche is de eësjte vrouwelikke piloot die ein solovluch maak.
* 6 mei - Doad van keuning Edward VII van 't Vereinig Keuninkriek. Hae wirt opgevolg door George V.
* 31 mei - De Unie van Zuid-Afrika wirt opgerich.
* 31 mei - De padvènjersorganizatie veur maedjes *De Gidse* wirt opgerich.
* 25 juni - De eësjte oetveuring van 't ballet *De Vuurvogel* van Igor Strawinsky wirt op 't toneël gebrach.
* 24 augustus - Korea wirt door Japan geannexeerd.
* 7 september - Marie Curie en André Debierne isolere zuver radium.
* 5 oktober - Portugal wirt oetgerope tot repebliek. Keuning Manuel van Portugal wirt aafgezat en vluch nao Gibraltar.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Johan Diderik van der Waals "um zie werk aon de touwstandsvergelieking veur gaze en vleujstoffe."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Otto Wallach "veur zien deenste aon de organische sjemie en de sjemische industrie door zie pioneerswerk op 't gebeed vaan alicyclische verbindinge."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Albrecht Kossel "es erkinning veur de bijdraoge aon eus kinnes vaan celsjemie gedoon door zie werk aon eiwitte, boe-oonder nucleïnezoere.
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Selma Lagerlöf "es waardering veur 't verluf idealisme, de levendege verbeelding en spiritueel woernumming die häör gesjrifte teikene."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Permanent Internationaol Vreidesbureau "es verbinding tösse vreidesgenoetsjappe in diverse len."

## Gebore
* 23 miert - Akira Kurosawa, Japanse filmrezjiseur (gestorve 1998)

## Gesjtorve
* 20 augustus - Florence Nightingale (91), gróndjlègksjter van de modern verpleging.
* 30 oktober - Henri Dunant (82), oprichter van 't Roaj Kruus.
Sint-Maarten

**Sint-Maarten** ofwel **Sint Maarten** is de naom vaan:

* Martinus vaan Tours, 'ne volksheilege
* S'n Maeëte (Sint-Martensvoeren) in Voere
* Sint-Maartensfies, e volksfies geveerd op 11 november
* Sint Maarten (eiland), 'n eiland in de Caribische Zie
* Sint Maarten (Nederlands), 't zuidelek deil vaan 't veurege
* Sint Maarten (Frans), 't noordelek deil
* Sint-Maarten (Noord-Holland), e dörp in de gemeinte Harenkarspel
Paalder

**Paalder** (Nederlands: *Paarlo*) is e gehuch bie Berg (ouch waal Berg ane Roer of Sint Odiliëberg), det venoet Berg gezeen get op Vloearep aan lik (Vloeareps: *[[Vlorp]]*). Dao zólle op 't moment zoeaget hongerd luuj wone, en daomit is 't e tikkelke klènder es 't tösse Berg en Herte gelaege Lieërop.

Vreuger goof 't e Groeat- en e Klein-Paalder, meh det óngersjied is allewiel gans verzwónje.

### Gemèndjelikke herindeiling
Van vreuger oet behuuerdje Paalder biej de gemèndje Berg, toet 1991, doe de gemèndjes Berg en Mofert gónge fusere mit Postert. In 1994 waerdje die gemèndje omgeneump toet Amb Mofert. Toet 2007 bleef Amb Mofert bestaon; venaaf daen tied behuuertj Paalder toet de nuuj fusiegemèndje Roerdale.

### Fietsersbrök
Kortbie Paarlo lik e fietsersbrögkske euvere Roer, det redelik uniek is inne omgaeving. Dit brögske is prachtig gelaege in 't Roerdal, wo 't bie hoeag water waal èns blank kan staon. Daobie beedj de brök veur fietsers 'ne doorgank nao Mieëlik en Hèrkebós.
Geologie

**Geologie** of aeërdkunde is 'n specialisatie van de aeërdwetensjap en hèlt zich bezig mèt de besjtudering van de aeërd, häör historie en de processe die häör vörme en gevörmd haant. Wetensjappers die de geologie es hön vakgebeed haant neumt me geologe.

## Limburgse pioniere

* D'r Mestreechtenaer Joseph Augustin Hubert de Bosquet (1814-1880) waor 'ne bioloog,  mieë bepaald 'ne paleontoloog en makde naam es pionier in de geologie.
* Eugène Dubois waor anatoom-geoloog en zoch es örsjte gerich nao reste van prehistorische luuj.
* Werner Felder en Sjeuf Felder zeunt internationaal bekaande Limburgse geologe en lieërmèèstere va o.m. Wil Roebroeks en Jean-Pierre de Warrimont.

## Eenkel specialisaties

De volgorde van gesjtèèntelaoge in d'r oondergrond kan get vertèlle över de historie van 't laandsjap, 't klimaat en 't laeve op die bepaalde plaatsj. Dit vakgebeed wert **[[stratigrafie]]** geneumd. 't Is nauw gerelateerd an de **[[paleontologie]]**, de wetensjap die fossiele resten va laeve oet 't verlaeje besjtudeert. 

De **[[structurele geologie]]** besjtudeert vorme en sjtructure die oontsjteunt dör bewaeginge in de aeërdkaoërsj. Dis sjtructure kènne zowal de sjaal ha va continaente es wie van afzoonderleke sjtèng. Gerelateerd hie-aan is de **[[petrologie]]**, de klassificatie en besjtudering va gesjteentes en hun maneer van oontsjtoeë.

Es de sjeikunde wert gebruukt öm de Aeërd of processe dao-in en häör atmosfeer te besjtudere kalt me va **[[geochemie]]**. Op dezelfde maneer kalt me bie gebruuk van de natuurkunde bie Aeërdse vraogsjtukke va **[[geofysica]]**. De twieë richtinge haant väöl raakvlakke met de geologie.

## Gesjiedenis
Es örsjte moderne geoloog wert James Hutton besjoewd. In 1785 presenteerde e 'n artikel mèt d'r titel *Theory of the Earth* an de Royal Society te Edinburgh. In dit artikel besjreef-e z'n theorie dat de Aeërd väöl owwer moes zieë es wie doe waoërd aa-genaome, dat d'r väöl tied överhee moes zieë gegange väör berg öm te erodere, en öm sediment op te boewe op d'r baom van de zieë, oeë-bie gesjteenten waoërte vervörmd.

William Smith (1769-1839) tekende de örsjte geologische kaarten begoes mèt 't ordene van *[[stratum|strata]]* (laoge) dör besjtudering van de d'r in väörkaomende fossiele.

Charles Lyell sjreef 't beroemd waoëre book *Principles of Geology* in 1830 dat-e bies ziene doeëd 1875 voortdurend reviseerde. E introduceerde de doctrine van 't uniformitarianisme. Dis theorie lieërt dat langzaam, gradueel processe 't oppervlak van de Aeërd gevörmd haant, en nog ömmer an 't waerk zeunt. In de geologie haat dis theorie 't gewonne van 't catastrofisme, dat zag dat 't oppervlak van de Aeërd waoërt gevörmd in korte, catastrofische episodes, mae tösjedeur bekaans oonverenderd bleef.

### Theorie van de plaattektoniek

De theorie van d'r continaentendrift waoërt väörgesjtèld dör Alfred Wegener in 1912, mae 't doeërde bies de jaore 60 van d'r twintigste eeuw, wie de theorie van de plaattektoniek waoërt oontworpe, dat dis algemèng aanvaard waoërt.

## Bron
* o.m. Nederlandse wikipedia
Sjilves

't **Sjilves** is 'n Limburgs dialek det gekald weurt in Sjilvend.

## Kinmerke
  i**ch** - ma**k**e - **doe** - b**oo**m - hón**dj** - **sj**lang - **sj**aop - rech**< >**

### Mouillering
Bie zelfstendige naamwäörd mit 'n *d* op 't ènj kump in 't Sjilves mouillering veur, bv: *hóndj*, *gezóndj*. Sjilvend is ein van de zujelikste plaatse woe dit gehuurd weurt. Wie me mie nao 't zuje geit huurt me gein mouillering mie, meh gutturalisering, bv: *hónk*, *gezónk* (o.a. in Haelder).

### E-naosjlaag
'n Opvallend kinmerk aan 't dialek van Sjilvend en de dialekte ten zuje van Sjilvend is det bie de klinkers *ao*, *ie*, *oe* en *uu* sóms 'ne dóffe e-naosjlaag te hure is. Beveurbild in plaats van *groet* (groot) zaet me hie: *groeët* en in plaats van *vugel* (vogels):  *vuëgel*. Zujeliker van Sjilvend weurt dit ouch gehuurd bie *ae*.

Opmirkinge:
* Sjrievers van 't Sjilves sjrieve dèk de wäörd mit lang klinkers mit 'n extra e, dus *griees* in plaats van *gries*. Dit moot neet verward waere mit de naosjlaeg, die mit 'n trema op die e waere gesjreve, es bie *fieës*. In de Veldekesjpelling waere lang klinkers gesjreve mit 'n daekske, wie *griês*.
* E-naosjlaeg op *ao* weurt in Sjilvend es *oa* gesjreve (*broamel*). In de Veldekesjpelling waert dat es *aoë* gesjreve, ómdat de lèttercombinatie *oa* eigelik 'ne twieklank aangif, wie in 't Valkebergse *doas*.

## Extern links

* Sjilves dialek
Sjpawbiks

**Sjpawbiks** is 't Oas-Limburgs dialek, dat ze kalle in 't Zuud Limburgs dörp Sjpawbik en in de buurtsjappe Hoeve, De Aw Kèrk, Hoebelrao,  Sint-Jansgelaen en Looiwinkel.