open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verzörgingsstaot

'ne **Verzörgingsstaot**, **Welvaartsstaot** of **Veurzeningsstaot** is 'ne staotsvörm boe-in de staot d'n ikkenomische en sociaolen touwstand vaan de börgers beheujt en versterk, door ziech te basere op 't prinsiep vaan geliekweerdegheid en verantweurdelekheid. De Britse sociaol-weitesjapper T. H. Marshall besjrijf de moderne verzörgingsstaot es 'n distintief combinatie vaan democratie, welvaart en kapitalisme. D'n allewijle verzörgingsstaot in Wes-Europa kaom op in de Nao-Oorlogsen Tied en woort geïnitieerd door politici oet versjèllende ideologieë, vaan de christendemocratie en 't sociaol-liberaolisme bis de sociaoldemocratie en 't socialisme.

Es e soortemint vaan zoegenaomde gehösselde ikkenemie investeert de verzörgingsstaot gouverminteel institute veur, oonder aandere, gezoondheidszörg en educatie die direk positief impek motte höbbe veur individueel börgers. De verzörgingsstaot kaom op in de Nao-Oorlogsen Tied, dus nao 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog, in Wes-Europa. De groete polletieke antagoniste waore in deen tied in dit deil vaan de wereld de sociaoldemocrate en de christendemocrate. Zie waore 't veural op cultureel vlaak neet dèks mèt mekaar eins (wie 't homohouwelek en abortus). Op ikkenomisch niveau deilde de twie beweginge evels väöl standpönte. Zoe waor 't rillatief gemekelek um 'ne verzörgingsstaot op te bouwe in de meiste deile vaan democratisch en kapitalistisch Wes-Europa. Väöl historici wieze d'r allewijl op tot de consensus roontelum 't opbouwe vaan 'ne verzörgingsstaot deils te daanke waor door 't historisch bezej tot fascisme en Nazisme deils waore opgekomme door greuienden ermooj nao d'n Ierste Wereldoorlog. Democratie, zoe stèlde me nao d'n Twiede Wereldoorlog, kos in aander wäörd allein meh triomfere es d'n ermooj neet te extreem waor. 'n Aander explanatie is d'n opkoms vaan 't communisme in Oos-Europa en d'n dao-opvolgenden opkoms vaan de Kawwen Oorlog tösse 't kapitalistische Weste en 't communistisch Ooste. De floep dee oontstoond in Wes-Europa waor tot 't communisme allein meh verslage kos weure binne d'n eigene regio es me 't groetse aongekaarte perbleem vaan communiste - ermooj en oongeliekheid - zelf geit aonpakke.

## Rifferenties
* Brón: de Ingelstaolege Wikipedia
Secularisme

**Secularisme** (vaan 't Latien *saeculum*, wat "tied" mer ouch "allewijl" meint en in tegestèlling steit tot "iewegheid") is 't prinsiep tot minselek affaires motte weure gepraktiseerd op force vaan 'n neutraol hawwing nao relizjie en irrelizjie (zoewie atheïsme) touw. 't Adjectief vaan secularisme is **seculair** of **seculier**.

Aon d'n eine kant riech 't secularisme ziech op 't opbouwe vaan 'n maotsjappij boe-in relizjie weurte gesjeie vaan de staot. Vaanoet dit perspectief kriege geisteleke (meinende: lui die wèrke binne rlizjieus institute) op zeker niveau väöl mie vrijheid; de polletiek maag ziech naoemelek neet mie menge in de affaires vaan de kèrk. Aon d'n aandere kant geit 't secularisme ouch euver 't concreet perses um de mach vaan relizjieus institute te vervaange. Vaanoet dat perspectief verlees relizjie zjus hiel väöl mach.

D'n term is bedach door d'n theoloog Friedrich Gogarten (1887-1967) en is oonder mie ingeveurd um 't Christendom in staot te stèlle de gedeilteleke oontkeerstening vaan Europa te acceptere.

Secularisme is neet gans 'tzelfde es de laïcité, ouch al weurt dat woord dèks verkierd begrepe es lètterleke Franse vertaoling vaan 't secularisme. Dat meint: de laïcité is altied secularistisch mer neet edere vörm vaan secularisme geit euver laïcité. Laïcité, wat umermp weurt in Fraankriek mer ouch in 't Törkije vaan véúr president Recep Tayyip Erdoğan (2014), heet es buut alle relizjieus symbole te were oet de publieke ruimte. 't Traditioneel secularisme vaan Duitsland en de Bènelux stèlt tot de Frans laïcité zjus contra 't secularisme geit, umtot zie ziech te väöl inmenk mèt relizjieus affaires.

Lidstaote vaan de Europese Unie (EU) zien op force vaan 't Europees rech verpliech seculair te zien.
Christen-Democratisch en Vlaams

**Christen-Democratisch en Vlaams** (aofgekort wie **CD&V**) is ’n Vlaomse christendemocratische polletieke partij die sinds 2019 de daarde partij vaan Vlaondere is. Ze zit in de allewijl regering vaan ‘t Belsj. De Waolse equivalint is de cdH. Same zitte dees twie partije in de christendemocratische Europese polletieke partij de Europese Volkspartij (EVP). Ouch ’t Nederlands CDA en CU en de Duitse CDU hure bij de EVP.

Oonder d’n allewijle premier vaan 't Belsj, Alexander de Croo, is ‘t deil vaan de allewijl regering: de zoegenaomde *Vivaldi-coalitie*, umtot die veer ideologieë (wie Vivaldi’s veer seizoene) bevat: de liberaole (Open Vld en MR), socialiste (sp.a, PS) de greune (Groen, Ecolo) en eine kant vaan de Belsje christendemocratie: de Vlaomse CD&V (zóónder de Waolse cdH dus). 

In 1884 woort de ierste Roems-Kathelieke partij opgeriech in Belsj: de Fédération des Cercles catholiques et des Associations conservatrices. Dat góng euver in 1921 tot de Union Catholique Belge. In 1945 woort de gefidderaliseerde partij Christelijke Volkspartij/Parti social-chrétien opgeriech. Die zaw opsplitse in Vlaomse en Waolse zösterpartije in 1967. In 2001 woort de Vlaomse zösterpartij ouch in naom Vlaoms, naotot zie ziech de CD&V is gaon neume.
Parti Socialiste (Belsj)

De **Parti Scoialiste** (**PS**) is 'n Belsj sociaoldemocratische polletieke partij in Breusel en Wallonië, De partij is oontstande in 1978 wie de Belsj Socialistische Partij woort opgesplits in de Franstaolege PS en de Nederlandstaolege SP, die later de sp.a en sinds 2021 *[[Vooruit]]* heet. De PS is gereprizzenteert in 't Belsj fidderaol parlemint en de drei parleminte vaan de Franse Gemeinsjap, Wallonië en 't Breusels Hoofsteielek Gewes. Ze is 'ne coalitiepartner vaan versjèllende rezjionaal regeringe en de fidderaol regering vaan d'n allewijle Premier vaan 't Belsj, Alexander De Croo. De partij is supranationaol gereprizzenteert en maak deil oet vaan de Eurofractie S&D (boe de Vlaomse sp.a, mer ouch de Nederlandse PvdA en de Duitse SPD deil vaan oetmake.

Ze heet versjèllende bekènde premiers op 't Belsj geleverd, wie Paul-Henri Spaak en Elio Di Rupo.
Benedict Anderson

**Benedict Richard O'Gorman Anderson**, meistes bekind es **Benedict Anderson** (26 augustus 1936, Kunming te Yunnan, China - 13 december 2015, Batu te Oos-Java, Indonesië) waor 'ne Ierse polletieke weitesjapper en historicus dee veur 't groetse gedeilte vaan zie leve heet geleef en lesgegeve in de Vereinegde Staote. Anderson is 't meis bekind door zie book *Imagined Communities* oet 1983, boe-in heer de orizjien vaan 't nationalisme bestudeerd. Wijers waor heer gespecialiseerd in de polletiek vaan Zuidoos-Azië en sprook heer 'n hendeg hoeg aontal taole oet dee regio, boe-oonder Indonesisch, Javanees, Thai en Tagalog. Daoneve sprook heer ouch väöl Indo-Europese taole, wie 't Frans en Duits.

Anderson besjreef in *Imagined Communities* wat nationalisme percies meint en welke faktore d'r veur hadde geholpe tot 't nationalisme binne drei iewer tied (vaan de laten 18e iew bis allewijl) neet allein 'n dominante polletieke ideologie zou weure, mer in prinsiep de meis universalistisch geaccepteerde ideologie. Anderson diffinieerde 'n natie es 'n "geïmagineerde polletieke gemeinsjap die geïmagineerd is as zoewel inherent gelimiteerd wie soverein". "Geïmagineerd" meint op force vaan häöm evels neet tot 't neet besteit. De mins is in Andersons wäörd bekwaom um zelf-bedachte konsepte um te zètte in get wat materieel tasbaar kin weure (bezej weurt realiteit).

Wat nationalisme zoe interessant maak op force vaan Anderson is neet allein zoe dominant is in de allewijl wereld, mer tot 't eigelek gaaroet gein bekinde filosofe achter ziech heet stoon. 't Liberalisme en Marxisme höbbe de force vaan 't nationalisme oondersjat volges Anderson. 't Gief op force vaan Anderson drei paradoxe roontelum 't nationalisme:

# 't Nationalisme is 'n nui en modern creatie, wijl naties zjus weure geïmagineerd es aajd en tiedloes in de aoge vaan de meiste lui (beveurbeeld: Nederlandse nationaliste stèlle tot de Nederlandse cultuur al iewe aajd is, wijl de mierderheid vaan de Nederlandse Limbörgers bis de vreugen Twintegsten Iew nog gaaroet gein Nederlands koste spreke)
# 't Nationalisme is universalistisch door 't feit tot eder individu op d'n eerd allewijl bij 'n bepaolde natie huurt, mer tegeliekrtied is eder natie gans en al aofgesjeie vaan de aander natie (beveurbeeld: alle Limbörgstaolege valle binne 'n bepaolde natie allewijl - de Belzje, Duitse of Nederlandse naties. Mer me maag es börger mèt Nederlandse nationaliteit neet daoneve 'n Belsj paspoort höbbe)
# Nationalisme is 'n idee wat zoe väöl invlooj heet tot 't väöl lui gief die klaor stoon um te hiemele veur hun naties, wijl 't idee vaan 'n natie tegeliekertied neet klaor is (beveurbeeld: 't Is neet klaor boe de Nederlandse staot es ideaal veursteit boe de Belzje of Duitse staote neet veur stoon; toch zal 'ne Nederlandse soldaot in prinsiep bereid motte zien um te hiemele veur de Nederlandse natie en maag heer daoneve überhaup veur gein aander ideaol hiemele - zoewie 'n aander polletieke ideologie, 'n aander natie of 'n relizjie)
Gopal Balakrishnan

**Gopal Balakrishnan** (27 fibberwarie 1966, New Delhi) is 'nen Indiase polletieke wetensjapper, historicus en filosoof. Heer studeerde Europese intellectueel historie en historische sociologie op de UCLA in Los Angeles. Heer sjrijf oonder aandere euver d'n aard vaan 't nationalisme en kolonialisme en de filosofie vaan Carl Schmitt.

In 2017 woort Balakrishnan door versjèllende lui besjöldeg vaan aonranding en sjraomeuversjreiend gedraag. 't Oonderzeuk nao dees besjöldeginge begós in 2017 en woorte beweze in september 2019. Boenao heer woort oontslage vaan de UCSC in Santa Cruz en vaan de redactie vaan de *[[New Left Review]]*.
De Standaard

***De Standaard*** is 'n Belzje Nederlandstaolege dagelekse gezèt die besteit sinds 4 december 1918 en allewijl deil oetmaak vaan *[[Mediahuis]]*. In d'n 20ste iew waor de gezèt vaan Roems-Kathelieken eerd en speulde zie 'ne groete rol in d'n opkoms vaan 't Vlaoms nationalisme. In 2014 had zie 'n oplaag vaan 100.769; de meiste op 't Belsj mer in minder maote ouch in Nederland, Duitsland, Fraankriek en de res vaan Europa. D'n allewijle redaktäör is Karel Verhoeven.

In d'n Twiede Wereldoorlog weigerde *De Standaard* te sjrieve oonder censuur vaan Nazi-Duitsland. Op 1 mei 1947 versjeen de gezèt obbenuits oonder leiing vaan Albert de Smaele.

De gezèt heet 'n groet invlooj gehad op de Belsj polletiek door hun lang traditie aon oonderzeuksjournalistiek. Zoe waor de gezèt die versjèllende sjandaole heet oontmantelt, wie 't smog-sjandaol vaan 't Luiks Engis in 1930 en 't RTT-sjandaol in 1973. Mer ouch op cultureel gebeed heet *De Standaard* in Vlaondere en Nederlandstaoleg Breusel 'ne belaangrieke rol gespeuld in de Vlaomse en Belsj-Nederlandstaolege cultuur. Zoe is 't traditioneel d'n hoofzakeleken oetgever vaan bekènde Nederlandstaolege stripverhaole, zoewie *[[Suske en Wiske]]*. Aon de Nederlandse kant vaan de sjraom weurt *Suske en Wiske* veural oetgegeve door *[[De Limburger]]*.

Väöl vaan de journaliste die wèrkzaam zien of zien gewees bij *De Standaard* zien oetindelek belaangrieke sjrievers gewore binne Nederlandstaoleg Europa, zoewie de Wallonië-expert Guido Fonteyn en de bekènde "Franstaolege Vlaoming" Christophe Deborsu.
Mette Frederiksen

**Mette Frederiksen** (Aalborg, 19 november 1977) is 'n Deens politica die allewijl de (27e) Premier vaan Denemarke sinds juni 2019 is en de partijleier vaan de Sociaoldemocrate (Denemarke) sinds juni 2015. Zie is de twiede vrouw die premier vaan Denemarke is en de jongste premier vaan 't land oets.

Boete häör kortstondeg wèrk es 'ne Vakboondleier (2000-2001) is Frederiksen inkel wèrkzaom gewees in de polletiek. Zie waor alleriers verkoze in de Folketing ('t Deens parlemint) in 2001 boe ze de amt vaan Kopehage reprizzentierde. Naotot de Sociaoldemocrate de verkiezinge vaan 2011 wonne, woort zie Minister vaan Wèrkgelegeheid oonder premier Helle Thorning-Schmidt, d'n ierste vrouweleke premier vaan Denemarke. Zie woort gepromoveerd tot Minister vaan Zjustitie in 2014. Nao 't groet verlees vaan de Sociaoldemocrate in 2015 stapde Throning-Schmidt op en won Frederiksen de leiersjapsverkiezinge um häör te vervaange, boedoor ze d'n officiele leier vaan de oppositie woort. 

Frederiksen leide häör partij nao 'n groete euverwinning in 2019 hand in hand mèt aander linkse en centrum-linkse partije boemèt häör Sociaoldemocrate 'n mierderheid koste vörme. Zie woort premier op 27 juni datzelfde jaor en woort beëideg door Keuningin Margrethe II.

Frederiksen is 'ne groete tegestender vaan prostitutie en sprook al in 2002 de wöns oet um prosititie te verbeje op force vaan 't model in Iesland, Noorwege en Zwede. Ze is, integendeil tot väöl vaan häör sociaoldemocratische collega's in de EU, negatief euver migratie - wat zie dèks besjrijf es "liberaole massa-migratie". Dees hawwing vaan häör verstèrkde tijes de Europese migrantecrisis vaanaof 2015 - get wat heet mètgeholpe in häör populariteit bij Dene die normaliter op extreemrechs zawwe stömme. In 'n recent biografie sjreef ze: "Veur miech is 't ummertouw klaorder gewore tot de pries vaan ongerigguleerde globalisering, massa-migratie en vrij beweging veur wèrk betaold weurt door de lieger klasses".

Oonder Frederiksen lete de Sociaoldemocrate touw tot Deense authoriteite geld, zjuwele en aander weerdevolle items vaan vlöchtelinge aofnaome es zie Denemarke winsde binne te komme. Zie woort heiveur fel bekritiseerd door de Vereinegde Naties en 't goof internationaol vergeliekinge tösse Frederiksen häör regering en Nazi-Duitsland. 

## Referenties
Otto Bauer

**Otto Bauer** (5 september 1881, Wene, Oasteriek-Hongarieë - 4 juli 1938, Paries te Frankriek) waor 'ne Oasteriekse Sociaaldemocraat, polletieker en polletieke weitejsapper, dae gezeen weurt es eine veuraansjtaonden dinker van 't zoagenaamp Austromarxisme en later ouch groate invlooj zaw höbbe op 't Nuuj Links, 't Eurocommunisme en 't democratisch socialisme. Van 1918 bies 1919 waor hae minister van Boetelandse Affaires veur Oasteriek.

Wiel hae 'ne Marxis waor, haw hae Groatduutsj-nationalistisch gedachtegood en waor hae expliciet teleurgesjtèld dat Duutsjland en Oasteriek nao 't Verdraag van Versailles verbaoje woorte óm te moge vereinige es ei land. Hae sjtilde in zien oeuvre euver 't socialisme dat nationalisme nuèdeg ies veur 'n linkse rivvelutie. Hae erkinde daobie dat dit zou beteikene dat leng "ummer minder op einander gaon lieke" en dat de rivvelutie daodoor neet in de ganse waereld op 'tzelfde moment zal plaatsjvinge (get wat tege dinkwieze van klassieke Marxiste ingeit).

Allewaal hae tegesjtander waor van Nazisme waor hae veursjtander van de Anschluss tusje Oasteriek en Nazi-Duutsjland in 1938. Drie maonde later sjtórf hae in Paries.
Parti Socialiste

**Parti Socialiste** is 'ne naom dee gehanteerd weurt veur versjèllende Franstaolege polletieke partije die ideologiewijs thoeshure bij de sociaoldemocratie en 't socialisme. De naom kin rifferere nao partije in:
* Belsj - Parti Socialiste (Belsj) (PS)
* Fraankriek - Parti Socialiste (Fraankriek) (PS)
* Marokko - de *Parti Socialiste* is de veurmaolege naom vaan de Union socialiste des forces populaires (USFP)
* Tunesië - de *Parti Socialiste* is d'n aofekorte naom vaan de Parti socialiste de gauche (PSG)
Lord Acton

**John Emerich Edward Dalberg-Acton** (10 jannewarie 1834, Napels te Twie Siciliës - 19 juni 1902, Tegernsee te Beiere, Duits Keizerriek), meistes bekind oonder zien abbrivatie **Lord Acton**, waor 'ne Napolitaons-Britsen historicus en liberaole politicus mèt 'ne Roems-Kathelieken achtgroond. Heer sjreef euver oonder aandere de rillatie tösse mach en corruptie, mer ouch euver 't idee tot de natiestaot gaaroet neet natuurlek is (wijl 't nationalisme dat wel stèlt) mer zjus artificieel vaan zienen eerd is. Vaan häöm kump 't bekind citaot euver d'n eerd vaan mechteg lui: "Mach neig corrup te weure en abselute mach corrupeerd abseluut. Groet manslui zien bekans altied slech manslui..." Vaan dit citaot is de versömpelde oetdrökking oontstande: "Mach corrupeerd ummertouw. Abselute mach corrupeerd abseluut."

Wie heer hiemeld in Beiere leet heer 'n bibliotheek achter vaan mie es 60.000 beuk. De Britse journalis Hugh Chisholm sjreef in 1911 tot Lord Acton "te wieneg heet achtergelaote um bekind te stoon es eine vaan de groete historici": "Zien eigenste meneer vaan studere lieket in de weeg gestande te höbbe; heer wis te väöl en zie literair bezej waor te acuut veur häöm um gemekelek te sjrieve en zienen euvervlood aon informatie euverlaojde ziene literaire stijl. Mer heer waor eine vaan de deepsgelierde manslui vaan zienen tied en heer zal n'importe gerappeleerd weure veur zienen invlood op aandere".
Groeët Boller

**Groeët Boller** is 'n wiek en industrieterrein van Blierik in de gemeinte Venlo.

't Bedriefsterrein ligk ten noorde van 't dörp, ingeklemp tösse d'n Indhaovesewaeg (N556) en de spaorlien Venlo-Indhaove, de A73, A67 en de reveer de Maas. Ten noordweste van de wiek ligk 't gehuch Santfort en 't Venlose bedriefsterrein Trade Port West. Aan de noordkank grens Groeët Boller aan de Grevorstse buurtschap Raajind. Aan d'n angere kank van de reveer ligk de buurtschap Genuue en in 't zuje grens dit bedriefsterrein aan de Blierikse wieke Ubrook, Smeliëkamp en Klingerberg. Ten weste, doeënbeej d'n oprit *Venlo-Wes* ligk 't gehuch Wielder. 

In Groeët Boller woeëne 15 minse. 't Is 'n typisch nao-oorlogs bedriefsterrein mit kleine en middelgroeëte óngerneminge. Vul logistieke bedrieve zien inmiddels verhoes nao 't gróttere bedriefsterrein Venlo Trade Port. Aan de Maas guf 't watersportfaciliteite.

## Naamgaeving
Naamgaever van dit industrieterrein is Kestiel Boller (wat ouk wal ens *Boerlo* of *Boirlo* woort geneump). Dae naam geit truuk op 'ne zekere *Reynken van Boerle* (1369) dae aafkomstig waas oet 'n ald Gelders geslach. 't Kestiel woort in 1957 gesloop.

## Brónne
Hagerbrook

**Hagerbrook** (Nederlands: *Hagerbroek*) is 'n wiek van Venlo. De wiek bevind zich ten zuudoeëste van 't centrum en haet zo'n 2.600 inwoeëners. Hagerbrook wuurt begrens door de wieke Sinselveld en Hoeëgekamp in 't noorde, Stalberg in 't oeëste, 't Jaomerdaal in 't zuudoeëste, Wielderhaof in 't zuje en Hagerhaof in 't weste.

Wies in de tachetiger jaore waas heej vuuel industrie gevestig. Daovan is weinig euvergebleve, behalve inkel gebouwe die als gemeintelik mónnement staon geregistreerd. De meiste industriële activiteite zien verplaats nao Venlo Trade Park aan de rand van de stad. 't Is 'n moderne en röstige woeënwiek en 't guuef  rilletief weinig veurzeninge.

## Brón(ne)
Donchery

**Donchery** ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't *Groat Oaste*), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 2029 inweunersj, die *Doncherois* of *Foyans* (mannelik) en *Doncheroises* of *Foyanes* (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 27,36 km2 groat. Dao woonde dus zoan 74 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't ièrsjte kanton van Sedan (*Sedan-1*), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrendissement van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 147-408 meter.

In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.

Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Rifferenties
* Dit artikel ies groatdeils euvergenömme oet 't corresponderend artikel op de Franstalige Wikipedia. Zuug hie
Micheál Martin

**Micheál Martin** (Turners Cross bij Cork, 1 augustus 1960) is 'nen Ierse politicus, leier vaan de conservatief-liberaole polletieke partij Fianna Fáil sinds 2011 en veurmaolege premier (*[[Taoiseach]]*) vaan Ierland vaan juni 2020 bis december 2022. Daoveur waor Micheál Martin minister vaan Boetelandse Affaires (2008-2011), veur Handel (2004-2008), veur Gezoondheid en Kinder (2000-2004) en veur Educatie en Weitesjap (1997-2000). Allewijl is heer obbenuits minister vaan Boetelandse Affaires en vice-premier.

Heer woort gebore in Cork in 't zuidweste vaan de Ierse Rippebliek. Martin wèrkde in die stad iers es lieraar veurtot heer de polletiek ingóng. In 1985 woort heer verkoze in de gemeinteraod en heer fungeerde es börgemeister vaan Cork vaan 1992 bis 1993. In 1989 woort heer reprizzentant vaan Cork Zuid-Centraol in 't Iers Parlemint (d'n *Dáil Éireann*): dit is 'ne zedel dee heer bleef behawwe en allewijl nog ummertouw reprizzenteert. Nao de euverwinning vaan Fianna Fáil in de verkiezinge vaan 1997 woort Martin door de nuie premier Bertie Ahern opgenomme in 't kabbinèt. In 2004, gedäörende zienen tied es Minister vaan Gezoondheid, woort Martin bekind veur 't introducere vaan e verbod op 't zwame vaan toubak in alle Iersewèrkruimtes, boedoor Ierland 't ierste land in de ganse wereld woort boe zoe'e soortemint policy woort doorgeveurd. In 2009 waor heer d'n iersten Ierse minister vaan Boetelandse Affaires dee op bezeuk góng in Latien-Amerika - boe-in heer ouch de ierste visite vaan 'nen Ierse polletieker in Cuba aofdeeg. 

Heer waor contra 't leiersjap vaan ziene partijgenoet Brian Cowen. Oonder Cowens premiersjap, in jannewarie 2011, stapde Micheál Martin op oet protes. Naotot Cowen zelf opstapde kroog Martin snel de kans um Cowen te vervaange. e Paar weke later, tijes de verkiezinge vaan 2011, verloor Martins partij Fianna Fáil 57 zedele. Dit waor 't zwoerste verlees vaan de partij in häör 85-jaoreg bestaon. Toch moch Martin blieve es leier umtot 't verlees vaan de partij breid woort geïnterpreteerd es sjöld vaan ex-premier Cowen.

Oonder Micheál Martins leiersjap woort Fianna Fáil obbenuits de groetse polletieke partij vaan Ierland nao de verkiezinge vaan 2020. Op 27 juni 2020 woort Martin premier (*[[Taoiseach]]*) vaan Ierland mèt 'n groete coalitie tösse Fianna Fáil, häöre groete Christendemocratische rivaal Fine Gael en de Greune Partij. 't Is nog noets ierder gebäörd tot Fianna Fáil en Fine Gael in ein coalitie zien gegaange. De rillaties tösse de twie partije zien zoedaoneg hoeg tot me d'r euver eins is gewore tot Martin 't premiersjap mot deile mèt de partijleier vaan Fine Gael, Leo Varadkar. Zie wisselde weer vaan premiersjap op 1 december 2022.
## Rifferenties
Euroscepticisme

**Euroscepticisme**, **Euroscepsis** of **EU-scepsis** meint polletiek kritiek op de Europese Unie (EU) en 't Europees integratieperses. Dees kritiek kin breid of specifiek zien. Es 't kritiek gief op instèllinge vaan de EU, op pan-Europese policy of op krie reie euver meugelek hervörming vaan de EU, sprik me dèks vaan **zach Euroscepticisme** of **Euro-/EU-realisme**. Es me contra 't gaans idee vaan 'nen EU-lidstaot is, sprik me dèks vaan **hel Euroscepticisme**, **anti-Europeanisme** of **anti-EUisme**. Tegeneuver 't Euroscepticisme steit 't pro-Europeanisme, wat ouch-wel *EUisme* of *Eurofilie* weurt geneump. De lèsten term weurt ummertouw dèks door zelfverklaore pro-Europeaniste es 'ne mietersnaom gezien.

't Gief e breid scala aon ideologische bronne veur Euroscepticisme. Die ideologieë gaan vaan wiedrechs nao wiedlinks mer ouch mie centristische polletieke ideologieë kinne Eurosceptisch zien.
* 't nationalistisch geluif tot 't Europees integratieperses de nationaol soevereiniteit vaan de natiestaot verzwaak 
* 't democratisch geluif tot de EU te elitair is en krie democratische legitimiteit en transparantie dreug
* 't libertair geluif tot de EU te bureaucratisch en däör is veur belastingbetaolers
* 't ethnonationalistisch geluif tot migratie oonwönselek is veur 'ne natiestaot en tot de EU migratie te väöl opstangk
* 't socialistisch geluif tot de EU 'n te neoliberaole organisatie is die de bourgeoisie deent in plaots vaan 't prolitariaot

Eurobarometer, 't statistiek bureau vaan de EU, laot zien tot 't 'n sjerp daoling veur veurstendersjap veur de EU goof vaanaof 2007. Daonao bleef veur langen tied 't veurstendersjap oonder de 50%. In 't Vereineg Keuninkriek (VK) loog 't veurstendersjap. Dat is neet opvallend, umtot 't VK bekans alle jaore sinds 't Brits touwtreijing bis de EU de meis Eurosceptischen EU-lidstaot is. e Rifferendum in 2016, wat bekind góng staon es de Brexit, zörgde d'r veur tot 't VK mèt 51,9% stömde véúr 't verlaote oet de EU. 't VK verleet de EU op 31 jannewarie 2020. Sinds 2015 is 't veurstendersjap in de meiste EU-lidstaote evels gaon greuie - get wat door väöl sociologe woort oetgelag es rizzeltaot vaan de greuiende ikkenemie en wèrkgelegenheid. In 2019 leet Eurobarometer zien tot 68% vaan de EU-börgers veurstenders zien vaan de EU. Dat is 't hoegs percentaasj sinds 1983 en daomèt 't liegs Euroscepticisme sinds dat jaor.

## Rifferenties
John Breuilly

**John Breuilly** (31 oktober 1946) is 'ne Britsen historicus, 'ne politicoloog en 'ne professor dee ziech veural bezeg hilt mèt de ideeë vaan nationalisme en etniciteit aon de London School of Economics. Heer sjreef 't bekinde book *Nationalism and the State* in 1982.

Breuilly heet lesgegeve aon de universiteite vaan Manchester (1972-1995) en Birmingham (1995-2004). In zienen tied in Manchester wèrke heer neet constant in 't Vereineg Keuninkriek mer ouch in Duitsland, aon de universiteite vaan Hambörg (1987-1988) en Bielefeld (1992-1993). Heer is allewijl 'ne professor vaan nationalisme en ethniciteit in Londe.

In deen tied wèrkde heer nog veural aon oonderzeuke roontelum de historie vaan Duitsland. Dao raakde heer geïnteresseerd in 't idee vaan nationalisme, veural umtot Duitsland 'n lang dóbbelzinnege rillatie mèt nationalisme heet (zoewie 't Nazisme, 't nationalistisch liberalisme mer ouch 't anti-Duits nationalisme vaan regio's wie Beiere). Hei kaom heer tot de conclusie tot heer e book euver dit oonderwerp allein meh zou kinne leze es heer 't zelf zou sjrieve. In 2013 maakde heer deil oet vaan de redactie veur 't *Oxford handbook of the history of nationalism*.
Partha Chatterjee

**Partha Chatterjee** (5 november 1947, Calcutta) is 'nen Indiaosen antropoloog, historicus en polletiekoloog, dee aktief is gewees in oonder aandere zien geboortestad Calcutta mer ouch aon Columbia University in de Vereinegde Staote. Zie wèrk riech ziech op oonderwerpe roontelum de historie vaan Zuid-Azië mer ouch polletieke koncepte wie nationalisme, feminisme en kolonialisme.

In 2009 verkroog Chatterjee de Japanse *Fukuoka Prize* veur zien oonderzeuk nao Aziatische cultuur.

De kommende beuk zien vaan Chatterjee:
*1986. *Nationalist Thought and the Colonial World*.  London: Zed Books.
*1993. *The Nation and its Fragments: Colonial and Postcolonial Histories*. Princeton University Press.
*1995. *Texts of Power*.  Minneapolis University of Minnesota Press.
*1997. *A Possible India*.  New Delhi: Oxford University Press.
*1997. *The Present History of West Bengal*.  New Delhi: Oxford University Press.
*2003. *A Princely Impostor? The Strange and Universal History of the Kumar of Bhawal*. Princeton University Press.
*2004. *The Politics of the Governed: Popular Politics in Most of the World*, Columbia University Press.
*2010. *Empire and Nation: Selected Essays 1985-2005*, Columbia University Press.
*2011. *Lineages of Political Society: Studies in Postcolonial Democracy*, Columbia University Press.
*2012. *The Black Hole of Empire: History of a Global Practice of Power*, Princeton University Press.
Ieredevisie 2021/22 (hierevoetbal)

**2021/22** waor 't 66e sezoen vaan de **[[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]]**. 't Begós op 13 augustus 2021 en leep tot en mèt 15 mei 2022. Wie ummer späölde 18 clubs um 't kampioensjap, um plaotse in 't Europees voetbal en tege degradatie nao de Ierste Devisie. Titelverdeideger is AFC Ajax. Fortuna Sittard waor de insegste Limbörgse club die mètdeeg, naotot VVV-Venlo 't jaor deveur waor gedegradeerd. Nui in de Ieredevisie waore SC Cambuur, Go Ahead Eagles en N.E.C. Ajax woort op 11 mei kampioen; gedegradeerd zien PEC Zwolle en Willem II (direk) zoewie Heracles Almelo (in de naocompetitie).

## Clubs

## Matche

## Stand

N.B.: 't Ticket veur de Europa League is in principe veur de winner vaan de KNVB-beker. Umtot PSV, wat de beker pakde, twiede woort, en daomèt kans maak op de Champions League, góng 't ticket otomatisch nao de nommer drei vaan de Ieredevisie.
Ernest Gellner

**Ernest André Gellner** (Paries, 9 december 1925 - Praog, 5 november 1995) waor 'nen Europese filosoof  en antropoloog. Door sommege weurt heer ouch es 'ne politicoloog gezien, al nömde heer ziechzelf 'ne polletieke filosoof. Heer stoond bekind es eine vaan de meis belaangrieke intellectuele vaan zienen tied en eine vaan de groondlègkers vaan 't kritisch rationalisme. Gellner is bekind um zien kritiek contra de filosofie vaan de normalen taol. Daoneve is heer allewijl nog ummertouw eine vaan de belaangriekste filosofe oet de analytische filosofie.

Zien ierste book, *Words and Things* (1959), woort 'ne bestseller in de Vereinegde Staote en 't Vereineg Keuninkriek. Heer neumde ziechzelf 'ne veger contra "closed systems of thought", mèt naom communisme, psychoanalyse, relativisme en kapitalisme (d'n "dictatuur vaan de vrije merret). De twie oonderwerpe boe heer ziech 't meis mèt bezeg heelt waor de theorie vaan modernizering en de ideologie vaan 't nationalisme - en in minder maote de rillatie tösse die twie koncepte. Zien multultureel perspectieve dege häöm d'r bis bewege um ziech bezeg te hawwe mèt drei versjèllende besjaovinge: de Westerse Wereld (Wes-Europa en Noord-Amerika), de Rössische wereld (Rösland en Oos-Europa) en de Mohammedaonse wereld ('t Middel-Ooste en Noord-Afrika). Heer weurt gezien es eine vaan de meis invloojriekste intellectuele op 't modern idee vaan nationalisme.

Versjèllende filosofie hadde 'n groet invlooj op Gellner, wie Max Weber, Bertrand Russell, Bronisław Malinowski en Karl Popper. Zelf had Gellner 'n groet invlooj op Benedict Anderson, Anthony D. Smith, Michael Mann, John A. Hall, José Guilherme Merquior en Sinisa Malesevic.

Allewel heer in ierste instantie veural väöl bekindheid genoot in de Ingelstaolege wereld is heer oetindelek 't meis aktief gewees op de Central European University in Boedapes.

## Gellner euver de natie
't Begrip natie ies umsjtreie umdat zie historisch gezeen väöl weurt gelink mèt de ontwikkelinge rondum de polletiek ideologie rondum de natie: 't nationalisme. Gellner definieerde dit es e "polletiek prinsiep, wat d'rvan oetgeit dat polletiek en nationaal territoriaal einheje same moete valle". De definitie van de natie krieg daomèt 'n sjterk polletiek lajing en weurt ingevuld aan de hand van de achterliegkende polletieke belange volges häöm, en zie geit volges häöm dus väöl minder euver de daadwirkelikke besjtoonde culture in zoa'n natie.
Hazekamp

D'n **Hazekamp** (Nederlands: *Hazenkamp*) is 'n woeënwiek van Blierik in de gemeinte Venlo. De wiek haet óngevier 2.700 inwoeëners en zeej luuet zich opdeile in d'n Ónderste en d'n Bäöveste Hazekamp, want 't guf heej 'n klein hoeëgteverschil van ca. dreej maeter. Die helling löp dwars door 't park van de buurt Tuindörp.

Hazekamp woort nao d'n  Twieëde Waereldoorlog geboewd. Daoveur waas 't 'n greun en landelik gebeed aeve boete 't dörp. Allewiels ligk taegeneuver de Hubertuskerk aan 't Hubertusplein 'n verzörgingstehoes, naeve de niejboew van 'n basisschoeël.

## Naamgaeving
*Hazekamp* is ouk de naam van 'n wiek in Numwaege. Dae naam is 'n samestelling oet *haas* (gemend wuurt 't bieës) en *kamp*, wat *aafgebakend stök lank* beteikent.

## Brón(ne)
Noordwijks

't **Noordwijks** (*Noorteks*) is 't Hollands dialek wat vaanajds in 't dörp Noordwijk, specifiek in Noordwijk-aan-Zee, weurt gesproke. 't Dialek is sterk verwant aon 't Katwijks, en in minder maote ouch aon 't Zandvoorts en Schevenings. 't Versjèlt dujelek vaan de dialekte oet 't achterland, die väöl korter bij 't Algemein Nederlands stoon, al heet 't plat vaan Noordwijkerhout nog wel opvallende euvereinkomste mèt 't Noordwijks.

Zjus wie 't Katwijks weurt in 't Noordwijks nog versjèl gemaak tösse de lang *ij* en korte *ei* (boebij de lèste wie 'aai' klink), wie ouch tösse de sjerp- en weiklang *ee* en *oo*. De *aa* weurt get geslote tot *ae* (al sjijnt dat minder wied te gebäöre es in 't Katwijks), de *w* klink 'Ingels' *oe*-echteg ([w]). De *o* veur *e* in wäörd wie *dorde*, *vors* en *Korsemis*, kinmerkend veur de awwerètse Zuid-Hollandse dialekte, kump ouch hei nog veur.

Belaankrieke versjèlle mèt 't Katwijks zien 't oetvalle vaan de ''h-'' (zjus wie in 't Schevenings en Egmonds) en de klaank vaan de sjerplang *ee*. In 't Katwijks is dee klaank bekaans of zelfs gans (zuug 't artikel) mèt de historische *aa* samegevalle, zoetot *raep* 'reube' en *ràèp* 'reip, touw' zoeget geliek klinke. In 't Noordwijks weure die twie dujelek oeterein gehawwe (*raep, reêp*). In de woordesjat zien ouch get klein versjèlle aon te wieze. Es typisch Noordwijks woord weurt *keun* geneump, wat me in Noord-Holland es *kuin* kint en 'leuk', 'sjiek' wèlt zègke.

Wieväöl lui nog Noordwijks spreke is neet bekind. 't Vèssersleve is hei evels al hiel laank neet mie vaan beteikenis, wat normaal gezeen beteikent tot 't dialek sterk in verval moot zien. Wel zien sommege Noordwijkse wäörd, boe-oonder de plaotseleke dörpsnaom *Noortek/Noorteg*, bij väöl mie lui nog in gebruuk.

## Rifferenties


## Externe link
* De geliekenis vaan de verlore zoon in 't Noordwijks
Marlise Korsten

**Marlise Korsten**, gebore op 7 fibberwarie 1954 in Stad Utrech, is 'n veurmaoleg sjaoldirectrice, 'n politica en waor ouch de fractieveurzitter vaan GreunLinks in de Gemeinteraod vaan Mestreech.

Sinds 2014 waor Korsten al gemeinteraodslid vaan Mestreech. Zie stoond oonder aandere bekind um häör groet veurstäöndersjap veur 't experimentere mèt 't basisinkoume, 't bestrije vaan kinderermooj, 't verbetere vaan sjöldhölpverliening, 't realisere vaan 'n börgerbegroeting in Mestreech, 't verwelkomme vaan vlöchtelinge en 't liberalisere vaan wietbeleid.

Oonder Korsten häör leiersjap woort de vief zedele tèllende fractie vaan GreunLinks in 2018 deil vaan 'n brei coalitie, mèt meh leefs vief aander partije: CDA, Senioren Partij Mestreech, D66, VVD en SP. GreunLinks moch dao-op 'ne wèthawwer prizzentiere binne 't Kolleesj. Dee wèthawwer woort Gert-Jan Krabbendam, dee verantwoordelek woort veur Klimaat en Enerzjie, Ruimteleke Oontwikkling, Mobilitieit en Biestewelzien. Wijers woort Krabbendam oonder Korsten häör fractiesjap d'n daarde locobörgemeister vaan 't nuigevörmp Kolleesj.

## Extern linke
* Website GreunLinks: Marlise Korsten häör webpagina
* ''Maastricht gaat voor brede coalitie van zes partijen''. Jean van Hoof - 1limburg, 6 april 2018
John Steijns

**John Steijns** is 'ne zelfstandegen oondernömmer, polletieker en allewijl is heer de fractieveurzitter vaan de Seniore Partij Mestreech ("Senioren Partij Maastricht", SPM).

Oonder Steijns zien leiing woort de SPM de groetste polletieke partij binne de Gemeinteraod vaan Mestreech, mèt vief vaan de 39 zedele. Zoewie hei-oet wel bliek, is de Gemeinteraod vaan Mestreech opvallend gepolariseerd. Vief vaan de 39 zedele zawwe dus wieneg zien in de meiste gemeintes, mer in Mestreech anno 2021 zien dat d'rs väöl.

Door de versplintering heet Mestreech te make mèt 'n coalitie oonder Steijns vaan zès polletiek partije: Steijns zien eige SPM löp veurop, mèt daonao vaan klein nao groet 't CDA, GreunLinks, D66, VVD en SP: 26 vaan de 39 zedele. Eder partij moch 'ne wèthawwer lievere. Dee wèrk daan fulltime veur de gemeinte. Veur de SPM waor dat Jim Janssen, dee wèthawwer Organisatie, Sociaal Zake, Awwerebeleid en Cultuur woort.

Mer 't polletiek landsjap veraanderde in miert 2021. Jim Janssen mós per direk opstappe door de "decleratie-affaire", boe-oet oonder aander bleek tot Janssen de euveraore goodkäör vaan interem-direktäör Sociaal Domein Henk Dekkers zoonder dat riechteg te communicere nao 't Kolleesj touw, dee daodoor 241.000 euro eleveerde veur zès maonde werk.

Steijns zag gesjrokke te zien door de affaire en belaofde e radicaol aander geluid te prizzentere. Dat woort Frans Bastiaens, dee ieder aktief waor bij PvdA Mestreech. Steijns: "Zien drif en zienen dörf um op gans meneer te laore nao zake, versterk eus euvertuiging tot Frans de zjuste persoen is um binne 't Mestreechs kolleesj op kloke en collegiaol meneer aon de geng te gaon mèt groete oetdaginge boe Mestreech de kommende jaore mèt te make heet.

## Extern linke
* ''Analyse: Afkeuring over declaratie-affaire Maastricht: absoluut. Maar een gele kaart? Welnee.'' Joos Philippens - De Limburger, 7 april 2021 
* ''Frans Bastiaens beoogde nieuwe wethouder in Maastricht''. Chantalle Donné - De Limburger, 26 maart 2021
* ''Maastricht gaat voor brede coalitie van zes partijen''. Jean van Hoof - 1limburg, 6 april 2018
Niels Peeters

**Niels Peeters** (Amie, Mestreech * 1992) is 'ne Nederlands-Limbörgse polletieker en waor de fractieleier vaan 't CDA in Mestreech tot 2022. Dat meint: heer is dus ouch Raodslid in de Gemeinteraod vaan Mestreech. De christendemocraat volgde dees positie op vaan Vivianne Heijnen in 2018, wie Heijnen wèthawwer woort in 't Colleesj. Peeters hèlt ziech in de Gemeinteraod vaan Mestreech veural bezeg mèt veilegheid, financies, ikkenomie en Bestuur en Oondersteuning.

Heiveur waor Peeters lid vaan de Kamersjeetgilde Amie, bestuurslid vaan de Hermenie Sint Walburga Amie, Masterstudent aon Arbeids- en Oondernömmingsrech en Staots- en Bestuursrech op de Universiteit Mestreech. Heer is ouch 'nen bestuursadvisäör veur de Provincie Nederlands-Limbörg en dat sinds 1 juli 2020.

Veurtot Peeters raodslid vaan 't CDA woort in 2016, waor heer raodslid vaan de Partij Veileg Mestreech (PVM). Heer woort op basis vaan die partijlies ouch in de Raod gestump. Dit zörgde veur väöl oonvrei binne de PVM, die zagte de euverstap vaan Peters nao 't CDA te bejaomere: "Fractie en bestuur zien vaan meining tot d'n hier Peeters oonrechmaoteg 'ne raodszedel heet mètgenomme, gezeen deze zedel neet mèt eige force is gewerf en touwbehuurt aon Partij Veileg Mestreech". D'n euverstap kaom kort naotot Gea van Loo, raodslid veur de Seniore Partij Mestreech (SPM), ouch euverstapde nao 't CDA. Heidoor kaom 't CDA te staon op zeve zedele; en 't woort daomèt weer obbenuits de groetste polletieke partij vaan Mestreech.

## Extern linke
* Webpagina Niels Peeters Gemeinte Mestreech
* ''Niels Peeters nieuwe fractievoorzitter CDA Maastricht''. De Limburger, 20 juni 2018
* ''PVM niet blij met overstap raadslid Peeters naar CDA''. RTV Mestreech - Kevin Lux, 28 oktober 2016
Lombok (Ech-Zöstere)

**Lombok** is e gehuch inne gemèndje Ech-Zöstere, gelaengen ane waeg van Berkelieër nao Brach. 't Gehuch is inne begin vanne twintjigsten ieëw óntstangen oppe plaats vanne tramhalte Staeveswaert. In daen tied leep d'n Houtwaeg nag westelik door mit 'n brögk euvere 't Julianakanaal, verbónjen ane hujige Kanaalstraot; dae waeg leep doe onnag in 'n rechte lien euver d'n Aje Maas, veur dao aansloeting te vinjen op 't gehuch Eilandj.

Door zien ligking anen angere kantj vanne watere, gezeen vanoet Staeveswaert, steit 't gehuch dao ouch waal bekindj es *Geenzie(j)*.
SSW

De **Südschleswigsche Wählerverband** (Deens *Sydslesvigsk Vælgerforening*, Noord-Fries *Söödschlaswiksche Wäälerferbånd*), kort-eweg **SSW** is 'n regionaol partij oet Duitsland, die opkump veur de belange vaan de Deense en (Noord-)Friese minderheid in 't noorde vaan Sleeswiek-Holstein. Ze besteit sinds 1948. Häör politieke filosofie is centrum-links.

Umtot in Duitsland minderheidspartije zien vrijgestèld vaan de keesdörpel, kin de partij ziech ouch in groeter legislature laote hure. Op dit memint (2021) bezèt de partij 3 vaan de 73 zetele in de Landsdaag vaan Sleeswiek-Holstein. Op 26 september 2021 zörgde de SSW veur 'ne primeur door bij de lendeleke verkezinge ouch eine zetel in de Boondsdaag te hole.
The Carpenters

**The Carpenters** waoren 'n Amerikaanse popgróp die in 1970 doorbraoke. 't Waor e duo dat bestoont oet de broor en de zöster Richard en Karen Carpenter. Ze behaolde groete hits in de VS en in Europa.

Op 4 februari 1983 kraog Karen 'nen hartstèlstand boe-aon zie euverleej. Daomèt kaom 'n ind aon The Carpenters.

## Discografie

# *Ticket to Ride* (1969)
# *Close to You* (1970)
# *Carpenters* (1971)
# *A Song for You* (1972)
# *Now & Then* (1973)
# *Horizon* (1975)
# *A Kind of Hush* (1976)
# *Passage* (1977)
# *Christmas Portrait* (1978)
# *Made in America* (1981)
# *Voice of the Heart* (1983)
# *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
# *Lovelines* (1989)
# *As Time Goes By* (2004)
DSM

**DSM**, voloet *Keuninkleke DSM* (Nederlands **Koninklijke DSM**) is e sjemisch bedrief wat gevesteg is in Nederlands Limbörg. 't Bedrief hèlt ketoer in Mestreech, meh de bedrievegheid gebäört op 't Chemelot-industrieterrein bij Geleen zoewie in versjèllende febrikke in binne- en boeteland. DSM is in 1902 opgeriech es staotsbedrief veur de exploitatie vaan staotsmijne. Wie in 1973 de lèste mijn touwgóng besloot me de aofkorting DSM, die stoont veur *De Staatsmijnen* of *Dutch State Mines*, officieel te make. 't Bedrief deeg toen al tientalle jaore aon petrosjemische industrie; de regering had die tak hendeg versterk um de sleting vaan de kojle op te vaange. Veuroetloupend op dit alles waor 't bedrief ouch al sinds 1967 geprivatiseerd tot 'n NV. In 1989 góng 't bedrief nao de bäörs. Bij 't hoonderdjaoreg jubileum in 2002 woort 't predikaot 'keuninklek' touwgeveug.

Ind 2020 wèrkde bij DSM 23.127 lui, boevaan 3.858 in Nederland (neet allemaol in Geleen). D'n umzat waor dat jaor 8,1 mieljard euro, de wins laog op 508 mieljoen. In 2023 is 't hoofketoer verplaotst vaan Heerle nao Mestreech. Ouch is DSM gefuseerd mèt 't Zwitserse bedrief Firmenich.
Groeëten Homo

**Groeët(en) Homo** (Nederlands **Grote Homo** of **Groot(-)Homo**) is 'n buurt in de Belsj-Limbörgse gemeinte Dilse-Stokkem. 't Vèlt oonder de deilgemeinte Lanker, meh 't ligk zoeget zès kilometer westelek vaan 't dörp, korter bij As es bij Lanker. De buurt ligk noordelek vaan de steinweeg, dee plaotselek *Boslaan* weurt geneump, op de Mechelse Hei. Groeëten Homo heet 't karakter vaan e villapark mèt väöl vrijstaonde hoezer.

## Historie en etymologie
Groeëten-Homo woort in 1840 gestiech door Joseph Haumont, 'ne gepensionneerden opziechter vaan 't Departemint veur Brögke en Weeg. Zie landhoes neumden 'r *Groot-Haumont*, wat in de volksmoond verbasterde tot *Groeëten Homo*. Hei-aon daanke ouch 't gebeed Kleinen Homo en de later gebouwde wiek Nujen Homo hunne naom.

In 2021 kaom de plaots kort in 't nuits wie terroris Jürgen Conings hei ziene wage had achtergelaote um zien missie te beginne.
Manon Fokke

**Manon Fokke** (gebore in Vriezenveen, in de allewijl gemeinte vaan Twenterand - op 16 jannewarie 1976) is 'n Nederlands-Limbörgse polletieka. Vaan 2006 tot 2012 waor gemeinteraodslid vaan PvdA Mestreech in de Mestreechse Gemeinteraod. Vaan 2012 tot 2017 waor zie kamerlid veur PvdA Nederland. Sinds miert 2018 is zie weer PvdA-raodslid in Mestreech, noe es fractieveurzitter en liestrèkster vaan die partij.

Fokke hojsde bis häör negentiende jaor in Twente. In de late negenteger jaore verhojsde zie nao Mestreech. 

Fokke is zier kritisch op 't allewijl Kolleesj ('t stadsbestuur). Zie stèlde in 2021 tot 't Kolleesj "vaan incident bis incident hóbbelt", boebij de börger koelek inspraok heet. Fokke stèlde tot 't OZB - belasting veur (hoes)eigenere wat me aon de gemeinte betaolt - umhoeg zou motte gaon "um de financieel perbleme oet te kriege". Ouch zou de gemeinte motte stoppe extern advisäörs en mètwerkers te stoppe. De koste daovaan woorte in 2021 op zoe'n 18 mieljoon euro de jaor gesjat. 

## Rifferenties
Lanker

**Lanker** (Nederlands **Lanklaar**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Dilsen-Stokkem. 't Ligk in 't zuidweste vaan die gemeinte, zjus westelek vaan Stokkem en noordelek vaan Mechele. Lanker, wat tot 1971 'n apaarte gemeinte waor, had in 2006 4.388 inwoeners en mèt 15,84 km².

Westelek vaan 't dörp löp de Zuid-Willemsvaort. Oonder Lanker vèlt ouch Mulhem zoewie de villawieke Groeëten Homo, Kleinen Homo en Nujen Homo, die westelek vaan d'n dörpskern en de vaort op de Mechelse Hei ligke.

## Monuminte en aonzien
't Dörpsgeziech weurt gedomineerd door de 43 meter hoeg tuibrögk euver de Willemsvaort. De Sint-Pauluskèrk is vaan de groond aof gemete al-evel hoeger, meh de brögk begint al op diekniveau, wat e paar meter hoeger is es 't dörp. De kèrk kaom veerdeg in 1959 en is gebouwd in conservatieve stijl. 't Interieur umvat 'ne Romaonsen doupvoont en e barok Paulusbeeld. De kerk vervingk 'n awwer kèrk oet 1854, die nao de wijing vaan de nui kèrk woort aofgebroke. Daoveur waor Lanker gein parochie en gaof 't allein 'n kepel. Wijer vint me nog diverse kleinder momuminte in 't dörp, boe-oonder e brögkwachtershuiske, 'ne Verkierde Slivvenier (vaan oersprunkelek veer) en, op 't dörpsplein, 't standbeeld vaan 't Zavelknuiperke.

## Historie
Lanker woort al in 't neolithicum bewoend en laog vreuger aon de Romeinse heerbaon vaan Tóngere nao Nimwege. De *Aw Baon* in 't dörp volg dat trajek nog. In 1281 weurt 't dörp veur 't iers geneump, es *Langlaer*, wat moot weure verstande es 'laankgerèkde ope veld in 't bos'. Lanker veel toen oonder Mulhem, 'n situatie die ziech väöl later zouw umkiere. Kèrkelek en wereldlek veel Lanker iewelaank oonder Stokkem.

In 1809, in de Fransen tied, woort Lanker 'n apaarte gemeinte. Tösse 1812 en 1813 woort in de buurt ouch 'ne nuie steinweeg aongelag. 't Dörp begós gans te bleuje en woort in 1842 groet genóg bevoonde veur 'n eige parochie. Nog väöl sterker greujden 't wie kortbij, in Eisde, 'ne mijn opegóng. Vaanaof de jaore 1920 gónge hei väöl mijnwèrkers woene. Heibij greujde Mulhem ouch aon Lanker-dörp vas.

In 1970 woort de gemeinte opgeluf um same mèt Stokkem, Dilse, Roeëtem en Ieële tot de nui gemeinte Dilse-Stokkem te fusere.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanklaar&oldid=59254454 dees versie].*
Ieële

**Ieële** (Nederlands **Elen**) is e dörp in Belsj Limburg en 'n deilgemeinte vaan Dilse-Stokkem. 't Ligk gans in 't noorde vaan die deilgemeinte, zjus zuielek vaan Mezeik. Ieële had in 2008 2.321 inwoeners; de deilgemeinte heet 'n oppervlaakde vaan 10,04 km².

## Aonzien
Ieële ligk kortbij de Maos. Zuielek vaan 't dörp ligke get grindpeul.

De dörpskèrk heet middeliewse en zeventiende-iewse deile, meh 't groetste deil stamp oet de negentienden iew. 't Froont vaan de kèrk is neoclassicistisch, de kèrk zelf gooddeils neogotisch. In Ieële steit ouch *De Hoop*, 'n Hollands aondoende stèllingmeule. Wijer gief 't get monumentaol boerehäöf, boe oonder de carréhoof *Het Lemke* (sic).

## Historie
Oondaanks zien oonzeker ligking in euverstruimingsgebeed woort Ieële al in de stein- en broonstied bewoend.

't Domein Ieële kaom in de negenden iew aon de abdij vaan Corbie (Fraankriek). De naom *Ieële* duik in 1150 veur 't iers op, en wel es *Hellini*. In 1179 tröf me *Jelne* aon en in 1229 is 't *Heelne*. Daonao weurt de naome zoonder *H-* normaal. Ieële bleef tot 1558 oonder Corbie rissortere. Daonao waor 't achterein bezit vaan de hiere vaan Bóggetj (Bochtelt; tot 1612), de prinsbisjop vaan Luik (tot 1714) en 't geslach van der Marck.

Vaanajds veel ouch 't gehöch Vèsserswaert oonder Ieële. Pas in 1839, wie de Maos de grens tösse Belsj en Nederlands Limbörg góng vörme, kaom 't bij Roostere (aon de Nederlandse kant).

In 1970 kaom Ieële, same mèt Lanker, Roeëtem en Stokkem, bij de gemeinte Dilse, die in 1987 tot Dilse-Stokkem woort umgeduip.

## Bron

*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Elen&oldid=59931020 dees versie].*