Twents

't **Twents** (autoniem **Tweants**) is 'n gróp Nedersaksische dialekte gesproke in de Nederlandse regio Twente (oostelek Euverijssel). Same mèt 't Achterhooks is 't de veurzètting op Nederlandse groond vaan 't Wesfaals dialek. Door zien excentrische ligking en katholieke verleie is 't väöl minder verhollands es 't Sallands. 't Dialek weurt vrij väöl opgesjreve.

## Status
't Twents is sinds 1995 (1996 volges ander brónne) in Nederland erkind, neet op ziechzelf, meh es dialek vaan 't Nedersaksisch, oonder hoofstök II vaan 't Europees Haandves veur Minderheidstaole. Daoveur zaog me 't meistal es e "Nederlands" dialek. Sommege instanties zien 't Twents es 'n taol op ziechzelf; dees visie associeert me veural mèt Ethnologue (taolcode twd).

## Karakteristieke
### Klaanklier
De klaanklier vaan 't Twents versjèlt hendeg vaan die vaan de westeleke dialekte en deit aof en touw aon 't Limburgs dinke. Dat kump doortot dees twie streektaole veur e deil dezelfde klaanke bewaord höbbe.

Es **korte vocaole** kint me *a*, *ä*, *e*, *i*, *ie* *o*, *ö*, *oe* en *u*. De *ä* kump euverein mèt de Limburgse *è*, de *ö* klink perceis wie in 't Limburgs. *Ie* en *oe* kinne ouch laank zien.

**Lang vocaole** zien *aa*, *ea*, *ee*, *eu*, *ie*, *oa*, *öa*, *oe*, *oo* en *uu*. *Ie* en *oe* kinne ouch kort zien. *Ea* klink wie de Limburgse *ae*, *oa* klink oongeveer wie *ao* meh get geslotener, *öa* kump mèt *äö* euverein.

Zuver **diftonge** zien *au* en *ei*. *Ui* kump veur in Nederlandse lienwäörd.

### Morfologie
't Twents heet drei geslachte, die zeker zoe dudelek weure oondersjeie es in 't Limburgs. Eder geslach heet zien eige miervoudsklasse(s), eige lidwäörd en eige adjectiefvörm. Zjus wie 't Limburgs kint 't umlaut in verkleinwäörd. Wèrkwäörd höbbe in 't praesens 't typisch Nedersaksisch einheidsmiervoud op *-t*: *weej loopt, ie(leu)j loopt, zie loopt*. Sterke wèrkwäörd kinne klinkerverkorting in de daarde persoen inkelvoud (en de twiede, es 't dialek 't wäördsje *doe* kint): *ik m*'aa**k, doe m**a**ks, hee m**a**k''.

==Intern versjèlle==
De Twentse dialekte zien oonderein wied vaan uniform. 't Mies aofwiekend is 't dialek vaan [[Vriezenveen]]. Wijer versjèlle zien 't equivalent veur ''neet'': in 't weste vaan Twente zeet me dao ''neet'' veur, in 't midde en ooste ''nich''. De oostelekste dörper ([[Denekamp]], [[Oldenzaal]] en umstreke) kinne 't wäördsje ''doe'', wat in de res vaan Twente verdwene is (''iej'' veur "doe" en ''ieleuj'' veur "geer").

==Publicaties==
Dao is 't ein en aander in de Twentse taol gepubliceerd, veural vertaolinge vaan stripverhaole en aander populair werke.

* ''Jipke en Jannöaken'' ([[Jip en Janneke]])
* ''De beleavenissen van Tuufke - 't Smokweark van Bianca Castafiore'' ([[Tintin]]/Kuifje - Les bijous de la Castafiore)
* ''Asterix den Galliër'' ([[Asterix de Galliër]])

Cabaretier [[Herman Finkers]] publiceert ouch Twentstaoleg en brach zien mies recente shows in twie taolversies oet. Finkers is ouch betrokke bij de hiel populaire regio[[soap]] ''Van jonge leu en oale groond'' ("Euver jóng lui en awwe groond"), die in [[2005]] begós bij TV Oost en intösse bij väöl ander umrope (inclusief de nationaol televisie) te zien is (gewees).

==Extern links==
* **Twentse artikele op de Nedersaksische Wikipedia*'
* *Kreenk veur de Twentse sproak*
* [http://members.home.nl/dialexicon/ Online Twentsen dictionair]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=twd Ethnologue euver 't Twents]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/oldenzaal.html *De Verlore Zoon'' in 't Oldenzaals]