open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjillershei

De **Sjillershei** (Nederlandjs: *Schillersheide*) is e klein gehuch bie Hunsel en Ittervoort inne gemèndje Leudaal. 't Ligk t'n wèste vanne A2, t'n naorde van 't bedriefsterrein van Ittervoort en t'n zuje vanne Öffelsebaek. Sjillershei ligk tösse Hunsel, Smeedstraot, Ittervoort, Santfort en Gratem in.

In 't gehuch ligk ouch de camping Exhof.

De volgendje waeg ligken oppe Sjillershei: Sjillersstraot, Krollerveldjwaeg, Exhofwaeg, Kanaalstraot, Sleestraot en Kallestraot.
Moosterstraot

**Moosterstraot** (Nederlandjs: *Moosterstraot*) is e klein gehuch bie Haalder inne gemèndje Leudaal. 't Ligk juus t'n van 't dörpke Haalder, richting Tungelder en Èl. 

De volgendje waeg ligken in Moosterstraot: Moosterstraot, Lochterstraot, Isidoorstraot, Hostertstraot, Roeadvinwaeg, Liëgstraot, Bógkelerstraot en Engerstraot.
Èllerhei

**Èllerhei** (Nederlandjs: *Ellerhei*) is e klein gehuch bie Èl inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk ane bós bieje Tungelderbaek. t'n Naorde ligke Zwartbrook en Èl, t'n oeaste ligk Hoeëgstraot, richting 't wèste ligk Castert (richting Tungelder en Roeaj) en richting 't zuje ligk Moosterstraot (richting Haalder en Hunsel).

De volgendje waeg ligken oppe Èllerhei: Liëgstraot, Baldersstraot, Wetselderstraot, Brandjvinstraot, Berbestraot en Antoniusstraot.
Hoeëgstraot

**Hoeëgstraot** (Nederlandjs: *Hoogstraat*) is e klein gehuch bie Èl inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk min of mieë parallel ane A2 en 't Kanaal Wèssem-Neejwieërt. Feitelik vörmp 't de waeg tössen Èl en Hunsel. t'n Wèste van Hoeëgstraot ligke de gehuchte Èllerhei en Moosterstraot.

De volgendje waeg ligken in Hoeëgstraot: Hoeëgstraot, Hunnissestraot, Koelstraot, Sjeijingswaeg, Velterbrögk, Kapittelstraot en Varestraot.
Sjans (Èl)

De **Sjans** (Nederlandjs: *Schans*) is e klein gehuch bie Èl inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk ane Tungelderbaek. Sjans ligk ingeklemp tösse dees baek  in 't naordwèste, de A2 en 't Kanaal Wèssem-Neejwieërt in 't naordoeaste en Èl in 't zuje.

De volgendje waeg ligken oppe Sjans: Busstraot en Kampstraot.

## Zuuch ouch
* Sjans
* Sjans (Rogkel)
Eksate

**Eksate** (Nederlandjs: *Exa(e)ten*) is e klein gehuch det ónger Häör vèltj inne gemeinte Leudaal. 't Gehuch ligk ane Halensebaek (anen äöverkantj vanne baek ligk Baoksem) en de Riekswaeg (N280). 't Gehuch ligk aan 'n groeat netuurgebied bie de Hornerhei. 

In 't gehuch ligk 't bekèndje Kesjtieël Eksate. Ouch de Stokshaof enne Wareberg vallen ónger Eksate.
Brook (Häör)

**Brook** (Nederlandjs: *Broek*) is e klein gehuch det ónger Häör vèltj inne gemeinte Leudaal. 't Gehuch ligk t'n noorde van Häör aan de Aoj Maas. E groeat deil van Brook is opgeruump gewaore väör plaatsj te make väör 't industrieterrein bie Hale. 

Waeg die van aodsher bie Brook huuerdje zeen de Brookwaeg, de Meleborgwaeg en de Remunjsewaeg. In 't dörp Häör zelf herinjertj de sjtraotnaam Brooksjtraot nag aan 't gehuch. Angesj es de naam duit vermeuje is dees sjtraot noeëtj toet Brook gewaesj. Die haet altied oetgekómme innen Halerwaeg (in 't gehuch Heugde).
Heiakker

D'n **Heiakker** is e klein gehuch bie Kelpen-Oler inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch vool oearsprunkelik ónger Gratem (juus wie Kelpen en Oler zelf ouch). D'n Heiakker ligk juus t'n oeaste van Oler en t'n wèste vanne Hornerhei. Nao 't zuje ligk Gratem.
As (Leudaal)

**As** is e, veurmaolig, gehuch bie Hunsel inne gemèndje Leudaal. 't Ligk ane Öffelsebaek tösse Hunsel en Gratem. 't Gehuch is allewiel gooddeils verzwónje vanwaenge d'n aanlègk vanne A2 en 't Kanaal Wèssem-Neejwieërt. De volgendje straote zów me nag toet 't gehuch kinne raekene: Baekstraot, Wèssemerdiek, Parallelwaeg, Reijvenhofwaeg, Kanaalwaeg en Loorderstraot.

't Gróndjgebied det oersprunkelik bie As huuerdje (en dus bie Hunsel) is nao 't opluffe van 't gehuch deils euvergegange nao Gratem.
Geneige

**Geneige** (Nederlandjs: *Geneigen*) is e klein gehuch inne gemèndje Leudaal det ligk tössen Oler (Kelpen-Oler) en Gratem. 't Gehuch is opgeboedj gewaore róndje Geneigerhaof. De straotnaam wo 't aan ligk hètj officieel op 't Nederlandjs *Geneijgen* (met "eij"), dewiel 't gehuch zelf *Geneigen* (mit "ei") hètj.

De naam Geneige haet allein betrèkking oppe halve kilomaeter waeg dae ouch daodwirkelik zoea hètj. De waeg Gemeintebós en Linjestraot maken al gei deil mieër oet van 't gehuch, dees behuuere respectievelik toet Kelpen-Oler en Gratem.
D'n Hork

**D'n Hork** (Nederlandjs: *De Horck*, ajerwèts: *Herken*) is e klein gehuch bie Baoksem inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Baoksem, Op de Bós (richting Heitse) en Leiveren in. 

De volgendje waeg ligken op D'n Hork: Aojenhof, Aojenhofwaeg, Bieëmderhookwaeg, Vestjeshook, Weijerwaeg, Sjtappersjtraot, Bóssjtraot, Reinderssjtraot, Horkersjtraot, Parallelwaeg, Sjoorsjtraot, Läökerwaeg, Konewaeg, Stationssjtraot, Koelesjtraot en Ganzewaeg.
Op de Bós

**Op de Bós** (Nederlandjs: *Op de Bós*) is e klein gehuch bie Baoksem inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Baoksem en Heitsen in. Wiejer ligk kórtbie 't gehuch D'n Hork. Op de Bós ligk op 't puntj wo de Rijdtbaek inne Tungelderbaek struimp. 't Gehuch besleitj slechs ein straot, die dezelvendje naam haet es 't gehuch zelf, namelik: *Op de Bós*. Vreuger waas 't gehuch aevel groeater, mer 't gebied is gooddeils óntvouk geraak mitten tied.

't Guuef ouch 'n *Op de Bós* in Mortel (bie Rogkel), meh det steitj ouch bekèndj es *Bósserhoes*.
Achter 't Kloeëster

**Achter 't Kloeëster** (Nederlandjs: *Achter het Klooster*) is e gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Leiveren en Heitsen in, meh get mieë nao 't naorde. Achter 't Kloeëster is eigentlik 'n vergaoring van versjillige anger gehuchte die samegegreudj zeen; dees zeen: Roorsjtraot (*Roorstraat*), 't Kreppel en De Maksèt (*Maxet*). De anger gehuchte die rónjelóm Heitse loge, Kouk, Walk, Vlasroot en Biessjtraot vörme noe 'n óngerdeil van 't dörp Heitse zelf. Nao 't naorde ligk nag 't gehuch Ane Berg en nao 't naordoeaste ligke Rolig en Blenkert.

Allewiel wuuertj 't gebied ummertoe mieë beboedj en verangertj 't lanksemaan in 'n wiek van Heitse.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken Achter 't Kloeëster (per oearsprunkelik gehuch):
Ane Berg (Leudaal)

**Ane Berg** (Nederlandjs: *Aan de Bergen*) is e gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in, ane naordrandj vanne Belandsebaek. t'n Naorde ligk Hei en t'n zuje ligk Achter 't Kloeëster; t'n oeaste ligke Rolig en Blenkert.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken Ane Berg:
* Aan 't Brook
* Ane Berg
* Makseterdiek
* Sjpaansebaan

## Zuuch ouch
* Ane Berg (Roerdale)
Hei (Leudaal)

**Hei** (Nederlandjs: *Heide*) of **De Heihoezer** is e klein gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. Hei sleitj op 't gebied tössen Ane Berg en 't baekske de Vissersjteert. Drek baove de Vissersjteert ligk Hollander. 't Gebied van Hei wuuertj al aanzeenlik langer bewóndj es 't gebied baove de Vissersjteert. Det woor vreuger veurnamelik drassig vingebied.

't Guuef mer eine straotnaam in 't gehuch dae dezelvendje naam druueg es 't gehuch zelf: Hei (*Heide*). 

Verwarrendj zat guuef 't ouch nag e veurmaolig gehuch mitte naam "De Hei" bie Rogkel. Dit gehuch vörmp allewiel aevel 'n óngerdeil van 't gehuch Sjaopsbrögk.
Hollander

**Hollander** is e klein gehuch bie De Heibloom inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. 't Gebied wo Hollander haer verwies is 't gebied tössen 't baekske de Vissersjteert enne Neerpieëlbaek. Ónger de Vissersjteert ligk 't gehuch Hei; baove de Neerpieëlbaek ligk 't gehuch Caluna.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Hollander:
* Ane Graaf
* Banediek
* Hollander
* Kruutssjtraot
Caluna

**Caluna** is e klein gehuch bie De Heibloom inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. Caluna is 't gebied van Heitse det baove de Neerpieëlbaek ligk; hieónger ligk namelik 't gehuch Hollander.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Caluna:
* Ane Heibloom (*deils*)
* Caluna
* Sjtaokershors
* Vènlosewaeg
Rolig

**Rolig** (Nederlandjs: *Roligt*) is e klein gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Heitsen en Rogkel in, t'n naorde vanne Belandsebaek. In 't naorde wuuertj Rolig begrens door Blenkert, in 't oeaste door Laak, in 't zuje door Heitsen en in 't wèste door Achter 't Kloeëster (*Geusert*) en Ane Berg.

Rolig haet mer ein straot en die haet dezelvendje naam es 't gehuch zelf.
De Laak (Leudaal)

**De Laak** is e gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Heitsen en Rogkel in, t'n naorde vanne Bevelandsebaek en t'n zuje vanne Rogkelsebaek. In 't naorde wuuertj De Laak begrens door Sjtrubbe en Hook, in 't oeaste door De Sjans en Rogkel, in 't zuje door Eind en Heitsen en in 't wèste door Rolig en Blenkert.

## Straote
De volgendje straote ligken oppe Laak:
* Bevelantsjtraot
* Groeëte Laak
* Häöfke
* Heitserwaeg
* Kikveld
* Kirkveldwaeg
* Kleine Laak
* Pasveldwaeg
* Sjtilleveld
* Tamboerewaeg
* Vrijkensjtraot
* Wiekeveld
* Winkelveld

## Trivia
* Me sprèk van *oppe Laak*, neet *in Laak*.

## Zuuch ouch
* De Laak (Maasgoew)
Eind (Leudaal)

**Eind** is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n zuje vanne Belandsebaek enne kern van Rogkel. Inne ómgaeving ligke Mortel (*Bósserhoes* of *Op de Bós*), De Laak, Heitsen en Rogkel.

Bie Bögkeme ligk ouch nag 't gehuch 't Inj.
Heugde (Leudaal)

**Heugde** of **Hugte** is e klein gehuch det ónger Häör vèltj inne gemeinte Leudaal. 't Gehuch ligk t'n noorde van Häör ane bós langs de Halerwaeg.

Waeg die oearsjprunkelik bie Heugde huuerdje zeen Brooksjtraot, Halerwaeg, Lieëgveld en de Kemp, en deils de Sjtieëgsjtraot en de Hoeagsjtraot.

## Zuuch ouch
* Huuegdje
Waterkrachcentraal

'n **Waterkrachcentraal**, **hydraulische centraal** of **hydro-elektrische centraal** is 'n lektriciteitscentraal die struimendj of neerstortendj water (waterkrach) gebroek veur 'n turbien in bewaeging te bringe. Zón centrales bevinje zich op struim of revere mit al dan neet 'n kónsmaesige dam. 't Verval en 't debiet vanne stroum zeen bepaolendj veure wirking.

't Gebroek van waterkrach bringk gein vervoeling mit zich mit en gei gevieërlik radioaktief aafval. Daoveur waere waterkrachcentrales gezeen es zjinneraters van gruuen enerzjie.

## Wirking

Ein hydro-elektrische centrale of waterkrachcentrale kan op meerdere maneere werke. Of via ein sjtuwdam, wo 't water weurdj opgesjlage, en dan via waterturbines weurdj aafgelaote, of via 't heugteversjil in riviere, wo biej ein sjtuw die gebroektj weurdj om 't peil in'ne rivier te handjhave ein of meer waterturbines zeen ingeboewwdj, ein zogenaamdje sjtruimingswaterkrachcentrale. Zo'n sjtruimingswaterkrachcentrale sjtuitj ouch biej de sjtuw in'ne Maas biej Lin. 

't Rivierwater weurdj door de waterturbine geleidj, die zitj de potentieel energie van 't water om in ein drejjendje bewaeging. Dees drejjendje bewaeging werudj door de gekoppeldje generator omgezatj in elektrische energie. Om de sjtruiming te verhoge waere dees installasies geboewdj wo de sjtuwe de gootste valheugte höbbe. Mit die sjtuw weurdj de heugte van 't water baove de waterkrachcentrale geregeldj, det sjtuk numpdj men dan 't baovepandj van'ne sjtuw. 't Heugteversjil, en de hoeväölheid water bepaole 't opgewekdje vermoge aan elektrische energie. Es waterturbines waere meistal Kaplan- of Francis-turbines gebroektj. Eine bekindje leverancier is Alpine-Voest oet Oosteriek.

#### Sjpeciaal oetveuring
Dao zeen planne om in Limburg ein pompsjpaarbekke mit elektriciteitsopwek te boewe. Ein pompsjpaarbekke elektriciteitscentrale werktj zo: Es de sjtroum goojekoup is ('s nachs) weurdj 't water omhoog gepomptj, den es 't de sjtroum duur is, of es d'r väöl vraog is leut men 't water nao ein ongergronds meer valle, via waterturbines, en zo kan men den voldoende sjtroum levere. In Ingelandj, Noorwege, de Alpelenj en zelfs in Duitslandj en Luxemburg weurdj dees meneer van opwekke al gebroektj. In Limburg zoew men den biejveurbeeldj in'ne miene 't water omleeg kinne laote valle, en 's nachs weer trök nao ein van'ne grindjgate kinne pompe.

## Zuuch ouch
* Elektriciteitscentrale#Hydro_elektrische_centrale
Sjans (Rogkel)

De **Sjans** (Nederlandjs: *Schans*) is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel. In 't naorde wuuertj De Sjans begrens door Nijke, in 't oeaste door Ophaove, in 't zuje door Rogkel en in 't wèste door Hook, Sjtrubben en De Laak. Door nuujboew wuuertj 't gebied ummertoe mieë beboedj.

## Straote
De volgendje straote ligken ane Sjans:
* Beltmeulesjtraot
* Blawverversjtraot
* Heljesendiek
* Hoeagsjans
* Koppelwei
* Reppelsjtraot
* Sjans
* Sjansdiek
* Sjrienwèrkersjtraot

## Zuuch ouch
* Sjans
* Sjans (Èl)
Nijke

't **Nijke** (Nederlandjs: *Nijken*) is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel. In 't naorde wuuertj 't Nijke begrens door Asbrook en Sjaopsbrögk (*Hei*), in 't oeaste door De Sjans, in 't zuje door Sjtrubbe en Hook en in 't wèste door e stök bós richting Hei.

't Nijke ligk t'n wèste vanne Rogkelsebaek en besleitj slechs ein straot.
Asbrook

**Asbrook** (Nederlandjs: *Asbroek*) is e gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj Asbrook begrens door Karreveld, in 't oeaste door Sjaopsbrögk (*Hei*), Sjans en 't Nijke, in 't zuje door Sjtrubbe en in 't wèste door Hei.

Asbrook ligk t'n zuje vanne Vissersjteert en t'n wèste vanne Rogkelsebaek. 't Bósgebied t'n zuje van Asbrook hoot vreuger de Asbrokerhei.
Sjaopsbrögk

**Sjaopsbrögk** (Nederlandjs: *Schaapsbrug*) is e gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj Sjaopsbrögk begrens door De Heibloom, in 't oeaste door e groeat bósgebied, in 't zuje door 't  Nijke en De Sjans en in 't wèste door Karreveld en Asbrook.

De Sjaopsbrögk ligk t'n naorde vanne Vissersjteert. Vreuger woort allein 't gebied t'n wèste vanne Rogkelsebaek *Sjaopsbrögk* geneump en 't gebied t'n oeaste van die baek *Hei* (neet te verwarre mit Hei bie Heitse). Allewiel geldj de term Sjaopsbrögk veur bei gebiede.
Hook (Leudaal)

**Hook** (Nederlandjs: *Hoek*) is e klein gehuch bie Rogkel en Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naordwèste van Rogkel. In 't naorde wuuertj Hook begrens door Sjtrubbe, in 't oeaste door De Sjans, in 't zuje door De Laak en Blenkert en in 't wèste door Sjtrubbe (vreuger *Sivers*). 't Ligk anen oeaskantj vanne Rogkelsebaek.

Hook haet mer ein straot en die haet dezelvendje naam es 't gehuch zelf.

## Zuuch ouch
* Hook
Sjtrubbe

**Sjtrubbe** (Nederlandjs: *Strubben* of *Streube*) is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naordwèste van Rogkel. In 't naorde wuuertj Sjtrubbe begrens door Asbrook en Nijke, in 't oeaste door De Sjans, in 't zuje door Hook en Blenkert en in 't wèste door e stök bós richting Hei.

Vreuger woort 't bósgebied t'n wèste *Kerkelsberg* of *Kirkelsberg* geneump, hoot 't stök t'n wèste vanne Rogkelsebaek *Sivers* en 't gebied t'n oeaste van dees baek *Streube*. Allewiel hètj 't ganse gebied *Sjtrubbe*.
Karreveld

't **Karreveld** is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj 't Karreveld begrens door De Heibloom, in 't oeaste door Sjaopsbrögk, in 't zuje door Asbrook en in 't wèste door De Heibloom, Caluna en Hollander.

't Karreveld ligk t'n naorde vanne Vissersjteert en t'n wèste vanne Rogkelsebaek.
Ophaove (Leudaal)

**Ophaove** is e betrèkkelik groeat gehuch bie Rogkel en Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van Rogkel, richting Naer. In 't naorde wuuertj Ophaove begrens door Brumholt, in 't oeaste door versjillige klein gehuchte die ónger Naer valle, in 't zuje door e bósgebied richting Nunem en in 't wèste door Mortel.

Ophaove ligk t'n naorde vanne Zelsterbaek. De volgendje waeg ligken in Ophaove: Ophaove, Sterrebóswaeg (*deils*), Leudaalwaeg en Julkeswaeg.

't Gehuch *Lentert* of *Leistert* (tössen Ophaoven en Mortel) wuuertj allewiel ouch Ophaove geneump. Ouch 't gehuch *Geispert* ligk deils in Ophaove, meh 't grótste deil ligk in Mortel.
Mortel

**Mortel** is e groeat gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van Rogkel. In 't naorde wuuertj Mortel begrens door 't boetegebied van De Sjans, in 't oeaste door Ophaove, in 't zuje door 't bósgebied tösse Rogkel en Nunem en in 't wèste door 't dörp Rogkel zelf. Allewiel is Mortel 'n wiek 'nt waere van Rogkel.

Waat me allewiel *Mortel* neump ware vreuger versjillige gehuchte, namelik: Mortel, Hevert (*Heivers*, *Heijvers*), Geispert (*Geispers*, *Geijspers*, deils: Ophaove), Bósserhoes of Op de Bós (neet te verwarre mit Op de Bós bie Heitse) en Baatse (*Baetsen*, *Beatsen*). 't Veurmaolig gehuch Lentert is noe 'n óngerdeil van Ophaove.

## Straotname
De volgendje straotname ligken in Mortel (aangegaeve per oearsprunkelik gehuch):

## Zuuch ouch
* De Mortel bie Bezel
't Inj (Remunj)

**** (Nederlands: *Eind*) is 'n buurtsjap van Assel ane Maas in 't wèste vanne Nederlandse plaats Zjwame, inne gemèndje Remunj.

't Inj ligk feitelik tösse Wielder en Leeve in. 

## Sjtraotname
De volgende sjtraote en waeg vallen ónger 't Inj :

* Injwaeg
* Gebroewhoeswaeg
* Sjroefsjtraot
* 't Inj
De Hei (Zjwame)

**De Hei** (Nederlandjs: *Heide*) is e gehuch in 't naorde vanne Nederlandjse plaats Zjwame, inne gemèndje Remunj. De aaj kern van Hei ligk vasgeklemp tösse de A73 enne N271.

Eigentlik vörmp Hei allewiel de naordelikste wiek van Zjwame. Ouch 't industrieterrein van Zjwame ligk oppe Hei.

't Gehuch woort vreuger *Wielderhei* geneump.
Witdónk

De **Witdónk** (Nederlandjs: *Witdonk*) is e klein gehuch bie Mael inne gemèndje Pieël en Maas. 't Gehuch ligk tösse De Heibloom (gemèndje Leudaal), Beringe en Mael. De Witdónk ligk ane Rogkelsebaek, de Sjnepheibaek en 't kanaal. 

## Straote
De volgendje straote ligken oppe Witdónk:
* Boerderiewaeg (*deils*)
* Marxwaeg
* Rogkelsendiek
* Witdónk

## Trivia
* Me zaet *oppe Witdónk*, neet *in Witdónk*.
Asbes

**Asbes** (vaan 't Grieks ἄσβεστος *ásbestos* 'oonvergenkelek', 'oonverweusbaar') is de verzaomelnaom veur 'n gróp vaan wolletege mineraole die vaan nature oontstoon wienie de kristalle vaan bepaolde stein door geologische percesse weure oetgerek. Asbesvezele bestoon zelf weer oet microscopisch klein fibrille (vezelkes), die bij kneuzing en aander bewèrkinge of versjendeleringe vrijkoume. De zès erkinde soorte asbes zien chrysotiel of *witten asbes* (Mg3(Si2O5)(OH)4), amosiet of *brojnen asbes* (Fe7Si8O22(OH)2), crocidoliet of *blauwen asbes* (Na2Fe2+3Fe3+2Si8O22(OH)2), tremoliet (Ca2Mg5Si8O22(OH)2), actinoliet (Ca2(Mg, Fe)5(Si8O22)(OH)2) en anthofylliet ((Mg, Fe)7Si8O22(OH)2); nog aander materiaole koume veur 'nzelfde classificatie in aonmerking.

Asbes is liech, oonbrenbaar en gemekelek te bewèrke en woort daorum veural in d'n twintegsten iew väölvöldeg es isolatiemateriaol en brandvertrager touwgepas. 't Kin zuver weure touwgepas, meh ouch in plaote en es spuitmateriaol (door beveurbeeld silicone). De vezele, of beter de fibrille die bij bewèrking vrijkoume, zien evels levesgevierlek en kinne tot versjèllende longkrenkdes, boe-oonder kaanker leie. Dat probleem tröf veural hun die demèt wèrke (in de kojl of in de verwèrking), meh ouch consumente en aonwoenende vaan productieplaotse kinne slachoffer weure. Vaanaof de jaore 1970 is de touwpassing vaan asbes gestiedeg trökgeloupe; in väöl len (dao-oonder ouch Nederland en 't Belsj) is 't intösse verboje. Es me asbes, wienie eine kier verwèrk, oongemeujd liet, is 't in principe neet gevierlek. Me moot evels oetkieke neet drin te goon baore of snije. Ouch bij brand kin asbes in 't milieu koume. 't Eweghole vaan asbes oet gebouwe of oet 't milieu is 'n lestege zaak, boe-in bepaolde bedrieve ziech specialisere. Oonder de len die noe nog asbes producere zien Rusland, Kazachstan en Canada.
Weißwurst

**Weißwurst**, ouch waal **Münchner Weißwurst** geneump, is 'n Duutsje wósjspecialiteit oet Beieren en veural oete houfstad München, bestäöndje oet kaafsvleis (al dan neet vermingk mit verkesvleis), oje, peterselie, foelie en citroen. 't Betruf 'n geblancheerdje wósj die neet wuuertj gepekeldj en daoveur 'n gries-witte kluuer haet. 't Recèp dateertj oet 1857. De wósj wuuertj volges Beierse terdiesje allein 's mörges gegaeten en wuuertj geserveerdj mit zeute mósterd en 'n breze (wègkekrakeling). 

## Zuuch ouch
* Witte trip
Sjeerwallere

**Sjeerwallere** of **Sjuurwallere** (Duutsj: *Schierwaldenrath*) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 600 inwoeaners. 't Ligk tösse Langbrook, Berde, Hertsel, Put, Vintelen en Kritsraoj in. 't Dörp ligk t'n naorde vanne Zaofelerbaek.

De staasje van Sjeerwallere (*Bahnhof*) is neet mieër in gebroek veur gewuuen persoeansvervoer en ouch neet mieër op 't spaorwaegnet nao 't wèste (det is aafgebraoke gewaore) aangeslaote, waal nag nao 't oeaste. Toch is 't veur historische raejene bewaardj gebleve, inclusief de spaordeiler die bieje staasje ligke, zoeadet dao mit 'ne stroumtrein nag haer gevare kan waeren es toeristische route.

Sjeerwallere behuuerdje same mit Hertsel en Langbrook toete gemèndje Sjeerwallere. Dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.

## Straote
De volgendje straote ligken in Sjeerwallere:
* Am Bahnhof
* Brökerstraße
* Hinter dem Dorf
* Klein Feldchen
* Maarstraße
* Oberstraße
* Palz

## Kaart

File:Schierwaldenrath Freemaps.jpg|'n Euverzichskaart van 't dörp.
Jos van Rey

**Jozef Franciscus Bernard (Jos) van Rey** (Remunj, 15 april 1945) is 'ne Nederlandjsen óngernimmer en veurmalig politicus veure VVD. Hae waas veerteen jaor lang lid van de Tweede Kamer. Daonaeve maakde d'r deil oet van de Provinciaal Sjtate van Limburg. Ziene zetel in de Eerste Kamer (vanaaf 2011), aevenes dae es wèthajer in de gemeinte Remunj (vanaaf 1998), goof hae op 22 oktober 2012 op naodet inkel daag daoveur verdinkinge van corruptie taegen 'm wore gereze.

## Laevesloup
De oet e sjlechtersgezin aafkómstige Van Rey volgde de mulo en de hbs, meh maakde bei opleijinge neet aaf. Later behaolde d'r e vakdiploma in de assurantië.

Hae richde 't nao zichzelf geneumde assurantiekantoor Jos van Rey op en deej in september 1974 zienen eerste politische sjteeg door in de gemeinteraod van Remunj zitting te numme. Hae deej dit veur de VVD, ómdet hae bezjwaor haj taege de groten invlood van de grótste partie, Katholiek Roermond, in 't lokaal besjtuur van de sjtad.

Hae waas tót 1986 raodslid en waas dit van 1990 tót 2002 oppernuuj. Tegeliekertied waas t'r ouch einigen tied wèthajer (1979 tót 1982), 'n polititische functie die d'r van 1998 tót 2012 weer vervölde. Zien portefeuille bevadde ikkenomische zake, volkshoesvesting en sjtadsóntwikkeling, personeel en organisatie en 't locobörgemeistersjap.

In 1982 zat t'r inkel maondje in de Provinciaal Sjtate van Limburg óm vanaaf april 1995 tót en mit 2012 oppernuuj in dees Sjtate zitting te höbbe. In 2003 veurde d'r es liestrèkker de provinciaal verkezinge veur Limburg aan.

Van 1982 tót 1998 zoot t'r mit 'n óngerbraeking van 1989 tót 1991 in de Tweede Kamer. Vanwaenge zien aopenhertigheid haolde d'r dök 't nuuds in de Limburgse gezètte. In 't nasjenaal parlement waas t'r veur zien fractie waordveurder veur volkshoesvesting, midden- en kleinbedrief en financië, en kwaam d'r op veur de belange van de provincie Limburg. Wiejer beklèdde d'r 't óngerveurzittersjap van de commissie van de parlementair enquête nao boewsubsidies (1986-1989) en vervölde d'r 'n rol van beteikenis in de kwestie van de zogeneumde technoleaseconstructie oet 1997, wobie d'r zich veural besjeftigde mit de wies worop de Tweede Kamer dao-euver waas geïnformeerd.

Zien tössetiedse aafwaezigheid in de Tweede Kamer (1989-1991) haj d'r te wiete aan opmirkinge die d'r in 't blaad van de liberaal jóngere (JOVD) haj geuut en die verkeerd ware gevalle. De veurkeursjtumme die d'r bie de Tweede Kamerverkezinge van 1989 in de wach sjleipde (13.000), ware neet zat veur 'ne zetel in de nuuj Tweede Kamer van toen.

In oktober 2018 woort bekèndj dat Van Rey zich haj aangesjlaote bie 50PLUS.

## Culturele invlood
Op 30 augustus 2015 veurde men in Valkeberg 'ne opera op gebaseerd op de affair. 't Werk waas e pastiche mit versjillende aria's, duètte en instrumentaal sjtökker van bekènde componiste en hètde *El Rey* ('de keuning').

## Rifferensies
Langbrook

**Langbrook** (Duutsj: *Langbroich*) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 625 inwoeaners. 't Ligk tösse Breibere, Sjum, Hertsel en Sjeerwallere in. 't Beboedje deil van Langbrook t'n naorde vanne Zaofelerbaek mit oetzunjering vanne Quellstraße hètj Hertsel.

Langbrook behuuerdje same mit Hertsel en Sjeerwallere toete gemèndje Sjeerwallere. Dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.

## Straote
De volgendje straote ligken in Langbrook:
* Am Saeffelbach
* Brauereistraße
* Im Erlenbruch
* Im Heggen
* Im Winkel
* Mittelstraße
* Quellstraße
* Schulsteg

## Kaart

File:Langbroich Freemaps.jpg|'n Euverzichskaart van 't dörp.
De Baekkantj

**De Baekkantj** (Nederlandjs: *Beekkant*) is e gehuch bie Baoksem inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van 't dörp, t'n naorde vanne Halesebaek en t'n wèste van Hale. De Sjtokshaof is allein via de Baekkantj te bereike.

't Gehuch haet drie straote: De Baekkantj, Sjteksjtraot en Heitserwaeg.
Euverhale

**Euverhale** (Nederlandj: *Overhaelen*) is e gehuch bie Hale inne gemèndje Leudaal. Euverhale ligk wèstelik van Hale, oeastelik van De Baekkantj, zujelik vanne Halenerhei en naordelik van 't spaor en Häör.

## Straote
De volgendje waeg ligken in Euverhale:
* Belebóswaeg
* Euverhale
* Galgebergwaeg
* Geilebrookwaeg
* Groeëte Kampwaeg
* Hornerwaeg
* Houterhof
* Jaegerswaeg
* Koewaeg
* Napoleonswaeg
* Nujenhofswaeg
* Oppen Toum
* Rinboumwaeg
* Sjpeikerhofwaeg
* Sjtatiesplein
* Toumwaeg
* Vaartwaeg
* Winboumwaeg
Berik

**Berik** is e gehuch bie Bögkeme inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n zuudwèste van 't dörp. In 't naorden en oeaste wuuertj Berik begrens door Bögkeme enne uterwaerd vanne Maas, in 't zuje door 't spaor en in 't wèste door Hale. Berik is waal vasgegreudj aan Bögkeme, mer is nag dudelik herkènbaar.  

De spaorwaeg is dwaes door 't gehuch aangelag, meh de hoezer te zuje daovan zeen intössen aafgebraoke veur plaats te make veur e bedriefsterrein.

## Straote
De volgendje waeg ligken in Berik:
* Berik
* Beriksjtraot
* Halenerwaeg (*deils*)
't Inj

**** (Nederlandjs: *Het End*) is e klein gehuch bie Bögkeme inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van 't dörp. In 't naorde wuuertj 't Inj begrens door 't landjboewgebied richting Naer, in 't oeasten en zuje dore Maas en in 't wèste door Bögkeme. 't Inj is, in taengestèlling toet Berik, gans vergreudj mit Bögkeme en ligk gewuuen ane Dörpssjtraot.

Inne zelvendje gemèndje bie Rogkel ligk nag e gehuch Eind, womit me dit gehuch neet mót verwarre.
Eilandj (Leudaal)

**Eilandj** (Nederlandjs: *Eiland*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer en Nunem in, t'n zuje vanne Naerbaek (vanne Naerse gehuchte boete Eilandj ligken allein Gendiek en Wienerte ouch t'n zuje van dees baek). In 't naorde wuuertj Eilandj begrens door Naer, in 't oeaste door Hansem, in 't zuje door e weigebied richting Bögkeme, in 't zuudoeaste door Gendiek en in 't wèste ouch door Naer.

## Straote
De volgendje straote ligken op Eilandj:
* Eilandj
* Hagedoorn
* Rohrsjtraot
Hansem

**Hansem** (Nederlandjs: *Hanssum*) is e groeat gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde vanne Naerbaek en t'n zuje vanne Wienbaek. In 't naorde wuuertj Hansem begrens door Waje, in 't oeaste dore Maas, in 't zuje door Wienerte, in 't wèste door Naer (*Bergersjtraot*). Hansem is via Naer good te bereike via de Bergersjtraot, det vreuger ouch es 'n apaart gehuch woort gezeen.

Vreuger woort Hansem verdeildj in Groeët- en Klein-Hansem, allewiel wuuertj dit óngersjied eigentlik neet mieë gemaak, aangezeen Klein-Hansem praktisch verzwónjen is. Klein-Hansem loog t'n zuje vanne Naerbaek; Groeët-Hansem ligk t'n naorde van die baek.

## Straote
De volgendje straote ligken in Hansem:
* Hansem
* Klein-Hansem (*Klein-Hansem*)
* Maaswaeg
* Meulesjtraot
* Soerendónk
* Sjoor
* Vilgert
* Zandjsjtraot (*Klein-Hansem*)
Kinkhaove

**Kinkhaove** (Nederlandjs: *Kinkhoven*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer, Rogkel en Nunem in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj Kinkhaove begrens door In 't Vin, in 't oeaste door Naer en Gendiek, in 't zuje door Gendiek en in 't wèste door e groeat stök bós richting Rogkel.

## Straote
De volgendje straote ligken in Kinkhaove:
* Leudaalwaeg
* Kinkhaove
* Kruutssjtraot
* Napoleonswaeg
In 't Vin

**** (Nederlandjs: *Venne*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer en Rogkel in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj In 't Vin begrens door Drees, in 't oeaste door Naer, in 't zuje door Kinkhaove en in 't wèste door Ophaove.

## Straote
De volgendje straote ligken In 't Vin:
* Dónderberg
* Elke
* Elkepaad
* In 't Vin
* Leudaalwaeg
* Meulewaeg
* Sterrebóswaeg
Drees (Leudaal)

**Drees** of **Dries** (Nederlandjs: *Dries*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer en Rogkel in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj Drees begrens door Vlaas en Brumholt, in 't oeaste door Naer en Gerhègke, in 't zuje door In 't Vin en in 't wèste door Ophaove.

't Veurmaolig gehuch Keizerbós is allewiel 'n óngerdeil van Drees.

## Straote
De volgendje straote ligken in Drees:
* Dries
* Keizerbós
* Mendert
* Sjloes
Brumholt

**Brumholt** is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer en Rogkel in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj Brumholt begrens door e groeat veldj- en bósgebied richting Echel, in 't oeaste door Vlaas, in 't zuje door Drees en in 't wèste door Ophaove.

't Verzwónje gehuch Hove (*Hoven*) loog t'n oeaste van Brumholt en t'n zuje van Vlaas; allein 'n straotnaam herinjertj nag aan dit gehuch.

## Straote
De volgendje straote ligken in Brumholt:
* Brumholt
* Fort
* Langhaag
* Leukeshoef
* Rieterwaeg
Gerhègke

**Gerhègke** (Nederlandjs: *Gerhegge*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer, Kessel-Eik en Heljen in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj Gerhègke begrens door e groeat veldj- en bósgebied richting Helje, in 't oeaste door Kappert, in 't zuje door Naer en in 't wèste door Vlaas en Drees.

## Straote
De volgendje straote ligken in Gerhègke:
* Gerhègke
* Heljesewaeg
* Houtgrave
* Hove
* Pasveld
* Raverskamp
* Sjlupswaeg
Waje

**Waje** of **Waaj** (Nederlandjs: *Waijen*) is e klein gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Naer en Kessel-Eik in, t'n naorde vanne Naerbaek. In 't naorde wuuertj Waje begrens door e groeat veldjbósgebied bie Kessel-Eik, in 't oeaste door Kessel-Eik enne Maas, in 't zuje door Hansem en in 't wèste door Kappert.

De Wienbaek struimp door Waje.

## Straote
De volgendje straote ligken in Waje:
* Diek
* Kanaaldiek
* Ligteveld
* Napoleonswaeg
* Sjoor
* Waje
Baandert

De **Baandert** is 'n woonwiek in 't naorde van Zitterd. Dees wiek is veural bekèndj es naamgaever van 't veurmaolig vootbalstadion.

## Ligking
De wiek wuuertj ane naordelike kantj begrens door 't recreatiegebied de Sjwienswei. In 't oeaste grens 't ane wiek Sjtadbrouk, in 't zuje aan 't centrum van Zitterd en in 't wèste ane wiek Euverhaove, wovan 't gesjeie wuuertj dore Gelaenbaek.

## Gesjiechte
Veure Twieëdje Werreldkrieg besting 't gebied vanne Baandert nag vriewaal gans oet akkeren en weilenj mit allein get versprèdje beboewing. De naam *Baandert* woort indertied al gebroek veur dit gebied mit aan te gaeve. 't Gebied woort doorsni-jje dore Meulebaek, 'n kónsmaesig aangelagdje aaftakking vanne Gelaenbaek die nao de Sjtadbroukermeule lèdje. Dees baek, die door häör vreuger functie es aop riool inne vouksmóndj ouch waal bekèndj sting es de Keutelbaek, is biejen aanlag vanne wiek veur e groeat deil euverkluus. Langs de baek loog 't gehuch Sjtadbrouk, det gans inne hujige wieke Baandert en Sjtadbrouk is opgegange. Inkel historische häöf en hoezer van dit plaetske, anen Awwewaeg, zeen huuj nag bewaardj gebleve.
Böstering

**Böstering** (Nederlandjs: *Bussereind*) is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk tösse de A73 en Bezel in. 't Gehuch ligk in 't verlingdje vanne Nuujstraot.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in 't beboedje gebied van Böstering:
* Aje Bóswaeg
* Bösteringsewaeg
* Moezenhokerwaeg
* Sjanswaeg
* Waterlosewaeg
Heinem

**Heinem** (Nederlandjs: *Heidenheim*) is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk t'n oeaste vanne A73, richting de grens mit Duutsjlandj.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Heinem:
* Amerlosewaeg
* Bergerhofwaeg
* Binnewaeg
* Börgerwaeg
* Brooklaan
* Brookwaeg
* Dóbbelwaeg
* Grenswaeg
* Heinemsewaeg
* Langen Ungelstewaeg
* Muterdiek
* Prinsediek
* Sint Gerardusdiek
* Sint Jozefdiek
* Sint Lambertusdiek
* Sint Willibrordusdiek
* Verlingde Bösteringwaeg
Kölsewaeg

**Kölsewaeg** (Nederlandjs: *Keulseweg*) is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk t'n oeaste vanne A73, richting de grens mit Duutsjlandj. Vanaadsheroet begintj 't gehuch ane Kölsewaeg vanoet De Ruiver vanaaf de Sjelkesbaek, mer allewiel kan ouch de A73 es grens genómme waere.

In 't gehuch ligk Camping Natuurplezier.
De Mortel

**De Mortel** is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel 'n wiek van Bezel det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk drek t'n zuje vanne kern van 't  dörp.

Vanne oearsprunkelike beboewing is bao nieks euvergebleve. De wiek besteitj veurnamelik oet vriestäöndje nuujboewweuninge.

## Zuuch ouch
* Mortel bie Rogkel
Witteberg

**Witteberg** of **Walsberg** is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel 'n wiek van Bezel det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk drek t'n naorde vanne kern van 't  dörp, richting De Ruiver. Witteberg besteitj veurnamelik oet nuujboew, wovan e deil riejkeshoezer.

De benaming *Walsberg* is eigentlik foutief, es de Walsberg kórter bie Lieëwe ligk.
Meuleveld

**Meuleveld** (Nederlandjs: *Molenveld*) is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel woeanwiek en industrieterrein det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk tössen Óffebek en De Ruiver in, t'n oeaste van 't spaor en drek ónger Rónkestein.

Vanne oearsprunkelike haofbeboewing is nieks mieë bewaardj gebleve.

## Zuuch ouch
* Meuleveld (Venlo)
De Bakhei

**De Bakhei**, ouch gespèldj es **Bakkei**, op 't Nederlandjs: *Bakheide*, is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk próntj t'n zuje van Bezel en t'n oeaste van Riekel. 

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in 't beboedje gebied vanne Bakhei:
* Bakhei
* Birkenhötwaeg
* Börgemeister Janssenstraot
* Kerstebergwaeg
* Sjanswaeg
* Strouckewaeg
* Veldwaeg
* Verkesheiwaeg
Aaddörp (Bezel)

**Aaddörp** is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk ane Maas t'n wèste vanne kern van Bezel. Aaddörp vörmp, wie de naam al zaet, 't aadste deil van Bezel, det zich later wiejer vanne Maas aaf haet oetgebrèdj en dao 'n nuuj kern haet gevörmp.

## Straote
De volgendje straote ligken in Aaddörp:
* Aaddörp
* Drakewaeg
* Èrvewaeg
* Huilbaekwaeg
* Kirkpaad
* Kirkstraot
* Kirkwaeg
* Loswalwaeg
* Ohé Brokerveldwaeg
* 't Spick
* Zandjkoelwaeg
Lieëwe

**Lieëwe** (Nederlandjs: *Leeuwen*) is e Midde-Limburgs gehöch en allewiel ouch 'n woeanwiek van De Ruiver det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk tösse Bezel en De Ruiver in en vörmp allewiel de zudelike woeanwiek van De Ruiver.

## Straote
De volgendje straote behuuere toete beboewing van 't oearsprunkelik gehuch Lieëwe, dus neet de hujige woeanwiek:
* Aoje Vaerwaeg
* Bezelsewaeg
* Hieërstraot
* Hoonderkampwaeg
* Hovergelei
* Kesselsewaeg
* Lómmerberg
* Roeëzendaalsewaeg
* Sint Lambertuswaeg
* Sangerswaeg
* Sjeiwaeg
* Walsbergwaeg
Ganzebrook

**Ganzebrook** (Nederlandjs: *Ganzenbroek*) is 'n veurmalig gehuch det loog tösse de Kepel in 't Zandj, Gebrook en de Kitskesberg. 't Gehuch loog ane Hinsbergerwaeg.

Óndanks det de naam *Ganzebrook* taegeweurdig neet meer gebroek weurt, sjteit de beboewing nag waal ummer dao. Allein neump me 't noe geweun Kepel in 't Zandj.
Offerkamp

**Offerkamp** is 'n veurmalig gehuch det taengeweurdig óngerdeil oetmaak van 't dörp Herte. Sjtraote die oppen Offerkamp ligke zeen: Offerkamp, Aje Remunjsewaeg, Meulewaeg enne Musseberg.

Taengeweurdig weurtj de naam Offerkamp ouch gebroek veure nuujboewwiek, wo ónger anger d'n Aevekamp ouch ligk, aan te gaeve.
't Sjteel

**** is 'n veurmalig gehuch t'n zuje van de veursjtad van Remunj. 't Sjteel is geboewd róndj de Roer. E bekènd geboew det in 't Sjteel ligk is de ECI Cultuurfabriek. Eigelik sjleit de naam 't Sjteel op 't gebied roewwaeg tösse en de Minderbroedersingel. De naam weurt noe ouch gebroek veur 't gebied t'n wèste van de Roer. Hie branjde in december 2014 'n loods wo beut opgeslage wore aaf, wonao 'ne grote wolk asbes euver de binnesjtad van Remunj wejde, wodoor de sjtad toe waerde gehaje en aafgesjlaote en gein treine Remunj meer aandeje.
Hidjazi Arabisch

't **Hidjazi (Gespraoke) Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Saoedi-Arabië en Eritrea. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 6.023.900 luuj, wovan 6.000.000 in Saoedi-Arabië (1996) en 23.900 luuj in Eritrea (2006) en haet de ISO 639-3 code *acw*.

't Hidjazi Arabisch neump me ouch waal sumpelewaeg *Hidjazi* of *Wès-Arabisch Ómgangsarabisch*.

De spraok wuuertj gekaldj ane kus vanne Roeaj Zieë enne aangrenzendje hoeaglenj. Versjillige dialekte zeen Kustihaamah, Naord-Hidjazi (veer subvariëteite), Zuud-Hidjazi (zèstieën subvariëteite) en 't Valleitihaamah. 

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Omaans Arabisch

't **Omaans (Gespraoke) Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Omaan, Kenia en Tanzania. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 853.900 luuj, wovan 720.000 in Omaan (1996) en 15.000 luuj in Kenia (1995) en haet de ISO 639-3 code *acx*.

De spraok wuuertj ouch *Omani Arabisch* of *Omani Hadari Arabisch* geneump. De standerd waordvolgorde is SVO.

In Omaan wuuertj de spraok veurnamelik inne bergechtige Hadjar-hoeaglenj gespraoken en in e paar kustelike gebiede.

In Kenia zitte de meiste spraekers langs de kus. 't Aantaal spraekers nump toe. De spraok is wichtig veur religieus doelènj en wuuertj ouch heim gebroek door alle laeftieje. De luuj höbben 'n positieve hajing t'n opzichte vanne spraok en gebroeken ouch Standerdarabisch. In dees standerdspraok zeen ze ouch gelitterdj door Koraansjoeale: de graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 80% veur religie en inne twieëdje spraok mieër es 50% in Arabisch. De spraekers zeen mesjiens waal al zoea vreug es 900 n.Chr. nao Kenia gekómmen en kómmen oearsprunkelik oet Jemen en Omaan; ze zeen euverwaegendj islamitisch.

In Tanzania woort de spraok op Zanzibar gekaldj. 't Guuef gein bekèndje modertaalspraekers mieë hie. De etnische bevölking bedruueg 195.000 luuj (1993). Dees luuj zeen waal gelitterdj in Arabisch en euverwaegendj islamitisch. De meiste spraekers zeen al generaties lang in Tanzania en kómmen oearsprunkelik oet Jemen en Omaan. De meiste gebroeke noe Swahili es ieëste spraok.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a) in Omaan en Kenia; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is; en slaopendj (9) in Tanzania; det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Cypriotisch Arabisch

't **Cypriotisch (Gespraoke) Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj op Cyprus. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.300 luuj oet 'n etnische bevölking van 5.000 (1995) en haet de ISO 639-3 code *acy*.

Anger benaminge zeen *Cypriotisch Maronietenarabisch*, *Maronitisch* en *Sanna*.

De spraok wuuertj gekaldj in Naordelik Cyprus, ónger anger inne plaats Kormakiti, ei vanne veer maronietedörpkes inne berg. 't Guuef nao 40 Maronieten in Kormatiki, 80 toet 100 in Limassol enne res vanne gemeinsjap zitj in Nicosia. Me verzeuk de spraok te revitalisere door gesjreve matterjaal te make. Alle spraekers zen ajer es dertig jaor. 't Guuef 140 veurnamelik ajer vólwassen in Kormatiki. Gein spraok is van diglossie mit Standerdarabisch. De spraekers gebroeke waal Grieks en Törks.

Me sjrief neet mieër in 't Arabisch en Grieks sjrif. Revitalisatiepogingen in ei dörp zeen middels 't Letiens sjrif.

't Cypriotisch Arabisch is feitelik 'n hybride spraok die gereutj is in 't Arabisch van zowaal Anatolië es de Levant. 't Guuef väöl lieënwäörd oet 't Syrisch en 't Grieks. 't Etnoniem is Maronieten enne spraekers zeen euverwaegendj Maronitisch kristelik.

De spraokstatus veur dees spraok is oetstèrvendj (8a); det beteikentj det de ènsigste euvergebleve luuj die de spraok aktief gebroeke behuuere toete groeateljersgeneraasje of nag ajer zeen.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Acheron

**Acheron** kan verwieze nao: 
* Acheron (spraok);
* Acheron (reveer), 'n reveer in Griekelandj;
* Acheron, Victoria, 'n plaats in Australië;
* Acheron River (Victoria);
* Acheron River, Marlborough, Nuuj-Zieëlandj;
* Acheron River (Canterbury), Nuuj-Zieëlandj.
Acheron (spraok)

't **Acheron** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in Soedaan. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 9,830 luuj (2006), oet 'n etnische bevölking van 20.000, en haet de ISO 639-3 code *acz*.

Anger name zeen *Aceron*, *Achurun*, *Asheron* en *Garme*.

't Acheron wuuertj gekaldj in Zuud-Kordofan, in 't Saraf Aj-Jaamous-gebied t'n oeaste vanne Moro-häöele. 't Guuef versjillige dialekte, namelik Gandok (Oeastelik Acheron), Garong en Gathuk (Wèstelik Acheron).

Luuj van alle laeftieje kalle de spraok. Ze gebroeken ouch 't Soedanees Arabisch; 't Acheron wuuertj es twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Tocho. Matterjaal besteitj veure ortografie enne bevordering vanne gelitterdjheid. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Kordofanisch
*** Talodi
**** Zuver-Talodi
***** Tocho

## Brón
* Ethnologue.
Spier

:*S(j)peer kump oet op dees pagina; veur 't waope, zuuch: *'spaer**''.
----


'n **Spier*' ([[Letien]]: *musculus*, "muuske" of "spier") is 'n weefselstructuur van [[cel (biologie)|celle]] die de eigesjap höbbe te kónne sametrèkke (*contrahere'') wodoor bewaeging meugelik is. Spierweefsel kump veur in drie vörm: dwersjgestreip spierweefsel, hertspierweefsel en gled spierweefsel.
* Dwersjgestreip spierweefsel, zoea geheite vanwaengen 't uterlik óngere microscoop, is spierweefsel bestäöndje oet lang, väölkernige spiervezele. Dwersgestreip spierweefsel wuuertj veurnamelik gevónjen in skelètspiere, die ónger willekäörige kóntraol staon en veurnamelik knäök mit einanger verbinje. Daonaeve besteitj ouch de hertspier oet dwersjgestreup weefsel.
* Gled spierweefsel steitj neet ónger willekäörige kóntraol en is ónger mieë te vinjen in 't maag-dermstèlsel, bloodvater, lóchwaeg en veurtplantjingsorgane.
* 't Hert besteitj oet hertspierweefsel. Dit saort weefsel haet ein of twieë kernen en is lank en vertak. De myosien en actien is juus wie bie 't dwersjgestreip spierweefsel in sarcomere gerangsjik. 't Hert is in zie gehieël 'n ónwillekäörige spier die continu wirk.
Spaer

'ne **Spaer** is 'n aad waope det zowaal veure jach es veure kriegsveuring gesjik waas. De spaer besteitj oet 'n sjach (meistes van hout) en haet 'ne sjerpe puntj. Deze puntj kan 'n aangesjerp deil vanne sjach zeen, wie bie spaere van bamboe, of oet 'n anger matterjaal bestaon det oppe sjach is bevestig. Inne prehistorie gebroekdje me veur spaerpuntje knaok of vuurstein, later woorte dees matterjale vervange door bróns of iezer.

Vreug modelle van spaere ware gemaak veur te goeaje, wie me det noe nag deit bie de sport spaerwirpe. Anger modelle ware gemèndj es staekwaope. De Romeine gebroekdje e model aan wirpspaer dat ze *[[pilum]]* neumdje.

De spaer is es staekwaope de veurluiper vanne lans, de hellebaard enne piek.

## Symboliek
De spaer is e symbool van (politische) mach.

Mitte spaerpuntj wuuertj behauve de veurkantj vanne spaer ouch e toet veurbild strèkkendj element aangegaeve, wie bie: *Kwaliteit is de spaerpuntj van oos beleid.*
Sjriever

'ne **Sjriever** is emes dae e gesjreve wirk produceertj wie e book, gezètartikel, skrip, poëzie of blaadmeziek. Trótsdet ederein dae get sjrief zich 'ne "sjriever" kan neume, wuuertj de term inne praktiek veural gebroek veur luuj die (al dan neet beroepsmaesig) litteraer of weitesjappelike tekste publicere, allewiel väölal journalisten en fictie- en non-fictiesjrievers. De term wuuertj es e synoniem gebroek veur "autäör", det aevel rumer van meining is ouch kan slaon op neet-gesjreve wirker wie films.

De populariteit van 't internet äöpendje veur väöl aspirant-sjrievers de meugelikheid häör wirk publiekelik aan te bi-jje. Veurbiljer hievan zeen weblogs en fanfictie.

In vreuger ieëve, doe wiedeweg de meiste luuj analfabeet ware, wore d'r róndjreizendje sjrievers die veur 'n betaling veur klantje die get op sjrif gestèldj mósten höbbe breven en anger correspondentie vervaerdig. Dees kan me es 'n saort aan vreug "freelance"-sikkertaere betrachte.

## Zuuch ouch
* Autäör
Autäör

'nen **Autäör** (Letien: *auctor*, "sjriever") is d'n oearsprunkelike geisteliken eigener van e creatief wirk. Meistes wuuertj dao in 't daacheliks spraokgebroek de sjupper van e book, 'ne bönjel of 'n artikel op 't gebied van litterkónde, kóns, weitesjap of anger non-fictie mit gemèndj, kórtóm 'ne sjriever of journalis. Mer ouch haet beveurbeildj eder meziekstök 'nen autäör: de kómponis of arranzjäör.

Bie anger creatieve wirker wie e sjiljerie, e bild, 'n website, e grafisch wirk of e geboew sprèk me meistes neet van 'nen autäör, ouchal zeen de maekers det juridisch gezeen waal.

d'n Autäör van 'n creatieve sjupping of dem woraan d'n autäör de rechten haet euvergedrage (wie 'nen oetgaever of opdrachgaever) haet daovan 't "ónvervraembaar" autäörsrech, womit t'r veur bepaoldjen tied distributie van 't wirk behieërtj. 't Wirk wuuertj bestreke dore wèttelike regelinge die inne nasjenaal en Europese autäörswètgaeving zeen vasgelag. 't Fenomeen internet haet vanaaf 't ènj vannen twintjigsten ieëf gelèdj toet e nag ummer doorgäöndj procès van herijking en aanpassing van die wètgaeving.