open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sardinië

**Sardinië** (Italiaans: *Sardegna*) is 'n Italiaans eilandj inne Middellandjse Zieë. 't Ligk drek t'n zuje van 't eilandj Corsica, t'n wèste vanne Italiaanse bot en t'n naorde van Tunesië. Mit 24.090 km2 is 't nao Sicilië 't grótste eilandj vanne Middellandjse Zieë. 't Haet óngevieër 1,65 miljoen inwoeaners. De houfstad van Sardinië is Cagliari, det op 't zuje van 't eilandj ligk. Sardinië is 'n autonoeam regio binne Italië.

't Eilandj haet e subtroeapisch, mediterraan klimaat. De zómmers kónne hieël werm zeen enne wintjers zeen normaal gespraok mildj.

De spraok die op Sardinieë wuuertj gekaldj is 't Sardiens. Dit is ein vanne archaïschste Romaanse spraoke en steitj dus betrèkkelik kórtbie 't Klassiek Letien.

## Bestuurleke indeiling

De hoofstad van de regio is Cagliari. De regio weurt opgedeild in ach provincies:
Astronoom

'nen **Astronoom** is 'ne weitesjapper dae zich besjeftig mit astronomie.

In taengestèlling toete meiste weitesjappers kónnen astronome 't objèk van häör óngerzeuk, de hieëmelliever, neet rechstreeks óngerzeuke, meh zeen ze aangewezen op nejkäörige observaties es middel van óngerzeuk. Astronome make daoveur gebroek van telescope, astrofotografie en radiosterrekónde.

## Zuuch ouch
* Alle astronome mit 'n pazjena op Wikipedia.
Berg en Dal (gemeinte)

**Berg en Dal** is 'n fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. Ze is op 1 jannewarie 2015 opgeriech oet de daan opgelufde gemeintes Groesbeek, Millinge (Millingen aan de Rijn) en Ubberge. De gemeinte besteit oet de kerne Baek (Beek), Berg en Dal, Brejeweg (Breedeweg), Erlecom, Gruunlande (Groenlanden), Heilig Landstichting, De Horst, Kekerdom, Leuth, Millinge, Ooij, Persinge (Persingen), Tiengeboje (Tiengeboden), Ubberge, De Vlietberg en Werchere (Wercheren). De nui gemeinte zal e groet deil vaan 't Riek vaan Nimwege besloon.

## Opriechting
De drei gemeintes hadde al langen tied te make mèt 'n te klein bestuurskrach. Feitelek wouwe ze al ieder fusere; e paar jaor veur de fusie gónge de amteleke organisaties al same; de börgemeister vaan Milllinge heel es gevolg daovaan ketoer in e wijer leegstoond raodhoes.

In d'n aonloup nao de fusie woorte de drie fusiepartners same dèks aongegeve mèt *MUG-gemeintes* (nao de drei beginlètters); es werknaom woort later *Berg en Dal* veurgestèld, nao 't villadörp wat noe verdeild is tösse Millinge en Ubberge meh es gevolg vaan de fusie in ein gemeinte kump te ligke. Veural in Groesbeek waor dao verzèt tege: dao wouw me de nui gemeinte liever *Groesbeek* neume. Aon de herindeilingsverkezinge vaan 19 november 2014 woort noe de vraog touwgevoog wie de nui gemeinte mós heite, *Groesbeek* of *Berg en Dal*. 'n Ing mierderheid vaan 50,8% koos veur 't ierste. Bijgevolg is dat de veurluipege naom gewore; op de ierste vergadering vaan 2015 zoch ziech de gemeinteraod 'nen definitieven naom oet, dee geld vaanaof 2016: Berg en Dal.

## Politiek
Harry Keereweer vaan de PvdA, dee sinds aprèl 2012 al woernummende börgemeister vaan Groesbeek waor en sinds september 2013 ouch vaan Millinge, is veurluipeg ouch woernummende börgemeister in de fusiegemeinte.

### Gemeinteraod
Op 19 november 2014 koos ziech de bevolking de volgende gemeinteraod:

De opkoms laog op 66,3%.
Kwik

**Kwik** of **kwikzilver** is e sjemisch element mit 't symboeal **Hg** (van 't Griekse *hydrargyrum*) en 't atoeamnómmer 80. 't Is e zilverwit euvergangsmetaal det es ènsigs metaal ouch bie kamertemperatuur vleujbaart is.

De naam "kwik" is aafgelèdj van 't Aadnederlandjs waord *quick*, det "laevetig" mèntj; 't Ingels *quicksilver* mèntj den ouch van oearsprónk "laevetig zilver", aangezeen 't vleujbaart is.

## Toepassinge
Inne industrie wuuertj kwik veural gebroek veur lektrik- en lektronische toepassingen en in alderlei verbinjing. Toet óngevieër 't ènj vannen twinjigsten ieëf woort kwik väöl gebroek in thermomaeters en baromaeters. Vanwaenge de vergiftigheid van dit element is 't veur dees toepassing ummertoe wiejer in ónbroek geraak. Anger toepassinge zeen:
* Kwik wuuertj toegepas in kwikdamplampe wie spaarlampe, hieël heljer leechbrónne die gaasvörmig kwik bevatte;
* Op laboratoria wuuertj kwik regelmaesig gebroek veur hoeagtemperatuurthermomaeters, diffusiepump en anger laboratoriuminstermènte;
* Ómdet kwik mekkelik verbinjinge (amalgame) vörmp mit góld wuuertj 't toegepas veur góld te isoleren oet gólderts;
* 't Tripelpuntj van kwik (234,3156 K) is e vasligkendj puntj det geldj es temperatuurstanderd vanne Internasjenaal Temperatuursjaol ITS-90;
* Bieje perduksje van natriumhydroxied waere kwikcelle gebroek;
* Inne tandjheilkónde waere kwikamalgame gebroek in tandjvöllinge;
* Inne genaeskónde wuuertj de organokwikverbinjing thiomersal sómtieds gebroek veur 't conservere van vaccins. Bieje aafbraak van dees stof in 't lief kump ónger anger ethylkwik vrie;
* Kwik woort vreuger ouch gebroek veure blooddrök van patiënte te maete. Allewiel wuuertj hieveur lektronische apparatuur gebroek, meh de einheid van blooddrök wuuertj nag ummer gegaoven in mm Hg, ofwaal de wieväölheid aan kwik die de blooddrök kan ophöffe. 'n Blooddrök van 120 mm Hg kan dus in e buuske 12 cm aan kwik opdrökke;
* Inne lektrosjemie wuuertj kwik gebroek inne droependje kwikelektrood, die 'nen einveljig reproduceerbare standerd is veur lektrosjemische potentiaalmaetinge;
* Inne gezóndjheidszörg wuuertj kwik gebroek es geleiendj matterjaal in kwiktuikes, e rubber buuske gevöldj mit kwik, veur plethysmografisch óngerzeuk. Hiemit kónne voluumverangeringen in liefdeiler gemaete waere, wie aorvernejjinge bie etalaasjbein enne gekrenkdje van Raynaud. 't Kwiktuikes wuuertj óm 't te maete liefdeil haer gebónje; es voluumverangering plaatsvindj, verangertj ouch de lingdje enne doorsni-j van 't slengske en daodoor ouch de lektrikwaerstandj van 't kwik dao-in. Deze waerstandj wuuertj gemaeten en guuef infermaasje euvere wieväölheid voluumverangering;
* In vuurtaores woort (en sómtieds nag ummer) 't drejjendj lenzestèlsel drievendj in e kwikbad geplaats. Dore geringe wrievingswaerstandj kan 't zwaor lenzestèlsel middels e lich aandriefmechanisme in bewaeging waere gehaje;
* Anger toepassinge van kwik zeen kwiksjakeleers, kwikbaetterieje en pesticide. Veure meiste hoesheljelike ènj is kwik allewiel verbaojen in verbandj mitte vergiftigheid van kwikdampe.
Actinium

**Actinium** is e sjemisch element mit 't symbool **Ac** en 't atoeamnómmer 89. 't Is 'n zilverkluuerige aktinied.

## Toepassinge
Actinium is uters radioaktief en is daodoor hieël broekbaart es neutronebrón. Inne medische weitesjap wuuertj actinium sómtieds gebroek veur 213Bi te perducere, det wuuertj toegepas inne radio-immunotherapie. Wiejer zeen weinig industrieel toepassinge van actinium.

## Isotope

227Ac is mit 'nen halveringstied van ruum 21 jaor 't ènsigs inne netuur veurkómmendje radioaktief actiniumisotoeap en óntsteitj oet 't verval van zwaorder kerne. Daonaeve zeen nag zèsentwintjig isotope bekèndj is allein op kónsmaesige basis kónne waere geperduceerdj.
Americium

**Americium** is e sjemisch element mit es symbool **Am** en 't atoeamnómmer 95. 't Is 'n zilverwitte aktinied.

## Toepassinge
Americium is redelik einveljig in groeate wieväölheje te perduceren en wuuertj daoveur betrèkkelik dök veur industrieel en hoesheljelike toepassinge gebroek:
* In roukdetectore wuuertj 241Am (inne vorm van americiumdioxied) toegepas es brón van ioniserendje straoling veur 'n ionisatiekamer;
* Americiumisotope waeren of woorte gebroek es brónne van gammastraoling veur medisch en industrieel gebroek. Zoea vindj americium inne glaasindustrie toepassing bie 't nejkäörig bepaole vanne glaasdiekdje.

## Isotope

18 radioaktieve americiumisotope zeen bekèndj. 243Am is mit 'nen halveringstied van 7370 jaor 't stabielste. 241Am haet 'nen halveringstied van 432 jaor. De euverige isotopen höbben halveringstieje van minder es 51 oer.
Alfastraoling

**Alfastraoling** is 'n saort radioaktieve straoling.

In 't α-vervalspercès sjik de atoeamkern 'n <sup>4</sup>He-kern oet; daomit verluus de radioisotoop twieë protonen en twieë neutrone. Dit wuuertj op kwantumniveau meugelik gemaak door 't tunneleffèk. 't Massagetaal wuuertj daomit mit veer verminderdj en 't atoeamnómmer mit twieë.

Alfastraoling is vrie zaachte straoling. 't Wuuertj al door e stökske pepier taengehaje. Sjajelike effèkte zeen van alfastraolers den ouch eigentlik allein te verwachten es de stof in 't lief wuuertj opgenómme. Den zeen de effèkte aevel neet te óngersjatte: ingeaosemdje deilkes van langdoerig aktieve alfastraolers gaeven 'n verhuuegdje kans op lóngkanker. Anger alfastraolers waere mekkelik inne knäök ingeboedj bie opnaam.

## Veurbild
* 24195Am => 23793Np + 4He (458 jaor)

## Zuuch ouch
* Bètastraoling
* Gammastraoling
De Vrank

**De Vrank** is 'n buurt va Heële. 't Litt t'n weste va Zeswege, t'n noarde van d'r iezerweëg, t'n zude va Kuëningsbemd en Beersdal en t'n oeëste va Ten Esje. De Vrank is 'n nüjboewveëdel.

De Vrank woar oersjprunkelig e kling gehuch; hüts heringert doa nag 't sjtröatje "De Vrank" aa, oeë nag get höaf ligke.
Kuëningsbemd

**Kuëningsbemd** is e vuurmalig gehuch en hütsedaags 'n buurt va Heële. 't Litt t'n weste en t'n zude va Rennemig, t'n weste va Beersdal, t'n noarde va De Vrank en t'n oeëste va Nüj Lotbrook en e industrieterrein.

De Kuëningsbemd Litt aa g'n uëverkluësde Caumerbaek.
Rennemig

**Rennemig** is e vuurmalig gehuch en hüts 'n buurt va Heële. 't Litt t'n weste va Robrook, t'n noarde va De Vrank en Kuëningsbemd, t'n zude va Ganzewei en t'n oeëste va Nüj-Lotbrook, 'n industrieterrein en innen busj.

Rennemig litt aa de Kaumerbaak.
Robrook

**Robrook** is e vuurmaolig gehuch en hüts 'n buurt va Heële. 't Litt t'n weste va Heihove, t'n noarde va Palemig, t'n zude va Heëlehei en t'n oeëste va Rennemig.

Róngelum Robrook lint versjillige pole water, die höaren oersjprunk vinge innen tied va d'r mienboew.
Albertino Essers

**Albertino Essers** (Oosterbeek, 30 mei 1969) is 'ne Nederlandjsen dartser. Ziene bienaam is *The Sensation*.

Op 't Lakeside-toernoeaj van 2006 wón d'r inne ieëste runj vannen Ingelse Ted Hankey mit 3-1. Inne twieëdje runj verlaor d'r mit 2-4 vannen Ingelse Paul Hogan. Op detzelvendje toernoeaj versloog Essers in 2007 inne ieëste runj d'n es twieëdje geplaatsdje Sjot, en destieds nómmer 1 vanne BDO, Gary Anderson, mit 3-2 in sets.

In 2005 wón d'r de Belgium Open door inne finaal landjgenoeat Co Stompé mit 5-4 te verslaon.
Co Stompé

**Jacobus Wilhelm (Co) Stompé** (Amsterdam, 10 september 1962) bienaam *The Matchstick*, is 'ne Nederlandjsen dartser dae in 2000 de half finaal bereikdje vanne Embassy (allewiel Lakeside). In 1998 wón Stompé de WDF Europe Cup. Daonaeve is t'r mit regelmaot te zeen in 't dartspergram RTL7 Darts.

Veurdet t'r 'ne professionelen dartser woort, waas t'r ónger anger trambestuurder van tramlien 14 in Amsterdam.

De bienaam *The Matchstick* haet Stompé gekrege vanwaenge zien uterlik. Ziene bao gans kale kop en mager versjiening zówwen 'm doon lieken op 'ne zwaegel.

## Karriaer
### BDO 1995-2008
Stompé gólj jaoren es d'n twieëdje Nederlandjsen dartser veure WDF, achter Raymond van Barneveld. In 1998 wón Stompé de Europe Cup en woort daodoor d'n ieëste Nederlandjsen Europesen dartskampioen. In 2000 behaoldje Stompé de half finaals vanne Embassy worin d'r verlaor van Ronnie Baxter. De dao-opvolgendje jaore lökdje 't Stompé praktisch neet aanspraekendje rizzeltaote te behaole bie toernoeaje die oppen tillevies woorten oetgezónje, mit es oetzunjeringe 'n half-finaalplaats bieje Zuiderduin Masters in 2004, 'n kwartfinaalplaats bieje 2005-editie vanne International Darts League en 'n kwartfinaalplaats bieje Zuiderduin Masters in 2007.

Döks woort t'r inne ieëste of twieëdje runj oetgesjakeldj, wonao d'r optrooj es co-kómmentater veure commerciële tillevieszender SBS 6.

### PDC 2008-2014
In juni 2008 steegdje Stompé euver nao de Professional Darts Corporation. Op 30 november 2008 wón d'r 't hoeag-aangesjreve PDC-toernoeaj genaamp de German Darts Championship door inne finaal rangliesaanveurder Phil Taylor te verslaon. Mitte 25.000 euro die d'r aan priesgeldj óntvóng, maakdje d'r ouch 'ne groeate sprónk oppe ranglies vanne PDC.

Tiejes zien ieëste weltkampioensjap (2009) veure PDC bereikdje d'r euverrasjendj de kwartfinaals. In 2010 haoldje d'r weer de kwartfinaal op 't WK.

### BDO 2014-huuj
In jannewarie 2014 woort bekèndj gemaak det Stompé trögkgeitj nao de BDO. 't Ieëste toernoeaj woraan d'r zal deilnummen is de Dutch Open Darts 2014.

## Gewónne toernoeaje

## Trivia
* Kènmirkendj veur Stompé is zien pose nao 'n gewónne wèdstried; dit betruf 'ne zoeagenaamdje kroeanekraanstandj, geïnspireerdj oppe gelieknamige standj die inne film The Karate Kid veurkump.
* Stompé is eine vanne weinige dartsers die spele mit lang moewe.
* Stompé is dökker te zeen es gaskómmentater bie RTL7 Darts.
Rico Vonck

**Rico Vonck** (Remuunj, 12 meert 1987), bienaam *Sparky*, is 'n Nederlandjsen dartser oet Postert.

Vonck verdeentj zie geldj es óntwirper. Hae kwalificeerdje zich veure Ladbrokes World Darts Championship van 2007 door es tweidje te ènjige inne ranglies vanne Nederlandjse Dartsbóndj. Michael van Gerwen ènjigdje es eesjte, mer hae beslaot deil te numme ane BDO-versie van 't Weltkampioensjap; hiedoor kósj Vonck es nómmer twei deilnumme.

Vonck waas 19 jaor awd doe d'r zich kwalificeerdje veure Ladbrokes World Darts Championship. Tiejes de weltkampioensjappe woraan hae deilnoom woort t'r inne derdje runj, nao euverwinningen oppen Ingelse Mark Walsh (3-0) enne Canadese Brian Cyr (4-2), oetgesjakeldj door Raymond van Barneveld mit 4-0.
Nissewaard

**Nissewaard** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op 't eiland Voorne-Putten. Ze is op 1 jannewarie 2015 gevörmp oet de opgelufde gemeintes Spijkenisse en Bernisse. Neve de hoofplaots Spijkenisse umvat de gemeinte de kerne Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Hekelingen, Oudenhoorn, Simonshaven en Zuidland, zoewie 't oonder de kern Simonshaven vallend gehuch Biert.

## Historie
De fusie pas in 'nen trend vaan sjaolvergroeting die de aofgeloupe jaore ouch aon de provincie Zuid-Holland neet veurbijgóng. Me wèlt groeter gemeintes vaan zeker 25.000 inwoeners; in de lendeleke politiek goon zelfs stumme op veur nog väöl groeter gemeintes. De plattelandsgemeinte Bernisse waor mèt zoe'n 12.00 inwoeners - 'n aontal wat daobij nog aofnump - dudelek te klein. 'n Fusie mèt 't väöl groeter Spijkenisse laog daorum veur de hand.

Oondaanks tot 't zwuurtepunt in alle opziechte bij Spijkenisse ligk, besloot me veur de nui gemeinte neet 'Spijkenisse' te neume. Me sjreef 'n priesvraog oet oonder de bewoeners. Twie Spijkenissenere deende de naom *Nissewaard* in, boe allebei de gemeintes mèt instumde.

## Politiek
Op 14 november woorte in 't touwkumsteg Bernisse verkezinge veur de gemeinteraod gehawwe. Wiedoet de groetste partij woort ONS, 'n lokaol partij oet Spijkenisse. De gansen oetslaag waor de volgende:

De opkoms laog mèt zoe'n 35% bezunder lieg.

### Börgemeister
Mirjam Salet vaan de PvdA woort aongestèld es woernummende börgemeister vaan de fusiegemeinte. Zij is sinds 2007 al börgemeister vaan Spijkenisse en vervölde 'tzelfde beroop ieder al in 's-Gravendeel en Hoogezand-Sappemeer.

## Insignes
E gemeintelek waope is al door de gemeinteraod goodgekäörd en wach noe op e Keuninklek Besluut. Dit waope liet ziech zoe umsjrieve:

:Doorsnoje: I. Gedeild: a. in goud (*geel*) 'nen umgewenden, aonziende liew vaan keel (*roed*), getongk en genageld vaan lazuur (*blauw*); b. doorsnoje in zès stökker vaan lazuur en goud, op de lazure belk nege verkorte andreaskruiskes gezat 4, 3 en 2; II. in sinopel (*greun*) 'ne golvenden dweersbalk vaan zèlver (*wit*).

Deil a is 't waope vaan Voorne, 't sjijnt te zien aofgeleid vaan 't Hollands waope. Deil b is 't aajd waope vaan Spijkenisse en 't nog awwer waope vaan gans Putten. 't Waope vaan Bernisse droog 't waope vaan Voorne en 'ne variant vaan 't Puttens waope mèt gouwe in plaots vaan zèlvere kruiskes. 't Oonderste deil stèlt, nao me maag aonnumme, 't reveerke de Bernisse veur.

## Rifferenties


## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Wasseberg

**Wasseberg** (Duutsj: *Wassenberg*) is 'n stad en gemèndje in 't kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfalen in Duutsjlandj. Gangelt kreeg in 1273 stadsrechte. 't Stedje ligk bieje Roer, tösse Birgele, Miel, Ophaoven en Aorsbik in. In totaal haet de gemèndje, die begrens wuuertj door Erkelens, Wegberg, Hinsberg en Hukkelhaove, 17.101 inwoeaners. 

## Plaatse
De volgendje plaatse ligken inne gemèndje Wasseberg:
* Am Kämpchen
* Aorsbik (*[[Orsbeck]]*)
* Birgele (*[[Birgelen]]*)
* Dohr
* Effeld
* Entenpfuhl
* Kraveld (*[[Krafeld]]*)
* Lóchteberg (*[[Luchtenberg]]*)
* Miel (*[[Myhl]]*)
* Obere Heide
* D'r Oeë (*[[Ohe]]*)
* Ophaove (*[[Ophoven]]*)
* Rosenthal
* Schaufenberg
* Sjteinkirk (*[[Steinkirchen]]*)
* Uleboesj (*[[Eulenbusch]]*)
* Vaorsj (*[[Forst]]*)
* Wasseberg (*[[Wassenberg]]*)
* Wielek (*[[Wylack]]*)
Karlshamn

**Karlshamn** is 'n gemèndje in Blekinge län, Zwede. De gemèndje tèltj 31.199 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 491,33 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 63,5 luuj de km².

## Demografische óntwikkeling

7,57% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).

## Politiek

## Externe link
* Website vanne gemèndje.
Moderata samlingspartiet

De **Moderata samlingspartiet (M)** (kórtewaeg: **Moderaterna**) (Limbörgs: *Gemaotigdje Uniepartie*) is 'n Zweedse centrumechste, liberaalconservatieve politische partie. De partie is opgezatj gewaoren in 1904 en kreeg in 1969 zienen hujige naam.

Nao de verkezinge van 2006 zeen de Moderaterna same mitte drie anger centrumrechse partieje vanne Allians för Sverige d'rin geslaag 'n mieëderheid te behaolen inne Riksdag, 't Zweeds parlemènt. De leier vanne Moderaterna, Fredrik Reinfeldt, is saer daen tied d'n ieëste minister van Zwede. De coalitie wós zich in 2010 te handjhave.

't Sterkste steitj de partie inne regio van Stockholm en in 't zuje van 't landj (Skåne län en ómgaeving). In 't naorde höbbe de Moderaterna euver 't algemein behuuerlik minder aanhengers. De partie krieg veural stäön van wirknummers oete private sector oete get hoger middeklas. Volges óngerzeuke stumme mieë manskaerelen es vrólje oppe partie.
Centerpartiet

De **Centerpartiet (C)** (Limbörgs: *Centrumpartie*) is 'n centristische politische partie in Zwede.

Traditioneel kómme väöl stumme veure partie oete lenjelike gebiede. Saer 't leiersjap van Maud Olofsson sleitj de partie aevel ouch aan in steielike gebiede. Zoea woor de Centerpartiet in 2006 de snels-greujendje partie inne stad Stockholm. Dit zów ouch kónne ligken aan 't feit det de partie get liberaler is gewaore. Me haet de perzónsje det väöl stumme die bieje Folkpartiet liberalerna verlaore zeen gegange bieje Centerpartiet zeen terechgekómme.

Nao de verkoup vanne gezèttegroep *Centertidningar AB* veur 1,8 miljard Zweedse kroeanen in 2005 is de Centerpartiet de riekste politische partie oppe welt gewaore.
Liberalerna

De **Liberalerna (L)** (Limbörgs: *Liberale Voukspartie*), toet 2015 de **Folkpartiet liberalerna** (meistes kórtewaeg **Folkpartiet** geneump), is 'n sociaal-liberaal Zweedse politische partie mit 28 zaetelen inne Riksdag, 't Zweeds parlemènt. De partie maak deil oet vanne Allians för Sverige, 't blok vanne neet-socialistische partieje die saer 2006 Zwede regere. Saer 2007 is de partieveurzitter Jan Björklund.

De partie krieg de meiste stumme veural van luuj die óngere middeklas valle.
Gotland (gemèndje)

**Gotland(j)** is de ènsigste gemèndje in Gotlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 57.317 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 3.151,44 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 18,2 luuj de km². De houfplaats vanne gemèndje is Visby.

## Demografische óntwikkeling

4,26% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).

## Politiek

## Externe link
* Website vanne gemèndje.
Gotlandj

**Gotlandj** is Zweeds eilandj inne Oeaszieë. De houfstad van 't eilandj is Visby, det ouch waal bekèndj steitj es de roeazestad dore väöl roeazestruuk die dao greuje. Ane oeaskus van Gotlandj ligk 't havestedje Slite mit 'n groeate cemèntfebrik. 't Eilandj vörmp same mit 'n aantaal kleinder eilenj, worónger Fårö, Stora Karlsö, Lilla Karlsö en Gotska Sandön, 't gelieknamig landjsjap Gotlandj, det op administratief niveau samevèltj mitte gemèndje Gotlandj enne pervinsje Gotlands län.

Gotlandj steitj bekèndj veure väöl börchte, rwiens, kirken en aaj dörper. Toerisme de wichtigste brón van inkómsten op 't eilandj, meh daonaeve is ouch landjboew, industrie en deensverlieëning wichtig. Van 't hieël aad inheimsj paersras de gotlandjpony laef nag 'n klein halfwilj köd inne bós en 't heigebied bie Lojsta. Vanwaenge de väöl kirken oeten dertieëndjen en veertieëndjen ieËf wuuertj Gotlandj "'t eilandj vanne hóngerdj kirke" geneump; bao eder vanne hóngerdj historische peróches op Gotlandj haet zien eige ieëvenaaj kirk.
Kristdemokraterna

De **Kristdemokraterna (KD)** (Limbörgs: *Kristendemocrate*) is 'n Zweedse politische partie. De partie is opgerich gewaoren in 1964, meh vereuverdje pas in 1985 zienen ieëste parlemèntszaetel via 'n verkezingsalliantie mitte Centerpartiet. Saer 2006 maak de partie deil oet vanne Allians för Sverige en saer daen tied maak ze ouch deil oet vanne regering. Die maak deil oet vanne Europese Voukspertie op EU-niveau (wie ouch de CDA en CDU).

De partie krieg veural stäön vanne evangelische genoeatsjappen in Zwede, die dao bekèndj staon ónger naam "vriej kirke" (Baptisme, Methodisme en Pinksterbewaeging). Ouch geliekgestumdje lutherane (wie partieleier Göran Hägglund en Mats Odell) huuere toet 't kezerspebliek. Väöl van dees luuj zeen te vinjen in Smålandj, wo de partie den ouch 't sterkste is.
Röbber

**Röbber** is e polymeer det veurkump es 'n emulsie in 't sap van 'n aantal plantesaorte (dit sap is bekèndj es latex), wie de Braziliaanse röbberboum, Indische röbberboum (*Ficus elastica*), Euphorbia's (*Manihot glaziovii*), paersbloom ónger angere *[[Taraxacum kok-saghyz]]*, *[[Parthenium argentatum]]*, *[[Funtumia elastica]]*, *[[Landolphia]]* spp. en *[[Cryptostegia]]* spp.. De naam kump van 't Ingels wirkwaord veur "wrieve" (*to rub*).

Netuurlik röbber weurt doorgaons geproduceerd oet latex, gewónne oete Braziliaanse röbberboum. Óngeveer 33% van dit sap besjteit oet röbber. De latex weurt vervolges gefilterd en verdónd mit water. 't Rizzeltaot hievan weurt mit zoer behanjeld óm de röbberdeilkes te doon sjtolle. 't Rizzeltaot hievan, ouch röbber geneump, weurt tót dón plekskes geróld en gedreug.

Veur 't synthetisch producere van röbber is polymerisatie vereis: e percès det ouch weurt gebroek in de productie van plestik. Veurbilder van synthetische röbbers zeen chloropreenröbber, 1,3-butadieenröbbers en butylröbbers.
Vieling

'n **Vieling** of **veiling** is 'n mert wobie mieëder vraogers of mieëder aanbi-jjer geliekertied op 'tzelvendje perduk bi-jje.

## Vielingtupe
't Guuef versjillige tupe aan vielinge.

; Mieëder vraogers:
* Vieling bie opbód (Ingelsje vieling): De verkuiper bepaoltj 'ne beginpries. De vraogers bi-jjen 'nen hogere pries en höbben ummer 'ne bepirkdjen tied veur te reageren op 't litste bód.
* Vieling bie aafslaag (Nederlandjse vieling): De verkuiper bepaoltj 'nen te hoeage beginpries en luuet dezen ummer dale toetdet emes akkoord geitj. Wen de pries ónger 'n bepaoldje waerd daaltj is gein transaksje geslaote. Meistes wuuertj hiebie gebroekgemaak van 'n klok. Ónger anger blomevielinge wirken op dees wies.
* Geslaote vieling: (bie insjrieving) Binnen 'ne bepaoldjen tied bringe de vraogers e bód oet op 't perduk. De vraogers weite neet vanein waat ze bi-jje. 't Hoogste bód wintj.

; Mieëder aanbi-jjers
De baovestäöndje opties kónne waeren ómgedrejd wen eine vraoger en mieëder aanbi-jjers zeen.

; Mieëder aanbi-jjers en vraogers
Es zowaal mieëder aanbi-jjers es mieëder vraogers zeen, sprèk me van 'n buuers.

## Veurbild
Ee Votem how-et 'n vieling veur aerbele en ee Viézè en Weësj veur appele en père.
Allegorie

'n **Allegorie** is e litterkóndig middel det inne brèdste zin van 't waord 'nen oetgebrèdje metafoor is. Allegorieje kómme väölvöljig veur inne gesjiechte van alle vörm van kóns, veurnamelik ómdet die hieël dudelik kómplekse ideeën en kónsèpten illustreren op 'n meneer die begriepelik is veure laezers, toesjoewers of loestereers. Allegorieje waere tupisch gebroek es litterair of rhetorische middele die verstaoke meiningen euverdrage middels symbolische figure, hanjelinge, oetbiljing of gebeurtenisse, die same 'n moreel, spiritueel of politische meining vörme die de sjriever euver wiltj bringe.
Adangme

't **Adangme** of **Dangme** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in 't zuudoeaste van Ghana, ane kus t'n oeaste van Accra en wiejer landjinwers. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 800.000 (2004) en haet de ISO 639-3 code *ada*.

't Guuef versjillige dialekte: Ada, Gbugbla, Krobo, Ningo, Osu en Shai. De spraok is 'n erkèndje spraok (1951, Wètte vanne Góldkus, Besloete van 't Ómgangs Litteratuurbord, es aangepas door Besloet No. 44). De spraekers kallen ouch Ingels enne graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 30% toet 60%, vergeleke mit 75% toet 100% inne twieëdje spraok. 't Adangme wuuertj saer 1966 mit 't Letiens sjrif gesjreve.

De spraekers hangen euverwaegendj e traditioneel geluif aan. De Biebel woort in 1999 ómgezatte nao 't Adangme.

De spraokstatus veur dees spraok is óngerrichtelik (4); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj en óngerhaje wuuertj mit e wiedversprèdj systeem van institutioneel gestäöndj óngerrich.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Ga-Dangme

## Brón
* Ethnologue.
Adabe

't **Adabe** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj op 't Timor-eilandj (Oeas-Timor). De spraok wuuertj gekaldj door zoea 260 luuj (2015) en haet de ISO 639-3 code *adb*.

't Guuef versjillige dialekte: Munaseli Pandai, Rahesuk, Raklungu en Resuk. Dees versjille vanne dialekte van 't Galolen, die ouch op Atauro waere gekaldj.

De standerd waordvolgorde van 't Adabe is SOV. De spraok wuuertj gesjreve mit 't Letiens sjrif.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Wès
*** Timor-Alor-Pantar
**** Timor

## Brón
* Ethnologue.
Dzodinka

't **Dzodinka** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in Kameroen en Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 2.600 luuj (2010) in Kameroen en det aantaal nump toe. De ISO 639-3 code van 't Dzodinka is *add*.

Anger name veur 't Dzodinka zeen *Adere*, *Adiri*, *Arderi*, *Dzodzinka* en *Lidzonka*.

In Kameroen wuuertj de spraok door alle laeftieje gekaldj inne Naordwèstelike Regio, in 't distrik Dona-Mantung, in 't uterste naorde van 't Nwa-subdistrik, in 't dörpke Adere. De spraekers besjoewe zichzelf es etnisch Mfumte; ze zeen euverwaegendj kristelik of hangen e traditioneel geluif aan. 

In Nigeria wuuertj de spraok gekaldj inne Taraba-staot, Sardauna LGA. 't Guuef dao ei dörp wo me Dzodinka kaltj, oppe grens mit Kameroen.

De spraok wuuertj neet gesjreve. 't Dzodinka is anges es 't Adele van Ghana en Togo.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Bantoied
****** Zudelik
******* Wide Grassfields
******** Narrow Grassfields
********* Mbam-Nkam
********** Nkambe

## Brón
* Ethnologue.
Falkenberg

**Falkenberg** is 'n gemèndje in Hallands län, Zwede. De gemèndje tèltj 39.828 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.115,40 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 35,7 luuj de km².

## Demografische óntwikkeling

9,53% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).

## Politiek

## Externe link
* Website vanne gemèndje.
Miljöpartiet de Gröna

De **Miljöpartiet de Gröna (MP)** of kórtewaeg: **Miljöpartiet** (Limbörgs: *Miljeupartie De Gruuene*) is 'n Zweedse politische partie. De partie haet geinen echte veurzitter. Me wirk mit e systeem wobie me twieë waordveurders kuus, wobie me veure "geliekheid" ederskieër 'n vrówmès en 'ne manskaerel kuus.

De partie maak deil oet vanne roead-gruuen alliantie en óngerhèltj dus benj mitte SAP enne Vänsterpartiet. Tródsdet sloete de gruuenen 'n samewirking mitte rechser Folkpartiet en Centerpartiet neet oet. Waal haet me aangegaove det me neet in 'n regering wiltj mitte Moderata samlingspartiet.

De partie krieg veural stäön van jóng, vrouwelike, steielike en hoeagopgelèdje kezers.
Visby

**Visby** is de grótste stad op 't Zweedse Oeaszieë-eilandj Gotlandj enne houfstad van zowaal de pervinsje Gotlands län es de gemèndje Gotlandj., die bei 't ganse eilandj (en inkel rónjelómligkendje eilenj) beslaon. De hanzestad tèltj 22.236 inwoeaners (2005), haet 'n oppervlakdje van 1208 hektaar of 12,08 km² en is ei vanne veertieën Zweedse werreldirfgeujer oppe Werreldirfgoodlies van UNESCO.

Visby woort róndj 't jaor 900 'n stad. In 1314 brandje de stad gans aaf, wonao die weer woort opgeboedj. Visby waar de moderstad van Riga (det noe de houfstad van Letlandj is) en haw ei vanne grótste hanzekentoearen en zitj allewiel bie de Nuuj Hanze.

## Stadsbild
Visby steitj houfzakelik bekèndj veure gooddeils intakte, oeten dertieëndjen ieëf stammendje 3,4 km lang stadsmoer (ringmoer) rónjelóm 't aad deil vanne stad. Ouch guuef 't väöl middelieëfse geboewe (mieër es 200). De stadsindeiling stamp nag oete middelieëve. Doe ware zevetieën middelieëfse kirken in Visby, wovan de meiste toet rwiens zeen vervalle; ein is nag intak.

Visby is de bès-bewaardje en kómplieëtste hanzestad. De stadsmoer mitte veer paore (Norderport, Österport, Söderport en Skansport) enne dertieëndjenieëfse taores zeen nag bao gans intak. De rwiens vanne middelieëfse kirke getuge van e riek vergange, esouch 't middelieëfs straoteplan enne euverbliefsele van mieër es 200 opslaaghoezer en hanjeleershoezer oet dees periood.
Sveriges socialdemokratiska arbetareparti

De **Socialdemokraterna** (aafgekórt **S**; Limbörgs: *de Sociaaldemocrate*) is 'n Zweedse centrumlinkse politische partie. Officieel hètj de partie **Sveriges socialdemokratiska arbetareparti** (aafgekórt **SAP**; Limbörgs: *Sociaaldemocratische Arbeiderspartie van Zwede*), meh deze naam en dees aafkórting waeren uters zelje gebroek. Ane verkezinge nump de partie deil es *Arbetarepartiet-Socialdemokraterna*. Es partiesymboeal höbbe de sociaaldemocrate de roeaj roeas, nao 'n idee van Fredrik Ström.

Eine van de bekinste SAP-leje oeats is Olof Palme, veurmalig premier van Zwede en vermoord in 1986.

De Socialdemokraterna woorten opgerich in 1889 en daomit is 't de aadste partie van Zwede. De partie haet róndje hóngerddoezjend leje.

Tösje 1940 en 1998 kreeg de partie ederskieër tösse de 40 rn 50% vanne stumme bieje verkezinge. Det maak de partie toet ein vanne succesvólste oppe werreld. De kezers kómmen oet brei laoge vanne samelaeving. E groeat deil van 't kezerskorps besteitj oet febrikswirkers. In 't gebied rónjelóm Stockholm steitj de partie traditioneel neet erg sterk. Inne verkezinge van 2006 haoldje de partie dao slechs 23% vanne stumme. 't Rizzeltaot euver gans Zwede van 2006, 35%, is 't lieëgste det de partie oeatj haet gehaoldj saere inveuring van 't algemein stumrech. Veural de stumme van gepensjeneerdje en arbeiders liek de partie verlaore te höbbe t'n opzichte vanne veurige stumbösgank.

D'n allewiele premier van Zjwaeje, Magdalena Andersson, is e lid van de Sociaaldemocrate.
Vänsterpartiet

De **Vänsterpartiet** of aafgekórt **V** (Limbörgs: *Linkse Partie*) is 'n Zweedse politische partie. De partie woort in 1917 opgerich óngere naam *Sveriges socialdemokratiska vänsterparti* (litterlik: *Sociaal-democratische Linkse Partie van Zwede*) es 'n aafsjäöring vanne Zweedse Sociaal-Democratische Arbeiderspartie (*Socialdemokraterna*, SAP). Inne gesjiechte haet de partie veer versjillige name gehadj:
* *Sveriges socialdemokratiska vänsterparti* (SSV, Sociaal-democratische Linkse Partie van Zwede, 1917-1921);
* *Sveriges kommunistiska parti* (SKP, Communistische Partie van Zwede, 1921-1967);
* *Vänsterpartiet kommunisterna* (VPK, Linkse Partie Communiste, 1967-1990);
* *Vänsterpartiet* (Linkse Partie, saer 1990).

De partie waas van inne begin toet 1991 äöpelik communistisch, mer ómsjrief zichzelf huuj es 'n socialistische, feministische partie, ouch al neume väöl vanne leiendje partiefigure zich nag ummer 'ne communis.

Toet 2006 stäöndje de partie de minderheidsregering vanne SAP same mitte Miljöpartiet. Saer inkel jaor behuuertj de Vänsterpartiet toete roead-gruuen alliantie.
Mayotte

**Mayotte** (Shimaore: *Maore* of *Mahoré*; Malagasj: *Mahori*) is e Frans euverzieëdepartement, gelaengen inne Indische Oceaan tösse Madagaskar en Mozambique. De valuta is d'n euro. Mayotte gebroek de Franse driekluuer es de vaan.

Mayotte haet .yt es eige topleveldomien.

## Geografie
Mayotte, mitte biebehuuerendje eilenj Petite-Terre, Chissioi Mtsamboro en Chissioi Mbouzi, ligk t'n naorde vanne Straot van Mozambique. 't Behuuertj toete eilandjgroep vanne Comore, meh neet mieë toete rippebliek vanne Comore, wotoe de res vanne eilandjgroep waal nag behuuertj. De tiedzaon op Mayotte is UTC+3.

Mayotte haet 'n oppervlakdje van 374 km² (zoeaget 39 bie 22 kilomaeter) en haet 186.452 inwoeaners (2007). Hievan woeane de meiste inne houfstad Mamoudzou, det toet 1963 de houfstad vanne Comore waas. Mamoudzou ligk op 't houfeilandj Grande-Terre; Dzaoudzi op Petite-Terre bezitj de lóchhave Dzaoudzi-Pamandzi.

't Hoogste puntj is d'n toep vanne Mont Bénara, dae 660 maeter baoven 't zieëspegel ligk. Deze berg is in feite 'n oetgeduifdje vólkaan. Rónjelóm 't eilandj zeen väöl koraalrefe.

## Gesjiechte
't Eilandj is inne zèstieëndjen ieëf óntdèk gewaore dore Portugees Diego Ribeiro. In 1831 woort Mayotte dore keuning van Madagaskar vereuverdje. Deze verkóch 't in 1841 aan Frankriek, det 't mitte anger eilenj vanne Comore toet ein kolonie sameveugdje.

Doe de anger eilenj vanne Comoren in 1975 ónaafhenkelik woorte, weigerdje Mayotte zich hiebie aan te sloeten en koos 't d'rveur Frans te blieve. In 1976 woort Mayotte 'n territoriaal gemeinsjap van departementaal aerd. De Comore make waal aanspraak op 't eilandj. In mieërt 2009 maakdje de bevölking middels e referendum mit 95,2% veurstumme dudelik det Mayotte e vólwaerdig euverzieëdepartement van Frankriek mós waere. Dit mèndje ónger mieë det 'n ènj koom aan polygamie en sharie die oppe islamitische eilenj gólje.

Op 31 mieërt 2011 woort Mayotte 't viefdje Frans euverzieëdepartement en 't 101e Frans departement. Op 1 jannewarie 2014 woort 't rech vanne Europese Unie geljig in Mayotte, doordet de eilandjgroep de status van ultraperifeer regio bekwaam.

## Spraok
In Mayotte waere veer spraoke gekaldj. Trótsdet 't Frans de ènsigste officieel spraok is, euvertrèffe de drie anger landjsspraoke, 't inheimsj Bushi en Shimaore en 't oet Tanzanië aafkómstig Swahili, allemaol 't Frans kwa aantaal spraekers. 't Shimaore is daovan wiedoet de wichtigste spraok.
Vröchbaar Króm

De **Vröchbaar Króm** of **Vröchbaar Halfmaon** (veural bekèndj óngeren Ingelse naam: *Fertile Crescent*) is 'n streek inne vorm van 'n króm of ziekkel wo, in vergelieking mitte ómringendje gebiede, väöl vochtig en vröchbaar landj. 't Gebied is 't gebied in Wès-Azië wo dees kènmirker aanwaezig wore, esouch in Afrika: de vallei en delta vanne Niel.

Dit gebied steitj bekèndj es ei vanne gebiede wo es ieëste kómplekse besjavingen óntstinge, wie Aad-Egypte, Mesopotamië enne Levant (Syrië).
Lund

**Lund** is 'n stad en gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 103.407 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 430,27 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 240,3 luuj de km².

Lund is ein vanne aadste stej van Zwede en besteit al saer zoeaget 990. 't Huus 27 kirken en kloeasters, wovan e paar huuj musea zeen. De grótste kirk, d'n Dóm van Lund, gewiedj aan Sint-Laurentius, woort aafgeboedj in 1123. Wiejer steit Lund bekèndj veur zien universiteit.

## Demografische óntwikkeling

14,74% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).

## Politiek

## Zuuch ouch
* Lund (Nórwaeg)

## Externe link
* Website vanne gemèndje.
Oktroeaj

'n **Oktroeaj** of **patent** is 't exclusief (oetsloetendj) rech toet 't industrieel maken of verkoupe van e perduk of angeszins 't exploitere van 'n oetvinjing. 'n Oktroeaj kan dore rechhöbbendje waere gebroek es e monopolie op e bepaoldj stök aan techniek.

'n Oktroeaj guuef d'n oktroeajhajer 't rech anger luuj te verbi-jje de oetvinjing bedriefsmaesig toe te passe (beveurbeildj te vervaerdige, in te veure, te gebroeke, in veurraod te höbben en zo wiejer). 't Is aevel gein aktieve besjurming: d'n oktroeajhajer deentj zelf stege te óngernumme es t'r vermeudj det zien rechte waeren aangetas.

'nen Oktroeajhajer haet neet autematis op gróndj van 't verlieëndj oktroeaj 't rech de oetvinjing toe te passe. In väöl gevalle zeen daoveur ónnag anger vergónninge nuuedig, beveurbeildj op gróndj vanne warewèt of op gróndj vanne miljeuwètgaeving. 't Is ouch meugelik det oktroeajrechte van anger luuj de toepassing vanne oetvinjing inne waeg staon.

## Diffenisie
'n Oktroeaj is 't exclusief rech anger luuj te verbi-jjen 't oetvinjing toe te passe. Wen emes 'n oktroeaj haet, wiltj det nag neet zègke det t'r de oetvinjing ouch maag toepasse. Det kan in stried zeen mitte wètgaeving of inbreuk maken op angermans rechte. 'n Oktroeaj is 't rech anger luuj te verbi-jje te doon waatdet in 't okttroeaj inne kónkluuzjes (claims) steitj besjreve.

'nen Oetvinjer bekump daomit veur 'ne bepirkdjen tied (inne meiste lenj huuegstes twintjig jaor, te raekene vanaaf d'n indeningsdatum vanne oktroeajaanvraog) 't exclusief rech op 't oetbate van zien oetvinjing. Veur 't geljig blieve van 't oktroeaj deentj inne meiste lenj jäöreliks 'nen taks te waere betaaldj. Es det neet (mieë) wuuertj gedaon of wen de twintjig jaor veurbie zeen, den kan edereine de oetvinjing toepassen of kapitalisere.

## Ènj
Oktroeaje höbbe versjillige ènj.

't Oktroeajsysteem is gemèndj gewaore veure technische óntwikkeling veuroet te helpe. In ruul veur 't aopenbaarmake vanne oetvinjing krieg d'n aanmeljer oktroeaj. Veuren aanmeljer kan det intersant zeen veur investeringen in óngerzeuk en óntwikkeling te besjurme. 't Idee is det zónger oktroeajbesjurming 'ne concurrent e perduk zów kónne naomake zónger mit te betalen aan óngerzeuk en óntwikkeling, wodoor d'r d'n oetvinjer oete mert zów kónne concurrere - mit es gevolg det nemes mieër in óngerzeuk en óntwikkeling zów investere. Sómtieds is geheimhajing 'n alternatief, meh döks ouch neet, beveurbeildj wen de constructie van e geoktroeajeerdj apparaat einveljig kan waeren achterhaoldj door 't oeterein te haole. Tróds de aopenbaarmaking bieje oktroeajverlieëning is de oetvinjing toch besjurmp, meh kan waal t'r infermaasje dene veur wiejer óngerzeuk. Oktroeaje kónnen ouch waere gebroek es óngerstäöning bieje verkoup van perdukten en percèsse.
Perduk

E **perduk** in ikkenomische zin is alt det kan waeren aangebaojen oppe mert veur aan 'n vraog te vóldoon. E perduk kan daobie e tasbaar good zeen, wie 'n artikel in 'ne winkel, mer ouch 'n deens. E perduk is daorum 't restultaat van perduktie.

## Perdukinfermaasje
E perduk kan kómme mit perdukinfermaasje. Veur väöl perdukkattegorieje is 't besjrieve van 't perduk wèttelik vasgelag. Zoea mótten aeteswaarperdukte veurzeen zeen van 'n etikèt mitte ingrediënte, d'n inhaad ennen haadbaarheidsdatum.

Veur 't perducere van geujer en 't levere van deenste make sómmige organisaties gebroek van e perdukinfermaasjesysteem. E perdukinfermaasjesysteem lègk ónger anger de kènmirker enne laeveskrink (of -cyclus) van e perduk vas. Deze perduklaeveskrink guuef waer wie e perduk zich óntwikkeltj gedoerendje d'n tied det 't aktief wuuertj geperduceerdj en verkóch. Me kan daobie de volgendje fasen óngersjeie: óntwikkeling, greuj, vólwassenheid en verval.

## Perdukcode
E perduk kan waere gekènmirk door e perduknómmer, ouch waal artikelcode geneump. Bekèndje veurbiljer daovan zeen 'n bar- of streepkescode EAN en ISBN. Hie-in wuuertj e perduk kwa vorm, functie en passendjheid uniek waergaove (*form, fit and function*).

## Anger meininge
Anger meininge van "perduk" zeen:
* De gevörmdje stoffe in 'n sjemische reactie, 't reaksjeperduk;
* De oetkóms van 't vermeinigvöljige van twieë getale, wie 't perduk van 6 en 8 is 48, ouch waal bekèndj es vermeinigvöljige;
* 't Rizzeltaot van 'n vermeinigvöljigsoperatie, wie e Cartesisch perduk.
Oetvinjing

'n **Oetvinjing** is 'n vernuftig gevónjen oplossing veur e perblieëm, meistes inne vorm van e perduk. Döks ligk 'ne gedachdjesprónk ane gróndj vanne oetvinjing. 'n Oetvinjing stèltj de miens in staot nuuj oetdagingen aan te gaon. De persoean dae 'n oetvinjing duitj wuuertj 'nen oetvinjer geneump.

Wiejer is de oetvinjing ouch de gebäörtenis van 't óntstaon vanne oplossing.

## Veurbiljer
Inkel veurbiljer van oetvinjinge zeen:
* 't raad det 't meugelik maak zwaor veurwirpe te verplaatse;
* de lamp die 't meugelik maak zelf leech te make zónger vuur;
* 't stoummesjien, de gróndj van väöl anger mesjiender;
* morse;
* de vleger;
* de fietsj;
* de computer;
* d'n tillefoean.

## Juridisch begrip
't Juridisch oetvinjersbegrip steitj centraal in 't oktroeajrech. Wie dökker in 't rech kump dit begrip neet próntj euverein mit 't spraokgebroek. In essentie kump 't dao-op naer det de ieëste vraog die wuuertj gestèldj bieje beoeardeiling van 'n oktroeajaanvraog: "is det 'n oetvinjing?" is en daonao wuuertj beoeardeildj of de oetvinjing ouch nuuj en inventief zat is veur 'n oktroeaj te verlieëne. Einigszins taenge de intuïtie in is 'n juridische oetvinjing dus neet inherent nuuj. 

In 't Europees Oktroeajverdaag enne dao-op aafgestumdje Nederlandjse Rieksoktroeajwèt steitj 'n lies mit veer saorten aan materie die "es zodanig" wuuertj oetgeslaote, wie óntdèkkingen en sofware "es zodanig". In naovolging van 'n aaj Duutsje traditie is inne rechspraok oetgemaak det "es zodanig" 't taengedeil is van "technisch". Daodoor zeen dinger wie business methods (zakelik methode) in Europa bie gebraek aan technisch gehaldje neet veur oktroeaj vatbaar, in taengestèlling toete Vereinigdje Staote. De beoeardeiling van 't technisch gehaldje is neet ummer einveljig. Zoea is óndudelik of sofware ummer, sómtieds of noeatj technisch is. Door dees lestigheje höbbe de Britte de opvatting det 't oetvinjingsbegrip ei vanne juridische begrippen is die zich noeatj in 'n geslaote diffenisie laote vange.
Infermaasje

Ónger **infermaasje** (van 't Letiens *informare* "vormgaeve, vörme, instruere") versteitj me inne algemeine zin alt det kènnis of bepaoldjheid toeveug en zoea ónweitendjheid, ónzekerheid of ónbepaoldjheid verminderdj. In striktere zin wuuertj gestèldj det pas van infermaasje kan waere gespraoke wen die veur luuj interpreteerbaar is. 't Interpreteren en integrere van dees infermaasje rizzelteertj in kènnis.

Inne loup vannen tied zeen hóngerde diffenisies van 't begrip infermaasje gegaove. Dit kump doordet 't begrip in 'n aantaal aan (sub)weitesjappen en toepassingsgebiede op versjillige wies wuuertj gebroek. Infermaasje wuuertj euvergedrage via kómmunikaasje.

## Zuuch ouch
* Informatica
Korea

**Korea** is 'n veurmaolige staot in Oeas-Azië, bestäöndje oet 'n sjeereilandj det aan Sjina en Röslandj grens en det van Japan is gesjeie dore Japanse Zieë (in Korea de *Oeaszieë* geneump). De oppervlakdje bedruueg 221.487 kmå. 't Sjiereilandj is al 12 toet 18 doezjend jaor bewóndj. Oeats waas Korea ei groeat vereinig landj det zich toet Mantsjoerieje en Siberië oetstrèkdje. Korea waas 't centrum vanne ziejehanjel en inne zevendjen en achsten ieëf gólj 't landj es 't centrum veure bèste góldsmeje. Lang veur Johannes Gutenberg gebroekdje me hie de drökpers al. Korea is ouch bekèndj veur zien traditioneel gerech *[[Kimchi]]*, 'n meneer óm greundje door fermentatie haadbaar te haje gedoerendje de wintjer.

Innen twintjigsten ieëf waas Korea viefendertig jaor lang geannexeerdj door Japan. Nao de nederlaag van Japan in 1945 woort 't bewindj euver Korea verdeildj tösse de Sovjet-Unie enne Vereinigdje Staote.

Es gevolg hievan woort Korea in 1948 opgedeildj in twieë ónaafhenkelike staote:
* 't Democratisch Vouksrippebliek Korea, Naord-Korea, (조선민주주의인민공화국);
* en 't Rippebliek Korea, Zuud-Korea, (대한민국).

Det de toeveuginge "Naord" en "Zuud" ónofficieel zeen is in euvereinstumming mit det bei lenj straeve nao hereiniging. Zowaal de Naord- es Zuud-Koreane kalle Koreaans. 't Sjrif hètj Hangul. De wäörd vanne spraok zeen volges sómmige neet verwantj aan anger spraoken inne ómgaeving en 't is daodoor volges die 'n isolaatspraok, meh det steitj t'r discussie.

Tróds 'ne krieg inne jaore fieftig en later toegenieëkingspoeaginge zeen de twieë staote nag ummer gesjèdj. Zuud-Korea haet zich óntwikkeldj toet 'n modern kapitalistische industriestaot mit 'n snel-greujendje ikkenomie; Naord-Korea is 'n dictatuur, mit op gróndj vanne juche-ideologie 'n centraal-gelèdje ikkenomie en straef nao zelfveurzening.
Akkerboew

**Akkerboew** is 'n vorm van landjboew; 't is 't gehieël van ikkenomische aktiviteite wobie 't netuurlik miljeu wuuertj aangepas veure perductie van plantje veur miensjelik gebroek. Aafhenkelik van 't perduk, de perductiemethood en 't niveau vanne wèlvaart wuuertj gebroekgemaak van e groeat aantaal aan oetereinloupendje technieke, variërendj van 't wirke mit einveljige wirktuug toet 't gebroek van groeate mesjiender, wobie arbeid ummertoe mieë wuuertj vervange door mesjiender.

## Gewasse
Wichtige akkerboewgewasse zeen aerpel, kaoresaorte (wie meis, ries, weit, hirs, haver), vlas, ketoen, toebak, sókkerkrote, kuuelzaod, mer ouch de kleinder gewasse wie kuummel of karwij, blawmaonzaod, bookweit, erte, tuinboeane, knariegraas en cichorie behuuere daotoe.

## Wirktuug
Landjboewwirktuug en gereidsjappen innen akkerboew zeen:
* trekker;
* wage, ker, kipper;
* ploog, eg, cultivator, frees, verchreumeleer;
* zejmesjien, aerpelpaotmesjien;
* landjboewspuut, sjoefel, sjoefelmesjien;
* zies, zich, króm, dósjvlaegel;
* dósjmesjien, mejdósjer (kómbein), roeajmesjien, kroteroeajer, aerpelroeajmesjien, meishakseleer;
* bunker, opveurbandj, sorteermesjien;
* balepers.