open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voukstèlling

'n **Voukstèlling** of **census** is 'n procedure wobie me systematisch informatie euver leje van 'n bepaoldje bevölking verkrieg en opsleitj. 't Is 'n geregeldj veurkómmendje en officieel tèlling van 'n zeker bevölking. De term wuuertj meistes verbónje mitte lenjelike bevölking of de bevölking van ei geboew (wie 'n appartementekómpleks); anger väöl veurkómmendje censi gaon euver landjboew, zakewelt en verkieër. De Vereinigdje Naties definiëre de essentieel óngerdeiler van bevölkings- en hoesvèstingscensi es "individueel opsomming, algemeinheid binnen 'n aangegaeve gebied, geliektiejigheid en bepaoldje periodiciteit", en reudj aan det bevölkingstèllinge mindestes eder tieën jaor gehaje waere. De aanbevaelinge vanne Vereinigdje Naties gaon ouch euver welche gegaeves me mót vergaore, officieel definities, classificaties en anger broekbaar informatie ómme internationaal praktiek te coördinere.

't Waord *census* haet 'ne Letiensen oearsprónk: t'n tieje van 't Romeins Republiek woor de census 'n lies die alle vólwasse men bieheel die gesjik wore veur militair deens. De moderne census is ónmisbaar veur internationaal vergeliekingen euver alssaorte aan stattestieken en censi vergaore gegaeves euver väöl kènmirke van 'n bevölking; neet allein wieväöl luuj zeen, ouchal blieve bevölkingssjattinge 'n wichtig functie haje binnen 'n voukstèlling. 

'n Voukstèlling kan gecontrasteerdj waere mit staekprove (*samping*), wobie informatie allein via e klei deil vanne bevölking verkrege wuuertj, sómtieds es 'n sjatting tösse versjillige voukstèllinge door. Modern censusgegaeves waere döks gebroek veur óngerzeuk, marketing en planning, en es 'ne basis veur staekproofóngerzeuke. In sómmige lenj waere censusgegaeves gebroek óm te bepaole wie de electoraal vertaengewuuerdiging versprèdj wuuertj euver e landj, wie inne Vereinigdje Staote.
Pötbrook

**Pötbrook** is e gehuch det same mitten Deelgaard en Echterbós 't dörp Maria-Hoop vörmp. 't Ligk inne gemèndje Ech-Zöstere tösse d'n Deelgaard en Póstert. 't Gehuch, det mit e wit sjildj weurtj aangegaeve ligk ane N274, haet óngevieër 100 inwoners en is hieël lenjelik; 't besteit slechs oet e paar häöf.

Pötbrook haet prónt wie d'n Deelgaard van aadsheroet mieër op mit Mofert en mit Ech; det is ouch trögk te zeen aan 't dialek det me in Pötbrook kaltj.

## 't Drama van Pötbrook
De plaats steit veural bekèndj ómmen drieveljige maord in 1931, 't Drama van Pötbrook. Doe woorten e veertal jóng struipers doeadgesjaote doren deensdoondje veldjwachter.


Putbroek (Echt-Susteren) moordkruis (calvariegroep).JPG|Maordkruuts.
Putbroek (Echt-Susteren) moordkruis, plaquette.JPG|Plakèt bie 't maordkruuts.
Maria-Hoop (Echt-Susteren) kerkhof, kruis groepsgraf.JPG|Groepsgraaf vanne slachoffers oppe kirkhaof vannen Deelgaard.
Pötbrooks

't **Pötbrooks** is 't Limburgs dialek det me in 't gehuch Pötbrook kaltj en qua kinmirke bao gans euvereinkump mit 't Deelgaards. 't Kènmirk zich door tösse 't Mofers en 't Echs in te ligke. 't Kintj de óneigelike twieëklenk *ieë* en *uue*, juus wie in 't Mofers en 't Echs, meh gebroek de Moferse *oea* in plaats vanne *oa* van Ech en Sint-Joeas. Pötbrook ligk same mit Mofert in 'n enclaaf vanne Panninger Linie: me zaet *stad* en neet *sjtad*, wie inne ómringendje dörper. Bakkes (1996; 9) zaet waal det dit allewiel in Pötbrook ouch versjuuf is nao *sjtad*. Oppe Deelgaard mót m'n ummer *sjtad* höbbe gezag.

't Pötbrooks is waal minder gemouilleerd es 't Mofers, me mouilleertj noeatj inne vóltoeadje deilwäörd op 'n -r, en ouch neet inne wäörd *geit* (van *gaon*), *sleit* enzowiejer; in 't Mofers is det optioneel. De verdeiling van *-sj* is anges es in Mofert. In Pötbrook zaet me *flesj* en *vèsj* veur 't (medern) Mofers *fles* en *vès*; dao steit waal taengeneuver det 't Pötbrooks *mienselik* haet veur 't Moferse *miens(j)elik*. 'n Anger kènmirk is det me *hawte* zaet in plaats van *ha(o)je*.

In taengestèlling toet Mofert en Remunj gebroek me *weer* in plaats van *veer*; det is euvereinkumstig mit 't Echters, meh wiek aaf van 't dialek van de Boesj, wo me *wier* zaet.

## Brón

* Bakkes, Pierre. "Variatie en verandering in het Montforts" (1996).
Abai Sungai

't **Abai Sungai** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj inne Sabah-staot op 't Maleisische deil van 't eilandj Borneo, oppe lieëger ligkendje gebiede vanne Kinabatangan-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 500 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *abf*.

't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. 't Is anges es de anger Paitanische spraoke: Opper-Kinabatangan en Tombonuo. De spraok wuuertj neet gesjreven enne spraekers zeen euverwaegendj islamitisch. De spraekers versjuve nao 't Standerd-Maleis en höbben 'n neutraol opstèlling taengeneuver häör eige spraok. Ze gebroeken ouch 't Sabah-Maleis.

De spraokstatus veur dees spraok is versjuvendj (7); det beteikentj det de spraok óngerling nag gebroek wuuertj dore generatie die kinjer krieg, meh det de kinjer zelf de spraok neet mieër aangelieërdj kriege.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Naord-Borneo
**** Sabahaans
***** Paitanisch

## Brón
* Ethnologue.
Tadzjieks Arabisch

't **Tadzjieks Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Tadzjikistan, inne Khatlon Provincie, inne dörper in 't Vakhsh-daal enne stei Kuliab en Leninabad. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.000 luuj, mit 'n ganse bevolking van 6.000 in alle lenj, en haet de ISO 639-3 code *abh*.

Anger name veure spraok zeen *Bukhara-Arabisch*, *Buxara-Arabisch*, *Jugari* en *Tajiji-Arabisch*.

't Wuuertj nag slechs door e paar luuj in Tadzjikistan gekaldj en gesjreven in 't Arabisch sjrif. De spraekers versjuve nao 't Tadzjieks; van diglossie mit 't Modern Standerd Arabisch is gein spraok. De spraekers doon aan endogamie en verminge zich neet mit spraekers van anger spraoken en zeen islamitisch (Hanafi-Soenni).

In Afghanistan wuuertj de spraok nag door zoea 5.000 luuj gekaldj (1967), es Balkh-Arabisch, en det aantaal nump aaf. 't Wuuertj gekaldj inne Balkh Provincie, in 't distrik van Dawlatabad, inne plaatse Yakhdan en Kushalabad, en inne Jawzjan Provincie inne distrikte Mingajik (inne plaats Sultan Arigh) en Sheberghan (inne plaats Hasanabad). De spraok wuuertj heim en inne gemeinsjap gebroek. De spraekers höbben 'n positieve opstèlling taengeneuver 't Tadzjieks Arabisch en gebroeken ouch 't Dari en Tadzjieks. Ze gebroeken 't Arabisch sjrif en ouchal kinne sómmige 't traditioneel Arabisch laezen, 't is neet aannummelik det 't litteratuur in 't Tadzjieks Arabisch van Afghanistan guuef. De spraekers zeen euverwaegendj Soenni-islamitisch.

Tródsdet gein anger luuj in Afghanistan dees variant van 't Arabisch spraeken, is 't good meugelik det sómmige anger luuj 'n mingeling van 't Arabisch en 't Dari gebroeke wen zie mit moderspraokspraekers van 't Tadzjieks Arabisch in Tadzjikistan kalle. 

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Juprelle

**Juprelle** (Waols: *Djouprele*) is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 9000 inwoeaners.

## Anger kerne
Lantin, Slins, Voroux-lez-Liers, Peen (*Paifve*), Nudorp (*Wihogne*), Villers-Saint-Siméon en Fexhe-Slins.

## Plaetjes

File:Juprelle - Eglise Saint-Barthélémy.jpg|De Sint-Bartholomeüskirk.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Liessem

**Liessem** (Waols: *Lîssin*, Nederlandjs: *Lijsem*, Frans: *Lincent*) is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 3000 inwoeaners.

## Anger kerne
Pelle (*Pellaines*) en Raatshaove (*Racour*).

## Plaetjes

File:Lincent - Eglise Saint-Pierre (1).jpg|Liessem: Sint-Pieëterskirk.
File:0 Lincent - Ferme (2).JPG|'nen Haspegouwsen haof oeten achtieëndjen ieëf.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Abaga

't **Abaga** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Oeastelike Hoeaglandj Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Goroka-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 5 luuj (1994), oet 'n etnische bevölking van 150 (2011), en haet de ISO 639-3 code *abg*.

't Abaga wuuertj ouch *Wabaga* geneump en 't guuef gein einspraokige spraekers mieë; de meiste spraekers zeen men, mer 't guuef ouch get ajer vrólje die de spraok kalle. 't Abaga haet väöl lieënwäörd oet 't Kamano en Benabena: spraoke die ouch dore etnische Abaga gekaldj waere.

De spraokstatus veur dees spraok is bao oetgestórve (8b); det beteikentj det de spraok allein nag gekaldj wuuertj door luuj vanne groeateljergeneratie of ajer die weinig meugelikheje höbbe veur de spraok te gebroeke.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Madang
*** Kalam-Kobon

## Brón
* Ethnologue.
Solong

't **Solong** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj inne West New Britain Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea,  ane zuudwèstelike kös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 2.200 luuj (1981) en haet de ISO 639-3 code *aaw*.

'nen Alternatieve naam is *Pililo*. Arawe (of *Arove*) is 'n dialeksubgroep die langse ganse kös verstange wuuertj.

De spraekers van 't Solong zeen kristelik of hangen 'n traditioneel religie aan en kallen ouch Ingels en Tok Pisin. De spraok wuuertj in 't Letiens sjrif gesjreven en óngerrich vindj plaats op drie lieëger sjoeale.

De spraokstatus veur dees spraok is óngerrichtelik (4); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj en óngerhaje wuuertj mit e wiedversprèdj systeem van institutioneel gestäöndj óngerrich.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Centraal-Oeastelik Malayo-Polynesisch
**** Oeastelik Malayo-Polynesisch
***** Oceanisch
****** Wèstelik Oceanisch
******* Naord-Nuuj-Guinea
******** Ngero-Vitiaz
********* Vitiaz
********** Zuudwès-Nuuj-Britannië
*********** Arawe-Pasismanua
************ Arawe
************* Wès-Arawe

## Brón
* Ethnologue.
Radio

**Radio** is oearsprunkelik 'n vorm van draodloeaze telecommunicatie wobie 'ne radiozender boeadsjappe verspriedj inne vorm van radiogolve. 't Signaal woort óntvange mit e radiotoestèl. Huuj wuuertj eder kanaal wolangs ónaaflaotendj wuuertj oetgezónje radio geneump, óngeach de techniek.

## Wirking vanne radio

E wichtig óngerdeil van 'ne radiozender is de oscillator. Deze genereert 't radiofrekwènt signaal det es draaggolf deentj en nao modulatie door 'n antèn oetgestraoldj kan waere. Veur geluid euver te zende wuuertj 't geluid middels 'ne microfoon ieës ómgezadj in e lektriksignaal, womit 't opgewekdje oscillatorsignaal gemoduleerdj (verangerdj) wuuertj. De meis-veurkómmendje vörm van modulatie zeen amplitudemodulatie (AM) en frequentiemodulatie (FM). FM-oetzendinge leveren 'n hoeager geluidskwaliteit es AM-oetzendinge. Ane óntvangsziej wuuertj 't oetgezónje signaal dore óntvangsantèn opgevangen en doorgegaoven anen óntvanger. Inne begin wore dit kristalóntvangs die 't geluid mit behölp van 'nen houftillefoean huuerbaar maakdje. Nao de oetvinjing vanne elektronebuus (kórtewaeg *buus* geneump) woorten óntvangers daomit oetgerös, wodoor dees van baeter kwaliteit woorte, in 't biezunjer door toepassing van 't principe vanne superheterodyne. Ouch kós door versterking van 't geluid door 'ne luudspraeker waere waergegaeve.

## Trivia
* 't Waord Limburgse *radio* wuuertj döks es veurbeeldj gegaeve van wie zieër sómmige Limburgse dialekte, ouch lieënwäörd, umlaut vertuuenen inne verkleinvorm: *radio* - *raedieuke*.
Abidji

't **Abidji** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in twelf döreper inne regio's Agneby en Lagunes in Ivoearkös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 50.500 luuj (1993) en haet de ISO 639-3 code *abi*.

't Guuef twieë dialekte, namelik 't Enyembe en Ogbru. De spraok is tonaal en 't guuef genasaliseerdje littergrepe. 't Abidji wuuertj in 't Letiensj sjrif gesjreve.

De spraekers zeen euverwaegendj kristelik en kallen ouch Adioukrou, Baoulé, Frans en Jula. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1%-5%; inne twieëdje spraok is det 25%-50%.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Agneby

## Brón
* Ethnologue.
Aka-Bea

't **Aka-Bea** is 'n oetgestórve Andamanese spraok die gekaldj woort oppe Andamanen van India. De spraok haet de ISO 639-3 code *abj*.

't Aka-Bea steitj ouch bekèndj es *Aka-Beada*, *Bea*, *Beada*, *Biada*, *Bogijiab*, *Bojigniji* en *Bojigyab*.

De spraok woort gekaldj oppe Andamane: op Zuud-Andaman mit oetzunjering vanne naordoeastelike kös en 't naordelik en oeastelik binnelandj; op Rutland Eilandj mit oetzunjering vanne zujelike kös, meh waal op klein eilenj t'n zuudoeaste van Rutland Eilandj; en oppe Labyrinth Eilenj. d'r Zeen gein luuj mieë bekèndj die de spraok es moderspraok höbbe.

De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.

## Classificatie
* Andamanees
** Grótter-Andamanees
*** Centraal

## Brón
* Ethnologue.
Abchazisch

't **Abchazisch** is 'n Naord-Kaukasische spraok die gekaldj wuuertj in 't Abchazisch Republiek in Georgië, ane kös vanne Zwarte Zieë. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 101.000 luuj in Georgië (1993), mit 'n ganse bevolking van 112.740 in alle lenj, en haet de ISO 639-3 code *abk* enne ISO 639-1 code *ab*.

De spraok wuuertj ouch *Abxazo* geneump en haet versjillige dialekte, namelik Abzhui, Bzyb en Samurzakan. Saer óngevieër 1860 wuuertj 't Cyrillisch sjrif gebroek; 't Georgisch sjrif (*Mkhedruli*) wuuertj neet mieë gebroek.

In Törkieë wuuertj de spraok nag door 4.000 luuj gekaldj (1980) oet 'n etnische bevölking van 39.000 (2001). 't Wuuertj gekaldj 't naordoeaste bieje Coruh-reveer, en in 't naordwèste veurnamelik inne provincies Bolu en Sakarya. De spraekers kallen ouch 't Törks en zeen Soenni-islamitisch.

In Georgië haet 94% vanne spraekers 't Abchazisch es moderspraok en zeen de spraekers kristelik en islamitisch. 

De spraokstatus veur dees spraok is provinciaal (2) in Abchazië; det beteikentj det de spraok in óngerrich, wirk, media en bestuur binne groeate administratieve óngerdeiler van e landj gebroek wuuertj; en bedreig (6b) in Törkieë; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump. In 't Abchazisch Republiek is 't Abchazisch 'n wettelike provinciaal spraok en co-officieel mit 't Georgisch (1995, Gróndjwet, Art. 8).

## Classificatie
* Naord-Kaukasisch
** Wès-Kaukasisch
*** Abchazisch-Abaziens

## Brón

* Ethnologue.
Lampung Nyo

't **Lampung Nyo** is 'n Austronesische spraok, specifieker 'n variant van 't Lampung, die gekaldj wuuertj in drie enclaves tösse de Kanan-reveer enne Seputih-reveer in 't oeastelik deil vanne provincie Lampung op 't Indonesische eilandj Sumatra. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 180.000 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *abl*.

De spraok wuuertj ouch *Lampong* geneump; versjillige dialekte zeen Abung, Melinting, Sukadana en Tulangbawang. 't Wuuertj gesjreven in 't Kaganga sjrif.

't Guuef väöl versjillen in 't vocabulair enne fonologie mit 't Lampung Api. De lexicaal geliekenis mitte Menggala en Kalianda dialekte van 't Lampung Api is 72%; vanne dialekten óngerling is det 77%.

't Lampung Nyo wuuertj heim door alle laeftieje gebroek. De spraekers höbben 'n positieve opstèlling taengeneuver de spraok. 't Indonesisch wuuertj gebroek in 't óngerrich, religie en börgerlike domiene. De spraok wuuertj oppe lieëgere sjoeal es hölpmiddel óngerweze. De spraekers zeen euverwaegendj islamitisch.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Lampung

## Brón
* Ethnologue.
Panhael

**Panhael** (Nederlands: **Panheel**) is e gehuch in de Nederlands-Limbörgse gemeinte Maasgoew. 't Ligk eve westelek vaan 't dörp Hael en weurt tot de woenkern Hael gerekend. De plaots kint zoe'n 210 inwoeners, meh heet door zien ligking kort neve d'n A2 veural beteikenis es industrieterrein.

Panhael ligk (noord)oostelek vaan d'n A2 en vaan 't kanaal Wèssem-Ni-jwieërt. Roontelum 't gehuch ligke versjèllende grindpeul, die veur waterrecreatie weure gebruuk. Westelek vint me ouch 't Leerke Ven. In 't dörp vint me e kruuspunt vaan weeg nao Hael, Wèssem en Toear. Door d'n aanlag vaan de rieksweeg is dat kruuspunt neet mie zoe belaankriek.

## Beziensweerdeghede
In 't kenaal steit nog 'n historische sluis oet 1928. Wijer vint me 'n kapel in 't dörp (zuug pleetsje), die deens deit es hölpkèrk.

## Historie
Oonder 't ancien régime waor Panhael 'n zelfstendege sjepebaank. Oonder Frans bewind woort de baank Panhael in 1800 samegeveug mèt de hierlekheid Pol. Dees gemeinte Pol en Panhael waor nog neet hiel groet, en al in 1820 (noe oonder 't Keuninkriek) woort de gemeinte weer opgeluf. Pol góng nao Wèssem, Panhael woort mèt Hael vereineg tot de gemeinte Hael en Panhael. Panhael waor in de negentienden iew nog 'n agrarisch gebeed in 'n hei-echtege umgeving, meh de grindwinninge in d'n twintegsten iew maakde 't gebeed roontelum 't gehuch inger. De plaots zelf bleef evels gespaord.

De gemeinte Hael en Panhael bleef tot 1991 bestoon, tot ze opgóng in 'n groeter gemeinte Hael. Die fusiegemeinte woort in 2007 zelf weer opgeluf bij de stiechting vaan de gemeinte Maasgoew.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op ziene Nederlandstaolegen tegehenger, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panheel&oldid=41391236 dees versie].*

### Rifferenties
Abanyom

't **Abanyom** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Cross River-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 12.500 luuj (1986) en haet de ISO 639-3 code *abm*.

't Abanyom is ouch bekèndj es *Abanyum*, *Befun*, *Bofon* en *Mbofon*. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. Anger Bakor-variante zeen neet verstaonbaar. De lexicaal geliekenis mit 't Nkem-Nkum is 71%, mit 't Nnam 72%, mit 't Ekajuk 66%-68%, mit 't Nde-Nsele-Nta 65%-67% en mit 't Efutop 56%.

De spraok wuuertj heim en inne gemeinsjap gebroek door alle laeftieje. De meiste spraekers kallen ouch Nigeriaans Pidgin, Ekajuk, Nde-Nsele-Nta, Nkem-Nkum en Nnam. 't Ingels wuuertj inne sjoeale gebroek. 't Abanyom zelf geldj es twieëdje spraok veure spraekers van 't Nde-Nsele-Nta. 

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Bantoied
****** Zudelik
******* Ekoied
******** Bakor

## Brón
* Ethnologue.
Abua

't **Abua** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Rivers-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 25.000 luuj (1989) en haet de ISO 639-3 code *abn*.

De spraok wuuertj ouch waal *Abuaans* geneump en wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. Versjillige dialekte zeen Centraal Abuaans, Emughan, Okpeden en Otapha (*Otabha*). 't Centraal Abuaans is door spraekers van alle anger dialekte te verstaon. De lexicaal geliekenis mit 't Odual is 70%. 

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Cross River
****** Delta Cross
******* Centralen Delta
******** Abua-Odual

## Brón
* Ethnologue.
Abellen Ayta

't **Abellen Ayta** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj op Luzon inne Tarlac provincie vanne Filipiene. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 3.000 luuj (2008), oet 'n etnische bevölking van 5.000, en haet de ISO 639-3 code *abp*.

Anger benaminge zeen *Abenlen*, *Aburlen Negrito* en *Ayta Abellen Sambal*. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif en van 2006 toet 2011 is de Biebel ómgezadj nao 't Abellen Ayta. De spraekers zeen kristelik of höbben 'n traditioneel religie.

't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal euvereinkóms mit 't Botolan Sambal is 66%, mit 't Sambal 49% en 38%-44% mit 't Ilocano, Pangasinan, Filipino en Pampangan.

't Guuef nag 45 einspraokige spraekers, mer 't aantaal spraekers nump waal aaf. In sómmige aafgelaenge gebiede lieëre kinjer aanvenkelik de spraok nag. 't Wuuertj heim, inne gemeinsjap en inne kirk gebroek, veurnamelik door jónger vólwasse. De opstèlling taengeneuver 't Abellen Ayta is neutraol. Sómmige luuj in aafgelaenge gebiede zeen óngerhandj einspraokig, daoboete verkriegen en gebroeke spraekers euver 't algemein twieëdje spraoke, zowaal heim, inne gemeinsjap es oppe sjoeal. Spraekers verzeuken óm mieëder spraokkóndige identiteite te vereinigen en gebroeken ouch 't Botolan Sambal. 't Abellen Ayta zelf wuuertj es twieëdje spraok gebroek dore spraekers van 't Botolan Sambal en 't Ilocano. De graod van gelitterdjheid is zowaal inne ieëste es de twieëdje spraok 3%.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Filipiens
**** Centraal-Luzon
***** Sambalisch

## Brón
* Ethnologue.
Abaziens

't **Abaziens** of **Abaza** is 'n Naord-Kaukasische spraok die gekaldj wuuertj in Karatsjaj-Tsjerkessië in Röslandj, in 't Distrik Abazinski. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 37.800 luuj in Röslandj (2010), oet 'n etnische bevölking van 43.300 (2010) en mit 'n ganse bevolking van 47.880 in alle lenj. De spraok haet de ISO 639-3 code *abq*.

't Abaziens hètj ouch waal *Abazintsy*, *Ahuwa* of *Ashuwa*. Versjillige dialekte zeen Ashkaraua (*Ashkar*, *Ashxar*), Bezshagh en Tapanta. Sómmige hievan zeen gedeildjelik verstaonbaar mit 't Abchazisch. De spraekers zeen euverwaegendj islamitisch.

't Abaziens is 'n SOV-spraok en haet ergatief-absolutief-congruentie bie 't wirkwaord. 

In Röslandj wuuertj de spraok mit 't Cyrillisch sjrif gesjreve. 't Guuef ouch gezètte, radioprogramma's, tillevies en waordebeuk. 't Is de ieëste spraok veur 95% vanne Abaziene; 70% van häör gebroek ouch Rössisch.

In Törkieë laef de spraok minder es in Röslandj, mer 't guuef dao toch nag 10.000 spraekers (1995). In Törkieë wuuertj 't Abaziens in 't Letiens sjrif gesjreve. De spraekers kalle dao ouch Törks.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Naord-Kaukasisch
** Wès-Kaukasisch
*** Abchazisch-Abaziens

## Brón
* Ethnologue.
Brong

De **Brong** of **Abron** zeen e vouk in Ghana enne Ivoearkös (in 't departement van Bondoukou). Anger benaminge veur 't vouk zeen *Abrong*, *Bono*, *Boron*, *Bron*, *Doma* en *Gyaman*.

De Brong zene naamgaevers ane Brong-Ahafo regio in Centraal-Ghana. In Ghana guuef 't zoeaget 1.100.000 luuj die bie 't Brongvouk huuere. E kleinder deil, róndje 150.000 luuj, inne Ivoearkös behuueren ouch toete Brong. In Ivoearkös hètj 't vouk euverwaegendj *Abron*, in Ghana *Brong*.

De Brong huuere bieje Akan-vouksgroep en kallen 't Abron, 'n Kwa-spraok. Ze zeen euverwaegendj aanhengers van traditioneel religies, mer in toenummendje maote zeen zie ouch kristelik.
Abron (spraok)

't **Abron** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj door 't Brongvouk in 't zuudwèste van Ghana, t'n naordwèste van 't spraokgebied van 't Asante Twi en inne Zanzan-regio van Ivoearkös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.050.000 luuj (2003) in Ghana, 133.000 luuj (1993) in Ivoearkös, mit 'n ganse bevölking van 1.183.000 luuj in alle lenj. 't Abron haet de ISO 639-3 code *abr*.

Anger benaminge zeen *Bron*, *Brong*, *Doma* en *Gyaman*. De spraok wuuertj saer 1978 gesjreven in 't Letiens sjrif. De spraekers zeen islamitisch, kristelik (protestantjs) of hangen 'n traditioneel religie aan.

In Ghana kalle de spraekers ouch Akan en Ingels. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is lieëger es 1%; inne twieëdje spraok is det 25% toet 50%. In versjillige dörpe is e saer 2004 begós mit 't opveure vanne gelitterdjheid óngere bevölking.

In Ivoearkös kalle sómmige spraekers ouch Bondoukou Kulango of Jula.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5) in Ghana; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar. De spraokstatus in Ivoearkös is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Potou-Tano
******* Tano
******** Centraal
********* Akan

## Brón
* Ethnologue.
Ambulas

't **Ambulas** is 'n Sepikspraok die gekaldj wuuertj dore Abelam inne Oeas Sepik Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Maprik-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 44.000 luuj (1991), wovan 27.000 in Wosera, 9.000 in Maprik en 8.000 in Wingei (1991), en haet de ISO 639-3 code *abt*.

't Ambulas wuuertj ouch *Abelam* of *Abulas* geneump en is 'n OSV-spraok. Versjillige dialekte zeen Maprik, Wingei, Wosera-Kamu en Wosera-Mamu. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 25% toet 50%; inne twieëdje spraok is det 50% toet 75%. De spraekers zeen euverwaegendj kristelik (protestantjs) of hangen 'n traditioneel religie aan.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Sepikspraok
** Ndu

## Brón
* Ethnologue.
Réunion

**Réunion** (Frans: *La Réunion*) is 'n eilandj in Afrika t'n oeaste van Madagaskar en t'n wèste van Mauritius. 't Is e Frans euverzieëdepartement. 'n Aaj benaming die in 1848 woort aafgesjaf woor *Île Bourbon*.

Réunion woort in 1513 dore Portugezen óntdèk en waas doe nag ónbewóndj. De hujige gemingdje bevölking is vanaaf de zeuvetieëndjen ieëf óntstange wie 't eilandj door Franse, Afrikane, Chineze, Maleisiërs en Indiërs woort bevolk. Toete äöpening van 't Suezkanaal waas 't 'n wichtige halte oppe waeg nao Oeas-Indië. Allewiel us 't eilandj e modern en waalvarendj eilandj mit 'n inwoeanersaantaal op 829.903 (2010). Dees waalvaort dank Réunion veural aan 't toerisme, aangezeen 't 'n geleefdje locatie is ónger bergbeklummers en netuurleefhöbbers. Groeate trèkpleisters zeen de völkaan Piton de la Fournaise en 't strandj van Boucan-Canot.

Ómdet Réunion e Frans departement is maak 't deil oet vanne Europese Unie. Door zien ligking waas 't de ieëste plaats oppe welt wo op 1 jannewarie 2002 de euro woort ingeveurdj; det waas ein of twieë oer ieëder es Europa zelf.

't Guuef twieë lóchhaves op Réunion: Réunion Roland Garros, bie Saint-Denis ane naordziej, de wichtigste, en Saint-Pierre Pierrefonds, 'n kleinder ane zuudkantj.

## Spraoke
Op Réunion waere, op inkel wichtige immigrantespraoke nao, slechs drie spraoke gekaldj. Wiedoet de euverhieërsjendjste spraok is 't Réunions Creools, e creool det van 't Frans is aafgeleidj. Wiejer waeren in minder maote Tamil, Hakka, Kantonees, Standerdmandarien en Frans gekaldj. Ouchal is 't Frans de officieel spraok, oppe immigrantjespraoke nao is 't de klènste spraok van 't eilandj.

## Demografie

E kwart vanne bevölking is van Europese aafkóms; de Indieërs vörme bao e kwart vanne bevölking, de Chineze vörme mit 'n aantaal van 25.000 luuj zoeaget drie procent vanne bevölking. E deil vanne bevölking is van gemindje Afrikaans-Malagassische aafkóms.

## Geografie
### Stattestieke
* Hoeagste puntj: Piton des Neiges (3.069 m)
* Köslien: 207 km
* Oppervlakdje: 2.513 km²
** Landj: 2.502 km²
*** Geïrrigeerdj: 60 km²
** Water: 8 km²

### Caldera's
* Cirque de Cilaos
* Cirque de Mafate
* Cirque de Salazie

### Völkane
* Piton de la Fournaise (2.631 m)
* Piton des Neiges (3.069 m)

## Bestuurlike indeiling
Réunion is e Frans euverzieëdepartement (nómmer 974). De houfstad is Saint-Denis.

't Departement is óngerverdeildj in veer arrondissementee, 49 kantons en 24 gemèndje.

De veer arrondissemente van Réunion zeen:
* Saint-Benoît
* Saint-Denis
* Saint-Paul
* Saint-Pierre

## Gebaoren op Réunion
* Roland Garros (1888-1918), 'ne Franse lóchvaartpioneer en kriegsheldj.
* Raymond Barre (1924-2007), 'ne Fransen econoom en politicus (premier van Frankriek van 1976 toet 1981).
* Michel Houellebecq (1958), 'ne Franse sjriever.
* Jackson Richardson (1969), 'nen handjbalspeler.
Ambonees Maleis

't **Ambonees Maleis** of **Ambonees** is 'n creoolspraok gebaseerdj op 't Maleis die gekaldj wuuertj inne Maluku Provincie van Indonesië. De spraok wuuertj es moderspraok gekaldj door zoea 200.000 luuj in Indonesië (1987); es twieëdje spraok door zoea 1.400.000 luuj in Indonesië (2013). In totaal kalle zoea 245,020 't Ambonees Maleis es moderspraok in alle lenj biejein (wovan väöl ouch in Nederlandj). De spraok haet de ISO 639-3 code *abs*.

Anger benaminge zeen *Ambonees*, *Ambong*, *Malayu Ambon* en (ónkrek) *Moluks (Maluku) Maleis*. 't Ambonees Maleis wuuertj gesjreve mit 't Letiens sjrif en gekaldj inne Maluku Provincies, oppe eilenj Ambon, Haruku, Nusa Laut, Saparua, Seram (kösgebiede), Wamar enne 't naordwèste vanne Aru-eilenjegroep. De spraok is 'n lingua franca gewaore doren hanjel en wuuertj gebroek veur intercultureel communicatie, oppe mert en in sómmige media. Van 2007 toet 2012 zeen deiler vanne Biebel euvergezadj. De moderspraokspraekers zeen euverwaegendj kristelik; sómmige spraekers zeen islamitisch.

Dobo Maleis is 'n dialek van 't Ambonees Maleis. 't Is lichtelik verstaonbaar mit 't Indonesisch, meh lestig verstaonbaar mit 't Naord-Moluks Maleis. 't Indonesisch wuuertj ummertoe mieë gebroek. De lexicaal geliekenis mit 't Indoneisch is 81%. Banda Maleis is wersjienlik 'n dialek van 't Moluks Maleis, neet 't Ambonees.

Spraekers van 't Ambonees kallen ouch Nederlandjs en Indonesisch. Op zien beurt wuuertj 't Ambonees es twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Aputai, Buru, Dai, Dawera-Daweloor, Dobel, Emplawas, Fordata, Galolen, Haruku, Ili'uun, Imroing, Laha, Lisabata-Nuniali, Lola, Luang, Luhu, Naord-Babar, Perai, Seit-Kaitetu, Zuudoeas-Babar, Tela-Masbuar, Tugun, Wemale, Wès-Masela, Wès-Tarangan en 't Yamdena. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1% toet 5%; inne twieëdje spraok is det 50% toet 75%.

't Ambonees Maleis haet zich óntwikkeldj vanoet 't Sabah Maleis en haet nag e paar archaïsche vörm. 't Is wiejer aafgeweke door zich aan te passen ane daacheliks gebroekdje spraoke vanne Centraal Molukke. Väöl variante van 't Maleis det gebroek wuuertj veuren hanjel waere besjoewdj es creoolspraoke gebaseerdj op 't Maleis en es Austronesisch mit eigesjappe van 'n kóntakspraok.

De spraokstatus veur dees spraok is wied-gecommuniceerdj (3); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj ónger 't wirk en inne media óm spraokversjille door 'n ganse regio te euverbrögke zónger det die 'n officieel status haet.

## Classificatie
* Creoolspraok
** Gebaseerdj op 't Maleis

## Brón
* Ethnologue.
Abelam

De **Abelam** zeen e vouk det inne Oeas Sepik Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea wóntj. 't Is 'n boeresamelaeving worinne groeate yam 'n wichtige rol speeltj. Ze woeanen inne Prince Alexander-berg bieje naordkös van 't eilandj. De spraok die ze kallen, 't Ambulas, behuuertj toete Sepikspraoke.

## Landjboew en jach
De Abelam woeanen in 't tropisj raengewaad en make landjboewgróndj vrie door bósj te verbranje. Haör wichtigste landjboewprodukte zeen yam, taro, bananen en zeute aerpel. Ze veugen hie nag aeteswaar aan toe die ze vergaordj höbben in 't raengewaad en haje daobie ouch nag zwiender en hinne. Wiejer bejage ze nag klein bujelderen en casuarii.
Azore

De **Azore** (Portugees: *Açores*; IPA: [ɐˈsoɾɨʃ]) vörmen 'n eilandjgroep inne Atlantische Oceaan op 'nen aafstandj van 1370 km van 't Iberisch sjiereilandj en op circa 2341 km van 't Amerikaans vastelandj (1934 km toet 't eilandj Newfoundland). Dees eilandjgroep besteitj oet neuge bewóndje eilenj en ach ónbewóndje eilenj (same de Formigas Bank geneump) die samen 'n autonoeam regio van 't republiek Portugal oetmaken en zoea dus deil oetmake vanne Europese gemeinsjap. De Azoren höbben 'n totaal oppervlakdje van 2247 km² en tèlle róndje 250.000 inwoeaners. 't Nationaal parlement zaeteltj in Horta op 't eilandj Faial. De grótste stad, Ponta Delgada, ligk op 't oeastelik eilandj São Miguel.

De neugen eilenj vanne Azore zeen allemaol van völkanischen oearsprónk. De hoeagste völkaan is de Pico, op 't gelieknamig eilandj, dae 2351 maeter hoeag is, en daomit de hoeagste toep van gans Portugal. De wèstelikste eilenj, Flores en Corvo, ligke zoeaget 500 km van 't zuudoeastelikste, Santa Maria.

De bewoeaners vanne tamelik ónvröchbaar Azore laeven houfzakelik vanne vieëheljerie, mer ouch waere wiendroeven, ananas, bananen en tieë verboewdj. Vreuger stinge de Azore bekèndj veure waalvisjach. Väöl bemanningsleje vanne waalvisvaarders kome hie oet. Allewiel is 't kieke nao waalvissen 'n toeristische attractie.

Horta op Faial is 'n populair aanlègkplaats veur zeiljachte die de Atlantische Oceaan euverkieëre.

## Klimaat
De Azoren höbben 't gans jaor door e kónstant klimaat mit weinig temperatuurversjille. De temperatuur varieertj tösse 14,0 en 24,8 °C, wobie augustus de wermste maondj is. 't Zieëwater varieertj in temperatuur tösse 16,0 en 22,0 °C door 't jaor ónger invlood vanne Golfstroum.

## Administratief indeiling
Corvo en Flores vörme de wèstelike eilenj, São Miguel en Santa Maria de oeastelike enne anger eilenj de vrie kómpakte centraal groep. De neugen Azore mit de dao-op ligkendje gemèndje zeen, van naordwès nao zuudoeas:

### Wèstelike Azore
* Corvo
** Vila Nova do Corvo
* Flores
** Lajes das Flores
** Santa Cruz das Flores

### Centraal Azore
* Faial
** Horta
* Pico
** Lajes do Pico
** Madalena
** São Roque do Pico
* São Jorge
** Calheta
** Velas
* Graciosa
** Santa Cruz da Graciosa
* Terceira
** Angra do Heroísmo
** Praia da Vitória

### Oeastelike Azore
* São Miguel
** Lagoa
** Nordeste
** Ponta Delgada
** Povoação
** Ribeira Grande
** Vila Franca do Campo
* Santa Maria
** Vila do Porto
Nominatief

De **nominatief** (Letien: *nominare* = beneume), of ieëste naamval, is de naamval dae euver 't algemein 't óngerwirp van e wirkwaord aanguuef. Anges gezag: de nominatief guuef aan wae de hanjeling verrich die mit 't wirkwaord wuuertj oetgedrök.

't Limbörgs in Nederlandj kèntj nag apaarte nominatiefvörm in veurnaamwäörd, wie *ich* (taengeneuver accusatief *mich*) en *wae* (taengeneuver datief-accusatief: *waem*).

Ze waere gebroek es óngerwirp vanne zin:
* **Ich** zeen Jan-e.
* **Wae** rèntj eweg?

De objèksvörm waere gebroek es liejendj of mitwirkendj veurwirp:
* Jan sleitj **mich**. (liejendj veurwirp)
* Merie guuef **ós** 'n taart. (mitwirkendj veurwirp)

E speciaal geval treudj op wen 't wirkwaord euvergenkelik is en inne liejendje vorm wuuertj gezatj. In det geval wuuertj 't aad liejendj veurwirp 't nuuj óngerwirp en kump daomit inne nominatief te staon en aan waat 't óngerwirp woor wuuertj 't veurzètsel *door* toegeveug. 't Wuuertj daomit e veurzètselveurwirp det ouch inne objèkvorm kump te staon (passivering).
* **Doe** zuus ós.
* Weer waere door **dich** gezeen.

Wiejer guuef 't in 't Limbörgs gein óngersjied tösse nominatief en accusatief; waal contrasteerdj de nominatief in substantieve mitte datief in inkel gevalle: *gank* - *ane geng*, *daa~g* - *daa\g*

In väöl Indogermaanse spraoke woort oearsprunkelik gei veurzètsel gebroek, meh woort dees functie inne zats door 'nen eige naamval waergegaeve, de instrumentalis. In 'n aantaal Slavische spraoke, wie 't Rössisch, is det nag ummer zoea.

't Guuef ouch spraoke worin dees ómzètting van nominatief nao instrumentalis neet plaatsvindj, wie in 't Baskisch. Me sprèk den van 'nen ergatief. Sómmige spraokkóndige dinke det ouch 'n Indogermaans 'n ergatiefspraok woor veurdet 't later stèlsel zich gans haet óntwikkeldj.

In Indogermaanse spraoke steitj nao e koppelwirkwaord ouch 't naamwaordelik deil van 't gezagdje inne nominatief. Det is in 't Pruus nag good te zeen.
* *Er* heißt *Peter*. (*Hae* hètj *Peter*.)
* *Diese Raupe* wird *ein Schmetterling*. (*Dees roeps* wuuertj * zomervleeg*.)
* *Dieser Baum* ist *eine Eiche*. (*Deze boum* is * eik*.)

Me dink det in 't Proto-Indogermaans de nominatief is óntstange doordet ane vocatief van 't waord 'n oetgangs-s woort toegeveug, meistes mit 'ne verbinjingsklinker d'rtösse. In 't Letien is det in sómmige gevalle nag good te zeen:
* vocatief: Paule! (Paul!)
* nominatief: Paulus lavat. (Paul wesj.)

In väöl Indogermaanse spraoken is 't versjil tösse vocatief en nominatief geleielik verzwónjen en wuuertj nao nag mer ein vorm veur bei naamvalle gebroek. Oetzunjeringe zeen beveurbeildj 't Tsjechisch en (bie wäörd ènjigendj op *-us*) 't Letien.
Fascisme

't **Fascisme** (Italiaans: *fascismo*) is e politiek stèlsel det ónger angere woort ingestèldj in Italië van 1992 toet 1943. Ouch 't nationaalsocialistisch bewindj van Adolf Hitler en zien partie de NSDAP van 1933 toet 1945 in Pruses wuuertj ouch waal fascistisch geneump. Bie 't fascisme haet ein partie of ein persoean alle mach. 't Is anticommunistisch, antiliberaal en extreem nationalistisch. Middels partiemilities (in uniform), massademonstraties en verhieërliking vanne leider verzeuk me 't vouk toet 'n einheid te smeie.

Fascisme in strikte zin is Italiaans en ómvatj neet 't Pruus nationaalsocialisme, det 'n anger maotsjappieopvatting mit minder corporatisme meh mieë rascisme haet. Me duudj aevel bei struiminge döks oet gemaak aan mit *fascisme*. Ouch 't francoïsme oet Sjpanje wuuertj fascistisch geneump.

In Italië waas 't fascisme ane mach van 1922 en 1943, ónger leijing van Benito Mussolini, dae zich *Il Duce* (de leider) leet neume. Allewiel haet 't de meining gekrege van e regeringssysteem det op det van Mussolini liek mit anger wäörd: e systeem det de natie baoven 't individu stèltj mit es oetvleujsel e gebroek van geweldj det in zoea systeem legitiem is, modern propagandatechnieken en censuur veur politieke taengestandj de kop in te drökken en daomit 't bestaon van 't systeem te waorbórge. Döks waeren in e dergelik systeem de economie enne sociaal maotsjappie wiedgäöndj van baovenaaf gecontroleerdj en gereglementeerdj wobie nationalisme (in 't biezunjer etnisch nationalisme) wuuertj ómermp.

De term *fascisme* is aafkómstig vanne ieëste groepering die Mussolini oprichdje, de *Fasci di Combattimento*. 't Italiaans *fascio* kan *böndel* meinen inne zin van 'n politieke groepering. Ouch is verwantjsjap mitte Latiense term *fasces cum securibus*, 't Aad-Romeins symbool van autoriteit ('ne böndel reuj óm 'nen aaks haer wovan 't blaad oetstèk) en 't rech veur straof oet te deile. Ambsdragers in 't aad Roeame kregen 'n aantaal lictore nao häör ambtelike staot toegeweze die zoea roojböndels veur 'm oetdroge. 't Fascistisch bewindj verwees väölvöljig nao de gloriedaag van 't Romeins Riek.
Orkaan

'nen **Orkaan** (of *cycloon*, *tyfoon*) is 'nen tropische stórm wovan de windjsnelheje de orkaandörpel, windjkrach 12, euversjrieje. Det hèltj in det windjsnelheje veurkómme van mieër es 63 knuip, óngevieër 117 kilomaeter de oer.

Orkane kónnen óntstaon inne tropen enne subtrope (toet óngevieër de viefendertigste brèdjegraod), meh neet te kórt anen aeveneer ómdet dao 't corioliseffek te zwaak is. Dit wuuertj ouch waal de intertropische convergentiezaon geneump. 'nen Orkaan is per definitie 'n tropische depressie dao nao zien krach 'nen tropische stórm of 'ne tropische cycloon kan waere. Nao zien locatie wuuertj dezen orkaan typhoon of cycloon geneump. 'ne Stórm zónger tropische kènmirke die de orkaandörpel euversjriedj hèltj 'nen (extra-tropische) stórm mit orkaankrach. Alle tropische depressies, dus ouch tropische cyclone, vóldoon aan drie kènmirke: 1. zat atmosferische convectie; 2. 'n geslaote circulatie, det wil zègke gans róndj en neet óngerbraoke door e fróntj; 3. 'n werm kern: de wermste lóch bevindj zich in 't oug vanne depressie. 

De term *cycloon* haet betrèkking oppe cyclonaal circulatie, de lóchstruiming inne zelvendje richting es de drejrichting vanne aerd. Dit is 't geval bie lieëgdrökgebiede die den ouch waal cyclone waere geneump.
Abure

't **Abure** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne regio's Sud-Comoe en Lagunes in Ivoearkös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 55.100 luuj (1993) en haet de ISO 639-3 code *abu*.

Anger name veure spraok zeen *Abonwa*, *Abouré*, *Abule* en *Akaplass*. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef, mer 't sjientj det 't Abure op 't Anyin en 't Baoule liek. Väöl spraekers kallen ouch Anyin en 't Abure zelf wuuertj es twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Beti. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 5% toet 10%; inne twieëdje spraok is det 25% toet 50%. 't Abure wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif.

Etnische gruup die Abure kalle zeen Eyive ('n mieëderheid), Ehie en Ossouon. De spraekers zeen kristelik.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Potou-Tano
******* Tano
******** Wèstelik

## Brón
* Ethnologue.
Bahreins Arabisch

't **Bahreins Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Bahrein en Oman. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 300.000 luuj in Bahrein en 10.000 luuj in Oman (1995) en haet de ISO 639-3 code *abv*.

Anger benaminge zeen *Baharna*, *Baharnah* en *Bahraini Sji'itisch Arabisch*. De spraok wuuertj mit 't Arabisch sjrif gesjreven en geldj es de *de facto* nationaal wirkspraok van Bahrein. De spraekers höbben 'n negatieve opstèlling taengeneuver 't Bahreins Arabisch en kallen ouch Golf-Arabisch. Ze zeen euverwaegendj sji'itisch islamitisch.

De spraokstatus veur dees spraok is wied-gecommuniceerdj (3) in Bahrein; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj ónger 't wirk en inne media óm spraokversjille door 'n ganse regio te euverbrögke zónger det die 'n officieel status haet, en laevetig (6a) in Oman; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Pal

**Pal** kan verwieze nao:
* Pal (mechanica), 'n óngerdeil van 'ne ratel.
* Pal (Andorra), 'n plaats inne Andorrese parochie La Massana.
* Pal (India), 'n plaats in 't distrik Satara inne Indiase staot Maharashtra.
* Pal (spraok), 'n spraok die in Papoea-Nuuj-Guinea wuuertj gekaldj.
Pal (spraok)

't **Pal** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Madang Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.160 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *abw*.

'nen Angere naam veur 't Pal is *Abasakur*. 't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef, meh de spraok is waal verwantj aan 't Kobol. Spraekers van 't Pamosu gebroeken 't Pal es twieëdje spraok.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Madang
*** Croisilles
**** Pihom
***** Omosan

## Brón
* Ethnologue.
Inabaknon

't **Inabaknon** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj op 't eilandj Capul inne Naord-Samar provincie vanne Filipiene. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 26.400 luuj (2010) en haet de ISO 639-3 code *abx*.

Anger benaminge veur 't Inabaknon zeen *Abaknon*, *Abaknon Sama*, *Capuleño*, *Kapul* en *Sama*.

De bevölking grödj jaorliks mit zoea 300 toet 500 luuj. Róndje 500 luuj verlaote jaorliks 't spraokgebied veur örges anges meugelikheje te exploitere. 't Guuef zoeaget 3.000 einspraokige, wovan de meiste kinjer zeen. Nuuj inwoeaners van 't eilandj Capul lieëre zich euver 't algemein de spraok aan of ze trèkken eweg. 't Inabaknon wuuertj inne alle domiene door alle laeftieje gebroek. Sprakeers kallen ouch Cebuano, Centraal-Bikol, Ingels en Filipino.

't Inabaknon wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 11.000 luuj die kinne laezen en sjrieve; inne twieëdje spraok is 't 90% toet 95%. De gesjreve vorm wuuertj gebroek is dörps gezóndjheidsóngerrich, leedjesbeuk, sómmige evenemènten en religieuze ceremonieje. De spraok wuuertj oppe lieëgere sjoeal óngerweze.

De spraekers zeen euverwaegendj kristelik (roeams-katteliek).

De spraokstatus veur dees spraok is óngerrichtelik (4); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj en óngerhaje wuuertj mit e wiedversprèdj systeem van institutioneel gestäöndj óngerrich.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Grótter-Barito
**** Sama-Bajaw
***** Abaknon

## Brón
* Ethnologue.
Aneme Wake

't **Aneme Wake** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj in Papoea-Nuuj-Guinea. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 650 luuj (1990) en haet de ISO 639-3 code *aby*.

't Aneme Wake wuuertj ouch waal *Abia* of *Abie* geneump. 't Wueurtj gekaldj aan beidskantje vanne Owen Stanly-bergktting in 't Afore-distrik inne Oro-provincie en naordelik van Ianu langse Foasi- en Domara-baeke inne Centraal Provincie.

Versjillige dialekte zeen Auwaka, Buniabura, Doma, Jari en Mori. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif en spraekers kallen ouch Hiri Motu en Yareba. De lexicaal geliekenis mit 't Moikodi, de spraok die 't meiste op 't Aneme Wake liek, is 65% toet 73%.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Zuudoeas-Papoea
*** Yarebaans

## Brón
* Ethnologue.
Abui

't **Abui** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj op 't eilandj Alor inne Indonesische provincie Oeas Nusa Tenggara. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.600 luuj en haet de ISO 639-3 code *abz*.

De spraok is ouch bekèndj es *Barue*, *Namatalaki* en *Barawahing*; de litste naam wuuertj es aanstoeatgaevendj gezeen. 't Abui haet väöl diversiteit inne dialekten en mót mesjiens waal es mieëder spraoke gezeen waere; inkel dialekte zeen Abui Barat, Abui Selatan, Alakaman en Atimelang. Alakaman kan ouch e dialek van 't Kamang (*Woisika*) zeen.

't Guuef e waordebook in 't Abui.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Wès
*** Timor-Alor-Pantar
**** Alor-Pantar
***** Alor

## Brón
* Ethnologue.