open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stumloeazen uvulaire fricatief

De **stumloeazen uvulaire fricatief** of **stumloeas uvulair wriefklank** is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . Dees klank kump in 't naorde van Nederlandj veur en steit bekèndj es de *hel g*.

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen uvulaire fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* De oetspraokplaats is uvulair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taenge de huug;
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
De stumloeazen uvulaire fricatief is in princiep gein foneem inne meiste dialekte van 't Limbörgs, mit oetzunjering van inkel Ripuarische dialekte.

Waal kump t'r veur wen emes ge-ergerdj get zaet, wie in *Agh!* [ɑχ:].

Ouch kan d'r veurkómmen es 'nen allofoon vanne stumhöbbendjen uvulaire fricatief, de óngeróldje kael-r: [ʁ]. Dit kan anen ènj van e waord zeen (door auslautverhärtung), meh dao moog t'r ouch gewuuen stumhöbbendj blieve. Waal kump t'r ummer veur in 'ne stumloeaze kónteks.
Stumhöbbendjen uvulaire fricatief

De **stumhöbbendjen uvulaire fricatief** of **stumhöbbendje uvulair wriefklank** is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . 

In gein inkel spraok wuuertj de stumhöbbendjen uvulaire fricatief fonematisch óngersjèdj vannen uvulairen approximant. Hieveur höbbe bei klenk 'tzelvendje teike. Wo óngersjied toch nuuedig is kan me de fricatief aangaeve mit  ennen approximant mit .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen uvulaire fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* De oetspraokplaats is uvulair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taenge de huug;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure ; den wusseltj t'r döks aaf mitte stumloeazen uvulaire fricatief wen d'r in 'ne stumloeaze kónteks steit. Döks wuuertj t'r ouch aafgewusseldj mitten uvulairen approximant of tril; de litste steit den ummer inne beginposiesje vanne littergreep, dewiel d'n uvulairen approximant meistes intervocalisch of bie 'n ènjcluster veurkump.

Anger meugelike oetspraoke veure  zeen:
* : d'n alveolairen tik
* : d'n alveolairen tril
* : de stumhöbbendjen alveolaire fricatief
* : d'n uvulairen approximant
* : d'n uvulairen tril

## Zuuch ouch
* Uvulairen approximant
Stumloeaze glottale fricatief

De **stumloeaze glottale fricatief** of **stumloeas glottaal wriefklank** is 'ne mitklinker dae in inkele gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . 

Dees klank gedruueg zich fonologisch gezeen wie 'ne fricatief of 'nen approximant, mer 't óntbrèk zich ane gebrukelike karakteristieke van 'ne mitklinker. De klank wuuertj ówwels ómsjreven es 'ne "stumloeaze klinker", ómdet 't zich óntbrèk ane oetspraokplaats en -meneer van 'nen tupische mitklinker. Toch is ouch dit neet reikendj, went 't óntbrèk zich ouch ane klinkerhuuegdje enne plaats achter inne móndj, zowie det tuperendj is veur 'ne klinker.

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze glottale fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok kan in sómmige spraoke vernejdj zeen wie 'ne fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit. Bieje meiste oetspraoken is t'r aevel ieëre 'n saort aan euvergangsstaot vanne glottis, sónger 'n richtig oetspraokplaats behauve zie stumtuup. Ómdet 't den gein anger bekandje vernejjing guuef veur wrieving te maken in 't spraokkenaal, betrachte väöl fonetici  nimmieë es 'ne waore fricatief;
* De oetspraokplaats kan glottaal zeen. 't Kan aevel zoea zeen det d'r gein fricatief oetspraok haet. Wen det zoea is, den verwies "glottaal" allein nao de aerd vanne oetspraok en neet nao de plaats, de vernejjing of de turbulens. Al de mitklinkers, oetgezunjerdj de glottale, en klinkers höbben häör eige oetspraokplaats naeve de vorm vanne glottis. Wie bie alle anger mitklinkers, beïnvloje de ómligkendje klinkers de oetspraok vanne , woodoor  döks wuuertj ómsjreven es 'ne "stumloeaze klinker", dae dezelvendje oetspraokplaats es dees ómligkendje klinkers haet;
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump zowaal de stumloeaze glottale fricatief veur es de stumhöbbendje variantj. Sómmige dialekte höbben 'nen dudelike veurkäör veur eine vanne twieë (wie 't Wieërts en 't Hessels veur stumloeas; 't Mestreechs en 't Haëmets veur stumhöbbendj), dewiel sómmige spraekers ze doorein gebroeke. De stumloeaze variantj kump aevel noeatj intervocalisch veur.

## Brónne
Huug

De **huug** (Letien: *uvula*) is 't puntjig aanhingsel det me kan zeen wen me bie emes dae "aaa" zegt innen aope móndj kiek. De huug is d'n oetluiper van 't zaach verhieëmeldje. Dit liefdeil kan bie versjillige luuj 'n sterk-versjillendje gruuedje höbbe. De huug zörg veure sloeting vanne naashäöldje bie 't slikke.

Bie sómmige luuj is de huug gesplete; det kan den waere gezeen es de mins wied-gevörderdje vorm van schisis, e gesplete verhieëmeldje. Wen me gein biekómmendje aafwiekinge haet is 't gaar ónsjajelik enne meiste luuj die det höbbe weiten 't zelf gèn èns.

Bie kaelóntstaeking en ernstige allergische reaksjes kan de huug döchtig opzwellen en e glazig uterlik kriege.

De huug besteit veural oet alveolair klieren en e deil vanne musculus uvulae (wovan de res in 't zaach verhieëmeldje ligk). Dees spier kan zich sametrèkke, wodoor de huug wuuertj verkórtj.

Binne de fonetiek is de huug van belank, ómdet t'r wuuertj gebroek veur 't oetspraeke van uvulair klenk.
Lyngdal

**Lyngdal** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 8.497 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 391,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 21. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 1032.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 5,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Vestfold

**Vestfold** is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2016 had 't 244.967 inweuners en e gebied van 2.216 km². De houfsjtad is Tønsberg.

In de pervincie weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

## Gemeintes
Veerteen gemeintes ligken in Vestfold:
* Andebu
* Hof
* Holmestrand
* Horten
* Lardal
* Larvik
* Nøtterøy
* Re
* Sande
* Sandefjord
* Stokke
* Svelvik
* Tjøme
* Tønsberg
Alveolo-palataal

'nen **Alveolo-palataal** of **alveolopalataal** is inne fonetiek 'n bestumdje saort aan mitklinker. Kènmirke van dees saort aan mitklinker zeen det dee oetspraokplaats pósalveolair is, det inhèltj det de tóng de baovekantj vanne móndj aanraak in 't gebied achter de tandjwal, det de vorm vanne tóng laminaal is, det inhèltj det 't tóngblaad de baovekantj vanne móndj raak;, en det de klank zwaor gepalataliseerdj is, det inhèltj det de midde vanne tóng gebaogen is en ómhoeag kump nao 't hel verhieëmeldje.

Alveolo-palataal klenk kómme neet veur in 't Limbörgs.

## Zuuch ouch
* Alveolair
* Palato-alveolair
* Retroflex
* Palataal
Petón

**Petón**, **betón** of **betong** is e mingsel van druueg bestandjsdeiler wie gruus (wie grindj), zandj en cement, det me aanmaak mit water. Hiedoor óntsteit 'n vleujbaar massa die gemekkelik inne gewunsdje vorm kan waere gebrach. Es 'n hydraulisch bindjmiddel reageertj cement sjemisch mit water enne anger vaste bestandjsdeiler en vörmp 't oetènjelik 'n solide samekóms worin alle oetgangsmatterjale waere samegebónje toet 'n hel, doerzaam, steinechtig matterjaal det veural wuuertj gebroek inne boew.

Petón worin me iezere staven haet verwirk neump me *[[gewaopendj petón]]*. Wen dees metaalbewäöpening geit róste en daodoor 't petón duit berste, den sprèk me euver petónrot.

Óngewaopendj petón woor al bekandj bieje aaj Egyptenieëre, Grieke, Babyloniërs, Feniciërs enne Romeine. Die litste broekdjen 't ónger anger bieje boew van häör brögken en aquaducte.
Leukermaer

't **Leukermaer** is 'n 18ha groeët maer en watersportgebeed det huurt beej 't platske Wel, t'n zude van Niej-Berge. Es me kalt van 't Leukermaer, wuurt dök ónderscheid gemak tösse de groeëtere plas, waoróp watersport beoefend wuurt en 't kleiner strandbad, det officieel de naom *Strandbad Seurenheide* draog. De watersportplas haet 'n jachhave en is via 'n veurhave einerzieds mit de Maas en anderzieds via ein kenaal mit 't Reindersmaer verbónde, det wiejer in 't Nationaal Park De Maasdune leejt. De maere zeen óntstange es gevólg van zandwinning.

Beej 't Leukermaer gaef 't ouk 'n vekansiepark, 'ne sportherberg en mierdere campings.

## Weblinks
*Strandbad Seurenheide
Siêbegewâlds

't **Siêbegewâlds** is 't Kleverlands dialek det in 't dörp Siêbegewâld gekald wuurt. Doordet vuuel luuj oet 't Gelderse Groesbeek zich heej in de neugetieënden ieëw gevestig hebbe, haet 't dialek vuuel euvereinkómste mit 't dialek van det dörp. 

## Externe link
*Waordelies van 't Siêbegewâlds dialek
Sjroef

'n **Sjroef** is e middel veur twieë of mieë veurwirpe mit einanger te verbinje. Ze besteit oet e cilindervörmig deil worómhaer 'ne sjroefdraod is aangebrach, mit aan ein oetènj 'n verbreijing, de kop, worin op 't oetènj 'n gleuf of 'n anger oetdeping, wie e kruuts, is aangebrach, worin de sjroevedrejjer pas.

'n Sjroef wuuertj mit 'ne sjroevedrejjer of 'nen accutol ane baovekantj vanne kop aangedrejdj. Es 't aandrejje ane boetekantj vanne kop gesjèdj, den sprèk me van 'ne bout.

Sjroeve mit e draodènj det langs de ganse lingdje 'ne gelieken diamaeter haet waere in moorsjroeven of tapgater gedrejdj; sjroeve mit e puntjig oetènj waere drek in 't bevestigingsmatterjaal gedrejdj.
Arseen

**Arseen**, **arsieën** of **arsenicum** is e sjemisch element mit es symboeal **As** en 't atoeamnómmer 33. 't Is e metalloied det 'n aantaal versjillige allotroeape kèntj. De alderbekandjste vorm is gries arseen. Dit haet 'n structuur die me kan vergelieke mit 'n geboecheldje vorm vanne grafietstructuur. De dampfaas bevatj As4-molecule, de me kan vergelieke mit die van wit fosfor. d'n Damp kan bie lieëg temperature waere gecondenseerdj toet 'ne moleculaire gaelen allotroop dae de grótste vergiftigheid en reactiviteit vertuuentj. Juus wie wit fosfor is gael arseen leechgeveulig en geit t'r inne gries vorm euver ónger invlood van leech. Naeve dees twieë vörm guuef 't ónnag 'n zwarte faas die 'n structuur haet die me kan vergelieke mit die van roeaje fosfor.
Hoedkónde

De **hoedkónde** of **dermatologie** is d'n tak binne de genaeskónde dae zich besjeftig mit aandeuninge vanne hoed, de naegel enne haor; same waere dees aandeuninge den hoedgekrenkdje geneump. 'nen Dokter dae hoedkónde es specialisaasje haet neump me 'nen hoeddokter of 'nen dermatoloog.

Hoedgekrenkdje zeen hieël algemein (dink beveurbeildj aan eczeem, hoedkenker, geslechsgekrenkdje wie chlamydia en kaalheid); 't guuef bao gein luuj die neet aventoe get ane hoed höbbe. De diagnostiek van hoedgekrenkdje besteit in ieëste instansje veural oet inspeksje: gooj betrachting en de besjrieving daovan. Daonaeve is de veurgesjiechte (ouch waal anamnees geneump) van belank. Sómtieds is wiejer vorsjing nuuedig, meistes bloodóngerzeuk of microscopisch óngerzeuk van e biop (e monster vanne aangetasdje hoed). Väöl hoedgekrenkdje höbbe neet allein betrèkking oppe hoed, mer ouch op anger orgaanstèlsele.
Bilabialen approximant

De **bilabialen approximant** of **bilabiaal glitsjklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne bilabialen approximant zeen:
* De meneer van oetspraok is approximant, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig door 't spraokkenaal te vernejjen oppe oetspraokplaats, meh neet zowied det 'nen turbulente lóchstroum óntsteit;
* De oetspraokplaats is bilabiaal, det inhèltj det t'r mit bei luppe wuuertj oetgespraoke;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs is de bilabialen approximant de gebrukelike oetspraok veure klank dae me mitte litter  waerguuef. De bilabialen approximant geldj es 'nen haafklinker dae aafwusseltj mitte toewe gerónjen achterklinker  (*oe*); in dit val en bie en anger gerónje achterklinkers wuuertj t'r döks waal labio-velair  oetgespraoke. Dees labio-velair oetspraok mót ieërehaer in edere posiesje zoea geklónken höbbe. Gewuuenlik is de bilabialen approximant stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge.
Megadivers land

***Megadivers land*** is de naom veur e zevetien-tal len wat door de natuurbehajdsorganisatie Conservation International aongeweze es land mèt 'n oongewoen groet deil vaan de Eerdse biodiversiteit. De zeventien len herberge same mier es de hèlf vaan 't aontal soorte op Eerd en höbbe edert aofzunderlek e groet aontal endemische soorte. 't Geit euver 't algemein um groete len, in de trope of subtrope, en soms mèt 'n lang historische aofzundering (zuug ouch eilandfauna). De zevetien len woorte in 1998 aongeweze.

Gein inkel Europees land vèlt oonder de megadiverse len.

## Lies
Alveolairen approximant

d'n **Alveolairen approximant** of **alveolair glitsjklank** is 'ne mitklinker dae in versjillige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . d'n Alveolairen approximant haet feitelik twieë variantje (zuuch bie kènmirke).

Pósalveolair en lichtelik gelabialiseerdj is dit de Brits Ingelse : . Wiejer kump de klank ouch veur in 't dialek van Leie.

## Kènmirke
Kènmirke vannen alveolairen approximant zeen:
* De meneer van oetspraok is approximant, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig door 't spraokkenaal te vernejjen oppe oetspraokplaats, meh neet zowied det 'nen turbulente lóchstroum óntsteit;
* 't Guuef twieë oetspraokplaatse;
*# Waor alveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
*# Pósalveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad achteren tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
Dees klank kump normaal gespraoke neet veur in 't Limbörgs, mit oetzunjering van snel spraok.
Centrale mitklinker

'ne **Centrale mitklinker** is 'ne mitklinker dae wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje (lateraal). De meiste mitklinkers in 't Limbörgs zeen centraal. 

Inkel veurbiljer van centraal mitklinkers zeen de nasale, de gewuuen fricatieven en approximanten enne plosieve.
Approximant

**Approximante** of **glitsjklanke** zeen mitklinkers die waere vervaerdig door 't spraokkenaal te vernejjen oppe oetspraokplaats, meh neet zowied det 'nen turbulente lóchstroum óntsteit. Hiedoor kónne approximante waere gezeen es tösse de fricatieven enne klinkers. Óngere approximante valle haafklinkers, wie de palatalen approximant , en ouch de lateraal approximante.

In 't Limbörgs zeen de approximante gewuuenlik stumhöbbendj. Döks waere ze ouch toegeveug tösse twieë opeinvölgendje klinkers.

Approximante zeen sonorante.
Palataal

'ne **Palataal** is 'n saort aan mitklinker dae t'r wuuertj oetgespraoke door 't middelste vanne tóng of 't bakdeil daovan op te duje nao 't hel verhieëmeldje. 

Eine vanne wieds-verbrèdje klenk in spraoke is de palatalen approximant , mer ouch is de palatale nasaal  hieël väöl veurkómmendj (in zoeaget 35% vanne spraoken oppe werreld). Inne meiste spraoke contrasteertj de palatale nasaal neet mit palataal plosieve, zowie de stumloeaze palatale plosief , meh mit pósalveolair affricate, wie . De Limbörgse dialekte mit mouillering zeen den ouch biezunjer in det ze de palatale nasaal zowaal mit pósalveolair affricaten es mit palataal plosieve contrasteertj; anger spraoke worin det ouch gebeurtj zeen 't Tsjechisch, Slowaaks, Hongaars en Albanees.

Bie väöl spraoke, worónger 't Nederlandjs, waere palataal klenk neet fonematisch óngersjeie van palataal clusters: *unionist* . In 't Limbörgs is det van aadshaeroet waal 't val: *Sjènne*  taenge *patiënt*  ( is 'n apaart cluster van 't foneem ); ónger invlood vanne Nederlandjse standerdspraok is dit óngersjied aevel troebbel gewaore. 'n Anger spraok die dit óngersjied nag dudelik haet is 't Spaans: *uñón*  "groeate nagel" taenge *unión*  "uunje/unie"; mer ouch in 't Frans: *les jeux*  "de speller" taenge *les yeux*  "de ouge".

## Zuuch ouch
* Palatalisatie en mouillering
* Alveolair
* Alveolo-palataal
* Palato-alveolair
* Retroflex
Sakse-Anhalt

**Sakse-Anhalt** is 'ne deilstaot in 't midde vaan Duitsland. Op 9 juli 1945 woorte de Regierungsbezirken Maagdebörg en Merseburg vaan de veurmaolege Prusische provincie Sakse en het land Anhalt door het Sovjet-bestuur samegeveug, en op 21 juli 1947 woort de provincie Saksen-Anhalt verheve tot Land Sakse-Anhalt. Op 25 juli 1952 woort het land Sakse-Anhalt evels weer opgeheve en opgedeild in de distrikte Halle en Maagdenbörg. Nao de Duitse hereiniging in 1990 woort de deilstaot in iere herstèld.
Nachrodt-Wiblingwerde

Nachrodt-Wiblingwerde is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 29,03 km² en 6644 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 229 de veerkante kilometer. De op 305 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
 Image:Wiblingwerde-Kirche1-Asio.JPG|De dörpskèrk vaan Wiblingwerde, *St. Johannes*
Sjleeswiek-Holstein

**Sjleeswiek-Holstein** is de mies noordeleken deilstaot vaan Duitsland en ligk tösse de Noordzie en de Ooszie in. In 't noorde grens de staot aon Denemarke. De groetste stad vaan d'n deilstaot is ouch zien hoofstad, naomelek Kiel. De twiede stad is Lübeck.

## Demografie
't Gief veer officieel taole in Sjleeswiek-Holstein: Nedersaksisch (Platduits), Fries (Noord-Fries), Deens en Hoegduits. 't Nedersaksisch gelt es 'n striektaol; 't Deens en 't Fries zien minderheidstaole.
Mark Mazower

**Mark A. Mazower** (oetgesproke op ze Ingels, wie: /məˈzaʊər/; 20 fibberwarie 1958, Londe) is 'ne Britsen historicus. Zien expertise is Griekeland, de Balkan en, mie algemein, de Europesen 20en iew. Heer is allewijl 'ne professor vaan historie op de Columbia University in New York City. Heer is oonder aandere bekind vaan zie book *Dark Continent: Europe's 20th Century* (*Duuster Continent: Europa's 20e Iew*) oet 1998, boe-in heer beargumenteert tot de triomf vaan de democratie in Europa neet vas stoond mer ieder e rizzeltaot vaan touwval en de polletieke erremeuj vaan börgers en leiers, dee klein des 'nen doorslaag waor. Veur dit en aander beuk wón heer versjeie prijze.

## Brón
* Ingelstaolege Wikipedia
Turinge

**Turinge** is 'ne deilstaot in 't midde vaan Duitsland. Turinge oontstoont op 1 mei 1920 door samenveuging vaan de Turingse staote, de in 1918 tot vrijstaote daan wel volksstaote verklaorde monarchieë Saksen-Wimar-Eisenach, Saksen-Altenburg, Saksen-Meiningen, Reuss, Vrijstaot Schwarzburg-Rudolstadt en Schwarzburg-Sondershausen.
Re (Nórwaeg)

**Re** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Vestfold in Nórwaeg. De gemeinte had 8.243 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 224,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 36,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 0716.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Østfold

**Østfold** is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2016 had 't 262.523 inweuners en e gebied van 4.183 km². De houfsjtad is Sarpsborg.

In de pervincie weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

## Gemeintes
Achteen gemeintes ligken in Østfold:
* Aremark
* Askim
* Eidsberg
* Fredrikstad
* Halden
* Hobøl
* Hvaler
* Marker
* Moss
* Rakkestad
* Rygge
* Rømskog
* Råde
* Sarpsborg
* Skiptvet
* Spydeberg
* Trøgstad
* Våler
Markersjtif

:*Dit artikel geit euver 'n saort sjtif; veur de gemeinte in Nórwaeg, zeen: [[Marker (Nórwaeg)]].*
----

'n **Markersjtif** of 'ne **marker** (anger benaminge: *arceersjtif*, *accentueersjtif*, *markeersjtif* of *fluo(r)sjtif*) is 'n viltsjtif die is bedoeld óm tekste mit te markere of veurwirpe herkinbaar te labele.

Markersjtifte in 'n fluorescerende fel kleur waere beveurbeeld gebroek veur sjtökker teks te markere. De laesbaarheid teks blief hiebie den gewaorbórg.

Markersjtifte verzeen van ónoetwasbaren ink (veur permanent te markere) waere beveurbeeld gebroek veur kleiersjtökker of anger veurwirpe te verzeen van 'n identificatie.

De kleure van 'n markersjtif kinne wissele (van gael en oranje tót greun en blaw tót paars en raos).
Hobøl

**Hobøl** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 4.564 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 140,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 32,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 0138.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 5,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Lies van börgemeisters van Pieël en Maas

Dit is 'n lies van börgemeisters van de gemeinte Pieël en Maas. Ze is op 1 januari 2010 óntsjtange oet de gefuseerde gemeintes Helje, Kessel, Bree en Mael.

## Brón
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Antibiotica

**Antibiotica** is e begrip det betrèkking haet op stoffe van organischen oearsprónk die gekrenkdjeverwèkkers (mit naam bacteriejen in 't lief) bestrieje, dit naeve chemotherapeutica, stoffe die dore miens langs synthetische waeg zeen berèdj. E veurbild van die litste categorie zeen middele wie Salvarsan enne groep vanne sulfonmide (óntdèk rónjelóm 1935). Allewiel wuuertj dit óngersjied neet mieë strik gehandjhaag en sprèk me bie alle stoffe die aan luuj kónne waere toegedeendj veur bacterieel infeksjes te bestriejen euver antibiotica. Mitte term chemotherapeutica waeren allewiel specefieker anti-kenkermiddele gemèndj.

't Ieëste antibiotiek penicillien woort in 1928 óntdèk door Alexander Flemming es de wirkzaam stof van 'ne sjummel: *[[Penicillium notatum]]*. Allein in 1941 versjene de ieëste publikaasjes van toepassingen op luuj. Later koom dao 't streptomycien nag bie en alderhenj aan aafgelèdje middele.

De óntdèkking van antibiotica wie penicillien mèndje 'n doorbraak inne bestrieje van gekrenkdje kaenen en me sprook den ouch van e "wónjermiddel", det 'n groeate effectiviteit haw mit gering biewirkinge.
Amazone

't Begrip ***amazone*** kin verwieze nao:

* E legendarisch volk bestaond oet allein vrouwlui, geneump bij oonder mie Herodotus; zuug Amazones (volk);
* 'ne Vrouweleke ruter (zuug ouch rije);
* 'n Revier in Zuid-Amerika, zuug Amazone (revier)
** 't Amazonegebeed
** Diverse deilgebeje mèt de naom Amazonas
Velairen approximant

De **velairen approximant** of **velair glitsjklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

De stumhöbbendje labio-velairen approximant  wuuertj döks ómsjreven es 'ne gelabialiseerdje velairen approximant .

## Kènmirke
Kènmirke vanne velairen approximant zeen:
* De meneer van oetspraok is approximant, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig door 't spraokkenaal te vernejjen oppe oetspraokplaats, meh neet zowied det 'nen turbulente lóchstroum óntsteit;
* De oetspraokplaats is velair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen 't zaach verhieëmeldje;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kan de velairen approximant 'ne zeldjzamen allofoon vanne stumhöbbendje velaire fricatief zeen.

Dökker kump t'r veur tösse twieë klinkers. Ouch geldj t'r es 'nen haafklinker dae aafwusseltj mitte toewe gerónje centrale klinker  (*uu*). Gewuuenlik is de velairen approximant stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge.
Vegetatie

**Vegetatie** is 'ne term dae verwies nao biejeinkómste van plantjsaorte en de gróndjbedèkking die die levere. 't Is 'nen algemeinen term zónger specifieke verwiezing nao bestumdje taxa, laevesvörm, structure, ruumdjelike verspreijing of ènnige anger specifieke botanische of geografische karakteristieke. Vegetatie hèltj ummer samenhank mit de plaats wo die veurkump. De weitesjap vegetatiekónde (fytocoenologie of plantjsociologie) is de weitesjap die zich besjeftig mit vegetatie.

## Kènmirke
Inkele kènmirke van vegetatie zeen:
* De samestèlling van de vegetatie is ónwillekäörig: neet al de plantje greuje spontaan same;
* 't Geuf samenhank mit de plaats wo de plantje greuje en mit anger bioatische en abioatische factore: samenhank tösse biotoap en laevesgemeinsjap;
* De vegetatie haet structuur: ruumdjelik en in d'n tied;
* De vegetatie haet textuur: dink aan diversiteit aan saorte, greujvörm en laevesvörm en -strategieje;
* E vegetatietuup haet 'n minimaal ruumdje nuèdig veur zich te kinne óntwikkele.
Velair

'ne **Velair** of 'ne **velaar** is 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen 't zaach verhieëmeldje. Veurbiljer van velaire zeen de stumloeazen  en stumhöbbendje velaire fricatief  ('n vorm vanne zaachte g), de stumloeazen  en stumhöbbendje velaire fricatief  enne velaire nasaal  (de *ng*-klank).

Ómdet 't verhieëmeldje inne móndj betrèkkelik oetgebrèdj is enne bewaeginge vanne baktóng neet gans percies zeen, óngergaon velaire döks assimilaasje, wobie de exakte oetspraok nao veur of nao achter geit, aafhenkelik vanne kwaliteit vannen aangrenzendje klinker. Dit gebeurtj ouch inne meiste Limbörgse dialekte, wobie de  beveurbeildj lichtelik gepalataliseerdj wuuertj inne naobieheid van veurklinkers enne d'r juus lichtelik uvulair wuuertj oetgespraoke bie achterklinkers:  *kindj* taenge  *kat*.

## Zuuch ouch
* Palataal
* Uvulair
Amazonas

***Amazonas*** is de naom vaan veer subnationaal verdeilinge in 't Amazonegebeed:

* 'ne Staot vaan Brazilië, zuug Amazonas (Brazilië);
* E departemint vaan Colombia, zuug Amazonas (Colombia);
* 'n Regio vaan Peru, zuug Amazonas (Peru);
* 'ne Staot vaan Venezuela, zuug Amazonas (Venezuela)

;Zuug ouch
Amazone
Krenkde vaan Alzheimer

De **krenkde vaan Alzheimer** is 'n progressief krenkde aon 't centraol zenuwstèlsel (de herses), die normaal gezeen (neet ummertouw) op awwere leeftied optrejt. 't Is de mies veurkoumende vörm vaan dementie; de begrippe weure soms dooreingehaold. Alzheimer zörg veur 't bekneld rake en daonao aofsterve vaan hersecelle door de vörming vaan plaques, huipkes eiwit die de synapse blokkere. Wie die plaques ziech vörme is oonbekind; recent oonderzeuk suggereert tot prione debij betrokke zien. De krenkde is neet in strikte zin erfelek, meh diverse gene speule es risicofactore 'n rol. Wijer risicofactore zien obesitas, hersesjaoj en aondoeninge wie depressiviteit. Alzheimer is ummer duujelek (dèks indirek door complicaties), meh door de langen door dee de krenkde kin höbbe (en d'n hoegen leeftied boe-op me ze miestal krijg) zal 'ne lijer ouch dèks aon get aanders sterve.

De krenkde vaan Alzheimer heet 'ne langen incubatietied. Wienie ze manifes weurt, gebäört dat gemeinelek mèt symptome die nog aon gewoen verawwering kinne weure touwgesjreve. Es ierste trejt sjaoj aon 't kortetermiengeheuge aon 't leech. Later vertuint de patiënt ouch sjaoj aon 't langetermiengeheuge (herinneringe aon de kindertied es lèste), taolprobleme, stummingswisselinge, verlees vaan motivatie en desoriëntatie (zelfs in 'n veurheen vertrouwde umgeving). In 't lèste stadium vaan de krenkde weurt me neet allein geistelek, meh ouch liefelek oonmechteg. De patiënt weurt in zien krenkde touwnummend aofhenkelek vaan zörg door aandere, oetindelek in professioneel han.

De krenkde oontlient häöre naom aon d'n Duitsen arts Alois Alzheimer, dee ze in 1906 besjreef. In ierste instantie betrof 't begrip allein de zeldzaom gevalle tot de krenkde bij lui vaan middelbare leeftied veurkaom; dementie bij awwere woort normaal gevoonde en neet es krenkde gezeen. Pas in de jaore 1970 kaom me tot de consensus tot ouch seniel dementie in de mieste gevalle oonder 'tzelfde krenkdebeeld vèlt.
Nui-Aquitanië

**Nui-Aquitanië** (Frans: *Nouvelle-Aquitaine*, Baskisch: *Akitania Berria*, Occitaons: *Nòva Aquitània*) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Aquitaine, Limousin en Poitou-Charentes woorte samegeveug. In 'n Internetstumming woebij käös waor oet veer naome kaom de naom *Nouvelle-Aquitaine* (*Nui-Aquitanië*) nao väöre es nuie naom. De nuie naom is op 13 september 2016 vasgestèld door de Raod vaan Staote.

## Rifferenties
Parlemint

E **parlemint** of 'n **volksvertrejjing** is e regerend orgaon wat besteit oet e groet aontal lui mèt väölal geliekweerdege positie, die bij mierderheid beslissinge mote numme. De leie vaan e parlemint kinne door directe of indirecte verkezing, beneuming vaan bovenaof of vererving weure aongeweze. E parlemint weurt geach same te wèrke mèt de regering en/of 't staotshoof. Landsbesture boebij 't parlemint de veurnaomste mach heet neump me *parlementair* (i.t.t. beveurbeeld 'n *presidentieel rippubliek*). De naom *parlemint* is miestens gerizzerveerd veur staote en deilstaote, allewel tot 'n gemeinteraod in weze volgens 'tzelfde principe functioneert. In modern democratieë is 't parlemint 't belaangrieks deil vaan de legislatieve mach.

Parleminte en vergeliekbaar verzamelinge zien al bij de alderajdste volker bekind; zoe had me in 't aajd Roeme de Senaot en kóste de aw Germane 't *[[(ge)ding (verzameling)|(ge)ding]]*. In de middeliewe verzamelde keuninge dèks hun lienmaander (de edele) um ziech heer es parlemint. In Ingeland woort de keuning evels al gaw gedwónge um ouch 't volk 'n stum te geve; de börger brach heer oonder in 't Liegerhoes en zoe oontstoont 't ierste twiekamereg parlemint, 'n constructie die me allewijl in väöl len trökzuut. In de Vreugmodernen Tied trokke voorste de mach nao ziech touw, boedoor 't parlemint neet mie nudeg waor (absolutisme). In Fraankriek kaome de États-Général tösse 1614 en 1789 neet mie bijein. De Franse Revolutie brach dao radicaol verandering in; zeker in häör ierste faas streefde ze 'n oetgesproke parlementair bestuur nao. Heidoor waore voorste in de negentienden iew gedwónge parleminte serieus te goon numme; zeker nao 't revolutiejaor 1848 kraoge ze ummer mie mach. 'n Wijer verandering vaan de Franse Revolutie waor de inveuring vaan gesjeie machte; sindsdeen spreke parleminte gei rech mie, wat ze daoveur (zjus wie voorste) soms wel dege.

't Nederlands parlemint weurt Staote-Generaol geneump. 't Zetelt in D'n Haag en besteit oet 'n Ierste en Twiede Kamer. In 't Belsj gief 't zès parleminte, wat te make heet mèt de diverse deilstaote en gemeinsjappe; 't Belsj federaol parlemint is twiekamereg en zit aon de Wètstraot in Brussel.
Bourgogne-Franche-Comté

**Bourgogne-Franche-Comté** is d'r naam van ing regio i Frankriek. De regio besjteet seër 1 januari 2016, toen de vuurmalige regio's Bourgondië en Franche-Comté woeëde samegeveug. D'r naam is  op 28 september 2016 vasgesjteld durch  d'r Road va Sjtate.
Bretagne

**Bretagne**, (Bretoens: *Breizh*; Gallo: *Bertaègn*) is d'r naam van ing regio en gelieknamig sjiereilank i Frankriek. Bis 1941 hoeëte 't departement Loire-Atlantique, mit Nantes as hoofsjtad, óch tot Bretagne. De hüj regio kunt vuur 80% uëveree mit de kultoer-historische regio die 't ganse sjiereilank umvatde. De hoofsjtad is Rennes en anger groeëte sjteëj zint Brest, Vannes, Quimper en Saint-Malo. 

## Naamgeëving
D'r naam Bretagne hat dezelfde oersjprung as deë va Groeët-Brittannië. I vöal sjproake weëd ungersjeid gemak tusje de twieë gebeder. Zoeë zaat me op 't Ingelsj *Brittany* teënge-uëver *Great Britain* en op 't Franzuësisj *Bretagne* teënge-uëver *Grande Bretagne*.

## Weblinks
*www.bretagne.bzh
Centre-Val de Loire

**Centre-Val de Loire** is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio hètde veur 15 jannewarie 2015 Centre. Hiel belaankriek veur de regio, veural toeristisch, is de Loirevallei.

## Rifferenties
Île-de-France

**Île-de-France** is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De naom vaan dizze regio duuk al in 1387 op. Inwoeners oet Île-de-France weure *Franciliens* en *Franciliennes* geneump.

## Afkomsteg oet Ile-de-France
* Dagobert I (603 - 639), Frankisch voors
* Alexis de Tocqueville (1805 - 1859), politicoloog
* Louis Daguerre (1787-1851), pionier vaan de fotografie
* Mistinguett (1875 - 1956), zangeres
* Jacques Tati (1907 - 1982), cineas
* Marie-Claire Alain (1926 - 2013), organis
* Jean Paul Gaultier (1952), couturier

## Rifferenties
Occitanië

**Occitanië** (Frans: *Occitanie*, Occitaons: *Occitània*, Catalaons: *Occitània*, Spaons: *Occitania*) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Languedoc-Roussillon en Midi-Pyrénées woorte samegeveug. De nuie naom is per 30 september 2016 vasgestèld door de Raod vaan Staote.

## Rifferenties
Hauts-de-France

**Hauts-de-France** is 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 wie de veurmaolege regio's Nord-Pas-De-Calais en Picardie woorte samegeveug.

## Rifferenties
Normandie

**Normandie** is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Basse-Normandie en Haut-Normandie woorte samegeveug. De huidege regio kump groofeweg euverein mèt de historische provincie Normandië.

## Rifferenties
Pays de la Loire

**Pays de la Loire** is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. Ze besteit oet de aw provincies Maine, Anjou, en deile vaan Poitou en Bretagne.

## Rifferenties
Provence-Alpes-Côte d'Azur

**Provence-Alpes-Côte d'Azur** (Occitaons: *Provença-Aups-Còsta d'Azur*, Italiaons: *Provenza-Alpi-Costa Azzurra*) (aofgekort tot **PACA**) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. 't Is de op twie nao belaankriekste economische regio vaan Fraankriek, na Île-de-France en Auvergne-Rhône-Alpes.

## Rifferenties
Regio's vaan Frankriek

De **regio's in Fraankriek** (Frans: *régions*) zien te vergelieke mèt de provincies in Belsj en Nederland. 't Is de ierste verdeiling vaan 't land. In tegestèlling tot in Belsj en Nederland zien de Franse regio's wijer verdeild in departeminte boe de Belzje en Nederlandse provincies qua oppervlak mèt euvereinkoume.

Frankrijk heet achtien regio's. Twelf op 't Europees vasteland, Corsica wat 'nen apaarte status heet en de vijf Euverziese regio's, die samevalle mèt de vijf Franse euverziese departeminte. Tot 1 januari 2016 bestoont Fraankriek oet 22 Europese regio's, mer op 23 juli 2014 naom de Assemblée Nationale 'n wèt aon die 't aontal trök zou bringe.

## Regio's

## Rifferenties
Departeminte vaan Fraankriek

't **Departemint** (*département*) is de daarde bestuurslaog in Fraankriek, nao 't nationaol niveau en de mier recente, hoegere niveau vaan regio's. Ze zien te vergelieke mét provincies in Nederland en Belsj. De departeminte zien weer oonderverdeild in arrondisseminte en kantons, die weer oonderverdeild zien in communes (gemeintes).

Fraankriek heet 102 departeminte: 97 in Fraankriek zelf en 5 euverziese departeminte.

De departeminte höbbe allemaol 'ne nómmer. Die zien in 1922 op alfabetische wijs vasgestèld. Die nómmers koume trök op de nómmerplate vaan Franse oto's en es de ierste twie ciefers vaan de poscode.
Lies van börgemeisters van Venlo

Dit is 'n **lies** van alle **börgemeisters** dae de **gemeinte [[Venlo]]** haet gehad. De börgemeisters woorte tot 1796 jäörliks gekaoze door de schepene. Eine peijbörgemeister waas 'nen börgemeister dae belas waas mit de stadsfinanciën. Vanaaf 1679 regiert mer einen börgemeister per ambstied.  

## Brón
Dees lies is euvergenome van de Nederlandse Wikipedia.
Salem

**Salem** kin verwieze nao:
* Salem (Baden-Württemberg)
* Salem (Zwede)
* Salem (Massachusetts)
* Salem (Oregon)
Grammofoonplaat

'n **Grammofoonplaat** is 'ne sjijfvörmegen, analoge geluidsdreger. 't Geluid is opgeslage in zoegeneumde groeve, die achterein spiraolvörmeg in 't verlengde ligke en mèt 'n naoje tot klinke weure gebrach. Sinds jaor en daag weurt 't geluid daonao versterk mèt luidsprekers. Es regel is 'n grammofoonplaat aon twie kante aofspäölbaar. 'n Installatie boe-op me grammofoonplate kin drejje neump me 'ne grammofoon, 'ne platespeuler, 'n drejtaofel of 'ne pick-up.

De ierste grammofoonplate waore vaan sjellak en bevatde oongeveer drei menute speultied per kant. Ze kaome aon 't ind vaan de negentienden iew op de merret, meh hadde tot aon d'n Ierste Wereldoorlog sterke concurrentie vaan de fonografische cilinder. De aofspäölsnelheid varieerde meh laog roond de 78 toere per menuut. De oetvinding vaan 't versterk opnumme roond 1930 zörgde veur 'ne natuurlekere klaank en naovenant groeter populariteit veur opgenome meziek. Ind jaore 1940 kaome plate vaan polyvinylchloride (PVC, vinyl) op de merret, boe-op me väöl mie meziek kwiet kin en die daobij (zier in tegestèlling tot sjellak) oonbreekbaar zien. De langspäölplaat vaan 33 toere, de single vaan 45 toere en de EP (die qua lengde detösse zit en allebei de snelhede kin höbbe) duide de sjellakplaat binne de tien jaor gans oet de merret.

De grammofoonplaat woort op häör beurt weer verdrónge door de opkoms vaan de cd in de jaore 1980 en 1990. Dit digitaol medium heet 'n aontal veurdeile bove de grammofoonplaat: plate sliete aof door väölvöldeg gebruuk, rake gemekelek versjendeleerd (en de sjaoj is good te hure) en zien neet gans vrij vaan bijgeluid (*wow*, *flutter*, *rumble*). Toch is de grammofoonplaat noets gans oetgestorve. Dj's zien ze blieve gebruke veur diverse specialistische touwpassinge, en popleefhöbbers (veural in de wereld vaan de indiepop) zien ze in touwnummende maote goon koupe es *collector's item* in 'nen tied tot meziek veural virtueel weurt verspreid.
Etalle

**Étalle** kin verwieze nao:
* Étalle (Belsj), 'n gemeinte in de Belzje provincie Luxemburg
* Étalle (Fraankriek), 'n gemeinte in 't Franse departemint Ardennes
Uvulair

'nen **Uvulair** is 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen of kórtbie de huug. Uvulair klenk bevinje zich juus get mieër achter inne móndj es velaire. 

De bekèndjsten uvulaire klank in 't Limbörgs is de kael-r; dees kan zowaal 'nen uvulairen tril es 'ne stumhöbbendjen uvulaire fricatief zeen.

'nen Angere bekèndjen uvulair is de *[[hel g]]* van 't naordelik Nederlandjs; dit is de stumloeazen uvulaire fricatief.

## Zuuch ouch
* Velair
* Glottaal
Karinthië (deilstaot)

**Karinthië** (Duits: *Kärnten*, Sloveens: *Koroška*, Beiers: *Kärntn* of *Karntn*) is 'nen deilstaot (*Bundesland*) van Oostenrijk. De hoofdstad is Klagenfurt, wat ouch de groetste stad vaan d'n deilstaot is (90.141 inwoeners). In Karinthië woent 'n minderheid vaan Slovene.

## Inverdeling
D'n deilstaat is oonderverdeild in 2 zelfstendege stei (*Statutarstädte*) en 8 distrikte (*Bezirke*).

### Zelfstendege stei
* Klagenfurt
* Villach

### Distrikte
* Spittal an der Drau
* Hermagor
* Villach-Land
* Feldkirchen
* St. Veit an der Glan
* Klagenfurt-Land
* Völkermarkt
* Wolfsberg
Neder-Oeësteriek

**Neder-Oeësteriek** (Dütsj: *Niederösterreich*; Beiesj: *Niedaöstareich*, *Niedaestareich*) is 'nen deelsjtaat van Oeësteriek. Vuur 1986 woar Wene de hoofsjtad, meh seër dat joar is dat Sankt Pölten, die óch de groeëtste sjtad is mit 53.445 iwuënesj. D'r sjtaat is qua oppervlaak d'r groeëtste en qua iwuënertal d'r twieë noa groeëtste. E grens aan 't noarde aa Tsjechië, aan 't noardoeëste aa g'n Sjlowakei, aan 't zuudoeëste aa ge Burgenland, aan 't zude aa Stiermarke en aan 't weste aan Opper-Oeësteriek. E umringt gans Wene.

## Geografie
D'r 19.186 km² groeëten deelsjtaat weëd traditioneel i veer kertere opgedeeld: 't Weinviertel in 't noardoeëste, 't Waldviertel in 't noardweste, 't Mostviertel in 't zuudweste en 't Industrieviertel in 't zuudoeëste. De Donau vörmt de grens tusje 't noardelige Wald- en Weinviertel en de zudelige Most- en Industrieviertel. Geografisch gezieë hat jieëker viertel wier 'n anger geologische sjtructuur. Zoeë ligk 't Mostviertel al vuur e wichtig deel i de Alpe, dewiel 't Waldviertel besjteet oet e lieëg granietplateau. 't Weinviertel is doateënge heuvelachtig en vröchbaar en 't Industrieviertel ligk i de Wiener Becken.

D'r hoeëgsten berg is d'r Schneeberg deë 2.076 meter hoeëg is. De Donau is wieëdoet de wichtigste reveer. Anger wichtige revere zint de Kamp, Krems en de Lainsitz. Zudelig mónge de Enns, Ybbs, Erlauf en Melk i g'n Donau oet. Groeëte mere guëf 't neet ech, behauve 't sjtoewmeer Ottenstein dat 4,3 km² groeët is. 't Groeëts natoerlige meer is d'r Lunzer See, mit 'n oppervlaak van 0,69 km².
Sjtiermarke (deelsjtoat)

**Sjtiermarke** (Dütsj: *Steiermark*; Beiesj: *Steiamoak*; Sjloveens: *Štajerska*) is 'nen deelsjtaat van Oeësteriek. E is d'r twieë noa groeëtsten deelsjtaat van 't lank qua oppervlaak. Sjtiermarke grens aan Opper-Oeësteriek en Neder-Oeësteriek aan 't noarde, aa ge Burgenland aan 't oeëste, aa Sjlovenië en Karinthië aan 't zude en aa Salzburg aan 't weste. De hoofsjtad is Graz, de twieë noa groeëtste sjtad van Oeësteriek. 

## Geografie
Sjtiermarke hat 'n oppervlaak van 16.401 km². De grens mit Sjlovenië is 145 kilometer lang, oeë mit d'r deelsjtaat de kótste grens mit 't boetelank van alle nuëge deelsjtate hat, mit oetzundering va Wene. De binnegrens mit anger Oeësteriekse deelsjtate is i totaal 870 kilometer lang. Sjtiermarke weëd ungerverdeeld i mieëder regio's, oeë unger Obersteiermark, Weststeiermark en de Oststeiermark. Graz en umgeëving weëd aageduud mit "Mittelsteiermark", dewiel Wes- en Oeëssteiermark bei-ee vuur d'r Ieësjte Weltkreeg óch Mittelsteiermark heesjde. Toen woeëd mit "Untersteiermark" de Sjloveenssjproakige gebeder bedoeld. Dit gebeed kam noa d'r Weltkreeg aa Kuëninkriek Joegosjlavië en 't ligk noe i Noard-Sjlovenië. De Untersteiermark moog me evvel neet verwarre mit de "Südsteiermark", 't mieës zudelige deel van 't hüj Sjtiermarke, al zint die name i de umgangssjproak synonieme gewoeëde.
Stiermarke

**Stiermarke** kin verwieze nao:
*Stiermarke (gebeed), 'n grenseuversjrijende  regio in Oosteriek en Slovenië
*Stiermarke (deilstaot), 'n deilstaot vaan Oosteriek
*Stiermarke (provincie), 'n provincie in Slovenië
*Hertogdom Stiermarke, 'n veurmaoleg hertogdom wat euvereinkoum mèt de regio Stiermarke
Tirol

**Tirol** kin verwieze nao:
* de Oosteriekse deilstaot Tirol
* de regio Tirol gelege in Oosteriek en Italië 
* de gemeinte Tirol in Zuid-Tirol
OSIRIS-REx

**OSIRIS-REx** is 'n ruimtesonde die is gelanceerd op 9 september 2016 um 1:05 Nederlandsen tied. De missie vaan OSIRIS-REx waor um te vlege nao 'n asteroïde geneump 101955 Bennu, kort Bennu, die te bestudere, e moonster te numme, en dit moonster weer trök nao Eerd te bringe. De naom is 'n aofkorting vaan **Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security, Regolith Explorer**.

De sonde kaom op 3 december 2018 bij Bennu aon. Nao 'n klein twie jaor in 'n baon um Bennu, boe-in de planetoïed woort bestudeerd en 'n gesjikde plaots woort oetgezoch, naom 't tuig op 20 oktober 2020 vlegentere e moonster. Heinao kierde de sonde trök nao Eerd, woe de capsule op 24 september 2023 mèt parachute op de Utah Test and Training Range landde. De koumenden tied zalle wetensjappers 't moonster oonderzeuke.

## Zuug ouch
* Hayabusa (ruimtesonde)
Burgenland

**Burgenland** (Hongaars: *Felsőőrvidék*, *Őrvidék*, *Várvidék* of *[[Lajtabánság]]*, Kroatisch: *Gradišće*, Beiers: *Buagnlånd*) is 'nen deilstaot (*Bundesland*) vaan Oosteriek. De hoofstad is Eisenstadt, wat ouch de groetste stad vaan d'n deilstaot is (13.664 inwoeners). In Burgenland woene minderhede van Hongare en Kroate. Burgenland is in 1920 gevörmp oet de gebede die Hongarije mós afstoon mèt 't verdraag vaan Trianon.

## Indeiling
D'n deilstaot is oonderverdeild in 2 zelfstendege stei (*Statutarstädte*) en 7 distrikte (*Bezirke*).

### Zelfstendege stei
* Rust
* Eisenstadt

### Distrikte
* Neusiedl am See
* Eisenstadt-Umgebung
* Mattersburg
* Oberpullendorf
* Oberwart
* Güssing
* Jennersdorf
Opper-Oosteriek

**Opper-Oosteriek** (Duits: *Oberösterreich*; tot 1918 *[[Österreich ob der Enns]]*; 1938-1945 *Oberdonau*, Beiers: *Owerésterraich*,) is 'nen deilstaot (Bundesland) vaan Oosteriek. De hoofstad is Linz, wat tevens de groetste stad vaan d'n deilstaot is (186.298 inwoners). Opper-Oosteriek grens aon Duitsland en Tsjechië.

## Indeling
D'n deilstaot is oonderverdeild in 3 zelfstendege stei (*Statutarstädte*) en 15 distrikte (*Bezirke*).

### Zelfstendege stei
* Linz
* Steyr
* Wels

### Distrikte
* Braunau am Inn
* Eferding
* Freistadt
* Gmunden
* Grieskirchen
* Kirchdorf an der Krems
* Linz-Land
* Perg
* Ried im Innkreis
* Rohrbach
* Schärding
* Steyr-Land
* Urfahr-Umgebung
* Vöcklabruck
* Wels-Land
Salzburg (deilstaot)

**Salzburg** (Beiers: *Soizburg* of *Lånd Soizburg*) is 'nen deilstaot (*Bundesland*) vaan Oosteriek.
De hoofstad is de gelieknaomege stad Salzburg, wat tevens de groetste stad vaan d'n deilstaot is (149.997 inwoeners). D'n deilstaat weurt ouch wel **Salzburgerland** (Duits: *Salzburger Land*) geneump.

## Indeiling
D'n deilstaat is oonderverdeild in 1 zelfstendege stad (*Statutarstadt*) en 5 distrikte (*Bezirke*).

### Zelfstendege stad
* Salzburg

### Distrikte
* Salzburg-Umgebung (Flachgau)
* Hallein (Tennengau)
* St. Johann im Pongau (Pongau)
* Zell am See (Pinzgau)
* Tamsweg (Lungau)