open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kloasterorde

'n **Kloasterorde** ies in de katholieke kèrk  'n orde, 'n  religieus]] gemeinsjap of congegratie, die door de Paus ies erkènd. De lede lègke plechtige geloftes aaf van ermooj, gehuèrzaamheid en kuisheid en leve volges 'ne bepaalde reigel. 
Bekènd zint de reigel van Pachomius, Augustinus, Basilius, Benedictus, en van Franciscus.
Ze wone in kloastersj en weure monnikke of broedersj geneump óf es 't vrouwe betref moniale (sjlotzuustersj), zuustersj of nónne. De lede van de orde drage uniform kleijer. Aan kop van zoan gemeinsjap sjteit de abt (abdis). Ziene  vervenger hèt prior (ièrsjte in 't latien). Bie de vrouwe hèt de euversjte priorin (abdis). Zie höbbe, saer de 11e ièw, 't rech um waerdigheidsteikene te drage zoa wie de mieter, rink en 't boorsjkruus.

't Kloaster dreug de naam van de kloasterorde. Vanaaf de 4e ièw ies 't gebrukelik dat kloasterlinge in celibaat leve. Nao 't Concilie van Trente ies dat veur katholieke preestersj en kloasterlinge verpliech. 
## Kloasterordes
* Benedictienersj en Benedictenesse
* Clarisse 
* Cisterciënzersj en Cisterciënzerinne
* Norbertienersj en Norbertinesse
* Franciskanersj en Franciskanesse
* Jezuïete
* Montfortane 
* Ursuline 
* Trappiste 
* kanunnike of koarhière
* Kruushière
## Bedelordes
Bedelordes of mendicante, zint congregaties, die de *reigel* neet allein op 't individu toepasse meh op de ganse kloastergemeinsjap.
* Karmeliete
* Minderbroedersj
* Dominicanersj 
* Augustienersj

## Begiene
'n Ander gemeinsjap van vrouwe,  die bie-ein wone en leve zint begiene. 

## Ander religies
Ouch in 't boeddhisme en 't soefisme ('n sjtruiming binnen de islam) kènt me kloasterordes.
## Opus Dei
't Opus Dei ies 'n religieus organisatie, woavan 'n deil van de lede celibatair laef en in speciaal centra woont. 70% Haet 'n gezin. De lede drage gein speciaal kleier. Manne en vrouwe kènne lid zin. 't Opus Dei wèrk boete de sjtructuur van parochies en bisdóm. De orde ies actief in 't ónderwies, runt waereldwied 5 universiteite, 11 hoag sjoale, tièntalle basis- en mieddelbaar sjoale. Ze beheert ouch 150 sjtudentehoezer, woavan 5 in Nederland: 1 in Mestreech] en 2 in Amsterdam en Utrech
Begien

**Begiene**, zint óngehuwde vrouwe of wèdvrouwe (weduwes), die same 'n religieus gemeinsjap vörme. Zie lègke gein geloftes aaf. 't Enigste wat zie belaove ies, dat zie neet zölle trouwe zoalang es zie in de gemeinsjap leve, dat zie zölle loestere nao de euversjte en dat zie vriewillig in ermooj leve. Meistale drage zie uniform kleijer.
De leiding liek bie de groat-juuffrouw of groat-meisteres (magistra). 

Zie wone same in 'n begienhaof. Dat ies 'ne aafgesjlote haof of plein woa-umheen of woa-aan woonhoezer of sjtraote mèt huuskes liegke. Meistal sjteit 'r ouch 'n kèrkske. 
De take van de begiene besjtoon oet baeje en 't beoefene van leefdadigheid. 't Begienweze óntsjtóng in de 13e ièw en haet in de 21e ièw wiènig volgelinge miè.
Kloester

Een **Kloester** kin zien: 
* 'n gebouw woe kloesterlinge leve: 'n kloester, kloaster, kloeëster
* 'n hangsloot: 'n Kloester (hangsloot)
Synagoog

'n **Synagoge** ies 'n geboew, woa de Juudse gemeinsjap same kump veur hun godsdeensvieringe. Diet gebeurt op de sabbat. Dezen daag fungeert es rösdaag veur de Juudse gemeinsjap en doert van vriedigaovend tot zaoterdigaovend. D'n daag ies gewiejd aan verièring van God. In de synagoge weurt veurgeleze, gezónge en gepraek.
In de tegewoordige tied weurt 'r ouch lès gegeve en daorum weurt 't op z'n Jiddisch ouch *sjoel* geneump.
Qua inriechting liekent de synagoge op de tempel in Jeruzalem. Rech tegeneuver d'n ingank bevingk ziech de ark, de bewaarplaats van de thorarolle. 
De bima ies 'n podium woa de lezenaer of katheder sjteit woa sjtökker oet de Sjrief (Oud Testament) weure veurgeleze en zake ónderweze. Vrouwe en manne ziette, sjuus wie in de tempel, gesjeie.

### Aafbeeldinge

Plaetje:MeersjeSynagogewkped05.jpg|Synagoge in Meersje
Image:Hurva synagogue.jpg|Hurva synagoge in Jerusalem 
Image:Hakhurba-synagogue01m.jpg|Renovatie van de Hurva tösje 1967 to 2003.  
Image:PilsenSynagogue.JPG|Synagoge van Plzeň
Image:Templebethel.jpg|De oudste synagoge in Florida, Art Deco 
Image:Synagogue-Budapest.jpg|Dohány synagoge, Boedapes 
Image:Karaite_synagogue_cali.jpg|Interieur van de Karaite synagoge (Kenesa) 	 
Image:Sofia-synagogue-MihalOrel.jpg|Sofia Synagoge in Sofia, Boelgarije 	 

Image:Rhodes Synagogue.JPG|Interieur van de Kahal Shalom Synagoge, in Rodos, Griekeland
Djibouti

**Djiboeti** of **Djibouti** (officieel (Arabisch) **جمهورية جيبوتي**; (Frans) **République de Djibouti**) is e land in oostelek Afrika. 't Ligk ten weste vaan de Roej Zie en grens in 't weste  en zuie aon Ethiopië, in 't noorde aon Eritrea en in 't zuidooste aon Somalië. Daobij ligk Jeme 20 kilometer oet de kös. Hoofstad is Djibouti-stad, boe de mierderheid vaan de bevolking woent. Oondanks ziene geringen umvaank kint 't land groete huugdeversjèlle: 't liegste punt is de spiegel vaan 't Assalmeer (155 meter oonder zieniveau), 't hoegste punt is de Moussa Ali-berg (2028 m.).

## Bestuurleke indeiling
Djiboeti is ingedeild in zes *cercles* (distrikte):

* Arta
* Ali Sabih
* Dichil
* Djibouti
* Obock
* Tadjoura

## Demografie
De twie veurnaomste etnische grópe zien de Issa (Somaliërs) en de Afar, good veur 60 resp. 35 procent. De res weurt veural door Europeane, Arabiere en Ethiopiërs oetgemaak. Bei grópe zien sterk geïslamiseerd en leve traditioneel in oonvrei mètein.

## Historie
Allewel tot Djiboeti in 't verleie door diverse volker bewoend moot zien, leve de Issa en de Afar al sinds minseheugenis op Djiboetiaanse bojem. Doortot Egypte, Nubië en Arabië zoe kortbij ligke kaome dees volker väöl mèt de besjaoving in aonraking, boevaan ze daan ouch väöl euvernaome. Zoe gónge ze al hiel snel op d'n islam euver.

In de negentienden iew woort 't gebeed door Ethiopië behiers, meh door versjèllende Europees expedities en de eupening vaan 't Suezkenaal in 1869 naom op de Roejzieköste de invlood vaan de Europeane touw. In 1884 en 1885 woorte e paar gebejer vereuverd, die de Franse vereinegde in 't Protectoraot Frans Somaliland. In 1897 lagte de Franse en de keizer vaan Ethiopië de grenze vas. In datzelfde jaor begós d'n aonlag vaan 'ne spoorweeg vaan Djibouti nao Addis Abeba.

In d'n Twiede Wereldoorlog stoont Djibouti in 't begin aon de kaant vaan 't Frankriek vaan Vichy, meh ind 1942 woort 't door de Britte bezat. Nao d'n oorlog begóste, zjus wie in aander kolonies, discussies euver oonaofhenkelekheid en ander statusse. In 1967 woort de naom veranderd in *Territoire français des Afars et des Issas*. In 1977 koos de bevolking in e referendum veur de oonaofhenkelekheid.
Sabbat

**Sabbat** ies binne de Juudse gemeinsjap, de 7e daag van de Juudse week. 't Ies 'ne rösdaag, gewiejd aan de verièring van God. Hae doert van vriedigaovend zónsóndergank tot zaoterdigaovend duusternis. De gemeinsjap tref ziech dan in de synagoge, woa weurt veurgeleze, gezónge en gepraek. Veurgeleze weurt 'r oet de Sjrief of Oud Testament.

De oudste christelike gemeinte haet op Juudse meneer de sabbat gevierd, meh langzamerhand woort bie hun de sabbat (es rösdaag en daag van samekóms) verdrónge door de 1e daag van de week, de zóndig. Op dezen daag zou, volges de evangelies, Jezus oet de doad zin verreze.
Tungers

't Tungers is 't Limburgs dialek vaan de stad Tóngere. Dit dialek is meen of mie representatief veur 't Tóngerland meh oondersjeit ziech dudelek vaan de plattelandsdialekte daorum eweg.

## Kinmerke
't Tungers is e Wes-Limburgs dialek: dat wèlt zègke tot Tóngere ten weste ("links") vaan de doe-gijlien ligk. Wie in de ganse Haspegouw weure de *î* en de *û* es diftonge gerealiseerd (in 't geval vaan Tóngere es *aai* en *ooi*), en zeet me hei *bier* en *goed* (tegeneuver 't oostelek *beer* en *good*). 'n Oostelek kinmerk is de *sj-* in de anlaut. 

Tongere ligk in e beperk gebeed woe de *sj-* en 't woord *dzjie* nevenein veurkoume: de doe-gijlien en de Panninger Seitenlinie kruse ziech tösse Hasselt en Genk; daobove begint e gebeed woe de umgekierde situatie hiers (Wieërts, Venloos).

## Cultivatie
't Tungers heet wat betref literair traditie 'ne veursproonk op ander Belsj-Limburgse stei: Al in 1917 woort 'ne diechbundel in dit dialek gepubliceerd door Jules Frère ('t *Druvig Bukske*). In de jaore tacheteg versjeen 'n idioticon, 'n spreekwoordelies en 'nen echten dictionair euver dit dialek. D't Idioticon en de spreekwoordelies heite resp. *Zo zègge zê dat én Tóngërë. Púmpkëskal.* (1985) en *Nòg Púmpkëskal* (1989) en koume vaan de haand vaan Ludo Severijns; d'n *Túngërsë Diksjënéér* is oet 1986 en stoont oonder redactie vaan André Stevens. Alle drei werke gebruke 'n eigenaardege spelling, feitelek allein in gebruuk veur 't Tungers en veural opvallend door 't gebruuk vaan de *ë* veur de sjwa. Allewel tot dees spelling veur de gemiddelden dialekspreker neet gemekelek te liere is, is ze, in tegestèlling tot de spelling-Staelens vaan d'n *Dieksjenèèr van 't [[Hessels|(H)essels]]*, wel op sjriefmasjiene en teksverwèrkers te gebruke.
Samuel Beckett

**Samuel Beckett** (Dublin, 13 april 1906 - Paries, 22 december 1989) waor 'ne Ierse sjriever en dichter. Beckett kreeg in 1969 d'r Nobelpries vör literatuur.

## Laevesloop
Beckett is gebaore in e protestaants gezin in Dublin. In 1928 verhuusde e nao Paries. Dao waoërt e väörgesjtild an James Joyce dae 'm es lieërling accepteerde.
Nao 'n aantal jaor gong e roondreze in Europa en Beckett mot in dae tied och echte zjwervers ontmoet hubbe.
Truuk in Paries wert-e op 'ne daag uvvervalle en verwond. Ing van zien longe waoërt daobie geperforeerd. Later is e d'r dader in de gevangenis gaoë opzeuke en e haat 'm gevraogd väörwat e dae aansjlaag gepleegd how. "Je ne sais pas" waor 't aantwoaërd.

Beckett is begrave op begraafplaatsj *[[Cimetière du Montparnasse]]* in Paries.

## Absurdistisch theater
Beckett sjreef *Wachten op Godot* in 't Fraans. E von dat haeë zich in z'n twiede taal 'economischer', kernachtiger koes oetdrukke. Bie de ursjte väörsjtillinge van 't sjtuk leep 't publiek d'r zaal oet en reep sjan. Mit waor 't absurdistisch theater gebaore.
Beckett leet zich o.m. inspirere dur 'de komieke' va Dublin oet z'n jeugd oeë och de Marx-brothers hun inspiratie haolde.

## Besjermde regie-aanwiezinge
Beckett haat in de saeëvetiger jaore dit sjtuk zelf geregisseerd in Berlien. Tut in de klingste details haat e doe regie-aanwiezinge, decorboew, verbod op meziek en bezètting op papier gezat. E haat daomit vurkaome dat me zie waerk geet interpretere. Toneelgroepe die dit sjtuk wille sjpäöle motte zich an die regels haowe. Dat wert gekontroleerd dur de *Beckett Sjtichting*. Dit sjtuk maog neet dur vrowwe gesjpeld waeëre. Beckett von dat vrowwe 't rech hubbe op ervaringe oeëdur ze in sjtaot zeunt um zelf dit saoërt sjtukke te sjrieve.
Moereflaaj

'n **Moereflaaj** () is 'n saort flaaj, belag mit gesjaafdje moere. In Mofert is dees flaaj 'n dörpsspecialiteit.

Veurbeeldjzin:
*Es se vreuger die Moferter kwaod wóls höbbe, mósdje se-n es vraemdje zègke det zie nieks es moereflaaj en paersvleis ote.*

## Trivia
* Bie de presentatie van 't Mofers Waordebook waerdje moereflaaj geserveerdj.

## Zeentj ouch
* Moereflaai

## Brónne
* Bakkes, P. 2007, Mofers Waordebook
* Geluidsfragment ROZ - Heen en Weer, 1977, aaflevering Vloearep taenge Mofert
11e van de 11e

De **11e van de 11e** (èlfde van de èlfde) sjleit op d'n daag 11 november, es um precies 11 oere 11  in Nederlands Limburg, Noord-Braobant en Wes Duutsjland 't carnavalsseizoen begint. Dat gebeurt mèt eupeningsvieringe woain zank, dans en buut de bovetoan veure. Dao zint zietinge, bie-einkómste van de carnavalsvereiniginge mèt hun raode van èlf, Prins, Prinses, minister. Dao vinge raeveuringe en optraejes plaats. Op de Vriethof  bieveurbeeld, in Mestreech vingk 'n happening plaats mèt zate hermeniekes, sjpaskapelle en ein aantal Limburgse artieste. In ander dörper vinge carnavalsaovende plaats in de plaatselike dörpshoezer.

## Truuk in d'n tied
De Carnaval ies vanoet Duutsjland en mèt name oet 't Rienland (Kölle) hie nao toe euvergewejd. 't Ièrsj nao Mestreech rónd 1840, daonao nao Zittert, Valkeberg en Venlo en zoa wiejer.  

Es in 't begin van de 19e ièw de Franse bezètting um ies in 't land van de Rien dörve de luuj wir mèt hun traditioneel fièste nao boete te kómme. Zoa ouch in Kölle in 't jaor 1822 mèt de Carnaval. 'ne Wèrkgroep, besjtaonde oet 11 persone, geit aan de geng. 't (gekke)-getal èlf weurt dan ummer miè in proclamaties gebroek en op den doer weurt 't commité (raod) van èlf leje gewoon *de èlf* geneump. 

In deze regio valle de wienfièste same mèt de namesdaag van de heilige Maarten (Martinus) en daorum haet me op 'n gegeve moment deze belangrieke 11e daag van de 11e maond oetgerope tot sjtartpunt van 't carnavalsseizoen.
Gooi Steej

De **Gooi Steej** (of *Bonnes Villes* in 't Frans) wore de veurnaamste
plek van 't Prinsbisdóm Luuk.
Om 't statuut van Gooi Stad te kriege mos 'n stad ómwald zeen,
of ómgekierd: zoe 'n stad kreeg 't rech 'ne wal te boewe.
Zie koste ouch deilneime aan de Staote van Luuk. 

Aan 't ènj van de Middeliewe wore der al 21 Gooi Steej;
tege 1651 woor det aangegreujd tot 23, twelf Dietse en èlf Romaanse:

* Dietse steej (*villes thioises*), noe zou mer zègke Nederlandstaolige of Vlaomse: 
** de Loeënse Gooi Steej: Berringe, Bilze, Loeën, Bree, Haëmet, Hasselt, Herk, Mezeik, Peer, Stokkem
** Sintruin, Tóngere.

* Romaanse steej (*villes françoises*), noe zou mer zègke Franstaolige of Waalse: 
** Borgworm, Châtelet, Ciney, Couvin, Dinant, Fosses-la-Ville, Hoei, de hoofstad Luuk, Thuin, Verviers, Wezet. 

De Twiehierigheid van Mestreech en 't Hertogdóm Bouillon,
en den ouch de steej Mestreech en Bouillon, hauwe
e spesjaal statuut binne 't prinsbisdòm.

## Extern linke
* site van Fabrice Muller (in 't Frans), mèt e kaertje van de Gooi Steej.
11 november

**[[Waopesjtilsjtandj]] - fieësdaag in Bèlsj**
**Heiligedaag van Sint [[Maarten]] , [[Sintermeerten]] of [[Martinus]]**

* Op de 11e van de 11e, um precies 11 op 11 (11.11 oer) weurt 't Carnavalsseizoen ge-eupend in Nederlands Limburg en in Wes-Duutsjland (Kölle en Aoke).

## Gebeurtenisse
* 43 v.Chr. - Octavianus, Marcus Antonius en Marcus Aemilius Lepidus sloete 't Twiede Triumviraot.
* 1889 - Washington weurt de 42ste staot van de Vereinegde State.
* 1918 - Waopesjtilsjtandj in de Ierste Waereldoorlog
* 1940 - De Èngelsje Middellandjse Zeëvloot brink drie van de zös Italiaanse sjlaagsjepe tot zinke. De Italiaanse vloot is in feite oetgesjakeld.
* 1965 - Zimbabwe reup de ónaafhenkelikheid oet.
* 1975 - Angola weurt ónaafhenkelik.
* 2011 - De Griekse regiering vaan Giorgos Papandreou vilt es gevolg vaan de aonhawwende Eurocrisis.

## Gebore
* 1821 - Fjodor Dostojevski, Russische sjriever
* 1868 - Edouard Vuillard, Franse kunssjilder
* 1869 - Victor Emanuel III van Italië, keuning van Italië, Ethiopië en Albanië
* 1885 - George S. Patton, Amerikaanse generaal in de Twiede Waereldoorlog
* 1888 - Johannes Itten, Zwitserse kunssjilder en kleurtheoreticus
* 1888 - Jan Lutz, Nederlandse illustrator
* 1915 - Willy Mignot, Nederlandse beeldhouwer
* 1922 - Kurt Vonnegut, Amerikaanse sjriever
* 1926 - Maria-Teresa de Filippis, de ieste vrouwelike coureur in de F1
* 1927 - Mose Allison, Amerikaans blueszenger
* 1930 - Hank Garland, Amerikaanse gitaris
* 1930 - Fon Klement, kunstenaer
* 1935 - Keuning Hoessein van Jordanië (euverleje 1999)
* 1935 - Bibi Andersson, Zweedse actrice
* 1943 - Jorien van den Herik, Nederlandse óngerneimer en veurzitter vootbalclub Feyenoord
* 1962 - Demi Moore, Amerikaanse actrice
* 1964 - Calista Flockhart, Amerikaanse actrice
* 1967 - Alex de Jong, Nederlandse sjriever
* 1969 - Nilgün Yerli, Turks-Nederlandse sjriefster en cabaretière
* 1970 - Peta Wilson, Amerikaanse actrice
* 1974 - Leonardo DiCaprio, Amerikaanse acteur
* 1982 - Asafa Powell, Jamaicaanse atleet

## Gesjtorve
* 397 - Martinus van Tours (Sint Maarten), heilige
* 1855 - Søren Kierkegaard, Deense filosoof
* 1940 - Karel Frederik Wenckebach (76), Nederlandse hoagleëraar genaeskunde
* 1945 - Jerome David Kern, Amerikaanse componis
* 2004 - Yasser Arafat, veurzittter van de PLO en president van de Palestiense Staot
* 2004 - Martijn Verbrugge, veurzitter van de *"HIV Vereiniging Nederland"*
10 juli

## Gebeurtenisse
* 138 - Antoninus Pius weurt keizer van 't Romeins Riek.
* 1584 - Willem van Oranje weurt in Delf neergesjote door Balthasar Gerards.
* 1890 - Wyoming weurt de 44e sjtaat van de VS.
* 1908 - Heike Kamerlingh Onnes maak veur 't ièrsj helium vloeibaar. 
* 1940 - Begin van de sjlaag um Ingeland. 
* 1941 - In 't Pools dörp Jedwabne weurt 't groatste deil van de Juudse bevolking vermaord door hun dörpsgenote. 
* 1943 - In Italië weurt Benito Mussolini aafgezat en gevange genómme. 
* 1962 - Telstar, de ièrsjte communicatiesatelliet weurt gelanceerd.
* 1973 - De Bahama's were ónaafhenkelik. 
* 1974 - Arabische leng heffe hunne olieboycot tege Nederland op.
* 1985 - De *[[Rainbow Warrior]]*, 't sjeep van Greenpeace, weurt in de have van Auckland (Nuuj-Zièland) door de Franse geheime politie mèt twiè landmiene tot zinke gebrach.
* 1985 - Nao väöl weersjtand tege de nuje sjmaak van cola herintroduceert Coca-Cola de ouw formule ónder de naam *Coca-Cola Classic*.
* 1990 - Wiet-Rusland weurt ónaafhenkelik.
* 2000 - Bie de explosie van 'n lekende petroleumpiepleijing in Nigeria kómme óngevaer 250 luuj um.
* 2003 - Astronome vinge in 'ne bolvörmige sjterrehoup 'n planeet die ruum twiè kièr zoa zjwoar ies es Jupiter en ruum 13 miljard jaor oud, väöl ouwer dan alle planete die me tot dan gevonge haet.

## Gebore
* 1419 - Go-Hanazono, 102e keizer van Japan
* 1509 - Johannes Calvijn, Frans-Zjwitserse kèrkhervörmer
* 1830 - Camille Pissarro, Franse sjilder
* 1834 - James McNeill Whistler, Amerikaanse sjilder
* 1856 - Nikola Tesla, Servische oetvinger en natuurkundige
* 1871 - Marcel Proust, Franse sjriever
* 1888 - Giorgio de Chirico, Italiaanse sjilder
* 1895 - Carl Orff, Duutsje componis
* 1902 - Kurt Alder, Duutsje chemicus
* 1927 - Marcel Azzola, Fransen accordeonis (gestorve 2019)
* 1929 - Harry Bannink, Nederlandse componis, arrangeur en pianis
* 1943 - Arthur Ashe, Amerikaanse tennisser
* 1948 - Rik Felderhof, Nederlandse televisieprogrammameker
* 1963 - Bruno Bruins, Nederlandse politicus
* 1974 - Andrea Nuyt, Nederlandse sjaatsster

## Gesjtorve
* 138 - Hadrianus, Romeins keizer
* 983 - Paus Benedictus VII
* 1086 - Knut IV, keuning van Denemarke
* 1559 - Hendrik II, keuning van Frankriek
* 1584 - Willem van Oranje, Nederlandse sjtadhouwer
* 1851 - Louis Jacques Mandé Daguerre, Franse sjilder en ein van de oetvingersj van de fotografie
* 1915 - Hendrik Willem Mesdag, Nederlandse sjilder
* 1975 - Achille Van Acker, Belzje politicus
Kesjtièl Genhoes

**Kesjtièl Genhoes ** ies 't sjtamkesjtièl van de hière van Valkeberg. De oarsjpróng van 't sjtedsje Valkeberg, dat ziech 'n paar kilomaeter nao 't weste bevingk, liek waarsjienlik in Oud-Valkeberg. De ièrsjte gesjreve vermelding van *Valkeberg* ies ein oarkónde van 15 februari 1041 mèt de naam *Falchenberch* d'r op. Dao ies waarsjienlik diet good mèt bedoeld. Kesjtièl en boerderie zint gesitueerd aan de Geul, achter de parochiekèrk van Oud-Valkeberg.

## Boewhistorie
De naam *Gen hoes* beteikent versjterk hoes. Waarsjienlik ies 't óntsjtange oet eine woontore oet de 11e of 12e ièw. De veurbörch mèt drie vleugele rónd 'ne binneplei sjtoon geteikend op de kaart van Jacob van Deventer (1555). 

Ouch de baogbrök, euver de grach, nao d'n ingank ies oet dezen tied (Romaans). 't Oudste gedeilte van 't kesjtièl ies gotisch en de veurgeboewe sjtamme oet de barokperiode. 

## Beweunersj
In 't jaor 1041 weurt 't good geneump in 'n sjinkingsakte, woa-in de Duutsje keizer Hendrik III de nederzètting 'villa' Falchenberg sjink aan zien niesje Irmgard. Häör kleindochter trouwt mèt Thibald van Voere, de ouds bekènde hièr van *Valkeberg*. In 1279 were de hièrlike rechte van Oud-Valkeberg gedeild door Adam II van Haeren en Henric Birclaer (woanao de Berkelpoort in Valkeberg geneump ies). Hae waor in 1246 voog van Valkeberg.
In 1381 zint Johan van Hulsberg en Johan van Aldenvalckenborgh eigenaere van 'ne haof *Oud-Valkenburg*. Dae lètste hou ièrsj de hèlf en naoderhand de ganse  hierlikheid in eigendóm.
In 1475 vererve dees aan Johan van Ghoor, hièr van Eys.  Ziene zoon, Herman, geuf 't beziet in 1535 door aan Johan van Sjtriethage, dae getrouwd ies mèt zien niesje Maria van Ghoor. Hae boewt tösje 1545 en 1560 't hudige kesjtièl, dat in de erfenisakte "alle erff ende guet des hoeffs van Aldenvalckenborgh' geneump weurt. Van de naam *Genhoes* ies dan nog gein sjpraoke. Of op de haof Oud-Valkeberg al 'n kesjtièl sjtóng ies twiefelechtig. In 1558 sjteit 't in 'n acte es "huyse ende slote van Aldenvalckenborgh". Johan van Sjtriethage ies hièr van Oud-Valkeberg

In de Tachtigjaorige oorlog brent 't hoes aaf. In de dao opvolgende twiè ièwe vinge renovaties en verboewinge plaats. In de 19e en 20e ièw woont de adellike familie Pelser-Berenberg op Genhoes. 
In 1955 weurt de sjtiechting Natuurmonumente eigenaer. Allewiel woont d'r de kunssjilder Leendert van Dijk.

De neveliegkende carrévörmige kesjtièlhaof sjtamp oet de 18e ièw. In 2008 were d'r in de haof apartemente gerealiseerd. 

Bekans alle geboewe zint opgetrokke mèt plaatselike mergelsjtein, op de veurgeboewe nao. 

## Brón
o.a. *Kastelen in Limburg* (2005), ISBN 90-5345-269-9
Aësde

**Aësde** (Hollese naom: **Eisden**) is 'n deilgemeint van de gemeint Mechele in Bèlsj Limburg.

Tot 't begin van de 20e iew woor 't 'n heijlandsjap.
Wie André Dumont in 't naobiegelaege As 'n kaolelaog ontdek,
weurt 'er in Aësde in 1923 'ne pöt geboewd.
De direktie vanne pöt leut der 'n tuinwiek boewe veur de kaolpötter en heur femilies.  De hoezer zint karakteristiek veur de architectuur van de jaore 30.
De *[[mienkathedraal]]*, gewied aan Sint-Barbara, de patrones van de kaolpötter, weurt in 1936 opgetrokke.
Opvallend is 't expressionisch baksjteinmetselwerk, de massieve hoeëge taore en de neo-gotische vènstere in 't monumentaal geboew.
In 1987 weurt de pöt van Aësde defenitief gesjlote.

Allewiel is Aësde e belangriek kómmersjeel centróm in 't Maaslandj.

't Is ouch de thoeshave van 'n voetbalploog, in 1942 opgerich es Patro Aësde.
Pi (wiskónde)

De Griekse klein lètter **π** weurt in de mathematiek gebruuk es simbool veur de **constante van [[Archimedes]]**. π is de verhoawing tösse de ómtrèk van 'ne cirkel en zien diamaeter.

π is 'n irrationaal getal en kan dus neet zjus opgesjreve waere. De numerieke waerd van π is óngevier
: π = 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 375...

## Formuul oet de [[maetkónde]] mèt π
* d'n ómtrèk van 'ne cirkel mèt straol *r* is
: *ómtrèk* = *2 × π × r*

* 't oppervlak bènne 'ne cirkel mèt straol *r* is
: *oppervlak* = *π × r<sup>2</sup>* 

* 't oppervlak bènne 'n ellips mèt haufasse *a* an *b* is
: *oppervlak* = *π × a × b* 

* de inhoud van 'ne bol mèt straol *r* is
: *inhoud* = *(4/3) × π × r<sup>3</sup>* 

* 't oppervlak van 'ne bol mèt straol *r* is
: *oppervlak* = *4 × π × r<sup>2</sup>*
Bilze

**Bèlze** es een stad en geweze gemeinde èn Bels-Limburg gelège ongevèr haafwèg tesse Haasselt en Mestreeg. De stad ès de hoofdplots van et kieskanton en het gerèchtelèk kanton Bèlze en telt ruim 30.000 ènwouners èn 13 dèlgemeinden, Bòvan ongevèr een derde èn Bèlze zelf wount. De stad ès goed bereikboar dur h'r ligging lengs d'ottostraad E313, het Albertkanaol, en den ijzerwèg tesse Haasselt en Leik. Bèlze grens èn het weste oan Hoeselt, èn het noordweste aon Diepenbik, èn het noorde aon Gink en Zietendaol, èn het ooste oan Laoneke en èn het zuide oan Riems.
Bèlze lik juus op de grens van de Kempe met Haspengouw. Het stadscentrum, Bjöves en dèle van Rèkkeve zin gelège èn de Dèmervallee. èn het zuidoosten van den Dèmer hed het landschap e typisch Haspengouws glooiend outzich.

Seit begin 2009 hèt Bèlze 'n eege (en gespraoke) woordeboek: Nederlands-Bilzers en Bilzers-Algemein Nederlands.

## Extern linke
*Website van de gemeinde
*Website vanne heemkundige kring Bilisium
*Website van 't Jazz Bilzen festival
Sintruin

**Sintruin** (och: *Sintreen*; Nederlands: *Sint-Truiden*; Frans: *Saint-Trond*) is 'n stad en gemeinte in 't zuidweste van Bels Limburg, in 't arrendissemint Hasselt. De stad lie in  Haspegouw en wel op de grens van d'n Druig en Vochtig Haspegouw. 

## Stadsfuncties
De stad Sintruin hei een hiel belangrijk histourische binnestad en lie nè weit eweg van de toalgrens be de woale.

Sintruin is het center vuir Zuid-Haspegouw en blif nog altijd vuirnoam vuir de fruitkwikkers en fruitmarchangs. Dobei is Sintruin hiel vuirnoam as centrum vuir verzùrreging (do is een groewete klenik) en onderwès vuir d'hiel streik.

Dobei is Sintruin as grutste stad van Limburg (10.687 ha) hiel vuirnoam vuir de boere.

Sintruin hei datien kerkdurepe (op sintepieter kirk-) en hei voul schoen zichte uitver de plantages, de velde en de bosse. Dovuir hei Sintruin hiel voul te biën oan de toeriste.

Alle zeive joor is in Sintruin een processe vuir den heligen Trudo, de leste was in 2019.

Op Saffrooinberg is een militaire schoul. In Brustem is och een militair vliegveld, ma da wit al verschillende joore nemee gebruikt.

## Stadsgeziech
Ronzemedum de Groewte Merrek ston 't stadhaas in Maosbarok, op reste van de Middeliewse Halle, de Oos Levrouwekèrk (eind-gotisch) en de reste van de Sint-Trudoabdij, bé unne roemaonsen toure. Wijder kint de stad nog e groewet dieel roemaonse en gotische kèrke, barokke patriciërshuis, de Brustempoort en e veurmaolig Begeinhof, wat naa as muzeum in gebruik is.

Oangezien da Sintruin een abdijstad is zen do hiel voul monemente dè de moeite weit zen:
* 't Stadaas op de Groewte Merrek (in Maasbarok)
* Oos Levrouwkerk (in eind-gotiek)
* D'n abdijtoure, dee pas is gerenoveird (Roemaans).
* D'n abtsvluigel be de keizerszoal en de bibliotheik
* Capucijnenkapel, moe na het OCMW inzit
* 't begijnhof.
* De brustempoot (ma do moug tsje nemee in omda da op invalle stie).

## Historie

Sintruin is ontstoon in 662 as da d'n heilege Trudo do e kapittel stichte. Da kapittel woot in 793 verheve tot 'n benedictienerabdij, en vanaf deen teid groijde het durp rond da heiligdóm rap. Al in de èlfde iew kreig de plak stadsrechte. De grond van de stad war eigedóm vaan 't kloester en de bischop; tot 1227 de bischop van Metz, no deen teid de prinsbischop van Luik, dee Sintruin tot ien van de Gooj Stei maakte. Karel de Koje hei de stad voul schoi gedon bé zen verooveringsorlouge, gelek loater och  Lowie van Nassau in den Tachetigjoorigen Orlog. In 1566 kwam in Sintruin 't Verbond van Eidele bediejen. De abdij woot in 1797, drei joor no 't begin van de Franse bezètting, opgeheive en e joor doonoo vur een diejel afgebrouke. In 1970 woot de gemeinte door herverdeilinge groêder bé onderaandere Hallemaol.

## Gebaore
* Rob Brouwers, kunssjilder, 1941
## Bekènde inwoners
*Frank de Winne, astronaut, 25 april 1961
*Simon Mignolet, voetbalspeiler, 6 maart 1988

## Extern linke
* Website van de gemeinte
Sinterklaos

**Sinterklaos** of **Nicolaas van Myra**,  weurt es ‘ne heilige besjouwd, dae in  de 4e ièw biesjop zou zin gewaes van Myra  in Lycië (noe Demre in Turkije). 'n Officieel heiligverklaoring van häöm ies nörges te vinge. 

‘ne Andere heilige Nicolaas van Pinara  kaom ouch hie vandaan. Hae sjtorf in 343 in Lycië.

## Levesloup
Nicolaas woort gebore  rónd 280 in Patara in Lycië en sjtorf op 6 december 343. Begrave woort hae in de nao häöm geneumde kèrk in Myra. Ziene fièsdaag en namesdaag vèlt ouch op 6 december.
Tiedes 'n pelgrimage nao Egypte en 't Heilig Land verbleef Nicolaas veer jaor in Beit Jala, in de buurt van Bethlehem. Rónd 't jaor 300 volgde zien beneuming tot biesjop van Myra.



## Sinterklaosfiès
'''Sinterklaos''' ies ouch de naam van 't volksfiès, dat plaats vingk op 5 en 6 december in Nederland, Belsj, Noord-Frankriek, Luxemburg in 't zuje en zuud-weste van Duutsjland, in Oasteriek, de Elzas, Lotharinge, Pole, Tsjechië en Zjwitserland.

## Verièring
De verièring van Nicolaas begoes in Myra en in  Constantinopel in de 6e ièw. Saer de 9e ièw in Roame en Italië en vanaaf de 10e in Duutsjland, Ingeland en Frankriek. In 1087 weurt zien gebeinte euvergebrach nao Bari in Zuud-Italië (in daen tied behuèrend bie Sjpanje). 

Sinterklaos weurt de petroanheilige van kinger, sjeepsluuj, gevangene, bekkersj, handelaere, appetièkersj en van Amsterdam en Rusland. 
In Vlaandere weurt in 1241 'n sjtad nao häöm geneump Sint-Niklaas. 
In Valkeberg sjteit 'n kèrk oet de 13e ièw, mèt es petroanheilige Sinterklaos en  Sinte Berb (Barbara). Ander Nicolaasparochies in Limburg zint: Venlo, Meijel, Heythuysen, Broekhuizen. De Sint-Nicolaaskèrk in Mestreech ies in 1837 gesjloop.

## Legendes
Dao ies sjpraoke van ’n Griekse legende euver de redding van drie ónsjöldig ter doad veroordeilde sjeepvaardersj en euver drie erm maedsjes, die van Sinterklaos sjtiekem geld krege, zoadat ze koeste trouwe. ’n Ander verhaol vertèlt dat Sinterklaos drie kinger wir tot leve haet gewek, naodat zie vanwege hóngersnoad vermaord waore. Sinterklaos  weurt es de heilige van de onverhoup gooj gave gezeen.
Zien attribute: Gekleid es biesjop mèt sjtaaf, mieter en biesjopsrink; ’n koep mèt drie kinger d’r in; drie böl es symbool veur de broedssjat van de drie  maedsjes of ’n sjeep of anker vanwege de redding van sjeepsvaardersj.
In sómmige legendes weurt euver Sjpanje gesjreve i.p.v. Zuud-Italië en de zjwarte (Moorse) knech Zjwarte Piet kump dao dan ouch bie ter sjpraoke.

## Externe link
Lommel

**Lommel** is 'n stad en gemeinte in 't noordooste vaan de Belzje provincie Limburg, in 't arrondissemint Mezeik, in de Limburgse Kempe, tege de grens mèt Nederland. Lommel heet 'n gooj 30.000 inwoeners en is 'n industriestad. Lommel heet gein deilgemeintes meh wel ander dörper en gehöchter binne zien grènze: Baledijk, Barjèr, De Kolonie, Heerserberge, Hei-Heuvel, Kattebos, Kerkhove, Lutlommel, Steffensvenne en Lommel-Febrik. 't Plat vaan Lommel is e Braobants, gei Limburgs, dialek.

## Stadsfuncties
Lommel is 'n industriestad, en kint 'n veurnaom metaolindustrie. Laanks de kenale (Kenaal Boggetj-Heretals, Kenaal van Beverlo), die veural ouch door de industrie gebruuk weure, weurt landbouw bedreve. E good deil vaan de gemeintegroond is evels in gebruuk veur natuur en recreatie. Ouch heet me in Lommel 'ne belaangrieke zavelkojl.

## Stadsgeziech
De stad Lommel is pas in de twintegste iew tot 'n stad oetgegreujd, woedoor de plaots Lommel zelf weineg monuminte bezit. Bezeenswierdeg is de neogotische kèrk (voltoejd 1902). Daotegeneuver steit tot de umgeving vaan Lommel es natuurgebeed bezeenswierdeg is - heimèt profileert de gemeinte ziech daan ouch gere. Minstes e kwart vaan de gemeinte is bedek mèt bos, e good deil vaan de res besteit oet weuste grun en zaveldune.

## Historie
In 990 weurt Lommel veur 't iers geneump. 't Is 'n stad oet de Karolingischen tied. In d'n tied vaan de groete Braobantse expansies woort Lommel ingedeild bij de Meijerij vaan De Bos, zoetot ze vaanoet 't noorde geregeerd woort. Mèt daodoor kaom de plaots nao d'n Tachtegjäöregen Oorlog binne de Noordeleke Nederlen te ligke, es oonderdeil vaan *Staots Braobant*. In 1815 evels woort de plaots bij Limburg ingedeild, en nao de Belsje oonaofhenkelekheidsstrijd vaan 1830 en de vrei tösse Nederland en 't Belsj 1839 kaom Lommel daan ouch definitief in Belzje hen. Pas vaanaof ca. 1900 is Lommel de stad gewore die 't noe is: roond 1880 had 't nog mer 3000 inwoeners.
11 juli

**[[Vlaandere (gewes)|Vlaandere]] - [[Fies van de Vlaamse Gemeinsjap|Fiès van de Vlaamse Gemeinsjap]]**
**Heiligedaag van [[Benedictus (heilige)|Benedictus]]** 
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Mongolië]]**

## Gebeurtenisse
* 1302 - Guldesjporesjlaag: de Vlaamse sjtae versjloon de keuning van Frankriek.
* 1346 - Sjarel IV van Luxemburg weurt gekoze es keizer van 't Heilig Roams Riek.
* 1533 - Keuning Hendrik VIII van Ingeland weurt geëxcommuniceerd.
* 1801 - Jean-Louis Pons óntdek zien ièrsjte komeet. Tösje 1801 en 1827 zal hae in totaal 37 komete óntdekke.
* 1804 - In 'n duel vermaordt de Amerikaanse vice-president Aaron Burr de minister van financië Alexander Hamilton.
* 1895 - De Gebreursj Lumière vertuène 'ne ièrsjte film aan weitesjappersj.
* 1906 - Alfred Dreyfus weurt gerehabiliteerd.
* 1919 - In Nederland weurt 'n wèt opgesjtèld woa-in de achoerige wèrkdaag en de vrieje zóndeg vasgelag were.
* 1921 - Mongolië weurt ónaafhenkeliek van China.
* 1948 - Rizzelutie 239, genaomp "Vandenberg", weurt in de Vereinegde Staote (VS) aongenomme door de Rippeblikein Hoyt S. Vandenberg en d'n Democraat Tom Connally, wat de VS zou touwlaote verdrage in vreistied te teikene. Dit zou de VS oet hun isolationalisme haole en NAVO meugelek make.
* 1960 - Dahomey (noe Benin), Opper-Volta (noe Burkina Faso), en Nigeria were ónaafhenkelik.
* 1973 - 'n Braziliaanse Boeing 707 sjtort neer bie Paries: 122 doaje.
* 1975 - Chinese archeologe óntdekke 'n groate begraafplaats mèt 6000 kleie beelde van sjtriejersj oet 221 v. Chr..
* 1978 - 'ne Tankwage mèt propyleengaas óntplof bie 'n camping aan de Sjpaanse Costa Dorada; ruum 150 luuj kómme um.
* 1987 - Volges de Vereinigde Naties kump de waereldbevolking vandaag euver de 5.000.000.000-grens.
* 1995 - Bosnische Serve numme Srebrenica in; óngevaer zevedoezend inweunersj were vermaord.

## Gebore
* 1274 - Robert the Bruce, keuning van Sjotland (gesjtorve 1329)
* 1767 - John Quincy Adams, zèsde president van de Vereinigde Sjtate (gesjtorve 1848)
* 1888 - Carl Schmitt, Duutsje polletiek filosoof (gesjtorve 1985)
* 1923 - Richard Pipes, Pools-Amerikaansen historicus (gestorve 2018)
* 1934 - Giorgio Armani, Italiaanse modeóntwerper
* 1939 - Seth Gaaikema, Nederlandse cabaretier en tekssjriever (gestorve 2014)
* 1955 - Jeroen van Merwijk, Nederlandse cabaretier
* 1985 - Lilian Marijnissen, Nederlandse politica
* 2002 - Thomas van Bommel, Nederlands-Limbörgse voetballer

## Gesjtorve
* 472 - Anthemius, Romeinse keizer
* 1302 - Robert II van Artois, bevelhöbber van 't Frans leger in de Guldesjporesjlaag.
* 1593 - Giuseppe Arcimboldo, Italiaanse sjilder
* 1766 - Elisabetta Farnese, keuningin van Sjpanje
* 1916 - Rik Wouters, Belzje beeldhouwer
* 1937 - George Gershwin, Amerikaanse componis
* 1959 - Marie Koenen, Nederlandse sjriefster
* 1974 - Pär Lagerkvist, Zjweedse sjriever 
* 1992 - Hub Delahaye, bekènd ónder 't pseudoniem Hub van der Maar, Limburgstalige sjriever
* 2001 - Herman Brood, Nederlandse zenger en arties
Marie Koenen

**Marie Koenen**  (D'n Bos, 19 januari 1879 - Mestreech, 11 juli 1959) waor 'n Nederlandse sjriefster.

Zie waor de dochter van de taalkundige Matthijs Jacobus Koenen, dae 't *Verklarend Handwoordenboek der Nederlandse Taal* samesjtèlde. Wie dae in 1880 'n baan kreeg in Mestreech, verhuusde 't gezin van Noord-Brabant nao 't zuje van Nederlands Limburg. Koenen haolde nao de mieddelbaar sjoal 'n acte Frans, meh zou noats veur de klas sjtoon.

In 1919 trouwde ze mèt Felix Rutten, gebore in Zittert en ouch 'ne auteur. 't Echpaar góng in Gäöl, op de Sjieversberg bie 't Sjtómmeveldsje, wone. In 1927 gónge ze oetein en in 1929 volgde de sjeijing. In 1949 kreeg Koenen 'n ièredoctoraat aan de Katholieke Universiteit in Nijmege. Vanaaf 1950 trok zie ziech truuk in Houtem-Sint Gerlach. 

Koenen vertegewoordig de neoromantiek in de Roams-Katholieke literatuur. Häör later werke zint miè realistisch van sjtiel. 't Landsjap van en 't (boere)leve in Zuud-Limburg sjpele dèks 'n groate rol in häör werk.

## Bibliografie
*1912 - *De witte burcht*
*1916 - *Sproken en legenden*
*1917 - *De moeder*
*1918 - *De wilde jager*
*1919 - *De andere*
*1922 - *Limburgse verhalen*
*1934 - *Het nieuwe begin*
*1941 - *De korrel in de voor*
*1947 - *Wassend graan*

## Externe link
*Marie Koenen in de DBNL
Dominique de Villepin

**Dominique Marie François René Galouzeau de Villepin**  (Rabat (Marokko), 14 november 1953) ies 'ne Franse diplomaat en politicus. Hae waor van 31 mei 2005 tot 15 mei 2007 premier van Frankriek. De Villepin ies lid van de UMP.

Dominique de Villepin sjtudeerde aan 't prestigieus École nationale d'administration en sjloot zich in 1977 aan bie 't Rassemblement pour la République, dat in 2002 opging in de UMP. De Villepin wèrkde daonao in de diplomatieke deens. Hae waor tösje 1984 en 1992 ónder andere ambassadesecretaris in Washington D.C. en in Delhi. 

In 1993 woort hae directeur van 't kabinet van Alain Juppé, de minister van Boetelandse Zake. In 1995 woort hae adviseur van president Jacques Chirac. In het kabinet van Jean-Pierre Raffarin waor hae van 2002 tot 2004 minister van Boetelandse Zake en saer 31 maart 2004 minister van Binnelandse Zake.

Op 31 mei 2005, twiè daag naodat de Franse sjtummers in e referendum de Europese grondwèt houwe verworpe, deende premier Jean-Pierre Raffarin zien óntsjlaag in. President Jacques Chirac beneumde Dominique de Villepin daezelfde daag nog tot premier.
Jan van Steffeswert

**Jan van Steffeswert** waor 'ne beeldhouwer of beeldsjniejer in Mestreech, dae laefde op 't ing van de Mieddelièwe, van veur 1470 tot nao 1525.
Hoewaal de naam deit vermoede, dat hae, of ziene vader, oet Staeveswaert (Stevensweert) aafkómstig zou zin, höbbe materiaalónderzeuk en archiefmateriaal beweze, dat 'r in Mestreech wèrkde. 

## Werk
't Mestreechs Bonnefantemuseum haet 10 werksjtökke van häöm, woa van 3 gesigneerd. (in 't totaal zin d'r tot noe toe 14 gesigneerde werke bekind.)  't Feit dat van Steffeswert signeerde, in zienen tied hièl óngebrukelik, tuènt aan, dat hae ziech van zien kwaliteite bewus waor.
Hièl bekènd ies 't Marianum van zien hand in de dom van Aoke.
't Werk van deze beeldhouwer ies veural aanwezig in 't zuje en miedde van Nederlands Limburg, gedeiltelik Belsj Limburg en wes Duutsjland.

## Woa
Ander werk van Jan van Steffeswert: 
* De Amelbergabuste in de heilige Amelbergakèrk in Söstere (Susteren) (notehout) 
*Sint Jan-in-disco in Luuk (museum)
* Anna te drieje (beeldegroep) in de Slevevrouwekèrk in Pej-Ech (notehout)
* De Heilige Crispinus in de St. Maartenkèrk in Groesjelt (Grónsveld) (notehout, polychroom)
* Jozef mèt kind in de Sinterklaoskèrk in Heitse (Heythuizen)
* Modergaods in de St. Petruskèrk in Bree Tongerlo
*  Modergaods in de St. Maartenkèrk in Baek
* Gepolychromeerde modergaods in de Sinterklaos-kèrk in Valkeberg  
* 'n Barbara in Sjuuëlder
* Modergaods in de Slevevrouwekèrk in Tóngere
* Crucifixe in de St. Servaoskèrk in Mestreech
* Sinte Berb (Barbara), in museum van Sintruin (St. Truiden) 
* Sinte Berb in Bor (Born) Martinuskèrk. 
* In Klumme haet 'n eikehoute beeld van de petroanheilige Remigius in de gelieknamige kèrk gesjtange. 't Beeld bevingk ziech noe in 't Bonnefantemuseum in Mestreech.

## Sjtiel
Hièl kènmerkend ies de oetdrökking van 't geziech en de typische ploaje van de kleier in zien beelde.
De maonsiekel ies 'n gereigeld truukkómmend attribuut of symbool. Opmerkelik ies ouch de 'knee' in häör kleid.

In de christelijke iconografie wert de maagd Maria, de moder van God, dik mit d'r mond vergelaeëke of aafgebeeld terwiel ze op 'ne mondsikkel sjteet of troeënt. Dit beeld geet warsjienlek truuk op de Openbaring va Johannes (12:1): d'r versjeen in d'r hieëmel e groeët teke: 'n vrow gehuld in de zon, mit oonder häör veut d'r mond - symbool van d'r zege uvver vijandige machte.
12 juli

**[[Nationale fièsdaag]] in [[São Tomé en Príncipe]]**
**Nationale fièsdaag in [[Kiribati]]**

## Gebeurtenisse
* 1543 - Keuning Hendrik VIII van Ingeland trouwt mèt zien zèsde en lètste vrouw, Catherine Parr.
* 1573 - Sjpaanse troepe ónder Alva numme Haarlem in nao 'n belèk van zeve maond.
* 1690 - Keuning Willem III (van Oranje) en zien Ingelsje troepe winne de Sjlaag um de Boyne tege de Ierse katholieke.
* 1918 - 't Japans liensjpeep "Kawachi" zink nao 'n explosie; miè es 500 luuj kómme um. 
* 1937 - Pablo Picasso tuènt op de Waereldtentoansjtèlling in Paries veur 't ièrsj zien sjilderie Guernica aan 't publiek. 
* 1957 - Dr. Leroy Burney lèk veur 't ièrsj e verband tösje rouke en longkanker. 
* 1967 - In Newark (New Jersey) breke rasserelle oet, die veer daag aan zulle houwte en woabie 27 doaje zulle valle.
* 1975 - São Tomé en Príncipe weurt ónaafhenkelik van Portugal.
* 1979 - Kiribati weurt ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek. 
* 1993 - 'n Aardbeving mèt 'n krach van 7,7 op de sjaal van Richter eis 243 doaje op Hokkaidō (Japan).
* 1998 - De ièrsjte versie van KDE, KDE 1.0, kump oet. 
* 1998 - Frankriek wint es gasland 't Waereldkampioensjap vootbal door Brazilië mèt 3-0 te versjloon in de finale. 
* 1999 - Guy Verhofstadt weurt premier van 't Belsj.
* 2001 - In Afghanistan weurt 't gebruuk van internèt verbao. 
* 2005 - Prins Albert II van Monaco weurt sjtaotshoof van Monaco.

## Gebore
* 1730 - Josiah Wedgwood, Ingelsje pottebakker
* 1824 - Eugène Boudin, Franse sjilder
* 1870 - Lowie II van Monaco
* 1884 - Amedeo Modigliani, Italiaans sjilder en beeldhouwer
* 1895 - Richard Buckminster Fuller, Amerikaanse arsjitek en óntwerper 
* 1904 - Pablo Neruda, Chileense diechter
* 1932 - Eddy Wally, Belzje zenger
* 1937 - Raymond Ceulemans, Belzje biljarter
* 1937 - Bill Cosby, Amerikaanse komiek en producent
* 1937 - Evert Hartman, Nederlandse sjriever
* 1937 - Lionel Jospin, Franse politicus
* 1943 - Driek van Wissen, Nederlandse diechter
* 1951 - Gerd Leers, Nederlandse politicus, börgemeister van Mestreech
* 1961 - Stef Bos, Nederlandse zenger
* 1966 - Ingrid van Engelshoven, Nederlandse politica en ministerse vaan oonderwies, kultuur en weitesjap
* 1974 - Raymond Clement, Heëlesje cabaretier

## Gesjtorve
* 1536 - Desiderius Erasmus, Nederlandse humanis
* 1712 - Richard Cromwell, Lord Protector van Ingeland, Sjotland en Ierland
* 1862 - Philippe van Gulpen, Nederlandse aquarellis
* 1910 - Charles Rolls, Britse autoboewer
* 1935 - Alfred Dreyfus, Franse marine-officier
* 1955 - Frans Schleiden, Limburgstalige sjriever
* 2017 - Gerrit Braks (84), Nederlandse politicus
Equatoriaal Guinee

**Equatoriaol Guinee** is e klein land in Afrika, wat besteit oet e continentaol gebeed aon de kös vaan d'n Atlantischen Oceaan en twie groete eilen, Bioko en Annobon (daoneve nog 'n aontal klein eilendsjes). De hoofstad is Malabo, op Bioko. 't Continentaol deil grens aon Kameroen en Gabon.

## Bestuurleke indeiling
Equatoriaol Guinee is verdeild in zeve provincies.

## Demografie
Vaan de bevolking weurt 80% oetgemaak door de Fang, die inheims zien op 't vasteland meh ziech ouch op de eilen gevesteg höbbe. De oorsprunkeleke bewoeners vaan Bioko, de Bubi, numme nog 15% veur hun rekening. Wijer leve aon de kös nog e paar volker: Ndowe, Bujeba, Balengue en Benga. Daoneve gief 't nog e klein aontal creole. Vaan de bevolking is 80% katholiek; de res weurt oetgemaak door versjèllende protestantse grópe en traditioneel religies.

## Historie
De oorsprunkeleke bewoeners vaan 't gebeed zalle de Pygmeeë gewees zien. De Bantoes kaome tösse de zeventiende en de negentienden iew immigrere; de Bantoes waore ummers gein zievaarders en kóste neet zoe gemekelek euversteke nao de eilen. 't Eiland Bioko woort door de Portugeze oontdek in 1472. Vaan 1474 tot 1778 heelte de Portugeze Bioko en Annobon oonder control, wie de rechte aon Spaanje woorte euvergedraoge. Tösse 1827 en 1843 heelte de Britte 'ne basis op de eilen um de slaovernij te bestrije. Rio Muni, 't vasteland, woort in 1885 protectoraot en in 1900 'n kolonie. In 1968 woort 't land oonaofhenkelek, oonder regering vaan d'n democratisch gekoze Francisco Macías Nguema. Nao e paar jaor veranderden 'r in 'nen echten dictator, dee alle euverheidsinstèllinge verwaarloosde en zelfs stopde en allein 't leger en de pelitie in staand heelt. In 1979 woort Nguema door 'ne coup, geleid door ziene neef Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, aofgezat en geëxecuteerd. Sinsdeen is 'r aon de macht gebleve, mèt verkezinge boebij volges internationaol woernummers gefraudeerd is. In 2004 kaom 't lendsje in 't nuits door de betrokkeheid vaan Mark Thatcher, zakemaan en zoon vaan de Britse ex-premier Margaret Thatcher, bij 'n poging tot 'ne staotsgreep.
13 juli

**Heiligedaag van [[Henricus]]** 

## Gebeurtenisse
* 1863 - In New York breke relle oet, de Draft Riots.
* 1870 - 't Emser Depesche weurt versjtuurd.
* 1878 - Servië weurt ónaafhenkelik door 't Verdraag van Berlien.
* 1897 - Guglielmo Marconi kriet octrooi op de draodloze telegraaf.
* 1908 - Veur 't ièrsj doont vrouwluuj mèt aan de modern Olympische Sjpele.
* 1923 - In de heuvele bove Los Angeles were de lèttersj *Hollywoodland* geplaats. Bie 'n renovatie in 1949 verdwene de lètste veer lèttersj. 
* 1928 - Bie 'n miengaasóntploffing in de Sjtaatsmien Hendrik in Broensem valle miè es tièn doaje.
* 1930 - 't Ièrsjte Waereldkampioensjap Vootballe begint in Uruguay.
* 1938 -Op de Veluwe weurt 't Kröller-Müller Museum geëupend.
* 1967 - De Britse fietsrenner Tom Simpson sjtörf es hae in de Tour de France de Mont Ventoux beklump.
* 1977 - In New York vèlt door 'ne blikseminsjlaag de sjtroum oet; de sjtroumoetval leit tot ónrös en plunderinge.
* 1985 - 't Waereldwied popsjpektakel Live Aid weurt gehouwte.
* 1992 - Yitzhak Rabin weurt premier van Israël.
* 2005 - In Ghotki (Pakistan) boetse drie treine opein; hiebie valle 150 doaje. 

## Gebore
* 100 v. Chr. - Julius Caesar, Romeinse consul, dictator en veldhièr
* 1590 - Paus Clemens X
* 1882 - Felix Rutten, diechter en sjriever oet Zittert
* 1937 - Kitty Courbois, Nederlandse actrice
* 1942 - Harrison Ford, Amerikaanse acteur
* 1944 - Ernő Rubik, Hongaarse óntwerper van o.a. Rubiks kubus
* 1945 - Ivo de Wijs, Nederlandse cabaretier, diechter en radiopresentator

## Gesjtorve
* 1024 - Hendrik II, keizer van 't Heilig Roams Riek
* 1380 - Bertrand du Guesclin, Franse veldhièr
* 1584 - Balthasar Gerards, maordenaer van Willem van Oranje
* 1793 - Jean-Paul Marat, Franse revolutionair
* 1951 - Arnold Schönberg, Oasteriekse componis
* 1954 - Frida Kahlo, Mexicaanse sjilderes
* 1960 - Anna Blaman, Nederlandse sjriefster
* 1967 - Tom Simpson, Britse fietsrenner
Evil Superstars

**Evil Superstars** woor 'n Ingelstaolige indie rockgroep oet Heuze-Zolder
róndj zenger-gitaris Mauro Pawlowski. 'n Anger prominent lid woor gitaris
Tim Vanhamel.

## Historie

Evil Superstars weurt in 1992 opgerich deur Mauro Pawlowski.
Dees oersprunkelike bezètting besting oet:
* Mauro Pawlowski, zank en gitaar
* Marc Requilé, samples en toetse
* Bart Vandebroek, basgitaar
* Bart Vandeput, slaagwèrk
Ze doon detzelfste jaor nog zónger suksès mèt aan Humo's Rock Rally.

Bart Vandeput weurt vervange deur Johan Vandebergh aan 't slaagwèrk.
Bie heur twiede deilname in 1994 winne ze Humo's Rock Rally.
Johan Vandebergh weurt op zien beurt vervange deur Dave Schroyen
veur de opnaam van 'n ieste EP *Hairfacts*.
Oetèntelik vervoogt Tim Vanhamel de band. Hae is den pas vieftien.

Dees bezètting nimt in 1996 de ieste CD *Love is okay* op,
snel gevolg deur 'n twiede EP *Remix apocalyps*.
In 1997 weurt de twiede CD *Boogie Children-R-US* opgenome,
meh de offesjele release weurt nog 'n jaor oetgesteld deur de platefirma,
Paradox. De verkoup blief slech óndanks gooi kritieke.
Es den de platefirma A&M London, 't moderhoes van Paradox,
ounog euver kop geit, besluit Mauro Pawlowski
de band op te höffe.

Evil Superstars gaeve heur leste kónsert op 15 september 1998
in zaal Botanique in Brössel.

## Bezètting

* Mauro Pawlowski, zank en gitaar
* Marc Requilé, samples en toetse
* Bart Vandebroek, basgitaar
* Bart Vandeput, Johan Vandebergh, Dave Schroyen, slaagwèrk
* Tim Vanhamel, gitaar

## Discografie
### CDs

* 1996 : *Love is okay*
* 1998 : *Boogie Children-R-US*

### EPs
* 1994 : *Hairfacts*
* 1996 : *Remix apocalyps*

### Singles
* 1996 : *Satan is in my ass*
* 1996 : *Pantomiming with her parents*
* 1998 : *B.A.B.Y.*
* 1998 : *Sad sad planet*

### Soundtracks
* *Oh Girl*, in *Lock, Stock and Two Smoking Barrels* (1998) van Guy Ritchie
* *Holy Spirit Come Home*, in *Any Way the Wind Blows* (2003) van Tom Barman

## Extern linke
* Offesjeel website