open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zonnevlek

'n **Zonnevlek** is 'n relatief doonker plaots op 't oppervlak vaan de zon. De vlekke zien slechs tijdelek aonwezeg (tijdelek is hei relatief, ze kinne vaan inkel ore tot mierdere maonde bestoon). Ze weure veroorzaak door sterke magnetische aktiviteit boedoor 'n relatief keul plaots oontsteit. De temperatuur vaan 'n zonnevlek ligk tösse de 3000 en 4500 K, dewijl 't  umringend materiaol oongeveer 5780 K heit is. 't Aontal zonnevlekke is 'n maot veur de aktiviteit vaan de zon: wie mie vlekke, wie aktiever de zon.

## Zonneaktiviteit

De zon varieert in häör aktiviteit mèt 'n periode vaan 11 jaor. Eder 11 jaor wissele de magnetische pole vaan de zon vaan plaots. De lèste kier waor dat in 2001, en de volgende kier zal woersjijnelek in 2012 zien. Tijdens dees aktieve periode stijg 't aontal zonnevlekke.

## Woernumme
Zonnevlekke rechstreeks woernumme is zoonder besjerming vaan de ouge gevaarlek en kin zelfs tot blievende blindheid leie. 't Is wel meugelek um 't beeld vaan 'ne telescoop op 'n sjerm te projektere. 

In China woort al in 28 veur Christus zonnevlekke gezeen en tot 1500 gaof 't al hoonderde besjrijvinge devaan. Oet woernumminge in 1611 door de Duitse astronoom Johannes Fabricius is gebleke tot ouch de zon um 'n as beweeg. De zonnevlekke bewege mèt de zon mèt, evels zonnevlekke ter huugde vaan de zonne-equator bewege in oongeveer 25 daog um de zon, bij zonnevlekke up hoeger breidtes door de umloup soms mie es 30 daog. D'n Ingelsmaan Thomas Harriot deeg bijnao 200 observaties tösse 1610 en 1613. Oet zien woernumminge berekende heer de drejsnelheid vaan de zon. De cyclus in 't aontal zonnevlekke woort door Samuel Schwabe in 1843 besjreve, nao 17 jaor observaties.

## Aander stare
Ouch aander stare vertoene vlekke (starevlekke geneump). Woerneuminge höbbe aongetoend tot die vlekke dèks väöl groeter zien es de vlekke op us zon, soms wel 100 kier zoe groet, woebij wel 30% vaan 't oppervlak vaan de staar bedèk kin zien.
Washington

Mèt **Washington** kin me bedoele:
* Washington D.C., de hoofstad vaan de Vereinegde Staote
* Washington (staot), 'ne staot in Noord-Amerika
* Washington County, 'n aontal graofsjappe in Amerika
* George Washington, d'n ierste president vaan de VS

## Plaotse
D'r zien in hieleboel aander plaotse mèt dee naom:
Washington County

't Gief 30 graofsjappe in Noord-Amerika mèt de naom **Washington County**:

Daoneve heet me nog eine Parish in Noord-Amerika mèt de naom **Washington Parish**, wat in de volksmoond ouch bekind steit es Washington County.
* Washington Parish (Louisiana)
Gilliam County

**Gilliam** is 'n in 1852 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Gilliam heet ziene naom te daanke aon de Douglasbuim die hei vol op greuje. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Condon.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3.168 km² boevaan 3.119 km² land is en 49 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Sherman County - weste
* Wasco County - zuidweste
* Wheeler County - zuie
* Morrow County - ooste
* Klickitat County, in Washington - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Gilliam County** 1.915.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Arlington
* Condon

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Hood River County

**Hood River** is 'n in 1908 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Hood River heet ziene naom te daanke aon de Hood Revier. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Hood River.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.382 km² boevaan 1.353 km² land is en 29 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Multnomah County - weste
* Clackamas County - zuidweste
* Wasco County - south, ooste
* Klickitat County, in Washington - noordooste
* Skamania County, in Washington - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Hood River County** 20.411.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Cascade Locks
* Hood River

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Marion County (Oregon)

**Marion** is 'n in 1849 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Marion is verneump nao 'ne generaol oet South Carolina: Francis Marion. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Salem.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3.092 km² boevaan 3.066 km² land is en 26 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Linn County - zuie
* Polk County - weste
* Yamhill County - noordweste
* Clackamas County - noorde
* Wasco County - noordooste
* Jefferson County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Marion County** 284.834.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Keizer
* Salem

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
21 jannewarie

## Gebäörtenisse
* 1643 - Abel Tasman oontdèk Tonga
* 1793 - Lodewijk XVI vaan Fraankriek geëxecuteerd d.m.v. guillotine
* 1799 - Introductie vaan 't vaccin tege pokke door Edward Jenner
* 1970 - Ierste commercieel vlöch vaan de Boeing 747-100

## Gebore
* 1935 - Chick Weijzen, Nederlandse kanovaarder
* 1969 - Halbe Zijlstra, Nederlandse politicus
* 1988 - Pieter Timmers, Belsj-Limbörgse zwummer

## Gestorve
* 1793 - Lodewijk XVI vaan Fraankriek (38, geëxecuteerd)
* 1924 - Vladimir Iljitsj Oeljanov alias Lenin (53), Russische revolutionair
* 1938 - Georges Méliès, Franse regisseur (76)
* 1950 - George Orwell, Britse sjrijver (46)
* 2017 - Adèle Bloemendaal, Nederlandse zengeres, actries en comédienne (84)
* 2019 - Marcel Azzola, Fransen accordeonis (91, hartfale)
* 2019 - Emiliano Sala, Argentijnse voetballer (28, verdrinking)
* 2020 - Terry Jones, Britse kemik (77, complicaties vaan primair progressief afasie)
24 jannewarie

## Gebäörtenisse
* 1544 - Oetvinding vaan de camera obscura door Reinerus Gemma-Frisius in Leuve.
* 1848 - Ierste goudvóns in Californië. Begin vaan de Gold Rush.
* 1908 - Robert Baden-Powell riech de scouting op.
* 1924 - Sint-Petersburg weurt herneump tot Leningrad.
* 1948 - Opriechting vaan de Volkspartij veur Vrijheid en Democratie, de VVD.
* 1972 - Shoichi Yokoi 'ne Japanse soldaot, weurt 27 jaor nao 't ind vaan d'n 2e Wereldoorlog oontdèk op Guam.
* 1984 - De ierste Apple Macintosh kin weure gekoch.

## Gebore
* 1943 - Sharon Tate, Amerikaanse actrice (gestorve 1969)
* 1963 - Arnold Vanderlyde, Nederlandse bokser

## Gestorve
* 1965 - Winston Churchill (90), Britse staotsmaan
* 1986 - L. Ron Hubbard (74), Amerikaanse sciencefiction-sjrijver, opriechter vaan Scientology
* 2018 - Mark E. Smith (60), Britse popmuzikant
* 2018 - Jan Steenman (84), Nederlandse stripteikeneer
* 2020 - Edwin Straver, Nederlandse motorcoureur (48, gevolge vaan 'ne val)
* 2020 - Rob Rensenbrink, Nederlandse voetballer (72, PSMA)
Huub Harings

**Hubert "Huub" Harings** (Haersjtraot, 31 jannewarie 1939) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.

## Biografie
Harings waas professioneel fitserenner van 1963 pès 1971. Hae sjtamp oet ein Limburgse fitserennersfemilie en is de awwere broor van Jan en Ger en eine noonk van Peter Harings. Aleër hae eindj 1963 op 24-jaorige laeftied euversjtapde nao de profs hèj hae vief jaor es amateur gereje. Zien sjpecialiteit waas de cyclocross. In 1963 woort hae veur de eësjte keer Nationaal Kampioen in dees discipline. (Ein jaor doaveur woar Hub al de eësjte officieuze kampioen van Nederland). In dat jaor woort dit kampioensjap veur 't eësj verreje en reje de amateurs en de profs eine gezamelike wedsjtried. Hae zouw dit Nationaal Kampioensjap in totaal zes keër winne en in 1964 en 1968 woort hae allebei de keëre tweëde.

Es amateur wón hae in 1959 ein etappe in Olympia’s Tour en in 1961 en 1962 wón hae allebeie keëre de prestigieuze amateurklassieker Romsée-Stavelot-Romsée in de Ardennen, ein terrein wo hae zich biejzunjer good thoes veulde.

Biej de professionals wón hae in 1965 de Tour du Condroz en woort hae in 1966 tweëde in de etappekoersj Paries-Luxemburg. Ouch naom hae 4x deil aan de Runj van Frankriek, wovan hae tweë keër de eindjfinish haolde. 
In 1967 en 1968 woort hae allebei de keëre zösde biej 't WK cyclocross. 

## Belangriekste euverwinninge en eëreplaatsje
;1959
* 1e in de 3e etappe deil a Olympia’s Tour
;1961
* 1e in Romsée-Stavelot-Romsée
;1962
* 1e in Romsée-Stavelot-Romsée
* 3e in de 1e etappe Triptyque Ardennais
* 2e in de 3e etappe Triptyque Ardennais
* 2e in 't eindjklassemènt Triptyque Ardennais
* 1e Elsloo, biej 't officieus Nederlands kampioensjap veldjrieje
;1963
* 1e biej 't officieel eësjte Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
;1964
* 2e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 2e in de 2e etappe Runj van Belsj veur ónaafhankelike
;1965
* 1e in de Tour de Condroz
;1966
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 1e in Boom
* 3e in de 3e etappe Parijs-Luxemburg
* 2e in 't eindklassemènt Parijs-Luxemburg
;1967
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 1e in de cyclocross van Huijbergen
* 3e in de 1e etappe Ronde van Zwitserland
* 2e in de 5e etappe Ronde van Zwitserland
;1968
* 2e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 1e in de cyclocross van Huijbergen
* 1e in de cyclocross van Asse-Krokegem
* 1e in Melsele
;1969
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 1e in de cyclocross van Huijbergen
;1970
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, elite
* 1e in Gemert
;1971
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap veldjrieje, (elite)

## Tourdeilnames
* 1965 - 32e
* 1966 - opgaaf in 6e etappe
* 1967 - 75e
* 1970 - opgaaf in de 2e etappe

## Ploge
* 1963-1964 – Wiel’s-Groene Leeuw
* 1964-1965 - Televizier
* 1966-1967 - Televizier-Batavus
* 1968-1969 - Caballero
* 1970 - Caballero-Laurens
* 1971 - Goudsmit-Hoff
Peter Harings

**Peter Harings** (Sub, 16 jannewarie 1961) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.

## Biografie
Harings waas professioneel fitserenner van 1986 pès 1990. Hae sjtamp oet ein Limburgse fitserennersfemilie en is eine oomzègker van Huub, Jan en Ger Harings. Aleër hae eindj 1986 op 24-jaorige laeftied euversjtapde nao de profs hèj hae vief jaor es amateur gereje, wobiej hae zich óntwikkelde in zien sjpecialiteite, de cyclocross en 't rieje in heuvelechtig terrein zoa-es de Ardenne. Biej 't veldjrieje woort hae in 1985 Nederlands kampioen biej de amateurs.

In 1985 behaolde hae es amateur zien groatste euverwinning in zien loupbaan wie hae individueel Nederlands Kampioen op de waeg woort. In 't zelfde jaor behaolde hae ouch ein euverwinning in 't eindjklassemènt van de Triptyque Ardennais. 

Biej de professionals waas hae minder succesvol en waas d'r allein mèr ein knechterol veur häöm weggelag. Zien ènnige aansjpraekende euverwinning waas ein etappe-euverwinning in de Runj van Denemarke in 1987.

## Belangriekste euverwinninge en eëreplaatsje
;1982
* 3e in 't eindjklassemènt van de Runj van Luuk
;1983
* 1e in de 2e etappe deil b Triptyque Ardennais
* 2e in de 3e etappe Triptyque Ardennais
* 2e in 't eindjklassemènt Triptyque Ardennais
;1985
* 1e biej 't Nederlands kampioensjap op de waeg, amateurs
* 2e in 't eindjklassemènt Circuit des Ardennais
* 2e in de 4e etappe Runj van Zjwede
* 1e in de 3e etappe Triptyque Ardennais
* 1e in 't eindjklassemènt Triptyque Ardennais
* 2e in 't eindjklassemènt Runj van Wes-Henegouwe
* 3e in de Runj van Limburg
;1987
* 1e in de 4e etappe Runj van Denemarke
* 1e in Berlare
;1988
* 3e in de 2e etappe Runj van Belsj

## Tourdeilnames
Gein

## Ploge
* 1986 - Panasonic Nederland
* 1987-1989 - Panasonic-Isostar
* 1990 - Orbeo Alimantas
* 1990 - Artiach Royal
Jan Harings

**Jan Harings** (Haersjtraot, 26 juni 1945) is eine veurmalige Nederlandse fitserenner.

## Biografie
Harings waas professioneel fitserenner van 1967 pès 1971. Hae sjtamp oet ein Limburgse fitserennersfemilie en is eine broor van Huub Ger en 'ne noonk van Peter Harings. Net es zien breurs óntwikkelde hae zich es amateur in de cyclocross en 't rieje in heuvelechtig terrein zoa-es de Ardenne. In 1965 wón hae twee etappes in de Triptyque Ardennais en behaolde hae de eindjeuverwinning in diezelfde runj.

In 1967 behaolde hae es eësjtejaors prof zien groatste succes oet zien wielerloupbaan door de 10e etappe in de Runj van Sjpanje te winne. Ein anger aansjpraekende euverwinning waas in 1969 in de Groate Pries Flandria.

In 1980 maakde Jan Harings eine tiedelike comeback es amateurfitserenner.

## Belangriekste euverwinninge en eëreplaatsje
**1965**
* 1e in de 2e etappe deil a Triptyque Ardennais
* 1e in de 3e etappe deil b Triptyque Ardennais
* 1e in 't eindjklassemènt Triptyque Ardennais
**1967**
* 1e in de Omloop Mandel-Leie-Schelde
* 1e in de 10e etappe Runj van Sjpanje
* 1e in Mesele
**1968**
* 1e in Polder-Kempen
* 3e in de GP Pino Cerami
* 3e in de 1e etappe Runj van Luxemburg
**1969**
* 1e in GP Flandria
* 1e in Manx International
* 3e in de Acht van Chaam

## Ploge
*1967 - Televizier-Batavus
*1968 - Caballero
*1969 - Caballero
*1970 - Caballero-Laurens
Èèsjde-Mergraote

**Èèsjde-Mergraote** (Nederlands **Eijsden-Margraten**) is sinds 1 januari 2011 'n fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Limbörg. Ze woort gevörmp bestoon oet de aw gemeintes Èèsjde en Mergraote. Ze heet 25.882 inwoeners (per 1 juli 2021, bei gemeintes same) en 't oppervlak bedreug 78,77 km², daovaan 1,22 km² water.

## Kerne
In de gemeinte ligke de kerne Bieëmele (Bemelen), Èèsjde (Eijsden), Groêselt (Gronsveld), Ikkelder (Eckelrade), Keer (Cadier en Keer), De Klonie (Mariadorp), Maer (Mheer), Mergraote (Margraten), Misj (Mesch), Norbik (Noorbeek), Oêsj-Moarend (Oost-Maarland), Tebannet (Banholt), Riêkelt (Rijckholt), Se-Gietere (Sint-Geertruid) en Sjuuëlder (Scheulder), wie ouch de naobersjappe Berg, Bergenhoëze (Bergenhuizen), Bruusjterbusj (Bruisterbos), Gastes (Gasthuis), Groeët-Welsde (Groot Welsden), Herkenter (Herkenrade), Hoekaasjtert (Hoog-Caestert), Hoontem (Honthem), Klae-Welsde (Klein Welsden), Ge Kruuts (Hoogkruts), Liebik (Libeek), Liekaasjtert (Laag-Caestert), Moarend (Maarland), Moersjelt (Moerslag), Oesj (Oost), 't Poelveld, 't Roeët ('t Rooth), Sint Antoniusbank, Sjei (Schei), Sjilberg (Schilberg), Terhoorsj (Terhorst), Terlinne (Terlinden), Termaar, Ulvend, Vroële (Vroelen), De Wesj (De Wesch), 't Wiethoês (Withuis) en Wolfses (Wolfshuis). 't Raodhoes steit in Mergraote, mèt e hölpsecretariaot in Eisde.

## Historie
De gemeintes wèrkde al sinds 2006 inger same en höbbe daonao de wunselekheid vaan 'n fusie laote oonderzeuke. In 2008 beslote ze daomèt wijer te goon. 't Jaor dao-op stumde de provincie en 't Riek demèt in. Rei veur de fusie kin, veural veur Eisde, zien gewees tot me touwveuging aon Mestreech wouw veurkoume.

### Börgemeisters
Woernummende börgemeister waor tot midde 2011 Jean Bronckers vaan 't CDA, teväöre börgemeister vaan Mergraote; sindsdeen is ziene partijgenoet Dieudonné Akkermans börgemeister.

## Refrenties


## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Kroeboet

**Kroeboet** of **balkebrie** (Nederlands: *balkenbrij*, Bergsj: *panhas* of *kröppels*)) is 'n ieëwenaad vleisgerech oet Limburg, Braobantj, Wesfale, 't Bergsje laand en 't Linksriensje Rienlandj . Van vreugeroet wuuertj 't gemaak van 't *gehing*: de aetbaar ingewenj van e verke; en wiejer bokesmael (mael van bokendj) en speciaal kruje: sókker, besjaot, anies, kenieël, gróffelsnagel, paeper, foelie en gember. De origineel Limburgse variant wuuertj op smaak gemaak mit verkesblood. Hiedoor krieg 't zien zwarte kluuer es 't gebakken is.

't Kump meistes in 'ne rechheukige blok, dae in plekskes gesni-jjen wuuertj van óngevieër 'ne centimaeter diek die alik gebakke waere. 't Wuuertj dök gebakke mit sjiefkes appel. Ouch wuuertj 't waal opgedeendj mit appelemoos of op broead mit zeem.

't Wuuertj väöl smorges vreug gaete of tösse de middig.

## Weiteswaerdighede
* Es se Berg in alle vreugdje in fietsdjes, rook 't bekans edere morge nao kroeboet.
* De stökskes spek in kroeboet waeren op sómmige plaatse: "heiligendaag" geneump.
Rob Ruygh

**Rob Ruygh** (Heërle, 12 november 1986) is 'ne Nederlandjse fitserenner.

## Biografie
Rob Ruygh wón in 2004 es juniorfitserenner ’t eindjklassemènt in de Italiaanse wedsjtried Giro della Lunigiana. In ’t volgende jaor reej hae veur 't Belzje Continental Team Amuzza.com-Davo. Veur die ploog won hae de tweëde etappe, ein tiedrit, van 't OZ Wielerweekend en woort hae derde in ’t eindjklassement. In 2006 góng hae veur de Rabobank Continental ploog rieje, de opleijingsploog veur de ProTour-ploog van de Rabobank. Nao ein jaor biej de Duutsje Sparkasse ploog te höbbe gereje kaom hae in 2009 via 't PPL-Belisol Cycling Team biej de ploog van Vacansoleil, in 2009 es stagiaire en in 2010 kreeg hae ein vas contrac. 

In 2009 wón hae twee Ardennewedsjtrieje, Romsée-Stavelot–Romsée en ein etappe in de Runj van Luuk.

## Palmares
;2004
* 1e in ’t eindjklassemènt van de Giro della Lunigiana
;2005
* 1e in de 2e etappe OZ Wielerweekend
;2009
* 1e in Romsée-Stavelot–Romsée
* 1e in de 1e etappe Runj van Luuk
* 1e in Bovelingen-Heers

## Ploge
*2005 Amuzza.com-Davo
*2006 Rabobank Continental
*2007 Rabobank Continental
*2008 Team Sparkasse
*2009 PPL-Belisol Cycling Team
*2009 Vacansoleil (Stagiaire)
*2010 Vacansoleil

## Weblinks
* Website van Rob Ruygh
Braobantj

**Braobantj** kan verwieze nao, van noord nao zuud:
* Noord-Braobantj, ein van de twelf provincies van Nederlandj.
* Antwerpe, de noordelikste provincie van 't Belsj.
* Vlaoms-Braobantj.
* Brössel, 't huidstaejelik gewes; 'n enclaaf binne Vlaoms-Braobantj.
* Waols-Braobantj, ein vanne vief provincies in 't Waolelandj.

Historisch kan 't ouch zeen:
* 't Hertigdóm Braobantj;
* De provincie Belsj Braobantj, tot 1830 Zuud-Braobantj
Bunschoten

**Bunschoten** kin verwieze nao:

* 'n Gemeinte in de provincie Utrech, zuug Bunschoten (gemeinte),
* E dörp in die gemeinte, zuug Bunschoten (dörp).
Bilocatie

**Bilocatie** is 't geliektiedig wóne of aanwezig zieë van 'ne persoon op twieë versjillende plaatsje. De christeleke traditie is riek an bilocatieverhaole die betrèkking haant óp geliektiedige aanwezigheed óp versjillende plaatsje.

## Christendom

*Antonius van Padua
*Ambrosius van Milaan
*Sint Severus van Ravenna
*Drogo (Epinoy, 1102 - Sebourg, Valenciennes, 1186)
*Padre Pio
*Gerardus Majella
*María de León Bello y Delgado

## Externe links
* Bilocatie
De Trompetter

**De Trompetter** waas 'n graties hoes-aan-hoesblaad, dat ins in de week versjeen in Zuud Limburg. Neve 'n groat aantal advertenties sjtoon d'r regionaal nuujsberiechte in; 'ne cultuuragenda van de regio en openbaar mètdeilinge.

De weekgezèt weurt in januari 2010 samegevoog mèt 'n groat aantal ander graties weekblaar o.a. mèt Heuvelland Aktueel (60 edities), de Maaspost en de Maas en Mijn.
## 1Lokaal
In juli 2015 verandert de graties oetgaaf in 1Lokaal 'n weekgezèt mèt 36  lokaal titels. Edere goonsdig of donderdig vèlt bie 526.000 hoeshouwes in Limburg 'n nuuj oetgaaf in de bös mèt plaatselik nuujs. Um de herkènbaarheid begint eder plaatselike editie mèt 't ciefer 1 gevolg door de plaatsnaam of de naam van de gemeinte. 1beek; 1beesel; 1bergen; 1brunssum; 1echt; 1eijsden; 1geleen; 1gennep; 1groesbeek; 1gulpen; 1heerlen; 1heumen; 1horst; 1kerkrade; 1landgraaf; 1leudal; 1maasgouw; 1maastricht; 1meerssen; 1mook; 1nederweert; 1nuth; 1onderbanken; 1helden; 1maasbree; 1meijel; 1roerdalen; 1roermond; 1schinnen; 1simpelveld; 1sittard; 1stein; 1tegelen; 1vaals; 1valkenburg; 1venlo; 1venray; 1voerendaal; 1weert

In Midde-Limburg weurdj 't waekblaad de Trompetter eder waek oetgebrach in ein midwaek- en ein weekend-edisie. 

De Trompetter is ein van'ne waekblajer van Multimedia thoes aan hoes, naeve de Trompetter beheure dao onger angere Kempen pers, de Gaoje Leeuw en Vite Press biej.

De achteen edities van'ne Trompetter, De Sjakel, MaasgouwNuuts, Typisch Remunj, Waekberich veur Meijel, Op den Baum, Heljes Nuuts, de Sjtreekbode, Waekblaad Parksjtad/Parelnuuts, de Oetwiezer en de nege waekblajer van Kempen Pers; Veldjhoves Waekblaad, Kempener Koerier, De Kempenaer, Oirschots Waekjournaal, De Hilverbode, Nieuwsklok, De Sjakel, De Leije en de Parel van Braobantj, zeen sjtök voor sjtök ein begrip in'ne zudelike provincies. 

## Externe links
*Vraoge euver de fusie aan minister Plasterk
*A en C Media
Ton Custers

**Ton Custers** is 'ne zenger dae gebaore en getaoge is in Zjwame. Hae woont op dit moment in Neel. In 1983 haet d'r veur de eerste keer meziek van zichzelf opgenaome. In 1997 versjeen zien eerste CD mit eige Limburgse loestermeziek. In 2008 haet d'r same mit de "Aope-deure-band" eine tour door Limburg gemaak.

## Discografie
* 1983: Casettebendje "Wohaer?"
* 1985: Casettebendje "Inruulwaar"
* 1997: CD "Wiejer kieke"
* 1998: CD "Es se mit wils doon"
* 2002: CD "Nooit meer allein"
* 2003: CD "Kieke..."
* 2007: CD "Samen spelen"
* 2007: CD "Mantelzorg werkt"
* 2008: CD "Aope Deure"

**Nummers op de CD's:**
* "Ein kwestie van gedöldj"
* "Leefde veur de sjtad"

## Externe link
* officieel website
Multnomah County

**Multnomah** is 'n in 1854 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Multnomah is verneump nao de gelieknaomege stam die hei alleweil neet mie woent. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Portland.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.206 km² boevaan 1.127 km² land is en 79 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
*Clark County, langs de Columbia in Washington - noorde
*Skamania County, langs de Columbia in Washington - noordooste
*Hood River County - ooste
*Clackamas County - zuie
*Washington County - weste
*Columbia County - noordweste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Multnomah County** 660.486.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Milwaukie
* Portland

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
The Fame Monster

**The Fame Monster** is 't twiede album vaan de New Yorkse Lady GaGa. Dit album weurt dèks verward mèt The Fame: 't ieder album vaan "GaGa" (zoewie häöre bijnaom lojt). 't Album woort opgenome in 2008, op twie plaotse: Miami in Florida en Los Angeles in Californië. 't Album zelf kaom oet op 23 november, 2009.

## D'n titel
D'n titel vaan 't album heet väöl te make mèt 't ierste album, wat d'n titel *The Fame* (Limburgs: *De Bekindheid*) kraog. *The Fame Monster* (in 't Limburgs lètterlek * 't Bekindheidsmonster*) steit symbool veur de slechte kant vaan de bekindheid.

## Nómmerlies
Op 't album stoon de volgende nómmere:
# "Bad Romance"  04:55 
# "Alejandro"   04:37 
# "Monster"   04:09 
# "Speechless"   04:30 
# "Dance in the Dark"   04:48 
# "Telephone" (mèt Beyoncé) 03:40*
# "So Happy I Could Die"   03:55 
# "Teeth"

** Is neet door Lady GaGa gesjreve, mer waor origineel 'ne solonómmer vaan Beyoncé*

## Deluxe versie
In de Deluxe versie vaan The Fame Monster gief 't nog 'n twiede CD debij, nl. ein mèt de groetste hits vaan 't album *The Fame*.

## Hits
Tot noe touw zien d'r veer singles vaan 't album in de Nederlandsen Top 40 gekoume.

* *Alejandro*
* *Bad Romance*
* *Monster*
* *Telephone*
Harrie Geelen

**Harrie Geelen** (Heërle, 10 jannewarie 1939 - 30 augustus 2025) waor 'ne Nederlandse teikenaer, illustrator, regisseur, animator, sjriever, dichter en vertaler.

Hae sjtudeerde Nederlandse taal en lètterkunde in Amsterdam wo hae zien later vrouw Imme Dros taenge kaom, sjriefster van kènjerbeuk. Hae wirkde vanaaf 1967 biej de Toonder Sjtudio's, wo hae later de *creative director* zouw waere. Harrie Geelen sjreef en regisseerde väöl televisieprogramma’s zoa-es Prikkebeen en Pinkeltje en sjreef ’t scenario van Oebele, Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?, Q en Q en Dolly Dots. Ouch vertaalde hae Disneyfilms nao 't Nederlands en illusjtreerde ónger angere beuk van Annie M.G. Schmidt en zien vrouw Imme Dros.

Geelen regisseerde de Maarten Toonder teikenfilm van Tom Poes en Olivier B. Bommel, * '[[Als je begrijpt wat ik bedoel]]*' en hae sjprook ouch ènnige sjtömme in.

Van 1 oktober t/m 16 november 2008 sjtóng 't SCHUNCK-Glaaspelies in 't teike van de kunstenaer Harrie Geelen mèt ein euverzichstentoansjtèlling van zien werk ónger 't motto * 'Hamelen, Hilversum, Heerlen, welkom in de wondere wereld van Harrie Geelen' *.
Zuug: Harrie Geelen, Hamelen, Hilversum, Heerlen.

Geelen storf op 30 augustus 2025, 86 jaor awd.

## Werk
* 1968 t/m 1972 - Oebele ; scenario
* 1972 – Prikkebeen : scenario en regie
* 1972 t/m 1976 - Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer? ;  scenario
* 1974 en 1976 - Q & Q ; scenario van beide series
* 1978 - Pinkeltje ; scenario en regie
* 1981, 1982, 1984 - Kinderen voor kinderen, liedjes
* 1983 - Als je begrijpt wat ik bedoel ; regie en stem Wammes Waggel
* 1983 - Dolly Dots scenario
* 2003 - Sommeltjes ; script, regie en design
* 2003 – PaPaul, zichzelf
* 2007 – Allemaal film, zichzelf
James Cameron

**James Francis Cameron** (16 augustus, 1954) is 'ne Canedese rezjiseur oet Ontario. Zien bekindste films zien The Terminator, Titanic en de nuie film Avatar. Ze staon bekans allemaol bekind es groete budgetfilms, en dat ze dèks mie koste es verwach woort door de studio's. Ouch loupe Cameron's films dèks achter op sjema.

## Zie leve
### Vaan Canada nao Californië
Heer is opgegreuid in de Canedese provincie Ontario. Heer zègk dèks tot d'r dao 't mieste heet gelierd euver natuurkunde, de studie die heer later ging oetoefene in Californië. Dit deed heer op zien 17e, 1971. Binne e jaor raakde heer in aonraking mèt rezjiseur Roger Corman, boe heer in 1972 al mèt moch samewirke. Heer woort daomèt al op zien 18e art director vaan 'ne film. Evels waor *Von Richthoven and Brown* gei succes gewore. MADU APADU

### Zie leve es rezjiseur
Pas in 1981 kos heer ziene eige film rezjissere, naomelek: *Piranha 2: The Spawning*. Bij de opnaomes vaan de film realisierde heer ziech tot de film gei succes zou weure (get boe heer later ouch geliek in kraog), en daodoor raakde heer in 'n zenuwinzinking. In dees tied kraog heer väöl nachmare euver 'ne robot, dee alle lui op eerd wil aofmake. Euver die nachmare maak heer in 1984 'ne nuie film: The Terminator.

The Terminator woort e groet succes, en neet allein veur Cameron waor dit zien groete doorbraak. Ouch Arnold Schwarzenegger woort 'ne bekinde actäör door dizze film. Cameron gebruukde väöl speciale effecte in de film, get boe heer ziech vaanaof dee film altied met zou kenmèrke. Twie films later, maakde heer in 1992 e vervolg op de film. Dee neet ins zoe slech woort oontavange (terwijl dit wel woort verwach).

Nao deil twie vaan The Terminator volgde d'r nog hiel väöl aander vervolge op de film, mer Cameron zelf ging aon de geng mèt 'ne nuie film. Nao de minder succesvolle *True Lies* oet 1994, kaom heer in 1997 mèt eine vaan de groetste klassiekers vaan de Jaore 90 films. De film waor zoewel bij critisi wie aon de kassa's e succes en won mer leefs èlf oscars, boe oonder dee vaan bèste film oet 1997. Metein kaom titanic te staon op nómmer ein op de lies vaan films die 't mies höbbe opgebrach in dollars, es me gein rekening hilt mèt inflatie.

Tot 2009 kaome d'r gein films mie oet vaan Cameron, allein 'n Tv-serie en twie documentaires. Wie d'r dat jaor 'ne nuie film maakde (de science fiction film Avatar), kaom heer obbenuits op nómmer ein te staon op de lies vaan films die 't mies höbbe opgebrach in dollars. Avatar steit bekind es d'n iersten annematiefilm dee realistisch gezien volkomme euvertugend is. Aon de film heet heer neet veur niks ach jaor euver gedaon.

D'r gaon geruchte tot heer e vervolg geit make vaan *Avatar*, mer ouch vaan *True Lies*. Aander films die in de planning staon zien *Battle Angel* en *The Dive*. Nao veer sjeijinge is heer sinds 2000 getrouwd mèt de actrice Suzy Amis.
Batsekratzers

’n Leedje veur de Zösterse Maedjes woor de aanleiding veur de oprichting van de vastelaoveszanggroep de **Batsekratzers** oet Zöstere. René de Serière sjreef ’t leedje Te Awt Veur? (meziek van Nico Dirkx), wo de Maedjes nog eine kieër mit wólle knalle op de Zösterse sjlageraovend in 1997. Um oeteinloupende raejes mooste de maedjes versjtek laote gaon en toen woort 't leedje gebrach door René mèt get vrunj en vriendinne.
De groep goof zich de naam: de Batsekratzers. 
’t Jaor daonao deje ze weer mèt. e Sjèl nuuj leje kaom oet zaalvoetbalklub Sjlaop Mèr Wiejer. 

## Gouwe periode
De gouwe periode brook aan róndj de milleniumjaore: in 1999, 2000 en 2001 ginge ze mit de groatse ieër sjtrieke in ’t Zösterse Graasboerriek. ’t Mènke oppe Mèrt (1999) mit performence van Mark Mols es Mènke oppe sokkel, höbbe 'n plaats verworve in de Zösterse vastelaovend en ’t Geit wie ’t Geit is ‘ne bestseller gewaore.

Ouch op ander plaatse waort opgetroje. In 2005 hawwe ze ’n  cd-presentatie (van Bètske tot Bats). 

Ouch Jos Laumen van Limbo Music haet deze jónges en maedjes óntdek: ze sjtaon op de Limburgse verzamelcd Vastelaovesvirus.

Dees groep hou als hoogtepunt 't bereike van de LVK finale 2008 in Sevenum mit 't nummer Operetteketet. Dees plaat waor gesjreve door Arno op de Kamp.

## Samesjtèlling
Door de jaore zeen d’r get luuj de revu gepasseerd bie de Batse: beveurbeeld Gerardo Romero (inmiddels beroemd mit Pinchitos Caliente) en Wim van Juulke van de Mäös, jaorelangk same mit René verantwoordelik veur de tekse en ideë.

De Batse besjtaon oet:  John Sanders, Ilona Vluggen, Mark Mols, Carla Widdershoven, Stefan Hamers, Silvia Bakkes, Rob Bakkes en Jenny Schepers.
D'n Aosterberg

**D'n Aosterberg** (soms waert ouch waal *Aosterberg* gezag), Nederlands **Aasterberg**, is ein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, tösje Brach en Roostere, mèt (per 1 januari 2007) 35 inweunersj.
Chandler (Arizona)

**Chandler** is 'n stad in Maricopa County, Arizona en tèlt 240.595 inwoeners. 't Is heimèt de 114e stad in de VS (2006). 't Oppervlak is 149,9 km².
 
## Demografie
Vaan de bevolking is 5,8 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 19,3 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkeloesheid is 2 % (ciefers volkstèlling 2000).

## Trivia
* De stad behuurt tot Metropole Phoenix

## Stei in de naoventrint
* Mesa - *19 km nao 't noordooste*
* Phoenix - *33 km nao 't zuidooste*
* Scottsdale - *41 km nao 't noorde*
* Glendale - *46 km nao 't zuie*
Iesbein

**Iesbein** is 'n vleisjgerech gemaak oet 'n deil van 'ne verkespoat, in 't biezunjer 't deil tösje 't knee- of ellebaoggewrich en 't vootwortelgewrich, ouch waal hieltjes geneump.  Mèt name 't deil van de achterpoat is 't beste, ómdat dat wat vleizjiger is. 

## Herkóms
Iesbein is veural in Duutsjlandj, Oasteriek en Zjwitserlandj ein erg populair gerech, mèr ouch in Limburg wirt 't väöl klaorgemaak. 't Limburgse iesbein is dan ouch aafgeleid van de Duutsje benaming *Eisbein*. Anger Duutsje benaminge zint *Hachse*, *Hechse*, *Haxe*, *Haspel*, *Hämmche*, *Bötel* of *Knöchla*. In Oasteriek wirt gesjpraoke van *Stelze*, in Beiere van *Schweinshaxe* en in Zwjitserlandj van *Gnagi*. 

Eine goje iesbein mót sjterk volgreujt zeen en mót in ein dikke laog vet ligke. 't Vleisj is heël zach en aromatisch, mèr mót waal lang gegaard waere. 

De meneer van bereije van 't bein is regionaal nogal versjillend, mèr d'r zint tweë hoofvariante: terwiel 't in Noord-Duutsjlandj en Limburg meistal veurgepaekelt wirt en dan gekaok, wirt 't in Zuud-Duutsjlandj, Tsjechië en Oasteriek in de regel óngepaekelt in de aove gebraoje of gegrildj, wodoor de zjwoerd in ein weike koosj verangert.

Meistal wirt iesbein veur deftige, ènvoudige gerechte gebruuk. In Berlien biejveurbeeld wirt 't gekaok mèt ertepuree, in Franken es *Kraut und Knöchla* mèt zoermoos en aerpelpuree of broad. In Limburg is dit lètste recept ouch ingeburgerd en wirt iesbein ouch waal in ertesop gekaok en opgedeend.

Veur de  Oasteriekse bereijing van "Stelze" wirt 't iesbein dèks in ein knofloak-kummelkoaksel veurgekoak, wonao 't in de aove of op de grill kump, pès de hoet knusperig is. Stelze wirt traditioneel mèt mosterd, mierikswortel en in azien ingelagde greunte geserveert. 

Gezellig feëskes en vereinigingsbiejeinkómste waere dèks gehawte ónger 't genot van aete bereit mèt iesbein. In Limburg wirt iesbein dèks biej feëskes opgedeend wo väöl alcoholiese dranke waere genuttig, biejveurbeeld biej vastelaovesfeëskes.

## Etymologie
't Limburgse *iesbein* is uteraard aafgeleid van 't Duutsje *Eisbein*.
Veur de herkóms van 't woord *Eisbein* geuf 't versjillende verklaoringe. Volges de meis verbreide volksetymologie, is 't aafgeleid van 't Noorse woord *islegg* ("is"= Eis en "legg"= Bein), eine sjaats gemaak oet 't sjeenbein van 'ne verkespoat. Meë waarsjienlik is dat 't woord is aafgeleid van 't awt-hoagduutsje woord *īsbēn*, ein awt woord oet 't vakjargon van jagers en medici dat sjteit veur 't Latiense woord *ischia* (Grieks: *ischíon*), dat heupbein beteikent en dat geleidelikaan de beteikenis haet gekrege van 't óngerbein (van ein verke).

## Trivia
* In Awt-Gelaen geuf 't ein buurtvereiniging die jeder jaor mèt Vastelaovend eine *Iesbeinprins* oetreup.
Zuug: De geboorte van de Iesbeinprins

## Extern linke
* Iesbein-recepte
* Nog e recept van de jambonneau oet Aubel

## Brón
* Wikipedia DE, Eisbein
Bónnesóp

**Bónnesóp** is 'n maoltiedsóp die in d'r gaanse Euregio Maas-Rien wert gaeëte. 't Is e typisch weentergerech dat dèk mèt d'r bouillon van e sjeenkske wert gemakt. 't Haat twieë variaante: de broen en de witte bónnesóp. 'n 70 Jaor gelaeje waoërt de noon nog 'sj middegs gaeëte en oot me in d'r weenter al aoves bónne- of aertesóp.
## Recept
*Doeg 250 gram gedruuëgde broen of witte bónne in 2 liter kaoëkend water. Es 't water wer kaoëkt zèt me d'r kaeëtel mèt inhoud 12 bies 24 kaod öm de bónne te laote weke.
*D'r daag d'r óp lötste e sjeenkske in 2 liter water taege d'r kaoëk a trèkke gedorende driej oor mèt get laureer, 3 gróffesnaegel, paeëperbölkes, thijm, marjolein, un. Es 't sjeenkske gepieëkeld is deet me gee zaot mie in de sóp.
*1 liter van de bónnebreuj in d'r bouillon en de bónne.
*Sjpaoër, fleenk get selderblad en peterselie, un, bietsje wórtel en selderieknól en e paar erpele, allemaol klènggemakd d'r bie en de sóp nog 'n oor laote trèkke.
*'t Sjeenkske oet de sóp pakke en in dun sjiefkes sjnieje. De sjeenk èt me mèt zwart broeëd mèt mósterd same mèt de sóp.
*Room in d'r taelder en de söp d'r óp doeë.
Kómzaod

**Kómzaod** is ein woord oet de waereld van de doevemèlkesj, sjpeciaal oet de ómgaeving Zittert-Gelaen. 't Woord sjteit veur zaod dat gebruuk wirt óm de doeve, es ze truk kómme van ein wedvluch, op ’t doevehok te lokke óm ’t rinkske van zien peuëtje te haole en 't dan zoa sjnel wie meugelik in de klok te kriege. Sómmige luuj sjraeke ouch waal van lokzaod.

Allewiel gebeurt ’t registrere elektronisch mèt eine chiprink of combirink óm de  poat van de doef, dae biej aankóms ein signaal geuf aan de antenne van de elektronische doeveklok. 

## Gezègkde
* Van luuj die ummer te laat kómme wirt waal gezag: *"Gaef 'm get kómzaod, mesjiens dat dat waal hulp"*.
Baljoene

**Baljoene** is ein Limburgs woord veur *hel kalle*, *te keër gaon*. Min of meë synoniem Limburgse wäörd zint **raoze** en *böljere*.

## Etymologie
't Woord is waarsjienlik aafgeleijd van *baljuw*. De baljuw haw vreuger de rechsjpraak in sjtreke wo eine hertog of eine keuning heësjde. Biej zoa 'n rechsjpraak ging 't dèks neet al te vrundjelik aan toe, doordat de baljuw väöl sjreëuwde en sjólj. 

## Gezègkde
* Went emes al sjellentaere te keër geit wirt waal gezag: *"Ligk neet zoa te baljoene"*
Dörpelmaag

Ein **dörpelmaag** is eine Limburgse sjelnaam veur ’n vroumesj dat te väöl mèt jederein op de sjtraot sjteit te praote. Maag is 'n ander woord veur maad of deensmaedje

De herkóms is oet Zitterd. Es de meid of de pótsvrouw aan de veurkantj van ’t hoes de sjtoep of de dörpel deeg pótse, dan kaome d'r waal èns wat luuj langs wo ze dan mèt aan de kal raakde. Es ze dan wat te dèks en te lang bleef moele, dan woort ze waal sjpottend, door anger luuj die langs kaome of door häöre baas of bazin *dörpelmaag* geneump.

Mèt de Vastelaovend loupe in de Zittesje optoch dèks dörpelmage mit.
Persjoenkele

**Persjoenkele** is ein awt Limburgs woord mèt de beteikenis van sjienbaar in en oet loupe of euver en weer loupe. ’t Wirt ouch waal gebroek veur emes dae wat väöl op en neer löp.

## Herkóms
't Woord persjoenkele is aafgeleid van 't Italiaans woord *Portiuncula*, wat *perceelke* beteikent. De naam verwies nao ein kapelke in ’t dörpke Portiuncula, vlakbiej Assisi in Umbrië, dat op ein gegaeve mement gans in verval waas geraak. De H. Franciscus in Assisi leet de kapel eigehanjig resterere. In dees kapel sjtórf hae midde tösje zien gezelle op 3 oktober 1226 en hae woort doa ouch begrave, wonao ’t ein bedevaartsaord is gewore. Allewiel is de kapel gans ingekapseld door de koepelkirk Basilica di Santa Maria degli Angeli, de basiliek in 't dal van Assisi die dao tösje 1569 en 1679 euverheen is geboewd. 

Destieds verleënde Roame eine volle aflaot veur jederein dae dit kirkske bezoch (óm te baeje). 
Later woort dit gebroek veralgemeind zoadats te op bepaolde daag in 't jaor (Maria Hemelvaart, Allerziele) ouch in dien eige kirk mèt ein kirkbezeuk volle aflaote koosj verdene veur de zielkes in ’t Vagevuur en óm zelf eërder in de hemel te kómme. Väöl luuj gónge dan aeve baeje in de kirk, lepe ein blökske óm, of gewoon aeve róndj de kirk en dan weer nao bènne óm de volgende aflaot te verdene. Zoa sjprook me van doe aaf aan  euver persjoenkele es emes wat dèks de kirk oet en in leep.
Umatilla County

**Umatilla** is 'n in 1862 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Umatilla heet häöre naom te daanke aon de stam die hei in maote nog ummertouw woent. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Pendleton.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 8.368 km² boevaan 8.327 km² land is en 41 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
*Benton Washington, in Washington - noorde
*Walla Walla County, in Washington - noorde
*Columbia County, in Washington - noordooste
*Wallowa County - ooste
*Union County - ooste
*Grant County - zuie
*Morrow County - weste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Umatilla County** 70.548.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Mission
* Pendleton

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Yamhill County

**Yamhill** is 'n in 1843 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Yamhill heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege allewijl oetgestorve stam die hei vreuger leefde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is McMinnville.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.860 km² boevaan 1.853 km² land is en 7 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Clackamas County - ooste
* Marion County -  zuidooste
* Polk County -  zuie
* Tillamook County - weste
* Washington County - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Yamhill County** 84.992.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* McMinnville
* Newberg

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Ardennes

**Ardennes** ies 'n departement van Frankriek. 't Haet departementnummer 08. 't Departement Ardennes liek in 't noord-oaste van Frankriek, in de veurmalege regio Champagne-Ardenne en de nuuj regio Grand Est. 't Ies geneump nao 't gebergde de Ardenne. Ardennes ies 't Frans departement wat 't kortste bie zoawaal Belsj wie Nederlands Limbörg liegk.

Ardennes haet 'n oppervlak van 5.229 km² en 285.653 inweunersj (2006). In 't noorde grens 't aan Belsj en wiejer aan de departemente Meuse, Marne, en Aisne. De prefectuur ies Charleville-Mézières, ónderprefecture zint Rethel, Sedan en Vouziers. Ander groater plaatse zint Revin en Givet.

Bezeenswaerdig zint de sjtae Charleville-Mézières (mèt de Place Ducale) en Sedan (mèt zien miedelièws kesjtièl). Daoneve de landsjappe en natuur van de Ardenne en de Argonne Ardennaise. Wiejer zint d'r ouch kleiner bezeenswaerdighede wie bieveurbeeld de barokkèrk van Asfeld, de citadel van Givet, 't Lac de Bairon, 't vestingsjtedsje Rocroi en de abdijkèrk van Mouzon.

't Departement Ardennes ies gecreëerd op 4 mièrt 1790. 't Besjteit oet 'n deil van de ouw provincies Champagne en Argonne en 'n aantal prinsdomme. 

In 't departement liegke 463 gemeintes, zuug hieveur de lies van gemeintes in Ardennes. 

## Extern links
* Website van de prefectuur
* Website van de conseil général
Jeantes-la-Ville

**Jeantes-la-Ville** ies 'n gemeinte en dörpke in 't departement Aisne, in de regio Picardië (Hauts-de-France) in 't noorde van Frankriek.

Opvallend in dees sjtreek, ouch de *[[Thiérache]]* geneump, zint de versjterkde kèrkskes, opgetrokke in baksjtein. 

Ein van die geboewe ies de kèrk van Jeantes.
In de zomer van 1962 besjilderde de Limburgse kunssjilder Charles Eyck oet Meersje, op oetnuèdiging van de Nederlandse pesjtoar van de parochie, 't gans interieur van dit kèrkske mèt fresco's. 'n Totaal oppervlakte van 200m². 
De kèrk ies gewiejd aan Martinus en sjtamp oet 1775.
Asfeld

**Asfeld** ies 'n gemeinte in 't departement Ardennes in noord-Frankriek in de regio Grand Est (*Groat Oaste*, vreuger: Champagne-Ardenne). De gemeinte haet 'n oppervlak van 22,1 km² en 998 inweunersj (2006). Wier is 't stedsje deil van 't arrondissemint van Rethel.

In de miedelièwe heesj Asfeld Ecry. In 1671 woort 't gekoch door graaf Jean-Jacques de Mesmes, dae 't dörp Avaux-la-Ville neumde. 't Graafsjap Avaux woort in 1728 gekoch door baron Claude-François Bidal. De plaats góng Asfeld heisje, 'n verbastering van de plaatsnaam Harsefeld in Duutsjland, woa Bidal ouch baron van waor. Hae leet 'n kesjtièl boewe (1730), dat in de Franse revolutie woort aafgebroke.

Asfeld haet 'n opmerkelike parochiekèrk. Dees kèrk, gewiejd aan *Saint-Didier*, dateert oet 1681-1685 en ies opgetrokke in baroksjtiel. 't Geboew woort óntworpe door de dominicaan François Romain, dae in Mestreech in 't kloaster zoot en ónder andere dao de Servaosbrök restaureerde, in opdrach van graaf Jean-Jacques de Mesmes. 't Baksjteine kèrkgeboew, de briegke woorte ter plaatse gebakke, haet 'ne plattegrónd in de vorm van 'n viola da gamba; d'n opdrachgever meinde dat in e geboew in de vorm van e muziekinstrument 't baeje en zinge van de geluivige beter d'n hemel zou bereike.

De kèrk besjteit oet drie deile: 'n euverdèkde zulegalerie es ingangspartie, 'ne klokketore en 'n rotonde. De kèrk weurt umgeve door 'n colonnade en haet 'n lengde van 44,82 maeter, 'ne umtrèk van 145 maeter en 'ne doorsjnee van 21.43 maeter. 't Aantal zule en pilere bedreug 138. In 't geboew liegke 5 groater en 5 kleiner kapelle, die verbonge were door 'n róndloupende gengske mèt róndbaogpeurtsjes. Op de verdeping löp 'n minigalerie en bevinge ziech tribunes  De kèrk ies in 1998-2001 en 2008-2010 gerestaureerd.

Saer 2002 weurt in Asfeld 'n internationaal viola da gamba-festival gehoute.

Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.


Image:Église d'Asfeld, style baroque (1).JPG|Kèrk van Asfeld


## Externe link
*Website van de gemeinte Asfeld

## Referentie
Vouziers

**Vouziers** ies 'n sjtad en gemeinte in 't departement Ardennes in 't noorde van Frankriek. De gemeinte haet 4456 inweunersj (2013). De sjtad liek aan de Aisne.

Vouziers ies 'n ónderprefectuur van 't departement. Wiejer ies 't de hoofplaats van 't arrondissemint van Vouziers en van de *Communauté de Communes de l'Argonne Ardennaise*, 'n samewèrkingsverband van 100 gemeintes in de Ardense Argonne.

De naam Vouziers woort veur 't ièrsj geneump in 1140. In de miedelièwe waor de sjtad 'n belangriek landboewcentrum. In 1516 kreeg de sjtad van Frans I opnuujts mert- en jaorbeursjrechte, woadoor ze tot bleuj koes kómme. De kèrk *Saint-Maurille* haet 'n renaissanceportaol oet ca. 1540.

In Vouziers woorte de fietserenner Jean Robic en de filosoof Hippolyte Taine gebore. Op 't kèrkh'f van Vouziers liek Roland Garros begrave, dae vlak bie Vouziers sjtorf wie zien vleegmesjien woort neergesjote.

Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Externe link
*Website van de gemeinte
28 fibberwarie

**28 fibberwarie** is de 59ste daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender. Nog 306 daag (307 daag in ein sjrikkeljaor) pès 't eindj van 't jaor.

## Gebäörtenisse
* 1966 - De Cavern Club in Liverpool, wo de Beatles hun carrière begoosjte, geit failliet.
* 1997 - In 't noordweste van Iran valle doezend doaje biej ein aardbaeving mè ein krach van 5,5 op de sjaal van Richter.
* 2013 - Nikos Anastasiadis nömp 't Zuid-Cypriotisch prizzedentsjap euver vaan Dimitris Christofias

## Gebore

* 1155 - Hendrik II van Maine, 1e opvolger veur de Èngelsje troan (gesjtorve 1183)
* 1261 - Margaretha van Sjotlandj, keuningin-gemaal van Noorwege (gesjtorve 1283)
* 1743 - Carolina van Oranje-Nassau (gesjtorve 1783)
* 1783 - Gabriele Rossetti, Italiaans-Brtise dichter en geleërde (gesjtorve 1854)
* 1854 - Elisabeth van Saksen-Weimar-Eisenach (gesjtorve 1908)
* 1867 - Thomas Theodor Heine, Duutsje kunssjilder en teikenaer (gesjtorve 1948)
* 1882 - José Vasconcelos, Mexicaanse filosoof en politicus (gesjtorve 1959)
* 1954 - Jean Bourgain, Belzje wiskundege (gestorve 2018)

## Gesjtorve

* 468 - Paus Hilarius
* 1261 - Hendrik III van Brabant (30), hertog van Brabant
* 1326 - Leopold VII van Oostenrijk (35), hertog van Stiermarken en van Habsburg
* 1453 - Isabella van Lotharingen (53), hertogin van Lotharingen
* 1648 - Christiaan IV van Denemarken (70), keuning van Denemarke en Noorwege
* 1869 - Alphonse de Lamartine (78), Franse dichter en sjtaatsman
* 1986 - Olof Palme, Zweedse politicus
* 2019 - André Previn, Amerikaanse pianis, componis en dirizjènt (89)

## Viering/herdènking
* Finland - Kalevaladag, Daag van de Finse cultuur
* Taiwan - Daag van de herdènking van de vrede; daag van de gedenke van 't *228 Incident* (1947)
* Roams-Katholieke kalender:
** Heilige Elisabeth van Pommeren († 1393)
** Heiligen Romanus (van Condat) († c. 463) en Lupicinus († c. 480)
** Zalige Antonia van Florence († 1472)
** Heilige Rufinus († c.250)
** Heilige Silvana
** Heilige Hedwig van Polen († 1622)
** Zalige Auguste Chapdelain (Zhao) († 1856) (ook op 9 juli)
** Heilige Hilarius († 468)
Aisne

't Departement **Aisne** ies ein van de departemente, nummer 02, in Frankriek. 't Ies gelege in 't noorde, tege de Belzje grens in de regio Picardië, grenzend aan de departemente: Nord, Ardennes, Marne, Oise, Somme en Pas-de-Calais. De naam kump van de rivier de Aisne. De hoofsjtad ies Laon.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Château-Thierry (Omois et Tardenois)
* Arrondissement van Laon (Laonnois et Valois)
* Arrondissement van Saint-Quentin (Vermandois)
* Arrondissement van  Soissons (Soissonais)
* Arrondissement van Vervins (Thiérache)

## Bezeenswaerdig

Bezeenswaerdig zint 't Forêt de St. Gobain; Laon mèt de gotische kathedraal Notre-Dame; versjterkde kèrkskes in de sjtreek *de Thiérache*: Vervins, Plomion, Jeantes-la-Ville, Morgny-en-Thiérache, Dohis, Parfondeval, Archon, Montcornet, Chaource, Hary, Burelles, Prisces, Gronard.