open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Empire

't **Empire** (oetgesjpraoke es "aopier") is de naam veur 'ne Franse kunssjtroaming oet 't begin van de 19e eëuw. 

## Gesjiedenis
Empire is oarsjprónkelik 'ne zuvere Franse sjtiel dae in Paries is óntsjtaon. De sjtiel bleujde nao de Franse Revelutie, Frankriek lik zien wónje en Paries kènt 'n langzame hersjtèlperiood. In 'n weulig politiek milieu waet Napoleon Bonaparte 't tot sjtaatshoof van Frankriek te sjöppe; hae wirt de eësjte Keizer van de Franse. Hae probeert opnuuj 'n groat keizerriek te verovere zoa-es Julius Caesar dat eërder veur häöm al deeg. 

Napoleon wint de eine nao de angere veldjsjlaag en kènt 'n groate populariteit. Hae boewt 'n imago op van veldjheër, en lieët zich ómringe mèt kosbaarheje in 'ne nuuje sjtiel, de Empire. 
De sjtiel is dus lètterlik verneump nao 't Keizerriek, wat in 't Frans es empire wirt vertaald. 
De keizer hólp mèt de sjtiel te óntwikkele en informeerde geregeld nao de productie van meubilair en kuns. Hae euverlaajde de aw manufacture mèt besjtèllinge veur sjtóffe en meubilair. In dees periood kènde Lyon 'n groate ziede-productie, sómmige van dees fabrikante besjtaon nog sjteeds. Empire is dudelik in de eësjte plaatsj 'n interieursjtiel, veur de baetere börgers. Napoleon leet de Franse kesjteële en paleize aankleije in dees moderne sjtiel.

## Sjtielkènmerke
Napoleon waas 'ne bewónjerèr van de Egyptische cultuur, vandao dat in de Empire-sjtiel elemente en patroane oet de Awd-Egyptische en Romeinse boewkuns woorte toegepas (classicisme).

Hae deeg insjpiratie op bie zien veldsjlage en roufde völ kunssjatte oet 't landj óm ze nao Paries te brènge.

De sjtiel is verwant en aan de classicistische Lodewijk XVI-sjtiel. Typerend zint 't gebruuk van verguldinge, militaria, sphinxe, palmette en fèlle, rieke pastelkleure. 
Napoleon leet euveral wo hae kaom de lokale burgerie kènnismake mèt ziene Empire-sjtiel. Zoadoonde kènde de sjtiel 'n korte mèr heftige bleujperiood in Europa. Es reactie op de  Empire óntsjtónde later in de 19e eëuw de (Neogotiek) en de Biedermeier-sjtiel.

## Collecties
* versjeijene zale in 't Kesjteël van Fontainebleau
* versjeijene zale in 't Kesjteël van Versailles
* versjeijene meubels in 't Kesjteël van Laken
* In 't Keuninklik Paleis in Amsterdam bevundj zich 'n complete collectie Empire-meubele oet de tied van Lodewijk Napoleon.

## Bron
* Wikipedia NL.

## Externe links
* Console,
* Console;Thomire et Cie, 
* Console;François-Honoré Jacob (Jacob-Desmalter) 
* Fauteuil(zetel);Luigi Ruska
* Guéridon; gebroeders Jacob  
* het bureau zoals de Arc de Thriomphe; gebroeders Jacob
Kesjteël Bethlehem

Kesjteël **Bethlehem** is gelaege in de Mesjtreechse wiek Lummel. 't Kesjteël is óngerdeil van de Landgoederenzone Maastricht - Meerssen.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël besjteit oet veer vleugele geboewd óm 'n bènneplaatsj, die toegankelik is via 'n sjteine bagbrök. Op de bènneplaatsj is in de euvergank tösje de zuudvleugel en de oasvleugel 'ne inpandige, achkantjige traptaore oet de 19e eëuw zichbaar. De oasvleugel is 'n eclectisch heërehoes geboewd door Louis Beguin en haet 'n euverdek balkón op geetiezere kolomme. D'r zint nog restante oet de 16e en 17e eëuw in 't hujige heërehoes oet de 19e eëuw trök te vènje. Op de euvergank tösje de oasvleugel en de noordvleugel is 'ne groate rónje taore dae sjtamt oet de middeleëuwe. De noordvleugel is van origine 'ne haof oet de 17e eëuw. 
In 1956 is 't kesjteël gerestereerd. 't Ganse complex is wit gesjilderd en gepleisterd.

## Gesjiedenis
De oarsjpróng van kesjteël Bethlehem geit trök tot de 13e eëuw. Al in 1288 woort 't es 'casteel Limale', ofwaal 'kesjteël van Limmel', vermeldj es taore. In dae tied verovert Hertog Jan I van Brabant 't es hae óngerwèg is nao Woeringen wo de beroemde Slaag van Woeringen plaatsjvóndj. Toen 't kesjteël in de 14e eëuw in hènj kaom van de Duutsje Orde, leet die 't in  1651 ingriepend verboewe. Saer hèt 't kesjteël Bethlehem en is 't gedegradeerd tot 'heërlik hoes'. De naam Bethlehem is waarsjienlik gebruuk es taengehanger van 't in de directe ómgaeving gelaege kesjteël Jerusalem.

## Beweuners
Hoewaal 't kesjteël oarsjprónkelik Valkebergs bezit waas, beleënde hertog Jan III van Brabant 't kesjteël in 1318 aan Eustachius de Limmale. In 1331 kaom 't in bezit van de Duutsje Orde en later, in 't begin van de 16e eëuw, voogde de femilie 't Zievel häör bezittinge in Lummel hie-aan toe. Commandeur Van den Biesen was 'ne regelmatige beweuner van 't hoes. Van 1690-1707 bewoonde Hendrik van Wassenaar-Warmond 't kesjteël es landjscommandeur. In 1797 woort 't kesjteël door de Franse bezètters es kirkelik domeingood verbeurd verklaord en verkoch, wonao d'r diverse eigenaere volgde. 

## Recent gebruuk
In de Tweëde Waereldaorlog is 't kesjteël gebruuk es óngerkómme van de Nationale  Jeugsjtorm, de jeugbewaeging van de Nationaal-Socialistische Beweging. Allewiel maak 't complex deil oet van de Hoge Hotelschool Mesjtreech.

## Externe link
* www.wigosite.nl
Diasysteem

In de taalkunde, mieë bepaald in de dialectologie, is e **diasysteem** 'n taal die twieë of mieë standaarde haat, zoewie 't Servokroatisch. 

Bepaalde dialekte werre bie versjèjje tale oonderbrach ömwille van historische of culturele oontwikkelinge. E good vörbeeld daovan is 't Ripuarisch van Kèrkrao, dat, andersj es de ander Limburgse dialekte waal de hoeëgduutsje klaankversjuving mètmakde, en öm neet-talige mae aander legaal raejes bie 't Limburgs wert ingedeeld.  

Aander versjille tösje de tale van e diasysteem beterft d'r vokabulaer, zoewie 't Plat va Rimmersjdel, mieë bepaald de Fraanstalige Voerenaere en 't Moontsener gebied dat saer e jaor of 100 nuuj wäöërd oet 't Fraans övernèmt, 't Plat va Voere, mieë bepaald de Vlamsje Voerenaere en Belsj Limburg dat nuuj wäöërd oet 't Vlamsj begint över te naeme, 't Plat va Kelmis dat nuuj wäöërd oet 't Duutsj övernèmt en 't Valkebergs dat nuuj wäöërd oet 't Nederlands övernèmt. 'n Aander vörbeeld is 't Nederlands zoewie dat in Vlaandere gekald wert, dat väöl wäöërd, wie *flat* en *handicap* oet 't Fraans övernoom mèt de daobiehurende oetsjpraak en 't Noord-Nederlands dat die wäöërd oet 't Ingelsj övernoom en ze óp z'n Ingelsj oetsjprikt.

Ooch in de sjpelling deet zich 'n oontwikkeling vör: de sjpelling van 't Plat va Veldeke is gericht óp 't Nederlands; de sjpelling van Leo Wintgens óp 't Duutsj.

Sommige tale zeunt officieel erkaant es aparte tale ooch al zeunt d'r gèng taalbarrières in oetsjpraak, sjpelling en lexicon en is de officieel sjèjjing allèng 't gevolg van legaal politieke factore, zoewie 't Catalaans en 't Valenciaans. 't Is dus mäögelek öm e diasysteem te besjrieve es èng taal die gekald wert dör twieë of mieë aparte gemeensjappe.
## Kiek ooch
*sociolinguïstiek
*taalpolitiek
*taalplanning
Theo van Dael

**Theo van Dael** is 'ne Belsj Limburgse sjriever dae in 't Kinders sjrieft. E waoërt in 1934 gebaore in Geistinge en wónt saer z'n trów in Aod-Kinder. In 2000 en 2003 wón e d'r gedeelde driejde pries van d'r Veldeke literatuurpries. In 2002 sjtichde van Dael Belsj Veldeke, oeëvan e saer doe d'r secretaer is.
## Sjtäölke

EUVER
In de wintjer van het laeve
is de lente toch zoe sjoeën.
Van de zomer en de herfst nog
krege wae oos laevesloeën!
Mezekouw

'n **Mezekouw** of **machicoulis** (ouch waal **paeknaas** geneump) is 't veerkantje werpgaat tösje de oeterein geplaatsjde kraagsjtein van de sjteine oetboewe van taores en moere van 'n middeleëuws kesjteël. De werpgate bevènje zich meistal bie de toegankspaort(e). 't Woord sjtamt aaf van 't awt Franse woord *machicoller*, aafgeleid van 't awwe Provençaalse *machacol*, óntsjtaon oet 't Latiense *maccare* (verplettere) en *collum* (nek).

'n Mezekouw waas bedoeld óm aanvallers te kènne belage die ónger de oetboew en dus vlak veur de paorte en moere sjtónde. Mezekouwen maakde 't meugelik óm dees viejande te besjtaoke mèt piele en mèt alles wat mèr nao beneje koosj waere gegoajd zoa-es kaokend water en sjtein. Kaokende aolie en heite pek zulle neet dèks gebruuk zeen ómdat aolie en pek beheuërlik duur ware. 

De veurgangers van mezekouwe ware werpgate in houte ómloupe. Dees houte ómloupe woorte tiedes 'n belegering aangebrach róndj taores en langs moere. Zoa 'ne houte oetboew mèt werpgate heit 'n hordijs. 'n Hordijs waas aevel neet good besjtand taenge vuur.

In völ middeleëuwse vestinge woort 'n aantal mezekouwe gebruuk es toilet. 'n Simpel plank baove de mezekouw mèt 'n ovaal gaat dao-in waas al voldoende. In tieje van belegering verwiejerde me dan de toiletómboew zoadat de mezekouw weer besjikbaar waas veur de verdediging.

Nao de Middeleëuwe woorte kesjteëlelelemente zoa-es kantele en mezekouwe gebruuk veur de versering van geboewe. De werpgate bleve dan gesjlaote.

Op nog mèr op 'n paar plaatsje in Nederland zint nog mezekouwe te vènje, op 't Muidersjlot, in 't kesjteël Wijk bij Duurstede, de Bènnepaort in Culemborg en in de Sassenpoort in Zwolle. In Limburg is nog 'ne mezekouw te vènje baove de ingankspaort van de veurbörch van 't Kesjteël van Maer.

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia NL.


Image:Rocca_Roveresca1_-_Mondavio%2C_Italia.jpg|Mezekouwe van 't kesjteël van Mondavio, Italië.
Image:Chato_porte_des_champs.jpg|Mezekouwe baove de paort van 't kesjteël van Caen, Frankriek.
Image:Wuerzburg_Maschikuli_1.JPG|Mezekouwe van de vesting Marienberg, Würzburg, Duutsjland
Image:Muiderslot by Edi Weissmann.jpg|Mezekouw baove de toegankspaort van 't kesjteël Muidersjlot.
Geslach (grammair)

De term **geslach** kint in de grammair nao drei dinger verwieze: 'n klasse vaan substantieve, 'ne vörm wat aander lexicaal categorieë - veural artikele, adjectieve en aonwiezende pronome - door congruentie kinne aonnumme, en 't gebruuk vaan verwiezende en bezitteleke pronome. 

De meiste taol ongersjeie drei grammaticaal geslachte: mannelek, vrouwelek en oonzijeg. Allewel bij wäörd die manslui/vrouwlui en manneleke/vrouweleke bieste besjrieve dees twie dinger in princiep euvereinstumme, gief 't gein noodzakelek verband tösse 't grammaticaal en 't biologisch geslach; in 't Duits en Limburgs beveurbeeld zien *das Mädchen* en *'t maedje* oonzijeg. In sommege aander taole wie 't Ingels en Esperanto zien alle neet-levende dinger grammaticaal onzijeg.

Umtot 't hei neet um sjtrik biologisch (mer cultureel) versjille geit, weurt hei ouch wel 't idee vaan gender veur gebruuk.
Vlèèsjmäöle

'n **Vlèèsjmäöle** of **gehaksmäöle** is e culinair gereedsjap dat wert gebroekt vör 't male va vlèèsj.

D'r besjteunt versjèjje modelle van dit apparaat, mae de haandmäöle zoewie hie aafgebeeld is 't bekaandste. De mäöle sjroeft me vas óp 'ne raand van 'n taofel.

Bie de mètste vlèèsjmäöles wert 't vleesj bie 't male dör de läöëkes gedrukt en da kriet me gehaks. 't Haat versjèjje vörzitsjtökker mèt versjèjje gruuede va laoëker; ooch kan me 'ne teutel d'r óp zitte, oeë me 'ne daerm óptrèkt, vör 't make va waoërsj. Ooch 't vlèèsj vör gekrusj en patès wert dör de vlèèsjmäöle gemale.


Image:Sausage making-H-5-edited2.jpg|'t Make va waoërsj mèt 'n vlèèsjmäöle
Image:Gehaktmolen.jpg|Vlèèsjmäöle
't Kanaal

**'t Kanaal** is 'n zieësjtraot in 't weste van Europa die Groeët-Brittannië va Frankriek sjeit en de Noordzieë mit de Atlantische Oceaan verbingt. In 't Frans waert dees zieësjtraot *La Manche* ("d'r moew") geneumd, vawaege de trichtervorm die aoch aan 'ne moew deit dinke. Same mit 't zudelik deil van de Noordzieë is 't 't dröks bevare sjieëpvaartgebeed op de welt.

## Geografie
't Kanaal haat 'n lengde van óngevier 560 kilomieëter en 'n breidte die versjilt van 240 kilomieëter op 't breidste deil en 34 kilomieëter op 't sjmaalste deil. Dit sjmaalste deil waert aoch waal 't *[[Nauw va Calais]]* geneumd. De lengde van de zieësjtraot waert dèks bepaald doer d'r aafsjtand tösje Land's End (Ingeland) en 't eiland Ouessant (Frankriek) in 't weste en 't Nauw va Calais in 't oeëste. 't Kanaal is gemiddeld zoeën 60 mieëter deep, mit 'n maximaal deepde van 120 mieëter.

In dees zieësjtraot ligke 't eiland Wight en de Kanaaleilande, 'ne eilandegroep kort vuur de kus va Normandië, dae ónger de Britse Kroeën vilt, meh evvel gein ónderdeil van 't Vereinig Kuëninkriek is. De Kanaaleilande waere gevormd doer de eilande Guernsey, Jersey, Alderney en Sark.

De belangriekste haveplaatsje aan 't Kanaal zint 't Ingelsje Plymouth, Bournemouth, Portsmouth, Brighton en 't Franse Le Havre en Cherbourg. Bie Le Havre mungt de groeëtste revier oet, de Seine.

## Óntsjtaoën
Oersjprónkelik waor 't Kanaal 'ne bóch in de Atlantische Oceaan, van de Noordzieë gesjejje doer kalksjteinberg. 't Gebeed wat huuj de *Britse Eilande* waert geneumd makde deil oet van 't Europees continentaal plateau. D'r doerbraak is nao d'r lètste iestied óntsjtange. In dizze iestied waor 't gebeed van de Britse Eilande groeëtendeils bedèk mit 'n ieslaog en waor 't zieëniveau zoeën 120 mieëter lieëger es huujsedaags. 't Kanaal waor 'n oetgesjtrèkde iezige toendra woeë 'n revier weswaarts doerhaer sjträömde nao de Atlantische Oceaan. Dees revier kreeg häör water van de Rien en de Theems. Wie 't ies sjmolt óntsjtóng e groeët zeutwatermeer in 't zudelik deil van wat huuj de Noordzieë is. Ómdat 't noordelik deil van de Noordzieë nog ummer oet ies besjtóng kós 't water neet óntsjnappe en zoch oeteindelik 'ne oetwaeëg. De kalksjteinhuëvele tösje Dover en Calais, die pès dan 'n landingde vormde, woerte zoeë doerbraoëke doer wat 't *Nauw va Calais* en de kinmerkende kalkkliffe aan de kus óntsjtónge. Doer inwerking va golve op d'r zachte kalksjtein verbreidde de kloof zich ummer mieë, e proces wat pès op d'r daag van huuj doergeit.
't Gemaak

** 't Gemaak** ('t privaat of toilet) woort vreuger bie kesjteële gebruuk en hóng boete de kesjteëlmoer (zuuch plaetje). De oetwerpsele vele zoa in de grach. Dat waas bie nate grachte 'n relatief hygiënische oplossing ómdat 't grachwater vaak continu woort vervaesjt door ’n aangesjlaote baek of revier. Bie nate grachte woort ouch waal van 'n 'plónsjplee' gesjpraoke. Ein veurbeeld hievan is te vènje bie Kesjteël Ammersoyen. 

D'r wirt veróngersjtèld dat 't gemaak 'n dooróntwikkeling is van de mezekouw die in vredestied ouch waal deende es 'gemaak', en dan woort veurzeen van 'n plank mèt dao-in 'n gaat. Nao de Middeleëuwe woort dit princiep ouch toegepas bie door nate grachte ómgaeve vestinge. 'n Houte boewsel baove de vestinggrach dat via 'n loupbrök vanaaf de vestingwalle waas te bereike, fungeerde es toilet. Veurbeelde hievan zin te zeen bie de vesting van Bourtange.

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia NL-Kasteel
Hoes Houtem

**Hoes Houtem** is gelaege aan de noordkantj van 't gelieknamige dörp Houtem (Holtum) bie Bor en maak taengewoordig deil oet van de gemeinte Zittert-Gelaen.
 
## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is 'n einvoudig rechhokig baksjteine heërehoes ónger ein, mèt 'ne daakruter veurzene zadeldaak tösje tweë topgevels. 't Is gans door grachte ómgaeve. De óngerboew is meugelik oet de 16e eëuw en is veurzeen van tóngewelve en haet sjeetgate in de verbreijde voot. Wiejer zint d'r nog ènnige moerreste oet de 14e eëuw. Op de lènkervleugel en 't lènker deil van de achtergevel zint de jaortalankesj 1633 aangebrach, 't boewjaor van 't hujige pandj. De veurgevel haet in 't midde baove de veurdeur 'ne fronton oet ómsjtreeks 1800 en is veurzeen van vinsters mèt 'n hèlsjteine ómliesting. Oet die periood dateert ouch 't daakruterke op 't zadeldaak.

't Kesjteël haet 'n veurplein mèt aan weerskantje oarsjprónkelik bie 't kesjteël beheuërende beboewing oet de 19e eëuw. 't Lènker geboew is 'n woonhoes mèt 'ne sjuur, 't rechter geboew is 'ne sjtal mèt 'n aope veurhal mèt rónj baksjteine pielers wo 't daak op is aafgesjteund. Tösje 't kesjteël en de biegeboewe haet vreuger oajt 'n grach geloupe.
't Interieur haet 'n 17e eëuwse sjouw mèt kariatide. De bènnedeure zint, net es de veurdeur, oet 1777.

## Gesjiedenis en beweuners
De eësjte vermelding dateert oet 1354 es d'r sjprake is van 'n edelmanshoes wo-aan riddermatigheid waas verbónje. Eësjte bewoner en vermoedelik boewer van 't hoes waas Johannes Voss dae zich dan Voss van Houtheim geit neume. De femilie Voss bleef eigenaer pès 1566 es Anna Voss trouwde mèt Thierry van Westrum zu Gutaker. 'n Eëuw later ging 't hoes door vererving euver nao de femilie De Brempt zu Itsenraedt en dat gebeurde nog èns in 1681 es 't in bezit kaom van Jean van Horrich dae trouwde mèt Anna De Brempt. Weer later kaom ’t opnuuj door vererving in 1785 in hènj van baron Philip Jozef Saint-Remy dae trouwde mèt Anna van Hove, erfgename van Marie-Therèse van Hove.

In de Franse Tied woort 't hoes van de femilie Saint-Remy geconfisqueerd en woort nao ènnige jaore aangekoch door de femilie Quix, die eigenaer bleef pès 1921. 't Woort daonao aangekoch door de femilie Janssen die d'r bleef wone pès de 1980-er jaore. Sins 1986 is 't eigedom van de femilie Keulen-Gerads die 't vanaaf dan oetgebreid haet gerestereerd. Marie-José Gerads is beeldend kunstenaer en gebruuk 'n deil van 't hoes es atelier en hilt regelmatig ekspezisies in de biegeboewe.

## Trivia
De weilènj die 't kesjteël nog sjteeds ómringe, heuëre sins 2001 weer bie 't kesjteël. 't Is de bedoeling óm 't totale gebeed van óngeveër 16 ha róndjóm 't kesjteël in te richte es landjgood. Zoa wirt 't landjgood óngergebrach ónger de *Natuurschoonwet* en de continuïteit van Hoeze Holtum veilig gesjtèld veur de toekoms.

## Bron
Website Marie-José Gerads
Kanteel

|
|-
|
|}

'ne **Kanteel** of **tinne** is 'n óngerdeil van verdedigingswerke. 't Is 'n rechopsjtaond, veerkantj of rechhokig sjtök van 'n borswaering, mèt eventueel 'n sjeetgaat in 't midde. Kantele waere al sins de awdheid gebruuk es verdedigend element, later, vanaaf de Middeleëuwe, ouch es verfrajing. 

## Doel
't Doel van kantele waas 't besjerme van de verdedigers taenge door de aanvallende partie aafgesjaote projectiele (piele, later keugel en rakette), terwiel ze door 't gebruuk van sjeetgate en de aopeninge tösje de kantele de aanvallers relatief veilig koosjte besjete. Naeve hun praktische nut woorte en waere kantele ook gebruuk es architectonisch element.

## Vörme
De hoofvörm van de in de Middeleëuwe in Europa veurkómende kantele zint 't Ghibellijnse kanteel dat 'n zjwaluwsjtaartvörmige inkeping aan de baovekantj haet, en 't Welfische kanteel dat rechhokig van vorm is. 

In anger deile van de waereld zint ouch anger vörme zao-es aafgerónje blök dèks gebruuk.

## 't Heraldisch kanteel
In de heraldiek kump 't kanteel ouch veur o.a. es 'n *kanteelkroan*, 'n kroan es 'n gekanteelde moer geplaatsj op 'n wapesjild, ouch waal *sjtedekroan* en *börchkroan* geheite.

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia NL.
Annemiek Derckx

**Annemiek Derckx** (Beegde, 12 april 1954) is 'n veurmalige Nederlands Limburgse kanovaarster.

Op jónge laeftied deeg ze aan zjwömme, waterpolo en handjbal. Zoa woort ze twèlfde bie de Nederlandse jeugkampioensjappe zjwömme. Op 14-jaorige laeftied kaom ze in kóntak mèt 't kanovare. Al sjnèl bleek ze talentj te höbbe en wón ze meërdere nasjenale titels. 

Zie deeg tweëmaol mèt aan de Olympische Zomersjpele, in 1984 en 1988. Allebei de keëre behaolde ze ein bronze medaje, in 1984 in de K-1 500m kajak en in 1988, same mèt Annemarie Cox, in de K-2 500m kajak klasse. 

Derckx wón ouch tweë medajes in de K-2 500 m bie 't Waereldkampioensjap, 'n zilvere in 1987 en 'n bronze in 1985, allebei de keëre weer met Annemarie Cox. 

Later woort ze sjportleërares en bewaegingstherapeute. Derckx waas lid van de Remunjse Watersjport Vereiniging Nautilus.

## Palmarès
### K-1 500m kajak
* 1984: brons op de Olympische Sjpele - 2:00.11
### K-2 500m kajak
* 1985: brons bie 't WK
* 1987: zilver bie 't WK
* 1988: brons Olympische Sjpele - 1:46.00

## Bron
De top 500: *"De beste Nederlandse sporters van de eeuw"* door A. Witkamp en L. van de Ruit. 1999. ISBN 90-76574-04-9
Annemarie Cox

**Annemarie Cox** (Remunj, 22 juli 1966) is 'n veurmalig Nederlands Limburgse en Australisch kanovaarster.

Zie deeg names Nederland mèt aan de Olympische Zomersjpele in 1988. Zie behaolde op dees Sjpele, same mèt häör clubgenote Annemiek Derckx, ein bronze medaje in de K-2 500m kajak klasse. Cox en Derckx ware lid van de Remunjse Watersjport Vereiniging Nautilus.

Later trouwde ze mèt de Australische kanoer Steve Wood en naom ze ónger de naam Annemarie Cox-Wood nog drie keër deil aan de Olympische Sjpele, de Spele van 1992, 1996 en 2000. Bie de Sjpele van 1996 in Atlanta behaolde ze opnuuj ein bronze medaje op 't óngerdeil K2 kajak 500 m, same mèt de Australische Katrin Borchert.
Pierre Massy

**Petrus Hubertus (Pierre) Massy** (Remunj, 3 februari 1900 – Remunj, 3 augustus 1958) waas 'n Nederlands Limburgse voetballer.

Massy kaom oet 'n gezin mèt vieftieën kènjer en wirkde es mienwirker, sigarètteverkouper, sjpaorlègker, monteur en elektricien. Hae voetbalde ruum 20 jaor op 't hoagste niveau in 't Nederlandse amateurvoetbal. Zien eësjte club waas Roermondia oet Remunj, later nao 'n fusie mèt R.V.V. woort dit RFC Roermond. In november 1933 verkaste hae óngerèns nao BSV Olympia in Boxmeer óm vervolges in april 1935 bie RFC trök te keëre naodat dees club waas gepromoveerd nao de eësjte klas. In 1936 sjpeelde RFC in 's-Hertogenbosch de finale óm de KNVB-baeker. 't Veroverde, mèt dank aan Massy, de baeker door 'n 4-2 euverwinning op KFC oet Koog aan de Zaan.
Op 31 oktober 1926 debuteerde Massy es 'centerhauf' in 't Nederlands èlftal in 'ne interland taenge Duutsjlandj dat in Amsterdam mèt 3-2 wón. Hienao zouw hae nog 11 maol es sjtoppersjpil veur Oranje sjpele, wobiej hae de beroemde Ajacied Wim Anderiesen oet de nasjenale ploog hèj gesjpeeld. Hae scoorde in de twelf duels drie maol veur Oranje. Hae besjikde euver 'ne geweldige sjpróngkrach, atletisch vermoge en acrobatiek, gèt wat in daen tied óngewoon waas. 

Massy waas biezónjer póppelaer in Remunj. In ziene glorietied woorte in de bisjopssjtad Massy-kervatte, Massy-breuk en Massy-jes verkoch. Ziene bienaam in de voetbalwaereld waas 'De Lènkse', oftewaal 'Jèrke', zoa-es zien vrunj häöm neumde. 

Ziene lètste interland sjpeelde Massy tiedes de Olympische Sjpele in Amsterdam, op 30 mei 1928 taenge Uruguay (0-2). In september 1935 óntving hae van Bob Glendenning, de Èngelsje bondscoach van Oranje, ein oetneuëdiging veur de centrale training. Massy, toen wirkzaam bie 'n maelfebriek, sjreef 'n bedankbreefke wo-in hae leet weite dat hae van ziene baas gein verlof kreeg óm nao Amsterdam te gaon. In wirkelikheid hèj de nukkige Massy aevel neet väöl zin in de reize nao "'t wieje Hollandj" en 't boetelandj en ouch aan de plichpleginge róndj 't Nederlands èlftal hèj hae 'ne haekel. Door zien aafzègking woort 't Oranjebook door häöm defenetief gesjlaote. 

Bie 't oetbraeke van de Tweide Waereldaorlog sjtopde hae, veërtig jaor awt, mèt voetballe.

## Trivia
Op 't terrein van de *Roermondse Football Club* sjteit de in brons vereëuwigde Pierre Massy, in de jaore twintig van de veurige eëuw twèlf maol international veur Oranje.

## Links en bronnen
* Interlandcarrière Pierre Massy
* International Appearances Pierre Massy
* Sjtandbeeld veur Pierre Massy
* Pierre Massy debuteert in 't Nederlands èlftal
Waergank

'ne **Waergank** is 'ne waal of neet euverdèkte gank of ómloup dae baove aan de bènnekantj van 'n middeleëuwse vestingmoer of 'n verdedigbaar boewwerk is aangebrach. 't Is de ruumde wo de verdedigers, meistal euver de ganse lèngde van de moer kènne loupe en vechte óm 'ne viejandige aanval van de veldjkantj op de vesting of 't boewwerk te kenne aafsjlaon. 

De waergank wirt beveiligd door 'n bróswaering die meistal is opgeboewd oet kantele en sjeetgate. Bie 'n aan de veldjkantj oetkragende waergank mèt bróswaering wirt dae dèks van 'ne werpgank mèt werpgate veurzeen óm bie besjtörming van de moer of de toegankspaort de viejand van baove mèt sjtein te kenne bekogele of mèt paek te euvergete. De gank achter de kantele langs rös meistal op sjpaarbaoge.

D'r zint tweë oetveuringe veur 'ne waergank; de sjteine verzie, dae machicoulis wirt geneump, en de houte verzie bekènd es de hórdies. Dees lètste oetveuring waas meistal 'n tiedelike oetveuring die in sjpannende tieje euver de waergank heen woort geboewd en zoadanig waas oetgeveurd dat me zoawaal achter es veur de kantele koosj loupe.

De boewwerke die vreuger woorte veurzeen van 'n waergank ware meistal moertaores, börch- en sjtadspaorte en donjons.
Joep Packbiers

**Jan Joseph (Joep) Packbiers** (Nut, 19 januari 1875 - Mesjtreech, 8 december 1957) waas 'ne Nederlands Limburgse handjboagsjötter.

Packbiers sjoot veur Nederland op de Olympische Sjpele in Antwerpe (1920). Hae wón mèt 't team op 't óngerdeil bewaegend vogeldoel (28 maeter) de gouwe medaje. Zien teamgenote ware Piet de Brouwer, Janus Theeuwes, Driekske van Bussel, Jo van Gastel, Tiest van Gestel, Janus van Merrienboer en Theo Willems.

Mèt dees prestatie waas Joep Packbiers de eësjte Nederlands Limburger dae in de historie van de Olympische Sjpele ’n gouwe medaje wón.

Packbiers waas lid van de handjboagsjportvereiniging De Tunnel Maastricht.

## Externe link
* NOC*NSF - Nederlandse deelnemers
Veurbörch

'n **Veurbörch**, **veurhaof** of **[[boetehaof (geboew)|boetehaof]]** is 'n veuroetgesjaove verdediging van 'n kesjteël. Bie 'ne aanval op 't kesjteël zal eësj de veurbörch mótte waere genómme alveures de hoofbörch kènt waere genómme. 
De veurbörch is dus de eësjte verdediging veur 'n kesjteël. De hoofbörch is apart verdedigbaar. Zwoadra de veurbörch is gevalle trèkke de verdedigers zich trök op de hoofbörch. Kort weg gezag: De ingank van de hoofbörch kènt allein mèr bereik waere via de ingank van de veurbörch.

Völ veurbörchte kènne 'ne gebaoge vörm es 'n sjelp óm de hoofbörch en is sóms van 'n ringmoer veurzeen. Mèr ouch kump de veurbörch dèkser veur bie 'n kesjteël mèt 'n döbbele ómwalling en is dan bereikbaar via 'n valpaort of baogbrök euver de eësjte grach nao 'n paortgeboew. Sóms haet 'n veurbörch taores op de heuk. 

In de meiste gevalle wirt 't deil wo de veurbörch op steit aanvöllend beboewd mèt sjure of 'n boerderie. 'n Deil van de gróndj woort dèks veur landjboew gebruuk, ten behove van aete veur de kesjteëjbeweuners.  

'n Bekènd veurbeeld van 'n kesjteël mèt veurbörch is kesjteël Doornenburg. 

Limburgse veurbeelde van kesjteële met 'n veurbörch zint:
* Kesjteël Arcen in Árse
* Kesjteël Borggraef in Lottem
* Kesjteël Cortenbach in Voelender
* Kesjteël Gebrook in Gebrook
* Kesjteël Hillenraad in Zjwame
* Kesjteël Lömmerich in Lömmerig
* Kesjteël Riviere in Klumme
* Kesjteël Wolfrath in Houtem
* Kesjtieël Wieënesrao in Wienesrao
* Kesjtieël Pöt aan de Hoonsbeek bie Voelender
Kesjtieël Waldenburg

**Kesjtieël Waldenburg** is e 17de-ieëws kesjtieël in Kettenis dat is ópgetrokke oet blowwe sjtèè. 

## Externe leenk
*Aafbeelding en historie kesjtieël Waldenberg
Navigatie

**Navigatie** beteikent 't zelfde es sjeepvaart- of sjtuurmanskuns. 

Ouch ies 't 'n plaatsbepaling op ziè of in de loch door mieddel van radiopeiling.

## Navigere
't Biehuèrend werkwoord ies navigere dat versjillende beteikenisse haet:
* 't Vakkundig besjture van e sjeep of vleegmesjien
* 't Veurziechtig umgoon mèt luuj; nao umsjtandighede handele en compromisse sjlete
* Internette, ziech 'ne weeg zeuke op internet, ouch waal surfe geneump.
Hoes Zevere

|.
|-
|.
|}

**Hoes Zevere** is gelaege in ’t dorp Amby dat deil oetmaak van de gemeinte Mesjtreech.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is 'n ómgrach heërehoes mèt 'n wolfdaak en is in 1742 geboewd door Godaert van Slijpe op de plek van 'ne laatmiddeleëuwse veurganger. Euver 'n baogbrök haet me toegank tot 't hoes via 'n paort mèt 'n gebeeldhouwde ómliesting in Lodewijk XV-sjtiel, wo-in 't alliantiewaope van de femilies Van Slijpe en Van Bogaert is verwirk. De achtergaevel mèt dao-in 'n terras mèt hèlsjteine balustrade, haet ’n midderisaliet mèt aafhangende guirlandes en daobaove 'n daakerker wo-in aan de top 'ne óngerbraoke fronton wo 'n ovaal zöldervinster in is aangebrach. Aan de ziejkantje van 't hoes bevènje zich in 1880 aangeboewde veranda’s en aan de tuinziej 'n portiek mèt döbbelzule. Inwèndig haet 't hoes 'n riek régence-interieur.

Bie 't hoes ligk 'n wit gepleisterde veurbörch mèt gesjlaote haof oet de 17e eëuw. 't Paortgeboew is oet 1647 en is in 1700 verheuëgd en veurzeen van 'n koepeldaak mèt 'ne lantaere. 't Haet 'n ingezjwenkte gaevel wo-in 'n fronton is aangebrach. In 't fronton is 'n waopesjtein van de familie Pain et Vin zichbaar.

Aan de weskantj ligk eine in landjsjapssjtiel ingerichde tuin oet 1880.

## Gesjiedenis en beweuners
De gesjiedenis van Hoes Zevere haet ziene oarsjpróng in de late middeleëwe. 't Hoes waas toen in bezit van de femilie Van ’t Zievel. Van dees femilie is de naamgaeving aafkómstig; Zevere is ein verbastering van Zievel wat zoavöl beteikent es drassige gróndj, de gróndj wo 't oarsjprónkelike kesjteël op geboewd waas. Nao de femilie Van ’t Zievel kaom 't hoes achtereinvolges in bezit van de femilies Van Strijthagen, Rietraet, Pain et Vin, Van Slijpe en Stevens.

Godaert van Slijpe waas in 1742 degene dae 't hujige hoes haet geboewd. 
Stevens waas 'ne rieke Mesjtreechse industrieel dae 'n aantal verangeringe en oetbreijinge aan 't hoes leet oetveure en 't landjsjapspark leet aanlègge.

## 't Heje
In 1912, naodat Stevens kènjerloos waas gesjtórve, vestigde de Zusters De la Miséricorde d'r 'n gesjtich veur verlaote en verwaarloosde kènjer. In 1986 woort 't complex door de Woningvereniging Maasvallei aangekoch en leet de benejeverdeping resterere in de awwe luuster en richde op de baoveverdepinge appartemente in. In 1997 vestigde de verpleegkleniek De Zeven Bronnen zich in 't hoes.

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia NL
Kestièl Árse

|
|-
|
|}

**Kestièl Árse** is 'n döbbel umgrach statig boètehoès in ’t Nederlands Limburgse dörp Árse det allewiel deil oet mak van de gemeinte Venlo.

## Beschrieving van 't Kestièl
De huidige veurborch steit op de plek van eine in 1646 verranneweerde veurganger en woort in 1653 gebouwd door Marcelis van Gelder, hiër van Árse.
Ziene kleinzoon Adolf stichde in 't begin van de 18e ieëuw 't huidige hoofgebouw. Baove de paort van de veurborch prièk unne gebeeldhouwde stein mèt 't alliantiewaope van Gelder-van Lützenrode. Eine van örges anders vandaan gehaolde stein mèt 't alliantiewaope van Gelder-van Nesselrode bevind zich aan de zuudkant van 't plein. 't Kestièl is van bakstein behalve beej de umliésting van de hoofingangk, dae oét natuurstein besteit. 't Hoofgebouw had aanvankelik op de Franse menier twieë veuroétspringende ziejvleugels, maar dae aan de noordkant is nao unne brand in de 19e ieëuw gesloop. 't Huidige kestièl bevind zich in gooje staot, sins 't ônderdeil oetmak van de Kestièltuine Árse. Van de borch die aan 't noow bestaonde kestièl veuraaf ging is vreejwaol niks mièr euver. De restante daovan bevinde zich ten weste van 't huidige kestièl, wat ten noorde van de Wymarse Meule, 'n gerestoreerde watermeule die, met oetzôndering van de wintermaonde, te bezichtige is.

## Geschiedenis en bewoeëners
In de 14e ièuw ware de Van Bueren's hière van Árse. Door huwelik kwame vervolges de hièrlikheid en 't kestièl in 't bezit van 't geslach Schenck van Nijdeggen en daonao aan de Van Gelder's.

## Externe link
* website van Kesjteëltuine Árse
Opperhaof

'ne **Opperhaof** makt deel oet van 'n motte; 'n vreug middelieëwse versjterkde plaatsj. Óp 'ne opperhaof sjteet 'ne donjon of versjtaerkde taoëre.  D'r opperhof how örsj alling militaer doele mae kreeg later soms och 'n residentieel functie. Da waoërt 'ne donjon oetgeboewd töt e kesjtieël of d'r waoërt e kestieël naeve geboewd. 'ne Opperhaof oet die later periode neumt me hoofbörch; d'r nier- of sjelpvörmige neerhaof de veurbörch, die in taegensjtèlling töt d'r neerhaof waal 'n verdedigende functie how. Oorsjpronkelek waor allèng d'r neerhaof bewónd en waor d'r ópperhaof omringd dör 'n grach en/of 'n pallisade. Vanaaf d'r neerhaof koes me d'r opperhaof bereike dör 'n óphaolbrök.
In later tieje waoërt de hote pallisade vervange dör 'ne sjtènge moeër.
Huuëgdebörch

'n **Huuëgdebörch** is e kesjtieël dat óp 'n natuurleke huuëgde is geboewd, zjuus wie de keltische oppida. In 't Hertogdom Limburg how 't d'r daovan versjèjje, wie Limbourg en de Eynebörch. De ruïenes va Kesjtieël Valkeberg en Lichtenberg bie Mestreech zeunt reste van de ènnige Nederlandse huuëgdebörchte.
Wörm

:*Veur de beek, zuug [[Worm]].*
----

**Wörm** zien twiezijeg symmetrische bieste mèt 'ne laankwerpege vörm zoonder inwendeg of oetwendeg gereemsel en zoonder lidmaote. De bieste die me allewijl wörm neump, hure tot diverse zier versjèllende stamme; ze zien dus polyfyletisch. Vreuger dach me dao aanders euver: Linnaeus naom in zie *[[Systema Naturae]]* 'n 'klas' *Vermes* op, boe heer alle oongewervelde mèt e weik lief touw rekende. In de loup vaan de negentienden iew is dit taxon losgelaote.

Wörm kinne in de zie, op 't land, in de groond of es endoparasiet in 't lief vaan 'ne gashier leve.

De ierste twiezijeg symmetrische bieste waore dinkelek 'n soort wörm. De mieste stamme oet dees gróp zien dat nog. Gróppe bieste die de naom 'wörm' drage zien de volgende (alle taxa zien stamme wienie neet aanders gezag):

;Primitief Bilateria
* Pielwörm (Chaetognatha)

;Aajdmundege (Protostomata)
* Egelwörm (Echiura)
* Floerwörm (Onychophora)
* Haokwörm (Acanthocephala)
* Hoofiezerwörm (Phoronida)
* Kelkwörm (Entoprocta)
* Peerdshaorwörm (Nematomorpha)
* Peniswörm (Priapulida)
* Pindawörm (Sipuncula)
* Platwörm (Platyhelminthes)
* Rinkwörm (Annelida)
* Roondwörm (Nematoda)
* Snoerwörm (Nemertea)
* Stekelwörm (Kinorhyncha)
* Tandmoondwörm (Gnathostomulida)

;Nuimundege (Deuterostomata)
* Eikelwörm (Enteropneusta), klas oet de stam Hemichordata
Bróswaering

'n **Bróswaering** wirt bie de börch- en vestingboew, mèr ouch bie de militaire veldjverdediging eine toewe, lieëge moer pès brósheuëgde bedoeld en die deent veur de besjerming of dèkking taenge viejandelik vuur van de dao-achter staonde verdedigers die zich op de vestingwal bevènje.
 
In de middeleëuwe besjtónd de bróswaering in 't algemein oet 'n gekanteelde moer. Op väöl kesjteële is dees vorm van bróswaering trök te vènje. In later tieje woorte bróswaeringe dèks opgewórpe door gebruuk te make van sjtein en aerd. Ónger de Eësjste Waereldaorlog woorte dees ènvoudige verdedigingswerke in groate getale gebruuk óm de soldaote in de loupgrave te besjèrme. Allewiel besjteit 'n bróswaering in 't algemein oet zèk gevöld mèt zandj.

In de boewkunde wirt mèt bróswaering in de regel 't deil van de boetemoer dat baove de zölder of de daakvloer oetsjtuk bedoeld (völ toegepas bie Nederlandse seergevels in de 18e, 19e en 't begin van de 20e eëuw). 't Betruf hie meistal 'n neet-functioneel sjtök moer dat allein mèr 'n decoratief doel haet. Sóms wirt 't aevel ouch toegepas es aafsjeijing van 'n balkón of daakterras.

## Bron
* Wikipedia NL en DE
Grammair

**Grammatica**, **grammaire** of **grammair** (vaan 't Griekse γράμματον, "letter") is 't theoretisch oonderdeil vaan de taolkunde wat alles wat rechstreeks op de systematiek vaan 'n taol betrekking heet besjrief en besjtudeert. 

'n Sjriftelek wirk wat dees systematiek vaan 'n taal besjrief weurt ouch waal 'n grammatica geneump. Behauve bie de sjtudie van "natuurlike taole" weure de terme grammair, syntaxis en semantiek ouch gebroek veur formeel taole en computertaole. Om de grammatica vaan 'n taol (natuurleke taol of computertaol) formeel te besjrieve zien metataole oontwikkeld.

De grammatica vèlt globaal in twie deile oetrein: de morfologie en de syntaxis. De morfologie heet betrekking op de vörmlièr vaan afzonderleke wäörd en op morfeme. De fonologie is eigelek 'n combinatie vaan de fonetiek en de grammatica, mer weurt meistal es 'n op zichzelf staonde discipline binne de taolkunde gezeen. De syntaxis heet alleriers betrekking op de opdeiling (ontleding) vaan zinne in zinsdeile, sjuus wie 't oonderwerp, direk en indirek objek en de bepaoling. 

De ontleding vaan zinne weurt wijer oonderverdeild in *taolkundige* en *redekundige* ontleding. In de taolkundige ontleding weurt veural gekeke nao de woordsoort boe-tot individueel wäörd behure (sjuus wie verb of substantief). In de redekundige ontleding kiek me nao de funktie vaan ganse zinsdeile binne de zin.  

## Zuug ouch

*Limburgse grammair
Tiendsjuur

'ne **Tiendsjuur** is 't geboew wo-in tiedes 't Ancien Régime de belasting van de pachters aan de kesjteëlheër (of aan 't kloaster) woort opgesjlage. De boere sjtónge "ein tieënde" van hunne oags aaf es belasting in natura.

In de Middeleëuwe goof 't al tiendsjure in Noord-Europa, Engelandj en Zuud-Duutsjland veur 't opsjlaon van de tienden die de boere moosjte opbrènge veur de kirk. Dees tiendsjure woorte meistal bie de dörpskirk of de pasterie geboewd óm de boere de gelaegeheid te gaeve óm hun deil van de oags doa nao toe te brènge. 

Ènnige tiendsjure zint nog good bewaard gebleve (of gerestereerd):
* Tiendsjuur van 't kapittel in Zittert óp 't Kloeësterplein 
* De Landjcommanderie Alden Biesen van de Duutsje Orde bie Bilze. De groate gerestereerde tiendsjuur maak noe deil oet van 't congres- en ontmoetingscentrum.
* Abdie van Tongerlo in Tongerlo, Belsj.
* Abdie van Herkenrode in de deilgemeinte Kuringe van Hasselt, Belsj.
* 't Kesjteël Holtmühle  in Tegele. In deze fraaje gereneveerde tiendsjuur zint noe 't Towana Bezeukerscentrum en 't Keramiekcentrum Tiendsjuur Tegele gevestigd.
* De Abdie Ter Doest in Brugge. Deze oet 1250, daterende tiendsjuur is 't ènnige deil van de abdie dat nog resteert. 't Geboew ies opgetrokke in gotische sjtiel.
* In Moregem bevèndj zich de tiendsjuur op 't domein van de vreugere pasterie.
* Tot april 2008 haet in Panheel (Nederlands Limburg) de tiendsjuur Heggerhof gesjtaon. Deze woort bènne ènnige jaore weer in originele sjtaot opgeboewd in 't Limburgs Openluchtmuseum Eynderhoof in Nederweert-Eind.
* Abtenhof, later Jezuïetehof, noe hotel 's Gravenhof an de Voer in d'r kern van Voere 
## Referentie

## Bron
* Euvergezat oet Wiki NL.
Persoensvörm

De **persoensvörm** (Latien: *verbum finitum*) is 't verb in de hoof- of bijzin wat door ziene vörm zoewaal in persoen es in getal met 't subjek in dezelfde zin congrueert. Daoneve kint de persoensvörm ummer in 'n ander tempus gezat weure. De term persoensvörm weurt gebruuk in de redekundege ontleding vaan zinne.

In de volgende veurbeelde zien de persoensvörme cursief:

:Dao *huurde* v'r nog einen tik en toen *waor* d'n awwe mins verdwene. 
:Dees wäörd *zien* oonderheveg aon verandering in de versjèllende dialekte.
Genie (persoon)

E **genie** is 'ne miensj mèt 'n biezoonder begaafdheed die wiet baove 't gemiddelde of normale oetsjtèkt. In 't algemèng is dès begaafdheed óp mieë es een gebied anwezig. 'n Exacte grens aangaeve tösje normaal, begaafd, hoeëgbegaafd en geniaal is natuurlek 'n kwestie van persuuënlek oordeel. 't Gèft genieë óp väölerlèj gebied en luuj die 'n extreem eenkelvoudig hoeëgbegaafdheed vertuëne. 

Luuj die óp een bepaald gebied 'n extreem hoeëg begaafdheed toeëne mae óp de mètste andere gebiede subnormaal functionere werre idiot savant geneumd. E (verzónne) väörbeeld is d'r hoofdpersoon van d'r film Rain Man, vertolkt dör Dustin Hoffman.

## Väörbeelde
Wolfgang Amadeus Mozart waor e muzikaal genie; Albert Einstein óp 't gebied van de natuurkunde. Oscar Wilde zów me es e sociaal genie kènne besjoewe. William Shakespeare waor e literair genie. Johann Sebastian Bach, Alan Turing, Leonardo da Vinci zeunt aander väörbeelde. Leonardo da Vinci is ooch e good väörbeeld van 'ne *[[homo universalis]]*, 'ne persoon dae överaal in oetbleenkt.

D'r wert veroondrsjtèld dat genialiteet relatief mieë bie luuj mèt 't aspergersyndroom vörkeumt. D'r Ierse professor Michael Fitzgerald van 't Ministerie van de Psychiatrie van 't Keend bie de Universiteit van Dublin, deskundige op 't gebied van 't syndroom van Asperger,deeg oonderzeuk en koom töt de conclusie dat Beethoven 't how en Hans Christian Andersen, George Orwell en zelfs Einstein an 't aspergersyndroom laeje. Vólges dizze Ierse wetensjapper laeje zieëker 21 bekaande artieste an 't syndroom.

## Trivia
D'r Duutsje filosoof Arthur Schopenhauer makt in zieng *Die Welt als Wille und Vorstellung* de vólgende vergelieking öm 't versjil tösje talaent en genie te illustrere: *talaent* haat d'r sjutter dae e doel treft dat eedereen kan zieë en oeëmèt e dan ooch direc bewoondering oogst, e *genie* is d'r sjutter dae oonópgemaerkt e doel treft dat aanvankelek nog boete 't blikvaeld van zie publiek liekt.

## Referentie
Santiago Calatrava

**Santiago Calatrava** (Valencia, 28 juli 1951) is 'ne Sjpaanse architect dae aafsjtudeerde an 't Instituut vör architectuur in Valencia (1974) en es ingenieur an 't Instituut vör Technologie (ETH) in Zürich (1981). In Zürich haat e zienge buro.

Dör de combinatie van consjtructielieër en architectuur kan Calatrava in allebèj de richtinge gemekkelek ziene waeg veende. E makt váöl vernujende waerke mèt ów vör de vörmgaeving es vör de sjtructuur. Mèt zieng grondige kènnis van d'r consjtructielieër is e in sjtaot öm de mèts oongewuën vorme te oontwerpe.

In 1979 wón e d'r Auguste Perret Award ömdat e de kwaliteet van Perrets waerk óp 't gebied van sjtructure óbbenuujs nuuj laeve inbloos, en ömdat e óbbenuujs d'r naodruk lag óp 't belang van 't ha van 'n basissjtructuur öm 'n oeteindeleke vörm te creëre.

D'r Campus Raandwiek van de Universiteet Mestreech is ooch oontwórpe dör Calatrava, mae d'r boew liekt momenteel sjtil ömdat Hoezerboewsjtichting Servatius 't geboew financieel bezieë allèng neet roond kriet.

## Boewwaerke

### Geboewe
* 1983: Stadelhofen Station, Zürich
* 1986: Tabourettli Theater, Bazel
* 1987: BCE Place, Toronto
* 1989: de Telecommunicatietoren van Montjuïc te Montjuic, Barcelona. Zendmast bij het Olympisch Stadion.
* 1989: Station bij de luchthaven, Lyon
* 1989: Notfallzentrale, Sankt Gallen
* 1990: Luchthaven Sondica, Bilbao
* 1991-2003: Opera House, Tenerife
* 1991: Alameda Metro Station, Valencia
* 1991: City of Arts and Sciences, Valencia 
* 1992: YORK - Shadow Machine, New York
* 1993: Orient Station, Lissabon
* 1994: Uitbreiding Milwaukee Art Museum, Milwaukee Verenigde Staten
* 1996: NMBS-station Luuk-Guillemins, Luuk
* 1996: Operahuis Palau de les Arts Reina Sofia, Valencia
* 1998: Bodegas Ysios, San Sebastian
* 1999: Turning Torso, Malmö (torenflat)
* 2001: Olympisch Park van Athene, 2004. Onder meer:
::- Overkapping van het Olympisch Stadion
::- Overdekte wielerbaan
* 2003: 80th South Street Tower, New York
* 2003: WTC Path Terminal, New York
* 2008: Campus Randwyck (in aanbouw), Maastricht

### Brögke
* 1988: Lusitania Brug, Mérida
* 1992: Puente del Alamillo, Sevilla (gebouwd voor de wereldtentoonstelling in 1992)
* 1994: Campo Volantin Voetgangersbrug, Bilbao
* 1996: Brug van Europa, Orléans
* 1996: Piazzale Roma Brug, Venetië
* 1998: Puerto Mujer voetgangersbrug, Buenos Aires
* 1999: Calatravabruggen, Haarlemmermeer (Harp, Citer en Luit)
* 2007: Calatravabrug over het Canal Grande, Venetië
* 2008: Snarenbrug in het westen van Jeruzalem, Israël

## Externe link
* Website van Santiago Calatrava
Kesjteël Pöt

**Kesjteël Pöt** is 'n Kesjteël bie Voelender in Nederlands Limburg. 

## Besjrieving van 't kesjteël
In de hujige vorm  sjtamt 't kesjteël oet de 18e eëuw en is geboewd op fundamente oet de 16e eëuw. 't Is 'n rechhokig tweëlaogs, óngerkelderd heërehoes, wovan de veurgevel is opgeboewd oet baksjtein en is veurzeen van geblokte natuursjteine pilasters en hèlsjteine vinster- en deurómliestinge. De lènkerziejgevel sjteit op 'ne óngerboew van mergel en is ouch opgeboewd oet baksjtein mèrdan mèt sjpeklaoge in de verdepingslaog. De mèt 'ne laatgotische baogfries veurzene 16e eëuwse achtergevel en de rechtergevel zint opgetrokke oet mergelsjtein. 't Kesjteël is ómgaeve door 'n grach mèt 'n vaste brök nao de ingangk. De brök is in de 20e eëuw aangelag es vervanging van 'n ophaolbrök. 't Hoes is bedèk door 'n mansardedaak oet de 18e eëuw. Bie ’n renevatie van ’t daak is ’n veerkèntig täöreke oet de 18e eëuw verdwene.

’t Interieur haet ènnige 18e en 19e eëuwse sjouwe en 'ne 18e eëuwse trap. In de kelder bevènje zich groate blauw- en okerkleurige wandjtegele.

't Kesjteël is allein te bereike via 'n hèlsjteine inriejpaort in de versjterkte U-vörmige drievleugelige kesjteëlhaof en veurbörch, waarsjienlik oet de 18e eëuw. In de boetegevele bevènje zich róndjóm sjeetgate, zoawaal aan de boetekantj es ouch aan de bènnekantj. 

## Gesjiedenis en beweuners
't Kesjteël woort geboewd door de ridders van Pöt en woort al geneump in documente oet de 14e eëuw (1386) es de zetel van Jan van Puth. In de volgende eëuwe waas 't kesjteël eigedom van ènnige belangrieke femilies oet de omgaeving: Van den Bongard, Van Tzevel, Dobbelsteyn van Doenrade en Marchant d’Ansembourg

De hujige eigenaer van 't kesjteël is graaf zu Stolberg-Stolberg. In de jaore 1960 vertrok de graaf oet Voelender en trok zich trök in zien kesjteël in Duutsjlandj. In de lètste jaore van de veurige eëuw haet hae 't kesjteël verhuurd aan de opperbevelhöbber van AFCENT.

## Trivia
Kesjteël Pöt is ein van de vief kesjteële van Voelender. De angere zint Kesjteël Riviere, Kesjteël Cortenbach, Kesjteël Haeren en Kesjteël Terworm. Kesjteël Terworm beheuërde van awdshaer bie Voelender, mèr is bie vrie recente herindeilinge bie de gemeinte Heërle gaon beheuëre.

## Bron
* Wikipedia NL.


Aafbeilding:kasteelhoeveputh.jpg|VeurKantj van de U-vörmige Kesjteëlhaof Pöt mèt toegankspaort nao 't besjlaote bènneplein.
Aafbeilding:Kasteelputhnu.jpg|Veurgevel van Kesjteël Pöt.
Aafbeilding:Kastpzij.jpg|Rechterveurkantj van Kesjteël Pöt (mèt de rechterziejgevel van mergelsjtein).
Kesjteël Neubourg

**Kesjteël Neubourg** is gelaege bie de Nederlands Limburgse plaatsj Gulpe, die allewiel deil oetmaak van de gemeinte Gulpe-Wittem.

## Besjrieving van 't kesjteël
Bie 'n doorwaadbare plaatsj in de Gäöl aan de waeg van Mesjtreech nao Aoke woort in de vreug Middeleëuwe 'n motte geboewd. Dees motte waas de veurganger van 't kesjteël Neubourg dat nao 1288 woort geboewd. 't Hujige kesjteël is in aanlègk veërtieënde-eëuws, mèr is in de hujige vorm groatedeils zevetieënde- en achtieënde-eëuws. De taore sjtamt oet 1640, mèr woort geboewd mèt gebruukmaking van middeleëuws moerwerk. De tweë zievleugele en de achtervleugel zint achttieënde-eëuws. Bie de lètste verboewing door Oscar d'Ansembourg in 1850 óntsjtónd de frontvleugel, en woort de zoa óntsjtaone bènneplaatsj euerdek mèt 'n glaze kap wo-ónger 'ne groate aetzaal woort geboewd. 

## Gesjiedenis en beweuners
In 1301 verkoch 't kapittel van Aoke zien bezittinge groatedeils aan Arnold van Julémont, heër van Wittem en Nieuwenborgh. Tiedes de sjtried óm de erfopvolging in Limburg tösje Gelre en Brabant koos de femilie Van Julémont veur Gelre, met oetzunjering van Arnold, dae koos veur de hertog van Brabant. Dae kaom es euverwinnaar oet de bös en sjónk oet dankbaarheid de heërlikheid Epen aan Arnold. Daene ziene zoon Gerard verkoch in 1344 de heërlikheid en kesjteël Wittem en vestigde zich op Neubourg. Ziene naef Arnold van Sippenake erfde 't kesjteël. In 1355 woort 't kesjteël verkoch aan Tilman van Ophem. 
 
Dae woort opgevolg door ziene naef Jan van Eppenart, en in 1398 kaom 't in hènj van ziene sjoanzoon Jan van Eynatten, van wae de femilie 't hoes drie eëuwe in bezit zou hauwe. In 1619 woort jónker Adolf van Eynatten eigenaer, en dae lag de basis veur t hujige hoes. Of hae de vleugele boewde is neet zeker, mèr hae boewde in jeder geval de taores, de veurbörch mèt hooktaores en de kesjteëlhaof. 

In 1716 woort Neubourg verkoch aan de Aokese lakehanjelaer Jan Adam van Clermont en daene zien weduwe verkoch 't in 1732 aan Ferdinand Adolf, graaf van Plettenburg en Wittem. Dae leet 't hoes in 1734 grónjig verboewe dör J.C. Schlaun. In 1769 woort 't hoes waeges geldjgebrek verkoch aan Leonard Bernard, baron de Hayme de Houffalize, börgemeister van Luuk. Dae leet weer ein en anger verboewe. Via vererving kaom 't kesjteël in de loup van de neugetieënde eëuw in hènj van de femilie De Marchant d'Ansembourg. 
 
Ónger de Tweëde Waereldaorlog woort 't hoes gebruuk es internaat door de paters Jezuïete, terwiel de eigenaere in de biegeboewe woonde. Taenge 't eindj van de aorlog woort 't gebruuk es hoofketeer van 't Amerikaanse leger. In 1952 woort 't in gebruuk genómme es hotel-resterant. Allewiel is 't complex eigedom van Dassen dae ouch de Abdij va Sinnich in bezit haet. 't Geboew sjteit groatedeils laeg. Sins 2004 vènje d'r aevel resteratiewirkzaamheje plaatsj.

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia NL.