open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luuk (provincie)

**Luuk** (officieel Frans: *Liège*, officieel Duutsj: *Lüttich*, Nederlands: *Luik*, Waals: *Lidje*, Luxembörgs: *Léck*, Ripuarisch: *Lüttish*) ies 'n provincie van Belsj in 't gewes Wallonië. De hoofsjtad ies Luuk. De provincie liek in 't oaste van 't land en grens aan Nederlands-Limburg en Belsj-Limburg, aan de Belzje provincies Name, Luxemburg, Waals-Braobant en Vlaams-Braobant en aan Luxemburg en Duutsjland.

't Groatste deil van de provincie ies Franstalig en in dit gebied weure och nog Welzje dialekte gesjpraoke. In 't oaste van de provincie bevingt ziech de Duutsjtalige Gemeensjap en dao weure nog Zuid-Wes-Nederfrankische dialekte (Goossens) gekald, die in de volksmónd Plat-Duutsj geneump weure. Ouch in 't Franstalig Moontsener gebied, woa de taalwètgeving nog ummer ruumde beejt um faciliteite veur Nederlandstalige en/of Duutsjtalige aan te vraoge, weure dees dialekte door ouwer luuj nog gekald. Wallonië haet z'n dialekte, begin jaore 90, erkènd es binnelandse regionaal tale. Dees dialekte weure in Nederlands Limburg in de volksmónd 't Plat' geneump en sinds de Europese erkènning van dees tale in dees provincie in '97 ouch waal 't Limburgs'. In Belsj Limburg neump me dees, nog neet erkènde dialekte, 't Vlamsj, 't Plat en recent o.i.v. Nederlands Limburg ouch 't Limburgs   

Luuk ies 'n ónderdeil van de Euregio Maas-Rien.

## Besjtuurlike indeiling (officiële name)
De provincie ies ingedeild in 4 arrondissemente:
* Huy (Hoei)
* Liège (Luuk)
* Verviers
* Waremme (Wèrm)

De provincie haet 84 gemeintes:

## Externe link
*Provincie Luuk
Luxemburg (provincie)

**Luxemburg** (officieel Frans: *Luxembourg*, Nederlands: *Luxemburg*, Waals: *Lussimbork*, Luxembörgs: *Lëtzebuerg*) ies 'n Belzje provincie in 't gewes Wallonië. De provincie liek in 't zuudoaste van Belsj en grens aan de provincies Luuk en Name, aan Frankriek en aan 't Groathertogdom Luxemburg. De hoofsjtad ies Aarle.

De provincie Luxemburg ies groatendeils Franstalig, meh dao ies 'n groate Duutsjtalige minderheid. De sjtreektaal ies 't Waals, naeve 't Luxemburgs. 

## Besjtuurlike indeiling (officiële name)
Luxemburg ies verdeild in 5 arrondissemente:
* Arlon (Aarle)
* Bastogne (Bastenake)
*,Marche-en-Famenne
* Neufchâteau
* Virton

De provincie haet (sinds de fusie van december 2024) 43 gemeintes:

## Fotogallerie


Image:Photo de notre Drapeau de la Province de Belgique - Auteur de Mr Edmée Garant.JPG|De vlag, de vaan of de drapeau
Image:B-Arlon09.JPG|'t provinciaal palies in Aarle ( Mèt versjillende vlagge : Europa, Wallonië, Belsj en Luxemburg )
Image:Coat_of_arms_of_the_Province_of_Luxembourg.svg|'t Waope 

Image:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg| De officiëel kleure 


## Externe links
* Provincie Luxemburg
*  Flags of the World
Waals-Braobant

**Waals-Braobant** (officieel Frans: *Brabant wallon*, Nederlands: *Waals-Brabant*, Waals: *Braibant walon*) ies de kleinste provincie van Belsj; ze liek in 't gewes Wallonië. De provincie ies óntsjtange wie me in 1995 de ouw provincie Braobant sjplietsde in e Waals deil, e Vlaams deil (Vlaams-Braobant) en 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. Waals-Braobant grens aan de provincies Vlaams-Braobant, Luuk, Name en Henegouwe. De hoofsjtad van Waals-Braobant ies Waver. 

## Bestuurleke indeiling (officiële name)
Waals-Braobant haet ein arrondissement:
* Nivelles (Nijvel)

De provincie haet 27 gemeintes: 

## Externe link
*Provincie Waals-Braobant
Brunei

**Brunei** (officieel **برني دارالسلام**, *Negara Brunei Darussalam*) is e klein land op Borneo, umslote door Maleis gebeed. 't Besteit oet twie gebejer die zjus neet aonein grenze meh door e corridor vaan Maleis groondgebed vaanein gesjeie weure. Hoofstad is Bandar Seri Begawan, ander stei zien Bangar, Seria en Sukang. De sultan vaan Brunei behuurt tot de riekste lui vaan de wereld.

## Bestuurleke indeiling
Brunei is ingedeild in veer distrikte (*daerah*). Ze heite:
* Belait
* Brunei en Muara
* Temburong
* Tutong

## Demografie
Oongeveer twiedaarde vaan de bevolking is vaan Maleisen orizjien en sprik Maleis. 'n Bezunderheid vaan 't Brunei Maleis is tot 't nog ummer in 't Arabisch sjrif gesjreve weurt. Vaan de res is e good deil Chinees of Europees. De Maleisiërs beoefene d'n islam, de Chineze veural 't boeddhisme.

## Historie
't Huideg sultanaat Brunei zouw zien veurgegaange door e riek, wat in Chinees historiesjrifte *Po-ni* geneump weurt. Nao herhaoldelek door ander machte oonderworpe te zien, o.a. door 't Riek vaan Madjapit, oontstoont in de veertiende iew dit sultanaat es apaarte staot. 't Begós daonao aon 'ne bleujtied, en op 't huugdepunt regeerde de sultan euver gans Borneo en zelfs euver de zuideleke Filipiene (die noe nog islamitisch zien), meh nao sultan Hassan kaom 't verval drin, zoewel door intern twiste es door de touwnummenden invlood vaan de Portugeze, Spanjaarde, Nederlanders en Ingelse in 't gebeed. In de negentiende iew mós de sultan ummer mier acceptere tot ziene mach beperk woort, en in 1888 woort Brunei e Brits protectoraot. Ouch mós 't land acceptere tot d'n umvaank tot e minimum beperk woort. In 1906 stelde de Britte zelfs 'nen adviseur aon, dee al zake boete de traditioneel en religieuze kwesties veur de sultan beslisde. In 1959 woort Brunei weer 'n souverein staot. In deen tied kaom vaanoet Maleisië de pressie um Brunei es e deil vaan dat land op te numme; de sultan weigerde oeteindelek. Vaanaof 1984 woort de defensie, die tot daan touw in han vaan de Britte gebleve waor, ouch 'n staotszaak en woort 't land gaans oonaofhenkelek. Nao d'n oorlog woort Brunei ein vaan de riekste len oet de regio, meh geinen ikkenomischen tieger wie Singapore of Hong Kong, mier 'n oliestaot nao Arabisch model.

## Referenties
Vlaams-Braobant

**Vlaams-Braobant** (Nederlands: *Vlaams-Brabant*) ies 'n provincie in Belsj, in 't gewes Vlaondere. De provincie ies óntsjtange op 1 januari 1995, wie me de ouw provincie Braobant sjplietsde in e Vlaams deil, e Waals deil (Waals-Braobant) en 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. 't Gewes Brussel ies 'n enclaaf binne 't gróndgebeed van Vlaams-Braobant. De provincie grens wiejer aan Antwerpe, Belsj-Limburg, Luuk, Waals-Braobant, Henegouwe en Oos-Vlaondere. Hoofsjtad ies Leuve. 

Vlaams-Braobant liek in Vlaandere en haet 't Nederlands es officieel taal. De dialekte die me sjpriek were tot 't Braobants gerekend. Rónd Brussel en langs de taalgrens liegke 'n aantal faciliteitegemeintes veur Franstalige.  

## Besjtuurlike indeiling (officiële name)
De provincie haet 2 arrondissemente:
* Halle-Vilvoorde 
* Leuven (Leuve)

D'r zint (sinds de fusie van 2025) 63 gemeintes:

A Pajottegem

## Externe link
*Provincie Vlaams-Braobant
Kinder

**Kinder** (Hollanse naam: **Kinrooi**) is 'n dörp en gemeintje in Belsj Limburg.
De gemeint hèt bekans 12.000 inwoeners. 
Ze bestuit oet vief deilgemeinte, Bieësel, Kaesing, Kinder, Opove,
en Geistinge.

De middelbare sjoel van Kinder, 't Instituut Heilig graaf Kinder, werde gestich door nonne die ein kloester haaie. Det kloester werde omgeduipt toet sjoel. Begin joare seventig ginge die nonne weg. 

## Bekindje inwoëners
* Theo van Dael, dichter in 't Kinders
* Theodoor Sevens, sjriever
* Didier Janssen, kloempemöker

## Extern linke
Website vanne gemeint
Kirgizië

**Kirgizië** (Kirgizisch: Кыргызстан, *Kyrgyzstan*;  Russisch: Киргизия, *Kirgizstan*; Oezbeeks: *Qirgʻiziston*) is 'n rippebliek in Centraol-Azië, deil oetmakend vaan 't GOS, mèt 'n Törkse bevolking. 't Grens aon Kazachstan, Oesbekistan, Tadzjikistan en China. Hoofstad is Bisjkek, ander stei zien Osj, Karakol en Dzjalal-Abad.

## Bestuurleke indeiling
Kirgizië is opgedeild in zeve oblaste; de hoofstad Bisjkek vörmp 'n eige distrik.
* oblas Batken
* oblas Chü
* oblas Dzjalal-Abad
* oblas Naryn
* oblas Osj
* oblas Talas
* oblas Issyk-Kul

## Demografie
De etnische Kirgieze besloon 'n klein 70% vaan de bevolking; in 't noorde woene väöl Russe, in 't zuie euverhierse de Oezbeke. De lèste twie gróppe vörme respectievelek ruum 6% en 15% vaan de bevolking. 't Gief ouch nog 'n kleine Dungaanse minderheid, e volk wat verwant is aon de Hui en de neet-islamitische Han. 

75% vaan de bevolking is aonhenger vaan d'n islam. Zoen 20% is Russisch-Orthodox.

### Taol
't Kirgizisch en 't Russisch zien de officiële taole. Väöl Kirgieze spreke evels Russisch in plaots vaan Kirgizisch, zeker in de stei in 't noorde.

## Historie
In de hoegtijdaog vaan 't Perzisch Riek waor 't gebeed 'n grensprovincie devaan en bevolk door Arische volker. Later kaome Altaïsche volker dao in de mierderheid, en de modern Kirgieze zien 'n etnisch mingsel vaan Törke, Mongole en Kiptsjakke; in hun taol evels euverhierse Törkse eigehede. Dit volk woende d'n iersten tied (vaanaof de tiende iew in Tannu Tuva, en nao de expansie vaan de Mongole in de daartiende iew in 't modern Kirgizië.

Ze vele e good deil vaan d'n tied oonder ander Törkse volker, meh in 1685 vereuverde de Mongole ze. Intösse had d'n islam ziech euver 't land verspreid. In de vreuge negentienden iew kaom 't aon 't Chanaat vaan Kokand, tot 't in 1876 bij Rusland woort ingeleif. Vaanaof 't begin kaome de Kirgieze in opstand, en in 1916 woorte die zoe bleujeg neergeslage tot väöl lui nao Sjina vlöchde. In 1918 kaom 't land oonder Sovjetbewind, wat 't land 'n zeker otonomie gaof, in 1936 leiend tot 'ne volwierdege status es sovjetrippebliek. De Kirgizische cultuur woort beurtelings gestimuleerd en oonderdrök. In 1991 verklaorden 't land ziech oonaofhenkelek. Vaanaof oktober vaan dat jaor heet Askar Akajev de mach in hen, ummer door de verkezinge te manipulere. In 2005 woort heer nao 'n revolutie (zuug Kirgizische revolutie) gedwónge 't land te verlaote. Heer woort oetindelek opgevolg door Kurmanbek Bakijev, dee de verkezinge vaan 10 juli 2005 wónt.

Op 6 aprèl 2010 breke oonlöste oet, die ziech d'n daag daonao oetbreie nao de hoofstad Bisjkek. Kórt daonao gaof 't ouch relle in de aander groete stei Osj (in 't zude) en Dzjalal-Abad. President Bakijev kondeg de noodtoestand aof, mer weurt gedwónge te vlöchte. Ouch breke groetsjaolege relle oet tösse etnische Oezbeke en Kirgieze. Zeker 2.000 lui zouwe doedgebleve zien en 400.000 lui vlöchde. Veural etnische Oezbeke waore doelwit. Nao 'nen euvergaankstied woorte in 2011 nui verkezinge gehawwe, die mèt 'n absolute mierderheid woorte gewonne door Almazbek Atambajev.
Name

**Name** (Frans: *Namur*, Nederlands: *Namen*, Waals: *Nameur*) ies 'n sjtad en gemeinte in Belsj, arrondissement Name. Name ies de hoofsjtad van Wallonië en van de provincie Name. 't Aantal inweunersj ies 111.603 (2021), woavan de meiste in de deilgemeinte Jambes wone. 't Oppervlak bedreug 175.69 km². De sjtad liek aan samevleujing van de Samber en de Maas. 

## Sjtadsfuncties

In Name zint, vanwege zien functie es provincie- en geweshooofsjtad, 'n aantal besjtuursorgane gevestig. Wiejer liek d'r 'n universiteit, de *[[Facultés universitaires Notre-Dame de la Paix]]*, en zetelt hie de bissjop van 't bisdom Name. Name ies ouch 'n belangriek industrieel en commercieel centrum. 

## Sjtadsgeziech

De sjtad haet 'n beroemde citadel. De kathedraal *Saint-Aubin* ies geboewd in classicistische sjtiel. De jezuïetekèrk *Saint-Loup* dateert oet de 17e ièw. 

## Historie
In de tied van de Kelte en de Romeine waor Name 'n belangriek handelscentrum. 

Name woort veur 't ièrsj sjrieftelik vermeld in de zevende ièw. De sjtad óntwiekkelde ziech in de Mieddelièwe. Door de Merovingersj woort e kersjtièl geboewd op 'n rots bie de samevleujing van de twiè riviere. 't Hertogdom Name óntsjting in de 10e ièw. In 1421 woort 't hertogdom eigedom van Filips de Goje, de hertog van Bourgondië. Vervolges kaom Name bie de Lièg leng. 't Kesjtièl woort versjterk en oetgebreid in de 15e en de 16e ièw.

In 1692 naom Lowie XIV van Frankriek de plaats in en leet de citadel herboewe door Vauban. In 1695 woort de sjtad veroverd door Willem III van Oranje-Nassau. Ónder de Nederlendersj woort de citadel nog ins verboewd. In 1794, nao de Franse revolutie, woort de sjtad weer Frans. De sjtad waor doe prefectuur van 't departement Sambre-et-Meuse. Wie in 1830 Belsj gevörmp woort kaom Name bie diet land en woort hoofsjtad van de provincie Name. 

Rónd 1880 óntsjtong róndum de sjtad eine nuje rink van vestinge. Ouch de citadel woort weer obbenuujts opgeboewd, in 1887. In de Ièrsjte Waereldoorlog woort de citadel veroverd door de Pruusje en leej de sjtad väöl sja. Ouch in de Twiède Waereldoorlog haet de sjtad, vanwege zien strategische liegking, hendig geleje. 

## Bekinde Naamse luuj
* Charles Michel (Name, 21 december 1975) - veurmalege Premier van 't Belsj en allewiele President van d'n Europese Raod
* Théodore Weustenraad (Mestreech, 1805 - Name, 1849): diechter

## Externe link
*Officieel site van de sjtad
6 mei

## Gebeurtenisse
* 1527 - Sacco di Roma: plundering van Roame door Duutsje en Sjpaanse troepe. Diet weurt soms besjouwd es 't ing van de Italiaanse Renaissance.
* 1682 - Lowie XIV van Frankriek verlèk zien hoof nao Versailles.
* 1840 - De ièrsjte poszegel weurt gebruuk.
* 1889 - De Eiffeltore weurt officieel geëupend.
* 1937 - De zeppelin Hindenburg vluug in brand. Hiebie kómme 36 luuj um. 
* 1994 - De Franse president François Mitterrand en de Britse keuningin Elizabeth II eupene officieel de kanaaltunnel tösje Frankriek en Ingeland.
* 2002 - Maord op Pim Fortuyn.

## Gebore
* 1501 - Paus Marcellus II
* 1574 - Paus Innocentius X
* 1758 - Maximilien Robespierre, Franse revolutionair
* 1856 - Sigmund Freud, Oasteriekse psycholoog en psychiater
* 1859 - Willem Kloos, Nederlandse diechter
* 1915 - Orson Welles, Amerikaanse regisseur en acteur
* 1952 - Gerrit Zalm, Nederlandse politicus 
* 1953 - Tony Blair, Britse premier
* 1961 - George Clooney, Amerikaanse acteur

## Gesjtorve
* 1475 - Dirk Bouts, sjilder 
* 1859 - Alexander von Humboldt, Duutsje weitesjapper en óntdèkkingsreiziger 
* 1910 - Eduard VII, keuning van 't Vereinig Keuninkriek
* 1949 - Maurice Maeterlinck, Belzje sjriever 
* 1952 - Maria Montessori, Italiaanse pedagoge
* 1986 - Maria Hoen-Delahaye, diechteres oet Termaar bie Klumme
* 1992 - Marlene Dietrich, Duutsj/Amerikaanse actrice en zangeres
* 2002 - Pim Fortuyn, Nederlandse politicus
5 mei

**[[Bevriejingsdaag]] in [[Nederland]]**
**Heiligedaag van [[Jutta van Sangerhausen]]** (*deze daag is mesjiens "St.-Juttemis"*)

## Gebeurtenisse
* 1835 - De ièrsjte sjpoorweeg op 't Europees continent weurt aangelag tösje Brussel en Mechele.
* 1862 - Sjlaag bie Puebla, woabie Mexico de Franse versjleit. Diet weurt eder jaor gevierd es *[[Cinco de Mayo]]*.
* 1912 - De *[[Pravda]]* versjient veur 't ièrsj es bolsjewistisch partieblaad.
* 1945 - Ing van de Twiède Waereldoorlog veur Nederland.
* 1949 - De Raod van Europa weurt gevörmp.
* 1955 - De Bundesrepublik Duutsjland kriet häör soevereiniteit. 
* 1963 - Ièrsjte levertransplantatie oats, oetgeveurd door Thomas Starlz.

## Gebore
* 867 - Uda, 59e keizer van Japan
* 1210 - Alfonso III van Portugal
* 1813 - Søren Kierkegaard, Deense filosoof
* 1818 - Karl Marx, Duutsje politiek filosoof
* 1942 - Tammy Wynette, Amerikaanse zangeres
* 1943 - Michael Palin, Britse komiek, sjriever en acteur
* 1964 - Anya Niewierra, Nederlands-Limbörgse sjriefster

## Gesjtorve
* 311 - Galerius, Romeinse keizer
* 959 - Gerberga van Sakse, keuningin van Frankriek
* 1821 - Napoleon Bonaparte, Franse keizer en generaal
* 2004 - Thea Beckman, Nederlandse sjriefster van kingerbeuk
Genk

**Genk** es de twiede gruêtse sjtad èjn Belsj Limburg. Et es vöral gekant döe dir ræke miejn estôre, mit de vör de sjtad belaângrieche sjtienkoulmîêjn.

No wor Genk geplòg dör hoêg werklooshid, e gevolg van de sjlojtenge van de mîêjn ejn d'jòre '70 en '80. Genk haa zich herpak mit de hàve an d'Albertkanaal te gebrœche vör groete bedraajve, mo no Ford Genk 3000 man haa onsjlaage kome de probliêm nog ne kiä na boeve. Hoewel laank gekant as e vörbilt vör d'integraase en zin multi-kulturalitæt, begosse do miejr etniese problîêm t'onstòn onner de jögd, dör hoegere kriminalitæd en konkerrense.

## Belaangræke plakke

* Oupe-luch-musee van Bokrik, mit sjpieltœn en gerekonstructierde ouw sjtad
* Domin Kattevennen, mit et Europlanetarium (e groet astronomis rekreaasecenter en teleskoep)
* Viejl kirke en moskeë (woönner de groetste moskee ejn Bels)
* De mîêjn van Wintersjlaag, Wateschæ en Zjwarbirg, dej no worre omgebòwd tot oupe-luch-museêr.
* Natuurgebiêj de Maten en Park Midden Limburg.
* cristalarena, woeda KRC Genk sjpielt.

## Gènkers dialek

Et Genker dialek es verdiejld ejn drej gruupe : 
- Et Genker dialek *sensu stricto*
- Et Bokriks dialek
- Et Nuër-Bokriks dialek
Genkerse minse hemme nò wel nowe ejnvloede gehad van zin miejnverleije. Zu had Genk eige aksènte gekriëge dèj nomòl ni ejn dees striejk vörkoeme.
Zu hed Genkers nò e spesjòl plak, umda et up't gehuuër aaf onner de Benrather Linie læch se ligge.
E belaangræch punt es och da van de jögd nèj zoeviël minse nog plat kalle, ma een æge semi-dialek hemme tot lieve gebraach, da vie ni onner Limburgs konne plekke, ma da wel gesjproche wor dör e groet diël van de jögd van Beringe tot Moasmechele. Et wor soms et Now Genkers genumd.

Inkele tiepis Genkerse veraanerenge.
- K > CH : de k veraanert miejr ejn de ch dan in aaner plakke in Bels Limburg.
- S* > SJ* : be ilke S as ieste letter veraanert dej in SJ (och : SCH > SJCH)
- ZW > ZJW : et gebeur och be de ZW klaânk.
- R > r : de r es vòk hiejl zaach œtgesprooche, bekans nèj hörbòr.
- IJ > AI : em plak van op aaner plakke veraanert de IJ ni ejn IE, mo in AI (Æ).
- UI > OI (Œ)

----

Vör miejr te begræpe ven wa hie stit, git no de paazj van et gebrœch dialek.
Bree (Belsj Limburg)

**Bree** is 'n sjtad en gemeint in Belsj Limburg.
't Aontal inwoeners bedroog op 1 juli 2004 14.336. 't Oppervlak is 64,96 km².
De gemeinte besteit oet 7 kèrne: de deilgemeinte Biek, Bree, Gêringe, Opitter en Tongerlo
en de dörper 't Hasselt en Vostaert.

## Bekinde mènse
*Pieter Breugel d'r owwe zów gebaore zieë in Bree
*Kim Clijsters, tennissjpäölster
*Lei Clijsters, vootballer in nationaal team
*Joannes Paradis, Nederlandse bisjop van Remung, gebaore in Bree
*Jaak Gabriëls, börgemèèster en minister
*Stefan Everts, recordhowwer 10 maol waeltkampioen motocross
*Wendy Jans, waeltkampioen snooker

## Extern linke
*Website vanne gemeinte
Jordanië

**Jordanië** is e land in Azië, in 't Kortbij Ooste. 't Grens aon Israël, de Palestijnse Staot, Syrië, Irak en Saoedi-Arabië. Hoofstad is Amman, aander stei zien Irbid en Zakra. Jordanië besteit wie de meiste Arabische len veurnaomelek oet weustenij; veural 't noordweste evels is vröchbaar.

## Bestuurleke indeiling
Jordanië is ingedeild in daartien gouverneminte. Dees gouverneminte zien wijer verdeild in 52 *[[nahiya]]s*.

## Demografie
Jordanië besteit oet 'n veurnaomelek Arabische bevolking, mèt es minderheidsgróppe Circassiërs, Armeniërs en Koerde, die groetendeils aon de Arabische cultuur aongepas zien. De bevolking is in mierendeil soennitisch; 6% is allewijl nog christelek. 't Mierendeil vaan de bevolking (zoe'n 70%) woent in de stei; nomade vörme neet mie es 1,5% vaan de bevolking. Väöl inwoeners zien Palestijnse vlöchtelinge.

## Historie
't Noordwestelek deil vaan Jordanië weurt al doezende jaore bewoend; de ajds bekinde inwoeners zien de Amoriete. 't Land woort achterein door versjèllende volker binnegevalle: door de Egyptenere, de Hittiete, de Joede, de Grieke, de Romeine en de Arabiere. In de zestiende iew vele de Osmane 't land binne en bij 't Verdraag vaan Versailles in 1919 woort 't gebeed aon de Britte touwgeweze.

In 1946 woort Jordanië es oonaofhenkeleke staot erkind, 't hètde daan *Transjordanië*. Keuning woort Abdullah I. Al in 1949 begós heer oorlog te veure tege Israël; bij de wapestèlstand had 't land de Westeleke Jordaanover vereuverd; väöl len erkinde dees annexatie neet (de Arabische gebiede in Palestina móste 'n eige staot goon vörme); ouch Oos-Jeruzalem, bedoeld es neutraal gebeed, annexeerde ze en daomèt woort Jeruzalem op 'n Berlien-echtege meneer verdeild. In 1967 deeg Jordanië mèt in de Zesdaogsen Oorlog, boebij 't Oos-Jeruzalem en de Wesover weer verloor. In 1988 deeg 't land aofstand vaan zien claims op dit gebeed. In 1999 storf keuning Hoessein, dee bekans 50 jaor geregeerd had.

## Referenties
Bree

**Bree** kènt zin:
*'n gemeinte in Hollesj-Limburg (Hollandse naam: Maasbree), zuug Bree (Nederlands Limburg)
*'n gemeinte in Bèlsj-Limburg, zuug Bree (Belsj Limburg)
Mezeik

**Mezeik** (Hollese naom: *Maaseik*) is 'n stad en gemeinte in Bèlsj Limburg.
Ze hèt mie es 24.500 inwoeners.

Mezeik lik aanne Maas, de reveer woenao 't Maasbekke geneump is.
Nerotere en Opotere zeen deilgemeinte van Mezeik.
Men wêt dat Mezeik de geboeërteplaats is van de breurs Jan en Hubert van Eyck,
woevuur e stanbeeld stuit oppe mèrt.
De stad is ouch e regionaal óngerrichcentróm met 'n ôwtgebreijd aanbod aan middelbaar sjoele, di-j ouch vanuuver de Maas ôwt Holland drök bezoch wuure.

## Historie
*1244 Mezeik krieëg stadsrechte.
*1476 Krui-jshieëre stichte e kloeëster.
*1684 Groete brandj verneel ein dörde vanne stad.

## Kaokkuns
Mezeik stuit bekind óm zinne knapkook.

## Musea
***Museactron** hèt dri-j musea ónger ein daak: 't regionaal archeologisch mezejóm, 't appetiekmezejóm en 't bekkeriej-mezejóm.
***Sjatkamer St.-Catharina** mèt de Codex Eyckensis, 't audste evangeliebook vanne Benelux.
***Minderbroederskloester** hèt e permanente ekspezi-jsie rondj lieëve en wirk van Jan van Eyck en Hubert van Eyck. De kêns dao ouch terech vuur e virtuele stadswanjeling en de kêns e maquette van de stad in 1672 beki-jke.

In de stad stuit 'n aantal gebôwwe in Maaslandse renaissance, o.a. 'n aw appetiek.

## Extern linke

* Website vanne stad
4 mei

**[[Nationaal Doajeherdènking]] in [[Nederland]]**
**Heiligedaag van [[Florianus]]**

## Gebeurtenisse
* 1494 - Christoffel Columbus landt op Jamaica.
* 1814 - Napoleon Bonaparte kump aan op Elba, woa hae naotoe verbanne ies. 
* 1878 - De fonograaf weurt veur 't ièrsj gedemonstreerd.
* 1956 - Keuningin Juliana onthölt 't Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam.
* 1959 - De ièrsjte Grammy Awards were oetgereik.
* 1976 - Bie 'n treinboetsing in Sjiedam kómme 24 luuj um.
* 1990 - Letland reup de ónaafhenkelikheid oet.

## Gebore
* 1008 - Keuning Hendrik I van Frankriek (gesjorve 1060)
* 1907 - Hub van der Maar, Nederlands-Limburgse sjriever (gesjtorve 1992)
* 1928 - Hosni Mubarak, president van Egypte
* 1929 - Ronald Golias, Braziliaansen acteur (gesjtorve 2005)
* 1929 - Audrey Hepburn, Britse actrice (gesjtorve 1993)
* 1937 - Dick Dale, Amerikaanse rockgitaris, pioneer van de surf (gestorve 2019)
* 1939 - Amos Oz, Israëlische sjriever (gestorve 2018)
* 1958 - Keith Haring, Amerikaanse kunstenaer (gesjtorve 1990)

## Gesjtorve
* 1678 - Anna Maria von Schürmann, Nederlandse gelièrde
* 1955 - Georges Enescu, Roemeense componis
* 1980 - Josip Broz Tito, Joegoslavische politicus
* 2006 - Karel Appel, kunssjilder
* 2018 - Renate Dorrestein, Nederlandse sjriefster (64)
3 mei

**Heiligedaag van [[Filippus (apostel)|Filippus]] en [[Jacobus (apostel)|Jacobus]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Pole]]**

## Gebeurtenisse
* 1791 - In Pole traejt de Poolse gróndwèt van 3 mei 1791 in wèrking, de ièrsjte modern gróndwèt in Europa. 
* 1860 - Sjarel XV van Zjwede-Noorwege weurt tot keuning van Zjwede gekroand.
* 1887 - Bie 'n mienóngeluk in Nannaimo (British Columbia, Canada) sjterve 150 mienwèrkersj.
* 1939 - De Sovjet-Russische volkscommissaris van boetelandjse zake Litwinov wirt óngerèns vervange door Molotov. Hiejmit wirt ein totaal wènjing ingeluud van de Moskouse boetelandjse poletiek.
* 1946 - 't Proces van Tokio tege Japanse militaire en regeringsleje begint. 
* 1991 - De Verklaoring van Windhoek, woa-in veur ónaafhenkelike en vriej pers in Afrika weurt gepleit, weurt ónderteikend.

## Gebore
* 612 - Constantien III van Byzantium
* 1455 - Johan II, keuning van Portugal
* 1469 - Niccolò Machiavelli, Italiaanse politicus en filosoof
* 1898 - Golda Meïr, Israëlische politica
* 1903 - Bing Crosby, Amerikaanse zenger en acteur
* 1931 - Aldo Rossi, Italiaanse arsjitek
* 1933 - James Brown, Amerikaanse zenger
* 1976 - Eduard Heger, Slowaokse premier

## Gesjtorve
* 1410 - Tegepaus Alexander V
* 1481 - Mehmed II, sultan van 't Ottomaans Riek 
* 1616 - William Shakespeare, Ingelsje diechter en toneelsjriever
* 1704 - Heinrich Biber, Boheemse componis en violis
* 1987 - Dalida, Franse zangeres en actrice
2 mei

**Heiligedaag van [[Athanasius]]** 

## Gebeurtenisse
* 1656 - De sjtad Aoke weurt bienao gans verwoes door 'ne brand. 
* 1668 - Mèt de Vrae van Aoke kump d'r 'n ing aan de Devolutieoorlog.
* 1800 - 't Luk Anthony Carlisle en William Nicholson um water door elektrische sjtroum te sjeije in watersjtof en zuursjtof. 
* 1808 - Opsjtand tege de Franse in Madrid. 
* 1997 - Tony Blair weurt premier van 't Vereinig Keuninkriek.

## Gebore
* 1458 - Keuningin Eleonore van Portugal
* 1660 - Alessandro Scarlatti, Italiaanse componis
* 1729 - Catharina de Groate, tsarina van Rusland
* 1772 - Novalis, Duutsje sjriever
* 1832 - Charles Beltjens, Nederlandse Franstalige sjriever, gebore in Zittert
* 1903 - Dr. Benjamin Spock, Amerikaanse kingerarts en roeier
* 1912 - Marten Toonder, Nederlandse auteur van sjtrips
* 1921 - Satyajit Ray, 'ne Indase filmrezjiseur
* 1934 - Etienne Vermeersch, Belzje filosoof (gestorve 2019)
* 1935 - Keuning Faisal II van Irak
* 1936 - Engelbert Humperdinck, Britse zenger
* 1942 - Jacques Rogge, veurzietter van 't Internationaal Olympisch Comité
* 1948 - Bert Diederen, Valkebergse zenger
* 1975 - David Beckham, Britse voetballer

## Gesjtorve
* 373 - Athanasius van Alexandrië, bissjop en theoloog
* 756 - Shōmu, 45e keizer van Japan
* 1519 - Leonardo da Vinci, Italiaanse arsjitek, oetvinger, ingenieur, beeldhouwer, sjriever en sjilder
1 mei

**[[Daag van de Arbeid]] in versjillende leng**
**Heiligedaag van [[Joezep d'n Arbeier|Jozef d'n arbeier]]** 

## Gebeurtenisse
* 305 - Diocletianus en Maximianus traeje truuk es Romeins keizer.
* 1707 - Ingeland, Sjotland en Wales were vereinig tot Groat-Brittannië.
* 1786 - De opera Le nozze di Figaro van Wolfgang Amadeus Mozart geit in première in Wene. 
* 1851 - In 't Crystal Palace in Londe weurt de ièrsjte Waereldtentoansjtèlling geëupend. 
* 1886 - In de Vereinigde Sjtate briek 'n sjtaking oet die oeteindelik 't insjtèlle van 'ne ach-oerige wèrkdaag zal beteikene. Deze daag geit de gesjiedenis in es Daag van de Arbeid.
* 1991 - Euversjtruiminge in Bangladesj, woabie 500.000 luuj umkómme. 
* 2004 - Fusie van de Samen-op-Weegkèrke (Gereformeerde en Hervörmde kèrke en de Evangelisch-Lutherse kèrk in Nederland) tot de Protestantse kèrk in Nederland.
* 2004 - Oetbreijing van de Europese Unie mèt tièn leng.

## Gebore
* 1218 - Rudolf I, keizer van 't Heilig Roams Riek
* 1830 - Guido Gezelle, Belzje preester en diechter
* 1964 - Yvonne van Gennip, Nederlandse sjaatsster
* 1986 - Jesse Klaver, Nederlandse politicus

## Gesjtorve
* 1555 - Paus Marcellus II
* 1572 - Paus Pius V
* 1886 - Conrad Busken Huet, Nederlandse sjriever en literatuurcriticus
* 1904 - Antonín Dvořák, Tsjechische componis
* 1945 - Joseph Goebbels, Duutsje nationaalsocialistische minister van propaganda
* 1994 - Ayrton Senna, Braziliaanse Formule I-coureur
Iessjol van Ross

De **Iessjol van Ross** () is de groewtste iessjol
van Antarctica. Mèt 'n oppervlak van 'n hawf miljoen km² hèt
ze zoeget de gruutte van Frankriĵk.
't Meiste dervan lik binne 't Ross Dependency gebeet det doer Nôw Zeeland
opgeëis is.
Iessjolle zeen altiĵd driĵvende iesvlakke diej nog aan 't land vashange
en ummer nôw ies van gletsjer kriege.
Dees iessjol is geneump nao Kappetein James Clark Ross. Dae hèt ze ontdek
op 28 jannewarie 1841.

## Externe link
* https://web.archive.org/web/20060915095008/http://www.vims.edu/bio/microbial/NBPishelf.html - Fotoos vanne iessjol
Nieuw-Genks

**Niew-Genks** of **Cités** iz de djalek van de jeug van eiglik zowa heel s'ntraal Limburg.

De djalek 'z ontsjtaan uit e mix van algmeen Nederlands, de echte djalek va Gènk en Iteljaanse en Turkse accènte.

## Spesifieke dinge

**Die/da**: In Nuuw-Genks wor dar nooit "da" gabruik om ta verwijze na iets. Alles wor dus gesjchreva en gezeg as "die kinsja" (kindje), "die bos" en "die hout" bv
**De/het**: Der wor nooit "het" gabruik. Dus in da zellafde vorbeel ès da dus "de meisje", "de kinsje", "de bos"
**S/Sj**: Elka s die an begin van e woor kom, of an begin van e deel uit e samegesjtel woor, ès vervange dor sj
**Zw/Zjw**: Zellafde regel ès voor zw. Die z veranner dan in zjw, mè zj glijk Franse J
**Eind-T**: Die T op de eind van e woor wor weggelate
**Doffe E**: Die doffe E wor fellar uitgesjproke, die klink bekan as ne korte A.

### Vervloejing van wore

Bij nuuw-Genks is et gewoon om de laatsta letter van e woor van klank an te passe an die eerste letter(s) of klanke van die derna.
;Bij lidwore allèn voo zelfsjtandge naamwore:
: E sjtèl ding / Ne stèle
: E groot ding / Neng grote
: E blow ding / Nem blowe
: N'oranje ding / Nen oranje
;Bij beklemmèng van zinne. (+eh):
: 'k Ga lope [*kcha loo-pa*] / 'k Ga loop'eh [*kcha loo phê*]
: Da ès simpel [*Das sim-pal*] / Da ès simpl'eh [*Das sim plêh*]
Hier wor telkas die laatste lettergrip samegevoeg met 'eh', de vorlaatste krijg mè 'eh' wor dan wel verleng (dubbal dzo lang gezeg)

### Inkortènge

Vel zinne worre fel ingekor wardor die soms kapot of "onvolmaak" overkome vor die mense die die sor van spreke ni gewoon zin. Zie voral die uitspraak, die vies fel wor ingekor in aantal lettergrépe.
* Èk ga Mastrich [*Kcha Mas-trèch*] = Ik ga naar Maastricht
* Wa ès die an doen ? [*Waz di doen ?*] = Wat is hij aan het doen ?
* Ès da ech of wa ? [*Zjdech of fa ?*]/ zweer? = Is dat echt waar of hoe zit dat ?
* 'k Weet't ni [*Kwee-ge(t)-ni*] = Ik weet het niet.
* Oe kan da nu? [*Oekandanu?*] = Hoe kan dat nu?
* Wasjebezig? [*Washjebeezig*] = Wat ben je aan het doen?
* Nie sjpele he! [*Nie shpeele hè*] = Niet met mn kl*ten rammelen!
* Vies bom! [*Zoals het er staat""] = Te gek!
* Houw op enzo he!? [*Houwop enzo hè''] = Zowel in positieve als negatieve vorm te gebruiken als een soort "What the fuck?" zin

D'uitspraka kunna soms fel afwijke van de sjchrijfwijze, zeekêr dor de konstanta samevoegèng van lettergrépe. Da's reedlik uniek op dees schaal.

## Externe link
* "Wa make" vaan Don Luca, e leedsje in 't Cités
Iezer

**Iezer** is e zèlverwit tot gries, neet-edel, metaol wat ein vaan de meis frequinte metaole en ein vaan de meis touwgepaste eleminte in minseleke constructies is. In de eerdkoors kump iezer mèt 34,6% massapercinte veur; mie es eineg aander elemint (in volumepercinte is zoerstof 't prommenints; iezer besleit dao-in 5%). In 't hielal is 't vermeujelek 't tiende elemint.
## Historie
Roond 4000 v.Chr. is iezer vermeujelek veur 't iers gebroek, bij versjeie aw besjavinge wie de Soemeriërs en de Egyptenere. Zie gebruukde 't metaol aof en touw veur speerpunte meh veural veur decoratief eleminte, umtot 't zoe zeldsem te veende waor ('t waor in deen tied waorsjijnliker doorder es goud). In deen tied won me 't allein of veurnaomelek oet meteoriete. Vaan de twelfde tot de tiende iew veur Christus góng me euver op 't gebruuk vaan iezer es gewoen metaol veur daogeleks gebroek. Zoe kump 't in de Iliaad vaan Homeros allein nog veur es betaolmiddel, meh heet 't roond 1000 veur Christus al euveral in 't Middel-Ooste 't brons vervange es matteriaol veur wèrktuge en waopene.

In Europa naom later de besjikberheid vaan tin, wat ei vijfde vaan brons oetmaak, gaw minder en mós me dao ouch op iezer euverstappe. Beter iezer verkraog me door 't in e houtskoolbed te smilte: dit hèt *[[carbonisatie]]* en is de basis vaan 't later geetiezer, boe-aon koolstof is touwgevoog. Daomèt begós d'n iezertied. In Sjina voont me um deen tied de hoegove oet.

## Zuug ouch
Raotem

**Raotem** (Nederlands: *Rothem*) ies e dörp in de gemeinte Meersje in Nederlands-Limburg. De naam ies 'n samesjtèlling van *rot* en *heim*, dat *bewoning op 'n geroojde plek* beteikent. 't Dörp woort veur 't ièrsj sjrieftelik vermeld in 'n akte oet 1381. Allewiel wone d'r 1725 luuj.

## Bezeenswaerdig
In de jaore 50 zint op 'ne heuvel achter de Holsjtraot, 't zoa geneumde *Krekelveldsje*, graver van Frankische oarsjpróng gevonge. 't Betreffe 38 Merovingische graver oet 500 tot 750 nao Chr. 

De kèrk van Raotem, die gewiejd ies aan 't Heilig Hart van Jezus, woort in 1929 geboewd. Ze ies óntworpe door Jos Wielders. In de kèrk hink ein viefluuk van de kunstenaer Pieke Dassen en dao sjtoon beelde van Jean Weerts en Charles Vos. Veur de kèrk sjteit e beeld van de heilige Theresia, dat gemaak ies door Mari Andriessen. 

Op de Geul bevingk ziech de *Raotemer [[watermeule]]* oet 1773(?), die functioneerde es olie- en maelmeule. In de jaore vieftig ies gesjtop mèt male en toen ies de meule verboewd tot appartementecomplex. De meuletak van de Geul sjteit in verbinging mèt grachte en vieversj van kesjtièl Vaeshartelt.
Aan 'ne zietak van de Geul, * 't Gäölke*, bevingk ziech de mergele haof Bisschof. In de tuupgevel sjteit 't jaortal 1728. Ein van de sjure haet sjpeklaoge.

Effe boete 't plaatsnaambord *Rothem* sjteit 't Hoes Kruisdonk op 'n plek woa ièwelank de kruusmeule van de proosdie van Meersje haet gesjtange. 't Geboew ies opgetrokke in opdrach van fabrikant Louis Regout in 1880 in eclectische sjtiel.
Ten zuud-oaste van Raotem liek 't natuurgebeed De Delle.

## Dörpsvereiniginge
* Rothems Harmonie
* SJWR (Jeugwerk)
* St Cecilia ('t Raotems zangkwar)
Iezere

**Iezere** (Nederlands: **IJzeren**) ies e gehuch bie Suub in de gemeinte Valkeberg in Nederlands-Limburg. 't Gehuch liek op 't Plateau va Mergraote, ten zuud-oaste va Suub aan de weeg nao Sjuèlder. Iezere huèrde vreuger gedeiltelik tot de gemeinte Oud-Valkeberg en gedeiltelik tot de gemeinte Wielder. De naam Iezere zou meugelik aafgeleid zin van iezer, dat ziech hie in de grónd zou bevinge, mè daoveur zin gein concrete aanwiezinge.

In de buurt van Iezere vong op 4 juli 1327 'ne veldsjlaag plaatsj tusje d'n hièr va Valkeberg en de Mestreechtenère, de Sjlaag bie Iezere. D'n hièr va Valkeberg, Reinald, woort gestjeund door troepe oet Luuk, Loan, Gulich en Gelder, mè de Mestreechtenère woorte gestjeund door 't völ machtigere Brabant. Die lètste wonne dan auch. Die euverwinning woort in de Sintervaoskèrk in Mestreech noch ièwelaank op de 4e juli gevierd es de *Triumphus Traiectensis*.

In d'n oondergroond van Iezere weurt mergel gewonne mè d'n ingank van de Suuberberg liek in Suub.

In Iezere sjtoon 'n aantal mergel- en vakwerkboerderieje. Aan de Greunsjtraot bevinge ziech 2 ouw pöthuuskes mèt zaaldaak. Ein mergele carréboerderie haet 'ne klokgevel. Op 'ne driesjprunk van de Kapelsjraot en de Limietsjtraot sjteit 'n mergele waterpöt en 'n kapel die gewiejd ies aan Maria va Lourdes. Dees kapel ies geboewd in 1955. Op väöl krusinge sjtoon en hange kruzer mèt crucifixe.

Same mèt de vlakbie gelege buurtsjap Haersjtraot wone d'r in 2002 330 luuj.
30 april

**[[Keuninginnedaag]] in [[Nederland]]**
**[[Meiden]]planting op versjillende plaatse in Limburg, o.a. in [[Valkeberg (plaats)|Valkeberg]]**
**Heiligedaag van [[Pius V]]**

## Gebeurtenisse
* 1789 - George Washington weurt beëdig es ièrsjte president van de Vereinigde Sjtate. 
* 1897 - Joseph Thomson maak de óntdèkking van 't elektron bekènd.
* 1916 - Duutsjland veurt es ièrsjte land ter waereld de zomertied in. 
* 1975 - Mèt de val van Saigon kump 'n ing aan de Vietnamoorlog. 
* 1980 - Beatrix weurt keuningin van Nederland.
* 1993 - 't World Wide Web weurt door CERN vriegegeve veur 't publiek.

## Gebore
* 1310 - Casimir III, keuning van Pole
* 1586 - Rosa van Lima, Peruviaanse heilige
* 1777 - Carl Gauss, Duutsje wiskundige
* 1870 - Franz Lehár, Oasteriek-Hongaarse componis en dirigent 
* 1893 - Joachim von Ribbentrop, Duutsje nationaal-socialistische politicus en minister
* 1909 - Keuningin Juliana, Nederlandse monarch
* 1933 - Willie Nelson, Amerikaanse countryzenger en componis
* 1939 - Pieter van Vollenhoven, echgenoot van prinses Margriet
* 1940 - Jeroen Brouwers, Nederlandse sjriever
* 1947 - Karl XVI Gustav, keuning van Zjwede
* 1949 - Frits Criens, Halese diechter, sjriever en columnist
* 1956 - Lars von Trier, Deense filmregisseur
* 1957 - Bep Mergelsberg, Norbikse diechteres, sjriefster en columniste

## Gesjtorve
* 65 - Marcus Annaeus Lucanus, Romeinse diechter
* 1883 - Edouard Manet, Franse sjilder
* 1941 - Edwin S. Porter, Amerikaanse regisseur
* 1945 - Eva Braun, levesgezellin van Adolf Hitler
* 1945 - Adolf Hitler, Duutsje politicus en dictator
* 1983 - Muddy Waters, Amerikaanse blueszenger
* 2003 - Wim van Est, Nederlandse fietsrenner
Goud

**Goud** is e geelachteg, zwoer edel metaol, mèt es Latiense (wetensjappeleke) naom *Aurum*. 't Is èng verwant mèt de platinametaole en mèt zèlver en koper. 't Metaol vint zien touwpassing in jewele, munte en ander dinger vaan intrinsieke wierde, meh ouch in beveurbeeld de (analoog) fotografie en es besjèrming tege extreem hitte (beveurbeeld op rakètte. 't Metaol weurt al door de ajdste volker gebruuk en waor in Amerikaans gebeje wie Californië en Texas 't eineg bekind metaol, wat tot bleujeg oorloge leide tösse de Indiane en Spaanjerds. In de twintegste iew is 't es muntmetaol in oonbroek geraak, door touwgenómme sjeersde.
Adrien de Gerlache

**Adrien Victor Joseph de Gerlache de Gomery**
(Hasselt 2 augustus 1866 – Brussel 4 december 1934)
waas 'n Bèlsje ontdekkingsreiziger en offeseer in de Bèlsje Köninklike Marine.
Hae waas leijer vanne Bèlsje Zuudpoolexpediesie van 1897-1899.
Zien kompanie woor de ieëste die euverwinterde oppe Zuudpool.

## Jeugdjaore

De Gerlache is gebore in Hasselt, en deeg burgelik inzenjeur aan de
Vrieë Uneverseteit van Brussel.
Zen vakanties wirkde hae es kebine gas aan baord van transatlantise osejaansjeep.
Zoegauw hae aafsjtudeerde in 1885 ging hae bie de Bèlsje Marine.

Nao de Zievaartsjaol in Oostende keem hae es ieste lutenant
terech oppe *Belgique*, 'n hydrografis sjeep.
Dao keem hae op 't idee van 'n expediesie nao 't Zuudpoolgebeed.

## De ieste expediesie

In 1896 koch de Gerlache de *Patria*, 'n walvèssjeep öwt Noorwege.
Nao verboewing woor det Belgica geduip.
Mèt 'n multinasjonaal bemanning vertrok hae öwt Antwerpe op 16 augustus 1897.
Aan baord wore ouch Roald Amundsen es navigator en Frederick Cook es doktoor.

In januari 1898 keem de *Belgica* aan bie de kus van Grahamlandj.
De Gerlache neump de straot tusse de kus van Grahamlandj en
de eilènj in 't weste de Belgica Straot.
Dees daag wörd die de Gerlachestraot geneump.
Op 15 fibberwarie 1898 stook de expediesie de zuudpoolsirkel euver.

Op 28 fibberwarie 1898 vroor 't sjeep vas in 't ies.
Wie hel de men ouch prebeerde 't los te kriege, 't bleef vaszitte. 
Oetèntelik besefte de bemanning det ze dae winter aanne Zuudpool moste blieve.
Inkel maonde later, op 17 mei, woor 't kompliet duuster.
Det bleef zoe tot 23 juli.
Daonao prebeerde de men nog zeve maonde 't sjeep los te kriege zónger suksès.
Versjillige zieluuj wore gek, óngerangere ne Bèlsje metroos
dae 't sjeep verleet óm 'trök nao Bèlsj te gaon'.

Oetèntelik, op 15 fibberwarie 1899,
koste ze 't sjeep 'n klein kenaal in trekke
det ze de waeke teveur gegrave hauwe.
't Doorde bekan ne maond om zoeget èlf kilomaeter aaf te legge.
Op 14 miert lete ze 't Zuudpool ies achter zich en
op 5 november keem 't sjeep trök in Antwerpe aan.

In 1901 versjeen 't book van De Gerlache, Quinze Mois dans l'Antarctique
(Viëftiën Maonde in Antarctica).
E jaor later kreeg 't de pries vanne Académie Française.

## Later laeve
De Gerlache naam deil aan versjillige angere expediesies, woe onger:
* een kemersjele en weitesjappelike expediesie nao de Perzische Golf in 1901
* de Zuudpool expediesie van Jean-Baptiste Charcot, die noets aankeem
* de expediesie nao de Greunlandjzie aan board vanne Belgica in 1905
* de expediesie nao de Barentszie en de Karazie in 1907
* de expediesie nao Greunlandj, Spitsbergen en de Frans-Jozef archipel mèt de Belgica in 1909
2 april

**2 aprèl** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 92en daag vaan e gewoen jaor en d'n 93e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 273 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n **Heilegedaag vaan [[Franciscus vaan Paola]]**.

## Gebeurtenisse
*1792 - De dollar weurt in de Vereinigde Sjtate es enig en officieel betaalmiddel ingeveurd. 
*1814 - Lowie XVIII weurt keuning van Frankriek. 
*1845 - Leon Foucault en Hippolyte Fizeau make de ièrsjte foto van de zón.
*1930 - Haile Selassie weurt oetgerope tot keizer van Ethiopië. 
*1960 - Radio Veronica begint mèt oetzende vanaaf 't sjeep Borkumm Riff op de Noordzae
*1974 - In Canada weurt 't Frans 'n officieel taal, neve 't Ingelsj.
*1982 - Bezètting van de Falklandeilen door Argentinië: dit ies 't begin van de Falklandoorlog.
*2019 - Abdelaziz Bouteflika sjtap mit ónmiddelliken ingank op es presidentj van Algerieë. Hae haet 't landj 20 jaor geregeerd.

## Gebore
*742 - Sjarel de Groate, keuning van de Franke, keizer van 't Heilig Roams Riek
*1565 - Cornelis de Houtman, Nederlandse óntdekkingsreiziger
*1725 - Giacomo Casanova, Italiaanse avonturier en sjriever
*1805 - Hans Christian Andersen, Deense sjriever van sjpreukskes
*1834 - Frédéric Auguste Bartholdi, Franse beeldhouwer
*1840 - Émile Zola, Franse sjriever
*1873 - Sergej Rachmaninov, Russische componis, pianis en dirigent
*1929 - Frans Andriessen, Nederlandse politicus (gestorve 2019)
*1939 - Marvin Gaye, Amerikaanse zenger

## Gesjtorve
*1872 - Samuel Morse, Amerikaanse oetvinger
*1974 - Georges Pompidou, president van Frankriek
*1995 - Hannes Alfvén, Zjweedse natuurkundige
*2005 - Paus Johannes Paulus II
*2015 - Steve Stevaert, Belsj-Limburgse politicus
*2018 - Winnie Mandela, Zuid-Afrikaanse activiste en ex-vrouw vaan Nelson Mandela (81)
3 april

## Gebeurtenisse
*1043 - Kruèning van keuning Eduard de Beliejer van Ingeland.
*1559 - Mèt de vrae van Le Cateau-Cambrésis kump 'n ing aan de Italiaanse oorloge. 
*1847 - 't Ièrsjte nummer van  *De Limburger Courier* (de veurluiper van 't Limburgs Dagblad) versjient. 
*1922 - Josef Stalin volg Lenin op es leijer van de Sovjetunie.
*1941 - Hongaarse en Duutsje troepe marchere Joegoslavië binne. 
*1948 - De Amerikaanse president Harry S. Truman teikent 't Marshallplan.
*1960 - Ing van de monarchie in Cambodja (hersjtèld in 1993).
*1970 - Nederland geit veur 't ièrsj saer lange tied  weer euver op zomertied. 
*1973 - 't Ièrsjte gesjprek door 'ne mobiele telefoon weurt geveurd.
*1979 - Wilfried Martens weurt premier van Belsj.
*1990 - Keuning Boudewijn van Belsj wilt de abortuswèt neet teikene en traet veur 'ne daag aaf es keuning. 

## Gebore
*1245 - Filips de Sjtoute, keuning van Frankriek
*1367 - Hendrik IV, keuning van Ingeland
*1860 - Frederik van Eeden, Nederlandse sjriever
*1863 - Henry Van de Velde, Belzje arsjitek
*1915 - Piet de Jong, Nederlandse minister-president
*1922 - Doris Day, Amerikaanse actrice en zangeres
*1924 - Marlon Brando, Amerikaanse acteur
*1930 - Helmut Kohl, Duutsje bondskanseleer
*1948 - Jaap de Hoop Scheffer, Nederlandse politicus en secretaris-generaal van de NAVO
*1961 - Eddie Murphy, Amerikaanse acteur
*1964 - Bjarne Riis, Deense fietsrenner
*1903 - Peter Huchel, Duutsje dichter, belangriekste DDR-dissident

## Gesjtorve
*1287 - Paus Honorius IV
*1882 - Jesse James, Amerikaanse bendeleijer en 'outlaw'
*1897 - Johannes Brahms, Duutsje componis
*1950 - Kurt Weill, Duutsje componis
*1991 - Graham Greene, Britse sjriever
4 april

**Heiligedaag van [[Isidoor van Sevilla]]**

## Gebeurtenisse
*1581 - Francis Drake voltoajt zien reis um de waereld en weurt geridderd. 
*1905 - Bie 'n aardbeving mèt 'n sjterkde van 8,6 op de Sjaal van Richter in Kangra (India) valle óngevaer 19.000 doaje. 
*1949 - De NAVO weurt opgeriech. 
*1968 - Martin Luther King weurt vermaord.
*1973 - 't World Trade Center in New York weurt geëupend.
*1975 - 't Softwarebedrief Microsoft weurt opgeriech door Bill Gates en Paul Allen.
*1983 - De space shuttle Challenger weurt gelanceerd veur zien ièrsjte vluch. 

## Gebore
*188 - Caracalla, Romeinse keizer
*1819 - Maria II, keuningin van Portugal
*1914 - Marguerite Duras, Franse sjriefster
*1915 - Muddy Waters, Amerikaanse blueszenger
*1928 - Maya Angelou, Amerikaanse sjriefster
*1933 - Frits Bolkestein, Nederlandse politicus (gesjtorve 2025)
*1948 - Abdullah Öcalan, leijer van de Koerdische bewaeging in Turkije

## Gesjtorve
*397 - Ambrosius, bissjop van Milaan, kèrkvader en heilige
*636 - Isidoor van Sevilla, bissjop en heilige
*1588 - Frederik II, keuning van Denemarke en Noorwege
*1841 - William Henry Harrison, neugende president van de Vereinigde Sjtate
*1929 - Carl Benz, Duutsje oetvinger
*1968 - Martin Luther King, Amerikaanse dominee en burgerrechteactivis
*2004 - Briek Schotte, Belzje fietsrenner
Kofi Annan

**Kofi Atta Annan** (Kumasi, 8 april 1938 – 18 augustus 2018) waor 'ne Ghanese diplomaat en de vreugere secretaris-generaal van de Vereinigde Naties. Ban Ki-Moon naom die positie vaan 'm euver in 2006.

Annan woort gebore in Kumasi, in d'n tied dat Ghana een Britse kolonie waor. Zien familie behuèrt tot de elite van 't land. Annan sjtudeerde economie en management aan de universiteite van Kumasi, Minnesota en Genève. 

Hae begoes zien carrière bie de Waereldgezóndheidsorganisatie (WHO) in 1962. Tösje 1974 en 1976 wèrkde hae es directeur toerisme in Ghana, woanao hae weer truukkièrde bie de VN en in versjillende functies wèrkde. In 1993 en 1994 waor hae verantwoordelik veur vrae-operaties. Sommige critici sjtèlle häöm deils verantwoordelik veur de volkemaord in Rwanda in 1994, woa hae te passief op gereageerd zou höbbe.

In 1996 woort hae beneump tot secretaris-generaal van de VN, es opvolger van Boutros Boutros-Ghali. Hae begoes mètein e programma mèt vernujinge binne de VN.

In 1998 óndernaom Annan 'n umsjtreje missie nao Irak, woa hae 'n compromis sjloot mèt de dictator Saddam Hussein euver wape-inspecties. Hiemèt kièrde hae ziech eupelik tege de wunsje van de Vereinigde Sjtate. 

In april 2001 maakde hae 'n 5-punteplan bekènd um de AIDS-epidemie te besjtrieje. Annan zuut dees epidemie es 'n perseunlike prioriteit in zien functie es secretaris-generaal. In december van dat jaor kreeg hae same mèt de ganse VN de Nobelpries veur de vrae, vanwege hun insjpanninge veur 'ne beter georganiseerde waereld mèt miè vrae. In 2002 begoes Annan aan 'ne twiède termien es secretaris-generaal. 

In 2004 raakde Annans zoon verwiekkeld in e sjandaal rónd sjteekpenninge gerelateerd aan 't VN-plan *Olie veur voding* in Irak. 

Op 31 december 2006 eindigde Annans ambsperiode. Hae woort opgevolg door de Zuud-Koreaan Ban Ki-moon. Nao zien aaftrejje deeg hae nog dèks diplomatiek werk veur de VN. Hae sjtorf in 2018 op tachetigjäörige laeftied in zien hoes in Zjwitserland.
5 april

**Nationale fièsdaag in [[Bosnië-Hercegovina]]**
**Heiligedaag van [[Vincent Ferrer]]**

## Gebeurtenisse
*1614 - In Virginia trouwt Pocahontas mèt de Ingelsje kolonis John Rolfe.
*1654 - Mèt 't Verdraag van Westminster kump 'n ing aan de Ièrsjte Ingelsj-Nederlandse Oorlog. 
*1722 - De Nederlandse zièvaarder Jacob Roggeveen óntdèk Paosjeiland.
*1896 - De eupening van de ièrsjte modern Olympische Sjpele vink plaats in Athene.
*1943 - Bie e geallieerd bombardement valle in Mortsel (provincie Antwerpe) miè es 900 doaje en 1300 gewonde.
*1955 - Winston Churchill traejt um gezóndheidsrae aaf es premier van 't Vereinig Keuninkriek
*1963 - De Nederlandse prinses Marijke lièt häöre naam verandere in prinses Christina.
*1980 - Jan Raas wint veur de veerde opeinvolgende kièr de Amstel Gold Race.
*1985 - Op hónderde radiosjtations euver de ganse waereld weurt de plaat *We Are the World* gedrièjd, woavan de opbringste besjtump zin veur 't besjtrieje van de honger in Afrika.

## Gebore
*1288 - Go-Fushimi, keizer van Japan
*1568 - Paus Urbanus VIII
*1588 - Thomas Hobbes, Ingelsje filosoof
*1820 - Nadar, Franse fotograaf
*1908 - Bette Davis, Amerikaanse actrice
*1908 - Herbert von Karajan, Oasteriekse dirigent
*1920 - Barend Biesheuvel, Nederlandse minister-president
*1929 - Hugo Claus, Belzje sjriever
*1935 - Peter Grant, Britse acteur en manager van Led Zeppelin (euverleje 1995)
*1937 - Colin Powell, Amerikaanse politicus

## Gesjtorve
*1617 - Alonso Lobo, Spaonse kompenis
*1921 - Alphons Diepenbrock, Nederlandse componis
*1963 - J.J.P. Oud, Nederlandse arsjitek
*1975 - Victor Marijnen, Nederlandse minister-president
*1994 - Kurt Cobain, Amerikaanse zenger en gitaris van de grungegroep Nirvana
*2005 - Saul Bellow, Amerikaanse sjriever
*2018 - Arthur Spronken, Nederlands-Limbörgse beeldhouwe (87)
*2018 - Cecil Taylor, Amerikaanse jazzpianis (89)