open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Statekerteer

't **Statekerteer** is 'n wiek in 't centrum vaan Mestreech. De wiek weurt begrens door de wieke Binnestad, Kommelkerteer, Fróntekerteer, Boschpoort en Boschstraotkerteer.

De wiek kint einege bezeensweerdeghede. Veurbeelde zien de Cellebroederskapel mèt 'n klein, mer bekind ölleger, en de R.K. kloesters vaan de zusters *Ursulinen vaan de Romeinse Unie* en de broeders vaan de *Onbevlekte Ontvangenis*. Op 't Misericordeplein ligk 't *Misericordehuiske*. Wijer valle väöl pande in de wiek oonder Monumintezörg, oonder andere in de Bogaardestraot, de Groete Grach en de Brusselsestraot.

De wiek is te onderscheie in 'n westelek deil en 'n oostelek deil, woebij de *Capucijnenstraot* de grens is. In 't westelek deil is de *Herbenusstraot* de centraal straot. De centraal straot vaan 't oostelek deil, de *Bogaardenstraot* daank häöre naom aon de veurmalige zusters vaan de *Bogaarde*. 'n Kleinschaolig appartemintecomplex veur awwere geneump *De Twelf Apostele* mèt 'n bezeensweerdege mer veur 't pebliek aofgeslote binneplaots herinnert nog aon deze tied.
Villapark

't **Villapark** is 'n es welgestèld bekind staonde wiek gelege zjus ten zuie vaan 't centrum vaan de gemeinte Mestreech. De wiek weurt begrens door 't centrum en de Prins Bisschopssingel in 't noorde, de revier de Maos in 't ooste, de wiek Sint Pieter in 't zuie, en de wiek Jekerdal in 't weste.

In de volksmoond weure de wieke Jekerdal, Sint Pieter en 't Villapark same dèks Sint Pieter genump. Dit is evels neet zjus.
Wiekerpoort

**Wiekerpoort** is 'n wiek in Mestreech. De wiek ligk oostelek vaan 't stadsdeil Wiek, ingeklemp tösse de spoorlijn en de stadsotoweg (N2).

De wiek woort in miert 2007 same mèt de wieke Lummel, Nazareth en 't Wittevrouweveld door de Ella Vogelaar (Minister veur Woene, Wieke en Integratie) op de lies vaan 40 probleemwieke gezat.
Brüggen

**Brüggen** is 'n sjtad, kortbei dem Nederlendjem grinze beinden in Kreis Veeëse, Nuard-Rienlandj-Wesphoaln, 10 kilomaeter vaan de Nederlandse Zjwame (Gemeinte Remunj) aaf. Die sjtad het rume 16.000 miensje, 'n opperflekdje von 6100 oakrn en befindet sich in 't Duutsj-Nederlendsjem natoerbot (435 km³) Maose-Sjwalme-Nette.

## Gesjichnis
Brüggen werdet fondiert en die einsiche duurwaodbare plekke vom fluudj der Sjwalme, beir kruutsing von twie hantelswaeg tös die Rien en die Maose, her al tsjie tiet vom Romensje Riech in bruuch war. In d'r derteendje eeuw werdet auf 'ns 16 metter hüg kiezeleilandj 'n kastiel geboet duur den graaf von Kessel. In 1473 nome Karl der Kühne die buurch an. In 1479 fondiertet die Orte des Heiligen Kruutses in 't zentrum der sjtad 'n kloster en 'n jaor sjpeter vönge man an mit dem boe vor St. Nikolauskirch. Die orte hat 'n Letiensje sjual en tös 1630 en 1794 'n philosophische en theologische facuulteet. Bisj 1794 war Brüggen 'n strangsje grinzefesting vom Herzogdom Gülik. In 1802 werdet 't kloster duur den Fraonsjen bezaoter aufgesaht. In 1840 werdet in die klostergeboe die eeste mechanisje siebevuurn des Europesjen kontinents geboet.

## Seenswuurdigheide
* Burg Brüggen; reste vom buurch
* Jagd- en Natoerkundemuseum Burg Brüggen; museum uver den jag en den natoer
* Sjwalmpforte; mitteleeuwse sjtadpaorte
* St.-Nikolaus-Kirsje; barokkirch aut 1756 (die kirsj aut 1480 brandje in 1751 aaf)
* Kreuzherrenkloster; 't emaolge kloster vor Orte des Heiligen Krütses (noe 't gemeindehoese)
* Natoer- en Tierpark Brüggen; dierngarte Brüggen
* Borner Mühle; 'n watermeule
* Brüggener Mühle; 'n watermeule aut 1289
* Sjlos Dilborn; 'n mitteleeuws watersjlos tös Brüggen en Overhetfeld

## Miensje von Brüggen
* Bernhard Röttgen  (1875–1955), pastuar en heimkenner
* Heinrich Nauen (1880–1940), maolder
* Marie von Malachowski-Nauen (1880–1943), maolderin
* Leonhard Jansen (1909–1997), sjrifstelder
* Wildor Hollmann (* 1925), universiteetsprofessor, sportmediziner en kardiologe
* Friedhelm Stroucken, heimkenner
* Ellen Roemer (* 1963), maolderin
* Georg Oecking (* 1963), hugesjualleraar
* Simon Jentzsch (* 1976), fotballer
* Mirella Roemer (* 1990), von UNICEF-Junior
Krööchte

**Krööchte** (Dütsch: *Niederkrüchten*; ouch: *Cruchten*) is 'n gemeinde en plaots im Kreis Veersjen in Nuard-Rhienlandj-Wesphaoln biej de Nederlandse gemeinte Remunj.

## Plaotsen in die gemeinde
Birth, Brempt, Boscherhausen, Dam, Älempt, Gützenrath, Heyen, Laar, Niederkrüchten, Oberkrüchten, Overhetfeld, Rieth, Silverbeek.

## Gesjichnis
Niederkrüchten warendeil vom Uverquartier, of Opper-Gelre en war soweeg achtereinvölges Spaansj en Uasteriechs (of *Belgisch*). In der Fraonsjen tiet ouch warendeil vom Belgischem departement, Nedermaas. In 1815 kaam 't an Pruutse.
De Ravelijn

**De Ravelijn** is 'n buurt in Mestreech, mèt oetziech euver de Linie van Dumoulin en is van oersprunk 'n zoegeheite woensjaol. In de Ravelijn woorte in de luip vaan de jaore '50 "a-sociaal" gezinne, "onmaatschappelijken", vaanoet 't Stokstraotkerteer oondergebrach mèt 't doel ze te resocialisere. 't Is opgezat in 'n hoofiezervörm mèt in 't midde 'n plein en 't sjaolgebouw zelf. Hei krege de bewoeners lès in praktische vaardighede wie hoeshawwe en sociale vaardighede wie sollicitere. 

Door stigmatisering vaan de bewoeners bleke de doelstèllinge vaan de woensjaol nauweleks gehaold te weure. De buurt kaom daan ouch in de jaore '80 in aonmerking veur sloop. Daonao trokke steeds mier studente en kunsteneers in de woeninge mèt tijdeleke heurcontracte. Intösse höbbe börgerinitiatieve deveur gezörg dat de wiek behawwe weurt es monumint.
Piet Bours

**Piet Bours** (Valkeberg, 6 november 1945) ies eine Valkebergse musicus, dae väöl jaore actief ies gewaes es begeleider, dirigent en docent. Hae hèlt ziech väöl bezig mèt kèrkmeziek, 'n tièntal jaore vervulde hae de functie van dirigent-örganis. 



## Biografie
Bours woort op 6 november 1945, nét nao ziene twièlingbroor Lei, gebore és 5e kind oet 'n gezin van 6 kinger es zoon van Harie Bours en Anneke Donners. Hae ies opgegreujd op de Heunsberg (nummer 6). Vanaaf zien 7e jaor kreeg hae pianolès. Daoneve kreeg hae later örgel-lès. Nao de middelbare sjoal ging hae nao 't conservatorium in Mestreech en in 1966 volgde ein aansjtèlling es docent piano aan de Valkebergse muzieksjoal, woa hae bienao 40 jaor aan verbonge bleef (de lètste jaore ouch in Mestreech en aan de väöl dependances, onder de naam "Kumulus").  

Vanaaf zien 14e jaor, keersjmès 1959, begeleide Piet 't kèrkelik zangkoar St. Caecilia oet Valkeberg (toen nog 'n mannekoar) aan 't örgel, eve later volgde 't begeleide van 't muzieksjoalkoar o.l.v. Guus Bosch. 

Hae waor jaorelangk 'ne väölgevraogde begeleider van koare en soliste. Vermeldensweerd ies 't feit dat hae vaste begeleider waor van Wiel Odekerken bie o.a. Zangvereiniging Eendracht oet Sub en Mannekoar Geulklank oet Valkeberg. Bie 't lèts geneumde koar kreeg hae veur miè dan 40 jaor betrokkenheid op 19 november 2011 't beeldsje "de Geulklanker" oetgereik.  

Tösje 1968 en 2001 vervulde hae de functie van dirigent-örganis in Valkeberg, ièrsj bie 't St. Caeciliakaor van de Nicolaasparochie, later bie 't Gregoriuskoar van de Slevevrouweparochie. In dees jaore zörgde hae ouch mèt koare, soliste of allein veur väöl oploesteringe van huwelike of oetvaarte. Momenteel ies hae allein nog es örganis in de regio Mestreech en Valkeberg actief. 

Ouch énkele koare haet Piet geleid, woa onder 't toenmalige 'Klokkekoar Groat Valkeberg', mèt es hoagtepunt de oetveuring van Hoffmanns Erzählungen van Jacques Offenbach in de Nuuj Kèrk in Valkeberg mèt Marjon Lambriks en Hubert Delamboye. 

Nao ièrsj actief te zin gewaes es begeleider, woort Piet op 6 januari 1977 aangesjtèld és dirigent van Zangvereiniging Orphée oet Houtem (Valkeberg). Piet haet bie dit koar de langste sjtaot van deens in häör ruim 150-jäörig besjtoon. Hae sjreef arrangemente, leedsjes en versjkes veur de vereiniging en 't vereinigingsblaad. Bie zien aafsjied es dirigent van Orphée op 22 januari 2017 woort Piet Koninklik Ondersjeie es Lid in de Orde van Oranje Nassau.

## Werk
Bours maakde 'n groat aantal arrangemente van zangpartiture. Ouch sjreef Piet tekste en 'n aantal melodieën, veural veur Zangvereiniging Orphée. 

Hae componeerde o.a. de muziek van:
* *Ode aan Houthem St-Gerlach* mèt 'n teks van Jan Notten
* *Geul* mèt 'n teks van Anne-Marie Bemelmans-Steynebrugh
* *Ode aan Houtem* op de teks van Sjir Frissen 
De ièrsjte versie van 't Limburgs volksleed in de Limburgse taal (op de Valkebergse teks van Els Diederen 1996) woort veurzeen van 'n veersjtummige bewèrking veur koar van Piet. Dit sjtuk weurt door Orphée gezonge. 

## Trivia
* Onder 'n pseudoniem haet Piet in 2014 de melodie van 'ne karnevalssjlager gecomponeerd.
VV SNA

**SNA**, dök voloet gesjreve es **VV SNA**, is de naam vanne voetbalclub van Mofert. 't Steit veur *(Voetbalvereiniging) Sport nao Arbeid*. In 't sezoen 2017/18 speeltj SNA neet inne voetbalpiramied, mer inne rizzerfklas.

De SNA haw twieë groeate voetbalveljer en e klènder veldje. Dees wore gelaenge achtere Nuuj Mert. Naodet hie hoezer zeen geboedj gewaore, zeen de veljer verhoes nao ane Sportlaan, naeve de sjoeal, 't tennisveldj enne sjaatsviever. Ouch hie ligke twieë groeate veljer en e klènder veldj, esouch 'n kantien.

## Externe link
* Officieel site
Tim (veurnaam)

**Tim** is 'ne jongesnaam. De naam is aafgelid van Timotheus, det 'Godvrezende' of 'Ter ere aan God' beteikent. De naam is van oorspronk Grieks.

In 't Nuuj Testament is Timoteüs de naam van de mitgezel van Paulus op ein van zien reize. Aan dem rich Paulus ouch inkele van zien breve. Teves 'ne marteleer in Rome. De feesdaag is op 22 augustus.

## Bekinde luuj mit de naam Tim
*Tim Akkerman (Zanger/gitarist van Di-Rect)
*Tim Beumers (Rapper)
*Tim Burton (Amerikaans regisseur)
*Tim Claerhout (Belgisch voetballer)
*Tim de Cler (Voetballer van AZ)
*Tim Dog (Rapper)
*Tim Easton (Musicus)
*Tim Gouw (Journalist/columnist)
*Tim Hardin (Amerikaanse volkszanger)
*Tim Howard (Voetballer)
*Tim Klijn (Presentator)
*Tim Krabbé (Sjriever)
*Tim Montgomery (Amerikaanse atleet)
*Tim Oliehoek (Film- en televisieregisseur}
*Tim Robbins (Acteur)
*Tim Roth (Brits acteur)
*Tim Smolders (Voetballer)
*Tim Steens (Hockeyer)
*Tim Veldt (Baanwielrenner)
*Tim Vincken (Voetballer van Feyenoord)
*Tim Visterin (Muzikant van de Belgische rockgroep 'Roland et les Bémols')
De Vogelzaank

**De Vogelzaank** is een buurtsjap in de Mestreechse wiek Randwiek. 't Besteit oet 3-4 boerderije en 'n twietal woenhoezer. De weeg door 't buurtsjap is ein vaan de twie towgaanksweeg nao 't industrieterrein De Karosseer (veurheen Vinkenslaag).
Vroendaal

**Vroendaal** is 'n wiek vaan Mestreech. De wiek grens aon de wieke Hier in 't noorde, De Heeg in het weste.

## Ontstoon

Dees wiek is begin 2000 ontstande. De wiek is rouweweg op te deile in twie gedeiltes: vrijesectorwoeninge en projekbouw. De structuur en opzat vaan de wiek is bepaold door de gemeinte Mestreech in samespraak mèt 'ne projekontwikkeleer, zoewie de ruime opzat al tuint. Deze struktuur is neergelag in 't beeldkwaliteitplan. 

De naom is aofgeleid vaan 'n stök akkerland, geneump 'In Vroendael', gelege aon de Vroendaalweeg tege de bosrand en tege de grens mèt Gronsveld. De naom kump veur 't iers op 'n akte oet 't scheperegister oet 1580: "...op eynen morgen ackerlants, gelegen in't Vroendael, genoempt der Isermans morgen...". Eigelek ligk de wiek in het gebeed "Steyn Beukel" mer umtot dee naom al veur 'n straot in de wiek "De Heeg" is gebruuk laog 't neet veur de hand um 't huidege "Vroendaal" zoe te neume.

## Biezunderhede

Veur en tijdes de bouwwerkzaamhede vaan de wiek Vroendaal zien archeologe op zeuk gewees nao spore oet 't verleie. Amateurarcheoloog P. Magielse heet mèt 'ne metaoldetector 'n broonze zweerd gevoonde vaan umtrint 67 centimeter lengde. De vindplaots vaan 't zweerd is oongeveer haafweegs 't huidege 'Kloosterbosch', um en naobij d'n as vaan de weeg. Oet oonderzeuk vaan stadsarcheoloog Wim Dijkman bliek tot 't zweerd oet de late broonstied, vreuge iezertied stamp (oongeveer de 8e iew veur Chr.).

## Externe link

* Website vaan de wiek Vroendaal
Annadal

**Annadal** is 'n buurt gelege in de wiek Brusselse Poort. De buurt is geneump nao 't veurmaolig Hospitaol St. Annadal wat dao gelege waor. Ouch noe 't hospitaol allang verhuis is (en 'nen aanderen naom heet gekrege) weurt door väöl Mestreechtenere nog steeds gezag tot ze "de bös nao Annadal" pakke.
Bernardinuscollege

't **Bernardinuscollege** is 'n katholieke sjolegemeinsjap väör middelbaar ongerwies in Heële. 't Bernardinuscollege maaktj deil oet van de "Stichting Voortgezet Onderwijs Parkstad Limburg", toet 1 november 2007 "Onderwijsstichting Sint-Bernardinus".

## Gesjiedenis

Door de opkommende mienboew aan 't begin van de twintjigste eeuw ontsjtong in Hëele behoofte aan middelbaar ongerwies. In 1911 begoste Fransiscaner paters 't "Sint-Bernardinus, R.K. Hoogere Burgerschool (H.B.S.) met 'n 3-jarige cursus". In september 1913 kome de eesjte leerlinge oppe sjool. Bernardinus breidde in 1918 oet mit ein middelbaar hanjelssjool en in 1919 woort de 3-jäörige HBS omgezatj in 'n viefjäörige. In 1930 woort aan Bernardinus e gymnasium toegeveugdj. Vanaaf 1970 koom "St." väör de naam te vervalle en woort de naam veranjerd in "Bernardinuscollege". Bernardinus haet nog ummer 'n kepél en 'n auditorium wo vreuger 'n kirk waas.    

De sjool dreugtj de naam van de Franciscaanse heilige Bernardinus van Siena (1380-1444).

't College hiltj eeder jaor 'ne Franciscusdaag, in de traditie van de Franciscane die de sjool höbbe opgerich. 

Jaorliks wurt väör leerlinge en aod-leerlinge de *Bernardinusmars* georganiseerd, een nachtelike wanjeling van 60 kilomaeter.
MacBukkum

**MacBukkum** is 'ne Troubadour oet Baoksem in gemèndje Luuedal.

Hae sjrieftj leedjes in 't plat. Categorie: satire, humor en romantiek. 
Hae zingtj en begelètj zichzelf op gitaar en bluesharp (mondharmonica). 
**De naam MacBukkum** haet niks te make mèt de bökkem (Nederlands bokking). 
Bukkum is bargoens väör Baoksem (ned. Baexem) Det is oeëts óntsjtange in de kantien van de voetbalclub RKVB. Det waord is 'n eige laeve gaon lieje en MacBukkum haet dao gaer aan mètgedaon. 
 
Hae begós zien carriere as prins carnaval van de Plekploasters in 2004/2005. Zien 2 adjudante en gevolg dosjdje zich compleet oet in het schots en de Bukkum Clan waas gebaore. De Clan verkocht "kiltpakkette" ('ne lap geroete sjtóf mèt get frutzelkes en 'n waope) woeëmèt men zich 'ne eige outfit kós bouwe. De hoofdpries väör de sjoeënste creatie waas 'ne doedelzak. Dae waerdje gewónne door de dames van de zate hermenie "Allein van hoês", väör dees gelegenheid ómgeduiptj toet "Alone from home - plaid-on-the-reet band" ...

De ópbringst van de kilt-actie ging nao de Clini-Clowns. Det waas 680 euro. MacBukkum waerdje väör dees actie door de CliniClowns genomineerdj väör de "Gouden Neus", 'ne jaorlijkse priês väör ludieke acties. De Clan mocht op 11-11-2005 brons gaon ophaole in 'n live oetzending van arbeidsvitaminen op radio 3FM. De Cd Klaats !! vindj momenteel ziene waeg door Limburg. Ouch noe höbbe de CliniClowns d'r baat bie. Alle fooi en extra gifte waere gedoneerdj. Net väör de vastelaovendj 2007 is dit bedraag opgeloupe toet ruum 700 Euro. 

## Discografie:
2007:
*Ode aan Heiste (haot dich vast) 5 x raak.
*CD Klaats!!, 9 nummers satire, humor en romantiek äöver van alles en nog get. Ze geit neet äöver Heitse (al sjteit de "Ode" d'r waal op). 

## Externe link
* www.macbukkum.nl
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** (Frankriek, 5 juli 1911 - 2 aprèl 1974), waor president vaan Frankriek vaan 1969 tot 1974. In die kwaliteit waor heer ouch mede-prins vaan Andorra ('n ceremonieel functie).

Op 2 april 1974 woort heer opgevolg door ziene partijgenoet Alain Poher.
Ausradieren

**Ausradieren** is, wie ooch d'r term Entartete Kunst, 'n concept dat internationaal direc in verbaand wert brach mèt de Nazi-ideeje. Ausradieren wilt internationaal bezieë zègke dat aal wat neet in de èège ideologie paast, verwoest wert.

In de hedendaagse democratische samenleving is 't gezag en de autoritèèt politiek-democratisch geregeld en neet sociaal.

Kiek ooch: Emmanuel Lévinas
't Wittevrouweveld

**'t Wittevrouweveld**, wat 'ne tied laank officieel *Oostermaas* hètde, is 'n wiek in Mestreech. Ze ligk direk ten ooste vaan d'n otoweeg N2, ten noorde vaan de wiek Sjaan, en ten zuie vaan de wiek Amie. Aon de noord-oosteleke rand vaan de wiek ligk oonder andere 't stadion vaan voetbalvereiniging MVV, geneump De Geusselt.

De wiek steit, same mèt Lummel, Nazareth en Wiekerpoort op de lies vaan Ella Vogelaar, de minister vaan Woene, wieke en integratie, 'n lies vaan 40 Nederlandse probleemwieke.

## Naom
De naom vaan dees wiek is meugelek 'n verwiezing nao 't kloester vaan de Norbertinesse, wat ouch wel 't Wittevrouwekloester woort geneump, nao de kleur aan de habiet vaan de nonne.
Kinger Vastelaovend Leedjesfestival

**'t KVL** of "kinger vastelaoves leedsjes festival" ies tot sjtand gekomme op initiatief van Jurgen Colaris (veur 't 11x11 jaorig jubileum van de Mirlitophilen) en Peter Joosten (van 't Kingerprogramma "Kingerkroam" van L1). De eersjte editie waor metein een groot succes. De feesttent in 't Odapark puilde oet. Nao een paar jaor woort 't initiatief op door Martin Eurlings geprofesionaliseerd.

D'r woort 'n sjtiechting in 't leve gerope die in samewérking mèt de media en get subsidie van de provincie Limburg dit festival op puèt ging zitte. 

In 2008, precies 11 jaor wiejer, wint de Basisjoal van Vilt, in de gemeinte Valkeberg aan de Geul mèt 't leedsje: Heidihee Heidihoo gesjreven door Guus Sjmeets (onder pseudoniem: Erwin Timmersz) in de finale te Helden.

In 2010 wint de basissjoal de Plenkert oet Valkeberg, in de 11e versie van 't festival die gehoute weurt in de Polfermeule in Valkeberg,  mèt 't leedsje *Veer viere vastelaovend tropical* op muziek van Guus Sjmeets.
Joëlle van Heeswijk oet Baarlo weurt twiède mèt 't leedsje "Danse en Zinge". De euverige finaliste eindige, zoa es ummer bie 't LVK, op 'n gedeilde driede plaats.

## Externe link
Carnaval va Binche

**D'r carnaval va [[Binche]]** is d'r mèts bekaande op 't Belsj. Eèder jaor trèkt dizze carnaval ömmer mieë bezeukers, vöral oet Fraankriek. D'r carnaval va Binche is in 2003 dör de UNESCO erkaant es waelterfgood: 'n mèèsterwaerk in 't oraal en immaterieel patrimonium van de meinsjhèèd.

De Gilles, d'r groeëtste groep, geunt op kloompe, oeëmèt ze in 'n bepaald ritme hael op d'r groond sjtappe. Trommele gaeve 't ritme aa.  Sommige Gilles drage 'ne hoofdtooi va sjtruusvaogelvaere. De keusteleke klèjjàasj wert va vader op zoon överge-orve. Naeve de kostuums is 't ritueel èèges ooch deur: èèdere daag wert begonne mèt 'n ontbijt va champagne mèt oesters. D'r carnaval va Binche, dat me oetsjprèkt es *baesj*, beziet zichèèges es 'n ritueel öm d'r oethoot te verwelkaome en mèt ramaent de duuster krachte te verjage.
## Paralelle

Op carnavalsdaeënsdèg dele *de Gilles* bloodappelsienge oet an 't publiek. In Zitterd dèèt me dat dae daag ooch, 't zoegeneumde appelsienesjmiete.
Pat Shipman

**Pat Shipman** is sjriefster en antropologe. In 1996 waor ze medeauteur, mèt häöre maan, d'r paleo-antropoloog Alan Walker van *The wisdom of bones. In search of human origins*. (Op zoek naar de missing link, 1998). Dit book is in d'r örsjte persoon enkelvoud gesjraeve en Walker zaet dao-över: * 't Book is mie verhaol, mae Pat sjreef de mètste wäöerd*. Pat Shipman wert in dit book neet geneumd es wetensjapper. Ooch in dit book wert 't waerk en d'r persoon van Eugène Dubois oetveurèg besjpraoëke.
Hoeve Nekum

**Hoeve Nekum** is 'n boerebezit van oongeveer 60 hectare in 't Jekerdal, gelege tösse de zuidgrens vaan de stad Mestreech en 't Vlaoms dörpke Kanne, boe allewijl 'n wiengood is gevestig. De wiegerde zien gelege op de zuieleke en zuidoosteleke hellinge vaan de Louwberg, tegeneuver de wiegerde vaan de Apostelhoeve. De hoof woort veur 't iers geneump in 'n grensbeschrijving vaan 't graofschap Vroenhove in 1304, mer de typisch Limburgse kestielechtige boerderij is groetendeils gebouwd roond 1600. 

Na ieuwelaank in bezit vaan de adelleke femilie Bonhomme te zien gewees kaom Hoeve Nekum in de negetiende ieuw in bezit vaan 'n kloesterorde. In 1988 woort door de huidege bewoeners, de gebroeders Bollen, 'n wiegerd aongelag. Daomèt is Nekum nao z'ne euverbuur De Apostelhoeve 't op ein nao ajdste functionerende wiengood in Nederland. In 1990 woort voor 't iers wien gemaak. Allewijl weurt 'n oppervlak vaan 3 hectare gebruuk.

De boojem vaan de wiegerde besteit oet 'ne oondergroond vaan grind en melger, boe-euver 'n dun laog löss ligk. Door de kalkrieke boojem heet de wien 'ne typisch frisse, mineralege en fruitige smaak. 

In Hoeve Nekum weurt witte wien gemaak mèt de droeverasse rivaner, auxerrois en riesling, en roeje mèt de pinot noir.

## Link
*Website vaan Wiengood Hoeve Nekum
Graafsjap Dalhem

't **Graafsjap Dalhem** waor 'n klèe zelfsjtendig gebied tösje Luuk en Mestreech. Aanvankelèk bezote de Hieëre va Voere dit gebied, mae nao d'r boew van 'n burcht in Dalhem op 'n sjteil rots tösje de Berwien en de Bolbaeëk in 1080 waoërd Dalhem 'n Graafsjap en d'r naam van het Land. 

In 1239 versjloog d'r hertog va Brabant d'r graaf va Dalhem, Dirk va Hochstaden, en in 1244 leet dae Dalhem väörgood över an d'r hertog, dae dus vanaaf dae tied ooch graaf van Dalhem waor. 'ne Drossaard veurde in naam van d'r hertog t bewèend.
Oonder Brabantse controle vörmde Dalhem later mèt 't Hertogdom Limburg, 't Land va Valkenburg en 't Land va 's-Hertogenrade 'n gezamenlèke delegatie in d'r Sjtaote-Generaal van de Nederlande en waoërt oonderdeel van de Lande va Overmaas die in 'n personeel unie verenigd waor mèt 't Hertogdom Brabant.

De volgende gemèngdes of sjaeëpebaanke, zoewaal Dietse wie Welsje, behuurde op een of aander momaent, op de èng of aander meneer töt 't graafschap:
*noe in Limburg
** in de gemèngde Mergraote : Cadier, Maer en Norbik, 
** in de gemèngde Èèsjde : Oost
*noe in Belsj-Limburg
** in de gemèngde Voere : Moelinge, Voere en S'n Maeëte (bies 1251 ook S'n Pieëter) 
*noe in de provincie Luuk
** de gemèngde Aubel (met d'r invloedrieke Abdij van Val-Dieu)
** in de gemèngde Blegny : Mortier, Housse en Trembleur 
** in de gemèngde Dalhem : Dalhem, Bjen (Berneau), Baolbik (Bombaye), Feneur, Neufchâteau, Saint-André en Waeërsj (Warsage)
** in de gemèngde Herve : Julémont (deels)
** de gemèngde Olne
** in de gemèngde Visé : Cheratte en Richelle

## Sjtaatse en Sjpaanse Partage
Nao d'r Tachtigjaorige Krèèg koom 'n dèèl van Dalhem oonder besjtuur van de Verenigde Provinciën es de *Sjtaatse Partage* of *Sjtaats-Dalhem*, mèt name Dalhem èèges, Olne, Trembleur, Feneur, Bolbik, Cadier en Oost. Met het Verdrag van Fontainebleau in 1785 waoërte allerlèj gebiede geruild en bleve van de Sjtaatse Partage allèng Cadier en Oost over; zie waoërte samengeveugd mèt 't Land van 's-Hertogenrade, en bleve nog effe besjtoeë es de *Geunieerde Leng van Dalhem en 's Hertogenrade*.

## Externe leenk

*Aow kaart van 't Graafschap Dalhem
Stichting Thomas More

De **Radboudstichting** waerdje in 1905 door de Nederlandse bisjöp opgerichtj om de emancipatie van de Nederlandse katholieke te bevordere. 't Belangriekste doel van de sjtichting waas de oprichting van 'n katolieke universiteit. Det doel waerdje in 1923 verwezenliktj mit de oprichting van de Katholieke Universiteit Nijmegen (saer 2005 Radboud Universiteit Nijmegen), die aanvankelik gans door particulier donaties aan de radboudstichting bekostigd waerdje. In de jaore '60 noom de overheid de bekostiging van de bezunjer universiteite äöver. Saer daen tied versjtrèktj de Radboudstichting beurze aan sjtudente die nao häör sjtudie nog gaer e jäörke theologie of filosofie wille sjtudere. Op vandaag bekostigt de sjtichting nog ummer beurze en ouch bezunjer leersteul.
Ans

**Ans** (Welsj: *Anse*) is 'n gemèngde mèt 28.503 inweunersj (2021) in de provincie Luuk in Wallonië óp 't Belsj en 'n belangrieke väörsjtad van de hoofsjtad Luuk. 

De gemèngde liegkt in Haspengouw, 'ne sjtrieëk mèt wiej dale, kriet in d'r óndergroond en 'ne vètte, vruchtbare löss es baovelaog. In Ans bevindt zich de hoofdbrón van de *Légia*, 'n reveer die, boete de brón en häör kunszinnige bedding in Ans èèges, bekaans gaans óndergronds ziene waeëg vindt nao de Maas, oeë-in ze in Luuk bie d'r Pont des Arches oetmóndt.

Ans haat 'n mienverlede. De sjtèèkaolemiene waoërte geëxploiteerd saer d'r 13de ieëw en óp z'n hoeëtepeunt waort kaol gedólve oet veer koele.

Ans is 'n sjtad mèt väöl gezichte: industrie en handel, landelek en wóngebied. In Ans is èèder jaor, gewoeënlèk in april, d'r arrivée van d'r aodste wielerklassieker Luuk-Bastenake-Luuk.
Ans vörmt mèt Luuk, Seraing, Herstal, Saint-Nicolas en Flémalle de agglomeratie Luuk.

Ans is 'n halteplaatsj an 't sjpaoër Brussel-Luuk.

## Aander kerne
*Alleur
*Xhendremael
*Loncin

## Externe leenk
* Website van de gemèngde
Dison

**Dison** (Welsj *Dizon*) vörmt mèt Adrimont 'n fusiegemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en liegkt an d'r raand de Verviersje agglomeratie. De aanwezighèèd va allerhande nijverhèèd haat natuurlèk sjpaoëre in 't laandsjap naogelaote.

De gemèngde liegkt op d'r rechteroever van de Vesder en tèlde op d'r 1sjte juli 2004 13.994 inwoners op 'n oppervlakte va 14,12 km².

Dison makde deel oet van 't Hertogdom Limburg mae Adrimont vool oonder 't Preensbisdom Luuk
## Kerne van de gemèngde
Andrimont en Dison.

## Extern leenke
*Website van 't Cultureel Centrum
*Website van de gemèngde
Jalhay

**Jalhay** (Welsj *Djalhé*; Duutsj: *Galbach*; Nederlandjs: *Gellet* of *Gelhaag*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De bewoners, vanaodsher sjmèdse en hoothakkers, behuurde töt de vurigste verdedigers van de Luukse vriehede.

## Demografie
* Bevolking: 7 867 inwoners op 1sjte januari 2005
* Oppervlakte:  10 690 hectares of 106,90 km²
* Bevokingsdichthèèd: 73,59 inwoners/km²

## Gehuchte en dörper

* Surister
* Herbiester
* Fouir
* Charneux
* Solwaster
* Sart-lez-Spa
* Tiège
* Nivezé

## Historie en bekiekenswaeërd

Jalhay makde dèèl oet van 't markizaat Franchimont en later 't Preensbisdom Luuk.'t Dörp is èng van de bètste toegangswaeg nao 't Hoeëg Ven. Op groondgebied va Jalhay sjtèèt d'r oetkiektaoëre va de Baraque Michel (674m). D'r naeve sjtèèt 'n monumaent ter ieëre va Albert Bonjean, dichter en romansjriever va 't Hoeëg Ven. 't Meer van de Gileppe liegkt deels in Jalhay. Op d'r berg van la Borchène haat me 'n sjön oetzich över 't Hertogenwald.

Vreuger woort i Jalhay e Limburgs dialekt gekald.

## Carnaval
Eder jaor is d'r 'ne carnavalsoptoch op d'r zoondèg nao carnavalsdaeënsdèg.

Image:CarnJalhay2.jpg|Carnaval Jalhay.
Image:CarnJalhay1.jpg|Optocht va Jalhay: 'n mèt blome verseerde kar die getrokke wert dör Ardenner boerepaeërd.


## Extern leenke
* Website över lokaal laeve en tourisme
*Fotos van d'r carnaval va Jalhay
*Website van de gemèngde
Lierneux

**Lierneux** (Welsj *Lierneu*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en besjtèèt oet 14 gehuchte, oeëbie op 1 januari 1977 de dörpe Arbrefontaine en Bra-sur-Lienne getrokke waoërte. `t Dörp liegkt an de reveer de Lienne die väöl visj bevat en dus erg geleefd is bie vissjers.

## De gehuchte
*Trou de Bra
*Grand Heid
*Sur le Thiers
*Derrière le Thiers
* Les Villettes
* Erria
* Pont de Villettes
* Florêt
* La Chapelle
* Jevigné
* Verleumont
* Odrimont
* Hierlot
* Petit-Sart
* Grand-Sart

## Demografie
Op d'r 1sjte juli 2004 wonde 3354 luuj in Lierneux op 'n oppervlakte va 92,07 km²

## Historie en bekiekenwaeërd
*Lierneux waor d'r zaeëtel van 'n belangrieke hieërban an de zudeleke grens van 't preensbisdom Stavelot-Malmedy.
*In d'r weenter va 1944-1945 sloog d'r Twiede Waeltkrèèg hael toe in dit dörp. 't Gaanse dörpscentrum waoërt verwoest. 
*Versjprèjd över 't laandsjap va sjtruuk en hèj, bösj en rotse, velder en dale, liegke eenkel aow häöf en aander rustieke geboewe.
*In Lierneux kan me bie voldoende sjnieë langlaufen en an alpine-sky doeë.

## Aoëpe psychiatrisch instituut
Zuus wie 't Vlamsje Geel is Lierneux 'n dörp oeë al mieë wie 100 jaor psychiatrische patiënte werre opgevange in gastgezinne of in 't instituut.

## Externe leenk
Website van de gemèngde
Malmedy

**Malmedy** (Welsj *Mâmdey* of *Måmdey*, Ripuarisch *Malmedeer*, Duutsj (veraoderd) *Malmünd*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en liegkt an d'r raand van 't Hoeëg Ven. Same mèt Stavelot is Malmedy gesjtich in d'r zaeëvende ieëw.

## Aander kerne
* Arimont
* Baugné
* **[[Bellevaux-Ligneuville]]** (deelgemèngde)
** Bellevaux
** Ligneuville
* Bernîster
* **[[Bévercé]]** (deelgemèngde) 
* Boussire
* Burnenville
* Chôdes
* Gdoûmont
* Géromont
* Gohimont
* Lasninville
* Longfaye
* Mé
* Mont
* Xhoffraix

## Historie en bekiekenswaeërd
*Kiek: Preensdom Stavelot-Malmedy.
*Bies 1919 hoeërt Malmedy bie Duutsjlaand.
*Tiedens 't Ardenneroffensief waoërt twiederde van 't centrum verwoest.
*In 't centrum herinnere eenkel geboewe an d'r oorsjprong es prinsbisdom en abdij:
**d'r Obilisk, opgerich dör d'r preens-priester va Stavelot-Malmedy, Jacques de Hubin
**d'r owwe kathedraal
**de aow abdijgeboewe.
*Villers of *Cavenshoes*: 1714–1724 dör Laurenz Mefferdatis
*De kèrk is van 1775-'84
*Circuit va Spa-Francorchamps liegkt deels in de gemèngde.

## Taalpolletiek
De ènnige Belzje polletieke partiej die nog zaet dat Malmedy bie de Duutsjtalige Gemeensjap hèèmhuurt is 't extreem rechtse Vlaams Belang.


Image:Malmedy JPG00.jpg|Kathedraal
Image:MalmedyFromTheSouth.jpg|Panorama
Image:Valdarimont.JPG|Val d'Arimont
Olne

**Olne** (Welsj *Ône*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. Op d'r 1sjte juli 2004 how de gemèngde 3808 inwoners op 'n oppervlakte van 15,99 km²

## Historie en bekiekenswaeërd

*Olne hoeërt in de middelieëwe bie 't Graafsjap Dalhem. In dae tied waoërt d'r 'n kesjtieël geboewd, oeë allèng nog e paar biegeboewe va besjteunt. (Kiek bie *gravures* óp twiede externe leenk).
*De bewoners waore bekaand es nagelmakers en d'r welvaart dae dit aambacht opbrach zörgde d'r vör dat de luuj zich hoezer va zaandsjtèè koese permitere. 't Mieërendèèl van die hoezer is bewaard blaeve. 
*De besjermde Seent-Sebastianuskèrk haat 'ne taoëre oet 1548. 't Koeër in Louis XlV-sjtiel (1761). Roond de kèrk liegkt 't kèrkhof. In de kèrkhofmoer ziete ouw kèrkhofkruzer ingemetseld.
*De kèrk van 't gehuch Saint-Hadelin haat èèn sjip en sjtèèt op 'n rots baove de Magne, 'n bie-reveerke van de Vesder. D'r vör sjtèèt 'ne lindeboom oeë-in me naegel hoof in tied va noeëd. Ooch in  Voere haat 't zoe 'ne nagelboom, dae in 't bezeunder zow helpe bie taantpieng.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
*Gesjiedenis, kultuur, natuur, foto's, gravures va Olne
Jezuïeteberg

De **Jezuïeteberg** is 'n mergelgroeve in de Cannerberg in Mestreech, vlakbij de Belzje grens. In de periode vaan 1704 tot 1880 woort de groeve oontgonne, boebij de mergel gebruuk woort es bouwstein. Tösse 1860 en 1960 trokke lede vaan de Jezuïete-orde in de groeve in hunnen vrijen tied veur ontspanning nao de studie. Zie maakde houtskoolteikeninge en hakde reliëfe zoewie gevleugelde stiere en 't Alhambra oet in de wen. Wie de Jezuïete vertrokke oet Mestreech woort 't beheer vaan de groeve euvergedoon aon de stiechting Jezuïtenberg. De stiechting verzörg roondleidinge.

## Externe link
*Website vaan de Stiechting Jezuïetenberg
Pepinster

**Pepinster** (Norbiks *Pepèènster*, Welsj: *Pèpéstêr*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde is 'n industriegemèngde op eenkel kilometere ten ooste va Verviersj an de samevloeiing van de Vesder en de Hoëgne en 'n knooppeunt va waeg en sjpoorwaeg. De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004 9341 inwoners op 'n oppervlakte van 2479 ha.

## Historie en bekiekenswaeërd

*De Seent-Antoniuskèrk, ingewiejd in 1839, is saoërt neogotisch pantheon, oeëvan glaasrame, tapiete, hoeëg- en basreliëfs, beeldhaowwerke en moersjilderinge mieë wie 800 personages oet de Westerse christeleke waelt aafbeelde.
*Roond 't dörp liegke versjèjje kesjtieële, oeë-oonder:
**Sohan, oeë d'r graaf va Las Cases 'n dèèl van ziene *Mémorial de Sainte-Hélène* sjreef
**Mazures, dat èègendóm waor van d'r romansjriever Henri Davignon.
**Vi Bon Dju* of Le Vieux Bon Dieu de Tancrémont, 'n hote beeld van Jezus oet d´r elfde ieëw dat voonde is in 1825.
*'t Fort va Tancrémont
*Rocher du Diable, dae vermeld wert in de legende van d'r Heilige Remaclus.

## Aander kerne
*Wegnez
*Soiron 
*Cornesse

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
Spa

**Spa** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde liegkt in de Ardenne en daankt ziene roem vöral an 't mineraalwater, oeë-över Plinius d'r Jongere al sjreef dat 't 'ne weldoonde invloed op 't miensjelèk gesjtèl how. De gemèngde haat bekaans 10.500 inwoners. 

Spa is allewiel ooch bekaand vör z'n taalbadcentrum. 

## Aander kerne
*Creppe
*Nivezé (gedeeltelek)
*Winamplache (gedeeltelek)

## Kuuroord
In 1591 verbleef d'r humanist en jezuïet Justus Lipsius 'ne tied in Spa öm te hersjtèlle van 'n depressie nao aanleiding van z'ne tiedeleke bräök mèt de katholieke kèrk en väördat-e in Leuve professor an de universitèèt waoërt .

De oetbating van 't de waermwaterbronne begoes in d'r 17de ieëw op groeëte sjaal. In d'r 18 ieëw verbleef tsaar Peter d'r Groeëte in Spa vör 'n kuur en z'n vörbeeld waoërt al gow gevolgd dör de gaanse Europese aristocratie: Gustav ll va Zjwede in 1780, keizer Jozef ll in 1781 en väöl andere. In d'r 19de ieëw breikte 't kuuroord z'n hoeëgtepeunt. In de jongste jaoere haat 't kuuroord zich motte democratisere.

## Taalverwerving via taalbad
In Spa kan me op korte tied vör väöl gaeld 'n vraem taal lieëre of reaktivere middels de taalbadmethode. Daobie wert me da, bie wies va sjpraeëke oondergedompeld in 'n ömgaeving va luuj die de te lieëre taal es modertaal haant en tiedens d'r cursus ooch gèng aander taal kalle. Zoe zeunt de cursiste verplich öm zich allèng mer in de te lieëre taal oet te drökke. Tiedens dat proces överwinne ze innerlèke taalbarjaeres en dat leidt wer töt 't gemekkelèker kinne lieëre van de taal es ooch 't gemekkelèker kinne kalle. De resultate zeunt in vergelieking mèt 't regulier vraemtaleoonderwies spectaculair.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Spa makde in de middelieëwe dèèl oet van 't markizaat va Franchimont, dat wer hoeërt bie 't Preensbisdom Luuk
*In 1594 kreeg Spa sjtadsrechte.
*Spa haat väöl hotels en residenties, 'n monumentaal badinrichting, 'n casino, d'r *pouhon* (bron) Pierre le Grand en de kèrk van Seent-Remaclus oet d'r tied van Leopold ll.
*Beroemde bronne: Pierre le Grand, Barissart, Géronstère, Sauvenière en Groesbeek.

## Refentie

## Externe leenk
* Website van de sjtad
* Officiëel site van 't circuit Spa-Francorchamps
* Foto's va Spa
* Genaeskundig bad
Kâssels

't **Kâssels** (ok wel Câsels geschreve) is 't dialekt dat men ien Kâssele sprèkt. 't Kâssels het de kenmerke van 'n Noerd-Limburgs/Zuud-Gelders dialekt.
## Câselse klankliër
Câsele lit ten noeërde vàn de Uerdinger Linie, dit zurgt d'rvur dàt Liemburgse wäörde as *ich* en *auch* wurre uutgesproake às *ik* en *òk*. 'n Andere afwieking van 't Liemburgs is dàt de Liemburgse klanke *ei* en *au* veranderd zien nao *ieë* en *oeë*. Zoë wurt *stein* ien 't Câsels *stieën* en *laupe* wurt *loeëpe*. Dit is 'n verschiensel dàt 't Câsels delt mit andere dialekte ien de umgaeving. Ien 't Câsels wurre *good* en *neet* as *goed* en *nie* gerealisiërd, net às ien 't Nederlands. 't Laote wegvalle vàn de -t ien *nie* is 'n eigeschap vàn 't Braobants. 't Câsels het de verandering van *oe* nao *uu* mitgemaakt. Zoë zet men ien Câsele *huus* en gèn *hoes*. Stoeëttoeëne en slieëptoeëne komme allebei vur, mà hebbe gèn betieëkenisonderscheidende functie. Zoë kan iemand ien Câsele *daag (slieëptoeën)* of *daag (stoeëttoeën)* zegge en zoëwel 't enkelvoud às 't mieërvoud bedoele.
## Câselse grammatica
### Zelfstendige naamwäörde
#### Lidwäörde
Ien 't Câsels kent men drie verschillende geslachte, net às ien 't Liemburgs, en de lidwäörde passe zich daonao aan.

* Mannelikke wäörde hebbe às lidwäörd *d'n* of *de*. D'n kumt allieën vur beej mannelikke wäörde die beginne mit 'n b, d, t, h of enne klinker. 't Onbepaalde lidwäörd is *enne*, of *ennen* noa b, d, t, h of enne klinker. *D'r* às mannelik onbepaald lidwäörd bestöt nie.
* Vur vrouwelijke en mieërvoudslidwäörde is d'r allieën ma *de* en onbepaald **n''.
* Onziejige lidwäörde kenne **' às bepaald en ** às onbepaald lidäörd. *E* às bepaald lidwäörd kumt noeit vur.
Jezuïet

'ne **Jezuïet** ies 'n lid van de orde van de Jezuïete ofwaal de sociëteit van Jezus.
De orde ies gesjtiech in 1534  door 'ne groep aafgesjtudeerde sjtudente in Paries onder leiding van Ignatius van Loyola. Zès jaor later woort de orde goodgekäörd door Paus Paulus III. De leje leve in 'n Jezuïetekloaster. 'ne Pater-Jezuïet sjrief achter ziene naam de lèttersj s.j.' van 'Societas Jesu'. De meiste Jezuïete zint leraar, advocaat of econoom. 't Zint euver 't algemein kritische intellectuele, die hun meininge oetdrage en dees insjtèlling ouch doorgeve aan hun lièrlinge. Dat maak de Jezuïete in väöl leng bie machhöbbersj óngeleef. 

In de 18de ièw woort de orde, die veural onderwies gaof aan jónges - ónder drök van de rigoristische Jansenistische sjtruiming in de kèrk, biegesjtange door de Europese vorste - door de Paus opgeheve. F.K. de Velbrück umzeilde in 't Prinsbiesjdom Luuk èvvel dit verbod, zoadat de Jezuïetecolleges, ouch die van Mestreech, koeste blieve doorgoon.

De Jezuïete-orde sjteit onder leiding van de generaal-euversjte (*Praepositus generalis*) van de orde. Saer 19 januari 2008 ies dat de Spanjaard Adolfo Nicolás.

## Motto
't Motto van de sociëteit ies *[[Ad Majorem Dei Gloriam]]* ('Tot mièrder ièr van God'), meistal aafgekort tot 'AMDG'. Daomèt zou bedoeld zin dat eder werk wat neet duvelsj ies, veur de hemel verdeenstelik ies, es 't mèt die bedoeling weurt gedoon. Zelfs alledaagse handelinge.

## Retraite
Door de orde were retraites georganiseerd. Hiebie kómme luuj bie-ein onder leiding van 'ne preester um 'n bepaalde conferentie bie te wone of um te meditere euver de zin van 't miensjelik leve. De doer van 'n retraite waor oarsjprónkelik 30 daag, later meistal 'ne daag of drie.

## Bekende Jezuïete
*Franciscus Xaverius (1506-1552), missionaris in Azië, waor 'ne bekènde Jezuïet. Van häöm weurt gezag dat 'r miè luuj bekièrd haet tot 't katholiek gelouf es de apostel Paulus.
*Jean Bolland van Julémont, hagiograaf.
*Friedrich Spee von Langenfeld, sjreef tege de Heksehamer
*Athanasius Kircher

## Bekende oetgetraoje Jezuïete
*Ludo Abicht
*Huub Oosterhuis
*Etienne Vermeersch
Geer (taal)

**Geer/deer/daeër/geë/gi'j/dzjie(ë)** ies 'n persoonlik veurnaamwoord. Van oarsjprónk weurt 't gebruuk veur de twiède persoon mièvoud; meh ouch veur de twiède persoon inkelvoud belaefheidsvörm. Te noorde en weste van de doe/gijlien weurt 't gebruuk veur de twiède persoon inkelvoud algemein; hie zaet me *gillie/dzjillie* veur de twiède persoon mièvoud.

De variant *dzjië* is algemein in 't zuje van Belsj Limburg.

De objeksvörm ies *óch/uch/uuch*. De grens van dees vörm mèt *-ch* vèlt ongevaer same mèt de noord- en wesgrens van 't Limburgs dialekgebeed. 

't Bezietelik veurnaamwoord dat bie geer huèrt ies **eur(e)**.
Door jeugdige persone weurt ipv eur(e) dèks de vörm uuch of ug(ge) gebruuk.

## Veurbeelde 2e persoon inkelvoud en belaefheidsvörm
* Geer (deer) höbt lekker gekook oma.
* Geer maogt de auto hie neet parkere!
* Höbt geer good gesjlaope?

* Dae breef ies veur uuch.
* Eur haore zint geknip. 
* Eure tuin bleujt sjoan.

## Veurbeelde van mièvoudsvörm
* Geer (deer) moet beter loestere kinger!
* Geer gaot allenei op de oetkiek sjtoon.
* Höbt geer good gesjlaope?

* Dees beukskes zint veur uuch.
* Eur waffele zint lekker.
Geer (gemeinte)

**Geer** (Welsj *Djer*) is `n gemèngde middenin Haspengouw in de provincie Luuk in Wallonië op `t Belsj. In `t dörp Lens-Saint-Servais beveende zich de bronne van de Jeker of de Geer. De kèrk is gewiejd an Seent Hubertus. In 't dörp Darion zeunt reste van 'ne Romeinse villa voonde. Lands d'r waeg nao Borgworm of Waremme liegkt 'ne tumulus.

## Demografie
Op d'r 1sjte juli 2004 tèlde de gemèngde 2749 inwoners op 'n oppervlakte van 23,61 km².
## Aander kerne
*Darion
*Hollogne-sur-Geer
*Lens-Saint-Servais
*Boëlhe
*Omal
*Ligney

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
Lens-Saint-Servais

**Lens-Saint-Servais** (Welsj *Sint Servå Lin*) is `n dörp in de gemèngde Geer in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. In dit dörp beveende zich de bronne van de Jeker of de Geer. De kèrk is sjtamt oet 1769.
Omal

**Omal** is 'n dörp in de gemèngde Geer in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en bekaand öm prehistorische neolithische vondste oet d'r tied van de van de Bandkeramiekers.
Stavelot

**Stavelot** (Welsj *Stâvleu*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en, naeve Malmedy de aowste plaatsje van 't laand oeëvan 't sjtichtingsjaor, 648 n.chr., bekaand is. De gemèngde liegkt in 't dal van de Amblève en ömvat 'n 20-tal gehuchte, oeëvan Coo 't bekaandste is, en dörpe, oeë-oonder Francorchamps.

## Demografie
Stavelot haat 6660 inwoners op 'n oppervlakte van 8507 ha. De gemèngde liegkt op 50 km va Luuk en 150 km va Brussel.

## Historie
Kiek: Preensdom Stavelot-Malmedy.

De sjtad haat zjoeër gelaeje oonder 't Ardenneroffensief in december 1944.

## Carnaval
 
Op haof-vaaste is d'r carnaval va Stavelot, *Laetare des Blancs-Moussis* geneumd. Dizze carnaval veerde in 2002 't 500-jaorig besjtoeë.

## Extern leenke
*Carnaval in Stavelot
*Website van de gemèngde
De Kinderköpkes

**De kinderköpkes** is 'n jäögkoer veur kinder in de leeftied vaan 6 tot 18 jaor. Zie zinge oetslutend in 't Mestreechs dialek en zien op bijnao alle groete fieste present.
*De kinderköpkes* besteit oet ongeveer 30 leie en weurt gedirigeerd door Monique Maes.

*De kinderköpkes* is 'n aofsplitsing vaan *de zingende pótsvrouwe* en is in 1985 weier gegaange onder de naom jäögkoer Mestreech alias "De Kinderköpkes".

In 2000 heet d'r 'n groete bestuurswisseling plaotsgevoonde en is zoewel 't bestuur es de dirigente vervaange. In 2005 is 't besjermhiersjap euvergegeve vaan Frans Theunisz nao Guus Sjmeets. Guus Smeets is neet allein besjermhier vaan de kinder mer ouch de sjriever vaan praktisch alle nómmers vaan de lèste drei CDs.  

## Discografie
Single Cds

* Ezzebleef (1995)
* Kinderköpkes Rijjaloet (2007)

Albums

* 10 Jaor Kinderköpkes (2005)
* Plaots in eur hart (2007)
Stoumont

**Stoumont** is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj an d'r middeloop van de Amblève en bekaand öm de oongerepte wil natuur. De huuëgde varieert va 150 m bies 550 m. De hoezer zeunt mètstens geboewd va lèjsjtèè.

## Demografie
De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004 2945 inwoners op 'n oppervlakte van 109,79 km².

## Aander kerne
*Chevron
*La Gleize mèt Cheneux, Monceau, Cour, Moustier, Borgoumont, Moulin du Ruy en La Venne
*Lorcé mèt Targnon
*Rahier mèt Xhierfomont
*Quareux
*Chauveheid
*Habiemont

## Historie en bekiekenswaeërd

In 't Ancien regiem makde Stoumont dèèl oet van Stavelot-Malmedy
*Vallei van de Lienne, mèt oontèlbaar väöl Chevron-bronne
*De Chefna, die zich bie 't gehuch Quareux 'ne waeg baant nao de Amblève
*Oetkiekpeunt Le Congo mèt zich op de Luukse Ardenne
*Hoeve va Vaulx-Renard
*Seent Anna-kapel, geboewd vör 1550 en vergroeët in 1666
*Kesjtieël va Froidcour.

## Mineraalwater
Stoumont bezit belangrieke bronne va natuurlèk sjprankelend mineraalwater, Bru, in Chevron. Öm logistieke raejes wert 't water gebotteld in Lorcé in de nabiehèèd van de autobaan E25 die Luuk mèt Luxemburg verbindt.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
*VVV Tourisme Ourthe-Amblève
*December 44 - Krèègsmuseum de La Gleize
Amar Sonar Bangla

**Amar Sonar Bangla** is 't volkslied van Bangladesh

:Amar sonar Bangla, Ami tomay bhalo basi.
:Chiradin tomar akash, tomar batas, amar prane
:Oma amar prane bajay banshi.
:Sonar Bangla, Ami tomay bhalo basi.
:O ma, Phagune tor amer bane ghrane pagal kare, mari hay, hay re
:O ma, Phagune tor amer bane ghrane pagal kare,
:O ma, Aghrane tor bhara kshete kee dekhechhi
:Ami kee dekhechhi madhur hasi

:Sonar Bangla, ami tomay bhalo basi,
:Kee shobha, kee chhayago
:Kee sneho,kee mayago
:Kee anchal bichayechho bater mule, nadir kule
:Ma, tor mukher bani amar kane lage, sudhar mato, mari hay, hay re
:Ma, tor mukher bani amar kane lage sudhar mato,
:Ma, tor badankhani malin hale, ami nayan
:O ma, ami nayan jale bhasi,
:Sonar Bangla
:Ami tomay bhalo basi.:

## '''vertaling in 't [[Limburgs]] ([[Kâssels]]) '''

:Mien golde Bengale, ik haaj van dich. 
:Veur iewig wordt mien hert zuver gestoomp door diene hemel, diene luft,
:As ware mien hert 'n fluit.
:In de lente, o moder van mi-j, raok ik bute zinne van vruug
:door de gäör van di-j mangowouden.
:Ah, waat 'n genot!
:In de herfs, o moder van mi-j,
:Wienee de rijsvelde in volle bluu staon 
:En zi-j roondoom mi-j oetstrekke: zuut gelaach. 
:Ah, de sjoonheid, de sjaduwe, de leefde. 
:De taerheid!
:Waat 'n prachtige di-jke strek zi-j oet aon de voot van de banyanbuim
:En aon d'n uver van de rivere!
:O, moder van mi-j, de woorde die van eur löppe kome
:Zeen as nectar veur mien oere. 
:Ah, waat 'n genot!
:As droefenis, o moder van mi-j, 'n sjaduw euver eur gezich wurp,
:Vulle mien auge zi-j mit traone!
Wale

:*Dit artikel gèèt över 't dörp van de Britsje Eilen; vör 't volk in Belsj, kiekt: [[Walloniërs]].*
----

**Walhorn** of **Wale** is 'n dörp in de gemèngde Lontzen in de Duutsjtalige Gemeensjap. Rabotrath en Astenet hure bie Wale. Allewiel dörkruse de ottobaan A3 (E40) en d'r daoaan parallel lopende TGV van Thalys de plaatsj.

## Historie
Wale waor in de middelieëwe 'n hoofdplaatsj in 't hertogdom Limburg, doe keuningsdomein *Harna*. De plaatsj waoërt in 888 dör Lotharius ll vermeld. In 1072 sjoonk keizer Hendrik IV. d'r keuningshoof an 't Aokener Mariensjtift. D'r hertog van Limburg lieëverde saer 1176 d'r abt va Rolduc (Rode), dae de zörg how över de parochies van 't hertogdom. Rolduc sjtèlde bies 1792 de pesjtuërs en preestere aa. Wale waor bies 1695 moderparochie van de ömliegkende plaatsje, wie Loontze, Raore, Kettenis of Eynatte. Bies 1795 waor Wale èng van de vief hoeëgbaanke in 't Hertogdom Limburg. 

D'r in Wale gebaore Nicolaus Wilhelm Beckers waor d'r arts van keizer Leopold I. en waoërt dör dem in d'r adelsjtaand verhaove. Oet Astenet sjtamde Nicolaus Heyendal, prior vanaaf 1706 en van 1712-1731 abt van Rolduc. Zieng vörowwersj waore sjaeëpene en klaerke van de hoeëgbaank. In zieng funktie es abt va Rolduc waor e lid van de Sjtaote van Limburg.

## Bekiekenswaeërd
*De romaans-gotische kèrk va Johannes d'r deuper dateert va 1504;
*Aow häöf Danshof, Königshof, Crummelshof, Crutshof of Mutzhof oet d'r 15de, 16de en 17de ieëw;
*D'r kruutswaeg va Johberg;
*Good bewaarde patriciërshoezer va Astenet;
*Kesjtieël Thor mèt jaortal 1700.

## Rolduc Platz/Place Rolduc
In februari 2010 kraeg d'r *Kirmespley* in Wale 'ne *Rolduc Platz/Place Rolduc* ömdat driej abte va Rolduc oet Wale aafkomstig waore.

## Aod keenderversje
In dit oondäögend keenderversje keumt d'r plaatsjnaam Wale väör.

*Marie-Katrien, oe gèès-te e-ba?
*Nao Wale.
*Wat dèès-te dao?
* 't Keend is kraank.
*Wat haat 't da?
*'n Hoemel in g'n vot!''


## Referentie
Nöj-Moresent

**Nöj-Moresent** (Duutsj: *Neu-Moresnet*) is 'n dörp in de gemèngde Kelmis in de Duutsjtalige Gemeensjap.

## Bekiekenswaeërd
*Göhltalmuseum, mèt o.m. de gesjiedenis van Neutraal Moresnet
*Aow gerechslinde
*Eenkel hoezer oet d'r 17de ieëw
*Rochus-kapel oet 1644
*Bösj va Preuss mèt groeëte wieër