open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
3 juli

**Heiligedaag van [[Thomas (apostel)]]** 
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Wit-Rösland]]**

## Gebeurtenisse
* 987 - Hugo Capet weurt tot keuning van Frankriek gekroand.
* 1234 - Dominicus Guzman, de sjtiechter van de Dominicane, weurt heilig verklaord door paus Gregorius IX. 
* 1428 - 't Verdraag mèt de naam *[[Zoen van Delft]]* maak 'n ing aan de Hoekse en Kabeljauwse Twiste.
* 1880 - Thomas Edison riech 't tiedsjrief *[[Science]]* op. 
* 1886 - Carl Benz maak in Mannheim 'n proofrit mèt ziene ièrsjte auto. 
* 1918 - Suze Groeneweg weurt 't ièrsjte vrouwelik lid van de Nederlandse Twiède Kamer. 
* 1962 - Algerije weurt ónaafhenkelik van Frankriek. 
* 1988 - De Amerikaanse kruser *Vincennes* sjuut per óngeluk 'n Iraans verkièrsvleegmesjien neer. De bemanning en 290 passagiers kómme um. 

## Gebore
* 1426 - Keuning Lowie XI van Frankriek (gesjtorve 1483)
* 1442 - Go-Tsuchimikado, 103e keizer van Japan (gesjtorve 1500)
* 1854 - Leoš Janáček, Tsjechische componis (gesjtorve 1928)
* 1883 - Franz Kafka, Tsjechische sjriever (gesjtorve 1924)
* 1893 - Edmond Bellefroid, Nederlands-Limbörgse kunssjèlder, teikeneer en oontwerper (gestorve 1971)
* 1922 - Corneille (Cornelis Guillaume van Beverloo), Nederlandse sjilder (gesjtorve 2010)
* 1927 - Charles Vandenhove, Belzje architekt (gesjtorve 2019)
* 1931 - Andreas Burnier (Catharina Irma Dessaur), Nederlandse sjriefster (gesjtorve 2002)
* 1938 - Sjaak Swart, Nederlandse vootballer
* 1947 - Rob Rensenbrink, Nederlandse vootballer (gestorve 2020)
* 1962 - Tom Cruise, Amerikaansen acteur

## Gesjtorve
* 683 - Paus Leo II
* 1642 - Maria de' Medici, keuningin van Frankriek 
* 1812 - Elisabeth Maria Post, Nederlandse sjriefster
* 1934 - Hendrik van Mecklenburg-Schwerin, man van Keuningin Wilhelmina
* 1935 - André Citroën, Fransen autoproducent
* 1969 - Brian Jones, Britse rockmuzikant van de Rolling Stones
* 1971 - Jim Morrison, Amerikaanse zenger van The Doors
* 1999 - Sjeng Kraft, Mestreechse zenger en leedjessjriever
Hesse

**Hesse** (Duits: **Hessen**, Hessisch: **Hesse**) is 'ne deilstaot in Duitsland. De hoofstad is Wiesbaden.

## Zuug ouch

* Frankfurt am Main
* Wetzlar
* Limburg an der Lahn
* Weimar (Lahn)
Rosa Parks

**Rosa Louise Parks-McCauley** (4 februari 1913 - 24 oktober 2005), beter bekènd es **Rosa Parks**, waor 'n Amerikaanse börgerrechteactiviste. Ze ies veural bekènd gewore doordat ze in 1955 weigerde um häör zietplaats in 'n bus aaf te sjtoon aan 'ne blanke.

Parks woort gebore in Tuskegee, Alabama. Ze wèrkde 't groatste deil van häör leve es niejeersj. In 't begin van de jaore '50 woort ze actief in de Amerikaanse börgerrechtebewaeging. Ze wèrkde ouch es secretares veur de National Association for the Advancement of Colored People in Montgomery. Op 1 december 1955 weigerde ze häör zietplaats in de bus aaf te sjtoon en achterin te goon ziette, wie dat door de wèt in Alabama veurgesjreve woort. De politie woort debie gehaold en Parks kreeg 'n boete van $10. Wie ze ouch weigerde die te betale, woort ze gearresteerd en veur de rechter gebrach vanwege versjtuèring van de openbaar orde. 

Wie Martin Luther King van diet veurval huèrde, begoes hae de "Montgomery bus boycot". Hiedoor góng 't busbedrief bienao failliet en moos me oeteindelik de sjeiing van blanke en zjwarte in de busse aafsjaffe. D'r kaome doe ummer miè proteste tege de segregatie. Óndertösje waor de rechszaak van Rosa Parks bie 't United States Supreme Court terechgekómme. Parks woort dao in 't geliek gesjtèld en de sjeiing tösje blanke en zjwarte woort onconstitutioneel verklaord.

Aan 't begin van de jaore '60 verhuusde Parks nao Detroit, woa ze tot häören doad zou blieve wone. Ze sjtorf op 24 oktober 2005.

## Extern links
* 'n Foto van Rosa Parks naodat ze gearresteerd waor
* Biografie van Rosa Parks
Blitterswik

**Blitterswik** (officieel (Nederlands) **Blitterswijck**) is 'n dörp an de Maas ien Noord-Limburg, ± 20 km ten noorde van Venlo.

't Dörp makt dieël uut van de gemènt Venroj en telt óngevaer 1100 ienwoeëners.

Blitterswik wier veur 't iers genuumd ien 1242. Ongevaer vanaf de zestiende ieëw zien d'r geschrifte bekend die wieze op de adellike achtergrond van de "hieërlikheid" van 't kastieël en dörp.
Banneux

**Banneux** (ouch waal **Banneux Notre-Dame**) ies 'n dörp in de gemeinte Sprimont in de Belzje provincie Luuk. 't Liek tösje Luuk en Sjpa. 

Banneux ies 'n bekènd baevaartsoord. Tösje 15 januari en 2 mièrt 1933 zou Maria hie ach kièr versjene zin aan de twelfjaorige Mariette Beco. Maria zou ziech doe *Vierge des Pauvres* ("Maag van de erm luuj") geneump höbbe. Ouch zou zie um 'n kapel gevraog höbbe; dees woort nog in 'tzelfde jaor geboewd op de plaats van de versjieninge, de veurtuin van 't hoes van de familie Beco. Vanaaf 1948 boewde me aan 'n basiliek. In 1949 woorte de versjieninge erkènd door biesjop Louis-Joseph Kerkhofs van 't Biesdom Luuk. De erkènning door 't Vaticaan volgde in 1952.

Banneux greujde oet tot e drökbezoch baevaartsoord. Jaorliks kómme hie óngevaer 400.000 pelgrims naotoe. Ouch vanoet Nederlands en Belsj Limburg goont väöl luuj d'r heen. In Banneux ies ouch 'n brón die geneeskrachtig zou zin en die door Maria aan Mariette getuènd zou zin. In 1985 woort 't dörp bezoch door paus Johannes Paulus II. 

## Externe link
*http://www.banneux-nd.be
Sprimont

**Sprimont** ies 'n plaats en gemeinte in de Belzje provincie Luuk. De gemeinte haet 'n oppervlak van 74,28 km² en 't aantal inweunersj ies 14.147 (1 januari 2015). De deilgemeintes van Sprimont zint Dolembreux, Gomzé-Andoumont, Rouvreux en Louveigné. In de deilgemeinte Louveigné liek 't Mariabaevaartsoord Banneux.
In Sprimont bevinge ziech groeves woa blauwe sjtein weurt gewonne.

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Sjerpenheuvel

**Sjerpenheuvel** (Nederlands: **Scherpenheuvel**) ies 'n deilgemeinte van Sjerpenheuvel-Zichem in de Belzje provincie Vlaams-Brabant. 't Liek aan de weeg van Diest nao Aarschot en haet 'n oppervlakte van 682 ha.

Sjerpenheuvel ies de meis bezochde baevaartplaats in Belsj. Me verièrt hie e klein beeldsje van Maria, dat wónderdadig zou zin. Volges de legende sjtóng in de Mieddelièwe op de tuup van 'ne heuvel bie Zichem en Diest 'n eik in kruusvörm. Aan die eik woort e Mariabeeldsje gehange, woa me dèks kaom bae. Op 'nen daag waor 't beeldsje, meugelik door de wind, van de boum aafgevalle. 'ne Herder dae diet zoog en 't beeldsje wol mètnumme, woort doe door 'n óngekènde krach aan de grónd genageld. Pas wie emes 't beeldsje van häöm aafnaom en 't truuk aan de eik hóng, koes de herder ziech weer bewaege. 

't Oarsjprónkelik beeldsje aan de eik ies op e gegeve moment verdwene, umdat 't katholicisme in de baronie Diest ónder Willem van Oranje ónderdruk woort. In 1587 woort e nuuj beeld aan de eik gehange. Aan diet beeld woorte allerlei wónderbaarlike genezinge toegesjreve. De "sjerpen heuvel" woort e populair baevaartsoord.

In 1602 tummerde me 'n houte kapel bie de eik; dees woort twiè jaor later vervange door 'n sjteine. In 1607 woort door de aartshertoge Albrecht en Isabella opdrach gegeve veur 't boewe van 'n groater kèrk. Dees zou in 1627 gereid kómme. De kèrk woort óntworpe door Wenzel Cobergher in baroksjtiel. 't Ies 'n zeveheukige kèrk in centraalboew, mèt 'ne groate koepel, dae bekroand weurt door 'n lanteernsje. In 1922 woort de kèrk tot basiliek verheve.

Wie de basiliek woort ingewiejd goajde Isabella goud en juwele op de trappe van 't hoagaltaar, um aan te geve dat waereldse dinger neet 't hoagste waore. Me volg diet gebruuk nog ummer, door geld op de trappe van 't altaar te goaje, meistal muntgeld, aangezeen de traditie wilt dat 't te huère ies. 

Sjerpenheuvel en de percessie denao vörme 't thema van 't satirisch gediech en roman libertin *[[De Percessie vaan Sjerpenheuvel]]* (1830-1831) van de Mestreechse en Belzje diechter en sjriever Théodore Weustenraad.
Sjerpenheuvel-Zichem

**Sjerpenheuvel-Zichem** ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Vlaams-Brabant. De gemeinte haet 'n oppervlak van 50,50 km² en 't aantal inweunersj ies 21.885. Sjerpenheuvel-Zichem liek aan de Demer, in 't Hageland. De deilgemeintes zint: Sjerpenheuvel, Averbode, Zichem, Messelbroek en Testelt. 

## Functies

De gemeinte haet veural 'n woonfunctie veur forenze. D'r ies wiènig industrie gevestig. Sjerpenheuvel ies de belangriekste baevaartsplaats van Belsj. Toeristisch belangriek zint Zichem, es geboorteplaats van de sjriever Ernest Claes (in ziene roman *De Witte* sjpeelt Zichem 'n belangrieke rol), en Averbode mèt zien norbertijnerabdij en umliegkend recreatiegebeed. Messelbroek ies nog sjterk agrarisch. 

## Aanziech van de gemeinte
De gemeinte besjteit oet 'n aantal sjtedsjes en dörper, die me allewiel es liech versjtedelik gebeed kènt besjouwe. Sjerpenheuvel ies geboewd róndum zien basiliek en haet 'n gróndplan in de vörm van 'n zevepuntige sjter. Zichem haet 'n mertplein mèt 17e- en 18e-ièwse hoezer. De Sint-Eustachiuskèrk dateert oet de 14e tot de 16e ièw en ies geboewd in gotische sjtiel. De Abdij van Averbode haet 'n barokke abdijkèrk oet de 17e ièw. 

## Historie

:*Zuug ouch de lemma's [[Sjerpenheuvel]] en [[Zichem]]*
Zichem waor 'n belangrieke sjtad in 't hertogdom Brabant. In 1134 woort de sjtad veur 't ièrsj sjrieftelik vermeld es *Sichene*. De sjtad woort in de 14e ièw versjterk en d'r woort 'n burch geboewd. 't Góng de sjtad economisch tamelik good; veural de lake-industrie en vièteelt waore belangriek. Vanaaf 't miede van de 15e ièw raakde de sjtad in verval. In 1578 waor Zichem 'n sjtriedtoneel in de godsdeensoorloge. De Sjpaanse veldhièr Alexander Farnese houw gehuèrd dat Zichem ziech verzat tege de euvergaaf aan Sjpanje. Farnese veel aan en de bevolking van Zichem woort oetgemaord en de sjtad woort platgebrend. 

Aan 't ing van de 16e ièw kaom de Mariaverièring in Sjerpenheuvel good op geng. Me verièrde hie e miraculeus Mariabeeldsje. Sjerpenheuvel waor ummer e gehuch van Zichem gewaes, meh door de greujende populariteit es baevaartsoord greujde 't oet tot 'n sjtad. In 1605 kreeg 't sjtadsrechte. 

De gemeinte Sjerpenheuvel-Zichem ies in 1977 óntsjtange wie Averbode, Messelbroek, Sjerpenheuvel, Testelt, Zichem en 't westelik gedeilte van Kaggevinne woorte samegevoog. In 1985 kreeg Sjerpenheuvel-Zichem via 'n Keuninklik Besjloet de titel 'sjtad'.

## Externe link
*https://web.archive.org/web/20150621175744/http://www.scherpenheuvel-zichem.be/
Gibbons

**Gibbons** of **Hylobatidae** zien 'n familie vaan middelgroete aapechtege. Soms weure ze ouch bij de familie Minsape ingedeild. Ze versjèlle zeker uterlek hendeg väöl vaan de minsape: ze loupe rechop, make gein neste, zien väöl kleinder en slingere mie door de buim. De gibbons höbbe e good deil vaan hunne bouw gemein mèt de minsape, woe-oonder de typische neus. Door 'n speciaol combinatie vaan gevrichte kinne ze beter slingere es welken anderen aap ouch.

Gibbons zien bij hun gebuurde sterk aofhenkelek vaan hun awwers, veural vaan de ma, die häör jónge mèt häör leve verdeideg. Hun leefgebeed is zuidoos-Azië, mèt oetstraolinge tot in Oos-India en zuid-Sjina. Väöl soorte leve in Indonesië.

## Saorte
De gibbons zien oonderverdeild in veer geslachte, gesorteerd op aontal chromosome.

*Femilie **Hylobatidae**
*Geslach ***[[Hylobates]]*** (44 chromosome)
**Withaandgibbon (*Hylobates lar*)
**Zwathaandgibbon (*Hylobates agilis*)
**Müllergibbon (*Hylobates muelleri*)
**Grieze gibbon (*Hylobates moloch*)
**Zwatkopgibbon (*Hylobates pileatus*)
**Dwergsiamang (*Hylobates klossii*)
*Geslach ***[[Hoeloks|Hoolock]]*** (38)
**Westeleken hoelok (*Hoolock hoolock*)
**Oosteleken hoelok (*Hoolock leuconedis*)
*Geslach ***Symphalangus*** (50)
**Siamang (*Symphalangus synadctylus*)
*Geslach ***[[Nomascus]]*** (52)
**Koefgibbon (*Nomascus concolor*)
**Hainangibbon (*Nomascus nasutus*)
**Witwanggibbon (*Nomascus leucogenys*)
**Geelwanggibbon (*Nomascus gabriellae*)
Moesechtege

De **Moesechtege** of **Myomorpha** zien 'n femilie vaan Knaagdiere, en mèt 760 soorte de groetste femilie vaan zoogdiere die besteit. Ze umvat muis, ratte en gerbils. Vreuger verstoont me oonder dees femilie nog mie diersoorte; die zien noe vereineg in de superfemilie Muroidea.

In de Benelux sleit 't woord "moes" veural op soorte wie de veldmoes, de bosmoes, de hoesmoes en de dwergmoes. Biester wie vleermuis en spitsmuis zien eigelek gein muis, meh behure tot aander femilies.

## Subfemilies
* Deomyinae
* Gerbillinae
* Manerat (vörmp allein de femilie Lophiomyinae)
* Muis en ratte vaan de Aw Wereld (Murinae)
Muridae

De **Muridae** is 'n groete femilie van knaagdiere die oersprunkelek veurkump in de Awwe Wereld, mer door de mins euver de gaanse wereld is verspreid. De Muridae umvat de muis en ratte vaan de Awwe Wereld, de gerbils, de Deomyinae, de Otomyinae en de grooftandbosmuis en is de groetste femilie vaan de zoogdiere en is zelfs groeter es alle zoogdierordes op de vleermuis en netuurlek de knaagdiere nao.
Cauberg

De **Cauberg** ies 'n helling in Valkeberg in Nederlands Limburg. De Cauberg ies veural bekènd vanoet 't fietsrenne; de helling woort en weurt in 't parcours van väöl wedsjtrieje opgenómme. De finish van de Amstel Gold Race liek saer 2003 bovenaan de Cauberg; meistal moete de rennersj de Cauberg 'n paar kièr beklumme in dees koers. In 1938, 1948, 1979 en 1998 waor de Cauberg ónderdeil van de route van 't Waereldkampioensjap fietsrenne. In 1992 kaom d'r 'n etappe van de Tour de France aan; op 4 juli 2006 houw obbenuujts 'n Touretappe sjuus nao de beklumming van de Cauberg de finish. 

Euver 't hellingspercentaasj en de lengde van de Cauberg ies me 't neet gans eins. Sjattinge variëre van 800 tot 1500 maeter veur de lengde, 5 tot 8 % veur 't gemieddeld hellingspercentaasj en 10 tot 12 % veur 't maximaal hellingspercentaasj. Volges metinge van Daniel Gobert en Jean-Pierre Legros (sjrieversj van *Encyclopedie Cotacol. 1000 hellingen van België*), haet de helling 'n lengde van 1450 maeter, 'n gemieddeld hellingspercentaasj van 5% en 'n maximaal hellingspercentaasj van 12%. 

Ónderaan de Cauberg liek d'n ingank van de Gemeintegrot, 'n mergelgroeve. Wiejer nao bove liek de Lourdesgrot, 'n replica van de grot van Massabielle in Lourdes, geconstrueerd in 1916. Ouch sjteit d'r 'n monument veur de Limburgse sjlachoffersj van de Twiède Waereldoorlog, op de plaats woa twiè jóng verzètssjtriejersj door de Pruusje woorte gefusilleerd. 't Kèrkh'f *Cauberg* ies aangelag op terrasse en haet vanwege de liegking tege de heuvel veur Nederland vrie unieke bovegróndse galeriegraver. Bovenop de Cauberg liek 't kuuroord *[[Thermae 2000]]* en 'n vestiging van 't Holland Casino.

De naam *Cauberg* ies meugelik aafgeleid van 't Keltisch woord *kadeir*, dat 'huègde' of 'heuvel' beteikent. De naam zou èvvel ouch kènne aafsjtamme van de familie Van Caldenborgh oet Vild - Berg, die de Cauberg in bezit zou höbbe gehad.  Bies in de jaore '80 van de twintigste ièw woort de naam ouch waal gesjpeld es 'Couberg'; in 't miedde van diet decennium haet me de sjpelwies mèt 'au' officieel vasgesjtèld.

De helling liek boete de Grendelpoort (Boete de Paort) en huèrde bies 1940 bie de gemeinte Berg en Terbliet. In 1934 woort de Cauberg besjtraot mèt klinkersj en in 1969 woort 'r geasfalteerd.
Sjuuëlder

**Sjuuëlder** (Nederlands: Scheulder) ies ’n gehuch in de gemeinte Èèsjde-Mergraote op ’t plateau in Zuud-Limburg. De naam haet get mèt sjoele (schuilen) te make. In vreuger jaore loog hie aan de heerbaan ’n gashoes tegeneuver de kèrk woa me koes sjoele. 
De waeg waor in vreuger tieje ‘ne verbingingswaeg en pelgrimsroute  tösje  Mestreech en Aoke. Onder ander de heilige Lambertus, Wilibrordus en Gerlachus en ouch Karel de Groate maakde dao gebruuk van. De ander gashoezer aan deze waeg liegke op ‘t Gastes en in Gulpe. 
De ongevaer 150 häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan weerszie van de waeg tösje Iezere en Ingber. De meiste boerderieje (sómmige oet de 19e ièw) zint geboewd van Suubber mergel en ’n aantal valle ónder ’t Limburgse, gesjlote carrétype.

Aan de noordkant van 't dörpke bevingk ziech ’t natuurgebeed en reservaat *[[de Gièlender|de Gieëlender]]* (Gerendal) en aan de zuudkant liegke de *Sjuuëlderhuuëgde* (Scheulderhoogte) en de *Lammerdel*.

## Parochie heilige Barbara
In 1869 weurt Sjuèlder, dat tot dan toe bie de parochie Wielder huèrde ’n eige parochie. De lètste 60 jaor waor Sjuèlder al ein eige rectoraat. De einbeukige, mergele Barbarakerk haet ‘ne neogotische tore oet 1904. ’n Houte, gepolychromeerd Barbarabeeld, gemaak door de Mestreechse beeldhouwer Jan van Steffeswert (1525) kump oarsjprónkelik oet de Barbarakapel, ‘n annexgeboew van ’t veurmalig gashoes. In de kèrk bevingk ziech ’n neogotisch örgel.

Bie de sjplietsing mèt de Sjuuëldersjteeg sjteit ’n Heilig-Hartbeeld gemaak van Franse kalksjtein mèt de inscriptie: *Venite ad me omnes* en *Aan zijne koning en verlosser. Het vrome volk van Schulder*.

## Evenemente
De Kèrmes vingk plaats op de 2e zóndig nao Pinkstere.

## Dörpsvereiniginge
* Voetbalvereiniging *SV Gerendal*
* Carnavalsvereiniging *de [[Moelemaekersj]]*
* Jónkheid Sjuuëlder
* Dartclub Scheulderheukske
* Zank St. Barbara
* Jeugclub 't Biejezjwermke
Paul Latour

**Paul Latour** (Batavia, 1946 - Mestreech, 26 juni 2001) waor 'ne beeldhouwer. Hae greujde op in Zittert. Latour sjtudeerde aan de Sjtadsacademie en de Jan van Eyck Academie in Mestreech.

Neve 't creëre van maatsjappie-kritische beelde in sjtein, mèt klei, in bróns, draod en textiel heel Latour ziech ouch bezig mèt taal en dialek. Op de LP *Aud Nuets* (1979), die hae maakde mèt zjwaoger en troubadour Bert Diederen, kump diet tot uting in zien tekste in 'n soort Maaslands (soort sjtandaard dialek). De tekste zint bewèrkinge van verhaole en gediechte van Pierre Kemp. Latour sjtèlde dat 't *Maasland* (in Limburg van Tiene tot Solinge), sjuus wie ander bedreigde taalgroepe wie 't Fries en 't Baskisch, ein eige sjtandaardtaal nuèdig haet es waardige opvolger van oetsjtervende dialekte. De sjtiechting AGL (Algemein gesjreve Limburgs) ies dezelfde meining toegedoon.

## Exposities
* 2000 Solo-expositie in 't Kritzraedhuis in Zittert
* 2003 Euverziech-tentoansjtèlling in Amsterdam
Bert Diederen

**Bert Diederen**, gebore op 2 mei 1948 in Valkeberg en gesjtorve op 22 oktober 2020 in Heerle, waor 'ne minstreel, dae zong in 't Valkebergs, Nederlands, Ingelsj en Frans. Hae begeleide ziechzelf op gitaar en waor dao-in auto-didact. Väöl van zien leedsjes sjreef 'r zelf, (zoawaal teks es muziek). In 't dageliks leve waor hae econometris. Es troubadour neumde hae ziech *Walram-Gozewijn.*

Hae ies 'ne jóngere broor van Jan en Els Diederen.

## Discografie
* 1972 Op de LP van Veldeke-Valkeberg mèt 'n paar Valkebergse leedsjes.
* 1979 Op de LP. *Os Limburgs plat* (Discofoon).
* 1979 Solo-Lp *Aud nuets* (Oud nieuws) mèt tekste van Paul Latour in 'n Maaslandse  taal ('n soort sjtandaarddialek). De tekste (sages en legendes) zint bewèrkinge van verhaole en gediechte van Pierre Kemp 
* 1993 Op de cd *Troubadour 1* (Marlstone)
* 1993 Op de cd *Troubadour 2* (Marlstone)
John Mieremet

**John Mieremet** (10 mei 1960 - Pattaya, 2 november 2005) waor 'ne Nederlandsen drögkshandeleer, die gezeen weurt es eine vaan de veurnaomste kopstökker in de organisatie vaan topcrimineel Klaas Bruinsma. Heer weurt dèks in einen aosem geneump mèt Sam Klepper, neve wee heer in Neerpelt e tiedsje woende en mèt wee same heer de bijnaom *Spik en Span* had. Same weure ze gezeen es absolute topfigure oet de Nederlandse criminaliteit roond 't jaor 2000.

In jannewarie 2001 woort Mieremet gearresteerd op verdinking vaan mètpliechtegheid in d'n aonslaag op Cor van Hout. Later zouw heer in e gesprek mèt Van Hout höbbe touwgegeve achter d'n aonslag te zitte. Op 26 fibberwarie 2002 woort heer zelf 't slachoffer vaan 'nen aonslag, eve naotot heer mèt Evert Hingst, avvekaot vaan e groet aontal criminele en zelf ouch verdach vaan misdaod, gesproke had. Mieremet euverleefde d'n aonslag en verklaorde later tot heer door Hingst in de vol gelok waor, in verband mèt ooneinegheid euver betaolinge mèt o.m. Willem Endstra.

In 2004 vertrok Mieremet nao Thailand, woe heer góng investere in 'n vasgoodoondernumming. Op 2 november 2005 woort heer dao in zie ketoer geliquideerd, 2 daog nao Evert Hingst. Bei liquidaties hure in 'n lang serie vaan aofrekeninge in 't Amsterdams crimineel miljeu, en meugelek waor dees liquidatie 'n direkte vergelling veur die op Hingst.
Kèrk (religie)

De kèrk ies 'n religieus gemeinsjap, die in Jezus Christus geluif.
Wat organisatie betref weurt óndersjeid gemaak op grónd van bepaalde geloufseuvertuginge:
* de biesjoppelike of katholieke kèrk.
* de spiritualistische of congregationalistische kèrk. (bv. Doupsgezinde)
* de presbyteriaal-synodaal kèrk.

Gereformeerde kèrk
Nederlands Hervormde kèrk
Christelik Gereformeerde kèrk
Gereformeerde Kèrke in Nederland
Gereformeerde Kèrke vriegemaak 
Remonstrantse Broedersjap
Lutherse kèrk in Nederland
4 juli

**[[Independence Day]] in de [[Vereinigde Sjtate]]** (*Fourth of July*)
**Heiligedaag van [[Elisabeth van Portugal]]** 

## Gebeurtenisse
* 1054 - Chinese astronomen zeent 'n supernova in 't sjterrebeeld Sjtier; 't euverbliefsel devan is allewiel ziechbaar es de Krabnevel.
* 1187 - Sjlaag van Hittin, bie 't meer van Galilea. 
* 1601 - Begin van 't belèk van Oostende.
* 1776 - Oetroping van de ónaafhenkelikheid van de Vereinigde Sjtate. De Declaration of Independence weurt aangenomme.
* 1865 - In Londe versjient de ièrsjte oetgaaf van *[[Alice in Wonderland]]* van Lewis Carroll.
* 1946 - De Filipiene were ónaafhenkelik.
* 1997 - De Mars Pathfinder van de NASA landt op Mars. 
* 2005 - 'n Projectiel van de NASA-sonde Deep Impact sjleit in op de komeet Tempel 1.

## Gebore
* 1790 - George Everest, Britse landmeter en geograaf (gestorve 1866)
* 1804 - Nathaniel Hawthorne, Amerikaanse sjriever (gestorve 1864)
* 1807 - Giuseppe Garibaldi, Italiaanse vrieheidssjtriejer (gestorve 1882)
* 1927 - Gina Lollobrigida, Italiaanse actrice
* 1937 - Keuningin Sonja van Noorwege
* 1938 - Pierre Cnoops, buuttereedner oet Nederlands Limburg (gestorve 2018)
* 1939 - Ria Bremer, Nederlandse presentatrice
* 1940 - Tonny Eyk, Nederlandse pianis en compenis
* 1941 - Johnny Lion, Nederlandse popzenger (gestorve 2019)
* 1952 - Karl-Heinz Lambertz, Belzje politicus

## Gesjtorve
* 965 - Paus Benedictus V
* 973 - Ulrich van Augsburg, katholieke heilige
* 1336 - Elisabeth van Portugal, keuningin van Portugal en katholieke heilige
* 1623 - William Byrd, Ingelsje componis
* 1824 - Jan Pieter Minckeleers, Nederlandse oetvinger (oet Mestreech)
* 1826 - John Adams, twiède president van de Vereinigde Sjtate, en Thomas Jefferson, derde president van de Vereinigde Sjtate, opmerkelik genoeg allebei op de 50e verjäördaag van de Amerikaanse Ónaafhenkelikheidsverklaoring woabie zie allebei 'n groate rol sjpeelde.
* 1848 - François-René de Chateaubriand, Franse sjriever, diechter en diplomaat
* 1934 - Marie Curie, Pools-Franse natuurkundige
* 1938 - Otto Bauer, Oasteriek-Hongaarse polletieker en polletieke weitesjapper
* 1985 - Jan de Quay, Nederlandse minister-president
* 1992 - Astor Piazzolla, Argentiense componis
* 1995 - Bob Ross), Amerikaanse kunssjilder en televisieperseunlikheid
* 2003 - Barry White, Amerikaanse zenger van soulmuziek
Hèllemed

**Helmond** is 'n stad en gemeinte in zuidoostelek Noord-Braobant, tösse Eindhove, Wiert en Venroj. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 54,57 km2 en had op 1 juni 2005 'n populatie vaan 85.571 inwuners. Helmond huurt bij 't Kaderwètgebeed SRE en ligk aon de Braobantse Aa en de Zuid-Willemsvaart. Binne de gemeinte ligke ouch de kèrne Mierlo-Hout en Stiphout.
## Stadsfuncties
In 't verleie waor Helmond 'n veurnaom textielstad. In de jaore zesteg is dees industrie verlaore gegoon en sinds deen tied kamp Helmond mèt probleme vaan sjomaasj en verpaupering. 

Helmond heet veer staties aon de spoorweeg vaan Eindhove nao Venlo.

## Stadsbeeld
Dit woort jaorelaank gedómmeneerd door febrikke, ouch naotot die leeg kaome te stoon. Helmond heet rillatief weineg aw gebouwe. Bezeenswierdeg zien 't Kestiel Helmond en de Sint-Lambertuskèrk, wie ouch moderner arsjitectuur wie Boscotondo en de kubusweuninge vaan Piet Blom (die me ouch in Rotterdam vint). In de umgeving vint me de plas Berkedonk.

## Historie
Helmond weurt veur 't iers geneump in 'n bul vaan Paus Alexander III (1159-1181), en krijg stadsrechte in of roond 1232. Daonao slumert 't tot in de negentiende iew de textielindustrie opkump.

## Gebaore in Helmond
* Wilfred Bouma, vootballer
* Hans Gruijters, politicus
* René en Willy van de Kerkhof, vootballers
* Frans-Joseph van Thiel, politicus
* Hein Verbruggen, sportbobo
* Piet de Wit, industrieel

## Externe link
Website vaan de gemeinte
Oss

**Oss** is 'n plaots en gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Ze had 'n populatie vaan 84.061 lui per 1 januari 2010 en 'n oppervlak vaan 159,94 km² (daovaan 7,42 km² water). Binne de gemeinte ligke nog de kerne Berghem, Demen, Dieden, Deursen-Denneburg, Geffen, Haren, Huisseling, Kessel, Koolwijk, Lith, Lithoijen, Macharen, Maren, Maren-Kessel, Megen, Neerlangel, Neerloon, Oijen, Overlangel, Teeffelen, Ravenstein en Het Wild.

## Stadsfuncties

Oss is vaanajds e veurnaom industrieel centrum en heet die functie nog ummer neet verlaore. Sins de jaore daarteg is in Oss e febrik vaan Unilever, *Unox*, gevesteg. De groetste werkgever evels is de sjemische industrie vaan Akzo Nobel, mèt e medicienfebrik, *Organon*. Ouch de otomatisering is hei vertegewaordeg.

Cultuur vint me oonder mie in 't *Jan Cunen-Museum* en 't theater *De Lievekamp*, meh wijer is de stad dao-in veural sjatpliechteg aon Nijmege en De Bosj.

## Stadsgeziech
Oss is pas mèt de industrieel revolutie groet gewore en heet daan ouch weineg aw gebouwe. Väöl bebouwing besteit oet industrie en arbeiershuiskes. De lèste jaore brik de gemeinte väöl vaan de klein, oonaonzeenlike bebouwing aof veur mier representatief gebouwe neer te zètte.

## Historie
De ierste spoere vaan beweuning goon trök tot oongeveer 2900 veur Christus. In 1069 weurt Oss veur 't iers geneump, in 'ne breef vaan paus Alexander II. Nao herhaoldeleke plunderinge besluut heertogin Johanna van Braobant de plaots in 1399 stadsrechte te verleine. 't Oontwikkelt ziech evels neet tot 'n echte stad. Nao de Tachtegjäöregen Oorlog kump Oss oonder Staots besteur, en weurt 't katholicisme verboje. Oss vèlt neet oonder de Hierlekheid Ravenstein, 'n soort vaan zelfstendege ministaot. In 1757 en 1831 brant de stad gooddeils aof (wat ouch de oorzaak is vaan 't klein aontal aw gebouwe). In de ierste helf vaan de twintegste iew kump de stad op es industrieel centrum en greujt ze explosief. Nao d'n oorlog wèt ze die positie te behawwe. Vaanaof 't ind vaan de jaore '70 kump de Socialistische Partij op in Oss, oonder leiing vaan Jan Marijnissen. De partij is aonvenkelek radicaal links en heet häör wortele in de industrie, veural 't Unox-febrik. Es de partij ziech modereert weurt ze al gaw de groetste vaan hiel Oss; dit maak Oss tot ein vaan de meis linkse gemeintes vaan Nederland. In 1994 weure de gemeintes Berghem en Megen aon Oss touwgevoog, in 2003 volg Ravenstein, in 2011 Lith. In 2015 kump 't dörp Geffen vaan de opgelufde gemeinte Maasdonk bij Oss.

## Gebore in Oss
* Michel van der Aa, componis
* Samuel van den Bergh, oondernummer
* Bas van de Goor, volleyballer
* Marc van Hintum, vootballer
* Jan Marijnissen, politicus
* Lilian Marijnissen, politicus
* Ruud van Nistelrooy, vootballer

## Externe link
* Website vaan de gemeinte

## Note
Zutphen

**Zutphen** (Nedersaksisch: *Zutfent*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, aon d'n IJssel, mèt 46.380 inwuners (1 juli 2005). Ander kerne in de gemeinte zien Bronsbergen, Warken en Warnsveld.

## Stadsfuncties
Oondanks ziene rillatief gering gruutde heet Zutphen e paar veurnaom besteurleke functies, die 't verkraog in 't begin vaan de negentiende iew wie 't nog rillatief groeter waor. Zoe is d'n tribbenaol vaan dees regio in Zutphen gevesteg, wie ouch de poliesacademie. Sommege höbbe d'n tribbenaol nao 't väöl groeter Apeldoorn wèlle verplaotse; dit heet me evels aofgebloze. In Zutphen vint me ouch de *Hanzehal*, woe eveneminte wie de *Jaarbeurs van het Oosten* georganiseerd weure.

## Stadsgeziech

Oondanks zwoere besjaojing in d'n Twiede Wereldoorlog heet de binnestad vaan Zutphen väöl middeliewse en ander aw monuminte bewoerd. 't Bekindste is de Groete of Sint-Walburgiskèrk, begós in romaanse stijl, oetgebouwd in de gotiek, en mèt de bereumde *Librije*, 'n aw bibliotheek. Ander kèrke zien de Broederenkerk en de Nieuwstadskerk. Ouch zien väöl reste vaan de aw walmör bewoerd gebleve, veural 'n aontal bolwerke en poorte.

## Historie
De aajdste spoere vaan beweuning goon trök tot in de Roemeinsen tied. De nederzètting Zutphen is waorsjijnlik gestiech in de vreug Middeliewe; de naom is aofgeleid vaan *súd fenna*, "zuidven". In de negende iew woort Zutfen geplunderd door de Noormanne. In 1046 woort Zutfen es graofsjap in lein gegeve door de bisjop vaan Utrei. Dit graofsjap bleef bestoon tot 1136, wie 't aon Gelre kaom. De plaots, die e veurnaom handelscentrum woort, oontwikkelde ziech tot stad en kraog in 1190 stadsrechte vaan Otto van Gelre. Es Hanzestad oontwikkelde Zutfen ziech in de loup vaan de daartiende en veertiende iew ummer sterker, en 't breide ziech ouch zoe oet tot stadsvergroeting nudeg waor. In 1349 weujde in de stad 'n pesepidemie, woevaan de Joede de sjöld kraoge.

Vaanaof de zestiende iew raakde de stad dudelek op de achtergrond, zoewel door de opkoms vaan stei als Arnem en Zwolle es ouch door d'n Tachtegjäöregen Oorlog, dee ummer wiiselende bezèttinge en väöl opeinvolgende belegeringe mètbrach. Wie de stad in 1591 in Nederlandse hen kaom begós prins Maurits van Oranje ze te versterke. Ouch nao d'n Opstaand behoolt 't dee status, en vaanaof 1700 woort de vesting zelf sterk oetgebreid. De status vaan vestingstad woort officieel vasgelag en dat beteikende tot de stad neet moch greuje, tot ze in 1874 vaan dit gans verawwerd predikaot verlos woort.

## Gebore in Zutphen
* Inge Diepman, presentatrice
* Robert van Gulik, oteur en diplomaot

## Extern linke
* Website vaan de gemeinte Zutphen
* Kijkopzutphen.nl - foto's vaan Zutphen
Kèrk

* Kèrk (religie) ies de naam van 'n religieus gemeinsjap die in Jezus Christus geluif.
* Kèrk (geboew) ies ein geboew woa-in 'n religieus gemeinsjap bie-ein kump veur 'n ièredeens of godsdeensoefening.
6 juli

**Heiligedaag van [[Maria Goretti]]**

## Gebeurtenisse
* 1483 - Richard III weurt keuning van Ingeland. 
* 1785 - In de Vereinigde Sjtate weurt de dollar unaniem es geldeinheid gekoze.
* 1885 - Louis Pasteur tes veur de ièrsjte kièr zien vaccin tege hóndsdölheid. 
* 1917 - In de Ièrsjte Waereldoorlog verovere Arabische troepe ónder Thomas Edward Lawrence ("Lawrence of Arabia") Aqaba van de Turke.
* 1923 - De gróndwèt van de Sovjetunie traet in wèrking. 
* 1928 - In New York wirt veur 't eësj ein 'sjpraekende' film vertoand: *The Singing Fool*.
* 1934 - De Andorrese regering reup de Rus Boris Skossyrev oet tot keuning.
* 1939 - In 't kader van de antisemitische politiek van de Nazi's were de lètste juudse óndernumminge in Duutsjland gesjlote. 
* 1944 - Bie 'ne brand in 'n circus in Hartford (Connecticut) kómme 168 luuj um en rake d'rsj 700 gewónd. 
* 1957 - John Lennon en Paul McCartney treffe ziech veur 't ièrsj in Woolton bie Liverpool.
* 1964 - Malawi verklaort ziech ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek. 
* 1967 - Nigeria vèlt Biafra binne; de Briafra-oorlog begint. 
* 1975 - De Comore were ónaafhenkelik van Frankriek. 
* 1988 - 't Booreiland Piper Alpha in de Noordziè weurt door 'n explosie en de dao-opvolgende brand verwoes. 167 wèrknummersj kómme um. 
* 1989 - Um 45 seconde nao 7 veur hauf 2 sjnachs waor 't 01:23:45 6/7/89.
* 1998 - Viktor Orbán weurt veur d'n ierste kier premier vaan Hongarije

## Gebore
* 1686 - Antoine de Jussieu, Franse fysicus en botanicus (gestorve 1758)
* 1884 - Willem Marinus Dudok, Nederlandse arsjitek (gestorve 1974)
* 1907 - Frida Kahlo, Mexicaanse sjilderes (gestorve 1954)
* 1935 - Tenzin Gyatso, de vièrtiènde Dalai Lama
* 1937 - Vladimir Ashkenazy, Russische pianis
* 1944 - Bernhard Schlink, Duutsje sjriever
* 1946 - George W. Bush, Amerikaanse politicus, 43ste president van de Vereinigde Sjtate
* 1946 - Sylvester Stallone, Amerikaanse acteur
* 1955 - Johan Vande Lanotte, Belzje politicus
* 1958 - Jennifer Saunders, Britse actrice en comedienne
* 1967 - Heather Nova, zangeres en gitariste, gebore op de Bermuda-eileng
* 1968 - Gordon, Nederlandse zenger en discjockey
* 1975 - 50 Cent, Amerikaanse rapper
* 1996 - Celia Barquín, Spaonse golfster (gestorve 2018)

## Gesjtorve
* 1415 - Jan Hus, Boheemse christelike religieuze dènker en hervörmer
* 1535 - Thomas More, Britse humanis en sjtaatsman
* 1553 - Edward VI, keuning van Ingeland
* 1854 - Georg Ohm, Duutsje natuurkundige
* 1893 - Guy de Maupassant, Franse sjriever
* 1902 - Maria Goretti, Italiaanse heilige
* 1916 - Odilon Redon, Franse sjilder
* 1962 - William Faulkner, Amerikaanse sjriever
* 1971 - Louis Armstrong, Amerikaanse jazztrompetis en zenger
* 2005 - Claude Simon, Franse sjriever
* 2018 - Shoko Asahara, Japanse religieuze leismaan en terroris (68)
7 juli

**[[Nationale fièsdaag]] op de [[Solomonseileng|Solomon Eileng]]**

## Gebeurtenisse
* 1456 - Jeanne d'Arc weurt gerehabiliteerd door paus Callixtus III en häör veroordeiling weurt netig verklaord. Zie waor in 1431 geëxecuteerd.
* 1543 - Franse troepe valle Luxemburg binne. 
* 1668 - Isaac Newton promoveert aan 't Trinity College in Cambridge.
* 1972 - De Nederlandse regering besjlies um 't gebruuk van soft drugs neet miè te vervolge.
* 1974 - Nederland verluus de finale van 't WK vootbal mèt 2-1 van Wes-Duutsjland. 
* 1978 - De Solomon Eileng were ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek.
* 1996 - Richard Krajicek wint es ièrsjte Nederlander de finale van 't tennistoernooi Wimbledon.
* 1998 - In 't Texaans Jasper weurt door sympatisante vaan de Ku Klux Klan 'n racistische en sadistische maord op 'ne zwarte mins gepleeg. De sjöldege zalle later ter doad veroordeild were.
* 2005 - In Londe were terroristische aansjlaeg in 't openbaar verveur gepleeg, woabie 56 doaje valle.

## Gebore
* 1053 - Shirakawa, 72e keizer van Japan
* 1119 - Sutoku, 75e keizer van Japan
* 1860 - Gustav Mahler, Oasteriekse componis en dirigent
* 1887 - Marc Chagall, Russische sjilder
* 1894 - Georges Lemaître, Belzje weitensjapper
* 1940 - Ringo Starr, Britse drummer van The Beatles
* 1947 - Gyanendra van Nepal, keuning van Nepal
* 1970 - Erik Zabel, Duutsje fietsrenner
* 1980 - Michelle Kwan, Amerikaanse kunssjaatster

## Gesjtorve
* 574 - Paus Johannes III
* 1304 - Paus Benedictus XI
* 1307 - Keuning Edward I van Ingeland
* 1572 - Keuning Sigismund II van Pole
* 1890 - Henri Nestlé, Duutsje óndernummer
* 1930 - Arthur Conan Doyle, Britse sjriever
* 1972 - Talal, keuning van Jordanië
8 juli

**Heiligedaag van [[Kilianus]] en volgelinge**

## Gebeurtenisse
* 1497 - Vasco da Gama veurt mèt veer sjepe weg oet de have Rastello bie Lissabon um India te vinge. 
* 1810 - Napoleon annexeert de Nederleng.
* 1889 - 't Ièrsjte nummer van de *[[Wall Street Journal]]* kump oet.
* 1966 - In Burundi zèt prins Charles Nadizeye ziene pap, keuning Mwambutsa IV, aaf en besjtieg zelf de troan es Ntare V van Burundi.

## Gebore
* 1621 - Jean de la Fontaine, Franse sjriever van fabele
* 1838 - Ferdinand von Zeppelin, Duutsje oetvinger van de zeppelin
* 1867 - Käthe Kollwitz, Duutsje grafisch kunstenares, sjilderes en beeldhouwster
* 1958 - Kevin Bacon, Amerikaanse acteur
* 1961 - Toby Keith, Amerikaanse countryarties (gestorve 2024)
* 1964 - Linda de Mol, Nederlandse presentatrice
* 1991 - Virgil van Dijk, Nederlandse voetballer

## Gesjtorve
* 975 - Keuning Edgar van Ingeland
* 1153 - Paus Eugenius III
* 1695 - Christiaan Huygens, Nederlandse astronoom, wis- en natuurkundige
* 1822 - Percy Bysshe Shelley, Britse sjriever
* 1990 - Hans Faverey, Nederlandse diechter
* 1994 - Kim Il Sung, leijer van Noord-Korea
* 2018 - Oliver Knussen, Britsen dirizjènt en componis
9 juli

**9 juli** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 190en daag vaan e gewoen jaor en d'n 191e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 175 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n **heilegedaag vaan de [[Martelere vaan Gorinchem]]**.

## Gebeurtenisse
* 455 - Avitus weurt oetgerope tot keizer van 't Wes-Romeins Riek.
* 1540 - Keuning Hendrik VIII van Ingeland lièt zien huwelik mèt Anna van Kleef netig verklaore.
* 1816 - Argentinië verklaort ziech ónaafhenkelik van Sjpanje.
* 1918 - Bie 'n treinboetsing van 2 passagierstreine in Nashville (Tennessee) kómme 101 luuj um en rake d'rsj 171 gewónd. 
* 1922 - Johnny Weissmuller zjwump de 100 maeter in 'n nuuj waereldrecord van 58,6 seconde, en ies daomèt de ièrsjte miensj ónder de minuut op de 100 maeter vrieje sjlaag.
* 1943 - Amerikaanse, Canadese en Britse troepe veure 'n invasie oet op 't Italiaans eiland Sicilië.
* 1951 – Laos weurt lid van de UNESCO.
* 1982 - 'n Boeing 727 sjtort neer in Kenner, Louisiana. Alle 146 inziettende en ach luuj op de grónd kómme um.
* 1999 - Groate sjtudentebetoginge in Teheran (Iran). 
* 2002 - Drieënvieftig Afrikaanse leng vereinige ziech in de Afrikaanse Unie.

## Gebore
* 1249 – Kameyama, 90e keizer van Japan
* 1819 - Elias Howe, Amerikaanse oetvinger van 't nièjmesjien
* 1898 - Gerard Walschap, Belzje sjriever
* 1928 - Federico Bahamontes, Sjpaanse fitserenner
* 1929 - Keuning Hassan II van Marokko
* 1932 - Donald Rumsfeld, Amerikaanse politicus
* 1935 - Wim Duisenberg, Nederlandse econoom, politicus en bankeer (gesjtorve 2005)
* 1935 – Mercedes Sosa, Argentiense zangeres
* 1939 - Piet Vroon, Nederlandse psycholoog, hoagleëraar en auteur (gesjtorve 1998)
* 1937 - David Hockney, Britse sjilder
* 1947 – O.J. Simpson, Amerikaanse football-sjpeler en acteur
* 1951 - Max van Weezel, Nederlandse journalis (gestorve 2019)
* 1956 - Tom Hanks, Amerikaanse acteur
* 1969 - Volkert van der Graaf, Nederlandse maordenaer van Pim Fortuyn
* 1976 - Jochem Uytdehaage, Nederlandse sjaatser

## Gesjtorve
* 1746 – Keuning Filips V van Sjpanje
* 1797 – Edmund Burke, Ingelsje sjriever, filosoof en politicus
* 1850 - Zachary Taylor, twelfde president van de Vereinigde Sjtate
* 1880 – Paul Broca, Franse antropoloog en arts
5 juli

**Heiligedaag van [[Antonius Maria Zaccaria]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Venezuela]]**

## Gebeurtenisse
* 1687 - Isaac Newton zie *[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]* weurt gepubliceerd.
* 1811 - Venezuela verklaort ziech es ièrsjte Zuud-Amerikaans land ónaafhenkelik van Sjpanje.
* 1830 - Frankriek vèlt Algerije binne.
* 1865 - William Booth riech de *Christian Mission* op, 't later Leger des Heils. 
* 1884 - Duutsjland vèlt Kameroen binne.
* 1922 - In Nederland vinge de ièrsjte verkezinge mèt actief vrouwekeesrech plaats.
* 1943 - In de Twiède Waereldoorlog begint de Sjlaag um Koersk.
* 1946 - De bikini weurt geïntroduceerd.
* 1950 - De Knesset nump de Wèt van Truukkièr aan, woadoor alle Juudde 't rech kriege nao Israël te emigrere.
* 1962 - Fraankriek erkint Algerije es oonaofhaankeleke staot.
* 1970 - Bie Toronto sjtort 'n Douglas DC-8-vleegmesjien van Air Canada neer; alle 108 luuj aan boord sjterve.
* 1975 - Kaapverdië weurt ónaafhenkelik van Portugal.
* 1980 - Björn Borg wint veur de viefde kièr achterein 't tennistoernooi van Wimbledon. 
* 1996 - 't Sjaop Dolly, 't ièrsjte gekloonde zoogdeer ter waereld, weurt gebore.

## Gebore
* 1717 - Peter III, keuning van Portugal
* 1886 - Willem Drees, Nederlandse minister-president
* 1886 - Felix Timmermans, Belzje sjriever
* 1889 - Jean Cocteau, Franse kunstenaer
* 1900 - Bernardus Johannes Alfrink, Nederlandse kardinaal
* 1911 - Georges Pompidou, president van Frankriek
* 1946 - Gerard 't Hooft, Nederlandse natuurkundige en Nobelprieswinnaer
* 1965 - Sergio, Belzje zenger en televisiepresentator
* 1979 - Amélie Mauresmo, Franse tennisster
* 1996 - 't Sjaop Dolly, 't ièrsjte gekloonde zoogdeer ter waereld

## Gesjtorve
* 1044 - Sámuel Aba, keuning van Hongarije
* 1539 - Anthony Maria Zaccaria, Italiaanse heilige
* 1826 - Thomas Stamford Raffles, sjtiechter van Singapore
* 1833 - Joseph Nicephore Niépce, Franse oetvinger, ein van de oetvingersj van de fotografie
* 1948 - Petrus Josephus Mattheus Aalberse, Nederlandse politicus
* 1969 - Walter Gropius, Duutsj-Amerikaanse arsjitek en óntwerper
Merel

De **Merel**  (**maelder**, **maerelink**, in sommege dialekte *maeële* en *blaon* geneump), *Turdus merula*,  is 'ne vogel oet de femilie liesters, orde Zaankveugel, oet 't geslach *Turdus*. Heer kump algemein veur in Europa, zoewel in de natuur es in cultuurlandsjappe en steideleke umgeving.

## Kinmèrke
Merele zien veugel vaan oongeveer 25 cm laank. De mennekes zien gaans zwart (natuurlek oetgezoonderd de albinomerele), boete de bek en 't ougrendsje, die oranje of duustergeel zien, en de pu. 't Verekleid vaan de vruiwkes is broen mèt spikkele. 't Menneke heet 'n eufonisch leed, wat 'r dèks varieert; te deile kump dat doortot heer zien aajd leed gaw vergit. Merele leve gemeinlik solitair, aanders es beveurbeeld spriewe, en vörme minder gaw plaoge. Ze oonderhawwe 'n territorium wat door 't menneke verdeideg weurt.

Ze veuje ziech veural mèt versjèllende insekte (wespe, vlege, kevers) en pieringe, meh ouch wel mèt besse en zelfs minselek aofval. De eigensjap tot ze alles wat klein genoog is kinne ete en vertere heet de soort zoe sterk gemaak.

## Verspreijing
De merel kump veur in gans Europa ten zuije vaan de Poolcirkel en in 't groetste deil vaan Azië. Op aander plaotse is 'r door de mins mètgenómme of oetgezat; zoe vörmp 'r in Australië en Nui-Zieland zelfs 'ne plaog (vaanwege de naïef populaties vaan inheimse diersoorte dao).

In Nederland en 't Belsj trif me de veugel algemein aon. Vreuger evels waor de merel beperk tot de bos; 't verdwijne vaan de Nederlandse bosse heet daan ouch veur 'nen enormen trökgaank gezörg. Vaanaof de negentiende iew kaom d'n umkier en woorte de bieste cultuurvolgers. De merel dee 't bos bewoent is ouch in gering maote 'nen trèkvogel; de stadse merel is staandvogel gewore. De merel is allewijl in Nederland de meis veurkoumende vogel (gemete in breujpare).

## Veurtplanting

't Breujseizoen vaan de merel doort vaan ind miert tot ind juni, en in dee langen tied lègk 't vruiwke twie tot drei kier eier, ederskier veer of vijf, törkwaas mèt zwarte spikkele vaan kleur. 't Nes weurt gemaak in 'ne boum, stroek of kaanjel, oet tekskes en mos. 't Breuje doort twie weke. Daonao weure de jónge nog twie weke gevoojd door allebei de awwers.
Comore

De **Comore** (officieel (Shikomor): **Udzima wa Komori**; (Arabisch) **الاتحاد القم**; (Frans) **Union des Comores**) is e land en 'n eilandegróp ten weste vaan Afrika. Ze besteit oet drei eilen: Grande Comore, Mohéli en Anjouan. Bovedeen claimp 't land Mayotte, wat nog ummer oonder Frans bewind steit. De Comore zien oontstande op 'nen hotspot op 't breukvlak vaan 't Afrikaans continent en zien relatief joonk. Daodoor koume ouch vulkaonoetbarstinge veur.

## Demografie
De Comore zien sterk gearabiseerd en geïslamiseerd. Op Mayotte (wat door de Comore geclaimp weurt) tröf me wel väöl katholieke aon. De volkstaol veur de mieste bewuners is 't Shikomor, feitelek e dialek vaan 't Swahili. Daoneve weure ouch Arabisch, Frans en 't neet-officieel Malagasy väöl gebruuk.

De Comore is ei vaan de ermste len vaan de wereld. De mieste wèrkgelegeheid vint me in de landbouw, meh väöl lui zien werkeloes.

## Historie
Vaan de vreug historie vaan de Comore is wieneg bekind. Ze stoonte door de iewe heer oonder versjèllende invlode, zoe zien ze klaorbliekelek door de Bantoes binnegevalle, en höbbe ouch de Austronesiërs en de Arabiere de eilen bezeuk. Wie e groet gedeilte vaan de ooskös vaan Afrika zien zoe de Comore gearabiseerd.

In 1505 bezeukde de Portugeze de arsjipel. Vaanaof 1841 tot aon 1912 brachte de Franse de eilandegróp ummer mie oonder hun gezag, woebij de Arabische handelere ingezat woorte veur plantages te behiere. Väöl vaan dit systeem is intak gebleve, wat de oongeliekheid in 't land versterk heet. In 1973 woort in 'n resolutie vasgelag tot de Comore oonaofhenkelek zouwe weure, meh allewel tot es streefjaor 1978 waor aongegeve woort oetindelek al op 6 juli 1975 door 't Comorees parlemint de oonaofhenkelekheid oetgerope. Mayotte verzat ziech daotege, en in e referendum gehawwe in 1976 stumde zelfs mie es 99% tege oonaofhenkelekheid vaan Frankriek en aonsleting bij de Comore.

In 1997 verklaorde de eilen Anjouan en Mohéli ziech oonaofhenkelek vaan Grande Comore. Wie 't de regering neet lökde de orde te herstèlle begós de Afrikaanse Unie, oonder auspicië vaan Thabo Mbeki, mèt oonderhandelinge die es compromis inheelte tot de eilen otonomie zouwe kriege. In 2005 woort de wèt die dat regelt ingeveurd.
MVV

**MVV Mestreech** (officieel sinds 2011 *Maatschappelijke Voetbalvereniging Maastricht*, vaanaajs *Maastrichtse Voetbalvereniging*; in de volksmoond *us MVV'ke*) is 'n ierstedevisievoetbalclub mèt es toesbasis Mestreech. De club is opgeriech in 1902 es *MVV'02*, meh oontstoont in häören huidege vörm in 1978, aonvaankelek es aofsplitsing vaan de mojervereineging. Sinds 1961 speult MVV in *[[De Geusselt]]*, daoveur vaanaof 1911 in *[[De Boschpoort]]*.

MVV heet jaorelaank in de ieredivisie vaan 't Nederlands voetbal gespäöld, meh degradeerde in 2000. In de jaore denao kaom de club, wie wel mier betaold-voetbalclubs, ouch nog in groete financieel probleme. Dat brach de Mestreechse börgemeister Gerd Leers oetindelek in 2003 detouw de gemeinteleke subsidie aon MVV te stoppe. De financieel probleme hele aon, wat tot angs veur faillissemint leide. In 2010 woort de sjöld gesaneerd, boenao de club esnog 'n financieel injectie vaan de gemeinte kraog. Wel mós MVV 't seizoen 2010/11 mèt ach punte aoftrèk beginne, 'n straaf vaan de KNVB veur financieel wanbeleid. In de jaore vaan financiëlen tegeslaag góng 't ouch sportief zier oondermaots; de lèste jaore späölt MVV ieder in de subtop of middemoot. Toch deit 't nog wel dèks aon de naocompetitie mèt.

## Rizzeltaote sinds 1958

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.

## Externe link
*Officieel site vaan MVV
Kèrkwiejing

De **kèrkwiejing** ies 'n plechtige handeling door de biesjop bie 't in gebroek numme van 'n kèrkgeboew. Dat gebeurt tiedens 'n ièredeens of Heilige Mès same mèt de parochiane. Ouch es 'n bepaald geboew in de aafgeloupe tied 'n profaan functie haet gehad vingk de wiejing plaats. De Biesjop zalft dan ónder miè de moere en zegent de ruumde mèt wiewater. Eder jaor weurt dees kèrkwiejing herdach es *In anniversario dedicationis* (latien). Nao de kèrkelike viering vingk dan, in de plaats van de parochie, de kèrmes (kèrkmès) plaats. 
De kèrk krieg eine eige besjermheilige: de petroanheilige geneump. De kèrk dreug vervolgens de naam van deze heilige. Ziene sjterfdaag weurt eder jaor in 'n viering herdach en dan volg d'r dèks processie en kèrmes.
Kloaster

'n **Kloaster** of **abdij** ies 'n geboew, woa katholieke kloasterlinge van 'n bepaalde orde of congregatie gemeinsjappelik leve aan de hand van vasgesjtèlde reigelsj. De bedoeling ies meistal um op dees meneer beter de evangelische volmaakheid  te bereike.

De kloasterlinge zint georganiseerd in kloasterordes, religieus gemeinsjappe, die door de Paus zint erkènd. De lede lègke plechtige geloftes aaf van ermooj, gehuèrzaamheid en kuisheid en leve volges 'ne vasgesjtèlde reigel. In ein kloaster wone óf manne (patersj, monnikke of broedersj) óf vrouwe (moniale, zuustersj of nónne). Aan kop van zoan gemeinsjap sjteit de abt (abdis) of priorin.

## Naam
'n  Kloaster krieg o.m. de naam van de kloasterorde. Veurbeelde zin:
* Sint-Benedictusberg of de Abdij va Mameles, bie Mameles in de gemeinte Vols.
* Benedictiener kloaster, b.v Keizersberg in Leuve en d'r abdij va Stavelot in Belsj
* Clarissekloaster.
* Cisterciënzerkloaster, b.v. de abdij van Val-Dieu bie Aubel in Belsj
* Trappistekloaster, b.v. Sleve vrouw van de Onbevlekde óntvangenis in Tegele en de  Libösj bie Ech.
* Norbertienerkloaster, b.v. abdij van Averbode in Belsj
* Franciskaner kloaster, b.v. in Brokem in Valkeberg
* Jezuïetekloaster.
* Dominicaner kloaster
* Montfortaner kloaster.
* Brigittinessekloaster, b.v. Kloaster Maria Hart in Weert.

## Bekènde kloastersj en abdije in de [[Euregio Maas-Rien]]
* Abdij va Mameles bie Viele gemeinte Vols
* Rolduc bie Kirchroa
* Abdij van Val-Dieu bie Aubel
* Abdij van Averbode
* Abdij van Sint Truiden
* Abdij van Kolen bie Sint Truiden

## Externe link
* https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_Kl%C3%B6ster 'n lies van kloastersj en abdije