open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clara Eggink

**Clara Hendrika Catharina Clementine Helène Eggink** (Utrech, 18 aprèl 1906 - Scheveningen, 3 miert 1991) waor 'n Nederlandse diechteres, sjriefster en vertaolster. Neve häör eige werk woort ze veural bekind door häör associatie mèt inkel bekinde manneleke diechters.

## Biografie
In 1925 maakde Clara Eggink, daan indexamekandidaot veur de HBS, kinnes mèt de bekaans twinteg jaor awwere J.C. Bloem, rieksgecommitteerde veur de exames. 't Jaor dao-op trouwde ze. ze kraoge same ei keend. In 1932 sjeide 't paar. Daonao trouwde Eggink nog mèt Jan Campert en mèt Hans Ivens (broor vaan Joris Ivens). Tössedoor kaom ze toch weer trök bij Bloem. Ind 1957 vestegde ziech in 't vaardörp Kalenberg (in de kop vaan Euverijssel). Bloem kaom bij häör woene; ze bleve noe tot zienen doed in 1966 same. Zelf bleef ze dao nog jaore woene. Nao nog e paar jaor in Voorschoten (provincie Zuid-Holland) góng ze in 1982 nao 't Rosa Spierhuis, e hoes veur bejaorde kunstenere in Laren (provincie Noord-Holland). Ze storf op 1991, 84 jaor aajd, in Scheveningen.

## Werk
Eggink publiceerde in 1934 häören ierste bundel; nog diverse aandere volgde. Mer ei gediech vaan häör is bekind gewore, "Doodenmarsch voor Rotterdam", wat geschreven woort kort nao 't Bombardemint op Rotterdam en nao d'n oorlog door Henriëtte Bosmans op meziek woort gezat.

### Poëzie
* 1934 - *Schaduw en water*
* 1938/40 - *Het schiereiland*
* 1941 - *De vrouw en de cormorant* 
* 1941 - *Landinwaarts*
* 1954 - *De rand van de horizon*
* 1975 - *De tederheid die de stilte is*
* 1983 - *Verzen - vroeg en laat*

### Proza
* 1953 - *Kleine grapjes van grote mensen*: verhäölkes euver sjrievers
* 1960 - *De merkwaardige reizen van Henriëtte en [[Alexandrine Tinne]]*
* 1961 - *Gewoon mensen*
* 1962 - *Een Rotterdams kind en andere ontmoetingen*
* 1977 - *Leven met J.C. Bloem*: biografische sjets
* 1979 - *In Afrika*
* 1980 - *Kind*

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Clara_Eggink&oldid=44180025 dees versie].*

### Rifferenties


## Externe link
* Clara Eggink in de DBNL
Rhijnvis Feith

**Rhijnvis Feith** (Zwolle, 7 fibberwarie 1753 (duip) - ouch dao, 8 fibberwarie 1824) waor 'ne Nederlandse sjriever en diechter.

## Biografie
Rhijnvis Feith stamde oet e regentegeslach oet Elburg en waor insegs keend vaan Pieter Feith en Elsabé Spaar. D'n oongewoene naom *Rhijnvis* ('nen twiestammege Germaanse naom; 't ierste is wel lètterlek de revier de Rijn, dewijl 't lèste deil es 'wies' moot weure opgevat) kump in de femilie Feith tot op d'n huiegen daag veur. In 1769 góng heer rechte studere in Leiden, boe heer al nao ei jaor promoveerde. In 1772 trouwde heer mèt Ockje Groeneveld. Ze zouwe same nege kinder kriege. Rhijnvis woort in 1780 belastingoontvaanger en bleef dat tot 1814.

In dezen tied vaan groeten oonrös in de Rippubliek sloot Feith ziech aon bij de patriotte. Heer waor neet per se tege de stadhawwer, wel evels tege de aristrocratie. Heer hóng in deen tied de ideeë vaan de Verleechting aon, die heer ouch aon 't stadsbestuur veurlag. In fibberwarie 1787 woort heer geïnstalleerd es börgemeister vaan Zwolle, meh mós die positie zeve maond later nao de Pruse interventie weer opgeve.

Rhijnvis Feith woort in 1816 tot ridder in de Orde vaan de Nederlandse Liew beneump. Heer storf in 1824, einen daag nao zienen 71en verjaordaag. Heer woort begraove in de Michaelskèrk in Zwolle, meh woort later herbegraove op de Algemein Begraofplaots aon de Meppelerstraatweg, umtot heer ummer um hygiënische reies tegen 't begraove in de kèrk had gepleit.

## Werk
Feith zien belaankriekste werke stamme nog oet d'n achtienden iew. Zien romans *Julia* en *Fanny, een fragment* woort jaorelaank väöl geleze. Heer waor in zienen tied 'ne belaankrieken aonhaanger vaan 't sentimentalisme, 'n aon de Sturm und Drang verwante struiming die 't geveul centraol zat. Ouch in de negentienden iew, d'n tied vaan de romantiek, woort heer dao-um hendeg bewoonderd. Mèt de opkoms vaan de Tachtegers waor ziene naom gaw veurbij: dees generatie diechters zaog niks in zie sentimenteel proza.

Allewijl is vaan Rhijnvis Feith veural nog ei gediech of leed bekind: "Uren, dagen, maanden, jaren", gezaank nommer 160 oet de bundel *Evangelische gezangen*, woort tot deep in d'n twintegsten iew väöl mèt Aajdjaor gezoonge.

### Lies vaan werke
* *Het ideaal in de kunst* (1782)
* *Verhandeling over het heldendicht* (1782)
* *Fanny, een fragment* (1783)
* *Julia* (1783; briefroman)
* *Brieven over verscheidene onderwerpen* (6 deile, 1784–1793)
* *Thirsa, of de zege van de godsdienst* (1784; tragedie)
* *Dagboek mijner goede werken* (1785)
* *Ferdinand en Constantia* (2 deile, 1785)
* *Lady Johanna Gray* (1791)
* *Het graf* (1792)
* *Bijdragen ter bevordering der schoone kunsten en wetenschappen* (3 stökker, 1793–1796; mèt Jacobus Kantelaar)
* *Ines de Castro* (1793; tragedie)
* *Oden en gedichten* (5 deile, 1796–1814)
* *De ouderdom* (1802)
* *Brieven aan Sophie* (1806)
* *Verlustiging van mijnen ouderdom* (1818)
* *De eenzaamheid en De Wereld *(1821)
* *Verhandelingen* (1826)

## Bron
*Dit artikel baseert ziech op ziene Nederlandstaolegen tegenhaanger, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhijnvis_Feith_(auteur)&oldid=51913147 dees versie].*
Vicky Francken

**Vicky Francken** (18 miert 1989) is 'n Nederlandse diechteres.

Ze brach häör jäög door in Bäöge (Noord-Braobant) en góng daonao Frans en vertaolwetensjap studere aon de universiteit vaan Utrech. Nao häör aofstudere góng ze aon 't werk es vertaolster Frans en Ingels.

Al in häör tienerjaore publiceerde Francken poëzie, die in tiedsjrifte wie 't *[[Hollands maandblad]]*, *[[Tirade]]* en de *[[Revisor]]* woort gepubliceerd. Häör debuut *Röntgenfotomodel* kaom oet in 2017; dit beukske woort bekroend mèt de C. Buddingh'pries veur poëziedebute en de Jo Peters-Poëziepries.

## Bibliografie
* *Röntgenfotomodel* (2017)

## Prieze
* 2006 - Write Now!-pebliekspries
* 2008 - Meander Diechterspries
* 2017 - C. Buddingh'pries
* 2018 - Jo Peters-Poëziepries

## Rifferenties
Petrus Augustus de Génestet

**Petrus Augustus de Génestet** (Amsterdam, 21 november 1829 - Rozendaal, 2 juli 1861) waor 'ne Nederlandsen diechter en theoloog.

## Biografie
De Génestet verloor op joonge leeftied zien awwers en góng inwoene bij ziene noonk, de sjèlder Jan Adam Kruseman. Heer leet ziech aon 't Atheneum in Amsterdam en 't remonstrants simmenarie tot dominee vörme en woort in 1852 iers in Moordrecht, daan in Delft berope. Datzelfde jaor trouwde heer in Bloemendaal mèt Henriette Bienfait, en brach heer zie debuut *Eerste gedichten* oet. Henriette en heer zouwe veer kinder kriege.

In 1859 storve zien vrouw en eint vaan zien kinder aon de tering. Zelf had heer dao toen ouch al las vaan; daorum naom heer oontslaag es predikant. Zien lèste jaore brach heer veural in Amsterdam ('s winters) en Bloemendaal ('s zomers) door. In 1861 storf heer in Rozendaal (provincie Gelderland), boe heer ouch begrave ligk.

## Werk
De Génestet weurt dèks tot de domineesdiechters gerekend, umtot heer dat vaan beroop waor. Zie werk is evels wezelek aanders es dat vaan Bilderdijk of Beets. Dit hingk same mèt ziene remonstrantse, vrijzinnegen achtergroond. Väöl vaan zie werk is satirisch vaan aard; dèks (neet ummer) in de vörm vaan epigramme. Daoneve sjreef heer ouch euver historische en religieus oonderwerpe, wie in zienen tied gebrukelek waor. Veur 't historisch werk leet heer ziech door Lord Byron inspirere. Bekind is noe veural nog 't gediech "Boutade", boe-in heer ziech euverdreve aofzèt tegen 't Nederlands klimaot.

De Génestet stoont bij leve in hoeg aonzien. Zelfs Conrad Busken Huet, 'ne criticus dee normaal zier wieneg mèt Nederlandse diechters op had, waardeerde zie werk en heel 'n touwspraok op zien begraofenis. Ouch nao zienen doed bleef heer nog laank populair; pas nao d'n Oorlog raakde heer vergete.

### Werkelies
Inclusief postuum oetgaves.

* *Eerste gedichten* (1852)
* *Leekedichtjens* (1860)
* *Laatste der eerste* (1861)
* *Over kinderpoëzy* (1865)
* *Dichtwerken* (verzaomelband, 1869)
* *Sint-Nikolaasavond* (1903)
* *Fantasio en de Mailbrief* (1911)
* *Nagelaten brieven* (1976)
* *Jeugdbrieven* (1987)

## Bron
*Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Petrus_Augustus_de_G%C3%A9nestet&oldid=48501874 dees versie].*

### Rifferenties


## Extern links
Werk vaan De Génestet op de Nederlandstaolege Wikisource
Zwitsers hierevoetbalèlftal

't **Zwitsers hierevoetbalèlftal** vertrejt Zwitserland in internationaol voetbalmatche. 't Team weurt gereguleerd door de Zwitserse voetbalboond (ASF-SFV).

## Historie
Zwitserland späölde op 12 fibberwarie 1905 zienen ierste match, en wel tege Fraankriek. 't Land zien prestaties verbeterde gestiedeg, en bij de Olympische Speule vaan 1924 haolde 't de zèlvere medaje. Ouch op de ierste WK's deeg 't team good mèt: in 1934, 1938 en 1954 (wie 't WK in eige land waor) haolde 't de kwartfinaal. Daonao vele de prestaties evels tege: vaanaof 1970 haolde 't land jaorelaank 't WK neet en ouch 't Europees kampioensjap bleef boete bereik.

In 1994 deeg Zwitserland veur 't iers in 28 jaor weer mèt; 't haolde de achste finaal. Datzelfde rizzeltaot haolde 't team op de WK's vaan 2006 en 2014. Indrök maakde 't èlftal op 't EK 2016, wie 'n nui generatie mèt veural allochtoon speulers (dèks vaan de Balkan) waor opgestande.
Symbioas

**Symbioas** (oet 't Grieks: συν: *same*, βιοσις: *laevend*) is inne oarsjprunkelike beteikenis 't langdoerig samelaeve van twiè of mièr organisme van versjillende saorte, wobie de samelaeving veur te minste ei vanne organisme gunstig of zelfs nuèdzakelik is. De versjillende partners heite *symbionte*. De groatste partner weurt ouch waal gashièr geneump. Es 't mit eine symbiont neet good geit, den is 't good meugelik det det veur d'n angere symbiont sjajelik is.

Symbioas weurt (in Europa) döks allein gebroek inne beteikenis van weerzijds veurdeilige co-existentie. Symbioas weurt veur alle vörm van samelaeving gebroek es 'n taengestèlling toet parasitisme. Predatie is geine vorm van symbioas, noch van parasitisme.

Endosymbioas is 'ne vorm van symbioas, wobie 'n organisme tösje de celle of zelfs in de celle van 'ne gashièr laef. Volges de endosymbiontetheorie zeen eukaryote óntsjtange inne evolutie door dit versjiensel van endosymbioas.

## Indeiling
In Europa is dees beteikenis van symbioas in lièr- en studiebeuk verangerd toet 'n synoniem van mutualisme. 

Symbioas is de brèdste beteikenis ómvatj:
* mutualisme: symbioas in inger zin; de samelaeving van de twiè laevesvörm is veur bei saorte gunstig of zelfs nuèdzakelik;
* commensalisme: de klèndere symbiont profiteert van de gashièr, meh dae óngervindj dao gei naodeil aan;
* amensalisme of antibioas: d'n eine remp 't laeve van d'n angeren aaf, zónger zelf daovan e veur- of naodeil te óngervinje.
Cassiopeia (starebeeld)

**Cassiopeia** (afkorting Cas) is 'n starebeeld wat op de breidte vaan de Benelux 't gaanse jaor is te zien, 't is circumpolair. 't Starebeeld is ziechbaar es 'n groete W.

## Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* Schedar (α, *alpha Cassiopeiae*)
* Caph (β, *beta Cassiopeiae*)
* Cih (γ, *gamma Cassiopeiae*)
* Ruchbah (δ, *delta Cassiopeiae*)
* Segin (ε, *epsilon Cassiopeiae*)
* Achird (η, *eta Cassiopeiae*)
* Marfak (θ, *theta Cassiopeiae*)

## Wat is wijer te zien?
Cassiopeia bevat de reste vaan de door Tycho Brahe bestudeerde supernova SN 1572 en de sterke radiobron Cassiopeia A.

't Starebeeld bevat ouch de Zielnevel en Hartnevel.

## Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
* Cepheus
* Hagedis (*Lacerta*)
* Andromeda
* Perseus
* Giraffe (*Camelopardalis*)

## Mythologie
In de Griekse mythologie is Cassiopeia de keuningin vaan de Ethiopiërs. Zie waor de vrouw vaan Cepheus en de mam vaan Andromeda.
Adeleer (starebeeld)

**Adeleer** (*Aquila*) is 'n starebeeld wat aon d'n hiemel aon de Mèlkweeg ligk.

De Mèlkweeg is hei door doonker wolke in twie deile gesplits. 't Starebeeld, wat door de zier helder staar Altair op zomeraovende gemekelek in 't zuie aon d'n hiemel is te vinde, ligk in 'n gebeed wat door 'ne kleine verrekieker beloert wiemelt vaan de stare.

De Adeleersnevel bevindt ziech, oondanks de naom, in 'n aander starebeeld.

## Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* Altair (α, *alpha Aquilae*)
* Tarazed (γ, *gamma Aquilae*)
* Deneb el Okab (ζ+ε, *zeta + epsilon Aquilae*)
* Theta Aquilae
* Alshain (β, *beta Aquilae*)

## Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
* Pijl (*Sagitta*)
* Hercules
* Slangendreger (*Ophiuchus*)
* Slang (*Serpens*)
* Sjèld (*Scutum*)
* Baogsjötter (*Sagittarius*)
* Steinbok (*Capricornus*)
* Watermaan (*Aquarius*)
* Dolfijn (*Delphinus*)
Hayabusa 2 (ruimtesonde)

**Hayabusa 2** is 'n Japanse ruimtesonde en d'n opvolger vaan Hayabusa 1. De lancering voont plaots op 4 december 2014. De sonde bereikde 1999 JU3 *Ryugu*, 'n type C-planetoïde, op 27 juni 2018 en zie zal dao zoe'n 18 maond laank oonderzeuk verriechte. De trögkkier is gepland veur 2020.

## Plan
Volgens planning kaom de sonde in juni 2018 aon bij zien doel. Naotot 't oppervlaak in kaart is gebrach zalle twie klein robotwegelkes, Minerva 2 en de Duitse Mascot, gelos weure. Daonao zal de sonde twie kier lande op 't oppervlaak en vingergroete projectiele aofsjete, boedoor klein puinwolke zalle oontstoon, boe-oet moonsters verzameld kinne weure. e Groeter, ongeveer 2,2&nbsp;kg zwoer botsliechaam mèt kopere punt zal ouch aofgesjote weure um 'ne groetere krater te make en zoe 'n idee te kriege vaan wat ziech deeper oonder 't oppervlaak bevindt.

't Vertrek vaan de planetoïde is gepland veur december 2019. De sonde zal daan 'n jaor later same mèt de moonsters trögkkiere.

## Zuug ouch
* OSIRIS-REx - 'n soortgelieke missie vaan NASA.

## Rifferenties
Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)

De **[[Nobelpries]] in de [[Literatuur]]** weurt eder jaor touwgekind door de Zweedse Academie aon sjrievers die bezunder weerdevol bijdraoge aon de wereldliteratuur höbbe gelieverd. Dat hoof neet per se fictie/bellettristiek te zien; ouch wetensjappeleke oteurs koume in aonmerking. Veural in de beginjaore góng de veurkäör oet nao geëngageerde sjrievers, in lijn mèt 't testamint vaan Alfred Nobel wat 'verluf idealisme' wouw beloene. Wie de aander Nobelprieze weurt ouch de literatuurpries in oktober bekind gemaak en normaal gezeen in december oetgereik.

Opmerking: Olga Tokarczuk kraog de pries eigelek nog veur 2018 al touwgekind. Door e sjandaol binnen 't Nobelcomité besloot me in dat jaor evels vaan touwkinning aof te zien en in 2019 twie laureaote aon te wieze.
Leonard Bernstein

**Leonard (geb. ''Louis)'' Bernstein** (Lawrence (Massachusetts), 25 augustus 1918 — New York, 14 oktober 1990) waor 'nen Amerikaanse componis, dirizjènt, pianis en oteur.

Heer debuteerde in 1943 es dirizjènt bij de New York Philharmonic, boe heer de res vaan zie leve aon verboonde zouw blieve. Es dirizjènt vaan dat orkes waor heer decennia laank 'ne leiende figuur in 't Amerikaans meziekleve. Zie verdeenste ligk oonder mie in 't weer in de mode bringe vaan Gustav Mahler (dee nao zienen doed boete Nederland gooddeils waor vergete). Ouch stoont heer ope veur moderne meziek. Zoe gónge diverse orkeswerke vaan Charles Ives, dèks jaore naotot ze waore gecomponeerd, oonder Bernstein in premier.

Es componis sjreef heer in 'ne get conservatieve stijl, boe-in heer de populaire meziek vaan zienen tied combineert mèt klassieke vörmprincipes. Zie bekindste werk is d'n opera-echtege musical *[[West Side Story]]*; aander belaankrieke werke zien zien twie symfonieë, de *Mass* (e werk, gebaseerd op de kathelieke mès, boe-in heer zien eige (oon)geluif in verkint) en de *Chichester Psalms*.
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (22 december 1984 in Halmstad) is 'ne Zweedse zenger, producent en DJ.

## Discografie
### Albums
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Compilaties
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Singles
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)" (Victor Leksell) (2023)

### Remixes
* Verka Serduchka – "Dancing Lasha Tumbai" (2007)
* Alex C. feat. Y–ass – "Du hast den schönsten Arsch der Welt" (2007)
* Loituma – "Ieva's Polka (Ievan Polkka)" (2007)
* Dr. Bombay – "Calcutta 2008" (2007)
* Alina – "When You Leave (Numa Numa)" (2008)
* Basshunter – "Crash & Burn" (2013)
* Arash feat. T-Pain – "Sex Love Rock n Roll (SLR)" (2014)

## Extern linke

* Officiële website
Andromeda (starebeeld)

**Andromeda** (afkorting And) is ein vaan de 48 starebeelde besjreve door de Grieks-Romeinse starekundege Claudius Ptolemaeus en ein van de 88 moderne starebeelde. Andromeda is te vinde aon de noordeleke hiemelkoepel. Het is op de breidte vaan de Benelux gedeiltelek circumpolair.

't Starebeeld daank ziene naam aon Andromeda, de dochter van Cepheus en Cassiopeia, keuning en keuningin van de Ethiopiërs. Ze weurt door Perseus gered vaan 't ziemoonster Ceto. Andromeda is 't prominentst te zien in 't naojaor op 't noordelek haafroond, same mèt aander starebeelde mèt naome oet de verhaole vaan Perseus. Door zien noordeleke declinatie is Andromeda allein ziechbaar ten noorde vaan 40° vaan de zuieleke breidtegraod; veur woernummers die weier nao 't zuie stoon vèlt 't oonder de horizon. 't Is ein vaan de groetste starebeelde, mèt 'n gebeed van mie es 722 veerkante graode. Dit is mie es 1400 kier de gruutde vaan de Maon, 55% vaan de gruutde vaan 't groetste starebeeld, Hydra, en mie es 10 kier de gruutde vaan 't kleinste starebeeld, Crux.

De helderste staar, Alpheratz, is 'n dobbelstaar die ouch weurt mètgerekend in 't starebeeld Pegasus. Alamak is 'n kleurrieke dobbelstaar en daomèt 'n belaankriek doel veur amateurstarekiekers. Mirach is 'ne roeje reus, en zjus ziechbaar mèt 't bloete oug. 't Bekindste objek in Andromeda is de Andromedanevel, 't diechsbijzijnste stèlsel bij de mèlkweeg en ein vaan de helderdere Messierobjekte. Aander fletsere stèlsels, boeoonder M110, M32 en NGC 891 ligke ouch in Andromeda. NGC 7662, 'n planetaire nevel, is ziechbaar door de telescoop es 'n helder blauw objek.

## Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* Alpheratz (α, *alpha Andromedae*, ouch bekind es Sirrah)
* Mirach (β, *bèta Andromedae*)
* Alamak (γ,*gamma Andromedae*)
* 3 Andromedae
* Adhil (ξ, *xi Andromedae*)

## Wat gief 't hie nog mie te zien?
### Andromedanevel
Andromeda bevat de Andromedanevel (*M31*), 'n extragalactisch stèlsel met spiraolvörmige struktuur, oongeveer te vinde in 't verlengde vaan de lijn tösse *bèta* en *mu* Andromedae. 't Is 't diechsbijgelege groetere starestèlsel en is op doonker nachte ziechtbaar mèt 't bloete oug. 't Is daomèt op 'nen aofstand vaan 2,2 miljoen leechjaor 't weidst verwijderde objek wat v'r vaanaof de Eerd zoonder hölpmiddele kinne woernumme.

Weier vint me hei ouch de spiraalnevel ''NGC&nbsp;891'', dat me op ziene kant betrach, boedoor 't ziechbaar weurt tot de nevel doorsnoje weurt door 'n lijn vaan stöbwolke in 't vlak vaan de spiraalerm.

### De Andromedide
Tösse 15 november en 6 december liek de meteorezwerm de Andromedide oet dit starebeeld te koume, mèt 'n maximum op 20 november. Deze zwerm weurt geassocieerd mèt de komeet vaan Biela.

## Aongrenzende starebeelde
(met de wijzers van de klok mee)
* Cassiopeia
* Hagedis (*Lacerta*)
* Pegasus
* Vissen (*Pisces*)
* Driehoek (*Triangulum*)
* Perseus


Plaetje:Andromeda - Prodromus astronomiae 1690 (5590389).jpg|'t Starebeeld Andromeda op 'n kaart vaan Johannes Hevelius, 1690
Beker (starebeeld)

**Beker** (*Crater*, afkorting Crt) is 'n klein starebeeld aon de zuieleke hiemel, maar nog ziechbaar op de breidte vaan de Benelux. Beker is ein vaan de 48 starebeelde besjreve door de Grieks-Romeinse starekundege Claudius Ptolemaeus. 't Duid 'ne beker aon dee weurt geassocieerd mèt de god Apollo, en dee op de rögk vaan Hydra de waterslang steit.

## Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* *delta Crateris* heet magnitude 3,56.
* Alkes (α, *alpha Crateris*)

## Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
* Liew (*Leo*)
* Sextant (*Sextans*)
* Waterslang (*Hydra*)
* Raof (*Corvus*)
* Maog (*Virgo*)

## Wat is wijer te zien?
In dit starebeeld vins te:
* 't Crater 2 dwergsstarestèlsel
* de spiraolstèlsels NGC 3511 en NGC 3981
* 't balkstarestèlsel NGC 3887
* de quasar RX J1131.
Ove (starebeeld)

**Ove** (*Fornax*, afkorting For) is 'n oonopvallend starebeeld aon de zuierhiemel. 't Kump op de breidte vaan de Benelux koelek bove de zuieleke horizon oet en is slech te zien.

## Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
* Fornacis (α, *alpha Fornacis*)
* Beta Fornacis (β)
* Nu Fornacis (ν)

## Wat is wijer te zien?
In dit starebeeld vins te:
* 't spiraolvörmeg starestèlsel NGC 1425
* de balkspiraolstèlsels NGC 1097, NGC 1350 en NGC 1365
* de elliptische starestèlsels NGC 1387 en NGC 1427
* de lensvörmeg starestèlsel NGC 1316.

## Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
* Walvès (*Cetus*)
* Beeldhouwer (*Sculptor*)
* Phoenix
* Eridanus (Rivier Eridanus)
Stef Blok

**Stephanus Abraham Blok** of **Stef Blok** (Emmeloord, 10 december 1964) is 'ne Nederlandse politicus en d'n allewijle minister vaan Boetelandse Zake vaan de Nederlandse regiering oonder 't Kabbinèt-Rutte III. Heer is lid vaan de VVD, die op EU-niveau deil oet maak vaan de liberale partij ALDE.

Heer greuide op in Leie en woort lid vaan de VVD in 1988. Neet laank daonao studeerde heer aof es dokter in bedrijfskunde aon de Rieksuniversiteit Groninge. Vaan 1994 bis '98 waor heer lid vaan de gemeinteraod vaan Nieuwkoop en de lokale fractieveurzitter vaan de VVD. Daonao woort heer lid vaan de Twiede Kamer en bleef dat bis 2012. Ouch waor heer in de lèste twie jaor vaan die periood de fractieveurzitter vaan de VVD. In 2012 woort heer aongeweze es minister veur Woene en Rieksdeens (Minister voor Wonen en Rijksdienst). Heer bleef die pos behawwe veur bis 2017, boenao heer veur e jäörke de pos vaan minister veur Veilegheid en Justitie bekleide. Sinds 2018 is heer Minister vaan Boetelandse Zake. Heer waor d'n oetindeleke vervenger vaan Halbe Zijlstra, dee es minister vaan Boetelandse Zake in e sjandaol terech waor gekomme naotot heer bleek geloge te höbbe euver de inhajd vaan 'n reie gegeve door de Russische prizzendent Vladimir Poetin.

## Polletiek positie
Stef Blok steit bekènd um zien adhesie veur 't vrije merret dinke en 't opprimere vaan de euverheid in 't daogeleks leve. Daomèt weurt heer dus gezien es 'ne klassieke liberaal. Heer waor eine vaan de ierste kamerleje dee oongenutege bezuineginge in de cultuurindustrie es centraol polletiek positie op ziech naom. Al in 2004 trok heer aondach vaan de media mèt dees stèlling. Pas nao de ikkenomische crisis vaan 2008 (de Eurocrisis veurop) woort door zien partij, de VVD, beslote in 2011 werkelek proont te bezuinige op cultuur.

## Opspraok
Op 18 juli 2018 kaom Stef Blok in opspraok, meh inkele maonde naotot heer 't ministersjap vaan Boetelandse Zake op ziech had genomme. Heer bleek in 'n geslote rendez-vous vaan ambassadäörs controversiële sjampsjeut te höbbe gemaak euver versjèllende etniciteite en len, vlöchtelinge en multiculturalisme. Zoe had heer gezach:

Daobij zach heer ouch tot Suriname 'ne zoegenaomde failed state is ('ne staot dee neet functioneert in 't besjerme vaan börgers en stabiliteit creëere). 'n Aander opmerking die veur kritiek zörgde waor:

Dit veroerzaakde väöl kritiek vaanoet zoewel Nederlandse media es de Surinaomse staot. De Surinaomse regiering leet weite officiële excuses te verwachte vaan Blok. Wijers stèlde heer tot de vlöchtelingecrisis neet kin weure opgelos door alle EU-lidstaote te dwinge vlöchtelinge aon te nömme. Deils waor dat te verwiete aon vlöchtelinge, umtot Oos-Europa neet leefbaar zou zien. Oonder drök vaan veural de linkse partije GreunLinks, SP en PvdA moos Stef Blok nao 'n excuusbreef ziech gaon verdedige in d'n Twiede Kamer op 5 september 2018.

## Brónne
* Nederlandstaolege Wikipedia
* Blok moet in Kamer uitleg geven over omstreden uitspraken (Nederlands, *Blok mót in Kamer oetlègk geve euver umstreie oetspräök*), NRC Handelsblad (5-9-2018).
San Marinees hierevoetbalèlftal

't **San Marinees hierevoetbalèlftal** vertreujt San Marino in internationaol voetbalmatche. 't Team weurt gereguleerd door de nationaol fidderatie FSGC, die sinds 1988 bij de UEFA en de FIFA is aongeslote. Sindsdeen heet 't team extreem wieneg succes gehad en dèks mèt groete ciefers verlore. De prestaties waore door d ejaore heer zelfs nog minder es die vaan aander dwergstaote in Europa; dit maak 't Sanmarinees team eint vaan de slechste nationaol èlftalle op de wereld. Per 24 oktober 2024 steit 't team 210e op de FIFA-Wereldraanklies, ofwel gans oonderaon.

San Marino späölt zien toesmatche in 't San Marino Stadium in Serravalle.

## Historie
De San Marinese voetbalboond stamp oet 1931, meh pas jaore later woort serjeus werk gemaak vaan e nationaol èlftal. In 1986 woort veur 't iers 'n èlftal opgestèld, wat op 28 miert vaan dat jaor aontrooj tege 't Canadees Olympisch èlftal (0-1 verlees). In 1988 kaom de boond bij de FIFA en de UEFA en kóste de matche vaan 't team ouch officieel weure erkind.

Sindsdeen heet San Marino ziech veur alle groete toernoje ingesjreve. Noets kaom 't team in de buurt vaan kwalificatie, en miestens indegde 't team puntloes oonderaon. Groete teams hole soms hendeg oet tege San Marino: zoe won Duitsland in 2006 mèt 0-13 en zat Nederland in 2011 'nen indstand vaan 11-0 neer. Wienie e groeter team neet of neet gemekelek vaan San Marino wint, kin dat zwoer gevolge höbbe veur de favoriete. Zoe stapde Gary Johnson, coach vaan Letland, in 2001 op naotot zie team mèt 1-1 geliek had gespäöld tege San Marino.

D'n ierste kier tot 't team 'ne match won waor op 28 aprèl 2004, in 'ne vrundsjappeleke match tege Liechtenstein (1-0). Twinteg jaor laank bleef dee stoon es insegste euverwinning vaan San Marino, meh de UEFA Nations League vaan 2024/25 brach dao verandering in. In 'n gróp mèt Liechtenstein en Gibraltar won 't lendsje twie kier vaan Liechtenstein, boe-oonder eine kier oet. Mèt ouch nog e geliekspäöl tege Gibraltar haolde 't team zeve punte en de ierste plaots in gróp 1 vaan de D-devisie. Dees campagne zörgde veur e hemfelke noviteite, boe-oonder d'n ierste competitieve wins, d'n iersten oetwins en d'n ierste kier tot 't land örges es ierste indegde (tot daan touw waor 't ummer es alderlèste geïndeg). Door dit succes promoveerde San Marino nao gróp C.

Recordinternational is Matteo Vitaioli, dee sinds 2007 98 kier veur 't land is oetgekoume (per 19 november 2024). Topscoorder is Andy Selva, dee tösse 1998 en 2016 veur San Marino späölde en in 74 matche 8 kier scoorde.

## Rifferenties
Vrundsjappeleke match

'ne **Vrundsjappeleke match** is, veural bij teamsporte, 'ne match tösse twie teams dee gein oonderdeil vaan e toernooj oetmaak en boe geinen titel of pries mèt te pakke vèlt. D'n inzat is dus allein wins of verlees vaan deen eine wèdstrijd. 't Begrip **oefenmatch** is oongeveer synoniem mèt *vrundsjappeleke match*; 't idee is tot zoe'n matche veural bedoeld zien um 't team in vörm te hawwe.

## Voetbal
In 't voetbal waore in 't begin alle matche vrundsjappelek. 't Gaof nog gein competities, en clubs späölde dèks op aofspraok tegenein. 'n Club kós beveurbeeld in de gezèt doen zètte: "[Club A] daag [club B] oet veur 'ne match op [datum]". Pas wie links en rechs mie voetbalclubs woorte opgeriech, begós me dit systematischer aon te pakke; iers in Ingeland, later ouch op 't continent en in Zuid-Amerika. 't Ierste officieus Nederlands kampioensjap woort gehawwe in 't sezoen 1888/89; in 1898/99 voont 't ierste kampioensjap oonder de NVB plaots. Ouch de opriechting vaan bekertoernoje maakde de vrundsjappeleke match ummer mie euverbojeg. Allewijl zien vrundsjappeleke matche, zeker bij topteams, zeldzaom; ze vinde veural nog in 't zomerreces plaots of op bezunder meminte (beveurbeeld de eupening vaan e nui stadion).

Bij interlandvoetbal ligk dit aanders. Dit kraog pas nao 1900 vaste voot aon de groond boete de Britse eilen, en matche tösse nationaol teams waore es regel vrundsjappelek. Langen tied gaof 't allein op de Olympische Speule 'n interland-voetbaltoernooj. Nao 1930, mèt de opriechting vaan 't Wereldkampioensjap hierevoetbal, kaom dao veraandering in. Toch späölde me dao tössedoor nog gere losse matche. Pas mèt de inveuring vaan 't Europees kampioensjap en aander continentaol bekertoernoje, boe teams ziech ouch weer veur móste kwalificere, raakde de kalender ech vol. Zoe späölde tot en mèt 1968 't Belsj en Nederland eder jaor tegenein, meh besloot me daonao mèt die traditie te breke.

Oefenmatche bleve frequint um de loker in de kalender op te völle, en ouch um trainers te laote experimentere zoonder e groeter doel op 't speul te zètte. De belaankstèlling veur vrundsjappeleke matche waor evels door de koms vaan WK's en EK's hendeg klein gewore; dèks móste teams speule veur slech gevölde stadions en bleve adverteerders ouch weg umtot te wieneg lui de match op de tv zaoge. Diverse confidderaties beslote tot de opriechting vaan *Nations Leagues*, boe-in diverse len in poules mèt oongeveer eve sterke tegestanders woorte ingedeild. De UEFA Nations League góng in 2018 vaan start; de CONCACAF zal in 2019 mèt zien eige versie volge. Es gevolg heivaan zalle echte oefenmatche nog mer incidenteel weure gespäöld.
Megleno-Roemeens

't **Megleno-Roemeens** (otoniem: *Vlăheshte*) is 'n Romaanse taol gesproke in e klei gebeed op de grens tösse Noord-Macedonië en Griekeland. 't Huurt tot de Oos-Romaanse taole en is ing verwant aon 't (Daco-)Roemeens, 't Aroemeens en 't Istro-Roemeens. Soms weure al dees taole es dialek vaan 't Roemeens gezeen. 't Megleno-Roemeens weurt soms tot 't Aroemeens gerekend; dit gebäört evels mie op geografisch es op taolkundege grun. In 2002 had de taol nao sjatting zoe'n 5.000 sprekers.

## Woengebeed
Aon de Griekse kant weurt Megleno-Roemeens gesproke in e paar dörper in de distrikte Pella en Kilkis, allebei deil vaan de provincie Macedonië. Aon de kant vaan de Noord-Macedonië weurt de taol in 'ne smale stroek laanks de Griekse grens gesproke. In ei dörp, Huma, sprik zelfs de mierderheid vaan de bevolking de taol nog.

Nao d'n Ierste Wereldoorlog zien diverse sprekers geëmigreerd. Vlache (sprekers vaan Roemeens-echtege taole op de Balkan) krege vaan de Roemeense regering 't rech op trökkier; e hemfelke Megleno-Roemene heet dao gebruuk vaan gemaak. Hun naozaote woene veural in 't dörp Cerna, boe nog zoe'n 1.200 lui de taol spreke. Aander sprekers zien zoonder twiefel nao Turkije gemigreerd; 't geit hei daan um lui die moslim waore gewore.

## Kinmerke
In vergelieking mèt 't Aroemeens steit 't Megleno-Roemeens minder wied aof vaan 't Roemeens oet Roemenië. 't Zouw evels te gemekelek zien um vaan 'n euvergaanksdialek te spreke. Um 't beginne heet 't Megleno-Roemeens mie Slavische lienwäörd, dewijl 't Aroemeens veural oet 't Grieks heet geliend. In de klaanklier valle get dinger sterk op. Zoe heet 't Megleno-Roemeens, in tegestèlling tot zien zöstertaole, lang vocaole. Ze weure mèt macrons aongegeve (ā, ē, ī, ō, ū). Wijer vèlt op tot de *ǎ* en de *â* ziech tot *o* höbbe oontwikkeld (*câmp* > *comp* 'veld'). Oonbeklemtoende klinkers aon 't begin vaan e woord zien gemeinelek verdwene (*eram* > *ram* 'iech waor').

## Dialekte
Drei dialekte of tóngvalle weure oondersjeie: 't noordelek dialek (veural in de Noord-Macedonië), 't centraol dialek en 't dialek vaan Karpi, 'n zuieleke enclaaf.

## Extern links
* ****
Gewoen jaor

E **gewoen jaor** is op ónger mie de Gregoriaanse en de Juliaanse kalender e jaor wat gei sjrikkeljaor is en 'gewoen' 365 daag tèlt.

Zuug veur kalenders:

* Gewoen jaor wat op maondig begintj
* Gewoen jaor wat op daensdig begintj
* Gewoen jaor wat op goonsdig begintj
* Gewoen jaor wat op dónderdig begintj
* Gewoen jaor wat op vriedig begintj
* Gewoen jaor wat op zaoterdig begintj
* Gewoen jaor wat op zóndig begintj
Kosovaars hierevoetbalèlftal

't **Kosovaars hierevoetbalèlftal** vertreujt Kosovo in internationaol voetbaltoernoje. 't Weurt gereguleerd door de Kosovaarse voetbalboond FFK. Sinds 2016 is de boond aongeslote bij de FIFA en de UEFA, zoetot de Kosovaarse èlftalle aon internationaol matche kinne mètdoen.

## Historie
Nao 't oetereinvalle vaan Joegoslavië kaome in Kosovo nationalistische sentiminte op, en al in 1993 woort 'n officieus èlftal opgestèld wat vrundsjappelek tege Albanië späölde. Nao de Kosovo-oorlog in 1999 woort Kosovo de facto aofgesjeie vaan Servië, en gónge Kosovaarse speulers ouch neet zoe gaw mie in 't Joegoslavisch, Servisch-Montenegrijns of Servisch èlftal speule. (Sommege Kosovaars-Servische speulers dege dit nog wel.) In 2002 woort veur 't iers nao d'n oorlog 'n èlftal opgestèld, wat obbenuits vrundsjappelek tege Albanië späölde. De koumende jaore späölde dit team nog diverse aander matche, oonder mie tege Saoedi-Arabië boe 't in 2007 mèt 1-0 vaan won.

Naotot Kosovo ziech in 2008 oonaofhenkelek verklaorde vaan Servië, perbeerde de sportboond lid te weure vaan de internationaol voetbalboonde. Dat waor hendeg controversieel, umtot neet alle len - ouch neet alle Europese len - Kosovo es land erkinne en zoe'n acceptatie groete politieke gevolge kós höbbe. Oetindelek besloot de FIFA in 2014 vrundsjappeleke matche tege Kosovo touw te stoon. De ierste match oonder de nuie regel waor op 5 miert vaan dat jaor toes tege Haïti (0-0). In september 2015 besloot de UEFA tot gein bezwoere mie bestoonte tegen e lidmaotsjap vaan Kosovo. Op 3 mei 2016 kaom Kosovo, es 55e en veurluipeg lèste land, bij de UEFA. Tien daog later volgde aonsleting bij de FIFA.

De acceptatie vaan Kosovo, zoewie die vaan Gibraltar drei jaor ieder, waor zoe controversieel gewees tot de UEFA besloot in principe allein nog VN-lidstaote op te numme. Dit zouw beteikene tot Greunland, wat ouch aonsleting bij de groete boonde euverweug, neet welkom zouw zien.

't FIFA-lidmaotsjap vaan Kosovo kaom op tied om 't team aon de kwalificatie veur 't WK vaan 2018 te laote mètdoen. 't Team woort ingedeild in poule I, mèt oonder mie Iesland en Kroatië. Kosovo indegde stief oonderaon, mèt mer ein inkel puntsje (oet tege Finland gehaold) en doelciefers vaan 3-24. Op de UEFA Nations League vaan 2018 bleek evels tot ze zeker veuroetgónge. Waore ze bij de loting nog 't daarde zwaakste team vaan Europa, aon 't ind vaan de grópsfaas góng Kosovo mèt 14 punte en doelciefers vaan 15-2 souverein nao devisie C.
Gewoen jaor wat op zóndig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[zóndig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1905, 1911, 1922, 1933, 1939, 1950, 1961, 1967, 1978, 1989, 1995, 2006, 2017, 2023, 2034, 2045, 2051, 2062, 2073, 2079, 2090
Gewoen jaor wat op daensdig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[daensdig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1901, 1907, 1918, 1929, 1935, 1946, 1957, 1963, 1974, 1985, 1991, 2002, 2013, 2019, 2030, 2041, 2047, 2058, 2069, 2075, 2086, 2097
Gewoen jaor wat op goonsdig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[goonsdig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1902, 1913, 1919, 1930, 1941, 1947, 1958, 1969, 1975, 1986, 1997, 2003, 2014, 2025, 2031, 2042, 2053, 2059, 2070, 2081, 2087, 2098
Gewoen jaor wat op maondig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[maondig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1906, 1917, 1923, 1934, 1945, 1951, 1962, 1973, 1979, 1990, 2001, 2007, 2018, 2029, 2035, 2046, 2057, 2063, 2074, 2085, 2091
Gewoen jaor wat op vriedig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[vriedig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1909, 1915, 1926, 1937, 1943, 1954, 1965, 1971, 1982, 1993, 1999, 2010, 2021, 2027, 2038, 2049, 2055, 2066, 2077, 2083, 2094, 2100
Gewoen jaor wat op zaoterdig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'ne [[zaoterdig]]** haet de volgende kalender:
('t Ierste waeknómmer is neet ingevöld. Is 't veurgaonde jaor 'n sjrikkeljaor, dan ènjig 't op waek 53, en angers op 52.)

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1910, 1921, 1927, 1938, 1949, 1955, 1966, 1977, 1983, 1994, 2005, 2011, 2022, 2033, 2039, 2050, 2061, 2067, 2078, 2089, 2095
Gewoen jaor wat op dónderdig begintj

E **[[gewoen jaor]]** op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender **wat begintj mit 'nen [[dónderdig]]** haet de volgende kalender:

## Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1903, 1914, 1925, 1931, 1942, 1953, 1959, 1970, 1981, 1987, 1998, 2009, 2015, 2026, 2037, 2043, 2054, 2065, 2071, 2082, 2093, 2099
Maondag

De **maondag** is 'nen daag vaan de week. Vaanajds is 't d'n twieden daag vaan de week; door de praktijk in christeleke len om op de zondag te röste is de maondag feitelek d'n ierste weekdag gewore.

De naom *maondag* is 'n lienvertaoling vaan 't Latiens *Lunae dies* daan wel 't Aajdgrieks ἡμέρᾱ Σελήνης (*hèmera Selènès*). De maon waor in 't Ptolemeïsch stèlsel ein vaan de zeve planete. 't Astronomisch symbool veur de maon ☽︎ woort veural vreuger ouch es teike veur de maondag gebruuk. Es gevolg daovaan gelt de maondag al vaanajds es 'nen oongelöksdaag. Maondagskinder zouwe in hun leve väöl oongelök höbbe en 'n groete kans höbbe veur bröl te weure.

Mèt de maondag zien neet väöl religieus gebruke verboonte. Wel höbbe de mierdaogse christeleke fieste Paose en Pinkstere vaste gebruke op maondag (Twiede Paosdaag resp. Twiede Pinksterdaag). In 't seculier leve gelt de maondag dèks es de minsten daag vaan de week, umtot me daan nao e weekend weer moot wèrke. Bris oonderzeuk heet aongetuind tot (in eder geval in Ingeland en Wales) op maondag mie lui zelfmaord begoon es op aander daog, en ouch mie lui ziech deen daag kraank melde.

Kleinhandelere zien op maondagmörge dèks geslote, umtot ze in tegestèlling tot arbeiers en employés ouch op zaoterdag wèrke.
Dinsdag

D'n **dinsdag** is 'nen daag vaan de week. Vaanajds is 't d'n daarden daag vaan de week; in de gaankbare werkweek is 't d'n twieden daag.

De naom *dinsdag* kump vaan de Germaanse god *[[Tiwaz|Tiw/Týr]]*, de god vaan 't twiegevech en gerechtegheid. In 't Latien hèt d'n dinsdag *Martis dies*, in 't Aajdgrieks ἡμέρα Ἄρεως (*hèmera Areôs*); de Germane stèlde Mars dus geliek mèt Tiw. Toch is d'n daag neet direk nao de god Mars geneump, meh nao de planeet. 't Symbool veur de planeet Mars (♂, ouch 't symbool veur 't mannelek geslach) woort veural vreuger ouch veur d'n dinsdag gebruuk.

Door zien associatie mèt de planeet Mars weurt d'n dinsdaag vaanajds (in 't volksgeluif en in de astrologie) verboonde mèt mannelekheid en geweld. Daorum kin 't zoewel 'ne gelöksdaag en 'nen oongelöksdaag zien.

'ne Belaankrieke fiesdaag dee op dinsdag vèlt is de Vastelaovend. In de Vereinegde Staote in dinsdag de gewoenen daag veur verkezinge.
Goonsdag

De **goonsdag**, **weunsdag** of **midwoch** (zuug oonder) is 'nen daag vaan de week. Oersprunkelek is 't de veerden daag vaan de week, in de westerse werkweek is 't evels ieder d'n daarde daag.

## Naom en oersprunk
D'n daag is geneump nao de Germaansen oppergod Wodan. De vörm *goonsdag* mèt *g-* vèlt te verklaore oet dissimilatie vaan de [w] en de [u] of [o]; de vörm *Godan* veur Wodan is hei en dao aongetroffe. In 't Latien hèt d'n daag *Mercurii dies*, in 't Aajdgrieks ἡμέρα Ἕρμου (*hèmera Hermou*). Wodan woort in de interpretatio Germanica dus geliekgestèld mèt Mercurius. Euveregens is d'n daag neet direk nao de god geneump, meh nao de planeet Mercurius, zoewie alle weekdaog nao hiemelliechame zien geneump. 't Astronomisch symbool veur de planeet Mercurius ☿ woort veural vreuger ouch es teike veur de goonsdag gebruuk.

Euver 't algemein zeet me in Belsj Limbörg en in 't midde en zuie vaan Nederlands Limbörg (tot aon Remund) *goonsdag*, dewijl me in noordelek Nederlands Limbörg sprik vaan *weunsdag* of *woonsdag*. Oetzunderinge gief 't op allebei: *goonsdag* kump beveurbeeld ouch in Bree veur, dewijl me in Tóngere vaan *weunsdag* sprik.

In 't uterste zuidooste vaan Nederlands Limbörg sprik me vaan *midwoch*. Dee naom, dee ouch in 't Hoegduits algemein is (*Mittwoch*) kump vaan e taboe op 't neume vaan de Germaanse gode. Dit kump in mie taole veur (in oonder mie 't Portugees en 't Russisch weure op de zaoterdag nao alle weekdaog gewoen genommerd) meh in 't Duits vèlt op tot me d'n dinsdag, doonderdag en vriedag oongemeujd heet gelaote.

## Volksgeluif en gebruke
'ne Belaankrieke kèrkeleke fiesdaag is d'n Asselegoonsdag, 't begin vaan de vaste. Sjortelgoonsdag is de goonsdag vaan de Gooj Week, d'n daag boe-op Judas ziech veurnaom um Zjezeke te verraoje. In 't volksgeluif is 't euver 't algemein 'nen oongelöksdaag, meh neet zier sterk.

In Nederland is de goonsdag de gebrukeleken daag veur verkezinge.

## Rifferenties
Donderdag

D'n **donderdag** is 'nen daag vaan de week. 't Is vaanajds de vijfden daag vaan de week, meh in de westerse werkweek gelt 't es de veerden daag.

De naom kump vaan de Germaanse god Donar, d'n eponimische god vaan d'n donder. Oersprunkelek hèt d'n daag *dies Jovis* (in 't Latien) daan wel ἡμέρᾱ Διός (*hèmera Dios*, in 't Aajdgrieks). Donar woort dus geliekgestèld mèt Jupiter. Allewel tot Donar (aanders es Jupiter en Zeus) geinen oppergod is, zien ze wel allemaol god vaan d'n donder. Feitelek is d'n daag neet direk geneump nao de god Jupiter, meh nao de planeet, wie de aander weekdaog. 't Astronomisch symbool veur Jupiter ♃ woort veural vreuger ouch veur d'n donderdag gebruuk.

In de Roems-Kathelieke Kèrk is Witten donderdag 'ne belaankrieken daag. 't Is naomelek d'n daag vaan 't Lèste Aovendmaal, d'n daag tot Zjezeke mèt zien apostele samezaot en daonao door Judas woort verraoje en gearresteerd. Ouch Hiemelvaartsdaag vèlt op 'nen donderdaag, zoe good wie d'n Amerikaanse fiesdaag Thanksgiving Day. Door zien associatie mèt d'n oppergod gelt d'n donderdaag in väöl culture vaanajds es gelöksdaag.
Vriedag

De **vriedag** is 'nen daag vaan de week. Vaanajds waor 't de zèsde weekdaag, meh in de westerse werkweek is 't de vijfde.

Vriedag is verneump nao Frija/Frigge, 'n Germaanse godin die dèks mèt Freyja weurt verwart daan wel geliekgestèld. D'n oersprunkeleke naom is *Veneris dies* in 't Latien en Ἀφροδῑ́της Ἡμέρα (*Aphroditès hèmera*) in 't Aajdgrieks. Frija woort dus geliekgestèld mèt Venus. Dit is neet allein 'n religieus meh ouch 'n taolkundege interpretatie: zoewel *venus* es *frīja* beteikene 'leefde' ('t lèste word is verwant aon *vrije* en *vrund*). In feite is d'n daag neet direk nao de godin geneump, meh nao de planeet Venus. 't Astronomisch symbool vaan die planeet (♀, ouch 't symbool vaan 't vrouwelek geslach) woort veural vreuger ouch es teike veur de vriedag gebruuk.

Vriedag moot vaan oersprunk 'ne gelöksdaag zien gewees, umtot de godin en planeet Venus euver 't algemein gunstege associaties höbbe (leefde, vrei, meh ouch verleiing). Door christeleken invlood is 't evels in väöl culture 'nen oongelöksdaag gewore. Goje Vriedag weurt herdach es d'n daag boe-op Zjezeke aon 't kruus genegeld woort en dit is veur väöl lui de ierste associatie. Veural in de modernen tied is 't bijgeluif wiedverbreid geraak tot me moot oppasse veur Vriedag d'n Daartiende; 'nen daag dee twie oongelöksbringers kruis en daorum bezunder oongelökkeg zouw zien. Op deen daag weure groete beslissinge wie trouwe of e hoes koupe significant minder genome. In de Roems-Kathelieke Kèrk waor 't vaanajds 'ne vastendaag, noe nog (of entans tot veur kort) waor 't oonder kathelieke de gewoente op vriedag vès te ete.

In d'n islam is de vriedag de rösdaag en daag vaan 't gebèd, wie dat in 't joededom de zaoterdag en in 't christendom de zondag is.

In de seculiere wereld heet de vriedag allewijl geunsteger associaties. Sinds me op de zaoterdag neet mie hoof te wèrke, begint op vriedag 't weekend. Op väöl bedrieve is de sfeer get losser. Sommege hantere de Casual Friday; me hoof daan op vriedag neet in pak nao ketoer te koume.
Zaoterdag

De **zaoterdag** is 'nen daag in de week. Oersprunkelek is 't de zevenden daag, meh in de westerse werkweek gelt 't es de zèsde.

In 't Limbörgs en de mieste aander Germaanse taole is dit d'n insegsten daag mèt 'ne Latiensen oersprunk. D'n oersprunkeleke naom is *Saturni dies* (of in 't Aajdgrieks: ἡμέρᾱ Κρόνου *hèmera Kronou*). De mieste weekdaog kraoge 'n vertaoling aon de hand vaan de interpretatio Germanica; de daog woorte geneump nao 'ne god dee me mèt de Romeinse god oet d'n oersprunkeleke daagnaom geliekstèlde. Veur Saturnus kós me in de Germaanse mythologie geinen tegenhenger vinde; daorum naom me de naom sumpelweg euver. Euveregens is de zaoterdag, wie de aander weekdaog, in ierste instantie neet nao de god meh nao de planeet Saturnus geneump. 't Astronomisch symbool veur Saturnus ♄ woort veural vreuger ouch es teike veur de zaoterdag gebruuk.

In tegestèlling tot de aander weekdaog had de zaoterdag al bij de joede 'ne naom: sabbat. Dee naom is ouch in väöl westerse taole in gebruuk, veural (meh neet allein!) wienie me bezwoer maakde tege d'n heidense naom *Saturnus*: *sabatto* in 't Italiaans, суббота *soebbota* in 't Russisch, *Samstag* in 't (Zuid-)Duits. In 't Duits besteit ouch nog de naom *Sonnabend*, dee ziech liet verklaore es 'zoondag-(veur)aovend'.

'ne Christeleke gedinkdaag is Stèlle Zaoterdag, d'n daag veur Paose. De liturgie ligk daan gooddeils stèl; me gedink tot Zjezeke in 't graaf laog en wachde op zien Wederopstanding. Op Stèlle Zaoterdag weurt dèks neet mie gevas, allewel tot 't nog gewoen tot de veertegdaogentied huurt. In 't volksgeluif is de zaoterdag vaanajds 'nen oongelöksdaag. Kronos/Saturnus, de god vaan de veurbijen tied dee zien eige kinder versloond, weurt in verband gebrach mèt d'n doed en duusternis. In 't joededom is de zaoterdag evels 'nen heilegen daag: 't is dao de rösdaag, umtot God volgens 't Sjöppingsverhaol in Genesis nao zès daog de sjöpping aofsloot en bezaog.

Wie in d'n twintegsten iew e twiedaogs weekend algemein woort, kraog de zaoterdag aander associaties. Me associeert häöm allewijl veural mèt vrijen tied en vermaak, in 't bezunder oetgoon. In väöl len weurt ouch gesport op de zaoterdag, al gebruuk me dao dèkser de zondag veur. In 't Nederlands amateurvoetbal weurt dèks op de zaoterdag gespäöld es me um religieus reies zondaogs neet wèlt speule; zaoterdagcompetities gief 't naovenant veural in de Biebelreem.