open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yuval Noah Harari

**Yuval Noah Harari** (Hebreeuws: יובל נח הררי; 24 fibberwarie 1976, Kirjat Ata) is 'nen Israelische militairen historicus, Middeliewe-kinner en professor aon de historische faculteit vaan de Europese Universiteit vaan Jerusalem. Daoneve is heer 'nen aktivis op ’t gebeed vaan de rechte vaan dere, homoseksualiteit en veganisme.

Harari studeerde vaan 1993 bis 98 aon dezelfde Europese Universiteit boe heer noe aktief is. Dao studeerde heer aof in de historie vaan de Middeliewe en legers. In 2002 haolde heer zienen doktoraot in Oxford. Nao zienen doktoraot is Harari ziech gans gaon wije aon transnationale historie en macro-historische oonderwerpe. Dit deej heer in combinatie mèt väöl interdisciplinair oonderzeuk, veural op 't gebeed vaan ikkenemie, technologie en biologie 

Zie veerde book oet 2014 woort'‘ne bestseller dee heer iers op 't Herbreeuws sjreef en daonao op 't Ingels: *Sapiens: A Brief History of Humankind* (Vrij vertaold: *Sapiens: ’n Korte Historie vaan de Mins*). 't Vervolg op dat book kaom oet in 2016: *Homo Deus: A Brief History of Tomorrow* (*Homo Deus: 'n Korte Historie vaan Mörrege*; *Homo Deus* is Latien veur 'ne Godsmins). 't Ierste book hilt ziech bezeg hilt mèt de historie vaan de mins en wie in die historie bepaolde filosofische vraogstökker centraol begoste te staon die neet allein e produk waore vaan de wereld boe-in de homo sapiens leefde mer ouch laankzaom meh zeker 'nen enorme impek begoste te höbbe op de wereld zelf, en op de homo sapiens. 't Twiede book pak dees oontwikkeling op en perbeert de allewijl situatie in te sjatte boe-in veur d'n ierste kier in de historie de groete perbleme veur de homo sapiens neet vaan boete aofkomme (zoewie hoonger en krengdes) mer door de homo sapiens zelf gecreëerd zien (zoewie eerdopwerming en technologie die de mins in veerdegheie liekent in te haole). 't Laot zien wie veer es mins zien gegaange door drei stages vaan geluive: Animalisme ('t geliekstèlle vaan minse aon dere en zelfs aon de ganse natuur), theïsme (wie Jäödom, Christendom en Islam; God centraol zitte en de mins es ‘tössepersoen’ en nao God gesjaope weze situere tösse de Goddeleke wereld vaan God en de Eerdse wereld vaan de diere) en 't humanisme (allein de mins steit nog centraol – al 't aander geluif is bijzaok). De veerde stage die veer lieke in te gaon volges Harari is die vaan 't zoegenaomp Dataisme. Heer stèlt tot die stage al is begós de wereld te dominere, door 'n nui gedachte centraol te zètte: alles, ouch organismes, is algoritme. Data is datgeen wat ech weerde heet in veurspoed. De mins zelf is eigelek meh bijzaok. Wijer stèlt Harari tot sommege lui daankzij technologische veurspoed zawwe kin evoluere tot e nuij soort mins die bove de homo sapiens steit. Harari benaodrök evels tot ’t mesjiens wel gaaroet neet klop tot organismes puur algoritmes zien, mer tot de meiste lui (inclusief biologe) dit wel geluive en daomèt dataiste zien. Harari stèlt tot dit ’n centraole vraog geit weure in de aonkommende iew: *Is alles in de wereld algoritme?*

## Brónne
De Rössischtaolege versie vaan dit artikel en 't Ingelstaoleg Wikipedia-artikel vaan *Homo Deus: A Brief History of Tomorrow*.
Discoursanalyse

Discoursanalyse ies, zoawie de naam al verraojd, de cultureel-antropologische en sociolinguïstische weitesjap die ziech bezeg hilt mit 't analysere van 'nen discours, de oarsjpruk van 'ne bepaalden discours en de gevolge van daen discours. 

Discourse kinne gans breid mer ouch gans specifiek gedifieneerd weure, dat liegk aan de konteks woa-in de discoursanalyse weurt gepraktiseerd. 'nen Discours ies, gans algemein gezeen, 'n bepaalde meneer van kalle die versjèlt van 'n angere meneer. e Veurbeeld ies wie Louis 'n breef sjrief, sjrief hae dat in 'ne gansen angeren discours es wie Sjeng 'n zelfde soort breef sjrief. De discoursanalyse analyseert dan wat 't versjil is tusje Louis' typischen discours en Sjengs discours, wat veur versjillende effekte Louis en Sjeng höbbe op hun lezers en wat dat waer zou kinne zigke euver de verwachtingspatroane van hun lezerspubliek.

In de praktiek geit discoursanalyse bekans altied euver get maatsjappeleks en in die konteks weurt discours breier gedefinieerd, es 'n meneer van communicere die door versjillende luuj weurt gebruuk en ziech op bepaalde gebeje (vocabulaire is dao 'ne belangrieken doorsjlaaggever in) aofsjeid van angere dominante discourse die in dezelfde konteks diks weure gebruuk. Me kin beveurbeeld 't versjil analysere tusje de socialistischen discours en liberalen discours euver e bepaald actueel polletiek ongerwerp (of ongerzeuke of d'r waal zoaget es 'ne socialistischen discours ies). Me kin de Fransen discourse en d'n Duutsjen discours rondum 'n bepaald historische periode analysere. Me kin ouch de Westersen discours in medicijne en biologie analysere en vergelieke mit die oet 't Oaste, of oet de Middelièwe - en wat dat zaet euver de versjillende maatsjappeleke begrippe in die kontekste. Of me kin 'n analytische vergelieking demonstrere tusje de discourse van de politie en 't leger, en dao-oet conclusies trikke oet de versjillende maatsjappeleke statusse die politie en leger genete in e land.

## Brón
* Jørgenssen, M.W. & Phillips, L.J.; *Discourse Analysis as Theory and Method* (2002)
Catterino Cavos

**Catterino Cavos** (30 oktober 1775, Venetië - 10 mei 1840, Sint-Petersbörg), op 't Rössisch beter bekind es **Катерино Альбертович Ка́вос** ofwel **Katerino Al'bertovič Kávos** en gebore es **Catarino Camillo Cavos**, is 'nen Venetiaonse es-ouch Rössische komponis, derigent, organis en mezieklieraar. Heer speulde 'ne veuraonstaonde rol in de oontwikkeling vaan de klassieke meziek en theater in Rösland; in 't speciaal de Rössische opera en in 't algemein de ganse moderne kuns  .

Cavos' invloojriekste operi waore *Il'â-Bogatyr' (*Илья-Богатырь; oet 1807) en *Ivan Susanin* (Иван Сусанин; oet 1815). Dees opera weurt door versjèllende Röslandhistorici gezeen es 't wèrk wat de toen zaw zètte veur kommend operi in de moderne Rössiche meziek  . Zoewie väöl vaan hun opvolgers is zien operi combinaties vaan typische Rössische en Oekraïense volksmeziek en Wes-Europese operameziek. Cavos waor daoneve de lieraar vaan versjèllende later belaangrieke Rössische komponiste. De bekènste daovaan is Michail Glinka, dee veural erkènning kraog mèt zien eige versie vaan *Ivan Susanin*. Glinka's versie zaw oetindelek de historie ingaon es de staandert *Ivan Susanin*-opera. Ouch zaw Glinka's opera bekènd staon in Rösland, mèt naome bij nationaliste, es de ierste opera in 't kanon vaan riechtege Rössische operettes. De ironie is dus tot de 'riechtege' Rössiche operameziek, en mesjiens zelfs hoege kuns, begós mèt 'ne boetelender dee veur d'n iierste kier begos te expirimentere mèt 't combinere vaan Rössische volksmeziek en Europese klassieke meziek.

## Rifferenties
Noorderbrögk (Mestreech)

De **Noorderbrögk** is 'n verkiersbrögk in 't noorde vaan Mestreech. Ze euverspant de Maos en woort in 1984 geopend.
De brögk is oonderdeil vaan de Randweeg-Noord en verbint de Viadukweeg en de A2 op d'n oosteleke kant mèt de Frontesingel op de westeleke. Ze heet twie rijstroke vaan oos nao wes en drei vaan wes nao oos. De verkiersintensiteit is 50.000 oto's per etmaol. Neve 't otoweeggedeilte gief 't ouch nog e vrijligkend fiets- en vootpaad. Aon de weskant vaan de brögk zien op- en aofritte nao de Bosserweeg. Bis veur kort had de aofrit nao de Bosserweeg 'nen opvallende boch vaan 360 graode. De totaal lengde vaan de brögk is 1.000 meter.

## Touwkoms
Veur de touwkoms weure inkel belaankrieke aonpassinge aon de brögk veurzeen. Centraol steit de verbetering vaan de doorstruiming vaan 't verkier nao 't Belsj (oonder aandere nao de dörpe Laoneke en Smeermaos) en in de stad zelf. In 2015 begóste de ierste veurbereidende wèrkzaomhede. D'n officiële start vaan de wèrkzaomhede volgde op 13 oktober 2016. Op 15 augustus 2017 woort e 180 meter laank brögkdeil op zien plaots gezat. De weeg euver 't brögkdèk zal drei rijstroke in bei riechtinge höbbe. 't Nui trajek zal neet mie aonslete op de Frontesingel, meh op de nuie Fort Willemweeg, inkel hoonderde meters noordeleker. Dees wèrkzaomhede zalle weure gecombineerd mèt de herinriechting vaan de wieke Belvédère en Bosserveld. De aw aonlanding die aonslut op de Frontesingel zal nao verwachting begin 2018 weure gesloop. De nuie op- en aofritte zalle daan weure opgelieverd. 't Ganse projek zal ind 2018 veerdeg zien.

## Rifferenties
*Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend artikel op [https://web.archive.org/web/20160307083626/http://www.wegenwiki.nl/Noorderbrug_(Maastricht) de Wegenwiki]. Ouch is gebruukgemaak vaan de website [https://web.archive.org/web/20170807230854/http://www.noorderbrugmaastricht.nl/ Noorderbrugmaastricht.nl]*.
Naorderbrök

Mit **Naorderbrök** kinne versjillende brögke weure gemeind.

Ein brök inne pervincie Nederlands Limburg:
* Noorderbrögk (Mestreech)
* Naorderbrök (Venlo)

Ein brök örges angers in Nederland of op 't Belsj:
*de Noorderbrug (Amsterdam) euver 't Noordhollandsch Kanaal
*de Noorderbrug (Rotterdam) euver de Rotte
*de Noorderbrug (Antwerpen) euver 't Straatsburgdok
*de Noorderbrug (Leeuwarden) euver de Dokkumer Ee
*de Noorderbrug (Utrech), brök ane naordzie vanne Utrechse binnesjtad
Naorderbrök (Venlo)

De **Naorderbrök** is 'n verkiersbrök, ten naorde van Venlo. Ze euverspant de Maas en woort in 1970 geäöpend. 
De brök is ónderdeil van d'n autosnelwaeg d'n A67. Get ten weste van de brök leejt 't knouppunt Zaarderheike; ten oeëste d'rvan leejt d'n aafrit nao Velde en Venlo-Naord en inkel kilomaeters oeësteliker de grens mit Pruses. In 2010 waas de verkiersintensiteit 71.500 auto's per etmaal. Dit daolde nao 57.500 in 2015 door d'n aanleg van de nujen A74 in 2012. De totaal lingte is 388 maeter, wat rilletief kórt is veur 'n Nederlandse reveerbrök.

De brök is van groeët belang veur 't verkier tösse Eindhove en Duisburg en is ein van de twieë snelwaegbrögge van Venlo. De anger is de Zujerbrök in de A73 en leejt vief kilomaeter stroumopwaarts. De iersvolgende brök stroumopwaarts is aevel de Maasbrök beej 't centrum van Venlo. De iersvolgende brök stroumaafwaarts is de Keuninginnebrök beej Wel.
Nól

**Nól** (**0**) is zowaal e getaal es e ciefer. 't Getaal nól guuef aan det 't aantaal, d'n inhaad of de gruuedje nieks of laeg is; wen me gein appele haet, den haet me nól appele. 't Getaal of ciefer nól wuuertj gebroek in positioneel taalstèlsele, wobie de peziesje van e ciefer zien waerd beduudj, mit opvolgendje peziesje die 'n hoger waerd höbbe.

In 't meis-veurkómmendje systeem vanne jaortèlling, aangenómmen inne zèsdjen ieëf, guuef 't gei jaor 0. 't Jaor det völg op 1 v. Chr. is 't jaor 1.

Ieëre waas 't begrip nól esouch 't ciefer nag neet bekèndj. Dit is pas innen achsten ieëf óntwikkeldj in India en via de Arabieren oetènjelik in Europa terechgekómme. 

Veur 't ciefer 0 enne litter O te óngersjeie wuuertj in 't ciefer sómtieds 'ne puntj of d'rdoorhaer 'ne sjune streep gezatj. Dit koom veural väöl veur op computers innen tied van MS-DOS. De variantj mitte streep liek oppe litter Ø, meh de streep kump neet boete de rónje vorm. 

## Mattematiek
De volgendje regele zeen inkel basisregele waat betruf 't getaal nól. Dees regele gelje veur ènnig anger kómpleks getaal *x*, behauve wen get anges daobie steit gesjreve:
* Optèlle: *x* + 0 = *x* en 0 + *x* = *x*;
* Aaftrèkke: *x* - 0 = *x* en *0* - *x* = -*x*;
* Vermeinigvöljige: *x* × 0 = *0* en 0 × *x* = 0;
* Deile: 0 ÷ *x* = 0 (veur waerd van *x* die neet geliek zeen aan 0), *x* ÷ 0 = ónmeugelik (deile door nól is raekenkóndig gezeen neet zinvol);
* Exponentieel (machsverhöffe): *x*0 = 1, behauve wen *x* = 0, went det wirk wie deile door nól; wen *x* positief is guldj 0*x* = 0.
Ein

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'1**; veur 't jaor, zuuch: [[1]].''
----
**Ein** (**1*') is e [[ciefer]] en 't [[natuurlek getal|netuurlik]] [[getaal]] det völg op 't getaal [[nól]] en veuraafgeit aan [[twieë]].

== Eigesjappe ==

't Getal 1 heet diverse eigesjappe die 't mèt aander getalle neet deilt. Zoe is 't zien eige [[kedraot]] (1 × 1 = 1), zienen eige [[wortel (wiskunde)|wortel]] (<math>\sqrt1 = 1</math>) en blijf 't ouch verluf tot eder aander mach geliek aon ziechzelf (1²⁶ = 1, um mer get te neume).

1 is bij väöl berekeninge e fundamenteel punt. Bij 'n [[vermeinegvöldeging]] *ab* weurt de oetkoms groeter es *a* wienie factor *b* groeter es 1 is; is dee factor positief meh kleinder es 1, daan weurt de oetkoms kleinder es *a*. Bij 'n [[deiling]] <math>\frac{a}{b}</math> weurt de oetkoms zjus *groeter* es *a* wienie *b* oonder de 1 meh bove de nul ligk (en kleinder wienie *a*>1). In allebei de gevel is de oetkoms *a* es *b*=1.

*x⁰* is geliek aon 1 es *x*≠0. *x⁻¹* kin me daan weer te berekene door *x* op 1 te deile, dus <math>x^-1 = \frac{1}{x}</math>. Bij hoeger negatieve machte deilt me 't kedraot, de daarde mach, de veerde mach etc. op 1, beveurbeeld <math>x^{-3} = \frac{1}{x^3}</math>.

Um al dees bezunder eigesjappe heet 't getal ein 'ne speciaole status. 't Is 'n eige oonderverzameling binne de [[verzameling]] vaan natuurleke getalle, neve de [[nul]], de [[priemgetal]]le en de [[samegestèld getal|samegestèlde getalle]]. 1 is daorum ouch, bij definitie, zelf gei priemgetal.



== Ciefer ==

't Teike det allewiel inne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal 1 aan te gaeve is 'n vertikaal lien, döks mit 'ne [[sjreef]] baovenaan en sómtieds mit e horizontaal lienke óngeraan. 't Vindj zienen oearsprónk trögk bieje Indische cultuur, die 1 sjreven es 'n vertikaal lien, geliek wie de Sjineze, die dit horizontaal doon: 一. 't Getaal 1 haet väöl euvereinkómste mit 't Romeins getaal I det dezelvendje waerd haet. 

Wen me 1 sjrief mit 'ne lange sjreef, kan me 't getaal [[zeuve]] (7) sjrieve mit 'ne horizontale streep dore vertikaal lien.

== Mattematiek ==
Veur eder getaal *x* guldj:
* vermeinigvöljige: *x* × 1 = 1 × *x* = *x*;
* deile: *x* ÷ 1 = *x*;
* exponentieel ([[machsverhöffe]]): *x*<sup>1</sup> = *x* en 1<sup>*x'' = 1.
Twieë

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'2**; veur 't jaor, zuuch: [[2]].''
----
**Twieë** (**2''') is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal ein en veuraafgeit aan drie.

Twieë is 't klènste priemgetaal en ouch 't ènsigste aeve. E gehieël getaal neump me aeve wen 't deilbaart is door 2. E getal is deilbaar door twieë wen 't lèste getal det ouch is.

## Ciefer

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "2" aan te gaeve geit trögk nao India. Dao sjreef me "2" es twieë horizontaal liene, juus wie ze det allewiel in Sjina en Japan nag ummer doon: 二.
Drie

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'3**; veur 't jaor, zuuch: [[3]].''
----
**Drie** (**3''') is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal twieë en veuraafgeit aan veer.

Drie is 't op ei nao klènste priemgetaal, gevolg door vief. Wiejer is drie 't twieëdje driehooksgetaal, nao ein.

E getal is deilbaar door drie es de som van de ciefers deilbaar is door drie. M'n hoof dus de ciefers meh biejein op te tèlle veur det oet te make. Veurbeeldj: 573 is deilbaar door drie, went 5 + 7 + 3 = 15 en 5 × 3 = 15. (Prónt gezag: \frac{573}{3} = 191).

## Ciefer

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "3" aan te gaeve geit trögk nao India. Dao sjreef me "3" es drie horizontaal liene, juus wie ze det allewiel in Sjina en Japan nag ummer doon: 三. 

## Cultureel beteikenis
* In väöl geluive, worónger 't kattelieke geluif, is 't getaal "3" e biezunjer getaal; zoea is 't bieje kattelieke wichtig inne drie-einheid (de Vader, de Zoon enne Hèlge Geis).
Veer

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'4**; veur 't jaor, zuuch: [[4]].''
----
**Veer** (**4*') is e [[ciefer]] en 't netuurlik [[getaal]] det völg op 't getaal [[drie]] en veuraafgeit aan [[vief]].

Veer is 't klènste [[samegestèldj getaal]]; me kan 't deile door [[ein|1]] en [[twieë|2]]. Wiejer is 't ouch 'n [[hoogsamegestèldj getaal]]; det wil zègke det gein inkel leger getaal door aeve väöl of mieë netuurlike getale kan waere gedeildj. 't Volgendj hoogsamegestèldj getaal is [[zès]].

Veer is 't derdje [[kwadraotgetaal]], nao [[nól]] en [[ein]]. Raekentj me de nól neet toet de netuurlike getale, dan is veer 't twieëdje kwadraotgetaal.

E getal is deilbaar door veer wen de lèste twieë ciefers det ouch zeen. Dit is 't geval wen
* 't lèste ciefer deilbaar is door veer en 't veurlèste deilbaar door twieë, *of*
* 't lèste ciefer deilbaar is door twieë meh neet door veer, en 't veurlèste *neet* deilbaar door twieë.

== Ciefer ==

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "4" aan te gaeve geit trögk nao India. Wo de getale klènder es "4" woorte gesjreven es 't aantaal lienkes det me kós tèlle, wirkdje det veur "4" neet. 't Woort vereinveljig door e kruuts te make mitte veer liene, wie 't plusteike: "+". Daonao veugdje me-n 'n horizontaal lienke baoven 't kruuts toe. De Arabiere verangerdje dit in 't oug op efficiëntie nao e sjeif kruuts en tróchte 't horizontaal lienke van 't linkse puntj nao 't bäövelste puntj. De Europeane maakdjen 't teike daonao weer rech (dus neet cursief), wodoor 't weer väöl góng lieken op 't teike det de Indiërs broekdje.

In Japan en Sjina gebroek me-n 't teike "四" veur 't getaal "4".

== Trivia ==
* 't Getaal wuuertj in Sjina gezeen es 't óngelöksgetaal, ómdet de oetspraok *si4* euvereinkump mit de oetspraok veur 't waord *si3'', "死", det "doead" beteikentj.
Vief

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'5**; veur 't jaor, zuuch: [[5]].''
----
**Vief** (**5''') is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal veer en veuraafgeit aan zès.

Vief is 't op twieë nao klènste priemgetaal, gevolg door zeuve.

E getal is deilbaar door vief wen 't lèste ciefer 'ne 0 of 'ne 5 is.

## Ciefer

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "5" aan te gaeve geit neet trögk op 't Indisch systeem, zowie det waal guldj veure getale "1" toet en mit "4". Wersjienlik kan me dit teike, gebaseerdj op grafisch bewies, trögkleie nao 't Khmer-sjrif. 

In Japan en Sjina gebroek me-n 't teike "五" veur 't getaal "5".
Priemgetaal

E **priemgetaal** is inne wiskónde e netuurlik getaal det grótter is es "1", wovan de ènsigste positief deilers "1" en 't getaal zelf zeen; mit anger wäörd is e priemgetaal dus e netuurlik getaal mit próntj twieë netuurlike deilers.

E netuurlik getaal det gei priemgetaal is neump me-n e samgestèldj getaal.

De getale "0" en "1" vörmen 'n oetzunjering oppe regel en waere betrach es nóch e priemgetaal, nóch e samegestèldj getaal.

De ieëste priemgetale zeen: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139...

't Getaal "2" is 't ènsigste aeve getaal det e priemgetaal is.
Zès

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'6**; veur 't jaor, zuuch: [[6]].''
----
**Zès** (**6''') is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal vief en veuraafgeit aan zeuve.

Zès is 't op ei nao klènste samegestèldj getaal det zuver is te deile door "1", "2" en "3". Ómdet "6" kan waeren opgetèldj oet dees getale is 't e perfek getaal; 't volgendje perfek getaal is "28". Wiejer is "6" e hoogsamegestèldj getaal, gevolg door "12".

E getal is deilbaar door zès wen 't deilbaar is door twieë en drie. 't Mót dus 'n aevegetal zeen ('t lèste ciefer is ouch deilbaar door twieë) enne som vanne ciefers mót deilbaar zeen door drie.

## Ciefer

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "6" aan te gaeve geit trögk op 't Indisch systeem. In vergelieking mitte anger ciefers is de óntwikkeling betrèkkelik sumpel vergange. 't Óntstóng es 'ne vertikale streep mit e rundje d'raan (geliekendj oppe þ). 't Bäövelste stökske woort e bäögske, wonao 't ungelste stök ewegvool ennen hujigen vorm is óntstange.

In Japan en Sjina gebroek me-n 't teike "六" veur 't getaal "6".
Horné Pršany

**Horné Pršany** (IPA: /'ɦɔrnɛ: pr̩ʃani/; Hongaars: *Felsőperesény*, tot 1888: *Felsőprsán*) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 8 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf.

't Dörpke Horná Mičiná ligk op 'n heugde van 630 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 3,53 km². De gemeinte Horné Pršany haet 389 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 110 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 974 01.

Horné Pršany ligk aan de ooshank van de Kremnitzer Berg. 't Gemeintegebied weurt gevörmp door bergrögke die waere doorsplete door meder baekdale.

## Gesjiechte
Horné Pršany is veur 't eers vermeldj gewaore in 1407 es *Persen*.

De plaats is óntsjtange es 'n mienwirkersplaats veur 't delve van kaole. Wiejer woor 't e centrum veur kaoperhanjel.
Hrochoť

**Hrochoť** (IPA: /'ɦrɔxɔc/, tot 1927: *Chrochoť*; Hongaars: *Horhát*) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 20 km van de houfplaats Banská Bystrica en 22 km van Zvolen aaf.

't Dörpke Hrochoť ligk op 'n heugde van 636 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 34,74 km². De gemeinte Hrochoť haet 1.501 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 43 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 976 37.

Hrochoť bevindj zich in de Poľana-berg baove de Hučava-baek, bie de brón van de Hrochoťský potok-baek.

## Bezeenswaerdigheje
* Evangelische kirk oet 1830.
* Kepèl in klassicistische stiel oet 1857.

## Gesjiechte
Hrochoť is veur 't eers vermeldj gewaore in 1424 es *Horhagh*.
Zeuve

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'7**; veur 't jaor, zuuch: [[7]].''
----
**Zeuve** of **zeve** (**7''') is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal zès en veuraafgeit aan ach.

Zeuve is 't op drie nao klènste priemgetaal, gevolg door èllef. Zeuve is e Mersennepriemgetaal, ómdet 23-1=7 en zeuven e priemgetaal is.

Of e getal door zeve te deile is, vèltj neet mit e gemekkelik aezelsbrögkse oet te make. Zeven is 't klènste getal woveur zón proof neet besteit.

## Ciefer

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "7" aan te gaeve geit trögk op 't Indisch systeem. In India broekdje me 'n saort oppe kop ómgedrejdje "J". De vertikaal lien woort diagonaal en 't al woort later rechheukiger gesjreve.

't Ciefer "7" wuuertj döks mit 'ne streep dore midde vanne diagonaal lien, wie "7", gesjreve veur verwarring mit 't ciefer "1" te veurkómme. Döks wuuertj deze streep ouch gekrónkeldj waergegaove.

In Japan en Sjina gebroek me-n 't teike "七" veur 't getaal "7".
Ach

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'8**; veur 't jaor, zuuch: [[8]].''
----
**Ach** (**8*') is e [[ciefer]] en 't [[natuurlek getal|netuurlik]] [[getaal]] det völg op 't getaal [[zeuve]] en veuraafgeit aan [[neuge]].

Ach is e [[samegestèldj getaal]] det zuver is te deile door "[[ein|1]]", "[[twieë|2]]" en "[[veer|4]]". Wiejer is "8" de basis veur 't [[octaal]] getaalstèlsel, det väöl wuuertj gebroek mit computers.

't Is neet zoea gemekkelik te bepaolen of e getal deilbaar is door ach. Dit is de val wen de lèste drie ciefers door ach deilbaar zeen. Henjiger kan 't zeen 't getal door twieë te deilen en dan te kieken of 't door veer te deilen is.

== Ciefer ==

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "8" aan te gaeve geit trögk op 't Indisch systeem. 't Óntsting es 'ne rechheukige krónkel, wie "└┐". Dit woort later vleujendjer, mieë wie 'n "S", wonao de puntje woorte verbónjen ennen hujige vorm es "8" is óntstange.

In Japan en Sjina gebroek me vanaads 't teike "八" veur 't getaal "8". In Sjina guldj 't es e gelöksgetaal, went "八" *ba1* riemp op 't waord "發" *fa1'' "gedieje".
Sjoeffel

'ne **Sjoeffel** is e stök gereidsjap veur innen haof te wirke inne vorm van 'n horizontaal-ligkendj mets det vaszitj aan 'nen houtere steel. Me broek 't veur ónkroed loos te snieje vanne root, zodet 't oetdruueg en kepótgeit. Tegeliek daomit wuuertj de gróndj loosgemaak en boetedet de capillair wirking vanne baom gebaeterdj.

Door 't gebroek vanne langen, houtere steel kan me rechopstäöndj wirke. Veur kraf te kónne zètte (duje) zitj sjuuns baovenoppe steel 'n handjvat, d'n hiltj, vasgemaak.

Sjoeffelen is veural effektief bie zaodónkroed (ónkroed det zich veurnamelik vermeinigvöljig door zaod). Bie rootónkroed (die zich mitte reut vermeinigvöljige) mót me d"kker sjoeffele veure plantj oet te pötten en is 't wichtig de plantje van 't landj te rape, zoeadet ze neet trögkgreuje.

De bèste sjoeffele zeen neet geslepe, meh gesmi-jje. 'ne Gesmi-jje sjoeffel haet e taps blaad wodoor 't blaad ummer sjerp blief. Dees bewirking is duurder es sliepe.
Sjörsker

'n **Sjörsker** of **sjoepker** is 'nen tuup aan vrachveurtuug dae is óntworpe veur geujer op te lajen en róndj te doon vare. 'n Sjörsker is henjig veur geujer die zwaor of lómpvörmig zeen veur te drage tösse twieë plaatse te verveure. Meistes broek me sjörskerren in häöf, pakhoezer en boewpercele. 

De meiste sjörskerre höbbe slechs ei raad, mer 't guuef ouch tupe mit twieë of mieëder rajer. Sjörskerre zeen meistes verzeen van twieë handjvate die me-n oppöf en den nao veur duudj of nao achter trèk veure sjörsker te verplaatse. Wen me de sjörsker neerzètj kump drök oppe puuet óngere handjvaatstele te staon, ómdet die oppe gróndj steune, wodoor de sjörsker op e vlaak gróndjstök den vas blief staon.
Horná Mičiná

**Horná Mičiná** (IPA: /'ɦɔrna: mitʃina:/; Hongaars: *Felsőmicsinye*) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 8 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf.

't Dörpke Horná Mičiná ligk op 'n heugde van 432 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 15,69 km². De gemeinte Horná Mičiná haet 619 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 39 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 976 01.

Horná Mičiná ligk in 't landsjap Podpoľanie aan de Mičinský potok-baek.

## Bezeenswaerdigheje
* Vreuggotische Rooms-Kattelieke Sint-Michaëlkirk oet de derteende of veerteende eew.
* Klassicistische Evangelische kirk oet 1785.
* De rwien van e Renaissance-landjslot oet de zèsteende eew.

## Gesjiechte
Horná Mičiná is veur 't eers vermeldj gewaore in 1293 (1293: *terra Myka*; 1300: *terra comitis Mike*; 1309: *Lehatha*; 1395: *Mykelyhotha*, *Mykofalwa*; 1402: *Mykefalva*; 1446: *Micafalw*; 1469: *Miczinawess*; 1521: *Mitzina*; 1523: *Superior Mykelfalwa*; 1567: *Miczina*) toe 't beheurde tot graof Michaël. Daonao waerde 't e bezit van Zvolen. In de zèsteende eew beheurde 't tot de feudaal Micsinyey-femielie en later tot de Benicky-femielie.
Neuge

:*Dit artikel geit euver 't getaal en 't ciefer *'9**; veur 't jaor, zuuch: [[9]].''
----
**Neuge** (**9*') is e [[ciefer]] en 't netuurlik [[getaal]] det völg op 't getaal [[ach]] en veuraafgeit aan [[tieën]].

Neugen is e [[samegestèldj getaal]] det zuver is te deile door "[[ein|1]]" en "[[drie|3]]".

E getal is deilbaar door neuge wen de [[som]] vanne ciefers deilbaar is door neuge. Dit kump door 't gebroek van 't [[tieëntallig stèlsel]]. Óm neugen is ein minder wie [[10 (getal)|tieën]], de basis van 't stèlsel, löp 't lèste ciefer vanne opeinvolgendje neugeveljer ummer ein waerd trögk. Dit wuuert 'goodgemaak' doordet 't ciefer daoveur juus mit ein oplöp. Óm neugen is zelf e väölvaad van [[drie]], geit dit aezelsbrögkske ouch op veur getalle die me door drie kan deile. E veurbeeldj: 1152 is deilbaar door neuge, went 1+1+5+2=9. (Oetgewirk: <math>\frac{1152}{9} = 128</math>).

== Ciefer ==

't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "9" aan te gaeve geit trögk op 't Indisch systeem. 't Leek ieës op 'ne [[glottale stop]] ("ʔ"), daonao mieë wie 'n "3", worop 't mieë góng lieke 'n "3" mit e rundje (wie de "@").

In Japan en Sjina gebroek me-n 't teike "九" veur 't getaal "9". In Sjina guldj 't es e gelöksgetaal, went "九" wuuertj oetgespraoken es *jiu3*, próntj 'tzelvendje es "久" *langdoerig''.
Indorock

**Indorock** is de naom veur 'n meziekscene vaan Indische muzikante in Nederland die rock 'n roll späölde. Indiërs (indo's en Molukkers) waore ind jaore 1950 de ierste die ziech op groete sjaol mèt dees nui mezieksoort bezeghele. Ein rei daoveur waor, tot lui vaan Indische aofkoms al op groete sjaol actief waore in de hawaimeziek, dee in 't decennium daoveur 'n groete raasj waor. Ouch hadde ze dèks in Nederlands-Indië al Amerikaanse meziek gespäöld. Zoe roond 1958 kaome die bands veur 't vootliech, mèt es bekindste veurbeelder de Tielman Brothers en de Black Dynamites. Väöl vaan dees bands zouwe nao Duitsland goon um dao in nachclubs veural veur Amerikaanse militaire te speule. In Nederland zelf hadde de Blue Diamonds 't groetste succes, 'ne band mèt 'ne get softere klaank, dee in 1960 'ne groeten hit haolde mèt *Ramona*.

## Bronvermelding
* Lutgard Mutsaers, "Van hawaiian naar indorock" in L.P. Grijp c.s. (redd.), *Een muziekgeschiedenis der Nederlanden*, Amsterdam University Press-Salomé, Amsterdam, 2001: pp. 675-82.
Tocantins

Mit **Tocantins** kan me meine:

* 'n Reveer in Brazilië, aan de zuudkantj van 't Amazonebassin; zuug Tocantins (reveer)
* 'ne Sjtaot van Brazilië, wo de gelieknamige reveer door sjtruimp; zuug Tocantins (staot)
Diana Spencer

**Diana Spencer**, **Prinses va [[Wales]]** (* Sandringham (Norfolk), 1 juli 1961 – † Paries, 31 augus 1997) woar de ieësjte vrouw va d'r Britse kroeënprins Charles en módder va de prinse William en Harry. Diana Spencer weëd óch nog dök *Lady Di(ana)* of *prinses Diana* geneumd.

## Leëvesloop
### De ieësjde joare
Diana woar de jónkste dochter va Frances Ruth Burke-Roche en höar man Edward John Spencer. Ze woar doadurch aafsjtammeling va vöal kuëninge van 't Brits kuëninklig hoes. Diana houw twieë sjwestere, Sara en Jane, zoewie óch nog 'ne broar, Charles. Noa d'r doeëd va höare groeëtvadder in 1975 kreeg zie d'r titel *Lady* Diana. Zie volgde höar ópleiding in Norfolk en in 'n kossjoeël i graafsjap Kent. 't Letste joar maakde zie aaf in 'n sjoeël i Zjwitserland.

Zie blonk neet oet óp sjoeël, evvel waal in zjwumme, doeke en polo.

### D'r tied mit d'r Charles
Wie Diana nuëgetieën woar, raakde zie bevrund mit d'r Prins va Wales. Óp 24 fibberwaar 1981 verloofde 't sjtel zich en óp 29 juli dat joar trouwde 't i g'n St. Paul's Cathedral i Londe. Noa de trouwerei woeëd Diana hieël populair bei 't Britse volk. Óch woar zie de mieëtst gefotografeerde vrouw óp g'n welt. I de tachetiger joare houw zie 't Britse hulpprogram ter behandeling van aids óngersjteund. Doaneëve bekommerde zie zich bevuurbild óch uëver erm lüj en weeskinger. In 1982 woeëd d'r prins William geboare, twieë joare sjpieëder d'r Harry. I de vreuge nuëgetiger joare klapde 't tussje Charles en Diana. In 1996 sjeide 't sjtel.

### Noa de sjeiing
De sjeiing in 1996 brach 't Brits kuëningshoes in ersjtige verleëgeheed. De Diana verloar höar predicaat Kuëninklig Hoeëgheed. Zie bleef evvel lid van 't kuëningshoes. Ze zetde zich i vuur 't aafsjaffe va lankmienge en bezoch doavuur vuurmalig kreegsgebeder, wie Bosnië en Angola.

I de nach van 30 óp 31 augus 1997 om 00:22 oer raakde zie ernsjtig gewónk bei e auto-óngeluk i g'ne Alma-tunnel i Paries. Zie sjtorf veer sjtónde sjpieëder aa höar verwónginge. 't Berich va höare doeëd houw vöal teweëggebrach. 't Kuëningshoes woeëd sjterk bekritiseerd vuur 't loate oetblieve van 'n officieel reactie en 't sjtrik vashaote aan 't protocol. Zoe woeëde de vane van kuëninklig paliese neet haofsjtók gehese. Diana loog ópgebaard in 't St. James's Palace. Óp 6 september volgde de begreffenisplechtigheed. De officieel ceremonie in 't centrum va Londe trok 3 mieljoeën lüj; noa sjtatting bekieëke 2,5 mieljard lüj de plechtigheed óp d'r televies.

De Diana ligk begrave óp lankgood Althorp, óp e eilendje in 'ne wiejer. Óp 't lankgood guëf 't e museum dat is gewied aa höar.

## Extern linke

* Website van 't Brits kuëningshoes
* Literatoer van en uëver Diana

## Brónne
*Dit artikel is gebaseerd óp 't corresponderend [https://ksh.wikipedia.org/wiki/Diana_Spencer Ripuarisch] en [https://lb.wikipedia.org/wiki/Diana,_Princess_of_Wales Luxemburgs artikel].*
Bessem

'ne **Bessem** is 'ne groeate bustel aan 'ne steel womit me staof, blajer en anger voel biejein kan kaere.

't Matterjaal wovan 'ne bessem wuuertj gemaak kan versjillig zeen. Aaj besseme bestingen oet biejeingebónje takbus rónjelóm 'ne stek (de steel). Dees saort sliet snel. Dore slietaasj wuuertj d'n óngerkantj vanne bessem vlaak, wodoor me toet in al de klènder heuk kan kaere.

Veur boetebesseme waere tek vanne birk of de reut van smeelj (*[[Molinia caerulea]]*) gebroek; veur binne broekdje me vreuger 't fiender vlaksdotter (*[[Camelina sativa]]*). Ouch gebroekdje me waal brum.

De meis-veurkómmendje modern besseme höbben 'n rechheukige, houtere plank anen óngerkantj, worin vrie graof kónsstof- of klappervezele zeen bevestig. Dees saort aan besseme lieëntj zich good veur 't kaere van plaatse boeten 't hoes. Veur 't kaere van floeren in 't hoes gebroek me fiender besseme, bezatj mit paershaor, verkeshaor of nylon.
Europa van Naties en Vrijheid

De **Europe des nations et des libertés** (**ENL** of **ENF**; vrie vertaald: *Europa van Naties en Vrieheid*, Ingelsj: **Europe of Nations and Freedom**, Duutsj: **Europa der Nationen und der Freiheit**) waor 'n polletieke groep in 't Europees Parlemint van 2015 bies 2019. De groatste nationale partie is 't Franse Front National. Hun ideologieë zin rechs populisme, conservatisme, nationalisme, souverainisme, protectionisme, anti-immigratie en anti-islam. Contra Europese integratie höbbe ze 'n hawwing van extreem euroscepticisme, wat meint dat ze veur zoa min meugelek mach van de Europese Unie zin en dèks zelfs veursjtengers zin van 't verlaote van de Unie. Ze höbbe nemes vertegeweurdeg in de Europese Kemissie. Ze hawwe 40 van de 751 zetels in 't Parlemint, wat meint dat ze de kleinse polletieke groep waor. De groep haw twiè prizzedente: Marcel de Graaff en Marine Le Pen.

De meiste nationaal partieë binne de ENL zint euvergegange nao Democratie & Identiteit.

De twiè Europese partieë waore de *Bewaeging van 'n Europa van Naties en Vrieheid* (*MENL*; 33 zetels) en de *Alliansie van Europese Nationale Bewaeginge* (*EAF*; 3 zetels). Wier zin d'r nog onaafhenkeleke parlemintsleije lid van de groep. 't Geuf gein Limbörgers in de groep. Waal kump eine oet Frechen, e Rienlands stedsje neet wiet van de Euregio: de PVV'er André Elissen.

Hie onger 'n lies mit de nationale partieje die deil oetmake van de groep, 't land woa-oet ze komme, de groatere Europese partie woabie ze huère, en 't aantal zetels wat ze höbbe.

* Alternative für Deutschland (Duutsjland, onaafhenkelek, 1)
* FPÖ (Oasteriek, EAF én MENL, 4)
* Front National (Frankriek, MENL, 20)
* Kongres Nowej Prawicy (Pole, EAF én onaafhenkelek, 2)
* Lega Nord (Italië, MENL, 5)
* PVV (Nederland, onaafhenkelek, 3)
* Vlaoms Belang (Belsj, MENL, 1)
* 3 onaafhenkeleke leje (Italië, Roamenië, Vereineg Keuninkriek)

De twiè partieë wilde in ièrsjte instantie ein partie vörme, mer dat is bliekbaar neet geluk. Noe zin ze 'neet-gebonge leije' van 'n polletieke groep. In praktiek beteikent dit tot ze mekaar zoaväöl meugelek sjteune, veur groate besjlissinge perbere zoaväöl meugelek op mekaar aan te sjlete, mer tegeliekertied neet zoa sjtreng zin in geliekgesjtömp veur en tege te sjtömme.
Alternative für Deutschland

**Alternative für Deutschland**, kót: **AfD**, is 'n Dütsje eurosjkeptische en rechs-populistische partei. Ze woar ópgerich óp 6 fibberwaar 2013 en doog nog in 'tzelfde joar vuur 't ieësj mit aa de Hessische deelsjtaatverkezinge en de Dütsje Bóndsdaagverkezinge van 22 september. Ze is óch lid va de Europees politiek gróp Europe des nations et des libertés. De partei weëd mieëtstes igedild aa g'ne rechterkank van 't politiek sjpektrum, meh meininge doaruëver lope dök oeteree. Ze liek doarum hendig óp de Nederlandse PVV va d'r Venloneër Geert Wilders, meh weëd óch gezieë es sjwesterpartei van 't Franzuësisje Front National. 't Vuurnaamste doel va de partei is 't ópheffe va de Eurozone, 't heriveure van nationaal munte, woarónger de Dütsje mark en 't sjlete va de boetegrenze en doamit 't were va asielzeukere. Óch sjteet ze bekank um höar kritiek óp d'r islam.

In 2013 holde ze nog neet d'r keesdurpel van 5 procent, in 2017 beholde ze 12,6 procent va de sjtumme. Doamit is ze de daarde groeëtste partei binne d'r Bóndsdaag gewoeëde en is ze hei óch verteëgeweëdig.

## Organisatie
D'r parteivuurzitter va de AfD is Jörg Meuthen. Höar vizevuurzitters zint Alexander Gauland, Beatrix von Storch en Albrecht Glaser. D'r bóndssjatsmeister is Klaus Fohrman en ónger zing leiding hat de partei e kapitaal van 6,1 mieljoeën euro (15 fibberwarie 2017). De partei telde i jannewaar 2017 25.000 lede, oeëva sommige óch lid woare va de AfD-jeugorganisatie, geneumd de Junge Alternative. De klure va de partei zint helblauw, roeëd en wit.

## Ideologie
De partei weëd mieëtstes besjtumpeld es deeloetmakenterende van 't eurosjcepticisme, nationalisme (neigend nao de etnische vorm), nationaalconservatisme, rechs-populisme en anti-feminisme.

## Zieëtelverdeling
De partei hat 97 va de 709 Bundestagszieëtele en 148 va de 1.821 meugelige zieëtele, versjpreid uëver de versjillende Dütsje Bundesländer. In 't Europees Parlement hat ze meh inne zieëtel va de 96 Dütsje zetels. Dit kunt dils weil 't ging verkezinge mieë hat gegeëve vuur de EU seër de ópkoms va de populariteet va dees partei.

## Weblinke

* Website va de partei

## Brónne
Karina Barum

**Karina Barum Lima**, beter bekind oonder d'n artiestenaom **Karina Barum** (Brasília, 11 augustus 1970) is 'n Braziliaonse actrice.
Nerd

'ne **Nerd** (spreek oet es *näörd*) is 'n benaoming veur 'ne persoen, gemeinelek joonk, mèt bovegemiddeld väöl intellectueel intresses, dee ziech daodoor min of mie boete de hoofstroum vaan zien leeftiedsgenote stèlt. 't Woord is aofkumsteg oet 't Amerikaans Ingels; de etymologie is oonbekind. Zeker in de VS gebruuk me ouch 't woord **geek** mèt oongeveer dezelfde beteikenis (meh mesjiens 'n get aander laojing). Es antoniem is dao de *jock* bekind; 'n atletisch en populair meh oonintelligent tiep. 'ne Nerd weurt in 't algemein aofgesjèlderd es intelligent, meh sej, oonaontrèkkelek en sociaol oonhendeg: me zuut häöm neet dèks op fieskes en heer hèlt ziech neet bezeg mèt sport. De stereotype nerd is euver 't algemein blaank en mannelek. 't Archetyp vaan de nerd hèlt ziech bezeg mèt exakte wetensjappe. Neet allein de wetensjappe weure evels mèt nerds in verband gebrach: ouch obsessief intresses in oonder mie stripverhaole, sciencefiction, fantasy en computerspeule weure mèt 't nerddom in verband gebrach.

Wie wel mie sjelwoord is 't woord *nerd* door de jaore heer touwgeëigend door de lui um wee 't geit. Binne kring vaan exakte wetensjapsstudente en fangemeinsjappe neump me ziech vol trots *nerd*.
Ambiorix (stripverhaol)

***Ambiorix: Ambitieus voor Limburg, ambetant voor zijn tegenstanders*** is e stripverhaol oet 2006. 't Scenario kump vaan Guido Dreessen en Jan Neyens, de printsjes vaan 'Tody en Tony'. 't Is 'n oetgaaf vaan de Veldekekrink Bels(j) Limburg, gemaak t'r iere vaan 't tachtegjaoreg bestoon vaan de vereineging Veldeke. 't Werk is deils Nederlands-, deils Limbörgstaoleg. In 't werk weurt de historie vaan de bei Limbörge besjreve, mèt de focus op 't leve vaan Ambiorix.

## Formaot
't Gereemsel vaan 't book is in 't Nederlands: de kaftekste en inleiing zien in die taol gestèld, zoe good wie de vertèllende tekste. De dialoge stoon in diverse dialekte oet gans Belsj en Nederlands Limbörg. Oonder de pleetsjes steit daan de Nederlandse vertaoling, um de lezer steun te beeje bij 't leze vaan diverse soms zier oetereinloupende dialekte.

## Verhaol
't Verhaol begint bij de Eburone, de stam die veur de koms vaan de Romeine aon de Maos woende. De geboorte vaan Ambiorix ('Joorix') weurt getuind. Daonao kump 'n oetgebreid verslaag vaan de Gallischen oorlog vaan Caesar, de vlöch vaan Ambiorix nao 't Rijnland en de oonderwerping en oetmaording vaan de Eburone nao 't Gallisch verlees. In de res vaan 't verhaol versjijnt Ambiorix es geis. Hei-in passere vrij beknop episodes wie de Romeinsen tied, de Frankischen tied en de keerstening, de feodalisering vaan 't Maosland en de koms vaan 't Prinsbisdóm Luik, d'n Tachtegjaoregen Oorlog, de Bokkerijers en de Fransen tied. De vörming en deiling vaan Limbörg weure oetgebreid in beeld gebrach. Op de lèste blaajer zuut me oonder mie de vernederlandsing vaan Nederlands Limbörg, de koms vaan de kojl en de recente historie vaan Tóngere.

## Dialekte en vertaolers
't Book vermelt 30 dialekte: 29 oet de bei Limbörge en eint vaan daoboete. De dialekte, en hun vertaolers, zien de volgende:

Opmerking: 't Brussels weurt de Nerviërs is de moond gelag, die jummers neet in 't huieg Limbörg meh westelek daovaan leefde.
Rassemblement National

**Rassemblement National** (RN) is 'n Franse polletieke partei, opgeriech op 5 oktober 1972. De meiste observateurs situere RN in 't spectrum vaan rechs-extremisme, mer häör representante prefere RN te plaotse in e spectrum wat links noch rechs es belaangrieke posities benaodrök. Zie begos oonder de naom *Front national pour l'unité française* (*Nationaal front veur de Franse einegheid*), geleid door häöre parteiprizzendènt Jean-Marie Le Pen bis 2011, wie de partei woort euvergenomme door zien dochter Marine Le Pen. De partei kaom op in Fraankriek in de tachteger jaore vaan d'n twintegsten iew, wie 'n gróp vaan 35 aofgeveerdege 't Frans Parlemint binnekaome mèt de legislatieve verkieze vaan 1986. Jean-Marie Le Pen waor de partei häöre prizzendèntskandidaot veur de Rippebliek veur vief kier. Heer genoot zien hoegtepönt in 2002, wie heer 't bis de twiede runde haolde vaan de prizzendèntsverkiezinge contra Jacques Chirac. Dee lèste woort oetindelek prizzendènt. De partei behaolde daonao versjèllende successe, boe-oonder häör euverwinning es nómmer ein Franse partei in de Europese verkiezinge vaan 2014, zoe-ouch es nómmer ein in de ierste runde vaan de meiste regio's in de Franse regionale verkiezinge vaan 2015. Marine Le Pen kaom in de twiede runde vaan de Franse prizzendèntsverkiezinge vaan 2017, boe zie verloor contra Emmanuel Macron mèt 33,90 % vaan de stömme.

## Ginneraole informatie
De kleure vaan de partei zien blauw, blaank en roed (zjus wie de kleure vaan de Franse veendel). Prizzendènt vaan de Rassemblement national is Marine Le Pen. Al is häöre pa, Jean-Marie Le Pen, zoegood es geïsoleerd vaan de partij (meugelek vaanwege te radicale opmerkinge vaan ziene kant in de media), is heer wel nog ummertouw *président d'honneur* vaan de partei. De vice-prizzendènte zien Louis Aliot, Marie-Christine Arnautu, Jean-François Arnautu, Jean-François Jalkh, Steeve Briois (dee ouch de secretaris is) en Nicolas Bay. In 2016 had de partei 85.000 leie. In 't Frans parlemint maak RN meistes deil oet vaan groetere coalitie, boe wijers veural einmansparteie deil vaan oetmake. Op EU-niveau maak de partei deil oet vaan Europe des nations et des libertés, geleid door Marcel de Graaff en de iedergeneumde Nicolas Bay.

## Ideologie
De meiste observateurs situere RN in 't spectrum vaan rechs-extremisme, mer häör representante prefere RN te plaotse in e spectrum wat links noch rechs es belaangrieke posities benaodrök. Wijers weurt zie gecategoriseerd oonder de ideologieë nationalisme, nationaal-conservatisme, rechs-populisme, anti-immigratie, anti-globalisme, soevereinisme, euroscepticisme en étatisme.

## Zetelverdeiling
Rassemblement national heet 7 vaan de 577 zetels in Assemblée nationale, 2 vaan de 348 zetels in 't Senaat, 17 vaan de 74 Franse zetels in 't Europees Parlemint, 333 vaan de 1758 zetels in de versjèllende Conseils Régionaux, 58 vaan de 4108 zetels in de versjèllende Conseils Départementaux en 1533 vaan de 536.519 zetels in de versjèllende Conseils Municipaux.

## Brónne
* Rassemblement National
* [Franstaolege Wikipedia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Front_national_(parti_fran%C3%A7ais))
Volksrepubliek Donetsk

De **Volksrepubliek Donetsk** (Russisch: *Донецкая народная республика*, Donetskaja narodnaja respoeblika, Oekraïens: *Донецька Народна Республіка*, Donetska Narodna Respoeblika) waor 'ne zelfverklaorde staot op 't internationaol erkind groondgebeed vaan de Oekraïne. 't Gebeed sjeide ziech in 2014, nao de Oekraïense börgeroorlog, same mèt de Volksrepubliek Loehansk vaan de Oekraïne aof. De regering, die ing ban mèt Rusland oonderheel, eisde gans 't oblas Donetsk op meh controleerde dao mer e deil vaan.

Begin 2022 besloot de Russische president Vladimir Poetin de twie 'rippublieke' te erkinne. Heer leet vaanaof fibberwarie vaan dat jaor zien legers oetvalle nao door de Oekraïne gecontorleerd gebeed (zuug kreeg i g'n Oekraïne). Ind september woorte in Donetsk, wie in veer aander deils bezatte Oekraïense oblaste, zwoer gemanipuleerde (en nao 't volkerrech illegaol) referenda euver aonsleting bij Rusland gehawwe. Nao aonleiing daovaan liefde Rusland dit gebeed op 30 september vaan dat jaor officieel in, 'n annexatie die internationaol zoonder erkinning bleef.
Alveolairen tril

d'n **Alveolairen tril** is 'ne mitklinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen alveolairen tril zeen:
* De meneer van oetspraok is tril, det inhèltj det t'r wuuertj vervaerdig dore lóch euveren articulator te sjikke wodoor dae geit trille;
* 't Guuef veer oetspraokplaatse:
*# Dentaal, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge de baovetenj (apicaal taenge laminaal);
*# Denti-alveolair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit 't tóngblaad taenge d'n tandjwal ennen tóngspits achtere baovetenj;
*# Waor alveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
*# Pósalveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad achteren tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Hae is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Hee is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure .

Gewuuenlik is d'n alveolairen tril stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge. Wie bieje anger sonoranten in 't Limbörgs kan d'r verlingk waere wen de veuropkómmendje klinker 'ne klinker mit sleiptoean is ennen opvolgendje mitklinker 'nen obstruent is, wie in *derm* (inkelvaad) [d̺ǽr:m]. In 't Mofers is van vreuger oet 'n allofoonverhajing wobie d'n alveolairen tik veurkump es de klank kort is (bie 'ne stoeattoean, e neutraol toeanverloup en tösse twieë klinkers in) en d'n tril bie 'ne sleiptoean dae völg op 'ne korte klinker.

In väöl Limbörgse dialekte guldj deze klank es 'n oearsprunkelike oetspraok veure , mer allewiel is de oetspraok bieje meiste (jónger) spraekers nao uvulair peziesjes versjaove. De rollendje r kump waat betruf Nederlandjs Limbörg veural nag veur ane Maaskantj, ónger anger in Stein en ónger Mezeik. Dao is dae klank nag te huuere bie luuj van middelbare laeftied.

Anger meugelike oetspraoke veure  zeen:
* : d'n alveolairen tik
* : de stumhöbbendjen alveolaire fricatief
* : d'n stumhöbbendjen uvulaire fricatief
* : d'n uvulairen approximant
* : d'n uvulairen tril

## Zuuch ouch
* Alveolairen tik