open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voorpost

**Voorpost** is 'n Vlamsje volksnationalistische organisatie. Allewiel haat 't ooch óp 't Hóllendsj 'n afdeling. Voorpost viseert e Dietsland, 'n politieke entitèet die alle Nederlandstalige gebiede in Europa wilt verenige in ène sjtaot. Voorpost haat ooch 'n afdeling in Zuid-Afrika, *Die Dietse Federatie*, die verboonde is mèt de Hóllendsje afdeling. Voorpost zaet ooch aanhengers te ha in Fraans Vlaandere.

'n Aander sjläöëtelitem in de Voorposts politieke identiteet is 't bewaeze verbaand mèt d'r prominaente *Holocaust oontkènner* Siegfried Verbeke. D'r Vlaams Blok ideoloog Roeland Raes en Vlaams Belang politici wie Luc Vermeulen zeunt lid van de Voorpost. De organisatie wert dör sommige aanzieë es 'n väörtzètting van de VMO of Vlaamse Militanten Orde, die in 1983 óp 't Belsj boete de wèt geplaatsjt waoërt es privee militie.

## Demonstratie Mestreech

Óp 1 maart 2009 heel de Voorpost in Mestreech 'n demonstratie taege de Hollendsje drugswètgaeving en de coffeeshops in 'n poging öm via dae waeëg aanhang te mobilisere väör ooch de baovesjtaonde ideeje. De driejhoonderd maan sjterke ME sjlaagde d'r in öm de orde in Mestreech, oeë koopzondag waor, te beware. Went de Voorpost in 't aoëpenbaar manifesteert, haat dat mètstens töt gevolg dat 't Anti Fascistisch Froont 'n taegedemonstratie organiseert in de ègeste plaatsj. Kóste van de ordehandhaving wieëre vólges burgemeester Gerd Leers 250.000 bies 300.000 Euro.
Óp 2 maart kondigt Leers aan dat e demonstraties van extreem groeperinge in Mestreech wilt goeë verbeje, zoonder evvel 'n raming te gaeve van de proceskooste die dat mèt zich mètbrèngt. Demonstratierech is e groondwèttelek rech.

## Externe leenk
*Voorpost Officieel website
Maria Mena

**Maria Viktoria Mena** (Oslo, 19 februari 1986) is 'n Noorse zangeres van popmuziek.

Häör moder waor 'n sjriefster vaan toneelsjtökke en häör vajer Charles waor 'nen drummer. Maria en häör breurke Tony zien verneump nao karakters oet de musical West Side Story vaan Leonard Bernstein. De moder van Maria is van Noorse aofkóms en häöre vajer is gebore in Nicaragua.
Liènwoord

E **liènwoord** ies e woord dat ies euvergenómme oet 'n ander taal. Meistal gebeurt dat umdat 'r gein good woord veur besjteit in de eige taal. Zoa höbbe v'r in 't Nederlands en Limburgs väöl Latiense, Franse, Ingelsje en Duutsje  liènweurd.

Liènweurd kènne op 'n gegeve moment zoaväöl eigesjappe van de taal euvernumme, bv in de oetsjpraok, dat 't woord neet miè es liènwoord gezeen weurt. 't Ies dan Verlimburgs (in de Limburgse taal) of Vernederlands (in de Nederlandse taal). 

## Sjpelling
Zoawaal in 't Nederlands es  in 't Limburgs were liènweurd (meistal) 't zelfde gesjpeld es in de oarsjprónkelike taal. bv quatsch (naeve *kwatsj*), dancing, bureau, cadeau. Ouw(er) liènweurd, die "verlimburgs" zint, were zoa gesjreve es ze were oetgesjproke bv. bótter, kiès (oarsjprónkelik oet 't Latien) en soekker of sókker (van 't Arabisch).

## Bastaardwoord
Es zoan geliènd woord nao verloup van tied tamelik letterlik weurt aangepas aan de taal kalle v'r van e bastaardwoord. 

Me sjpriek dan van anglicisme, gallicisme (b.v. "dat kos duur" en "oetgekald" in de beteikenis van oetgesjproke en gekald) (zoan dooreinhaspele van twiè oetdrökkinge hèt ouch contaminatie)), germanisme (b.v. begeesterd), latinisme, amerikanisme enz.
Hydrofobie

**Hydrofobie** (wörterliech *wasser-engs*) is ing ejesjaf va sjtoffe um wasser aaf tse sjtoeëte. 't Óntsjteet durchdat neet-polaar molecule in inne sjtof bijeezitse. Wasser hat de neiging óm zoeë'n molecule oes te sjliese.

Hydrofobie kunt bie vöal natoerlieje en künstlieje sjtoffe vuur. Ee bekind vuurbeeld is oalieg. Es 't jewuns is dat jet nit nat weëd, kan 't opperflak mit inne hydrofobe sjtof weëde bewirkt.
Dominicaone

De **Dominicaone** (officieel (Latien) *Ordo Praedicatorum*, aofgekort **O.P.**) zien 'n kloesterorde vaan de Roems-Kathelieke Kèrk. Ze woort in 1214 door d'n Heilege Dominicus in Toulouse gestiech; de orde is doamèt rillatief joonk. Al in 1216 käörde paus Honorius III häör mèt de böl *[[Religiosam vitam]]* good. De orde waor 'n antwoord op de greujenden invlood vaan de Kathare: wouw me die beweging de kop induie, daan mós de Kèrk zelf ouch veraandere um de lui veur ziech trök te winne. De orde heet ummer e sjolastiek karakter gehad, ouch al door de veurleefde vaan Dominicus veur gelierde theologie. Allewijl zien oongeveer 6.000 lui bij de orde aongeslote; neve paters en nonne umvat de orde ouch lekebroeders.

In Mestreech resteert vaan 'n aajd Dominicaonerkloester nog de Dominicaonerkèrk. Anno 2018 zit dao 'ne bookhandel in.
Reims

**Reims** (Nederlands, verowwerd: *Riemen*) is 'n sjtad in 't Noordooste va Fraankriek haoverwaegs Paries en Luxemburg, gelaege an de reveer de Vesle en an 't Aisne-Marnekanaal. 181.194 de 1 jannewarie 2019. Wie in aander Franse middelgroete stei (vergeliekbaar mèt Mestreech), nump de populatie hei sinds twie decennia aof. Zoe had zie in 1999 nog 187.206 inwoeners. Reims is onderprefectuur van 't departement Marne. 't Is 'n sjtad mèt 'n lang historie en die beroemd is vanwaege häöre sjitterende kathedraal en d'r champagne dae dao vandan keumt.

## Historie

Wie de Romeine de Gallische gebiede veroverde, wónde de Remi óp de plaatsj oeé de nao hön geneumde sjtad zów oontsjtoeë. De Romeine neumde Reims *[[Durocortorum]]* en makde d'r de hoofsjtad van de provincie Gallia Belgica en later Belgica Secunda van. Al in d'r driejde ieëw hów Reims 'ne bisjop. In 407 waoërt de sjtad verwoest dör de Vandale, oeënao de Hunne dat in 451 nog 'ns dege. 

Reims hersjtèlde zich oonder bisjop Remigius, dae in 496 d'r Frankische köning Clovis en z'n mansjappe deupde. 

Tösje 816 en 835 zeunt de Utrechtse psalme in Reims gemakd.

Naodat 'n ieëder kèrk in vlamme waor ópgegange, begoes me in 1211 mèt d'r boew van d'r huidige kathedraal. 

Door de belaangrieke functie die Reims had in de Middeliewe, goof 't 'n groete cultureel opbleui in de stad. Zoe kaome väöl bekinde kompeniste oet Reims, wie de 14de iewse Guillaume de Machaut.

In Reims zeunt bies 1825 bekaans alle Fraanse köninge gekroeënd en gezaofd, 'n traditie die truukgeet óp d'r deup van Clovis. Daobie waoërt gebruukgemakd van aoëlie oet 'n ampul die tiedens Clovis' deup dör 'n doef oet d'r hieëmel zów zieë mètgebrach. Lodewijk de Vrome kreeg in Reims in 816 van d'r paus de keizerskroeën. De beroemdste kruëning is warsjienglek die van Karel VII in 1429, tiedens d'r Honderdjaorige Kreeg: d'r dauphin waor dör Jeanne d'Arc nao Reims brach, naodat zie de sjtad hów heroverd óp de Ingelsj-Bourgondische alliantie.

Op 20 juli 1929 woort mesjiens wel de bekènste posmoderne filosoof vaan Europa in Reims gebore, Jean Baudrillard.
Reims waor óp 7 mei 1945 de sjtad oeë de Duutsjers de capitulatie tekende. Dat gebäörde in 't hoofdkwartier van d'r generaal Eisenhower.

## Economie
Allewiel is Reims sjpoorwaegknooppeunt en industriesjtad (wólindustrie), mae väöral de sjtad oeë beroemde champagnehoezer gevestigd zeunt. Épernay is 't centrum van de champagneproductie.

## Bekiekenswaeërd
De oondersjtaonde geboewe zeunt dör de UNESCO erkaant es waelterfgood.
* D'r gotische kathedraal van Reims oet de 13e ieëw
* D'r romaanse St.Rémibasiliek 
* 't Aartsbisjoppelek palies (Palais du Tau) 
* D'r Romeinse triomfboog Porte Mars.

## Externe link
* Website van de gemèngde
Tetrafobie

**Tetrafobie** is angs veur de nómmer 4. 't Is 'n bijgeluif wat veural veurkump in Oos-Aziatische len wie China, Japan, Korea, en Taiwan.

't Chinees woord veur *veer* (四, pinyin: sì, jyutping: sei3), versjèlt, umtot 't zjus wie Limburgs 'n toentaol is, allein mer qua toen van 't woord veur *doed* (死, pinyin: sǐ, jyutping: sei2), in versjèllende vörm vaan gesproke Chinees. In de karakters, m.a.w. 't gesjreve Chinees, is 't versjèl in betekenis, aanders es in 't Limburgs, wel dudelek ziechbaar. 't Zelfde geld veur de Sino-Japanse en Sino-Koreaanse wäörd veur *veer*, shi (Japans) en sa (사, Koreaans).
 
Tijdes feestdaog moot me oplètte mèt 't gebruuk vaan de nómmer 4. Ouch es 'n femilielid kraank is, zeker in de Chinese cultuur. Zelfs 't gebruuk vaan de nómmers 14, 24, etc. moot weure vermijd vanwege de aonwezegheid vaan nómmer 4 in dees nómmers. In dees len weure dees nómmers ouch dèks euvergeslage bij aonduidinge vaan verdepinge in gebouwe, zoewel in hotèls, kentoere, apparteminte es hospitaole. Taofelnómmers 4, 14, 24, etc. weure dèks euvergeslage bij houweleksdiners en aander bie-einkomste in dees len. In väöl woencomplexe weurt blok 4, 14, 24 etc. miestal vervaange door blok 3A, 13A, 23A, etc.

In Hong Kong weurt in sommege apparteminte wie Vision City and The Arch alle verdepinge vaan 40 tot 49 euvergeslage. Oonmiddelek nao 39/F kump 50/F, boedoor sommege lui die neet wete wat tetrafobie is goon dinke tot 'n aontal verdepinge neet besteit.

De Chineze laote dit ouch zien door aonduidinge veur militare vleegmesjiene te beginne mèt de nómmer 5, zoewie 't gevechsvleegmesjien "Shenyang J-5". Op dezelfde  meneer gebruke de Taiwanese en de Zuid-Koreaanse marine de nómmer 4 neet bij aonduidinge vaan hun sjepe.

In stei boe de Oos-Asiatische en Westerse cultuur samekoume, zoewie Hong Kong en Singapore, is 't meugelek tot in sommege gebouwe zoewel 13 es 14 weure euverslage es verdepingsnómmer same mèt alle verdepinge boe 'n 4 in veurkump.

In Korea is tetrafobie väöl minder extreem, mer de verdepingsnómmer 4 weurt bijnao altied euvergeslage in hospitaole en aander publieke gebouwe. In aander gebouwe weurt de veerde verdeping soms aongeduid mèt "F" (Four) in lifte. Appartemintnómmers die mierdere kiere de nómmer 4 zouwe kriege (zoewie 404) weure miestal neet gebruuk umtot dat de weerde vaan de woening negatief zou beinvleuje

## Zuuch ouch
*Nómmers in de Chinese cultuur
*Daartiende verdeping
*Triskaidekafobie (de angs veur de nómmer 13)

## References
Givet

|
|-
|
|-
|
|}
**Givet** (Waals: Djivet) ies ’n plaats en gemeinte in Noord-Frankriek in ’t departement Ardennes (regio Champagne-Ardenne), gelege in ‘ne punt ’t Belsj in. Aan de Maas, die door ’t sjtedsje löp liek ’n have. 
Veurdat Givet op ’t ing van de 17e ièw bie Frankriek kaom huèrden ’t bie 't Prinsbisdom Luuk. In Givet en umgeving kalt me dan ouch vanouds Waals, wat wiejer in Frankriek nörges veurkump. 
Bie ’t kanton Givet huère: Aubrives, Charnois, Chooz, Foisches, Fromelennes, Givet, Ham-sur-Meuse, Hierges, Landrichamps, Rancennes, Vireux-Molhain, Vireux-Wallerand.

Givet is de houfplaats van häör eige gelieknamige kanton Givet, wat waer deil oetmaak van 't Arrondissemint van Charleville-Mézières.
## Oud-Givet en Klein-Givet
Aan de eine kant van de Maas liegk de ouw sjtad mèt hoezer gegroepeerd rónd de kèrk gewiejd aan St. Hilaire. Aan de andere kant van ’t water bevingk ziech* Klein-Givet* of *Givet-Notre-Dame*, mèt es mieddelpunt de kèrk gewiejd aan Maria. 

## Bezeenswaerdig
Bezeenswaerdig zint de citadelle of ‘t *fort Charlemont* oet de 16e ièw, hoag op de berg.
Aan de Maas sjteit ‘ne Mieddelièwse tore, de *tour Victoire*, opgetrokke van helsjtein en baksjtein mèt ’n sjpiets daak. Allewiel ies d’r ’n museum in gevestig. Hoagerop sjteit de *Tour Gregoire* mèt e plat tentdaak en drie rieje vènstere, die wied euver de Maas oetkieke.

In de ouw sjtad bevinge ziech nog väöl bewaarde ouw hoezer van baksjtein mèt helsjteine lieste en decoraties. ’t Gemeintehoes in Maaslandse sjtiel haet ‘ne ingankstrap mèt 2 balcons en ‘ne klokketore.
De St. Hilaire ies geboewd in helsjtein en haet ‘ne tore mèt e sjpiets daak en ’n un d’r op. Onder de kèrk door löp ’n sjtraot.
De Mariakèrk ies geboewd van helsjtein en haet ‘ne sjpietse tore. 

## Evenemente
* In Givet weurt eder jaor de *Foire aux Oignons* (de Unnemert) gehouwe op 11 november. De mert haet 'n historie saer 1530.
* Carnaval in april
* Sjildermanifestatie in juli
* Roazefiès in juni, 'ne optoch van kinger die verseerd zint mèt roaze. (saer 1921 'n traditie)

## Taal
Givet en zien direkte umgaeving (de zoageneumde *Botte de Givet*) ies de einige plaats in Frankriek woa Waalse dialekte were gekald. Dees dialekte huère bie 't Centraal-Waals (ouch waal Names) en zint bienao oetgesjtorve.

## Toerisme vanoet Limburg
In de jaore 60 van de 20e ièw organiseerde reisbureaus in Valkeberg daagtochte veur toeriste nao Givet. Oetgangspunt waor dat me in eine daag op en neer, mèt de bös, nao Frankriek koes reize. De toeristische route leep via Dinant en langs de Maas.

Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Externe link
* Website van de gemeinte
12 miert

## Gebäörtenisse

* 1664: Charles ll, köning van Ingelaand geft ziene broor James ll, d'r hertog van York en opperbeveldhebber van de Ingelsje vloot de gaanse Nederlandse Atlantische Noord Amerikaanse kust. 't Gebied is neet d'r ègendom van James mae wert de kolonie Nieuw Nederland van de Republiek der Zeven Vereinigde Niederlande. Dit köninklek besjluut röpt proompt discussies oet tösje de twieë leng.
* 2005: Karolos Papoulias weurt prizzedent vaan Griekeland.

## Gebore
* 1956 - Pim Verbeek, Nederlandse voetballer en voetbaltrainer (gestorve 2019)
* 1963 - Eric Wiebes, Nederlands politicus en minister vaan Economische zake
Europees Haandves vör regionaal tale en tale van minderhede

't **Europees Haandves vör regionaal tale en tale van minderhede** (Nederlands: *Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden*; Duutsj: *Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen*, Frans: *Charte européenne des langues régionales ou minoritaires*, Ingelsj: *European Charter for Regional or Minority Languages*) is e verdrag van d'r Raod van Europa (wat dus los sjteit van de Europese Unie) dat sjtreektale en minderheidstale wilt besjerme taege d'r drök van de officieel taal. Leng kènne dit verdrag tekene en es ze 't verdrag ooch ratificere, da werre de provincies belast mèt de oetveuring.

Op basis van dit Haandves is 't Limbörgs erkind es sjtreektaal in Nederland.

Belsj Limburg deende in 1997 'n aanvraog bij de Belsje regering in öm 't verdrag allèng te tekene vör 't Limburgs. Dat is doe mislukt ömdat d'r Vlamsje lobby d'r taege waor.

De huuj sjtand van ratificatie en ongertekinging op 1 jannewarie 2011, wie Bosnië en Herzegovina teikende. De sjuungedrukte tale woorte allein erkind onger deil II van 't Handvest.
14 miert

**14 miert** is de 73e daag vaan 't jaor (74e daag in 'n sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. 

## Gebäörtenisse
* 1517 - Enschede weurt bijnao gans door 'ne stadsbrand verweus.
* 1853 - Verheffing vaan 't apostolisch vicariaat Breda tot vijfde roems-katholiek bisdom in Nederland.
* 1939 - Mèt de hulp van Hitler verklaore Sjlowaakse separatiste de ónaafhankelikheid oet van Slowakije, dat ein vazalsjtaot van nazi-Duutsjlandj wirt.
* 1964 - De rechtbank vindt Jack Ruby sjöldeg aon de moord op Lee Harvey Oswald.
* 1991 - De "Zès vaan Birmingham" koume vrij.

## Gebore

* 1804 - Johann Strauss sr., Oostenrijks componis (gestorve 1849)
* 1835 - Giovanni Schiaparelli, Italiaans astronoom, 'oontdèkker' vaan de kanale op de planeet Mars (gestorve 1910)
* 1874 - Anton Philips, Nederlands industrieel (gestorve 1951)
* 1879 - Albert Einstein, Duits theoretisch fysicus (gestorve 1955)
* 1886 - Firmin Lambot, Belgisch wielrenner (gestorve 1964)
* 1924 - Paul Huf, Nederlands fotograaf (gestorve 2002) 
* 1933 - Michael Caine, Brits acteur
* 1933 - Quincy Jones, Amerikaans meziekproducer
* 1934 - Eugene Cernan, Amerikaans astronaut, lèste mins op de maon
* 1945 - Herman van Veen, Nederlands cabaretier, zenger, componis en sjrijver
* 1947 - José Happart en Jean-Marie Happart, Belsje politici
* 1958 - Prins Albert van Monaco
* 1978 - Pieter van den Hoogenband, Nederlands zwummer en olympisch kampioen (2000 en 2004)
* 1996 - Bokito (gorilla), Westelijke gorilla dee sinds 2005 verblijf in Diergaarde Blijdorp

## Gestorve

* 1883 - Karl Marx, Duitse filosoof en groondlègker vaan 't marxisme (64)
* 1932 - George Eastman, Amerikaansen oetvinder (77)
* 2003 - Willy Walden, Nederlandsen theatermeker, bekind vaan Snip & Snap (97)
* 2018 - Stephen Hawking, Britse natuurkundege (76)
* 2019 - Godfried Danneels, Belzje bisjop en kardinaol (85)
Ten Esje

**Ten Esje** (Nederlands: *Ten Esschen*) ies e dörp op 't plateau in Zuud-Limburg, dat saer de herindeling van 1982, in de gemeinte Heële liek. Liègeraaf löp de Gelaenbaek.

De beboewing van Ten Esje bevingk ziech ingeklemp tösje de autobaan A76 en de N281. In de buurt liek ouch 't autobaanknouppunt *Ten Esschen*. De beboewing besjteit oet häöf en hoezer. Aan de Esschenwaeg, mèt lintbeboewing, bevingk ziech in 'ne tuin mèt zietbanke, 'n baekapel in kundersjtein gewiejd aan Maria. Op 'n krusing in 't "centrum" sjteit tege 'n hookhoes 'n helsjteine kapel mèt 'n groat kruus woa-op 'n christusfiguur en in de aafgesjlote nis bevingk ziech 'ne piëta. Op de sokkel ies de teks: "BID VOOR DIE SEELEN IN DVAGEVIER ANO 1767 C.I." ingebeiteld.

In de buurt van ’t hièrehoes De Struyver, dat in de 14e ièw in de archieve geneump weurt, liek ‘n motte mèt ’n doorsjnee van 35 maeter, umgeve door ’n grach. De gesjlote haof de Struver, mèt ’t jaortal 1742, haet ‘ne binneplei mèt moere van baksjtein en sjpeklaoge. ‘ne Andere naam ies *Groot Geitsbach*.

Prickenis  ies ‘ne gesjlote hièrehaof mèt ’n wietgeverf hoofgeboew ónder e wolfsdaak. In de sjmale veurgevel bevinge ziech 4 vènstere en ‘ne gevelsjtein mèt ’n aafbeelding van ‘ne ridder en de teks “Prickenis 1381”. Links sjteit e lièg rónd teureke mèt sjpiets. De hudige boew dateert oet de 17e en 18e ièw.

Ander boerderieje zint de 18e ièwse Esjenberg en de gesjlote haof Euverlotbrook (Overlotbroek) (18e ièw)

'n Veurmalige watermeule geneump de *oliemeule*, in vakwerk, liek aan de Gelaenbaek in de buurt van Geweusterao. Ze sjtamp oet de 17e ièw en huèrt bie kesjtièl Tervere (Rivieren).
Malta (eiland)

't Eiland **Malta** is het groetste (246 km²) vaan de eilen die same de rippebliek Malta vörme. 't Eiland ligk in 't midde vaan de Middellandse Zie, ten zuie vaan Sicilië en ten noorde vaan Afrika (35° 53′ noorderbreedte, 14° 26′ oosterlengte). De hoofstad vaan 't eiland is Valletta. 't Eiland heet 357.000 inwoeners (oongeveer 90% vaan de totaal bevolking vaan 't land). De munteinheid is de Euro (sinds 1 jannewarie 2008).

## Geografie
't Eiland is 246 km² groet, de aofstand tösse de twie weidste punte is 27 kilometer en 't heet 136 km köslijn. Sicilië ligk oongeveer 110 kilometer ten noorde vaan Malta en de aofstand tot de kortsbijzijnde Afrikaanse kös (Tunesië) is 290 km. De twie klein eilen Comino en Gozo ligke zès kilometer ten noorde vaan 't eiland.

## Zuuch ouch
* Malta
St. Paulseiland

't **St. Paul'seiland** (ouch **St. Paul's Islets** of **St. Paul's Island** geneump) zien eigelek twie oonbewoende rotsklippe, same kleiner es 10 hectare, die bij liegtij same ein eiland vörme. De eilen behure tot de rippebliek Malta en bevinde ziech in St.Paul's Bay *(San Pawl il-Baħar)*, op 100 meter vaan de kös vaan 't hoofdeiland Malta.

Volges de euverlievering zouw in 't jaor 59 nao Christus d'n apostel Paulus hei sjeepbreuk höbbe geleie wie heer es gevaangene op weeg waor nao Rome. Um häöm te iere steit op ein vaan de klippe 'n 12 meter hoeg standbeeld vaan häöm.
Chicago

**Chicago** ies ein van de groatste sjtae van de VS en mèt zien 2.9 miljoan inweunersj ies 't de 3e sjtad van Amerika nao New York en Los Angeles, en ies gelege in Cook County, Illinois. De plaats ies gelege aan 't Michiganmeer.

## Bevolking
37% van de bevolking ies Afro-Amerikaans of zjwart. 25% van de bevolking is Hispanic of Latino. Zie zint aafkómstig veural oet de leng Mexico en Cuba. 25% van de bevolking ies blank. 5% van de bevolking is Aziaat. Zie kómme veural oet leng wie China en Japan. 5% van de bevolking ies van andere aafkóms. 3% van de bevolking ies van gemengde aafkóms.

11% van de bevolking ies ouwer es 65 jaar. 34% van de bevolking ies alleinsjtaond. 25% van de bevolking laef ónder de ermoojgrens. 7% van de bevolking ies werkeloos.

## Klimaat

In januari ies de gemieddelde temperatuur -5,3&nbsp;°C, in juli ies dat 23,9&nbsp;°C. Jaorliks vèlt d'r gemieddeld 949,5 mm rege (gegeves op basis van de meetperiode 1961-1990).

## Gesjiedenis
In 't gebied woa noe Chicago liek, haet oarsjprónkelik de Potawatomi-sjtam gelaef. Chicago woort gesjtiech in 1830, en kreeg in 1837 de sjtadsstatus.

## Economie

Chicago haet 'n groat zakecentrum. In de neugetiènde ièw waor Chicago 't vertrèkpunt van bekans alle treine, die op weeg ginge nao 't weste van de VS. Ouvch allewiel liek de sjtad sjtrategisch, zoawaal veur trein- es veur autoverkièr. Dees positie haet Chicago tot 't groatste industrieel centrum van Amerika gemaak. Bie de sjtad bevingk ziech ein van de drökste vleegvelde van de waereld 't vleegveld O'Hare International Airport. 

## Kuns en cultuur
* 't *Chicago Symphony Orchestra*, mèt o.a. in 't concertseizoen 2006 - 2007 Bernard Haitink es ièrsjte dirigent. Ander bekènde dirigente waore Reiner, Georg Solti en Daniel Barenboim, Richard Strauss, Béla Bartók, Leopold Stokowski en Pierre Boulez.
* * The Lyric Opera of Chicago*, die de opera's oetveurt in 't Civic Opera House aan North Wacker Drive. 't Ies 'n art deco-geboew oet 1929. 
* Mahalia Jackson, woonde in Chicago vanaaf 1927
* Barack Obama waor ouch inweuner

## Weitesjap
Chicago haet circa 15 zelfsjtendige universiteite. Beroemd zint de Northwestern University, mèt de de Kellogg School of Business en de Universiteit van Chicago.
Fungus Rock

** Fungus Rock** (Paddestolerots), in 't Maltees ouch 'Il-Ġebla tal-Ġeneral' (Rots vaan de Generaal) geneump, is 'n klein rotseiland vaan 60 meter hoeg aon d'n ingaank vaan de zwarte lagune "Dwejra Bay" kortbij San Lawrenz, wat is gelege op 't eiland Gozo (Malta).

'ne Ginneraol vaan de Maltezer Orde oontdèkde 'n zeldzaam plant, de *Fucus coccineus melitensis*, die heer ten oonrechte veur 'ne paddestool heelt, op de vlaken tóp vaan 't eiland. Dees plant woort 'n geneeskundege wèrking touwbedeild, en de ridders gebruukten 'm um wonde te stelpe en es 'n geneesmiddel veur dysenterie. Zie woort dèks es 'n kosbaar kedo aon veurnaom bezeukers vaan de eilen gegeve. Groetmeister Pinto verklaorde de rots tot verboje gebeed, en euvertreders woorte mèt drei jaor deens es roeier op de galleie gestraof. D'r woort ouch 'n speciaal kabellif geïnstalleerd um de plant te kinne goon plökke.

Later woort evels oontdèk tot dees inspanninge zinloos waore, umtot de *Fucus coccineus melitensis* gein geneeskrachtege wèrking heet. Op dit ogenblik is de rots 'n natuurreservaat, mer de kös drumheen is touwgenkelek.
Vietsj

'ne **Vietsj**, **vitsj**, **viets** of **vits** ies e sjtök vlechhout, dat gebruuk woort in de vakwerkboew. 't Zint de rechopsjtaonde sjtökker hout van ca 4 cm breid, die tösje 't balkwerk van e vak woorte geklemp, op zoan 30-40 cm oetrein. Daodoorheen vloch me de wietsje. Dat woort 't riejwerk geneump. Rieje beteikent vlechte, vergeliek 't woord riejsjtartel. Tösje 't riejwerk woort daonao leimpratsj geklaend en daonao gladgesjtreke. 

## Etymologie
Van oarsjprong zou 't woord 'n aafleiing zin van wiej (wilg). 't Werkwoord *vitsen* (MND) beteikent: mèt tiène vlechte. De wietsj ies 'ne tièn van de wiejeboum.

## Vietsjelaer
Emes dae good koes *vietsje*, mèt de vietsje en de wietsje, woort 'ne vietsjelaer geneump. Later weurt 't gezag tege emes dae hièl hendig ies.
21 miert

## Gebäörtenisse

* 1098 - Opriechting vaan de Orde der Cisterciënzers door Robert van Molesme in Cîteaux in Fraankriek.
* 1804 - Insjtèlling van d'r *Code Napoleon*, Fraans burgerlek wètbook dat bies huuj in d'r groond nog geldt.
* 1919 - Opriechting vaan 't Bauhaus in Weimar door Walter Gropius.
* 1935 - Perzië weurt herneump tot Iran.
* 1942 - Illemint nommer 94 krijg de naom plutonium.
* 1960 - Bloodbad in Sharpeville, Zuid-Afrika, de pliesie opent 't vuur op oongewaopende zwarte demonstrante, 't gief 69 doeje en 180 gewonde
* 1980 - Prizzedent Jimmy Carter kondig 'n Amerikaansen boycot aof vaan de Olympische Zomerspeule 1980 vaan Moskou
* 1990 - Namibië weurt oonaofhenkelek.
* 2019 - De Belzje neurologe Mehrnaz Didgar weurt tot vief jaor gevangenis veroerdeild óm 't vermaorde van häör dochter.

## Gebore
* 1685 - Johann Sebastian Bach, Duitse componis (gestorve 1750)
* 1768 - Jean Baptiste Joseph Fourier, Frans wis- en natuurkundege
* 1935 - Brian Clough, Èngelsje voetballer en voetbalmanager (euverleje 2004)
* 1937 - Tij Kools, Nederlandse sjriever en publicist
* 1939 - André Haakmat, Surinaamse politicus en avvekaat (gesjtorve 2024)
* 1941 - Dirk Frimout, Belzje astronaut
* 1955 - Jair Bolsonaro, Braziliaanse militair en politicus
* 1960 - Ayrton Senna, Braziliaansen otocoureur (gestorve 1994)
* 1964 - Micha Klein, Nederlandse videokunsteneer (gestorve 2026)
* 2004 - Claus-Casimir van Oranje-Nassau van Amsberg, zoon vaan Prins Constantijn en Prinses Laurentien

## Gestorve
* 575 - Benedictus va Nursia, Italiaanse monnik en sjtichter van 't christelek kloeësterlaeve in 't Weste
* 1906 - Carl von Siemens, Duutsje industrieel
* 1951 - Willem Mengelberg, Hóllendsje dirigaent
* 1991 - Leo Fender, Amerikaanse technicus, oondernaemer en sjtichter van maerk *Fender* (muziekinstrumaente)
* 2006 - Bernard Lacoste, Fraanse mode oontwaerper en oondernaemer
Lady GaGa

**Stefani Joanne Angelina Germanotta** (gebaore óp 28 mieërt 1986 inne Stad Nuuj-York, Nuuj-York), baeter bekindj es **Lady GaGa** (Spjraek oet: *Leedie Gkaa Gkaa*), is 'n Amerikaanse singer-songwriter en muzikant.

## Kinjertied
't Waas gebaoren in Yonkers, New York en gröjdjen óp in Manhattan, wo 't nao 'ne kóssjoeal góng, de Convent of the Sacred Heart en later ane New York University's Tisch School of the Arts studeerdje. Wen 't 20 waar, begós 't te wèrke bie Interscope Records es 'ne songwriter, en sjreef leedjes veure Pussycat Dolls. 't Is beïnvloed door glam rockers wie David Bowie en Queen en ouch jaore-tachtigzangers wie Madonna en Michael Jackson.

## Bekèndje jaore
In 2008 sjreef 't de nömmers veur häör eige album: *[[The Fame]]*. Häör ieëste waereldjhit *Poker Face* stóng ouch óp nömmer ein in Nederlandj en 't Belsj. De grótter hits móste nag kómmen in 2009. *LoveGame*, *Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)* en *Paparazzi* woren alle drie nömmer 1 hits inne VS. Hiemit sjrief Germanotta gesjiedenis. 't Is d'n ieëste kieër det inne VS, Canada en Europa veer nömmer 1 hits van ei album zeen oetgekómme. Zölfs Michael Jackson mit 't bèsverkoupendj album *Thriller* kós dao neet taengenóp mit drie nömmer 1 hits in Noeardj-Amerika en Europa. Ouch in Japan deit Lady GaGa 't good. Väöl luuj veurspèlle det *The Fame* noeats 't record kèn verbraeke van bèsverkoupendj album oeats, aangezeen GaGa (wie de bienaam luudj) bekèndj is gewaore in 't *download-tiedpèrk*; wo me mieë nömmers (illegaal) gratis downloadj es die aansjaf. In 2009 koom 'n nuuj album oet van GaGa, namelik: The Fame Monster. De titel is dudelik 'n verwiezing nao 't ieëste album. 't Album is momenteel bekind veur de nömmers *Telephone* (mèt Beyoncé), en *Bad Romance*.

## Discografie
### Albums
* The Fame (2008)
* The Fame Monster (2009)
* Born This Way (2011)
* Artpop (2013)
* Joanne (2016)
* Chromatica (2020)
* Harlequin (2024)

### Hits
* *The Fame*
** *LoveGame*
** *Just Dance*
** *Paparazzi*
** *PokerFace*
** *Eh, Eh*
** *Beautiful, Dirty, Rich*
* *The Fame Monster*
** *Alejandro*
** *Monster*
** *Video Phone*
** *Bad Romance*
25 miert

**25 miert** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is de 84en daag vaan e gewoen jaor en de 85e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 381 daog. 25 miert is de vreugs meugeleke ingangsdatum vaan de zomertied. Deze daag is de daag vaan de Annunciatie (aonkondeging vaan d'n Hier) (zuug ouch Hoegfies). Ouch is 't de nationaole fiesdaag vaan Griekeland.

## Gebäörtenisse
* 1655 - Christiaan Huygens oontdèk Titan, de groetste maon vaan de planeet Saturnus.
* 1821 - Griekeland verklaort ziech oonaofhenkelek.
* 1957 - In Roeme weurt 't Verdraag vaan Roeme oonderteikend, boe-in de Europese Economische Gemeinsjap (EEG) en Euratom weure opgeriech.
* 1969 - John Lennon en Yoko Ono beginne aon hunnen ierste zoegeneumpde Bed-In for Peace in 't Amsterdamse Hilton hotèl.

## Gebore
* 1911 - Jack Ruby, Amerikaans mäördeneer vaan Lee Harvey Oswald (datum oonzeker) (gestorve 1967)
* 1942 - Aretha Franklin, Amerikaans zangeres, bijgenaomp *Queen of Soul* (gestorve 2018)
* 1947 - Elton John, Brits zenger en componist

## Gestorve
* 1606 - Justus Lipsius, Zuud-Nederlaandse historicus (58)
* 1918 - Claude Debussy, Fraanse componist (55)
* 1988 - Pjotr Galparin, Sovjet-Russische psycholoog 
* 2006 - Joop Admiraal, Nederlandse acteur (68)
* 2019 - Scott Walker, Amerikaanse rockmuzikant (76)
Ètsberg

**Ètsberg** (Nederlandsj: *Etsberg*) is e klei gehuch inne gemèndje Roerdale, ane grèns mit Pruusjes. In 't dörp kaltj me ven aadshaer d'n Ètsberger dialek. De hèlf ven 't dörp lègk in Pruusjes. Ètsberg haet men e paar hóngerdj inwoeaner en besleit slèchs drei sträöt. 't Lègk kórtbie Vlórp en Reutebàk. Ouch zaet m'n *óppen Ètsberg* en neet *innen Ètsberg*. Kórt ónger de Ètsberg lègk de *[[Effelder Waldsee]]*. De plaats lègk ach kilomaeter zuudoeas ven Remunj. In 2001 had d'n Ètsberg 120 inwoeaner op e gebeed ven 0,06 veerkantje kilomaeter en verdeildj euver 54 hoeshajes.
Annunciatie

**Annunciatie** (Latien In annuntiatione Domini= de aankondiging van de Hièr) of gewoon de **Aankóndiging** ies 't hoagfiès van de boodsjap van de heilige aartsingel Gabriël aan Maria in häör hoes in Nazareth, woa-in de geboorte van Jezus Christus weurt aangekóndig es zoon van Maria (Lucas 1:26-38).
 
## Maria-boodsjap
Umdat 't eigelik 'n aankóndiging ies van 't fiès van de Hièr, ies de ouwe naam **Maria-boodsjap** in de liturgische beuk vervange. Op 25 mièrt, precies 9 maond veur kaersjmes, weurt door de Christene 't begin van hun verlossing, de vervölling van 't profetisch woord: "Zuug de maag zal 'ne zoon ter waereld bringe, de verlosser", gevierd (Matteus 1:23).

Maria-boodsjap ies ein van de *7 vreugdes van Maria* en ein van de *bliej geheime* van de roazekrans.

## Kuns
De annunciatie ies al ièwe e geleef ónderwerp in de kuns, veural in de renaissance. Zoawaal in sjilderieje, miniature, fresco's es in glaas-in-load. Dèks kriet ze gezelsjap van 'n aafbeelding van  de Maria-Visitatie, die gevierd weurt op 31 mei. Me gedènk dan 't bezeuk van de zjwangere Maria aan häör ouwer niesje Elisabeth, die, óndanks häör ónvröchbaarheid en ouwerdóm, in verwachting ies van Johannes de Duiper.  

Opvallend element in de oetbeelding van de annunciatie ies de wiette doef, symbool van de heilige Geis, die van bovenaaf riechting Maria vluug.
Sóms dreug Maria 'n lelie es teike van häör maagdelikheid.
Öpkläreng

Dät **Öpkläreng**, **Öpklärengstiedádder**, **Opklaoreng** of **Verleechteng** woar n tiedádder, wo dät t dor öm göng, mit hölp vän g'vernönf dät dinke vree t'mákke vän al verstandslöösched, vööruardeile n'nd'ideologié, die út ád tiede n'ööverkámme. t Spööl sich allein z'öf in die wäslik länh in t 17. bietau 18. joarhöngerd n'in die huager kringer.

D'öpkläreng häed'instraum had vän sikker die weidergeboarde n'äs die weidervörmeng. Auch is t'vän instraum dät Europädischer kontákter öf gönge liqqe mit anger völker wie n'in Afrika, dörch d'öntdikkenger in reiser. An dät önd vän dät 17. joarhöngerd woaëd mä n'öövervluad dörch reisböök n'versläeg. Auch dät brách mit an t'anvange vän die n'Encyclopédie in Frankriek, vändong dät woaëd «wietschap t'is mach».

Bekönd philosööver vän dizze tied sönd Descartes, Baruch de Spinoza, Jean-Jacque Rousseau, Voltaire, John Locke n'Immanuel Kant.

Aander bekind filosofe die neet in dees tied leefde mer väöl höbbe beteikend veur de kennis euver de opklaoreng zien Friedrich Nietzsche en Michel Foucault.

## Börner
* Die Düetsch, Engelsch n'Näderlánsch wikipedia.
20 miert

## Gebäörtenisse
* 1620 - Oprichting VOC. 
* 1850 - Napoleon kieërtj trögk in Paries nao zien óntsnapping van Elba. 
* 1890 - Otto von Bismarck wuuertj óntslage es Pruse riekskanseleer. 
* 1916 - Albert Einstein publicieërtj zien algemein relativiteitstheorie. 
* 2003 - Begin Irakkrieg
* 2019 - Bij provinciaol verkezinge in Nederland is 't rechs-populistisch FvD de groete winner.

## Gebore
* 43 v.Chr. - Ovidius, Romeinse dichter (stórf 17 n.Chr.) 
* 1828 - Henrik Ibsen, Noorse sjriever
* 1904 - Burrhus Skinner, Amerikaanse psycholoog
* 1977 - Wouter Koolmees, politicus en minister vaan Sociaol Zake en Wèrkgelegeheid

## Gestorve
* 1934 - Köningin Emma, köningin-regentes vanne Nederlenj
* 1972 - Jan Engelman (71), Nederlandsen diechter
* 2004 - Keuningin Juliana (94), Keuningin vanne Nederlenj (1948-1980)
26 miert

## Gebäörtenisse
* 1873 - Nederland stèlt de sultan vaan Atjeh 'n ultimatum, zuuch Atjehoorlog.
* 1851 - In 't Panthéon in Paries demonstreert de Franse wetensjapper Léon Foucault mèt 'ne slinger vaan 67 meter tot de aarde drejt.
* 1953 - Jonas Salk maak 't bestoon van zien vaccin tege polio wereldkundeg.
* 1969 - De Kernenergiecentrale Dodewaard weurt in gebruuk genome door keuningin Juliana
* 1979 - Egypte en Israël teikene 'n vredesverdraag, woebij Egypte 't ierste Arabische land is dat Israël erkint.
* 2000 - Vladimir Poetin wint de prizzedentsverkiezinge in Rusland.

## Gebore
* 1925 - Pierre Boulez, Franse componis en dirizjènt (gesjtorve 2016)
* 1940 - Nancy Pelosi, Amerikaanse politica
* 1943 - Bob Woodward, Amerikaanse journalis, oonthulde same mèt Carl Bernstein 't Watergatesjendaol
* 1944 - Diana Ross, Amerikaans zangeres
* 1949 - Patrick Süskind, Duutsje sjriever
* 1961 - Phara de Aguirre, Belzje journaliste
* 1962 - Paul de Leeuw, Nederlandse cabaretier en televisiepresentator

## Gestorve
* 1566 - Antonio de Cabezón (55), Spaonse kompenis
* 1827 - Ludwig van Beethoven (56), Duits componis
* 1892 - Walt Whitman, Amerikaanse diechter, essayis, journalis en humanis
* 1923 - Sarah Bernhard, Franse actrice
* 2009 - Jef Diederen, Nederlandse kunssjilder
* 2018 - Johan van Hulst (107), Nederlandse verzatsmaan en politicus
Wádneel

**Wádneel** (Dúetsch: *Waldniel*) is ein stad in die gemeinde Schwámdoal. Mä kald in d'r ploats ömmer vän «dörp» n'neet vän «stad», ömdät zua kling is. D'r ploats häed sien eige industriegebiet an t nuarde. Ploatsche näerbie sönd Löttelfors, Scheer, Steeg n'G'n Öngräed. Auch häed d'r ploats sien eige krankenhús, t Sänk Tonius. Kortbie liq t naturpark Maas-Schwám-Nette. In Wádneel n'ömgäving kald mä Wádneeler.

## Jet tú läese
*Heimatverein Waldniel
## Rifferenties
Hoagfiès

E **hoagfiès** in de katholieke kèrk ies ´n belangriek kèrkelik fiès,´t hoagste in rang in de liturgie. De viering begint op d'n aovend vanteveure. Es zoan hoagfiès 8 daag doert kalle v'r van 'n octaaf. Op de fièsdaag weurt 'n (pontificaal) hoagmès gecelebreerd. De liturgische kleur ies wiet.

De belangriekste hoag kèrkelike fièste zint: Paosje, Hemelvaart, Pinkstere, en Kaersjmes.

## Hoagfièste in 't liturgisch jaor
In 't liturgisch jaor, dat mèt de advent begint, were de volgende hoagfièste gevierd:

* 8 december: Maria Ónbevlekde óntvangenis 
* 25 december: Kaersjmes
* 1 januari: Maria Moder van God 
* 6 januari of de zóndig nao 6 januari: Epifanie of Openbaring van de Hièr
* 19 mièrt: Sint Jozef
* Paosje: 'ne zóndig tösje 22 mièrt en 25 april
* 25 mièrt: Annunciatie of Maria boodsjap
* Hemelvaart: de dónderdig veur de 6e zóndig nao Paosje ofwaal 40 daag nao Paosje
* Pinkstere: de zevende zóndig nao Paosje ofwaal 50 daag nao Paosje
* Heilige Drie-einheid of Drievuldigheidszóndig, de zóndig nao Pinkstere
* Sacramentsdaag: de twiède zóndig nao Pinkstere ofwaal 60 daag nao Paosje. Dèks ies dit 'ne vriejen daag. 't Weurt ouch waal op de zóndig denao gevierd. 
* Heilig Hart van Jezus: op de driede vriedig nao Pinkstere
* Johannes de Duiper: 't fiès vèlt op ziene geboortedaag, 24 juni
* 29 juni: de apostele Petrus en Paulus 
* 15 augustus: Maria-Hemelvaart 
* 1 november: Allerheilige 
* 17 november: Willibrordus, allein in de Nederlandse kèrkprovincie
* Christus Keuning: eind november, 34e en lètste zóndig van 't liturgisch jaor
27 miert

## Gebäörtenisse
* 196 v.Chr. - De Stein vaan Rosette weurt oetgevaardeg.
* 1899 - Guglielmo Marconi bringk 'n draodloze radioverbinding tot stand euver 't Kenaal
* 1924 - Hitler veroordeild tot 5 jaor vestingstraf.
* 1937 - Äöpening sjtadion Feijenoord
* 1977 - Twie jumbojets botse in zwoere mis op-ein op 't vleegveld vaan Tenerife (Canarische Eilen). 583 lui sterve. Zuuch Vleegmesjienramp Tenerife.
* 2001 - In Pécrot (Belsj) gebäört 'n frontaal botsing vaan 2 treine die op 'tzelfde spoor reie.
* 2004 - NASA vesteg 'n nui snelheidsrecord mèt de X-43A mèt 'n snelheid vaan 7 kier de geluidssnelheid (ruim 7700 kilometer per oor).
* 2008 - Geert Wilders bringk ziene umstreje anti-Koranfilm Fitna oet op 't internet.

## Gebore
* 1845 - Wilhelm Conrad Röntgen, Duits natuurkundege en Nobelprieswinnaar (gestorve 1923)
* 1902 - Jos Wijnant, ajdste maan vaan Nederland

## Gestorve
* 1968 - Joeri Gagarin, Sovjet-Russische kosmonaut (34)
* 1972 - Maurits Cornelis Escher, Nederlandse kunsteneer (73)
* 1977 - Jacob Veldhuyzen van Zanten, Nederlandse gezagvoerder KLM (50)
* 2019 - Steven Fitzpatrick, [Britsen indiemuzikant ([Her's) (?, oto-oongelök)
* 2019 - Audin Laading, Britsen indiemuzikant (Her's) (?, oto-oongelök)
Schwámdoal

Die gemeinde **Schwámdoal** (NL-spelling: *Sjwamdaol*, Duuts: *Schwalmtal*) liq in Näderrein in t'wäs vän t'böndlán Noaëdrein-Wäspoale n'is t'ein kreisangehöörig gemeinde vän t'Kreis Veeëse in t'regerengsbezirk Dösseldörp. Die gemeinde liq an d'r Schwám n'häed auch dong siene noam vän.

## Persöönligcheder
*Ernst van Aaken (1910–1984), sportmediziner n'trainer 
*Hans Hermann Henrix (* 1941), theologe n'autöör 
*Rudi Fuesers (* 1928), posaunist n'bandleider 
*Ludwig Gabriel Schrieber (1907–1975), bieldhauër, moaler n'teikenäer 
 
## Börner
*Die Düetsch wikipedia

## Útgoand schäkeler
*http://www.schwalmtal.de/ Die webseite vän die gemeinde Schwámdoal
Lies vaan HTML-kleure

Heioonder steit 'n **lies vaan [[kleur|HTML-kleure]]**. De kleure zien in 'n aontal hoofkleure ingedeild, inkel kleure zien bij twie hoofkleure ingedeild.

Zoewel d'n Ingelse naom es de hexadecimale weerde kinnen in HTML-opmaak weure gebruuk. Heibij gelt tot, allewel bijnao alle kleurnaome oondersteund weure door de moderne browsers, slechs 16 kleurnaome oondersteund weure door de W3C HTML 4.01 standaard. Dit zien: aqua, black, blue, fuchsia, gray, green, lime, maroon, navy, olive, purple, red, silver, teal, white en yellow. Veur alle aander kleure moot bij veurkäör de hexadecimaal weerde gebruukt weure.

Zuuch ouch:
* Gesorteerd op Hexadecimaal **RGB-weerde** (beveurbeeld "48 D1 CC"): Lies vaan HTML-kleure (op RGB-weerde).
* Gesorteerd op **Ingelse kleurnaom** (beveurbeeld Ivory, Slateblue): Lies vaan HTML-kleure (op naom).

## Euverziech HTML-kleure


't Gief diverse nuances in zwart, zoewie blauwzwart, lampezwart. Dees kleure zien evels te genuanceerd um op 'n computersjerm te laote zien.
28 miert

## Gebäörtenisse
* 1800 - 't Iers parlemint teikent de unificatie-akte vaan 1800 woe-in akkoord gegaange weurt mèt 'n vereiniging mèt Groet-Brittannië.
* 1939 - Ind Spaonse Burgeroorlog, generaol Francisco Franco vereuvert Madrid.
* 1969 - Ringo Starr kondigt aon tot de Beatles neet mie in 't openbaar goon optrejje.
* 1979 - De kerncentrale Three Mile Island in Harrisburg, Pennsylvania oontsnap mer zjus aon 'ne ramp.

## Gebore
* 1946 - Wubbo Ockels, Nederlands ierste astronaut
* 1986 - Lady GaGa, Amerikaanse popzangeres

## Gestorve
* 1941 - Virginia Woolf (59), Ingels sjrijfster
* 1943 - Sergej Rachmaninov (69), Russisch componis
* 1985 - Marc Chagall (97), Frans kunssjèlder
Breursj Van Limburg

| 
|-
|
|}
De **breursj van Limburg** waore drie kunstenaersj in de Mieddelièwe, gebore in Nijmege. Ze kaome oet 'n kunstenaersjfamilie es drie zone van Arnold van Limburg, dae houte beelde maakde. De moder, Metta Maelwael waor borduurster, de opa, Willem Maelwael, kunssjmeed en sjilder en  de nónk, Jan Maelwael waor ouch sjilder.
De drie breursj heesje: Paul van Limburg, hae woort ca 1375 gebore, Herman van Limburg in ca 1380 en Jan van Limburg in ca 1385. Alledrie sjtorve ze in Bourges (Frankriek) in 1416, vemoedelik aan de pes.

## Werk
Ze wèrkde veural in miniature, woa-ónder ’t getiejebook  *Les très riches heures du duc de Berry* (van Jan van Berry, ‘ne rieke Franse hertog) ’t bekèndste ies. ’t Book bevingk ziech in kestjièl Chantilly bie Paries. 
Hertog Jan van Berry waor de zoon van  keuning Jan de Goje, broor van keuning Karel V en van Filips de Sjtoute en nónk van de regerende keuning Karel VI.  

’n Ander bekènd book, dat door hun geïillustreerd ies mèt miniature ies *Les Belles heures de Jean de France, duc de Berry.* Dit book bevingk ziech in ’t metropolitan Museum of Art in New York.

In ’t gehièl zint 8 werke van hun bekènd. Neve de twiè bekèndste getiejebeuk zint dat o.a. nog  *Les très belles heures* dat ziech in de Bibliothèque nationale de France in Paries bevingk, *Les petites heures* en illustraties in 't book *Valerius maximus*. (In de Vaticaanse bibliotheek).  

Umdat ze väöl in Frankriek aan ’t werk waore, zint de breursj van Limburg ouch bekènd ónder de Franse name: Paul, Hermann en Jean de Limbourg. 

## Sjtiel
Väöl en helder kleure, veural 't azuurblauw ies opmerkelik. Ze zint vernujend in de aafbeelding van ’t landsjap. Väöl thema’s oet ’t dageliks leve, de sezoene en de maonde van 't jaor, zoadat veer oes dao ’n beeld van kènne make. O.a. de Vlaamse primitieve, Van Eyck, Van der Weyden en Van der Goes woorte door hun beïnvloed.

## Tentoansjtèlling
* In 2005 waor d'r de tentoansjtèlling: "Nijmeegse meistersj aan 't Franse hof 1400-1416" (de breursj van Limburg)  in museum 't Valkhof in Nijmege.
30 miert

## Gebäörtenisse
* 1791 - Ierste definitie vaan de meter (in Paries) es 1/10.000.000e deil vaan d'n aofstand tösse de noordpool en d'n evenaar.
* 1842 - 'n Verdouving mèt ether weurt veur d'n ierste kier gebruuk in 'n operatie door d'n Amerikaansen arts Crawford Long. 
* 1856 - Verdraag vaan Paries: ind vaan de Krimoorlog.
* 1858 - Hymen L. Lipman patenteert 't potloed mèt gumke aon 't ind.
* 1945 - In De Nieuwe Standaard versjijnt de ierste aoflevering vaan de strip *[[Rikki en Wiske in Chocowakije|Rikki en Wiske]]*.
* 1953 - Albert Einstein publiceert veur de lèste kier 'n herzene unificatietheorie.
* 1972 - Iersten drök vaan 't 1000 göldebiljet mèt Baruch de Spinoza.
* 1981 - Amerikaans prizzedent Ronald Reagan weurt in de boors gesjote door John Hinckley Jr., 'ne vrund vaan de femilie vaan de viceprizzedent. Twie pelitieofficiere en James Brady rake ouch gewond.
* 1987 - Vincent van Goghs sjèlderij "Zonnebloemen" weurt gekoch veur $39.85 miljoen.
* 2001 - Prins Willem Alexander en Máxima Zorreguieta make hun verloving bekind op de Nederlandse tillevisie.
* 2004 - Bijzètting vaan Keuningin Juliana in de Nui Kèrk in Delf.

## Gebore
* 1510 - Antonio de Cabezón, Spaonse kompenis (gesjtorve 1566)
* 1746 - Francisco Goya, Spaonse sjèlder (gestorve 1828)
* 1853 - Vincent van Gogh, Nederlandse sjèlder (gestorve 1890)
* 1894 - Sergej Iljoesjin, Russische vleegtuigoontwerper (gestorve 1977)

## Gestorve

* 1912 - Karl May (70), Duits sjrijver
* 1925 - Rudolf Steiner (64), groondlègker vaan de antroposofie
31 miert

## Gebäörtenisse
* 307 - Nao de echsjeiing vaan zien vrow Minervinia trouwt Constantijn de Groete mèt Fausta, de dochter vaan de gepensioneerde Romeinse keizer Maximianus.
* 1889 - D'n Eiffeltore weurt ingehuldig.
* 1909 - De kiel vaan de Titanic weurt gelag.
* 1948 - 't Amerikaans congres käört 't Marshallplan good.
* 1959 - De 14e dalai lama, Tenzin Gyatso, stik de grens euver nao India en krijg dao politiek asiel.
* 1966 - De Sovjet-Unie lanceert Luna 10, de ierste ruimtesonde die in 'n baon um de maon kump.
* 1991 - Kroate en Kroatische Serviërs rake in gevech in Plitvice, 't sloepend begin vaan d'n oorlog in Kroatië.
* 1991 - Ind vaan 't Warschaupact.

## Gebore
* 1596 - René Descartes, Frans wiskundege en filosoof (gestorve 1650)
* 1732 - Joseph Haydn, Oostenrieks componis (gestorve 1809)
* 1935 - Herb Alpert, Amerikaanse trompettis
* 1939 - Zviad Gamsachoerdia, Georgische sjriever, president en weitesjapper (gesjtorve 1993)
* 1948 - Al Gore, Amerikaans viceprizzedent
* 1981 - Maarten van der Weijden, Nederlands opewaterzwummer
* 1990 - Lyra McKee, Britse journaliste (gestorve 2019)

## Gestorve

* 1727 - Isaac Newton (84), Brits natuurkundege, filosoof, wiskundige en alchemis
* 1855 - Charlotte Brontë (38), Brits sjrijfster
* 1938 - Willem Kloos, Nederlandse diechter
* 1980 - Jesse Owens (66), Amerikaans atleet en olympisch kampioen (1936)
* 1993 - Brandon Lee (28), Amerikaans vechtsportacteur, zoon vaan Bruce Lee
Frikandel

'n **Frikandel** of  **frikkedel** (vreuger es frikadel gesjreve) (in 't Frans fricandelle) ies gehak vleisj  dat gepresenteerd weurt es e dónkerbroen "weursjke". De mix besjteit oet verkes-, runder- en gevogeltevleisj, gebónge mèt wiet- of sojamael. Sóms weurt ouch paerdsvleisj gebruuk. De frikandel ies es "fast-food" veural verkriegbaar in fritures en snackbars. De frikandel weurt gefrituurd. Vergeliekbaar ies de Duutsje currywoorsj.

Meistal weurt ze geserveerd mèt 'n saus. Bie de variant "frikandel-speciaal" weurt de in de lengde doorgesjneje rol gevöld mèt nog extra unne. 

## Frikkedel
Frikkedel ies in Limburg, ouch de naam veur 'n soort gehaksbol of gehaksbroad (gebraoje gehak) mèt kruje, dèks ouch koud gegete es sjief op de boterham.

## Historie
De frikandel, es snack, ies in 1949 oetgevónge, door Gerrit de Vries oet Dordrecht, vanwege 'n wieziging in de warewèt. De nuje naam veur 't produk kreeg hae ingegeve door 'n Duutsje, vrouwelike collega, die Frikkadelle aangoof es e besjtaond woord veur platte gehaksbol.
29 miert

**29 miert** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 88en daag vaan e gewoen jaor en de 89e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 277 daog.

## Gebäörtenisse
* 1928 – Vrouwe van 21 jaor en awwer kriege in Groat-Brittannië sjtömrech.
* 1956 - In Londe demonstrere wetensjappers oet de Sovjet-Unie d'n ierste elektronemicroscoop.
* 1973 - De lèste Amerikaanse militaire verlaote Zuid Vietnam.
* 2004 - De Rippebliek Ierland is 't ierste land ter wereld wat rouke in verbeejt op 't werk, inclusief kaffees en restaurante.
* 2019 - 't Brits Liegerhoes sjtump veur d'n daarde kier taege 't Brexitplan van premier Theresa May. De kans weurt noe groeter det 't landj op 12 april zónger akkaord de EU verliet.

## Gebore
* 1924 - Jules de Corte, Nederlands leedsjessjrijver, componis, pianis en zenger (gestorve 1996)
* 1939 - Terence Hill, Italiaans/Amerikaanse acteur
* 1943 - Eric Idle, Brits acteur, lid vaan *[[Monty Python]]*
* 1943 - John Major, Brits premier

## Gestorve
* 1982 - Walter Hallstein, ierste Prizzedent vaan de Europees Kemissie (80)
* 2019 - Agnès Varda, Belsj-Franse rezjisseus (90)
Bamischief

'n **Bamischief** 'ne snack, die bestiët oet bami mit en panierlaog d'r umhin. De schief is veural in Nederland en België bekend. 'n Mit de bamischief vergeliekbaar snack is 'n nasischief, waobeej in plâts van bami, nasi as hoefdingrediënt gebroekt weurt.

De mêrt van bamischieve is veural 'n 'pate label'-mêrt. Ma ok merkfabrikante zoewe aas Mora, voere bamischieve in 't assortiment, ma toch is 't mêrtaandiël van merk-bamischieve in de horeca vanaf midde joare niggetig flink gedaald. Iën van de oerzake heej vur is dat de productie van bamischieve vreej eenvoudig is en weinig investeringe verg.