open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Petroanheilige

'ne **Petroanheilige**, petroan of petroanes ies bie de katholieke 'ne heilige dae 'ne bepaalde persoon of 'ne groep persone besjermp of besjermp tege 'n bepaalde krenkde. 
De verièring van 'ne petroan of van 'ne ingelbewaarder geit truuk op 't gelouf van de gemeinsjap van de heilige, zoa-es besjreve sjteit in de Twelf artikele van 't gelouf.

*Barbara ies besjermheilige van de mienwèrkersj
*Judas Thaddeus van de houpeloos gevalle
*Hubertus van de jach
* Isidorus van Madrid van de boere
* Isidorus van Sevilla van internet en elektriciteit 
* Christoffel petroan van de reizigersj      

## Namesdaag
Bie de Katholieke duip kriege de kinger 'ne petroanheilige en meistal drage ze ziene of häöre naam. Op de fièsdaag van de heilige, dat ies meistal ziene sjterfdaag, haet de naamdrager namesdaag. Vreuger woort dat miè gevierd es de verjäördaag.

## Kèrkpetroan
Ouch geboewe, zoa-es 'n kèrk, 'n kapel (geboew) of 'n sjoal kènne gewiejd zin aan 'ne bepaalde heilige. De namesdaag van deze petroanheilige weurt extra gevierd. In de parochie van de kèrk weurt dan kèrmes gevierd. 

## Biesjdóm
Ouch 'n biesjdóm haet ziene sjötspetroan. 't Biesjdóm Remung haet officieel Maria *Ónbevlek Óntvange* es petroanes, meh daoneve were in de volksdevotie ouch Sint Servaos (fièsdaag 13 mei), de ièrsjte bisjop van Mestreech, en Slevevrouw* Sjterre der Ziè* es petroane van Limburg verièrd.
De Nederlandse kèrkprovincie haet Willibrord (fièsdaag 7 november), de ièrsjte heilige van 't biesjdóm Utrech.

## Petroanheilge van sjtad en land
Ouch 'n sjtad, 'n land en 'n waerelddeil kènt 'ne petroanheilige höbbe. Bie 'n sjtad ies dat meistal dezelfde heilige es dae van de belangriekste kèrk in de plaats. De keus kump vanoet 'ne speciale band van de heilige mèt de plaats. Aanvankelik waore dat relieke van martelaere of andere heilige, later waor ouch de aafkóms of verblief of 'n toepasselik verhaol oet 't leve van de heilige 'n oetgangspunt.
* De Petroan van Nederland ies Willibrord
*Christoffel ies van de reizigersj, automobilisten en van de sjtad Remung

* De Petroan van Belsj ies Jozef
* De aartsingel Michael ies van Brussel
* De petroan van Duutsjland ies Johannes de Duiper
* De petroane van Frankriek zint Theresia van Lisieux (fièsdaag 1 oktober) en Jeanne d'Arc.
* Franciscus ies van Assisi en van Italië

### Petroane van Europa
Europa haet in 1947 Benedictus es petroanheilige gekrege vanwege ziene fundamentele invlood op de besjaving en cultuur in diet waerelddeil. Ziene fièsdaag vèlt op 11 juli. In 1980 kaome dao nog 2 petroane bie: Cyrillus en Methodius, apostele van de Slavische volke en, vanwege de belangrieke rol van de vrouw in de kèrkelike en profane historie van Europa woorte in 1999 drie vrouwe oetgerope tot petroanesse van Europa: Brigitta van Zjwede (fièsdaag 23 juli), Catharina van Siena (fièsdaag 29 april) en Edith Stein (fièsdaag 9 augustus).
Èèd

'ne **Èèd** is e zichtbaar teke of handeling die 'n oonzichtbare werkelekhèèd vertegenwoordigt, n.l. dat me de woerhèèd sjprèkt of zal sjpraeëke, of get belaoft te doeë. De Romeine neumde in de profaan literatuur d'r vane-èèd 'n *sacramentum*. D'r term sacramaent is allewiel evvel vörbehaowe an de 7 wiejinge in 't Christendom. 

## Versjillende vörme
D'r wert 'n oondersjèèd gemakd tösje de confessioneel vörm en de seculier vörm. Bie de seculier vörm wert oondersjèèd gemakd tösje belofte (dat me get zal doeë of naolaote) en *verklaoring* (dat me get haat gedoeë of naogelaote). Dat oondersjèèd besjtèèt bij de confessioneel vörm neet: dao kènt me allèng d'r *eed*. Juridisch bezieë is 't baeëter de seculiere vörm ooch es *eed* te beneume want de gevolge van 't aafliegke van 't èngt of `t andert zeunt de ègeste.

## Meneer va èèdsafliegke
In Nederland wert d'r confessionele èèd aafgelach met de wäöerd: "Ik zweer dat ik..." of "Zweert u dat u...". D'r beëdigde bekrachtigt ten sjlotte d'r èèd dör 't opsjtaeëke van de twieë väörsjte vingere van de rechterhaand oeëbie e zaet: "Zo waarlijk helpe mij God almachtig". 

Es me plaatsj van d'r èèd keest vör de belofte of vör de verklaoring, begint me mèt: "Ik beloof/verklaar dat ik..." en bekrachtigt me mèt "Dat beloof ik" of "Dat verklaar ik". In dat geval is 't neet nuëdèg de twieë väörsjte vingere van de rechterhaand op te sjtaeëke. Dit is zoe geregeld in de Wèt *Vorm van de eed* van 17 juli 1911.

De wet váörziet in ander menere va èèdsaafliegking. Zoe maog 'ne moslim d'r èèd aafliegke óp d'r Koran. 
Me maog d'r èèd afliegke mèt de leenkerhaand es me dör 'n beperking de rechter neet kan gebroeke.

## Oeë laet me 'ne èèd aaf?
*getugeverklaoringe vör 't gerech
*aanvaarde van 'n funktie es o.m. gemèngderaodslid of sjtaatshoofd.
*aanvaarde van 'n ambteleke funktie zoewie börgemèèster of gouverneur
*medici liegke d'r Èèd va Hippocrates aaf. Ooch bie paramedische beroepe, zoewie verpleegkundige, mót me 'ne èèd afliegke, oeëbie me o.m. verklaort dat vertroeweleke informatie geheim blieft.
*d'r èèd va troew of d'r vane-èèd wert dör militaire aafgelach bie de beneuming.

## Meinèèd
Ieëmes dae luugt terwiel e 'oonder ede' sjtèèt,  pleegt meinèèd en is daarmèt sjtraofbaar.

## Kiek ooch
* Eid (Noorwege)

## Externe link
* Wet vorm van de eed
* Eedswet 1971 (www.wetten.nl)
Math Wanders

Math Wanders (Norbik - 2008) waor 'ne keunssjmid oet Norbik en noom de sjmederiej över ziene pap, d'r keunssjmid Jef Wanders.

## Biografie
Nao 't voltooje van de HTS, sjtudeerde Math Wanders keunshistorie. Naeve barere en beelde sere ooch väöl kruutser van zieng haand de openbaar ruimte. Math Wanders is ene van de lètste keunssjmede in d'r regio. Wanders haat väör keramisch bedrief 'PERKEO Kunstatelier GmbH' hoonderde ontwerpe van beelden gemakd. Beelde van baby's, keender, beroepe, mienwerkers en wandplastieke. Hieël bekaand is z'n serie mienwerkers in Duutsjlaand en z'n serie babybeeldsjes in Belsj. Verkoch en tentoongesjtèld waoërte z'n beelden op beursje in o.m. Paries, Brussel en Frankfurt.

## Waerk
Jupille

**Jupille** (vooloet **Jupille-sur-Meuse**, Welsj *Djoupeye*) is väörmalige Belzje gemèngde die noe dèèl oetmakd va Luuk.

Jupille is de plaatsj oeë de Broeweriej van Piedbœuf (InBev group) sjtèèt, oeë 't Jupilerbeer gemakd wert.

Jupille is ooch de plaatsj oeë d'r Pepien va Herstal gesjtorve is. Me veroondersjtèlt dat 't ooch de gebaoërteplaatsj is va Pepien d'r Kórte, köning va de Fraanke (751-768) en messjie ooch van Karel d'r Groeëte, keizer en köning van de Fraanke.

De mètse luuj kènne Jupille vöraal vaan 't Jupiler beer dat dao gebrowwe wöët.

## Sjriever
*Jean Lejeune, sjriever va dictionaire Welsj-Fraans en Fraans-Welsj en woordelieste, o.m. *Extraits du vocabulaire de la sage-femme* (Woordesjat van de wiesvrów) 1906.
Paul McCartney

**Paul McCartney** woort gebore in 't Walton hospitaol boe zien mam wèrkde, neet wiet vaan zien hoes in Liverpool. Wie zien mam Mary Mohin McCartney in 1956 doed ging aon kaanker, stortde Paul ziech op de rock-'n-roll. In 1957 lierde heer via 'ne gemeinschappeleke vrund John Lennon kinne, woort lid vaan John's band The Quarrymen en ging same mèt häöm, George Harrison en Ringo Starr wijer mèt The Beatles. De mieste leedsjes woorte geschreve door Paul en John.

Paul woort in 't algemein gezeen es de knapste vaan de veer Beatles en had de groetste vrouweleke aonhaank. 'r Waor evels auch 't geruch, tot heer al in 1966 doed woar. Heer trouwde es lèste vaan de veer. Heer had 'n lang relatie mèt de actrice Jane Asher veurtot heer Linda Eastman, 'n fotografe, lierde kinne. Heer trouwde mèt Linda in 1969. Same kraoge ze drei kinder: Mary, Stella en James. Linda had al 'n dochter, Heather, oet 'n ieder houwelek. 
 
Ein vaan McCartney's bekindste composities, *[[Yesterday]]*, is opgenome door 'n recordaontal artieste, en steit heiveur genoteerd in 't Guinness Book of Records. Aander ballades die ouch 'n universeel aontrèkkingskrach höbbe zien o.a. *[[Hey Jude]]*, *Let it be* en *The long and winding road*. 

Noatot de Beatles in 1970 oet-ein gónge begós Paul oonmiddellek aon 'n solocarrière en brach 't album McCartney oet mèt doa-op 't bekinde *Maybe I'm Amazed*. Doa noa volgde 't album Ram wat neet groet woort oontvaange. Feitelek woar dit album door ziene low-fi aonpak zienen tied wiet veuroet en allewijl weurt Ram besjouwd es ein vaan zien bèste albums. In 1971 riech Paul McCartney 'n nui band op: Wings. Oondaanks de väöle personele wisselinge woar Wings hendeg succesvol in de joare 70. De enige drei constante leje vaan Wings woare Paul McCartney, Linda McCartney en Denny Laine. Wings maakde 'n aontal succesvolle albums zoewie Band on the Run en Venus and Mars. Ouch woort 'n aontal groete hits gescoord mèt o.a. *My Love*, *Live and Let Die*, *Band on the Run*, *Listen To What The Man Said*, *Silly Love Songs* en *With a Little Luck*. In 1981 heelt Wings op.

Ouch sjreef heer nummers mèt Michael Jackson. Same maakde Jackson & McCartney *[[The Girl Is Mine]]*. 't Leedsje kaom op Jacksons album *[[Thriller (album)|Thriller]]*, en 't woord es single metein 'ne nómmer 1 hit. Later maakde de twie nog 't nummer *[[Say, say, say]]* boevaan later 'n succesvol remix gemaak is. 

Op 11 maart 1997 ontvóng Paul de titel *Sir* vaan Koningin Elizabeth II. 

Noatot Linda in 1998 waor gehiemeld aon boorskaanker, trouwde heer mèt Heather Mills, 'n ex-model en anti-landmijnactiviste in juni 2002. Same kraoge ze op 28 oktober 2003 'n dochter: Beatrice Milly. In mei 2006 woort bekind tot de twie besloten hadde te goon sjeie. Op 17 maart 2008 besloot de rechbaank tot McCartney 24,3 miljoen pond (30,9 miljoen euro) aon Heather Mills moos geve. Heer moos t'n behoof vaan de opvojing vaan zien kind 35.000 pond per joar geve aon Heather.
Tontel

**Tontel** (Fraans: **Tontelange**, Duutsj: *Tontelingen*, Luxemburgs: *To(u)ntel* en Welsj: *Tontlindje*) is 'n deelgemèngde va Attert óp 't Belsj in Wallonië in de provincie Luxemburg.

Tontel waor al ieëder gefusioneerd mèt Attert in d'r Fraanse Tied bies 1865.

't Dörp is bekaand dör *la Tontelinette*, e beer (dat evvel gebroewe wert in Bouillon).

## [[Sjtraotnaam|Sjtraotname]]

Image:Tontlindje_wi.jpg
Image:Tontelange - Tontel ( Tounteler-Stroosseschëld--w ).png


Bies 1998 how 't gèng sjtraotname, waal toponieme. Noe haat 't dörp twieëtalige sjtraotnaamborde (Fraans en Luxemburgs).


File:Belgique_-_Province_de_Luxembourg_-_Tontelange_-_Carte_des_Atlas_des_villages_de_1846.jpg|Kaart van 't dörp in 1876
File:Differences write the name Tontelange ( Belgium ).png
File:Monument 1914-1918 - Next to the church Tontelange ( Belgium ) - Bernard Piette.jpg|1914-1918
File:Tontelange - Monument Gestapo 1944 - Bernard Piette.jpg|1944
File:The boundary between Oberpallen and Tontelange - Borne 121 - 2 - Bernard Piette.jpg|Tontel (B) - Uewerpallen (L)
File:Porte de le Salle St Hubert - Tontelange ( Belgium ) - Bernard Piette.jpg|Deur St-Hubert


## Extern leenke
*  Website ''Arelerland''
*  ''Grenspalen België - Luxemburg''
*  ''Jos Goergen''
* Platinerie Tontel - Bunnert
Annales Rodenses

De **Annales Rodenses** vörme d'r odste kloeësterkroniek in Nederland en zeunt de jaorbeuk van Rolduc van de jaore 1104 bies 1157. Ze zeunt vör 't örsj oetgegaeve in 1838 es deel 7 van de *Histoire du Limbourg* va Simon Pieter Ernst. In 1968 versjaen 'n facsimile-editie mèt transcriptie, in 1990 'n vertaling in 't Duutsj en ten sjlotte in 1995 'n Nederlandse vertaling. 't Haandsjrif makt dèèl oet van 't archief van d'r abdij en liekt in 't Rieksarchief va Mestreech. 't Is dèk besjtudeerd en de datering waor daobie bies noe de belangriekste vraog.

In de toponymie zeunt de Annales Rodenses èng van de brónne.

## Referentie

## Extene leenk
*Annales Rodenses
Abdij va Seent Remigius

**D'r Abdij va Seent Remigius** liekt in Reims en is geneumd nao d'r heilige Remigius dae in 496 Clovis in Reims döpde. D'r abdij is geboewd roond 't jaor 1000 en is saer 1991, same mèt d'r kathedraal en 't Kesjtieël va Tau, besjermd es Waelterfgood van de UNESCO.

## Historie
Vanaaf d'r 7de ieëw oontsjtèèt 'n veriering van d'r Remigius óp zie graaf. In d'r 8ste ieëw boewe monikke e klèè Benedictiener kloeëster. In 1049 wert dör Paus Leo IX d'r nuujboew ingewiejd. Dör de historie heen is d'r abdij dèk vernuujd, herópgeboewd, oetgebreid of gerestaureerd. Vanaaf d'r Fraanse tied is de funktie van 't geboew verenderd: örsj 'n hospitaal en noe e museum.

## Externe leenke
*Website (fr.)
*Fotos van d'r Abdij en 500 aander gotische en romaanse kèrke
Pingo

'ne **Pingo** is 'ne groeëte vrooshäövel in 'n gebied mèt permafros. Um de pingo heer ligk gemeinelek water. Pingo's oontstoon door de aonwezegheid vaan vleujbaar water - smèltwater of struimend water vaan boete de locatie. Umtot de groond bevroren is, kin 't water neet weg; bevruis dat water daan zelf, daan zal 't ies de bojem wegduie. Es dit ziech dèks herhaolt - zègk eder jaor - vörme ziech bubbels in 't landsjap.

In gebeed wat in 'nen iestied bevrore waor, vint me dèks nog zoegeneumde *pingorewiene*. 't Heuvelke is daan dèks geërodeerd, meh e peulke kin me nog wel vinde. Pingorewiene vint oonder mie in de Hoeg Vene en op de Veluwe.

't Woord *pingo* kump oet 't Inuvialuktun, 'n Inuitdialek.

## Zuug ouch
* Palsa
Waw (Hebreeuws alfabet)

De **waw**, **vav** of **vau** is de zèsde lètter oet 't Hebreeuws alfabet. De lètter waw wert es medekleenker oetgesjpraoëke es 'n *w* of *v*. Es laesmam kan de lètter d'r /oe/- of /o/-klaank aa-gaeve.

In modern transliteraties wert de lètter mètstens es V gesjraeve. Daarvör is d'r internationaal bekèndere naam *Vav* wellich toepasseleker. In 't Germaans taalgebied is d'r klaank die de *Vav/Waw* aa-gèft neet precies 'ne /V/, mae ooch neet precies 'ne /W/-klank. In 't Ingelsj wert e es /V/ gesjraeve, in 't Nederlands wisselend es /V/ of es /W/.

De lètters van 't Hebreeuws alfabet kaome ooch överèè mèt ciefers, de waw is de Hebreeuwse zès. Öm groeëte getalle óp te sjrieve werre de Hebreeuwse ciefers bie de tientalle of hoonderdtalle ópgeteld, oeënao ze werre ópgesjraeve. Vör de waw gèft 't 'n oetzoondering bie 't getal zaestieën. Dit wert neet gevörmd dör 10+6, ömdat aandersj de heilige combinaties van d'r naam van God JHWH kan oontsjtoeë. 't Getal zaestieën wert gesjraeve es: טז ‎(9+7).

't Waoërd *waw* betekent *haok*. De lètter haat dan ooch, zieëker in de oorsjpronkeleke paleo-hebreeuwse vörm - die óp 't fenicisch geliekt, de vörm van 'ne haok.

De waw keumt beväörbeeld vör in d'r Hebreeuwse naam Emmanuël dae dan ooch oetgesjpraoëke zow kènne werre es *Emanoeël*: עמנואל.

## Brónne

*:en:Hebrew alphabet http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hebrew_alphabet&oldid=34018347
*:en:Hebrew numerals http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hebrew_numerals&oldid=32216192
*:nl:Waw
Laesowwer

'ne **Laesowwer**, vreuger **laesmam** is 'ne vriewilliger dae d'r oonderwiezer van 't basisoonderwies biesjèèt in 't oonderrich van 't technisch laeze van de oonderwiestaal in de groepe 4, 5 en 6. Allewiel zeunt 't neet mie allèng moders, mae ooch vaders, opa's of oma's die dit waerk deunt. 

De lieërlinge laeze tiedens die lèsse in grupkes óp 't ège niveau. 't Gèft 9 niveau's die alle keender bie d'r aa-vaank va lieërjaor 7 oonder d'r knee mótte ha. 't Niveau wert regelmaotèg getetst mèt de hulp van 'ne BRUS- of AVI-toets.
Laesmam

'n **Laesmam** kan zieë:
*'ne vriewilliger dae d'r oonderwiezer biesjtèèt bie 't laesoonderrich
*Mater lectionis of 'n lètter die aa-gèft wie d'r d'r óp vólgende kleenker oetgesjpraoëke kan waeëre. Kiek WAW (Hebreeuws alfabet)
Mater lectionis

De ***mater lectionis*** of ***laesmam*** is de örsjte methode die waoërt gebruukd öm in 't Hebreeuws kleenkers aan te duide. Dis taal how daovör allèng de mäögelekheed medekleenkers óp te sjrieve. 'n Laesmam is e medekleenkerteke dat gebruukd wert öm groofweg aan te gaeve dat dao 'ne bepaalde kleenker mót werre gelaeze. De hieväör gebruukde medekleenkers zeunt: ה ,ו ,י en א.

*De ה (hee) kan werre gebruukd vör 'n ā, e of ē, soms ooch ō - &#x5dc;&#x5d0;&#x5d4; L&#x113;'&#x101;.
*De ו (waw) kan werre gebruukd vör 'n u of ō - &#x5d9;&#x5d5;&#x5d0;&#x5dc; J&#x14d;'&#x113;l en &#x5d1;&#x5e8;&#x5d5;&#x5da; B&#x101;r&#x16b;ch.
*De י (jod) kan werre gebruukd vör 'n e, ē of i - &#x5d3;&#x5d5;&#x5d9;&#x5d3; D&#x101;w&#x12b;d.
*De א (alef) kan werre gebruukd vör alle lang kleenkerklaanke - &#x5e4;&#x5d0;&#x5e8;&#x5df; P&#x101;r&#x101;n en &#x5de;&#x5dc;&#x5d0; Mill&#x14d;.
Dirk Van Mechelen

**Dirk Van Mechelen** is historicus en 'ne Belzje politicus van de Open VLD. Van Mechelen is Vlamsje vice-minister-president en minister va financieë, begroting en ruimteleke ordening.

## Externe leenk
*Website va Dirk Van Mechelen
Rienlaand

't **Rienlaand** is d'r sjtrieëk langs de twieë kaante van d'r Rien in Duutsjlaand. Bekaande sjtaej in 't Rienlaand zeunt Trier, Worms, Koblenz, Solinge, Esse, Duusbörg, Bonn, Aoke, Dusseldörp, Kölle en Xanten.

De *Lorelei* is 'ne berg langs d'r Rien en dör de historie heen 'n muze va väöl keunstenaers.

Rienlaands is 'ne term oet de architectuur en de taalkunde.

D'r carnaval wie dae in Limburg geveerd wert, vèlt oonder d'r Rienlandse carnaval.
Orde van de Gulden Humor

De **Orde van de Gulden Humor** is ein óngersjeiding die jaorliks wirt toegekènt door de *Samenwirkende Limburgse Vastelaovesvereniginge* (SLV) aan persone of organisaties die zich biezónder verdeenstelik höbbe gemaak veur de bevordering van de laevesblieheid, de humor of de vastelaovend en die ein ruime bekèndheid geneete in de provincie Limburg en neet oet commercieel ougpunt betrokke zeen bie de vasteloavend es zoadanig. Dees óngersjeiding woort veur 't ièsj oetgereik in 1962.

## De ièrelies
* 1962: Charles Eyck 
* 1963: Toon Hermans
* 1964: Godfried Bomans
* 1965: Gabriël Beckers
* 1966: Jo Hanssen
* 1967: Johan Kaart
* 1968: Joseph Luns
* 1969: Bertus Aafjes
* 1970: Willy Walden en Piet Muiselaar
* 1971: Paul van Vliet
* 1972: Harry Loontjens
* 1973: Jan Keuzekamp
* 1974: Mieke Bos
* 1975: Willy Caron
* 1976: Guus Brand
* 1977: Willem Sangers
* 1978: Marjon Lambriks
* 1979: Niek Hommel
* 1980: Alfons Winters
* 1981: Jan Laugs
* 1982: Toon Kortooms
* 1983: Limburgs Symfonie Orkest
* 1984: André van den Heuvel
* 1985: Pierre Huyskens
* 1986: Theij Bovens
* 1987: Hais Chambille
* 1989: Limburgs Schuttersgilde
* 1990: Limburgse Bond van Muziekgezelszchappen
* 1991: Jan Huijskens
* 1992: Ad Pfennings
* 1993: Jeu Sprengers
* 1994: Huub Mans
* 1995: Limburgs Vasteloavesleedjes Konkoer
* 1996: Jack Poels
* 1998: Thijs Wöltgens
* 1999: Lei Meissen
* 2000: Martin Eurlings
* 2002: Jan Smeets
* 2003: Willem Vermeend
* 2004: Pierre Cnoops
* 2006: Erica Terpstra
* 2007: Maria van der Hoeven
* 2008: Bond van Carnavalsverenigingen Limburg
* 2010: Alf Poell
* 2011: Karel Fiddelers
* 2012: Gilde Blauw Sjuut
* 2013:
* 2014: Tom Doesborg
* 2015:
* 2016:
* 2017:
* 2018: Frans Timmermans (politicus)

## Externe Link
* Website SLV
Siófok

**Siófok** is ein stad in Hongarije, gelaege bej het Balatonmeer. De stad haet ongevier 22.460 inwoeners en is 124,66 km² groet. Er komme jaorlijks vule Nederlandse, Duitse en Russische toeriste naor dees plaats. De houfstad Boedapest leet ongevier 100 kilomeater wiejer.

## Plaetjes

Image:Siófok légifotó1.jpg
Image:Siófok légifotó2.jpg
Image:Siófok légifotó3.jpg
Image:Siófok légifotó4.jpg
Alphons Winters

**Alphons Winters** waor 'ne Limburgse kunssjilder. 't Sjildere deeg hae neve zien werk, es hoesarts, saer 1934 in Zittert. Hae woort gebore in Venlo op 1 augustus 1906 es jóngste van neuge kinger en sjtorf in Zittert op 10 juni 2000. Hae waor autididact. Neve portrètte waor 't landsjap zien thema.

## Tentoansjtèllinge
* 1976, Museum van Bommel-van Dam Venlo
* 1980 De generatie van 1900, Museum van Bommel-van Dam
* 1980 Euverziechsexpositie, Domus Medica Utrech / Cultureel centrum Hasselt
* 1981 Galerie Wanda Reiff in Aolbaek

## Bevordering kuns in Limburg
In 1938 woort hae veurzieter van de Limburgse kunstenaersvereiniging. In 1950 volgde 't veurzietersjap van de Federatie van beroepskunstenaere veur de gewestelike aafdeiling. In 1954 lid van de Ministerieel commissie veur oetbetaling van ièregeld veur erm kunstenaere. In 1956 lid van de B.K.R.-raod.

## Alphons Winterspries
Bèkend ies de door häöm gesjtiechde *Alphons Winterspries*, mèt de bedoeling um amateurkunstenaere 'n forum te beje en hun kuns te presentere. De pries besjteit oet  'n oarkónde, 'n geldbedraag van €250,- en 'n sjpang óntworpe door Marion van Cruchten. Van 't ingesjiekde werk weurt ummer 'n tentoansjtèlling georganiseerd.
André van den Heuvel

**Andreas Petrus Gerardus (André) van den Heuvel** (*Tegele, 4 juni 1927-†Amsterdam, 9 februari 2016) waas eine Nederlandse acteur en regisseur, dae debuteerde in 1950 in ‘t sjtök *Amphytrion* van Jean-Pierre Giraudoux.

Zien ech teneeldebuut belaefde hae in de jaore daoaan veuraafgaond es amateur in de tradisjenele Tegelse passiesjpele in zien gebaortedörp. Van den Heuvel haet zoa ongevieër alle groate rolle in alle belangrieke stökke vertolkt, variërend van Shakespeare tot Euripides en van Vondel tot Brecht. Van den Heuvel wón tweimaol de Louis d'Or-pries. Hae sjpeelde verder in óngermieë de tilleviezieseries "De Weg" (1982, KRO) en "De Partizanen" (1995, KRO), In naam der Koningin (1996). Daonaeve sjpeelde hae in 1965 in de ieësjte Annie M.G. Schmidt/Harry Bannink-musical *Heerlijk duurt het langst*. Hieël bekènd is ‘t daooet aafkómstige leedje *Op een mooie Pinksterdag* dat hae same mèt Leen Jongewaard zóng. Auch waas hae te zeen es groatvader in de sjpeelfilm De rode zwaan (1996).

Bekènd woort Van den Heuvel auch van de tilleviziereclamesjpotjes van de NMB (tegewoordig ING).
Vanaaf tachtigjaorige laeftied hilt Van den Heuvel zich bezig mèt beeldhouwe. Mèt teneelspele is hae in 2007 gesjtop - mèr in 2008 waas hae nog te zeen es Herman Batenburg in de Nederlandse advocateserie Keyzer & De Boer Advocaten. Auch sjpeelde hae in dat jaor de rol van 'ne mafiabaas in de politieserie Flikken Maastricht. 

Van den Heuvel is in 1984 in Limburg geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor.

Van den Heuvel wónde in Amsterdam en waas getrouwd mèt actrice Kitty Janssen, die in 2012 sjtorf. Op 9 februari 2016 is hae gesjtorve op achentachtigjaorige laeftied. 

## Externe links
* Hoarsjpele mèt André van den Heuvel
* Interview mèt André van den Heuvel (NRC 19-06-2007)

## Bron
* Euvergezat oet Wikipedia nl:
Sjènnes

**Sjènnes** is 'n  Oas-Limburgs dialek, dat ze kalle in de Zuud Limburgse dörper Sjènne en Pöt. De Veldeke-*krink Gelaen* hèlt zich bezig mèt de dialekte van Baek, Gelaen, Pöt en Sjènne.
Kunskrink Henri Jonas

**Kunskrink Henri Jonas** ies 'n vereiniging in Valkeberg, die ziech bezighèlt mèt kuns en mèt 't organisere van exposities. De vereiniging woort opgeriech in 1950 door o.a. Jos Frissen, Lei Molin en George Kwakkernaat. De 1e expositie van beeldende kuns vóng in 't zelfde jaor plaats in villa Alpha aan de Plenkert. 

De naam kaom van de Mestreechse  kunstenaer Henri Jonas, dae op 14 september 1944 waor gesjtorve. Nao 'n bezeuk aan zien bewaard gebleve atelier in Mestreech, kaom 't idee de kunskrink nao häöm te neume.

## Exposities
Neve etalagetentoansjtèllinge woorte ouch exposities in diverse plaatse en kunstmerte rónd kesjtièl Den Halder georganiseerd. Van 1970 tot 1989 houw de vereiniging 'n sjlaopend besjtoon. In 1989 woort, op initiatief van veurmalig lid Ton Luyten, de krink nuuj leve ingebloze. Van toen aaf volgde wir reigelmaotig exposities o.m. in 't Sjtreekmuseum of museum Land van Valkenburg en ouch de jaorlikse kunsmert kaom in 1991 wir truuk. De krink haet zoan 25 lede.
Gwyneth Paltrow

**Gwyneth Kate Paltrow** (Los Angeles, 27 september 1972) is 'n Amerikaanse actrice.

## Filmografie

* *Iron Man* (2009) - Pepper Potts
* *Proof* (2005) - Catherine
* *Sky Captain and the World of Tomorrow* (2004) - Polly Perkins

## Links
* http://www.imdb.com/name/nm0000569/
Lies van Limburgstalige zengers

Mèt 'ne Limburgse zenger weurt bedoeld, emes dae in 't Limburgs zingk. Hae kan daonaeve ouch in anger tale zinge.

* Angelina, Mestreechs
* Anja Bovend'aard, Zittesj
* Big Benny, Remunjs
* Harry Bordon, Zittesj
* Frans Croonenberg, Gulpesj
* De Kinderköpkes, Mestreechs
* Gé Deenen, Venloos
* Bert Diederen, Valkebergs
* Jan Diederen, Valkebergs
* Sjef Diederen, Valkebergs
* Jo Erens, Zittesj
* Ben Erkens, Gelaens
* Harold K, Zösters
* Fred Honig, Venloos
* Funs van Grinsven, Venloos
* Michiel van der Grinten, Venloos
* Bart Houtermans, Venloos
* Jean Innemee, Mestreechs
* Peter Jansen, Venloos
* Toon Knops, Wieldersj
* Sjeng Kraft, Mestreechs
* Beppie Kraft, Mestreechs
* MacBukkum, Baoksems
* Jos Meessen, Nuts
* Benny Neyman, Mestreechs
* Sjraar Peetjens, Venloos
* Frans Pollux, Lottums
* Frits Rademacher, Zittesj
* Gé Reinders, Remunjs (Leeuwes)
* René Scheffer, Venloos
* Guus Sjmeets, Valkebergs
* Thei en Marij, Tegels en Venloos
* Frans Theunisz, Mestreechs
* Herman Veugelers, Beegs
* Jack Vinders, Kirchröadsj
* Roy Willems, Valkebergs
BeWelcome

**BeWelcome** is inne gasvrieheidsdeens die weurt geleid doer 'n non-profit organisatie. Volges La Nación, is 't ein van de 4 meis bezochte online gasvrieheedsdeenste en ein van de top-10 gasvrieheids- en reiswebsites volges The Guardian. De website is opgerich in fibberwari 2007 doer vriewilligers van ein anger gasvrieheidswebsite, Hospitality Club. Sins juli 2015 haet de organisatie mier as 80,000 lede oet de ganse welt die accommodatie en hulp aanbeje aan reizigers.  't Is de ieësjte gasvrieheedsdeens die 'n gans miertalige omgaeving mit miertalige profiele aanbeejt.  Lid weure is gratis en de software achter de site, 't BW Rox platform, is vrieje software.

## Referenties

## Externe links
*Officiele BeWelcome website
Willy Caron

**Willy Caron** (Venlo, 15 juni 1934 - Den Haag, 26 april, 2010) waas 'ne Limburgse tenorzanger oet Venlo. 

Es tenorzanger brook hae in 1964 door toen hae 't Internationale Verdiconcours in Venetië wón. Twei jaor later wón hae 't Internationale Vocalisten Concours in Verviers. De pers ómsjreef 'm es "'n sjtumwónjer óm wae 's waerelds groatste operahoeze nog zólle vechte". 

In de twiède helf van de jaore '60 waas hae inderdaad 'ne väölgevraogde vocalist. Caron trooj op in hièl Europa.

Tegewoordig leijt hae 't Willy Caron Muziek Theater in Den Haag. Dit theater zèt zich in veur ein zoa breid mäögelike toegankelikheid van 't vocaal klassieke meziekrepertoire.

Ziene broor Etienne Caron (1921-1986) waas 'ne bekènde kunssjilder.

Willy Caron is in 1975 geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor.

## Externe links
*Willy Caron Meziektheater
Encomium

'n **Encomium** is 'n literair genre en 'ne term oet de retorica dae verwiest nao 't opvoedkundige in 'n tekst mae och nao elemaente, die d'r opboew of sjtructuur van 'n tekst mot ha.  
'n Encomium besjteet oet de vólgende elemaente:
* 'ne proloog 
* 'n deel dat geet uvver de gebaoërte en de opvoeding
* 'n deel dat de handelinge van d'r persoeën besjrieft
* 't gebruuk van vergeliekinge um 'm aan te prieze 
* d'r epiloog.  

## Väörbeelde
*de Evangelies
*'t Mestreechs Sermoen
*Lof der Zotheid
Hièring

'ne **hièring**, **hieëring** of **hiering** kènt zin:
* Hièring (vösj), 'n soort zièvösj
* Hièring (tent), 'n pen um sjeerliene vas te zètte in de grónd
Gazastrook

De **Gazastrook** (Arabisch: *Qita` Ghazza* - قطاع غزة, Hebreeuws: *Retzu'at 'Azza* - רצועת עזה ) is 'n gebeed, gelege in 't Midde-ooste en 'n gedeilte vaan historisch Palestina. De strook is geneump nao de stad Gaza.
Tibet

**Tibet** kin beteikene
* 't historisch gebeed mèt 'n eige volk, cultuur en taol wat ziech oetstrek euver wat allewijl versjèllende Chinese provincies en autonoom regio's zien, woe-oonder de Autonoom Regio Tibet, zuuch Tibet (gebeed).
* de staotkundeg autonoom regio in de Volksrepubliek China, zuuch Tibetaans Autonoom Regio.
Etienne Caron

**Etienne Caron** (Venlo, 1921 - Mesjtreech, 18 januari 1986) waas 'n Limburgse kunssjilder en de broor van de tenorzanger Willy Caron.

Caron kaom oet 'n muzikantefemielie en hae druimde van 'n carrière es muzekantj. Hae wirkde in de spaorbaanboew in Moresnet. Door 'n vallend veurwerp dat häöm in zien sjouwer tróf, raakde ziene lènkererm gans verlamd. Hienao besjloot hae óm kunssjilder te waere.

Hae sjtudeerde in Venlo bie de kunssjilder Sef Moonen en aan de kunsacademie in Mesjtreech en begoosj in 1945 mèt optraejes in versjillende staej, veurnamelik in Venlo en Mesjtreech.

## Exposities
*In 1997 woort 'r in de Galerie Perplies in Aoke (Duutsjlandj) 'n expositie aan häöm gewiejd
*In 1998 gebeurde 't zelfde in Hattingen (Duutsjlandj) en in Baarlo
*In 2001 volgde 'n expositie in de Sir Harald Art Galerie in Venlo
Hitchwiki

**Hitchwiki** is 'n samewirkingsprojèk veur lifters .  't Projèk woert begos op 14 april 2005, later nao Wikia verplaatsj en in november 2006 is 't nao hitchwiki.org verhoes en opnuui gelancierd es Hitchwiki.  Tegeliekertied woerde d'r versies in anger tale begos. Sins augustus 2008 zint d'r versies in 7 tale: Duutsj, Ingelsj, Fins, Frans, Portugieës, Russisch en Sjpaans. De website dreit op de MediaWiki-software en onderstjeunt inlogge mit OpenID.

In september 2008 haet 't projek 3000 artikele bereikt in zien Ingelsje versie . Volges de Guardian is 't deil van ein doer 't internet aangewakkerde revival van liften . In mei 2014 zint d'r mier as 3000 artikele.

## Externe link
* Hitchwiki 

## Referenties
Macau

De **Speciaal Bestuurleke Regio Makau vaan de Volksrepubliek China** oftewel **Macau** of **Macao 澳门** is 'n klein stadseiland aon de zuideleke kös vaan de Volksrepubliek China. Makau besteit oet drei eilen die mèt brögke en damme mètein verboonde zien: 't hoofeiland Makau, 't middelste eiland Taipa en 't zuidelekste eiland Coloane. 't Woort gestiech door de Portugeze in 1557 en waor daomèt de ajdste Europese kolonie in China. De Portugese regering droog de soevereiniteit euver 't gebeed euver aon de Volksrippubliek in 1999; 't weurt noe bestuurd es 'n Speciaal Bestuurleke Regio vaan China. De moojertaol vaan de inwoeners vaan Makau is Kantonees.
Jeu Sprengers

**Mathieu (Jeu) Sprengers** (Tegele, 24 mei 1938 – 6 april 2008) waas ‘ne Nederlandse sjportbesjtuurder. Hae waas 15 jaor lank veurzitter van de KNVB en sinds 1996 lid van 't besjtuur van de UEFA.

## Carrière
Naodat hae zien sjtudie economie aan de Universiteit van Tilburg haej aafgerundj, is hae zien carrière bie Joseph van de Loo BV in Venlo begoosj. Daonao waas hae óngevieër twintig jaor directeur van 't boewbedrief Muyres BV in Zitterd en vervolges zaot hae vanaaf ‘t jaor 2000 in de raod van besjtuur van de Van Wijnen Groep.

In 1976 woort Sprengers penningmeister bie de Venlose voetbalclub VVV-Venlo. Van 1981 tot 1990 waas hae veurzitter. Bekènd oet dae tied is zien oetsjpraak: *"Bie VVV óntsjtaet pas paniek, es ‘t beer op is"*. Dees wäörd höbbe häöm zien laeve lank achtervolgt. Hae goof daomit aan dat ein voetbalclub es VVV moosj lieëre laeve mèt promotie en degradatie en daoróm neet zoa sjnel in paniek moosj rake es de resultate wat minder waore. In ‘t  begin van de neugetiger jaore woort hae, nao ‘ne tied lank veurzitter te zeen gewaes, secretaris van de *Kamer van Koophandel Noord Limburg*. In 1993 woort hae veurzitter van de KNVB es opvolger van Jo van Marle en in 1996 kaom hae in ’t besjtuur van de UEFA. Hae waas ein van de groate animatore achter de organisatie van ‘t Europees kampioensjap voetbal in 2000, same mèt Belsj. Daonao woort hae oet erkentelikheid veur ’t succes van dit kampioensjap beneump tot penningmeister bie de UEFA. 

Jeu Sprengers stórf op 69-jaorige laeftied in 't veurjaor van 2008 nao ‘n kortsjtondige óngenaeslike ziekte.

Bie zien indrökwekkende oetvaart woort hae veur zien väöle verdeenste geieërd door UEFA-veurzitter Michel Platini, FIFA-veurzitter Sepp Blatter en KNVB-directeur Henk Kesler en ónger de hónderde aanwezige in de Sint Martinuskirk bevónge zich tal van groathede oet ‘t nationaal en internationaal voetbal, ónger mieë Louis van Gaal, Foppe de Haan, Michael van Praag en John van 't Schip. Van bondscoach Marco van Basten laog ‘ne krans bie de kis, met de teks: *"Een laatste groet"*. De voetbalwaereld is häöm vol dank versjöldigd.

## Trivia
In ‘t carnavalssezoen 1972-1973 waas Jeu Sprengers prins van de Venlose carnavalsvereiniging Jocus ónger de naam *Prins Jeu I*. In 1993 woort hae geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor.
In 2000 woort hae koninklik óngersjeie *"vanwege zien verdeenste veur ‘t Nederlandse voetbal en zien maatsjappelijke en besjtuurlijke verdeenste veur ‘t bedriefslaeve"*.

## Link
* Jeu Sprengers: ènne bourgondische bröggeboewer, Dagblad De Limburger/Limburgs Dagblad, 6 april 2008
Kalkove

In **kalkoves ** of **sjachoves** woort 't aafval wat euverbleef nao 't zaege en (be)kappe van natuursjtein (mergel, kundersjtein en ouch 't Gulpesj kriet) verbrend. 't Produk woort gebruuk es wietkalk (um te wiete en te sjildere), poeierkalk (veur op 't land) en es metsel- of plaosterkalk door de boer, sjilder, metselaer en sjtucadoor. 

De Romeine maakde in hunnen tied (50-400 n. C.) in Zuud Limburg al gebruuk van kalkoves um poeierkalk te make en daomèt 't land te bemèste ('t zgn: mergele). 

De meiste oves loge in Zuud Limburg in de buurt van de grotte of groeves, woa ouch de sjtein woort gewónne.  't Kalkbrenne gebeurde tot 1965. 
(Veurmalige) Kalkbrennerieje liegke in  Krawbich ('t auvermennekeslaok), Kunder, Benzerao,  Valkeberg, Sjin op Geul, Wielder, Bemele, Zumpelveld en Sub. De kalkbrennerie ónder aan de Sjaasberg bie Valkeberg woort ‘auverbergske’ geneump. 'n Auvermenneke (aardmannetje) ies 'ne kebouter dae in de berg woont.
Benzerao

**Benzerao** (Nederlands: *Benzenrade*) is e gehuch bei Welte i de geminde Heële in Zuud-Limburg. 't Woad "rao" (rade) in d'r naam kunt va gerooide of oapegekapde plaatsj i 'ne busj. 

Bei d'r gelieknamige *Benzenraderhaof* bevingk ege 'ne wiejer. De Gelaenbaek óntsjprink in d'r kótbei ligkende *Imsteraderbösj*. 't Gehuch Imsterao lik aa d'r angere kank va deë bösj hoeëgeróp d'r berg. Óp d'r grónksjtreek va Benzerao is 't De Weverziekehoes (hütsedaag Atrium Medisch Centrum) gebouwd.  In De Pötberg ligke groeves mit kundersjtein en kalkoaves.
Verdraog van Èèsjde

't **Verdraog van Èèsjde**, diks 't **Verdraog van Maeërsje** genumd, zow geteakend zien ien 'n karolingisch good oe noe Kesjtieël Vaeshartelt likt tusse Maeërsje en Mesjtreech, en dateert oet 870. 't Karolingisch Midderiek, dat aon Lotharius I, zoën van de ien 840 gesjtorve Lodewijk de Vrome, waor gevalle, woert mit dit Verdraog verdejld tusse 't West-Frankisch Riek en 't Oêsj-Frankisch Riek. 

De aonlejjing waor de doed, ien 869, van de kingdeloze Lotharius II. Zinge nonk (broor van Lotharius I), Karel d'r Kale en Lodewijk de Dujtser, resjpectievelik de keunige van West- en Oost-Francië, verdejlde de naolaotensjap van Lotharius II. Ien Lotharinge woert de grens tusse 't Franse en Dujtse këuninkriek gevurmd doer de laop van de rievere de Maos, de Ourthe en de Moezel. Itaolië en Bourgondië weerde aogesjloeëte bie 't Dujtse Riek.

## Èèsjde, plaots van ongderteakening
 
Oet grongdig ongderzeuk ien de *Annales Bertiniani* is geblieëke dat 't Verdraog havverweags Maeërsje en Herstal in *locoaspide super fliviu, Mosam* geteakend zow zien. De grongdvörm van de naom Èèsjde is *Aspide*. Schrijnemakers bringt de naom Aspide ien verband mit hasp, krómming, häök, buiging (n.l. van de Maos). Allewiel weert d'r neet mie aon getwiefeld dat dit verdraog ien Èèsjde is gesjloeëte, temieë umdat ien 878 doer de zeuns van de betrokkene dit verdraog weert bekrachtigd in *Villa Fura* gelaege tusse Maer, Norbik en Voere.

't Verdraog van Maeërsje maog neet verward wurre mit 't Verdraog van Verdun van augusjtus 843.
Doe weert 't Karolingisch Riek namelek verdejld ongder de driej zeuns van Lodewijk d'r Vrome. Lotharius I weert, neave de keizerstitel ien Italië, 't Midderiek towgewieëze. Dit waor 'n, doer de vurm van 't land, lesjtig te regere land. 't Besjtóng oet Friesland van Zwin tot Wezer en de sjtroeëk begrensd doer Sjelde, Maos en Rejn. 't Waor uever de ganse lengte min of mier eave bread en leep tot aon de Middellandse Zie.

## Referentie
Westeleke Jordaankant

De **Westeleke Jordaankant** (Arabisch: الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffatu l-Ġarbīyah, Hebreeuws: הגדה המערבית‎, Hagadah Hamaaravit), ouch wel (neet gaans zjus) **Wesoever** of **Cisjordanië** geneump, is 'n bergechteg gebeed wat aon de ooskant weurt begrens door de rivier de Jordaan en d'n Doeje Zie. 

De Westeleke Jordaanoever is bezat door Israël, mer heet nao de Oslo-akkoorde in bepaolde deile een beperkde otonomie en weurt dao bestuurd door de Palestijnse Otoriteit.
Turkse Rippubliek Noord-Cyprus

De **Turkse Rippubliek Noord-Cyprus** (Törks: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*)  is 'nen op 't noordelek deil vaan 't Mediterrane eiland Cyprus gelege staot dee allein door Turkije weurt erkind. De res vaan de wereld zuut dit formeel es bezat gebeed vaan de Rippubliek Cyprus.

In 2004 waor d'r 'n referendum óp Cyprus över de hereniging van 't eiland. De Turks-Cypriote sjtèmde vör; de Grieks-Cypriote taege. In datzelfde jaor trooj es gevólg van dat referendum allèng 't Grieks-Cypriotische dèèl toe töt de EU en is 't Turks-Cypriotische deel bies noe allèng erkaant dör Turkije.

## Taol
De einegste officiele taol vaan Noord-Cyprus is Törks. In praktiek spreek me evels veural Cypriotisch Törks. Me is d'r neet gaans euveroet of dit noe 'n Törks dialek is of, zjus wie Törks, e lid vaan de Altaïsche taole en daomèt 'n apaarte taol. Me vind naomelek veur 'n dialek wel hiel väöl aofwiekende wäörd en zelfs grammatica. 't Versjèl tösse Törks (*Türkçe*) en Cypriotisch Törks (*Türkçesi*) is op z'n mins eve groet es dat tösse Limbörgs en Nederlands en heet volges sommege taolweitesjappers 'n gaans aandere basis es 't Törks, naomelek 't Yörük, dewijl dat veur Törks 't Anatolisch is. 't Gief ouch hendeg väöl invlooj vaan Indo-Europese taole in 't Cypriotisch Törks, dewijl Törks dao-in tege väöl "peurer" is gebleve. Vaan alle Indo-Europese taole zien 't d'r veural veer boevaan 't väöl späör gief in 't Cypriotisch Törks, naomelek (vaan minder tot mie): Italiaans, Aajdgrieks, Ingels en Nuigrieks. Dit heet natuurlek allemaol te make mèt de historie vaan Cyprus. Neve (Cypriotisch-)Törks spreek volges 'n Ingelse sjatting in eder geval mie es haaf vaan de Rippebliek Ingels. Tot 1974 goof 't ouch väöl Nuigrieks in Noord-Cyprus. Evels zien bekans alle Griekstaolege Cypriote nao de splitsing tösse Zuid en Noord nao 't zuie vertrokke. Aandersum zien de mieste Törkstaolege in dat jaor die in 't zuie leefde nao Noord-Cyprus vertrokke.

## Historie
Ouch de historie vaan Noord-Cyprus behuurt bis de Historie vaan Cyprus, bis 't momint ziech zal veurdoen tot 't Noorde daodwèrkelek volges de VN, en mèt naome de EU, oonder de status vaan oonaofhenklekheid geneet.

## Rifferenties
Hais Chambille

**Hais Chambille** waor 'ne Mestreechteneer vaan geboorte (20 februari 1921) meh woende 'n groet deil vaan zien leve (vaanaof 1954) in Valkenberg, boe heer in 1957 directeur woort van de Leeuw-beerbrouwerij es opvolger van ziene pa. In Gent studeerde heer aof aon de technische brouwerijsjaol. Hais Chambille waor evels 'nen echte Mestreechteneer. Wie zien ierste kind woort gebore, wèrkde heer in Amsterdam bij de Heineken-brouwerij, meh veur de bevalling is zien vrouw, Annie Brounts, nao Mestreech gekoume, want dao woort gezag: "Geinen Hollender in de familie". Bij zien pensionering is heer weer in Mestreech, op St. Pieter, goon woene. Heer is gestorve op 13 april 2002.

## Besjtuursfuncties
Hais waor jaorelaank hoofbestuurslid vaan Veldeke Limburg en vaan de krink Veldeke-Valkeberg. Ouch zaot heer in 't bestuur vaan de N.U.L., de Narrenuniversiteit Limburg en waor prizzedent van de fanfare St. Joezep in Mestreech. In Valkenberg waor heer veurzitter vaan de Catacombestiechting.

## Oondersjeiinge
In 1986 kreeg Hais Chambille de cultuurpries vaan de NV Koninklijke Sphinx. 
In datzelfde jaor woort heer ridder in de Orde van Oranje Nassau. Veur zienen inzat veur de Limburgse taol en volkscultuur kraog heer in 1987 de Orde van de Gulden Humor.
In de Gemeintegrot aon de Cauberg in Valkenberg is 'n portrèt vaan häöm geteikend.

## Werk
* In 1941 versjeen 'ne bundel "Mastreechter versjkes en leedsjes", opgedrage aon ziene pa, de Mestreechsen diechter Paul Chambille de Beaumont.
* In 1947 kaom 'ne bundel Mestreechse gediechte oet: "Sjöddeköl".
Katholieke Universitèèt Leuve

De **Katholieke Universitèèt Leuve** (kórtweg KU Leuve) is de aodste universitèèt in de Nederlande en de aodste katholieke universitèèt van de waelt.
In 1425 waoërt ze gesjtichd dör toedoeë van hertog Jan IV va Brabant en wal per bul van d'r paus. In 1518 sjtichde Erasmus 't *Collegium Trilinque* ofwaal 't driejtalig college. In dae tied waoërt mèt dae naam de tale Latien, Grieks en Hebreeuws gemeingd. De universitèèt waor lange tied Fraanstalig; in 1911 waoërt 'ne aavaank gemakd mèt de vernederlandsing. In 1936 waor ze twieëtalig en nao d'r ópsjtaand in 1968 is ze Nederlandstalig waoëre. In Louvain-la-Neuve, bie Ottignies, waoërt doe 'n Fraanstalige universitèèt, de UCL, gesjtichd.
Romeinse catacombe (Valkeberg)

De **Romeinse catacombe van Valkeberg** zin 'n kopie van de catacombe in Roame (Italië). Ze liegke in De Plenkert in Valkeberg en zint dao in 1913 oetgehouwe in de mergelberg of grotte. De ouwe ingank, 'n mergele gebuuwke in klassieke sjtiel mèt tympaan, bevingk ziech in de bosj tegeneuver de veurmalige Leeuw-beerbroewerie. In 2010 woorte de Catacombe 'n officieel erkènd museum.

## Historie in Roame
In Roame waore de catacombe, oarsjprónkelik 61 sjtök,  óndergróndse begraafplaatse. De individueel graver woorte in verdepinge bovenein oetgehouwe en nao de biezètting mèt sjteine of marmere plate aafgesjlote. De graver van de rieke luuj woorte mèt  moersjilderinge  verseerd. 't Hoagtepunt van dees meneer van begrave veel in de veerde-viefde ièw, same mèt de doorbraak van 't Christendóm es Romeinse sjtaatsgodsdeens. De catacombe krege daodoor 'n Christelik sjtempel.

## Gesjiedenis in Valkeberg
In 1908 kreeg Jan Diepen in Valkeberg, nao 't leze van 'n beukske euver dees catacombe, 't idee um in de mergelgrotte op zien terrein dees catacombe te laote naoboewe. Architect Pierre Cuypers, dae toendertied in Valkeberg väöl geboewe óntworpe hou, woort ouch gevraog veur dit projek. Vanaaf 1909 reisde Diepen 'n paar kièr nao Roame um te bepale welke deile in Valkeberg naogemaak zouwe were. De paus, Pius X, dae dit werk sjtimuleerde, beneumde häöm tot Commandeur in de orde van Gregorius. Oeteindelik zouwe veertièn versjillende catacombe in Valkeberg naogemaak were. In 1913 waore ze vaerdig.
Heksenhook

D'n **Heksenhook** en de **Heksestraot** (in 't verlengde vaan de Groete Looiersstraot) is 'n deil vaan Mestreech wat is geneump nao de femilie Hex (Haex) die dao in de Middeliewe woende. De naom heet dus niks te make mèt hekse. De straot woort in die daog 'Heksruwe', 'vicus Hexs' en 'Heren Heksruwe' geneump. Zie waor oonderdeil vaan 't aajd industrieel centrum vaan de stad. De Jeker zörgde veur de aondrieving van meules en zuver water veur de produktie van leer en lake. In de Heksestraot stoonte oets veer volmeules, boevaan nog ein euver is, 'De Bovenste Weyer'. Dees meule waor oets eigendom vaan 't Servaoskapittel. De opbrings vaan de meule woort gebruuk um de koste vaan wien en broed en de verleechting vaan de Sint Jaan te betaole.
Woordebook van de Limburgse Dialekte

't **Woordebook van de Limburgse dialekte** (WLD) ies 'n verzameling van 34 beuk, woa-in volges thema alle weurd zin bie-eingebrach van Nederlands Limburg en Belsj Limburg.

## Gesjiedenis
In 1962 woort door mètwèrkersj van de *Katholieke Universiteit Nijmegen*, later de Radboud Universiteit Nijmegen, begoes mèt 'n sjtudie euver de Limburgse dialekte.
Vraogelieste ginge door Nederlands en Belsj Limburg nao tièntalle dialeksjprekersj. Zoa verzamelde me 't materiaal veur 't Woordebook van de Limburgse dialekte, dat vervolges door de Radboutuniversiteit i.s.m. de Katholieke Universiteit Leuven woort verwèrk.
In 1982 sjtarde de oetgaaf van dit thematisch woordebook en op 19 juni 2008 waor de oetgaaf compleet. 
Dao zint van 't WLD 34 beuk versjene mèt de volgende thema's:

## Drie deile
't Woordebook van de Limburgse dialekte besjteit oet drie deile:
* deil 1 besjteit oet de agrarische terminologie
* deil 2 besjteit oet neet-agrarische vakterminologieë
* deil 3 besjteit oet 'n algemein lexicon. 
De deile zint gesjpliets in aafzónderlike aafleveringe. 

## Deil 1
deil 1 besjteit oet de agrarische terminologie met de volgende aafleveringe:

* 'n Inleiding, 't bemèste en ploge
* Ègke en sjleipe
* Weieteelt
* Teelt van grane
* 't Verboewe van knol- en ander gewasse
* de Haof en bedriefsgeboewe
* 't Land algemein
* 't Paerd, 
* Getuug van 't paerd
* Rundviè
* Kleinviè en pluumviè
* Landboewgevaers (voertuigen)

## Deil 2
deil 2 besjteit oet neet-agrarische vakterminologieë:
* Hoessjlechter en bekker
* Beerbroewer en sjroapsjtoker
* Meulenaer
* Turfsjteker en ertsóntginner
* Mienwèrker of koempel
* Imker, sjtruè en buntgraasvlechter
* Sjnieder (kleiermeker), niejaersj (nièjster), handsjpinner, handwever, touwsjlaeger, mötsjemeekster, 
* Pottebekker, sjteinbekker, pannebekker, gresbuusindustrie 
* Metselaer, tummerman, daakdèkker, loadgeter (pómpemeker), plekker (sjtucadoor), sjilder
* Sjoester, zaalmeker/gareelmeker
* Sjmeed, pómpemeker, kopersjlaeger
* Houtzaeger, tummerman, meubelmeker, raad- en wagemeker, kuper, klómpemeker, mangelevlechter.

## deil3
deil 3 besjteit oet algemein lexicon:
* 't Miensjelik lief (lichaam)
* Bewaeging en gezóndheid
* Kleier
* Hoes en weuning
* Familie en seksualiteit
* Ete en drinke
* Fauna: veugel
* Fauna: euverige dere
* Flora
* De waereld
Luiperbaek

De **Luiperbaek** (Nederlands: Luiperbeek) is 'n ziebaek op de lènkeroever van de Gelaenbaek, die 't Zuid-Limburgse heuvellandj van zuid nao noord doorsjtruimp. De Luiperbaek óntsjprink in de landjelike omgaeving tösje Klömme en Wienandsjroaj. D'r is mèr ein klein gedeilte van de baek zichbaar en meistal sjteit ze ouch nog druig. Óngerwaeg nao de móndjing in de Gelaenbaek sjtruimp de baek door 't dörp Weusteraoje, wo ze euverdèk is en zich in de veurtuine van de hoeze bevundj.
Champignon

'n **Champignon** (Frans veur sjummel) is 'n eetbare paddestoolsoort (*Agaricus bisporus* en *Agaricus bitorquis*). Wat veer es paddestool ('t vröchliechaam) zien is mer 'n klein deil vaan de gaanse sjummel. Oonder de groond greujt 't mycelium of zwamvlok, 'n fien nètwerk vaan sjummeldräöj.

Sjummels besjikke neet euver blaadgreunkorrels wie greun plante en zien neet in staot zelfstandeg voedsel te producere. Ze producere evels enzyme die inwèrke op organische bestanddeile vaan doej of levende organisme en oonttrèkke daovaan weer voedingsstoffe. 

Champignons weure in Nederland bijna volledeg in champignoncellen gekweek op 'n speciaal samengestèlde voedingsbojem vaan oonder aandere peerdsmès en dèkgroond. De teelt in Nederland vint veurnaomelek plaots in de provincies Limburg, Noord-Braobant en Gelderland.
Vreuger woorte champignons geteeld in de Fluwelegrot in Valkeberg en in de St. Pietersberg bij Mestreech. In de mergelgrotte van Kanne in Belsj is op dit momint nog 'n kwekerij actief.

## Teelt
't Gaanse kweekproces vaan de champignon doort bie-ein zoe'n zès weke. Veuraof weurt in oongeveer twie weke tied compos geproduceerd. De compos besteit oet kalk, peerdsmès en kukemès. De kweekbèdde weure allewijl miestal al mèt mycelium doorgreujde compos gevöld. Vervolges kump 'n dèklaog vaan veen op de compos. De dèklaog zörg deveur tot de lochvochtigheid en temperatuur neet teväöl sjoggelt. Aofhenkelek vaan 't ras weurt 'n temperatuur tösse 16 en 22°C aongehawwe.

In Nederland weurt zoewel handmatig es mèt machienes geoogs. Handmatig geplökde champignons weure miestal veur de veersmert gebruuk. De machinaal geoogste champignons weure gebruuk veur conserve, deepgevrore good en halfconserve.

Bij handmatige oogs weure de champignons in drei kier geoogs. Deze oogsmomente weure "vluchte" geneump. Bij machinale oogs weure de champignons in eine kier geoogst.

Door de cel nao 't leegmake te stome, weure eventueel aonwezige ziektekieme oetgeroeid. Umtot de teelt korter doort es de oontwikkeling vaan 'n ziektekiem kin 't gebruuk vaan pesticide in Nederland oetgeslote weure.

## Extern linke
* Champignonkwekerij in de grotte vaan Kanne
* Oetgebreide gesjiedenis en besjrieving vaan de champignon