open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naerglabbik

**Naerglabbik** (Nederlands **Neerglabbeek**) is e dörp in de Belsj-Limbörgse gemeinte Audsberge. 't Dörp heet zoeget 900 inwoeners en ligk zjus oostelek vaan Roj, noordnoordoostelek vaan (Op-)Glabbik en zuidzuidwestelek vaan Opitter.

## Historie
't Gebeed is al sinds de prehistorie bewoend; me heet hei voondste vaan de La Tènecultuur gedoon. Naerglabbik weurt in 1219 veur 't iers vermeld, same mèt zie zösterdörp, es *Glatbeke tam inferioris quam superioris*. *glat* moot hei allezeleve weure verstande es 'helder'. Naerglabbik waor klein en väöl minder belaankrieker es Opglabbik, wat daorum in de volksmoond nog ummer doorgeit veur 'Glabbik' tout court. Glabbik waor te klein veur 'n meint; keuterboere hadde eige stökskes groond. Juridisch waore ze ouch ein. 't Dörp hoort tot 't domein vaan de graove vaan Loeën, meh veel nao 1366 oonder de Bisjoppeleke Taofel vaan Luik. Oondaanks ziene geringen umvaank (nog in d'n achtienden iew had 't neet mie es 15 hoezer) had Naerglabbek wel 'n eige kèrkske, die es kwartkèrk oonder de parochie vaan Glabbik rissorteerde. Sinds 1283 had 't zienen eige preester.

Pas nao 't ancien régime greujde Naerglabbik get. In de negentienden iew woort 't 'n zelfstendege gemeinte en daobij 'n apaarte parochie. Mèt de koms vaan de mijne begin twintegsten iew begós ouch dit dörp get te greuje, al woort 't neet zoe groet wie de umringende dörper. In 1970 woort de gemeinte Naerglabbik opgeluf en touwgeveug aon Roj, wat zelf in 1977 weer opgóng in Mieëve-Roj. Sinds 2019 huurt 't bij de gemeinte Audsberge.

## Beziensweerdeghede
In Naerglabbik steit nog de daartiende-iewse Hubertuskèrk (foto), zoewie get aw boerderije vaan 't Kempisch laankgeveltyp.

## Gebore in Naerglabbik
* Mathieu Max, componis en dirizjènt
Globaole financiescrisis

De **globaole financiescrisis** verwijs nao 'ne globaole ikkenomische crisis, ouch dèks de **kredietcrisis** en **baankecrisis** geneump, dee begos in 2007 in de Vereinegde Staote en in Europa veural vaanaof 2008 veulbaor waor. Heer waor oonder mie 't rizzeltaot vaan 'ne speculatief-opgeblaoze hoezermerret ('ne geknapde vasgoodzeipbel) in de Vereinegde Staote; wat zoeväöl wèl zègke tot binne zier korten tied de gemiddelde pries vaan 'n hoes vaan oongebrukelek hoeg nao oongebrukelek lieg góng. Heidoor verlore väöl lui hun kapitaol wat weer veur 'n kèttingreactie zörgde in aander sectore vaan de wereldikkenemie. 9 augustus 2007 weurt besjouwd es d'n aonvaank vaan de financiescrisis umtot op dezen daag de rentetarieve veur financieel lieninge tösse baanke umhoeg sjote. De crisis culmineerde in de ineinstorting vaan de groeten Amerikaanse baank Lehman Brothers op 15 september 2008. De financiescrisis zètte versjèllende len d'r touw aon um 't bestoon vaan groete financieel deensverlieners veileg te stèlle door moyen vaan kapitaolverhoeging vaan groeten umvaank, veurnaomelek door vreemp kapitaol vaan de staot, mer ouch door eige kapitaol. Sommege baanke woorte genationaoliseerd en later geslote. De staotssjöld, die al hoeg waor vaan väöl len, is es rizzeltaot vaan deze crisis nog wijer opgelaope. Veural in de Vereinegde Staote is dat zoe.

In 2009 goof 't d'n Eurocrisis es reactie op de globaole financiescrisis. Dee crisis is groetdeils oontstande door 't feit tot de nui gekoze regering vaan Griekeland, oonder premier Giorgos Papandreou, in oktober 2009 bekind maakde tot de netto nui sjöld in 2009 neet umtrint 6% vaan 't BNP zou zien (zoewie d'n ex-premier Kostas Karamanlis mèt moodwèl verkierd had gezag) meh minimaol d'n dobbele. D'n Eurozone kaom zoe in 'n gevierlek instabiel situatie; zoe erg zelfs tot ummertouw mie stumme in de polletiek opgónge um d'n Euro weer in te wèssele veur de nationaol munte. In 2012 woort 't Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) opgeriech um d'n Eurozone te stabilisere en wanbetaolinge vaan regeringe te veurkoume.

De globaole baankecrisis indegde pas in 2011, wijl d'n Eurocrisis pas bis 'n ind koum in 2014. Angs tot 't weer nui instabiliteit umtrint d'n Euro zal geve is sinds deen tied evels noets mie gans eweg gegaange.

## Zuuch ouch
* Europese sjöldecrisis of Eurocrisis
Alonso Lobo

**Alonso Lobo** (25 fibberwarie 1555, Osuna - 5 april 1617 Seville) is 'ne Spaonse kompenis in de renaissancemeziek. Heer waor actief in de laote zèstienden iew en vreuge zeventienden iew, oonder de zoegenaomde Kathelieke Keuninge vaan 't Spaonse Riek, en is bekind um kompesities wie *Versa est in luctum* (1598) en *Missa Prudentes Virgines* (1602).

## Bekind opnaomes
'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:

* Missa Maria Magdalene; con los motetes O quam suavis est, Domine; Quam pulchri sunt; Ave Regina caelorum; Versa est in luctum; Credo quod Redemptor; Vivo ego, dicit Dominus; Ave María y con el motete Maria Magdalene de Guerrero. Tallis Scholars, Peter Phillips (Gimell, CDGIM 031)
* Missa Beata Dei genitrix; con los motetes Versa est in luctum y Libera me Donminum. Choristers from Winchester Cathedral, Polyhymnia, Richard Lowell Childress. (Meridian, CDE84345)
* Missa Simile est Regnum Caelorum, Missa Petre ego pro te rogavi y motete Vivo ego, dicit Dominus. Musica Ficta, Raúl Mallavibarrena (Enchiriadis, EN 2016)
* Missa Maria Magdalene, Responsorio Pro Defunctis y Motetes. Taller Ziryab (Dial Discos)
* Lamentationes Ieremiae Prophetae, con los motetes Regina Coeli Laetare, Quam Pulchri Sunt Gressus Tui y Ego Flos Campi. Musica Reservata de Barcelona, Bruno Turner (La mà de guido 2045)
* Versa est in luctum, con el Requiem de Tomás Luis de Victoria. Tallis Scholars, Peter Phillips (Gimell, CDGIM012)
* Versa est in luctum, con los motetes Ave Maria y O quam suavis est, Domine. Choir of Westminster Cathedral, David hill (Hyperion CDA66168)
* Versa est in luctum, con el motete Liberame, Domine. Westminster Cathedral Choir, James O'Donnell (Hyperion CDA67046)
* Versa est in luctum, con el motete Liberame, Domine. Chapelle du Roi, Alistair Dixon (Signum, SIGCD005)
* Versa est in luctum, con el Officium defunctorum de Cristóbal de Morales. Gabrieli Consort & Players, Paul McCreesh (DG - Archiv, 457 597-2)
* Versa est in luctum, con los motetes Credo quod Redemptor; Vivo ego, dicit Dominus; Ave Maria. Tallis Scholars, Peter Phillips (Gimell, CDGIM 205)
* Versa est in luctum. Duodena Cantitans, Capella Rudolphina, Petr Danek (Supraphon 3326-2 231)
* Versa est in luctum. Michel Piquemal Vocal Ensemble, Slovak Radio Symphony Orchestra, Michel Piquemal (Naxos 8.556701)
* O quam suavis est, Domine. Hilliard Ensemble, (Virgin Veritas Edition, 7243 5 61394 2 8)
* O quam suavis est, Domine. Gabrieli Consort & Players, Paul McCreesh (DG - Archiv, 471 694-2)
* Liber primus missarum. Albert Recasens, Lauda, 2013

## Rifferenties
* Brónne: Ingels- en Spaonstaolege Wikipedia
Antonio de Cabezón

**Antonio de Cabezón** (30 miert 1510, Castrillo Mota de Judíos - 26 miert 1566 Madrid) is 'ne Spaonsen organis en kompenis in de renaissancemeziek. Heer waor actief in de zèstienden iew en is bekind um kompesities wie *Tientos y Glosados* (roontelum 1560). Heer weurt gezeen es eine vaan de groondlègkers vaan d'n tiento, 'ne Spaonsen tegenhenger vaan de klaveermeziek oet de Renaissance.

## Bekind opnaomes
'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:
* *Antonio de Cabezón - Obras de Música* par Claudio Astronio (orgue, clavecin), Harmonices Mundi, La Moranda et Quartetto italiano di viola da gamba (1995-2001, éditions Stradivarius - réédition 2012, Brilliant Classics) 
* *Hortus Voluptatis : Chansons pour orgue de la Renaissance* par Juliette Grellety-Bosviel à l'Orgue Mounier de Francheville (Eure) (2003, Éditions Hortus 029) 5 diapason.
* *Soledad sonora*, Musique pour clavier du siècle d'or espagnol : Antonio de Cabezón, Tomás de Santa María et Joan Magrané Figuera - Jesús Noguera Guillén, clavecin Christopher Jones, d’après Andreas Ruckers, Anvers 1637 et clavicorde Émile Jobin (février 2019, Initiale INL 03)

## Rifferenties
* Brón: Franstaolege Wikipedia
Laçin-corridor

D'r **Laçin-corridor** (Armeens: Լաչինի միջանցք, Lachini mijantsk; Azerbeidzjaans: Laçın dəhlizi or Laçın koridoru; Róssisj: Лачи́нский коридо́р, Lachinskiy koridor) is 'ne bergpas deë 'n wichtige verbinging vurmt tussje Armenië en de enclave Hoeëg-Karabach. Heë ligk binne de grenze van Azerbeidzjan en is va sjtrategisj belank. Tussje  1994 en 2020 woar d'r corridor  de facto i heng van Armenisje separatiste, mar seër 't letste sjtaak-'t-vure van 2020 woeëd de sjtrook bewaak durch Róssisje vrejestroepe. De sjtrook woar 5 kilometer breed en doabinne loog ó.a. 't sjtedje Laçin (Armenisj: Berdzor). In 2022 koam d'r weëg in heng van Azerbeidzjan wie 'n nui verbinging get ten zude doava veëdig woar. Róssisje troepe bewake noe dizze nuie weëg en etnische Armene oet Berdzor en umligkende dörpe woeëde geëvacueerd. 

Seër d'r december van 2022 woeëd d'r corridor geblokkeerd durch Azerbeidzjaanse aktiviste en sjpieëder ooch durch Azerbeidzjaanse militaire, mit 'n humanitair crisis i g'n enclave tot gevolg. In 't noajoar va 2023 vluchde bao de ganse etnisch Armeense bevolking va Hoeëg-Karabach via d'r corridor noa Armenië. 

## Kiek ooch
* Kreeg in Hoeëg-Karabach (1988-1994)
* Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)
Immobilië

**Immobilië**, **immobilie** of **vasgood** riffeert nao de groond en gebouwe op dee groond boe iemes eigeneer vaan is of eigeneer vaan kin weure. D'n term vasgood verwijs nao 't neet-verplaotsbaar karakter vaan dees geujere. De term *good* verwijs nao 't materieel karakter. Vasgood betröf dus neet-verplaotsbaar materiëel geujere. 't Woord *immobilië* is de weitesjappeleke en juridische term en weurt in daogeleks leve gebruuk in Belsj-Limbörg en in Vlaondere, zoe-ouch in Duits- en Franstaoleg gebeed. *Vasgood* kump mie veur in Nederlands-Limbörg en de res vaan Nederland. In Vlaondere heet de opleiing in immobilië dèks *Vastgoed*. Die kin me neet in Limbörg studere, meh wel in Mechele (Antwerpe), Gent en Aals. De merret boe-in me marchandeert in immobilië weurt d'n **immobiliëmerret** of **vasgoodmerret** geneump - mer es 't specifiek euver hoezer geit weurt in de volksmoond ouch dèks sömpelweeg euver d'n **hoezermerret** gesproke.

De globaole financiescrisis vaan 2007/2008 begos es 'ne crisis in d'n hoezermerret.
Giraol geld

**Giraol geld**, **bookgeld** of **scripturaol geld** is geld wat op 'n betaolrekening steit. Giraol geld kin me dus neet aonrake, in tegestèlle tot chartaol geld (munte en baankbiljette).

't Giraol geld besteit oet krediete die 't publiek bij baanke aonhilt en die oonmiddelek in contante kinne weure umgewisseld of kinne weure gebruuk veur giraol betaolinge. Me spreek daorum vaan direk opeisbaor vorderinge op naom, die bestoon oet krediete op betaolrekeninge. *Pebliek* meint hei: ederein die gein geldsjöppende instèlling is, wat wèl zègke, ederein behaave de algemein baanke (en de riekseuverheid).

Giraol geld behuurt same mèt 't chartaol geld tot de maotsjappeleke geldwieväölheid, M!, 't geld in hen vaan 't pebliek.

De baank moot veur de giraol krediete genog dèkkinsmoyens in kas höbbe, zoetot 't pebliek genog vertrouwe heet tot substitutie vaan giraol nao chartaol geld ummertouw meugelek is. Is dit neet 't geval daan verlies 't pebliek vertrouwe in de baank en gief 't gevier veur 'ne zoegenaomde *[[bankrun]]*. In dat geval krijg de baank e liquiditeitsperbleem wat kin leie tot e faillissemint. Zeker veur systeembaanke kin dit leie tot benkelek gevierleke sociaolikkenomische perbleme: perbleme die groet zien veur de ikkenemie en maotsjappij.

Giraol geld is 'ne zuvere vörm vaan fiduciair geld.
Estrebay

**Estrebay** ies 'n gemeinte (Frans: *commune*) in 't departemint van de Ardenne (''Ardennes''), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.

't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.

De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 81 luuj op 'n oppervlaak van 9 veerkante kilometer en daomèt goof 8 luuj de veerkante kilometer. Saer 2015 haet zie 'n bevoukinsverangering van +4,1%.

## Rifferenties
* CityPopulation.de, Ardennes (2022)
Deense kroen

D'n **Deense kroen** (Deens: *Dans krone*, Faeröers: *Donsk króna*, Greunlands: *Danskinut koruuni*) is de devies die in Denemarke en Greunland weurt gebruuk. Allewel de Faeröer ouch deil zien vaan Denemarke höbbe zie 'n aofzoonderleke devies genaomp de Faeröerse kroen, dee euvereges 1:1 gekoppeld is aon d'n Deense kroen. 'ne Kroen is verdeild in 100 øre. D'n ISO 4217-code is **DKK**. De kroen is verboonde aon d'n Euro via 't ERM II, 't wisselkoersmechanisme vaan de Europese Unie. Veurtot d'n Euro woort ingeveurd waor de kroen verboonde mèt d'n Duitse mark.
Polletieke filosofie

**Polletieke filosofie** is e filosofisch ressort boe-in vraogstökker roontelum 't idee vaan regere centraol stoon: zie geit dus euver oonderwerpe gerillateerd aon de polletiek en de maotsjappij. Es zoedaoneg gief 't 'n rillatie mèt polletieke weitesjappe en sociaol weitesjappe. Evels geit 't concreter in op filosofische vraoge, en daan wel deginnege die te make höbbe mèt de polletiek: 't konsep vaan polletiek zelf kin 't oonderwerp zien, mer 't kin ouch goon euver e specifieker oonderwerp binne 't domein vaan polletiek, zoewie: otoriteit, eigedom, mach, de rol vaan ikkenemie in de polletiek,  rechveerdegheid of liberteit. Zake boe de polletieke filosofe euver naodinke zien oonder mie. De polletieke rol vaan ethiek steit dèks centraol in theorieë vaan polletieke filosofe.

## Bekinde polletieke filosofe
Hei-oonder volg 'n lies vaan bekinde filosofe die ziech bezeg höbbe gehawwe mèt polletieke vraogstökker.
* Theodor Adorno
* Louis Althusser
* Elizabeth Anderson
* Thomas van Aquino
* Hannah Arendt
* Aristoteles
* Raymond Aron
* Alain Badiou
* Michail Bakoenin
* Zygmunt Bauman
* Jeremy Bentham
* Isaiah Berlin
* Maurice Blanchot
* Jean Bodin
* Étienne de la Boétie
* Edmund Burke
* Judith Butler
* Albert Camus
* Noam Chomsky
* Cicero
* Jacques Derrida
* John Dewey
* Michael Dummett
* Ronald Dworkin
* Friedrich Engels
* Jon Elster
* Han Fei
* Alain Finkielkraut
* Michel Foucault
* Francis Fukuyama
* Marcel Gauchet
* Ernest Gellner
* William Godwin
* Nicolás Gómez Dávila
* Antonio Gramsci
* John N. Gray
* Thomas Hill Green
* Jürgen Habermas
* Michael Hardt
* H.L.A. Hart
* Friedrich Hayek
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Ulrik Huber
* David Hume
* Thomas Hobbes
* Thomas Jefferson
* Ibn Khaldun
* Immanuel Kant
* Alexandre Kojève
* Leszek Kołakowski
* Panajotis Kondylis
* Peter Kropotkin
* Will Kymlicka
* Henri Lefebvre
* John Locke
* Claude Lefort
* Georg Lukács
* Rosa Luxemburg
* Jean-François Lyotard
* Niccolò Machiavelli
* Alasdair MacIntyre
* James Madison
* Herbert Marcuse
* Jacques Maritain
* José Carlos Mariátegui
* Karl Marx
* Mencius
* Maurice Merleau-Ponty
* John Stuart Mill
* David Miller
* Charles Montesquieu
* José María Luis Mora
* Thomas Nagel
* Jean-Luc Nancy
* Antonio Negri
* Robert Nozick
* Martha Nussbaum
* Michael Oakeshott
* José Ortega y Gasset
* Thomas Paine
* Plato
* Karl Popper
* Pierre-Joseph Proudhon
* Ayn Rand
* John Rawls
* John Roemer
* Richard Rorty
* Jean-Jacques Rousseau
* Michael Sandel
* Jean-Paul Sartre
* Carl Schmitt
* Larry Siedentop
* Judith Shklar
* Yves R. Simon
* Peter Singer
* Adam Smith
* Herbert Spencer
* Baruch Spinoza
* Max Stirner
* Leo Strauss
* Charles Taylor
* Henry David Thoreau
* Alexis de Tocqueville
* Robert Jan van der Veen
* Eric Voegelin
* Voltaire
* Michael Walzer
* Ernest Wamba dia Wamba
* Henk Woldring
* Slavoj Žižek
Europese staotssjöldecrisis

D'n **Europese staotssjöldecrisis** of d'n **Eurocrisis** is d'n ikkenomische crisis dee ind 2009 en begin 2010 oetbrook binne d'n Eurozone, naotot Griekeland, lidstaot vaan de Europese Unie (de EU) en vaan d'n Eurozone, ziene staotssjöld neet mie op ziechzelf leke te kinne financiere, Dit gebäörde es gevolg vaan de twie jaor ierder oetgebroke globaole financiescrisis, ouch-wel kredietcrisis genuemp, in 2007 à 2008. 

Vaanaof dit momint goof 't op d'n Europese merret dèks oonrös en zelfs paniek. Nao Griekeland volgde mie len boe technisch staotsfailissemint breujde. Nao de meinig vaan versjèllende ikkenome goef 't op versjèllende mominte in dee crisis 'ne groete kans tot de monetair unie (d'n Euro) in levesgevier kaom. Pas roontelum 't middel vaan 2014 oontstoond 'n situatie boe-in euver e veurloupeg ind vaan deze crisis kos weure gesproke. D'n ikkenomische crisis vaan Griekeland oontwikkelde ziech wijer, mer 't ikkenomisch bestoon vaan de res vaan d'n Eurozone leek neet mie direk dao-aon verboonde te zien.

De crisis waor groetdeils oontstande door 't feit tot de nui gekoze regering vaan Griekeland, oonder premier Giorgos Papandreou, in oktober 2009 bekind maakde tot de netto nui sjöld in 2009 neet umtrint 6% vaan 't BNP zou zien (zoewie d'n ex-premier Kostas Karamanlis mèt moodwèl verkierd had gezag) meh minimaol d'n dobbele. D'n Eurozone kaom zoe in 'n gevierlek instabiel situatie; zoe erg zelfs tot ummertouw mie stumme in de polletiek opgónge um d'n Euro weer in te wèssele veur de nationaol munte. In 2012 woort 't Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) opgeriech um d'n Eurozone te stabilisere en wanbetaolinge vaan regeringe te veurkoume. Ouch 't Europees Fiscaol Kompak woort opgeriech in dat jaor, um fiscaol polletiek korter nao mekaar touw te bringe tösse lidstaote.

## Zuuch ouch
* Globaole financiescrisis, baankecrisis of kredietcrisis
* Eurozone
Walter Hallstein

**Walter Hallstein** (Mainz, 17 november 1901 - Stuttgart, 29 mièrt 1982) waor 'nen Duutsjen diplomaat en polletieker. Hallstein waor d'n ièrsjte President van de Europese Kemissie van de Europese Ikkenomische Gemeinsjap, de veurgenger van de Europese Unie, en weurt gezeen es eine van de belangriekste persone in 't proces van Europese integratie. Hae waor es lid van de Duutsje polletieke partie de CDU ouch President names de christendemocratische Europese Voukspartie (EVP), woa ouch 't Nederlands CDA, de Vlaamse CD&V en de Welsje Les Engagés lid van zin. 

Hallstein begoes zien academische carrière kort veur d'n Twiède Waereldoorlog. Op 29-jäörige leeftied woort hae professor in 't Duutsj Rech. Hallstein waor op dat momint de jongsten Duutsjer dae de titel oats haw gekrege. Tiejesj d'n oorlog deende hae es legerofficier veur Nazi-Duutsjland in Nazi-bezèt Frankriek. In 1944 woort Hallstein gevangegenomme door Amerikaanse troepe en verbleef hae de res van d'n oorlog in wirkkampe in de Vereinigde Sjtate. nao d'n oorlog ging hae truuk nao Wes-Duutsjland en vervolge hae zien academische carrière bies 1950. In dat jaor woort hae 'n diplomatiek functie toegeweze. Hallstein ging veur 't Duutsj ministerie van Boetelandse Affaires wirke. Tiejesj zie wirk bie 't ministerie woort hae veurnamelekik bekind vanwaege de nao 'm verneumde *[[Hallsteindoctrine]]*, 'ne policy dae veur isolatie van de DDR (kommenistisch Oas-Duutsjland) moos zörge.

Es 'ne groete veursjtander van 'n fidderasie van Europa sjpeelde Hallstein 'ne belangrieke rol in 't proces van Europese integratie. Daoneve maakde hae ziech hel veur de rehabilitatie van Wes-Duutsjland in kapitalistisch Wes-Europa. Zien Europese ambities zörgde dieks veur conflicte mèt d'n Duutsje minister van ikkenomische affaires, Ludwig Erhard. Hallstein waor eine van de architecte van de Europese Gemeinsjap veur Koale en Sjtaal en woort in 1958 d'n ièrsjte President van de Europese Kemissie tiejes de Europese Ikkenomische Gemeinsjap. Hae waor van 7 jannewarie 1958 bies 20 juni 1967 Kemissie-prizzedent. Hallstein vertrok es prizzendet nao e konflik mèt de Franse prizzedent Charles de Gaulle. Daonao woort hae lid van 't Duutsj parlemint. Onger druk van de Franse regering woort zien amb euvergenomme door de Belzje liberaal Jean Rey. Prizzedentsjap van de Europese Kemissie ging toen nog gans via nationaal regerinsleiersj. Pas vanaaf 't Verdraag van Lissabon in 2007 woort dit prizzedentsjap ouch subjek aan 't democratisch direk verkoze Europees Parlemint.
Loupe

**Loupe** is in 't algemein 'n snel meneer vaan veuroetbeweging bij twievoters, boebij op 't memint tot me d'n eine voot aofzèt, d'n aandere es regel nog neet is neergekoume. Me heet bij 't loupe dus e zweefmemint, wat bij 't wandele neet besteit. Bij oetbreiing weurt 'loupe' ouch wel gebruuk veur de gaank vaan twie- en veervoters *tout court*.

Loupe weurt väöl gedoon es sport, en wel in alle meugeleke vörm. 't Is ein vaan de ajdste en sumpelste sporte die 't gief: me heet neet mie nujeg es zien eige lief en 't doel vaan de sport is neet aanders es zoe snel meugelek nao 't ind te koume. Loupe in competitie woort in de ajdheid al gedoon, in 't bezunder bij de Grieke. De loupsport weurt gerekend tot de atletiek.

De loupsport is sinds de fitnessraasj vaan de jaore tachteg oongemein populair - neet allein in de westerse wereld meh zeker ouch in Afrika, boe oetzunderlek väöl topluipers vaandan koume. Allewijl loupe väöl mieljoene lui recreatief: um hun conditie te verbetere en/of e gezoond gewiech te behole. Aandere, beveurbeeld militaire, loupe veur hun werk (umtot dat 'n zeker basisconditie vereis), of es doel veur 'nen aandere sport (beveurbeeld teamsporte, die zoeget oonderhaaf oor dore en boe me tot 't ind moot kinne loupe). Conditieteste boebij me moot loupe zien de Coopertes (12 menute loupe en daan d'n aofstand mete) en de shuttleruntes (heen en trök loupe in ummer korter tiedsaofstan, tot me neet mie kin).

't Gief versjèllende loupdisciplines. Me verdeilt ze in sprintnommers (60, 100, 200 en 400 meter), middellang nommers (800 meter, 1500 meter/mijl en 3000 meter) en de langenaofstandsnommers, boevaan de marathon zoonder mie de bekindste is. Korte en middellang nommers weure dèks in 't stadion gedoon (de 60 dèks zelfs in 'n sporthal), lang aofstan weure in de opeloch geloupe. Speciaol disciplines zien 't hordeloupe (boebij me oonder 't loupe euver hordes moot springe) en de veldloup en trailrun (boebij 't terrein 'n extra obstakel vörmp). 't Loupe maak ouch deil oet vaan diverse miekampe, boe-oonder d'n triatlon, de moderne viefkamp, de zevekamp/tienkamp en de veertienkamp/twintegkamp. Loupe weurt ouch in estafèttevörm gedoon (veural de 4×100 meter).

Op de Olympische Speule zien al sinds de opriechting in 1896 diverse loupnommers presint. De gouwe medalje bij de 100 meter manslui weurt dèks es de mies prestizjeus medalje vaan allemaol gezeen. Ouch gief 't diverse kampioensjappe en wereldbekers.

Recreatief loupe verbetert de gezoondheid en de levesverwachting. Daobij kin ze, door de productie vaan endorfine, ouch de leveskwaliteit sterk verbetere. De sport is evels neet zoonder gevier veur blessures.
Fumay

**Fumay** ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't *Groat Oaste*), te Noordoas-Frankriek, mer kortbij de Belzje grens. Ze liegk aan de Maas.

In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 3.280 inweunersj, die *Fumaciens* (mannelik) en *Fumaciennes* (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 37,56 km2 groat. Dao woonde dus zoan 87 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Revin, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 112-466 meter (gemiddeld 289 meter).

In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Waals gekald, wie dat ouch weurt gekald in 't groats gedeilte van de Belsj Ardenne. Ze  ies ein van de wieneg Waalstalig pläötskes in Frankriek. In 't groatse gedeilte van de Franse Ardenne weurt van oarsjprong neet Waals mer Champenois gekald.

Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Rifferenties
* Dit artikel ies groatdeils euvergenömme oet 't corresponderend artikel op de Franstalige Wikipedia. Zuug hie
Katerina Sakellaropoulou

**Katerina Sakellaropoulou** (30 mei 1956, Thessaloniki; Nuigrieks alfabèt: **Κατερίνα Σακελλαροπούλου**) is 'ne Griekse rechter en prizzedent vaan Griekeland sinds 13 miert 2020. Zie waor verkoze door 't Hellenistisch Parlemint um 't amb euver te nömme vaan Prokopis Pavlopoulos op 22 jannewarie 2020.

Veurtot Sakellaropoulou prizzedent vaan Griekeland woort, waor zie veurzitter vaan de *Raod vaan de Staot* vaan Griekeland: d'n hoegsten administraieven tribunal. Zie is d'n ierste vrouweleke prizzedent vaan Griekeland

Sakellaropoulou is prizzedent vaan Griekeland oonder 't premiersjap vaan Kyriakos Mitsotakis. De premier heet in Griekeland mie mach es de prizzedent, 't staotshoof. Sakellaropoulou heet veural 'n ceremonieel positie in de Griekse polletiek, vergeliekbaar mèt de prizzedent vaan Duitsland en de keuninge vaan de Nederlen en 't Belsj.

## Rifferenties
* Euvergenomme vaan 't corresponderend Ingelstaoleg artikel
Zweefmemint

E **zweefmemint** is 'n oonderdeil vaan diverse geng bij zoewel twie- es veervoters. 't Wèl zègke tot allebei daan wel alle veer de bein op e zeker memint vaan de groond zien. Dit is e kinmerk vaan väöl snel en minder snel menere vaan veuroetbeweging.

## Bij twieveuters
Twieveuters wie de mins kinne euver 't algemein twie menere vaan gaank. In 't wandele of stappe kump mèt edere pas ummer eine voot vaan de groond. Bij 't loupe evels zien kort nao d'n aofzat allebei de veut vaan de groond, umtot me 't bein hoeger opluf um ziech mèt mie krach te kinne aofzètte.

Bij 't snelwandele, 'ne sport boebij de atlete de wandelpas mote aonhawwe meh de bein wel stijver hawwe, veurt e zweefmemint tot 'n waarsjouwing - en bij herhaoling tot diskwalificatie.

## Bij veerveuters
Veerveuters kin me verdeile in dravers en tèlgengers. Dravers (beveurbeeld peerd) kinne euver 't algemein drei basisgeng: stap, draf en galop. In de stap luf d'n draver ummer mer eine poet of ei bein op: hei kump 't bies zelfs neet in de buurt vaan e zweefmemint. In de draf, 'nen diagonaole gaank, besteit e kort zweefmemint wat de ruiter koelek veult. De oetvinding vaan de fotografie mós traon te pas koume veur dit mèt zekerheid oet te make. In de galop kin me 't zweefmemint dujelek zien en veule. 't Bies beweug ziech daan springentere; op 't memint tot 't zienen achterpoet / zien achterbein aofzèt, is 't e memint vaan de groond tot 't tegegestèld veurbein de groond weer raak.

Tèlgengers (beveurbeeld kemele) kinne 'ne stap en diverse vörm vaan tèlgaank, boebij de lateraol beinepare um en um weure aofgezat. Ouch hei besteit e dujelek zweefmemint: 't bies 'sjogkelt' ziech vaan ziene linker- nao ziene rechterkant en trök en kiert ziech ummer zoegaw e beinepaar de groond weer raak.
Issancourt-et-Rumel

**Issancourt-et-Rumel** ies 'n gemeinte (Frans: *commune*) in 't departemint van de Ardenne (''Ardennes''), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.

't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.

De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 374 luuj op 'n oppervlaak van 5,47 veerkante kilometer en daomèt goof 68,37 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,7% de jaor.

## Rifferenties
* CityPopulation.de, Ardennes (2022)
* Zuuch ouch: de lies van ''communes'' in de Franse Ardenne
Gerrit Schimmelpenninck

**Gerrit Schimmelpenninck** (25 fibberwarie 1794 - 4 oktober 1863) waor d'n aller ierste Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: de premier) vaan Nederland vaan 25 miert 1848 tot 21 november 1848. Heer waor vaan de liberaol beweging. Schimmelpennick woort opgevolg door Jacob de Kempenaer es veurzitter vaan de ministerraod. Moot gezag weure dat in Schimmelpennick zien tied 't veurzittersjap in de praktiek routerend waor. Dat veraandere mèt Kempenaer.

Deze positie woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 zaw de functie pas officieel de minister-president of premier geneump weure.
SE7EN

**SE7EN**  is 'ne film oet de VS dee oetkoum in 1995. De film woort geregisseerd door David Fincher en waor gebasseerd op e scrip vaan Andrew Kevin Walker. Oonder aandere Morgan Freeman, Brad Pitt en Kevin Spacey späölde d'r in. De film  däört 127 minuut.

Darius Khondji waor verantweurdelek veur de fotografie en de meziek waor gecomponeerd door Howard Shore.

## Brón
* IMDB.com, informatie euver de film
Nouzonville

**Nouzonville** ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't *Groat Oaste*), te Noordoas-Frankriek. In 2019 haw de plaatsj in de Ardenne 5.689 inweunersj, die *Nouzonnais* (mannelik) en *Nouzonnaise* (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 10,92 km2 groat. Dao woonde dus zoan 521 luuj de km2 in 2019. Ze maak deil oet van 't twiede kanton van Charleville-Mézières (*Charleville-Mézières-2*), wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières. Nouzonville liegk meh 7 km te noorde van de groater sjtad Charleville-Mézières aaf. Wier liegk 't op 'n huègte van 132-361 meter.

In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne. Mer Waalse invlooje zin al huèrbaar in 't dialek van Nouzonville.

Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Rifferenties
* Dit artikel ies groatdeils euvergenömme oet 't corresponderend artikel op de Franstalige Wikipedia. Zuug hie
Jacob de Kempenaer

**Jacob Mattheüs de Kempenaer** (6 juli 1793 - 12 fibberwarie 1870) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 21 november 1848 tot 1 november 1849. Heer waor vaan de liberaol beweging. Heer volgde Gerrit Schimmelpenninck op es veurzitter en woort aon 't ind vaan zien carrière es Nederlandse regeringsleier opgevolg door de bekinde staotsmaan Johan Rudolph Thorbecke, dee de modern democratie in Nederland zou realisere.

De positie (veurzittersjap) woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel de premier of minister-president geneump.
Redange

**Redange** of **Redange-sur-Attert** (Frans), ouch wel **Réiden** (Luxembörgs) of **Redingen** (Hoegduits), is 'n *commune* (gemeinte) en e stedsje in 't noordweste vaan 't land Luxembörg, neet wied vaan de sjraom mèt 't Bèlsj. Ze is de hoofplaots vaan 't Kanton Redange. Redange ligk gesitueerd aon de revier d'n Attert, e zijrevierke vaan de Alzette.

In 2018 hojzde 2.824 lui in Redange en waor daomèt de 53ste vaan de 102 Luxembörgse gemeintes. Qua groette is ze 31,95 veerkante kilometer en qua bevolkingsdeechte had zie 88 lui de veerkante kilometer. 't Hoegs pöntsje vaan Redange is 493 meter en 't liegs 253 meter.

De veurmaolege Prizzedent vaan de Europees Kemissie, Jean-Claude Juncker, waor gebore in Redange. Heer is ouch premier vaan Luxembörg gewees.

## Brón
* Ingelstaolege Wikipedia
Johan Rudolph Thorbecke

**Johan Rudolph Thorbecke** (14 jannewarie 1789 - 4 juni 1872) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 1 november 1849 (19 jaor naotot Belsj-Limbörg vaan Nederlands-Limbörg aofsplitsde) tot 19 april 1853, vaan 1 fibberwarie 1862 tot 10 fibberwarie 1866 en vaan 4 jannewarie 1871 tot zienen doed op 4 juni 1872. Heer waor vaan de liberaol beweging. Heer volgde Jacob de Kempenaer op es veurzitter en woort aon 't ind vaan zien carrière es Nederlandse regeringsleier opgevolg door Floris Adriaan van Hall.

't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.

Thorbecke waor d'n daarde stabiele "premier" vaan Nederland en de groondligker vaan de moderne democratie boe Nederland op is gebouwd. Die democratie vaan Thorbecke zörgde d'r veur tot de keuning väöl minder mach kroog.

Thorbecke waor ouch d'n ierste premier dee 't langer volheelt es ein jaor. Sterker nog: Thorbecke waor veurzitter vaan de minsterraod veur 9 jaor en 143 daog! De langszittende veurzitter in zienen tied. Noe is heer de viefde langszittende regeringsleier vaan 't democratisch Nederland, nao de nómmer veer Willem Drees, nómmer drei Charles Ruijs de Beerenbrouck, nómmer twie Ruud Lubbers en nómmer eint Mark Rutte.
Floris Adriaan van Hall

**Floris Adriaan van Hall** (15 mei 1791 in Amsterdam - 29 miert 1866 in 's-Gravenhage) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 19 april 1853 tot 1 juli 1856 en vaan 23 fibberwarie 1860 tot 14 miert 1861. Heer waor vaan de liberaol beweging. Heer volgde de bekinde Johan Rudolph Thorbecke, groondlègker vaan de modern Nederlandse democratie, op es veurzitter en woort aon 't ind daovaan opgevolg door Justinus van der Brugghen. In zien twiede "premiersjap" volgde heer Jan Jacob Rochussen op. Aon 't ind vaan zien carrière es regeringsleier vaan Nederland woort heer vervaange door Jacob van Zuylen van Nijevelt.

't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste polletieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.
Pevek

**Pevek** (Rössisch: Певе́к; Tsjoektsjisch: Пээкин / Пээк) is 'n havestad in 't autonome distrik Tsjoekotka, de noordoeëstelikste regio van Rösland. Pevek is ouk ein van de noordelikste staej van det land. De stad besteit oet 'n aantal woeënblokke en vaerder domineert de zieëhave 't stadsbeeld. Pevek haet óngevier 5.000 inwoeëners. In 1989, vlaak veur de val van de Sovjet-Unie, ware det mier es 12.000.

Pevek leet in 't oorspronkelike laefgebeed van de Tsjoektsje, 'n Paleosiberisch volk in 't noordoeëste van Siberië.

De ierste bewoeëners kwame heej kórt nao d'n Ierste Waereldoorlog en in de dertiger jaore woorte beej geologische expedities get boete 't stedje groeëte tin- en uraniumreserves gevónde. Pevek greujde es gevolg daovan oet wies 't centrum van 'n mienbouwgebeed. De ligking aan zieë zörgde veur nog mier bedrievigheid, umdet me allein via de zieëhave zwaor matterjaal veur de mienindustrie kós aanveure. Vaerder goof 't heej ten tiede van de Sovjet-Unie ouk 'ne goelag. 

Pevek haet saer 1967 stadsrechte.

Nao de val van 't communisme verdween de mienindustrie en veel de noordelike zieëroute eweg. Daodoor verlete vuuel luuj 't stedje en vertrokke zeej nao ander dele van Rösland, wao mier werk waas te vinde. Saer e paar jaor nump 't aantal inwoeëners weer 'n bietje toe.
Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek

**Sjarel d'r Derde**, officieel *Charles Philip Arthur George* (Lónde, d'r 14e november 1948) is d'r kuuening van 't Vereinig Kuueninkriek en van anger leng i ge Gemenebes, oeë-ónger Canada, Australië, Nui-Zieëland, Jamaica, de Bahama's, Grenada, Papoea-Nui-Guinea, de Salomonseileng, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Antigua en Barbuda, Belize en Saint Kitts en Nevis. E is d'r viefde monarch van de Windsor-dynastie.

Heë is d'r aodste zoeën va kuueningin Elizabeth II en prins Philip en is getrouwd geweës mit Diana Spencer, mit weë e twieë kinger kreeg: prins William en prins Harry. Dat huwelik woeëd in 1996 óntbónge. In 2005 trouwde heë mit Camilla Parker Bowles.

Sjarel is bezónger geïnteresseerd in traditioneel arsjiktektuur. Wieër is e fervent vuursjtander van ecologische landbouw.
Vaux-Villaine

**Vaux-Villaine** ies 'n gemeinte (Frans: *commune*) in 't departemint van de Ardenne (''Ardennes''), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.

't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.

De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 139 luuj op 'n oppervlaak van 9,96 veerkante kilometer en daomèt goof 't 19,38 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,38% de jaor.

## Rifferenties
* CityPopulation.de, Ardennes (2022)
* Zuuch ouch: de lies van ''communes'' in de Franse Ardenne
Pils

**Pils** of **Pils(e)ner** is e beer van óngergisting mit 'n goodgeël kluur. 't Bevat óngevier 5% alcohol en weëd gemak van water, mout, hop en gis. Mit behulp van anger ingediënte, wie meis of soeker, kan 't alcoholgehalte weëde verhuueg. 't Touwveuge van anger ingediënte is evvel neet zoeë gebroekelig (Reinheitsgebot).

D'r naam is aafgeleid va g'n Tsjechisje sjtad Pilsen (*Plzeň*). Iwuuenesj van die sjtad woare aan 't begin van de 19e ieëw neet content mit de kwaliteet van 't beer. Ze besjlote 'n nui brouwerei 't bouwe en d'r Josef Groll i te hure. Zinne pap woar 'ne ervare brouwer i Vilshofen, Beiere. In 1842 woeëd 't ieësjte flesjke pils geproduceerd, wat e groeët sukses woar. Huuj sjteet 't beer, wat me doa brouwt, bekind ónger d'r merknaam Pilsner Urquell. Vuural i Zuud-Duutsjland en Tsjechië weëd dan ooch van aodsher vöal pils gebrouwe. I groeëte dele va Nederland, Nederlands Limburg, 't Belsj en g'ne Nederrien brouwde me vruueger mieëtstes beer van boavegisting (bv. duuster beer wie alt of angesj hel bere van dat tuup, wie Kölsj).  Bekinde Limburgse pilsproducente zint Alfa, Brand, Gulpener en Hertog Jan.
Jacob van Zuylen van Nijevelt

**Jacob van Zuylen van Nijevelt** (29 juni 1816 - 4 november 1890) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 14 miert 1861 tot 1 jannewarie 1862 tegeliekertied mèt Schelto van Heemstra. Dit waor d'n ierste kier tot Nederland twie regeringsleiers tegeliekertied had. Van Zuylen van Nijevelt waor vaan de liberaol beweging, zjus wie ziene collega-veurzitter. Heer volgde Justinus van der Brugghen op es veurzitter en woort aon 't ind vaan zien carrière es Nederlandse regeringsleier opgevolg door Schelto van Heemstra.

't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.
Justinus van der Brugghen

**Justinus van der Brugghen** (6 augustus 1804 - 2 oktober 1863) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 1 juli 1856 tot 18 miert 1858. Heer waor vaan de anti-revolutionaire tak en daomèt d'n ierste veurzitter dee geine liberaal waor. Heer volgde Floris Adriaan van Hall op es veurzitter en woort aon 't ind vaan zien carrière es Nederlandse regeringsleier opgevolg door Jan Jacob Rochussen.

Van der Brugghen introduceerd 'n nui sjaolwet, boe-in 't rech um sjaole op te riechte woort erkènd.

't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel de premier of minister-president geneump.
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (Becerril, Colombia, 24 miert 1954 - Barranquilla, 11 juni 1992) is 'ne Colombiaonse zenger vaan Vallenatomeziek.

## Externe link

* Biography (spaons)
* Discogs Ingelstaolege
Rethel

**Rethel** ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't *Groat Oaste*), te Noordoas-Frankriek. In 2019 haw de plaatsj in de Ardenne 7.467 inweunersj, die *Rethélois* (mannelik) en *Rethéloises* (vrouwelik) geneump weure. De groatere sjteielike aglomeratie haet 9.953 inweunersj. De gemeinte Rethel ies 18,58 km2 ies de houfplaatsj (of *prefecture*) van 't gelieknamig kanton en arrendissement. Wier liegk 't op 'n huègte van 67-146 meter (gemiddeld 107 meter).

In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.

Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.

## Rifferenties
* Dit artikel ies groatdeils euvergenömme oet 't corresponderend artikel op de Franstalige Wikipedia. Zuug hie
Watertaore

'ne **Watertaore** is e geboew mèt baovenin e waterreservoir. Door de hydrosjtatische drök blief de drök in 't waterleijingsnet constant.
Daodoor höbbe verbroekersj ömmer toegank tot drinkwater.

In Nederland woort de ièsjte watertaore geboewd in 't midde van de 19e ièw.
De ouws bekinde Limburgse watertaore woort geboewd in 1898 en sjtóng in Herte kórtbie Remung. In 1945 is dae taore verinneweerd gewaore door kriegsgeweld.
In de loup van de 20e ièw zint tièntalle nuuj watertaores biegeboewd gewaore. Daovan is e groat aantal nog in gebroek. Anger taores woorte gesjloop of krege 'n anger besjtömming, bieveurbeeld es wuèning of restaurant.

## Aafbeeldinge

Plaetje:H.P.N._Halberts_Watertoren_Roermond.jpg|Remung
Plaetje:Schimmertwatertoren.jpg|De watertaore in Sjömmert
Plaetje:Watertoren_Tegelen.jpg|Tegele
Plaetje:Bilzen_Brugstraat_Watertoren.JPG|Bilze
Plaetje:Hasselt,_Hoogveld.png|Hasselt
Watertaore in Sjömmert

De **Watertaore in Sjömmert**, auchwaal de **Reus van Sjömmert** geneump, is 'n 38 mèter hoage watertaore in Sjömmert in de gemeinte Beekdaele in de Nederlandsje provincie Limburg. De watertaore lik in de kern van Sjömmert, bie 't kruuspunt Taoresjtraot/Hagenswaeg/Achter Sjömmert/De Beckhofwaeg. De taore dateert oet 1927 en woort óntworpe door architec Jos Wielders, dae zich leet inspirere door de architectuur van de Amsterdamse Sjoal .

Baove in de taore bevond zich tot de Twiède Wereldoorlog e restaurant, dat bekind sjtóng ónger de naam "Oranje Restaurant". De taore is in de jaore '70 en '90 van de 20e ièw en recentelijk eind 2008 opgeknap. Sinds 29 mei 1997 haet de taore de sjtatus rieksmonument. WML (Waterleiding Maatschappij Limburg) haet de taore in 2015 verkoch aan de Sjömmertse óngernummer Nico Eurelings.

In 2021 öpende "De Reuch" wo-in, op versjillende verdepinge, 'ne winkel, 'n restaurant, 'n preuflokaal, 'n broewerie, 'n sjmaaktheater en 'n oetzichpunt zin gesitueerd.

## Gegaeves
* Start van de boew in 1926, oplevering in 1927
* Boewkoste: 85.000 gulden
* Aannummer firma: Muyres & Zonen oet Sittard
* Hoagte: 38 meter
* Hoagste punt: 178 meter NAP
* 2 trappehoeze mit elk 156 treeje (tot de bovensjte verdeping)
* Betonne vlakbodemreservoir mit 'ne inhoud van 1150 kubieke meter
* Reservoir doorsneje: 13,5 meter, deepte: 7,9 meter

## Trivia
De videoclip van 't nummer "Entertain You!" van Within Temptation is daels opgenomme in de watertoare.
Knauppuntj Kerensheide

**Knauppuntj Kerensheide** is e Nederlands verkeersknouppuntj veur de aansjleting van de autosjnelwaeg A2 en A76, tussje Stein en Gelaen. Kerensheide is e veurbeeld van 'n klaverturbine. In de jaore '60 van de 20e eeuw zin de eesjte deile van 't knauppunt aangelag. 't Knauppunt haet de vorm van e volledig klaverblaad gekrege in 1973. In 2011 en 2012 woort 't knauppunt oetgebreid mit 'n twae sjtroke breje fly-over veur 't verkeer vanoet Eindhove/Remunj richting Heële. In omgekiërde richting woort evenins 'n twaede riesjtrook op de besjtaonde verbindingsboog gerealiseerd. Rondom 't knauppunt is chemisch industrieterrein Chemelot gevestig.

't Knauppunt is verneump nao de wijk Kerensheide, geleage in Stein. Deze plaats is te berieke via 'ne aafrit, dae in 't knauppunt geïntegreerd is en sjlechts te numme is veur 't verkeer vanoet de richting Heële/Aoke. Automobiliste dene op 't klaverblad de richting Eindhove/Amsterdam aan te houwe, wonao zie hauverweage de bypass nao de A2 aansjleting 1a Stein kènne numme. Op de foto is de afrit te zeen in de linker ongerhoek.


Plaetje:Knooppunt Kerensheide.jpg|Knauppunt Kerensheide anno 1999 richting 't zuuje
Graaf Huyn College

't **Graaf Huyn College** is 'n sjoalegemeinschap in Gelaen mit circa 1700 leerlingen en is óntsjtange oet 'n fusie tösje Sjoalegemeinschap St. Michiel, Albert Schweitzer Sjoalegemeinschap, Sjoalegemeinsjap Don Bosco en Mavo St. Anna. De naam van 't college verwies noa 't addelik gesjlach Huyn dat in Gelaen en omsjtreke hoar leefgebied hei.

De ongerwiessoorte die weure gegève zin kaderberoepse leerwaeg, basisberoepgerichteleerweg, mavo, havo, atheneum en gymnasium.

De sjoal is gevestig in Gelaen-Zuud.

* 't Geboew van de veurmalige sjoalegemeinschap St. Michiel is in 2001 gerenoveerd en oetgebreid mit ongerangere een groot oape leercentrum. Auch is in die geboew de leer- en werkplaats van 't Technasium gevestig.
* Doaneave lik op 't terrein 'n in 2002 nuuj gebouwd sjoalgeboew, wo-in de leerlinge van mavo-4 en alle leerlinge van kader- en basisberoepsgerichte leerweg zin gehoesves.
* Auch haet 't Graaf Huyn College op eige terrein de besjikking euver 3 gymzalen, 'ne sjporthal dae verdeeld kènt weure in 3 aparte gymzale en 'n aantal sjportvelde op de boeteterreine.

## Externe links
Graaf Huyn College
Escombres-et-le-Chesnois

**Escombres-et-le-Chesnois** ies 'n gemeinte (Frans: *commune*) in 't departemint van de Ardenne (''Ardennes''), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk. 

't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (*Hainaut*) en Luxembörg (*Province de Luxembourg*, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.

De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 347 luuj op 'n oppervlaak van 8,29 veerkante kilometer en daomèt goof 't 41,86 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,2% de jaor.

## Rifferenties
* CityPopulation.de, Ardennes (2022)
* Zuuch ouch: de lies van ''communes'' in de Franse Ardenne
Nationaol Lusailstadion

't **Nationaol Lusailstadion** (Arabisch ملعب لوسيل الدولي **malʿabu lūsayli d-duwalī**, officieel Ingels **Lusail Iconic Stadium**) is e voetbalstadion in Lusail, 'n veurstad in aonbouw bij de Qatarese hoofstad Doha. 't Stadion woort tösse 2017 en 2021 gebouwd veur 't WK voetbal in dat land. 't Beujt plaots aon zoeget 80.000 lui.

Me wèlt 't stadion veur tien matche goon gebruke, boe-oonder de finaole op 18 december. Nao 't WK weurt 't Lusaolstadion aofgebouwd tot 40.000 plaotse; e deil vaan de vrijgekoume ruimte krijg 'n nui bestumming.
Ecuadoraons hierevoetbalèlftal

't **Ecuadoraons hierevoetbalèlftal** vertreujt Ecuador in internationaol voetbalmatche. 't Team huurt vaanajds neet bij de sterkste vaan Zuid-Amerika, meh heet veural sinds 2000 noe en daan 'n aardeg rizzeltaot neergezat.

## Historie
Voetbal woort in 1899 veur 't iers in 't land gespäöld. De sport woort mer laankzaamaon populairder en pas in 1925 woort 'ne nationaole boond opgeriech. 'n Aonbod um mèt te doen aon 't allerierste WK in Uruguay (1930) sloog 't team aof. Ouch aon de naokoumende edities deeg 't team neet mèt, al sjreef 't ziech veur 't WK vaan 1950 in Brazilië wel in (um ziech esnog veurtijeg trök te trèkke). De iersten internationaole match woort in 1938 op de Bolivariaonse Speule gehawwe (1-1 tege Bolivia). De match daonao, tege Colombia, woort mèt 2-1 gewonne.

Veur 't WK vaan 1962 sjreef Ecuador ziech veur 't iers in. 't Lökden 't team neet ziech daoveur te plaotse. De edities dao-op kaom 't team in 't gemein ouch neet in de buurt vaan kwalificatie. Pas bij de kwalificatie veur 't WK vaan 1998 naom 't succes touw. Veur jaor later kwalificeerde ze ziech veur 't iers; op 't WK vaan 2002 in Japan en Zuid-Korea indegde ze in de grópsfaas. Bij 't WK vaan 2006 kaom 't team tot de achste finaal; tot noe toe de bèste prestatie. Ouch in 2014 en 2022 dronge ze tot de indrunde door.
Op de Copa América hadde ze noets groeter succes es de veerde plaots. Die haolde ze twie kier; allebei de kiere (1959 en 1993) woort 't toernooj in 't eige land gehawwe.

## Extern links
* Officieel site