open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sierra Leone

**Sierra Leone** (officieel: *Republic of Sierra Leone*) is e land in Wes-Afrika, aon de Atlantische Oceaon, grenzend aon Guinee en Liberia. Hoofstad is Freetown, aander stei mèt mie es 50.000 inwoeners zien (in aofloupende volgorde) Bo, Kenema, Koidu en Makeni. Sierra Leone is 'n etnisch en cultureel divers land, meh ouch eint vaan de ermste en corrupste len op de wereld.

## Bestuurleke indeiling
Sierra Leone is verdeild in veer provincies, die weer wijer zien verdeild in 14 distrikte. Bij drei vaan die provincies zien de distrikte wijer verdeild in, in totaol, 149 stamgebeje (*chiefdoms*);  de provincie Western Area evels, die op de hoofstad is gecentreerd, heet 'n aander indeiling. De provincies en distrikte zien:

De 12 distrikte boete Western Area weure voorgezete door 'n opperhoof, gekoze oet 't midde de stamhoofde in 't distrik. Dit opperhoof heet ouch zitting in 't nationaol parlemint.

## Fysische geografie
Mèt 71.740 km² is Sierra Leone e relatief klein land (oongeveer zoe groet wie de Benelux). 't Ooste vaan 't land besteit oet hoegvlaakde, aoventouw oonderbroke door berg, boevaan de Bintumani mèt 1948 meter de hoegste (en ouch d'n hoegste vaan 't land) is. Hei vint me de boveloup vaan 't stroumgebeed vaan de Moa. In 't weste ligk liegland mèt bosse (regebos en druug bos) en cultuurland. 't Zuie is get soortgelieks wie 't weste, dewijl 't noorde druger is en besteit oet e savanne-bosmozaïek.

In 't land zien 2090 soort vaatplante bekind, 147 zoogdiere, 626 veugel, 67 reptiele, 35 amfibieë en 99 vèsse. Natuur en milieu höbbe sterk te lije oonder mijnbouw en oontbossing, zoetot 't aontal soorte achteroet geit. Pas in de lèste tien jaor weurt get aon natuurbehajd gedoon.

## Cultuur en demografie
De bevolking vaan Sierra Leone is veur 't groetste deil zwart, meh in en um Freetown vint me veural creole, die e deil vaan hun wortele in de Nui Wereld höbbe ligke ('trökgekierde' bevrijde slaove).

Ingels is de einege officieel taol vaan 't land, meh de taol die me 't mieste huurt, en die weurt gebruuk veur communicatie tösse de etnische gróppe, is 't Sierraleonees Creool, 'n creooltaol gebaseerd op 't Ingels. Ze zouw al door 97% vaan de bevolking woorte beheers. (Ierste) Volkstaol is 't veural in en um Freetown. De inheimse taole hure allemaol tot de Niger-Congotaole; vertegenwoordegde oonderfamilies zien de Atlantische taole en de Mandétaole. De ierste huurt me veural in 't weste vaan 't land, de twiede veural in 't ooste, meh de gebeje loupe doorein en 't gief väöl enclaves en euverlap. De groetste Atlantische taol is 't Thembe, dao-op volge Limba (soms verdeild in Wes-Centraol Limba en Oos-Limba), Pular, Sherbo en Kissi (soms in Noord- en Zuid-Kissi verdeild), en op groete aofstand daovaan de klein täölkes (
Oondergróndse

D'n **oondergróndse** (ouch wel **metro**) is 'ne vörm vaan openbaar verveur wat ziech op spoor veuroet beweeg (zjus wie 'nen tram of trein), miestal in groete stei en zien agglomeratie zoonder daobij aander verkier te hindere ('t spoor geit miestal via tunnels en viaducte). Door 't aander verkier neet te hindere kin d'n oondergróndse 'n hoeg frequentie höbbe en zoe ouch väöl lui verveure. 

## Historie

Ind 19e iew greujt 't inwoeneraontal vaan väöl groete stei en de straote raakde euvervol. Me zeukde 'n nui meneer um lui te verveure. D'n trein en tram gaof 't al meh dees maakde de straot neet rösteger. D'r oontstoonde versjèllende gedachte wie kabelbaone meh de oondergróndse treinlijn waor de gedachte die woort oetgewérk. In Londe begós me mèt de ierste stedeleke spoorlijn die oonder de groond góng. In 1863 rijt d'n ierste trein euver de zoegeneumpde Metropolitan Railway. De spoortunnel woort gebouwd met de Cut-and-covermethode (ierst graove daan weer touw goeje; dus neet baore). Ierst woort 'ne stoumtrein gebruuk, pas in 1890 weurt de trein elektrisch. Istanboel heet daan ouch al 'ne oondergróndse: de zoegenaomde Tünel. In Budapest rijt d'n ierste oondergróndse trein in 1896 op 't Europese vaste laand dee mierdere staties heet. Roond 1900 begós me ouch in aander groete stei wie Paries, Berlien en New York City mèt 'nen oondergróndse.

Nao de Twiede Wereldoorlog en de wederopbouw begóste ouch kleiner stei mèt 't bouwe vaan oondergróndse zoewie Rotterdam (1968), Brussel (1976) en Amsterdam (1977). Aander stei, wie Antwerpe (*Premetro*) en D'n Haag (*Tramtunnel*), höbbe oondergroondse tramlijne die de facto es metrolijne functionere.

## Naome
D'n oondergróndse kint väöl versjèllende naome, meh dèks gebruuk me de naom metro. De naom metro is aofgeleid vaan 't woord 'Metropolitan' wat in 't Ingels (Metropolitan Railway) en Frans (Chemin de Fer Métropolitain) weurt gebruuk en groetstedelek beteikent. Metro is dus 'n soort afkorting. In aander taole refereert me dèks aon 't oondergróndse karakter.
Gouvernemint (Nederlands Limburg)

't **Gouvernemint** (ouchwel gouvernemintsgebouw of provinciehoes) is e gebouw in Mestreech boe-in 't bestuur vaan de Nederlandse provincie Limbörg is gevesteg (de executieve mach vaan de provincie). 't Gebouw ligk op 'n eiland in de Maos ten zuie vaan Mestreech, vlakbij de John F. Kennedybrögk en de wieke Randwiek en Zjeramiek. In 't gebouw zetele de Provinciaol Staote, de Gedeputeerde Staote en de Gouverneur (eigelek de commissaris vaan de keuning(in)).

't Gouvernemint is oontworpe door arsjitektebureau Snelder en woort in 1986 door keuningin Beatrix geopend. In 1992 woort in 't gebouw 't Verdraag vaan Mestreech geteikend.

## Historie
Al iewe is d'r 'n gouvernemint gevesteg in Mestreech. Lange tied waor 't Braobants gouvernemint (noe Spaons gouvernemint) gevesteg aon de Vriethof. 't Gouvernemint deende es residentie veur de Hertoge vaan Broabant, ein vaan de twie hiere vaan Mestreech en later dus ouch de keuning vaan Spanje dee ouch hertog vaan Braobant waor. Nao de euverheersing vaan de Franse in 1794 verdween de twiehieregheid en de functie vaan 't gouvernemint. Es Mestreech weer oonder Nederlands gezag kump, kump 't gouvernemint te ligke aon de Bouillonstraot. In 1935 weurt dat gebouw vervaange door 'n nui gebouw wat noe in 't bezit is vaan de Universiteit Mestreech. In 1986 verhuis 't gouvernemint oeteindelek nao Randwiek.
John F. Kennedybrögk (Mestreech)

De **John F. Kennedybrögk** is 'n brögk euver de Maos in Mestreech. De brögk is geopend in 1968 door prins Claus en is geneump nao de president vaan de VS John F. Kennedy dee in 1963 is vermaord. De brögk is ouch de mies zuielek gelege brögk vaan Nederland. De brögk is 588 meter laank, 27 meter breid en op 't hoegste deil 12 meter hoeg. De brögk is deil vaan de N278 en de Ring vaan Mestreech.

Veur 't bouwe vaan de brögk mós 'n aontal hoezer (bij de Blekerij) en 'n deil vaan 't stadspark wieke. De brögk woort de derde brögk euver de Maos in Mestreech nao de Aw Brögk en de Wilhelminabrögk.
Merret (Mestreech)

De **Merret** is e plein in 't centrum vaan Mestreech. Op 't plein steit 't stadhoes vaan de stad. 

## Historie

't Plein woort in de Middeliewe doorkruus door de ierste stadsmoer vaan de stad. De naome vaan de aon de Merret oetkoumende straote Groete Grach en Kleine Grach rappelere hei nog aon. Op 't plein stoond ouch 'n stadspoort (Leugen- of Gevangenenpoort)  en de 13e iewse Lakehal mèt Belfort (väöl lakewevers woende in 't vlakbij gelege Boschstraotkerteer). 't Plein boete de moer hètde en hèt nog ummer de Houtmerret.

't Stadsbestuur dat in de Groete Staat zaot wou verhuise en gaof Pieter Post opdrach 'n nui stadhoes te ontwerpe. Heer zeukde de locatie vaan de lakehal en de Houtmerret oet. Roond 1659 woort de Lakehal, de stadspoort en de Moer gesloop, en zoe ontstoond e gans nui plein. In 1664 is 't stadhoes op de tore nao gereid. In de loup vaan de volgende iewe weure de hoezer roond de Merret versteind. Ouch vinde 'r tot 1860 terechstèllinge plaots op de Merret. In de 18e iew koume d'r ouch hierehoezer aon de Merret te stoon. De baankgebouw aon de weskant vaan de Merret is dao 'n sjoen veurbeeld vaan.

't Geziech vaan de Merret veranderd  hendeg wienie in 1932 de Wilhelminabrögk moot oetkoume op de Merret. Heiveur weure twie hoezerblokke ten ooste vaan de Merret gesloop. Ouch verrijze d'r in de jare '50 en '60 de nuie gemeintegebouwe aon dee kaant. Zoe onstoont e 'look' in de Merretwand.  Ind 20e iew greujde de  behoefte om dat look werr te slete.. Tösse 2002 en 2007 woort daorum nuibouw nao ontwerp vaan arsjitek Jo Coenen en Bruno Albert gebouwd; 't Mosae Forum. Ouch woorte buim geplant, woort 't plein autoluw gemaak en is de bösstatie verdwene.

## 't Plein noe

Op de Merret woort al iewe merret gehawwe zjus wie huie. Op goonsdaag (waoremerret) en vriedaag (waoremerret en vèsmerret) weurt 'weekmerret gehawwe. Daoneve gief 't ouch ederen daag daagmerret mèt get kräömkes die permanent op de Merret stoon.

De Merret kint 'n aontal monuminte. Zoe steit al sinds 1902 'n standbeeld vaan Jan Pieter Minckeleers, de oontdèkker vaan 't leechgas, aon de noordkant vaan de Merret. In 't zuie steit sins 1954 de fontijn mèt 'n standbeeld vaan 't Mooswief (gemaak door Charles Vos,  't vastelaovendsymbool vaan Mestreech. Ouch gief 't nog 'n aw waaterpoomp oet 1824 ten zuie vaan 't stadhoes.
Lies vaan bekinde Mestreechtenere

## Bekinde Mestreechtenere
* Kevin 'Fabrizio' Cramer, zenger
* Pie Debije, fysicus 

* Tom Dumoulin, fietserenner
* Pieter van den Hoogenband, zwummer
* Beppie Kraft, zangeres
* Sjeng Kraft, componis en accordeonis
* Gerd Leers, politicus
* Felix Meurders, prizzentator
* Jan Pieter Minckeleers, oetvinder
* Benny Neyman, zenger
* Ruben Oppenheimer, cartoonis
* Henriëtte d'Oultremont de Wégimont, edelvrouw, twiede vrouw vaan keuning Wöllem I vaan Nederland
* Petrus Regout, industrieel

* André Rieu, violis
* Jac.P. Thijsse, bioloog
* Frans Timmermans, Nederlands en EU-politicus, diplomaot
* Hans van der Togt, prissentator
* Maxime Verhagen, politikus
* Pierre Zenden, judoka
* Boudewijn Zenden, voetballer
* Vivian Boelen, presentatrice
* Mylene de la Haye, presentatrice
* Walter Nita, zenger en componis
* Truus Willems, kemediespeuler en zangeres
* Raymond Willems, kemediespeuler, zenger en stadsprins

## Kunstenere
* Edmond Bellefroid, Mestreech 3 juli 1893 - Mestreech 7 januari 1971
* Ger Boosten , Mestreech 11 augustus 1899- Mestreech 8 april 1986
* Pierre Daems, Mestreech 6 oktober 1911- Mestreech 5 augustus 1982
* Pieke Dassen, Rotterdam 23 september 1926- Mestreech, 19 april 2007, kunssjilder en poppespeler
* Pieter Defesche Mestreech 22 april 1921-Mestreech 13 juli 1998
* Guillaume Eberhard, Mestreech 14 oktober 1879- Mestreech 17 februari 1949
* Guus van Eck, Zitterd 10 juli 1958
* Robert Graafland, Mestreech 26 november 1875 - Heële 10 april 1940
* Charles Hollman, Mestreech 31 augustus 1877- Mestreech 19 november 1953
* Han Jelinger, Mestreech 4 september 1895 - Mestreech 12 april 1961
* Henri Jonas, Mestreech 8 mei 1878 - Mestreech 15 september 1944
* Hubert Levigne, Mestreech 30 september 1905- Mestreech 29 december 1989
* Harry Lips, Rotterdam 3 oktober 1918 - Mestreech 9 november 1979
* Walthère Neuhof, Mestreech 20 mièrt 1904 - Mestreech, 7 november 1982
* Frans Ronda, Mestreech, 25 april 1899 -  Mestreech, 16 mièrt 1976
* Chrit Rousseau, Mestreech, 2 april 1941
* Henri Schoonbrood, Mestreech 28 juli 1898 - Mestreech 10 november 1972
* Guill Serpenti, Mestreech 27 mièrt 1906 -  Mestreech, 21 juni 1982
* Con Tonnaer, Mestreech, 10 september 1947
* Jozef Veltman, Mestreech, 3 juli 1898 -  Mestreech 11 juli 1966
* Charles Vos, Mestreech, 8 september 1888 - Mestreech, 19 februari 1954. (Beeldhouwer)

 

* Felix Wijns, Mestreech, 17 februari 1959
* Philippe van Gulpen, Mestreech 18 mei 1792 -  12 juli 1862
* John van Kooten, Mestreech 1952
Limburgcharter

't **Limburgcharter** is 'n verdraag tösse Nederlands en Belsj Limburg mèt 't oug op 'n beter samewèrking euver de landgrens. 't Verdraag mèt d'n titel 'Oost West, Limburg Best' woort op 9 december 2008 geteikend door de gouverneurs vaan allebei de provincies en op 19 april 2009 woort 't verdraag officieel oonderteikend in Hasselt,precies 170 jaor naotot de twie deile vaan Limbörg woorte gesplits. 't Charter moot initiatieve versterke en es inspiratiebron dene veur mier samewèrking. Zoe wèlt me es ein gehiel optrejje binne Europa en de Euregio. 

## Oonderzeuk
Nao aonleiing vaan 't charter is d'r ouch in jannewarie 2009 'n oonderzeuk gewees mèt d'n titel 'Grenzeloos Limburg' um 't einheidgeveul te oonderzeuke. Oet 't oonderzeuk bliek tot 'n groet deil ziech op de ierste plaots Limbörger veult en neet Vlaming/Nederlander. De Limbörgers dinken bie hun provincie gaw aon gezèllegheid en 't greun landsjap. Umtrint 80% vaan de Limbörgers zeet 'n samewèrking tösse de provincies es get positiefs. 

## Limbörg symbool
Veur Limbürg is ouch e symbool bedach. 't Symbool is 'n gekantelde roej lètter L, die zoe ouch 'n hart vörmp.

## Groet Limbörg
De twie provincies same höbbe naoventrint twie mieljoen inwoeners (Nederlands Limbörg; 1.122.990 inwoeners (30 november 2009) en Belsj Limbörg; 838.505 inwoeners (1 jannewarie 2010)) en heet 'n oppervlak vaan 4631,22 km2. 

## Externe Links

*’t Limburgcharter
*’t Limburgsymbool
Slevrouweplein (Mestreech)

't **Slevrouweplein** (Nederlands: Onze-Lieve-Vrouweplein) is e plein in 't centrum vaan Mestreech. 't Plein is bekind um zien terrasse, de Slevrouwekèrk en 't Derlon Hotel mèt zien Romeinse ruïnes in ziene kelder. 

## Historie
't Plein vörmp al sinds de Romeinse tied 't centrum vaan de stad. Roontelum 't plein zien väöl spore vaan Romeinse gebouwe gevonde. Allezeleve is de Slevrouwekèrk gebouwd op 'ne Romeinse tempel. 

Langen tied stoont dr nog un kèrk op dit plein; de Sinterklaoskèrk. Dees kèrk woort gestiech door Gerard vaan Jobeke, 'ne kanunnik. Roond 1340 sjink heer get hoezer aon 't plein um te slope en de kèrk drop te bouwe. De kèrk is veerdeg gekoume in 1342 en in 1343 in gebruuk genome es parochiekèrk vaan de Slevrouwekèrk (zjus wie de Sint Jaan 'n parochiekèrk vaan de Sint Servaoskèrk waor). Es de Sint Nicolaaskèrk nao ongebruuk tijdens de Fransen tied in verval raak, weurt de kèrk in 1837 gesloop en ontsteit zoe 't plein vaan allewijl.

Tösse 1961 en 1974 stoont aon 't Slevrouweplein e broedfebrik, de MaBro. 't Febriksgebouw is in 1980 gesloop.

't Plein kint gein symbolische traditie veur eveneminte zoe wie de Merret of de Vriethof en kin zoe mèt ziene horeca en knojzeg karakter gezeen weure es de 'keuke' vaan Mestreech.
Keuningsdaag

**Keuningsdaag**, wies en met 2013 bekend as **Keuneginnedaag**, is 'ne nationale fiesdaag dae wuuërt gehalde in Nederland en op Curaçao, Sint Maarten en Aruba. Daen daag veert me de verjäördaag van keuning Willem-Alexander. 't Waort tot in 1948 geveerd op 31 augustus (de verjäördaag van keunigin Wilhelmina), later op 30 april, de verjäördaag van keuningin Juliana. Dit waas ouk ónder Beatrix 't geval. Veuraafgaond aan de "KoningsNach" wuuëre d'r vuuël activiteite gehalde. 

As 27 april op 'ne zondig velt, dan wuuërt Keuningsdaag gehalde op 26 april. Wies 2013 waas dat op 29 april, veur 1980 waas det op 1 mei.

## Door keuningin Beatrix bezóchte steede en dörper
Keunegin Beatrix begós met de traditie det de keuninklike femilie edere Keuneginnedaag minstens twie plaatse in 't land bezeuk. Daveur waort op daen daag e defilé veur 't paleis gehalde. Keuning Willem-Alexander kundigde veur zien troeënsbestieging aan det hae dees traditie zouw volhalde.

## Rifferenties
Arabisch Veurjaor

't **Arabisch Veurjaor** (Arabisch الثورات العربية *ath-Thawraat al-'arabiyyah* 'de Arabische opsten')  is de bijnaom vaan 'n serie proteste en opsten in de Arabische wereld, bedoeld um rivveluties of wiedgoonde hervörminge aof te dwinge en democratie tot stand te bringe. De proteste begóste in december 2010 in Tunesië en höbbe ziech sindsdeen euver bekans alle Arabische len oetgebreid. Ouch zien ze nao 'n aontal neet-Arabische len euvergeslage. 't Arabisch Veurjaor waor in 2011 bekans doorloupend wereldnuits en heet tot noe touw (haafweeg oktober 2011) geleid tot rivvelutie in Tunesië en Egypte, 'ne börgeroorlog rizzelterend in rezjiemwissel in Libië, börgeroorloge in Syrië en Jeme en substantieel hervörminge in oonder mie Marokko en Jordanië.

De revoluties woorte euver de ganse wereld verwelkomp es veraandering de goje kant op, meh hadde ouch hunnen duustere kant. In sommege lan leek oetindelek niks te zien veraanderd, in aandere braoke börgeroorloge oet. In die börgeroorloge naome regionaol en mondiaol machte 't dèks indirek tegenein op; wijer zörgde dees oorloge veur de opkoms vaan extremistische terreurgróppe wie IS.

De naom *Veurjaor* is 'n metafoor veur 'n verzachting vaan repressief bewind; vergeliek oonder mie 't Praags Veurjaor en d'n Doej vaan Chroesjtsjov.

## Oerzake en achtergroond
De Arabische wereld waor bij 't begin vaan d'n opstand de mins democratische regio op de wereld. Dewijl sinds de jaore tachteg aander deile vaan de wereld - Oos-Europa, Latiens Amerika en Zwart Afrika - laankzaamaon of innins democratischer waore gewore, waor zoe'n beweging in Noord-Afrika en 't Midde-Ooste neet te vinde. In 2010 golle drei len es *hybride regimes* (Libanon, de Palestijnse Staot en Irak); de res waor otoritair. Väöl Arabische len waore absolute of semi-constitutioneel monarchieë. Sommege neet-feodaol staotshoofde zaote al oetzunderlek laank: Hosni Moebarak regeerde Egypte sinds 1981, Moe'ammar al-Qaddhafi waor in Libië al sinds 1969 aon de mach.

De regimes brachte probleme mèt die me algemein mèt dictature associeert. Zoe woort de peers, meh ouch 't particulier internètverkier, sterk gecensureerd. In e land wie Libië góng dat hiel wied: dao had me 'n persoensverhierleking roond de machhöbber en zien ideologie gebouwd. Dèks waore veurnaom poste in de regering allein eweggelag veur de kliek direk roontelum de machhöbber, neet zelde dee zien direkte familie. Dao heersde dus cliëntelisme. 't Stabiel blieve vaan de kliek had ouch dèks gerontocratie tot gevolg (Moebarak waor beveurbeeld aon 't ind vaan zien regering 82 jaor aajd). De in absolute mierderheid jóng (

## Extern links
* Dossier Nu.nl euver de oonras in 't Midde-Ooste
* Al Jazeera - Paasj euver 'Arab Awakening'
* BBC News euver de Arabische opsten
In 't nuujs - Oceanië

## 2020
;17 oktober
Bie verkezinge in Nuuj-Zielandj lik de Arbeierspartie van de zittende premier Jacinda Ardern aaf te gaon op 'n absolute mierderheid. Dit is saer de inveuring van de aeveraejige vertrejjing in 't landj nog noets veurgekómme.

;4 oktober
De bevolking van Nuuj-Caledonië sjtump in e twiede rifferendum opnuuj taege ónaafhenkelikheid van Frankriek.

## 2019
;11 december
De inwoeners van 't eilandj Bougainville keze mit 'n euverweljigende mierderheid van bekans 98% veur ónaafhenkelikheid van Papoea-Nuuj-Guinea. 't Rifferendum is neet bènjend.

;15 miert
Bie aansjlaeg op twie moskeeë in de Nuuj-Zielandjse sjtad Christchurch kómme 49 luuj óm.

## 2018
;4 november
Nuuj-Caledonië verkeus in e rifferendum óm bie Frankriek te blieve. 57,29% van de kezers sjtump taege ónaafhenkelikheid, taegeneuver 42,71% veur. De opkóms waor bezunger hoeg. 

## 2017
;7 december
In Australië weurt 't homohoewelik ingeveurd.

## 2016
;13 november
'ne Zier zjwaoren aerdsjóddel van 7,8 op de MM-sjaol mit 't epicentrum bie Christchurch raak Nuuj-Zielandj. De sjóddel bringk ouch 'nen tsunami tewaeg.

## 2015
;13 miert
De orkaan Pam wejt euver de Vanuatu en deit dao enorme sjao aan geboewe en gewasse. De doejetol is neet bekèndj.

## 2013-14
[niks gerapporteerd]

## 2012
;18 miert
Keuning George Tupou V van Tonga sjtörf op 63-jäörige laeftied.

## 2011
;22 februari
'n Eerdbeving mèt 'n magnitude van 6,3 tröf Christchurch, Nui-Zieland. Zeker 65 lui vinde d'n doed.

;12 januari
't Australisch hoegwater bereik Brisbane, hoofsjtad van Queensland. De niveaus van de euversjtruiming in 1974 waere neet gehaold.

## 2010
;31 december
Euverstruiminge zörge deveur tot zeker 200.000 lui in Australië hun hoezer mote verlaote.

;3 september
't Zujereilandj van Nuuj-Zielandj weurt geraak door 'n zjwaor aerdsjöddel van 7,0 op de MM-sjaol. De sjtad Christchurch, woe 't epicentrum in de buurt ligk, löp väöl sjaoj op.

;21 augustus
Parlemèntsverkezinge in Australië bringe geine wènner op, zoedat ein van de twie groete partieje ein coalitie zal mótte vörme.

## Referenties
Da Lat

**Da Lat** is 'n stad in Viëtnam, in 't uterste zuie vaan de gelieknaomege staot. 't Is de groetste stad in Lam Dong, mèt 206.105 inwoeners. Ouch is de stad e veuraonstaond cultureel, ikkenomisch en polletiek centrum. Da Lat ligk 310 kilometer ten noorde vaan Ho Chi Minhen 1300 kilometer ten zuie vaan. Da Lat is oonder verdeild in 16 börge (*phường*). Lochhave Lien Khuong (ICAO: VVDL, IATA:DLI) is ein van de groeter vleegvelde in Da Lat, dee lóchhave ligk 26 kilometer ten zuie vaan Da Lat.
Sesamstraat

**Sesamstraat** *(Sesamstraot)* is de Nederlandse bewirking vaan de Amerikaanse kingerserie *[[Sesame Street]]*. 't Is ók nao de Fabeltjeskrant de langslaupende Nederlandse kingerserie. 

In 1969 begós in de Vereinegde State *Sesame Street:* 'n educatief programma dét kleinjongen in achterstaonswieke speulenderwies vaan eur lierachterstaand woeije aafhelpe. In 1976 werde de ieërste reguliere Nederlands-Vlaamse versie van Sesame Street oetgezonde, naodat 'n paar jaor ieërder een proefoetzending gemák waas dor de VARA. Sesamstraot waas jaorelang 'n samewirkingsprojek van de NOS en de VRT, umdet 't maake van 't programma veur zoewel de NOS as de BRT te dêur waas meuste de rechte aafgedraoge waere aan Children's Television Workshop in New York City. Vaan de Vlaamse acteurs óet de beginjaore is Sien Diels 't langs in 't programma geblaeve.

## Nederlanse versie
* **Bert en Ernie** (stumme: *Paul Haenen* en *Wim T. Schippers*)
* **Elmo** (stum: *Hein Boele*)
* **Grover** (stum: *Paul Haenen*)
* **Harry Monster** (stumme: *Peter Piekos*, *Hero Muller*)
* **Ieniemienie** (stum: *Catherine van Woerden*)
* **Kermit de Kikker** (stum: *Wim T. Schippers*)
* **Koekiemonster** (stumme: *Peter Piekos*, *Hero Muller*)
* **Miesje Mooi** (stumme: *Hellen Huisman*, *Marlies Somers*)
* **Oscar** 't greune vuulnisbakkemónster (stum: *Hans Boskamp*)
* **Pino** (stumme: *Dirk Grijspeirt*, *Theo Joling*, *Bert Plagman*, *Erik J. Meijer*, *Lejo Dijkgraaf*, *Renée Menschaar*)
* **Purk** (stum: *Judith Broersen*)
* **Rozevelt Jopie** (stum: *Bill van Dijk*)
* **Tommie** (stumme: *Stef van der Linden*, *Martin Pragt*, *Bert Plagman*)
* **Troel**, de veurgangster vaan Ieniemienie (stum: *Marijke Boon*)
* **Vergeetachtige Jan** (stum: *Sjef Poort*)
* **Graaf Tel** (stum: *Wim T. Schippers*)
* **Siamese tweeling** (*Twiekoppig monster*)
* **Teevee Monster** (stum: *Fred Meijer*)
Zierikzee

**Zierikzieë** (Zieëws: *Zurrikzeê*) is 'n stad in de gemeinte Schouwen-Duiveland in de Nederlandse provincie Zieëland. De stad telt óngevier 11.500 inwoeëners en is de houfplaats van de gemeinte.

## Historie
In 976 kump Zierikzieë ónder de naam *Creka* (kreek) veur in 'n oorkonde waorin de Sint-Baafsabdie door keizer Otto II wuurt bevestig in eur bezittinge. De naam Zierikzieë kump veur 't iers veur as *Siricasha*, in 'n oorkonde oet 1156.

In 1248 woorte de stadsrechte van Zierikzieë door graof Willem II van Holland bevestig en oetgebreid. De ierste stadsrechte woorte verlieënd tösse 1217 en 1220, maar de preciezen datum is neet bekend. Aan 't ind van de middelieëwe waas Zierikzieë 'n belangrieke plaats in Zieëland en umgaeving.

In 1303 en 1304 woort de stad mierdere maole belegerd door Vlaamse troepe ónder begeleiding van Gwijde van Namen. De Vlaminge slaogde d'r neet in Zierikzieë in te neme en waore oetintelik verslage in de Slaag beej Zierikzieë op 11 augustus 1304. In 1466 vónd in Zierikzieë 'ne groeëte stadsbrand plaats dae ein derde van de stad in d'n as had gelag.

In d'n Tachtigjäörigen Oorlog woort Zierikzieë op 8 augustus 1572 door de geuze ingenaome. In september 1575 landde Spaanse troepe op Schouwen en Duiveland en versloge doe de geuze tiedes 't Beleg van Zierikzieë. De stad goof zich euver op 29 juni 1576, maar veer maonde later óntstónd d'r gedeuns ónder de Spaanse soldaten waeges achterstallige betalinge, waonao de Spanjaarde vertrókke.

Tiedes d'n Ierste Waereldoorlog woorte op 30 april 1917 door 'n verdwaalde Britse piloot zes bómme op de stad gewórpe. De piloot had Zierikzieë verward mit Zeebrugge; d'r vele dreej doeëje. Nao d'n Twieëde Waereldoorlog woort de stad iers in oeëstelike richting oetgebreid mit Plan Malta, daonao mit d'n bouw van de wiek *Poortambacht* (Plan West) in westelike richting.

In 1997 woort de gemeinte Zierikzieë ónderdeil van de groeëtere gemeinte Schouwen-Duiveland. 't Gemeintehoes van dees gemeinte steit aevel waal in Zierikzieë. Dit gebouw is 'n architectonisch hoeëgstendje dat geënt liek te zien op 't Guggenheimmuseum in Bilbao, Spanje. 'n Kenmerk d'rvan is det 't t'r huul erg op liek daodet 't nao baove toe breijer oetlöp.

## Gebaore in Zierikzieë
* Pieter Caland (1826-1902), waterbouwkundige (ouk óntwerper van de Nieje Waterwaeg)
* Wim van den Doel (1962), geschiedkundige (hoeëglieraar)
* Marcel Dost (1969), meerkamper
* Hendrik Albert van IJsselsteyn (1860-1941), ambtenaer en minister (nao um is euveriges 't dörp Ysselsteyn verneump gewaore)
* Johannes Cornelis de Jonge (1793-1853), politicus, archivaris en geschiedschriever
* Marinus Willem de Jonge van Campensnieuwland (1786-1858), advekaot, rechter en politicus (hae waas ó.a. minister)
* Carel Joseph van Kempen (1872-1955), ambtenaer en politicus
* Adrie Koster (1954), vootballer en vootbaltrainer
* Abraham Johannes Muste (1885-1967), Amerikaans predikant en pacifis
* Dolf Roks (1962), vootbaltrainer
* Willem Teellinck (1579-1629), predikant en theoloog
* Peter van Vossen (1968), vootballer en vootbaltrainer

## Vlag en waope
  

## Extern links
* Zierikzieë monumentestad
Ligurische Zieë

De **Ligurische Zieë** (Italiaans: *Mar Ligure*, Ligurisch: *mâ Ligure*, Corsicaans: *mari Licuru*, Frans: *mer Ligurienne*, Occitaans: *mar Ligura*) is 'n onderdeil van de Middellandse Zieë tösse de Italiaanse Rivièra, Toscane en de eilande Corsica en Elba.

De Ligurische Zieë wuuert begrens door Italië, Frankriek, Monaco en de Middellandse en Tyrreense Zieë. De groeëtste deepte *(2850 meter)* leejt ten naordweste van Corsica. 't Naordelike deil van de Ligurische Zieë is de Golf van Genua. Genua is ouk de belangriekste havestad aan de zieë. Ander haves zeen La Spezia en Livorno.

De naordweskus steit bekind es Rivièra en is al mieër es hunderd jäöre bekind es toeristische bestumming. De groeëtste revier die oétmont in de Ligurische Zieë is de Arno dae untsprink in de Apennijne.
Tyrreense Zieë

De **Tyrreense Zieë** (Italiaans: *Mar Tirreno*, [mar tirˈrɛːno]; Corsicaans: *Mari Tirrenu*; Frans: *Mer Tyrrhénienne*, [mɛʁ tiʁenjɛn]; Napolitaans: *Mar Tirreno*; Sardiens: *Mare Tirrenu*; Siciliaans: *Mari Tirrenu*) is 'n zieë in Zuud-Europa, gelaege t'n zuudweste van 't Apenniens Schiereiland, t'n naorde van Sicilië, t'n zuudoeëste van Corsica en t'n oeëste van Sardinië. Op 't vasteland ligge de regio's Latium, Campanië, Calabrië en Toscane aan dees zieë.

De Tyrreense Zee mak deil oét van de Middellandse Zieë. De Straot van Messina vurmt de verbinding mit de Ionische Zieë, dae ouk deil oétmak vaan de Middellandse Zieë.

De naam van de zie is aafgeleid van 't waord *Tyrrhênoi*, 't waord waormei in de Aldheid de Etruske werde aangeduud door 't alde Grekeland. Umdet zeej stadstaote langs dees zieë hadde, neumde de Greke ze *de zieë van de Tyrrhênoi*. De Romeine neumde d'r vreuger ouk wal *Mare Nostrum (Latien: ós zieë)*.

In de Tyrreense Zieë mondde in de aldheid de revere Tiber naobeej Ostia en de Magra naobeej Luna oét.

Inkele platse aan de Tyrreense Zieë zien Napels, Palermo, Vibo Valentia en Olbia.

T'n naorde van de Tyrreense Zieë laet de Ligurische Zieë.
Botnische Golf

De **Botnische Golf** (Zwaeds: *Bottniska viken*; Fins: *Pohjanlahti*) is 't noordelikste gedeilte van de Oeszieë. De zieë ligk tösse de weskus vaan Finland en de oeëskus vaan Zwaede. In 't zuje van de golf laet de Finse Golf, de Ålandseilanden en de Ålandzieë.

De Botnische Golf is interessant doordet zien zaltgehalte naor 't noorde toe snel daolt. In 't zuje is 't water 't normale brakke water van de Oeszieë, mer in 't noorde haet de golf 'n zaltgehalte det zoeë lieëg is det me 't zalt in 't water neet mier kin preuve.
Ionische Zieë

D'n **Ionische Zieë** (Grieks: Ιóνιo Πέλαγoς, Ionio Pelagos; Italiaans: Mar Ionico of Mar Ionio; Albanees: Deti Jon, Ós Zieë) is de zieë t'n zuudoeëste van de welbekinde *Laars vaan Italië*, t'n oeëste vaan Sicilië, t'n zuudweste vaan Albanië en t'n weste vaan Griekeland. Aan de noordkant vurmt 't Kanaal van Otranto d'n dorgang naor d'n Adriatische Zie. De Straot vaan Messina is de verbinding mit de Tyrreense Zie. Al dees zieë maake deil oét vaan de Middellandse Zie.

De *[[Ionische Eilen]]* die aan de oeëstkan in dees zieë ligge, beheure tot Griekeland. Korfoe, Lefkas, Ithaka, Kefalonia, en Zakynthos zien veurbaelde heejvan.

De streek Ionië oét de Klassieke Aldheid grensde juus neet aan de Ionische Zieë, want dees streek loog in Klein-Azië. Veur vuul omringende volken waas 'n variant vaan Ioniër synoniem veur Grieks, en dét haet messchien met de naam vaan dees zieë te maake.
Patras (stad)

**Patras** (Grieks: Πάτρα, *Pátra* spreek oet: Pa-traa) is 'n stad en haveplaots in Griekeland, die daoneve ouch nog de hoofstad is vaan de regio Wes-Griekeland en 't departemint Achaea. De stad had in 2011 214.580 inwoeners. Patras is 'n belaankrieke haveplaots umtot 't euverzies direk verbinding heet mèt Italië via de Ionische Zie. Ouch is 't de verbinding tösse 't Grieks vasteland en de Ionische Eilen en de bekinde *[[Athene]]-Rink-Verbinding* vaan Patras, nao Athene tot Pireas. Patras heet 'n oppervlaak vaan 334,858 veerkante kilometer, de bevolkingsdiechheid 641/km².
## Naom
Patras is verneump nao Slevrouw. Zie stoond in 't Christelek-Orthodox Europa bekind es *Platytera*. Later woort dit in de Balkan, zoe ouch Griekeland, bekind oonder de naom *Panagía*. In Rösland góng ze wijer 't leve door oonder de naom *Znánemje*. Pas väöl later, vaanaof de 18e iew góng me häör ouch hei Maria neume. Patras heet evels ziene naom behawwe.
Golf van Thailand

De **Golf van Thailand** is 'n ónderdeil van de Zuud-Chinese Zieë. Hae wuurt umringk door Maleisië, Thailand, Cambodja en Vietnam. 't Totale óppervlak bedraag óngevier 320.000 km². Aan de noordziej, ouk waal d'n *Boch van Bangkok* geneumd, mónd de reveer de Menam d'r in oét.

De gemiddelde deepte is 45 maeter en 't deepste punt laet op slechs 80 maeter. De Golf van Thailand is daomit vreej óndeep. Heejdoor verlup de vermenging vaan zeut- met zaltwater traog. De sterke watertoevoer van groeëte revere, zoeëwie de Menam, mak det 't water in de golf neet zoe zalt is en vuul sediment bevat. De óndergrónd bevat aardolie en aardgas.

Door de tropische wermte van 't water van de golf kómme d'r vuul koraalriffe veur. Dit haet geleid tot de vestiging van duukschoeële.
Berbers

Mit **Berbers** kèn waere gemeindj:

* De oersjprunkelike bewoeners van de Maghreb, ouch wel *Imazighen*, zuug Berbers (volk);
* Hun taal, of baeter tale, zuug Berbertaole.
Zuud-Australië

**Zuid-Australië** (Ingels: *South Australia*) is 'n deilstaot van Australië en is gelege aan de zuudkus van Australië. Zuud-Australie is euveriges neet de zudelikste staot van Australië (dit is Tasmanië). Met 't oppervlak van 983.482 km² is 't de op twieë nao groeëtste staot vaan 't land. 't Inwoeënersaantal bedrug óngevieër 1.467.261. In 't oeëste grens Zuid-Australië aan Victoria en Nuuj-Zuud-Wales, in 't nordoeëste aan Queensland, in 't norde aan 't Nordelik Territorium en in 't weste aan Wes-Australië. Óngevieër 'n achste deil vaan Zuud-Australië wurd ingenaome dor 't militair testerein *Woomera Prohibited Area*. 

## Flinders en Baudin
Vuul naame in en rónd dees staot verwieze naor Matthew Flinders en Nicolas Baudin. Dees ontdekkingsriezigers waore, dor Ingeland en Frankriek, weggesteurd um de zuidkus vaan Australië te verkinne en 't land op te eise. Flinders kwaam as ieërste aan in Adelaide.
Irakleio (stad)

**Iraklion** (Nuigrieks: *Ηράκλειο, Irákleio*, mèt de naodrök op de a), op 't Aajdlimbörgs ouch wel **Heraklion** genömp) is de hoofstad en groetse stad vaan Kreta, 't groetse eilaand dat behuurt bis Griekeland. Ze heet 't oppervlaak vaan 223,19 km², 't goof in de 2011 173.450 lui in de stad en heet daomèt 'n inwoenersdeechheid vaan 777 inw/km². Umtot Iraklion katheliek vaan origine is, mèt nog zoen veer persent aktief bij dees kèrk, heet ze ouch in 't Vatikaon 'nen officiele naom gekrege op 't Latien, dee luid: *Candia*. Wie de stad nog oonder 't Ottomaons Riek veel goof 't ouch 'nen officiele Törkse naom, dee evels nao de vergrieksing vaan 't Iraklioons volk väöl minder poppelair waor es de Griekse naom, naomelek: *Rabdel-Khandak*. Me geit d'r vaan oet tot de allewijle naom 'n vergriekse versie is vaan d'n originelen Törkse naom. Evels weurt dat door de anti-Törks gezinde bevolking vaan de stad dèks oontkind. De stad steit bekind um häör aw beelde vaan stiere, die vreuger verierd woorte door de aw Kretaonse kultuur. Allewijl steit de stad in de ikkenemie veural bekind es de havepoort die kontinentaole goojere in sleit en daoveur de groetse leverancier is vaan 't gaans Eilaand.

## Religie
Zjus wie in de res vaan Griekeland is ouch in Irakleio de mierderheid Grieks-Orthodox. Evels vèlt Irakleio es Griekse stad op mèt 'n behuurlek groete minderheid vaan Kathelieke. In 2011 gaof vief percent vaan de Irakleiaone aon katheliek te zien. Dit maak Irakleio de Griekse gemeinte mèt relatief de mieste kathelieke. De mieste Griekse kathelieke leve evels nog ummertouw in Athene. De kathelieke benaoming vaan Irakleio is *Candia*.
Wes-Australië

**Wes-Australië** (Ingels: Western Australia) is 't groeëtste deilstaot vaan Australië. 't Laet gans ten weste vaan Australië. De hoofstad en tevens de groeëtse stad is Perth, angere groeëtere plaotse zien Albany, Geraldton, Kalgoorlie en Port Hedland. Wes-Australië wuurt qua zie huulemaol umgaeve dor d'n Indische Oceaan, in 't oeëste grens 't aan 't Nordelik Territorium en Zuid-Australië. Met zien 2.529.875 km² besleit 't 'n derde vaan 't continent. Toch waore d'r in 2001 nog mar 1.850.000 inwoeënors. Nederlanders ondekte Australië as ieërs en neumde 't *"Nieuw-Holland"*.

Wes-Australië werd in 1901 'n staot vaan Australië.

## Natuur
Wes-Australië besteit veur 'n groeët deil oét woestijn, veurbaelde heejvan zien de Groeëte Zandwoestijn, de Kleine Zandwoestijn, Gibsonwoestijn, de Grote Victoriawoestijn en 'n klein gedelte vaan de Tanamiwoestijn ligk in 't nordoeëste. Verder zien d'r ók de Kimberley, 'n verdort plateau in het oéterste norde en de Pilbara, een mineralengebied in 't westen. De enorme Nullarborvlakte, nog 'n verdort gebeed, laet in 't in het zuidoeëste.
Volos

**Volos** (Grieks: *Βόλος*) is 'n stad in Griekeland en de hoofplaots vaan 't departemint Magnesia in de regio Thessalië. Volos is 'n belaankrieke stad veur de Griekse economie umtot 't zjus op 't midde vaan de reis tösse Athene en Thessaloniki ligk, de twie groetste stei vaan Griekeland. Volos heet 144.420 inwoeners en 'n oppervlak vaan 385,614 km². Daomèt gief 't, volges de census vaan 2011 'n inwoersdeechde vaan 375/km². Allewel Volos 'n lang historie heet, boe-in 't hiel lang *Golkos* woort geneump, is dao noe neet mie väöl vaan te merke. Dit umtot Volos' aajd centrum zoe good wie gaans is verweus door 'ne eerdsjók in 1955. Volos heet daodoor daan ouch e modern geziech.
Vogelbuurt

De **Vogelbuurt** kin zeen:

* Vogelbuurt (Venlo), 'n alde wiek in Venlo
* Vogelbuurt (Velde), 'n buurtschap in Velde
* Vogelbuurt (Dordrech), 'n wiek van Dordrech (provincie Zuid-Holland)
Dominique Ingres

**Dominique Ingres** (29 augustus 1780 - 14 januari 1867) waor 'ne Franse sjilder. Hae ies de belangriekste vertegewoordiger van 't Frans classicisme in de 19e ièw. In zie werk kómme de deugde helderheid, logica en orde tot uting. Ziene invlood op de Franse kuns ies groat. Ouch twintigste ièwse sjilders wie Pablo Picasso woorte door häöm beïnvlood. Väöl van zien werke zint te zeen in 't Louvre en Montauban.
Rodos (eiland)

**Rodos** (ouch wel **Rhodos**, Grieks: **Ρόδος**) is 'n eiland en gemeinte in Griekeland. 't Ligk in de regio Zuid-Egeïsche Eilen en maak deil oet vaan de Dodekanesos. Rodos is 't op drei nao groetste eiland vaan Griekeland. Rodos heet, volges de census vaan 2011 e inwoeraontal vaan 115.290 en e oppervlaak vaan 1398 km². Laank stoond de stad Rodos apaart vaan 't gelieknaomeg eiland. Evels besleit sins de Griekse herindeiling vaan 2011 de gemeinte 't gaans eiland. Vaan alle inwoeners op 't eiland woene 54.802 lui in de stad Rodos. De stad, besleit 19,5 km² vaan 't eiland. Heidoor heet 't 'n inwoersdeechde vaan zoen 2.810/km². Rodos is verneump nao de Aajdgriekse nymf *Rhode*. Vreuger woort 't eiland ouch wel nao Rhodes' mam, *Tethys* geneump. 't Eiland ligk oongeveer tösse Megisti en Tilos in.
Queensland

**Queensland** is 'n deilstaot in Australië. De staot is genumd naor Koningin Victoria, de monarch t'n tieëje vaan de vestiging vaan de vurmaalige kolonie. De hoofstad en groeëtste stad vaan Queensland is Brisbane, de stad laet in 't zuudoeëste. 

Queensland waas orspronkelijk 'n Britse kroonkolonie dae in 1859 ontstond nao de aafscheiding vaan Nieuw-Zuud-Wales. 

## Klimaot
't Nordelikke gedeilte vaan de staot is tropisch, 't wuurd gescheie door de Steinbokskieërkring. Het zuuje is subtropisch.
 
## Geografie
Queensland grens in 't oeëste aan 't Nordelik Territorium, in 't zuuje aan Victoria en in 't zuudoeëste aan Zuud-Australië. De staot is in oppervlak de op ein nao groeëtste en in bevolking de op twieë nao groeëtste vaan Australië. Groeëte stede zien Brisbane, de hoofstad, maar ók Gold Coast *(454.436 inw.)*, Sunshine Coast *(250.000 inw.)*, Townsville *(165.059 inw.)*, Cairns *(128.284 inw.)*,  Toowoomba *(119.133 inw.)*, Rockhampton *(76.729 inw.)*, Mackay *(72.847 inw.)*, Hervey Bay *(52.230 inw.)* en Bundaberg *(50.540 inw.)* zien groeëte stede.

## Brisbane
Brisbane is de hoofstad van Queensland, 't is teves ók de groeëtste stad, d'r woeëne 1.676.389 lui terwil d'r in de ganze staot Queensland mar 4.053.444 woeëne. De stad startte orspronkelik as strafkolonie *(de Moreton Bay)*, waor criminele waore vasgehalde die opniej de fout ingingen terwil ze in Nieuw-Zuud-Wales hun straf oétzoote. De stad haet in 1988 ók de Wereldtentoenstelling gehalde.
Griekstaolege cinema

De **Griekstaolege cinema** is de cinema boe Grieks in weurt gesproke. Me kin de mieste informatie hole bij de volgende pagina's:
* Cinema vaan Cyprus
* Cinema vaan Griekeland

Daoneve weurt d'r in maote Grieks gesproken in de Cinema vaan Italië en weurt Aajdgrieks gesproke in de historiefilms vaan de Cinema vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Vaanaof de jaore 90 gief 't mie deils-Griekstaolege films oet deezelfde cinema euver Griekse immegrante. Dit is wijer ouch 'n ummertouw mie populair weurend thema in de Cinema vaan Duutsland.
Ioannina (stad)

**Ioannina** (Grieks: **Ιωάννινα**, Törks: *Yanya*, Jiddisch: *Jannina*) is 'n stad in Griekeland, de hoofstad vaan de regio Epirus en de hoofplaots vaan 't departemint Ioannina. De stad heet e inwoenertal vaan 111.740 volges de census vaan 2011. Umtot 't e oppervlaak heet vaan 403,322 km², heet 't 'n bevolkingsdeechde vaan 277/km². Ioannina ligk aon de Pamvotida, 't meer vaan Ioannina. Daoneve is de stad in Europa veural bekind um häör Törkse (en in klein maote ouch aander Mohammedaonse) en Joedse historie. Ioannina waor naomelek hendeg geïsoleerd in Griekeland en gaof zelfs aof op de Grieke. Ioannina beteikent *Stad vaan Jaan*, lètterlek op 't Grieks: *Ianoupóli*.
Wouf

Oonder **wouf** of **wolf** versteit me alle neet-gedomesticeerde oondersoorte vaan *Canis lupus*. Dit slut d'n hoond (*Canis lupus familiaris*) en d'n dingo (*Canis lupus dingo*) oet. Sommege aander leje vaan 't geslach *Canis* (Hun) weure ouch *wouf* geneump. 't Bies is e zoogdier oet de orde Roufdiere (*Carnivora*) en de familie Hoondechtege (*Canidae*). De wouf kump veur in groete deile vaan Eurazië en Noord-Amerika, zoewie vaan oersprunk ouch de kös vaan Noord-Afrika. In groete deile vaan zie bereik is 'r oetgereujd, um de sjaoj die 'r aon sjäöp en aander klein vee deit, zoewie um de (irreëel) angs tot 'r lui aonvèlt. De lèste jaore breit zie leefgebeed ziech weer oet, door op herstèl geriech natuurbeleid. In de naozomer vaan 2011 kaom 'r oongeveer geliektijeg es daolgas Nederland en 't Belsj in, naotot 'r dao sinds de negentienden iew neet mie waor gezeen. de woernumming in Nederland kós evels neet mèt zekerheid weure vasgestèld. Twie jaor later woort 'nen doeje wouf in Nederland es hoax oontmaskerd. Natuurorganisaties gónge evels oet vaan zienen trökkier op korten termijn; in 2014 woort de wouf tot beheujde soort verklaord. In miert 2015 leep tot slot veur 't iers mèt zekerheid 'ne wouf op eige krach Nederland in; 't bies kaom in Drenthe en waor kort teveure al aon d'n Duitse kant vaan de grens gezeen. In december 2017 trok 'ne wouf door Nederlands en Belsj Limburg. In de ierste maonde vaan 2018 woorte meldinge vaan wouver gedoon in Roerdale en De Melderse, allewel ze ouch in twiefel weure getrokke.

## Rifferenties
Charlotte's Web (1973)

**Charlotte's Web** is 'ne Amerikaanse Anematiefilm oet 1973 geproduceerd door Hanna-Barbera Productions en Sagittarius Productions.
Jan Maas

**Jan Maas,** gebaore (1938) en getaoge in Venlo en noow woeënend in Melik, is 'ne Venlose dialekschriever. Jan Maas is lid van de dialekschrieverskrink Midde-Limburg en in dae groep schrief hae gedichte en verhaole, same met nog 12 andere Midde-Limburgse dialekschrievers.

## Werk
* " 'ne Gas verhaole in 't Venloos"
* "Mien Venlo"
* "Venlostedjevanlolenplezeer"
* "Gedichte en verhaole in 't Venloos."
* In Platbook 5 'n biedrage
* In Platbook 6 'n biedrage

In 't ABN:
* "Depressief...kiezen lukt even niet" Met det letste book wilt de sjriever mense, die las hebbe van ein depressie, helpe dao met um te kinne gaon en flotter te kinne genaeze. 't Is gen wetenschaplik book, maar ein book geschreve met gemekkelike wäörd en  met de kinnis die hae oet eige ervaring haet belaef. 
* 2011 ein bukske euver wat d'r allemaol op emes aafkump as beej de echtgenote borskanker ondek wuurt. Hae beschrief zien eige ervaringe as echtgenoot in dudelike taal, in de haop andere te kinne helpe in dae zwaore tied.
Nordelik Territorium

't **Nordelik Territorium** *([[Ingels]]: Northern Territory, soms The Territory)* is 'n deilstaot in Australië.

## Geografie
't Nordelik Territorium grens aan Queensland in 't oeëste, Zuud-Australië in 't zuuje en Wes-Australië in 't weste. 't Is qua oppervlak de op 2 nao groeëtse staot vaan Australië, nao Wes-Australië en Queensland.

De hoofstad is Darwin, det 't meis nordelikste stad vaan 't land is. Andere groeëte plaotse zien Palmerston *(23.614 inw.)*, Alice Springs *(26.486 inw.)*, Katherine *(6488 inw.)*, Tennant Creek *(3500 inw.)*, Jabiru *(1137 inw.)*.

## Natuurgebieden

't Nordelik Territorium haet 'n groeët natuurgebied en mar wieënig inwoeëners. Twieë vaan de meis bezochte natuurgebieden in Australië ligke in 't Nordelik Territorium: 't Nationaal park Kakadu in 't norde en 't Nationaal park Uluṟu-Kata Tjuṯa in 't zuuje.

## Euverig landschap
't Groeëtste gedeilte vaan de Simpsonweustijn en de Tanamiweustijn ligge in de staot. 't MacDonnellgebirgte strek zich oét in 't zuujweste. Arnhemland, 'n reservaat wao en groeët gedeilte van de aboriginals woeëne, laet ok in 't Nordelik Territorium, en 't Barklyplateau, 'n grasvlakte, in 't nordoeësten.
Uluṟu

**Uluṟu** ók wal **Ayers Rock** is 'n groeëte roeëie rots in 't Roeëie Centrum, Nordelik Territorium in Australië. Volgès de aboriginals is de rots 'n heilige plats.

## Toerisme
De kins de Uluṟu ók beklimme, sommige doon det oét respek veur de aboriginals maar ander doon 't ók gewoeën veur de inspanning. De kins ok 'ne wandeling d'rum haen make. Sommige dinge zien dan aangegaeve dor middel vaan borde.

Uluṟu steit sins 1987 oppe werelderfgoedlies.

## Links
* Ayers Rock
* Downloadbare gids
Mokers

't **Mokers** is 't dialek vaan de 't dörp Mook in de Nederlands-Limbörgse gemeinte Mook en Middelar.

## Kinmerke
't Mokers is e Kleverlands dialek, wat kort door de boch inhèlt tot 't korter bij 't Braobants es bij 't eigelek Limbörgs steit. 't Liekent sterk op Genneps, meh versjèlt dao nog op e paar punte vaan. De plaots is naomelek in 't verleie sterk oonder d'n invlood gekoume vaan 't Nimweegs. Daorum liek 't Mokers väöl op 't Maldes en Groesbeeks.

;Algemein Kleverlands en algemein Limburgs:
* De Nederlandse *ij* klink gemeinelek es *ie*.

;Algemein Kleverlandse kinmerke:
* De Nederlandse *ui* is miestal *uu* (zuug ouch oonder).
* Wie bekans alle Kleverlandse dialekte heet 't Mokers *brocht* en *docht* ipv *brach(t)* en *dach(t)*.
* Sleip- en stoettoene, wie in de Limbörgse dialekte, bestoon neet.
* 't Woord *doe/dich* kump neet veur, in plaots daovaan zeet me *gi'j*.

;Euvereinkomste mèt 't Genneps:
* Wie in Gennep kint me in Mook *huus* en *muus*, tegeneuver *huus* en *moes* in 't Venrods en *hoes* en *moes* in de mieste (echte) Limbörgse dialekte.
* De *z* klink dèks wie 'n s, al kump dat in Gennep dèkser veur es in Mook.
* De sjerplang *ee* en *oo* klinke gewoen wie *ee* en *oo*, zoewie in *heer* en *schoon*. In Venroj is dat nog *hieër* en *schoeën*.
* 't Mokers kint, wie 't Genneps, 't *dóbbel gij* in vraoge: *kómde gi'j* (wie in 't Braobants, meh aanders es beveurbeeld Venrods *kómt gi'j*).

;Versjèlle mèt 't Genneps, en euvereinkómste mèt 't Nimweegs (typisch noordeleke kinmerke):
* Veur *friet* weurt hei ouch *patat* gezag; Mook en zien naoberdörper zien daomèt uniek in Limbörg.
* In Gennep en de res vaan de Maosduinstreek zègke ze *draad*. In Mook is dat *draod*, wie in bekans gans Limbörg.
* In Mook höbbe minder wäörd umlaut in de miervoudsvörm. 't Miervoud van *draod* is nog wel *dräöd*, meh *voet* heet *voete* (in Gennep is dat nog *vuut*).

;Versjèlle mèt 't Nimweegs, euvereinkómste mèt 't Genneps (typisch zuieleke kinmerke):
* Aanders es in Nimwege en umgeving (*oud*) weurt in Mook *ald* gezag;
* Wie in de mieste Limbörgse en Kleverlandse dialekte zeet me in 't Mokers *zoer*, wat in Nimwege en umgeving *zuur* is
* 't Mokers heet 'n bilabiaol w (mèt de bei luppe gemaak), dewijl 't Nimweegs 'n labiodentaol w heet (mèt de tan op de luppe).
* 't Mokers kint *gillie kómt*, en neet *gillie kómme* (gein einheidsmiervoud op *-e*).

## Cultivatie
't Gebruuk vaan 't Mokers es sjrieftaol blijf beperk tot de vastelaovend.

## Vootnote
Lek

De **Lek** is 'n reveer in Nederland, en ein vaan de tek vaan de Rijn in zienen oonderluip.

## Trajek
Heer begint bij Wijk bij Duurstede (provincie Utrech) es veurtzètting vaan de Nederrijn, dee ziech dao vertek in de Lek en de Krómme Rijn, en indeg bij Kinderdijk (gemeinte Nieuw-Lekkerland, provincie Zuid-Holland), boe 'r samekump mèt de Noord en dao Nui Maos (Nederlands: *Nieuwe Maas*) geit heite. Dit trajek is 62 kilometer laank. De Lek is dinkelek roond 200 veur Christus oontstande. In de Romeinsen tied waor 't nog e klei reveerke; de hoofstroum vaan de Rijn leep toen door Utrech. In de vreug middeliewe (wie de reveer ouch veur 't iers, es *Lokkiam*, *Loccham*, in bronne versjijnt) begós dat laankzaam te verandere: de Lek woort actiever en de Rijn verzandde. Vaanaof 1122 woort de Lek definitief de hoofstroum, wie me de Krómme Rijn bij Wijk aofdamde. 

## Situering
De Lek kump door de provincies Utrech, Gelderland en Zuid-Holland. Aon häöm ligke de historische stedsjes Wijk bij Duurstede, Culemborg, Vianen, Schoonhoven en Nieuwpoort (gemeinte Liesveld), en bezeensweerdege dörper wie Vreeswijk (gemeinte Nieuwegein), Ameide (gemeinte Zederik) en Kinderdijk. De Lek kruis ziech bij Wijk (kort nao zienen oersprunk) mèt 't Amsterdam-Rijnkenaal, bij Vianen mèt 't Merwedekenaal.

Bij Hagestein (gemeinte Vianen), op de plaots boe de reveer gekanaliseerd (aofgesnoje) is, ligk 'n sluis. De reveer is vaan groet economisch belaank veur de binnevaart. Dreuver ligke 'n spoorbrögk (bij Culemborg) en twie verkiersbrögke (allebei bij Vianen en allebei veur otosnelweeg); euver groete deile vaan 't trajek is de reveer evels allein mèt poontvere euver te steke (oonder mie Schalkwijk - Culemborg, Schoonhoven - Gelkenes en Krimpen - Kinderdijk), um de sjeepvaart neet mèt brögke te hindere.