Brach

**Brach** (**Maasbracht** op 't Nederlands) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Maasgoew. 't Ligk aon de rechterkant vaan de Maos en 't Julianakenaal, tegeneuver Wèssem, stroumopwaarts (zuidwestelek) vaan Lin, stroumaofwaarts (noordoostelek) vaan Staeveswaert, noordelek vaan Ech en (noord)westelek vaan Mofert. De plaots heet op d'n heenweeg (vaanoet 't noorde) 'nen aofslaag aon d'n A2 en ligk kortbij 't indpunt vaan d'n A73 (knouppunt 't Vóndjere). Tot 2007 waor Brach 'n zelfstandege gemeinte.

## Historie
In Brach, op de Steinakker um perceis te zien, zien voondste oet de Romeinsen tied gedoon. Brach waor aajdtieds gein zelfstendege plaots: 't veel oonder de sjepebaank vaan Ech. In d'n Tachtegjaoregen Oorlog wisselde 't mie es eine kier tösse de Rippubliek en de Spanjole; bij de Vrei vaan Münster (1648) hele die lèste 't. Bij de Vrei vaan Utrech vaan 1713 (en e paar in de volgende jaore geslote vervolgverdraoge) woort Brach evels aon de Rippubliek touwbedeild.

Mèt de Franse bezètting woort Brach aonvenkelek (1796) ingedeild in 't kanton Ech, wat in 1800 in versjèllende klein gemeintes (*mairies*) woort opgedeild. Ein vaan die gemeintes waor Brach; dit waor d'n ierste kier tot 't dörp bestuurlek zelfstandeg woort.

Op 30 september 1944 deeg 't Pruus gezag alle sjeper in de binnenhave vaan Brach opbloze. In 1991 woorte de gemeintes Lin, Staeveswaert en G'n Oea en De Laak aon Brach touwgevoog. Dees oetgebreide gemeinte Brach bestoont tot 1 jannewarie 2007, wie ze mèt Hael en Toear fuseerde tot de nui gemeinte Maasgoew. De take vaan hoofplaots woorte verdeild tösse Brach en Hael.

### Historische inwoenertalle
Brach is veural nao d'n Twiede Wereldoorlog zier hel gegreujd.

;Opmerkinge
* De aw gemeinte Brach umvatde neve 't dörp Brach allein De Baek (Brachterbeek). Dees getalle zien vaan touwpassing op alle jaorciefers vaan tot en mèt 1971. De nui gemeinte Brach umvatde evels ouch De Laak, Lin (mèt De Weerd), G'n Oea en Staeveswaert (mèt Bilt, Brandj en Eilandj).
* 't Inwoenertal veur 1971 is aofgeroond op ganse vieftalle.

;Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(*v*1830=100)

                                                
ImageSize  = width:755 height:430                        
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1830 till:1971                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830
                                    
PlotData =                          
  bar:800 color:gray1 width:1       
  from:start till:end
  bar:700 color:gray1
  from:start till:end
  bar:600 color:gray1
  from:start till:end             
  bar:500 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:400 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:300 color:gray1       
  from:start till:end
  bar:200 color:gray1
  from:start till:end
  bar:100 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1                   
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(40,70)(90,73) color:blue  width:1 #1830-40 index 100-105,6
  points:(90,73)(135,75)    color:blue  width:1 #1840-49 index 105,6-110,2
  points:(135,75)(185,77)   color:blue  width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...)
  points:(185,77)(235,80)   color:blue  width:1 #1859-69 index 115,0-120,2
  points:(235,80)(285,84)   color:blue  width:1 #1869-79 index 120,2-128,7
  points:(285,84)(335,89)   color:blue  width:1 #1879-89 index 128,7-137,1
  points:(335,89)(385,96)   color:blue  width:1 #1889-99 index 137,1-151,1
  points:(385,96)(435,109)  color:blue  width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2
  points:(435,109)(490,138) color:blue  width:1 #1909-20 index 178,2-236,4
  points:(490,138)(540,168) color:blue  width:1 #1920-30 index 236,4-295,7
  points:(540,168)(625,204) color:blue  width:1 #1930-47 index 295,7-367,2
  points:(625,204)(670,242) color:blue  width:1 #1947-56 index 367,2-443,0
  points:(670,242)(690,258) color:blue  width:1 #1956-60 index 443,0-475,6
  points:(690,258)(745,291) color:blue  width:1 #1960-71 index 475,6-541,5
  points:(40,70)(90,72) color:green width:1
  points:(90,72)(135,79) color:green width:1
  points:(135,79)(185,80)
  points:(185,80)(235,86) color:green width:1
  points:(235,86)(285,92) color:green width:1
  points:(285,92)(335,96) color:green width:1
  points:(335,96)(385,96) color:green width:1
  points:(385,96)(435,94) color:green width:1
  points:(435,94)(490,101) color:green width:1
  points:(490,101)(540,110) color:green width:1
  points:(540,110)(625,155) color:green width:1
  points:(625,155)(670,235) color:green width:1
  points:(670,235)(690,276) color:green width:1
  points:(690,276)(745,386) color:green width:1
  


Greun: Gemeinte Brach
Blauw: Provincie Limbörg

## Waope

't Waope wat me in d'n tabel zuut waor vaan de oetgebreide gemeinte, die dit sinds 21 fibberwarie 1992 droog. 't Liet ziech zoe umsjrieve:

:Doorsnoje: I. in keel (*roed*) e sjuinskruus vaan zèlver (*wit*), vergezèld vaan twelf herkruisde kruiskes vaan goud (*geel*); II. gedeild: a. in lazuur (*blauw*) 'nen umgewende gekroenden dobbelstartege liew vaan goud, genageld en getongk vaan keel; b. in keel, bezejd mèt èlf blökskes vaan zèlver, 'nen dobbelstartege liew vaan zèlver, gekroen vaan goud. 't Sjèld gedèk mèt 'n gouwe kroen mèt drei blaajer en twie perele.

Daoveur had de aw gemeinte Brach sinds 9 mei 1889 'n aander waope (zuug heineve). Dit waor gedeild, mèt in 't rechterdeil (veur de beziener links) 't bove besjreve sjuinskruus en in 't linkerdeil, in goud, de H. Gertrudis vaan Nijvel.

Brach waor oonder 't ancien regime neet zelfstendeg (herlees de historie) en had daorum toen gei waope of zegel. 't Sjuinskruus (Andreaskruus), wat in bei waopes veurkump, is 't waope vaan Ech, boe Brach iewe oonder veel. Getrudis is de parochieheilege vaan Brach. D'n umgewende liew vaan goud is de liew vaan Gelder; zoewel Brach es Lin höbbe bij Gelder gehuurd en 't waope vaan Lin had de Gelderse liew ouch. De liew vaan zèlver in keel is vaan Staeveswaer; Staeveswaert, vreuger 'n veurnaom vesting en in de middeliewe oonaofhenkelek vaan Gelder, woort belaankriek genog gevoonte um gans 't waope op te numme. 't Waope vaan G'n Oea en De Laak kaom neet in 't nui waope trök.

## Dörpsvereineginge
* Carnavalsvereniging Onger 't Viaduct
* JCV De Pölle
* VV Maasbracht
* Fanfare Eensgezindheid

## Gebore in Brach
* Mark van Bommel, voetballer
* Pierre Cnoops, butereedner

## Rifferenties