open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Betuwe

De **Betuwe** is 'n streek inne Nederlandjse pervincie Gelderlandj, gelaenge tösse de Waal in 't zujen enne Nederrijn enne Lek in 't naorde.

De Linge struimp van oeas nao wès dore Betuwe. De stad Tiel haet de wichtigste regiofunctie in dit reverelandj. Anger grótter plaatse zeen Culemborg en Geldermalsen. De Betuwe steitj veural bekèndj veur zien groeatsjaoligen tuinboew, worónger de fruitteelt. De oearzaak van det landjgebroek ligk inne geologie enne baomgestèldjheid van 't gebied. De Betuwe besteitj oet 'n aafwusseling van aaj struimgäöle, de struimrögken aanw aersziej daovan enne kómgrunj wiejeraaf vanne reveer. Dees aaj reveerluipe zeen op väöl plaatsen in 't landjsjap, ouch binne d'n diek, nag good te herkènne. Mit naam de struimrögke mit get zanjig matterjaal zeen uters gesjik veuren tuinboew en fruitteelt en vörme de bèste landjboewgrunj van Nederlandj.

Euvere herkóms vanne naam *Betuwe* is väöl discussie. Zoea wuuertj gestèldj det 't waord oearsprunkelik "goje gróndj" mèntj. Det steitj den taengeneuver de Veluwe: "slechte gróndj". Die verklaoring is aevel door weitesjappers verwórpe. 'n Anger verklaoring zów kónne zeen det de naam is aafgelèdj vanne Bataviere, die in dit gebied häör kernlandj hejje.

Inne Romeinsen tied leep de Limes, de Romeinse rieksgrens, langs de Aje Rien enne Nederrijn. In väöl Betuwse plaatse zeen Romeinse vónjste gedaon. In Elst woorte merleefs drie tempelen opgegrave: ein in 't gebied Westeraam en twieë óngere kirk. De streek behuuerdje inne Middelieëven en vreugmodernen tied groeatendeils toet 't Keteer van Nimwaege, ei vanne veer ketere van 't aad Hertogdóm Gelder.
Anatolië

**Anatolië** (Törks: *Anadolu*) en **Klein-Azië** zeen name veur 't hieël groeat sjiereilandj in 't uterste wèste van Azië det huuj 't Aziatisch deil van 't landj Törkieje besleitj. 't Grens in 't wèste aan Europa, in 't naorde ane Zwarte Zieë, in 't oeaste aan Georgië, Armenië en Iraan, in 't zuudoeaste aan Irak en Syrië en in 't zuje ane Middellandjse Zieë. 't Eilandj Cyprus ligk ouch t'n zuje. De oppervlakdje van Anatolië  bedruuef óngevieër 756.000 veerkantje kilomaeter.

De naam *Anatolië* kump van 't Grieks waord veur riezendje zón, of 't oeaste. De Romeine neumdjen 't gebied *Asia Minor*, womit óngersjied woort gemaak mit (de res van) 't groeat Azië. Ónger bei namen is 't gebied al millennia bekèndj. 't Kèntj hoeag berg en e landjklimaat, mer ane kusten is ouch lieëglandj, wo e mediterraan klimaat hieërsj.

Op 't sjiereilandj kómme regelmaesig aerdsjókke veur. Dwersj door Anatolië löp e bräöksysteem inne richting zuudwès-naordoeas. 't Systeem vörmp de begrenzing vanne Arabische plaat in 't oeaste enne Anatolische plaat in 't wèste. Dore naordwerse bewaeging vanne Arabische plaat traejen in dit bräökgebied veural horizontaal versjuvingen op inne aerdkoosj, wodoor spanninge waeren opgeboedj die zich óntlajen inne vorm van aerdsjókke.

Veur versjillige völker en cultuur is of waas 't sjiereilandj hieël wichtig, wie de Hittiete, die dao róndj 2000 v.Chr. e groeat riek stifdje, de Grieke, Romeine, Byzantiene, Seltsjoeke, Osmane, Koerde, Armeniërs en Törke.
1500

1499 - **1500** - 1501

## Gebeurtenisse
### April
* 1 - De Franse verslaon hertog Ludovico Sforza van Milaan en nummen 'm inne slaag gevange.
* 22 - De Portugese zieëvaarder en navigator Pedro Álvares Cabral óntdèkdje Breziel en eisj 't landj op es Portugese kolonia. Hae paot 'n enorm kruuts in 't landj vanne Tupí; 't begin vanne geweldjdadige bekieëring van dees indiane.

### Mei
* 12 - Veer veuraanstäöndje Friese aedele, Sjoerd Aylva, Tjerk Walta, Douwe Hiddema en Dooitzen Bonga beginnen 't Belag van Franeker óm zich vanne Saksische euverhieërsjing enne hoeag pachte te verlosse. De zoon van hertog Albrecht, Hendrik, zeteltj in Franeker es 'n saort goevernäör.

### Juli
* 16 - De stad Franeker wuuertj óntzatte. Tiejes d'n trögktoch laote de troepe van Albrecht e spaor van verinnewering achter. In Minnertsga waere preesters vermaord, ómdet die häör gewiejdje kósbaarheje neet willen euvergaeven ane sóldaote van Albrecht. Berlikum mót 't ouch óntgelje.

### Zónger datum
* De Portugeze boewen in Agadir (Marokko) e fort es stäönpuntj veure visserie.
* Vanoet Frankriek wuuertj veur 't ieës meljing gemaak van 't gebroek van laepele bie 't aete.
* Appingedam haet (toet 1536) väöl te lieje vanne kriege van Karel van Gelder.
* Sjeepsboewer Descharge oet Brest plaats veur 't ieës "gesjötspaorte" inne ziekantj van e sjeep.
* Visunarat volg ziene naef Som Phu op es vieftieëndje keuning van Lan Xang.
* De Romaonse kèrk toegewijd aan de heilege Genoveva in Hozelt weurt oetgebreid, mèt onger angere 'n koar.
* D’r kump ein veurburcht bie Kestieël Mofert, de Bongeartshaof, waat me later de Veurhaof neump.
* 't kasteel Heie in Heie weurt gebouwd
* D'r örsjte besjraeve keizersjnèt vink plaatsj in Zjweitserland
* Bie Kesjteël Kertiels (Kertiels, neet wied van Wielder) weurt 'ne groate rónje taore geboewd.
* De Meule van Lombok in Biesland (neet wied vaan Mestreech) weurt gebouwd.

## Boewkóns

Plaetje:Pfarrkirche Kuchl - Außenansicht 2.jpg|Paróchekirk van Kuchl, Oeasteriek (1500).


## Gebaore
; jannewarie
* 6 - Johannes vaan Ávila, Spaonsen theoloog en mysticus (meugelek gebaore in 1499.
; fibberwarie
* 24 - Keizer Karel V (Sjarel V), hieër vanne Nederlenj, keuning van Spanje en keizer van 't Heilig Roeams Riek (gestórven in 1558).

; mieërt
* 3 - Reginald Pole, Ingelse kardinaal en humanistische gelieërdje  (gestórven in 1558).

; mei
* 17 - Frederik II Gonzaga, markgraaf en hertog (gestórven in 1540).

; november
* 3 - Benvenuto Cellini, Italiaanse kónsteneer van 't ''maniërisme'' (gestórven in 1571).

## Gestórve
; mei
* 29 - Bartolomeus Diaz (50), Portugese zieëvaarder en óntdèkkingsreiziger.

; juni
* 15 - Edmund Tudor (1), zoon van Hendrik VII van Engeland en van Elizabeth van York, hertog van Somerset.

; september
* 12 - Albrecht van Sakse (57), hertog van Saksen en potestaat van Frieslandj.

; oktoeaber 
* 21 - Go-Tsuchimikado (58), 103e keizer van Japan.
Aktäör

'nen **Aktäör** of 'n **aktries** is emes dae 'n personaasj in e verhaol oetbildj in e rollespeel. Me kan drie saorten aan aktäörs óngersjeie: 'nen toneelaktäör, 'ne filmaktäör en 'nen tilleviesaktäör. Dees drie disciplines vereisjen eder anger, speciaal akteertechnieke.

Ouch is 'n óngersjeid nao 't saort aan rolle det 'nen aktäör kan spelen of gaer speeltj. Emes wie Sylvester Stallone is gesjik veur anger saorten aan rollen es emes wie Dustin Hoffmann; al is 't allein al vanwaengen häör versjillige fysieke eigesjappe. 'n Aktries wie Whoopi Goldberg haet 'n gans anger oetstraoling es Meryl Streep en bei vrólje zólle den ouch inne regel veur 'n anger saort aan rol waere gevraog. d'n Einen aktäör is op zie bès in 'n komische film of e bliespeel; d'n angere speeltj 't leefs klassieke toneeldrama's, tródsdet 'nen aktäör sómtieds ouch mieër es ein vorm behieërsj.

Euver waatdet aktere próntj is en wie 't bèste rizzeltaot wuuertj bereik, wuuertj versjillendj gedach. d'n Eine zuutj 't es inne hoed kroepe van emes anges, dewiel d'n angere dit veraafsjoewtj en lever alle nuuedige emoties veure rol oete eige ervaring nao baove haoltj.

De meiste toneelaktäörs zeen aangeslaote bie e toneelgezelsjap. Sómmige zeen ónaafhenkelik, 'n saort freelance dus; dees waere ofwaal rechstreeks gevraog veur 'n rol te spelen of ze doon mit aan 'n screentes wobie ze oet mieëder kandidate mótte waere gekaoze.
Geslach (biologie)

Inne taxonomie, de indeilingslieër vanne biologie, is e **geslach**, **geslech** of **genus** (mieëvaad: *genera*) de wichtigste rang nao de rang van saort. De weitesjappelik naam van 'n saort ómvatj ummer de naam van 't geslach worin de saort is ingedeildj.

Saorte binnen einzelvendje genus zeen nejjer aanein verwantj es aan saorten in anger genera. Det d'n tieger (*Panthera tigris*) enne lieëf (*Panthera leo*) in 'tzelvendje geslach *[[Panthera]]* waere geplaats guuef 'n dergelike verwantjsjap aan.

Geslachsname behuueren in grdrökdje teks cursief gesjreve te waeren en ummer mit 'n houflitter.

Sómmige geslachsname waeren euvergenómmen in 't algemein spraokgebroek, wie "aster" (*Aster*) en "dahlia" (*Dahlia*), meh daobie is 't neet vanzelfspraekendj det get inne vouksmóndj mit daen naam wuuertj aangeduudj ouch euvereinkump mit waat wuuertj gemèndj mitte weitesjappelike naam. Zoea is "rododendron" ummer 'n *Rhododendron*-saort, mer 't ómgekieërdje is neet waort, went plantje die döks mitte naam "azalea" waere aangeduudj behuuere volges de weitesjappelike indeiling ouch toet 't geslach *Rhododendron*. De toete Vlinjerbloomfemielje behuuerendje "acacia" (*Robinia pseudoacacia*) en "mimosa" (*Acacia sp.*) höbben ouch misleiendje name.  

Anger geslachsname klinke bekèndj vanwaengen 't perduk det door leje van 't geslach wuuertj geleverdj: zoea klink *[[Nicotiana]]* bekèndj vanwaege nikotien oete toebaksplantj (*Nicotiana tabacum*). Sómmige geslachsname zeen euvergenómmen in terme mit 'n óngónstige klank: fytoftora (van *Phytophtora*) of bacil (van *Bacillus*).
Hook

**Hook** kan versjillige meiningen höbbe. Zoea guuef 't inne maetkónde de maot van verdrejjing van 'n lien t'n opzichte van 'n anger lien aan; bie e veurwirp 'ne sjerpe randj of puntj; en bie toponiemen e landjpuntj of 'n plaats bie det landjpuntj.

## Maetkónde
'nen Hook inne maetkónde is e figuur in e vlak gevörmp door twieë halfrechte, bein vannen hook geheite, mit e gemeinsjappelik beginpuntj. Drejtj me ein vanne bein óm dit hookpuntj toet t'r mitten angere samevèltj, den doorlöp de halfrechte d'n hook tösse bei. Dudelik is det dees bewaeging op twieë menere kan plaatsvinje, zoeadet dore halfrechten ouch twieë heuk waere gevörmp; dees heuk vörme samen 'ne cirkel ("vóllen hook"). Zónger nejjer bepaoling raekentj me meistes de kleindere van bei heuk es d'n hook gevörmp dore halfrechte.

't Sniepuntj vanne twieë liene wuuertj 't hookpuntj geneump.

## Zuuch ouch
* Hook (Leudaal)
Kronobergs län

**Kronobergs län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Skåne län, Jönköpings län, Blekinge län, Hallands län en Kalmar län en wuuertj gans door landj ómslaote.
 
De houfstad is Växjö. 't Oppervlak bedruueg 8.458 km²; 2,1% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Kronobergs län volges de Statistiska Centralbyrån 178.443 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Kronobergs län ligke de volgendje gemèndjes:
Norrbottens län

**Norrbottens län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Norrland. Ze grèns ane provinsje Västerbottens län, de Finse regio Laplandj, de Noorse provinsjes Nordland en Troms en ane Botnische Golf.
 
De houfstad is Luleå. 't Oppervlak bedruueg 98.911 km²; 24,1% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Norrbottens län volges de Statistiska Centralbyrån 248.421 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Norrbottens län ligke de volgendje gemèndjes:
Skåne län

**Skåne län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Hallands län, Kronobergs län en Blekinge län en ligk ane Oeaszieë enne Sont. 't Is de zudelikste pervinsje van Zwede.
 
De houfstad is Malmö. 't Oppervlak bedruueg 11.027 km²; 2,7% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Skåne län volges de Statistiska Centralbyrån 1.169.464 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Skåne län ligke de volgendje gemèndjes:
Stockholms län

**Stockholms län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Uppsala län en Södermanlands län en ligk ane Oeaszieë. 

De houfstad is Stockholm. 't Oppervlak bedruueg 6.488 km²; 1,6% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Stockholms län volges de Statistiska Centralbyrån 1.889.945 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Stockholms län ligke de volgendje gemèndjes:
1658

1655 - 1656 - 1657 - **[[1658]]** - 1659 - 1660 - 1661 

**1658** (MDCLVIII) waor e gewoen jaor wat begós op dinsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op vriedag op de Juliaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 26 fibberwarie - De Vraej van Roskilde maak 'n ènj ane Deens-Zweedse Krieg. Denemarke mót bao de helf van zie gróndjgebied aafstaon aan Zwede.
* Karel X van Zwede hervatj de krieg en nump Denemarke in stórm, sluutj de Sont en belegertj Kopenhage. De Nederlandjse vlaot ónger Obdam wuuertj gesjik veure Deense bóndjgenoeate te stäöne.
* 14 juni - Slaag bie Duunkirk (1658). De vlaote van Ingelandj en Frankriek ónger Henri Turenne verplettere 'n Spaanse vlaot óngere landjvoog vanne Zujelike Nederlenj: Juan II van Oeasteriek.
* 5 augustus - In Frankfurt wuuertj de nuje keizer Leopold I gekroeandj.
* 3 september - Oliver Cromwell sturf en wuuertj es 'Lord Protector' opgevolg door ziene zoon Richard.
* 8 november - Vaankapitein Egbert Kortenaer brèk de Zweedse blokkaad vanne Sont. De viceadmirale Witte de With en Pieter Florisz sneuvelen en kriegen 'n escorte trögk nao Nederlandj, wo mit naam De With es 'nen heldj wuuertj ge-ieërdj.
*Jaffna (Ceylon) wuuertj oppe Portugeze vereuverdj door Rijklof van Goens. De eilenj veure kust kriege Nederlandjse name, worónger Delft.
* Sjah Jahan wuuertj kórt nao 't klaorkómme vanne Taj Mahal door ziene zoon Aurangzeb vanne troean vanne Moguls gestoeate.

## Gebaore
; april
* 22 - Giuseppe Torelli, Italiaanse kómponis (gestórven in 1709).

; oktoeaber
* 5 - Maria d'Este, gemalin van keuning Jacobus II van Ingelandj (gestórven in 1718).

## Gesjtórve

; september
* 3 - Oliver Cromwell, lord protector van Ingelandj.

; november
* 8 - Witte de With (59) en Pieter Florisz (50), Nederlandjse vlaotvoogdje.

## Meziek
* Jean-Baptiste Lully componeert 't ballet *Alcidiane*.

## Literatuur
* Constantijn Huygens sjrief *Korenbloemen*.
* Joost van den Vondel sjrief 't gedich *Zeemagazyn*.

## Beeldende Kuns

File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 130.jpg|*Zelfportret* (1658) Rembrandt van Rijn.
File:Het Strand van Scheveningen, Adriaen van de Velde (1658).jpg|* Strandj van Sjeveninge* (1658) Adriaen van de Velde.
File:Mieris 1, Frans van - The Woman threading pearls - 1658.jpg|*Jóng vrouw rieg parels aanein* (1658) Frans van Mieris.
File:Gerard Dou 006.jpg|*De jóng moder* (1658) Gerrit Dou.


## Boewkuns

Plaetje:Heek-Hekerweg 29 (1).JPG|*Hoeve de Hièk*, De Hièk.
De Graathei

**De Graathei** (Nederlandjs: **Graetheide**) is e gehuch inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Is gelaengen aan 't Julianakanaal (anen oeaskantj) tösse Opbeech, Berg ane Maas, Göttekaoven en Bor.

't Gehuch besteitj oet ein straot mit veurnamelik häöf.

## Straote
De volgendje straoten en waeg ligken oppe Graathei:
* Awwe Posbaan
* Bóswaeg
* De Graathei
* Heiveldwaeg
* Kanaalboelevaar
* Oastelike Kanaalwaeg
* Sjötterskampwaeg
* Vreebóswaeg
Óntwikkelingsmaotsjappie Midde-Limburg

De **Óntwikkelingsmaotsjappie Midde-Limburg** (*OML*, Nederlandjs: *Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg*) is 'n maotsjappie die zich besjeftig mit bedriefsterreine in Midde-Limburg. De maotsjappie beheert bestäönde terreine en óntwikkelt nuuj. Ouch verköp ze boew- en bedriefskavels. Financieel is OML aafhenkelik van vief aandeilhajende gemeintes: Ech-Zöstere, Leudaal, Maasgoew, Roerdale en Remunj.

## Luuj betróch mit de OML
* Arnold Cox: adjunk-directeur (standj: december 2014)
* Tilman Schreurs: directeur (standj: december 2014).
* Leo Urlings: veurzitter van de Raod van Commissarisse (standj: december 2014).

## Externe link
* Site van de maotsjappie
Piet van Pol

**Piet van Pol** waas 'ne Remunjse projèkóntwikkeleer dae d'n eigeneer is van 't bedrief Van Pol Beheer BV. Van Pol is in 't nuuds gekómme vanwaege corruptie (de zaak mit Jos van Rey) en ónrechmatige verrieking.

Van Pol zie bedrief zów ouch 't Centrumplan in Kirkraoj gaon oetveure, meh naodet 't bedrief de eis van 'n derde partie neet kós realisere bleek det de gemeinteraod gein steun meer aan 'n lening aan Van Pol geuf, wonao gesprekke mit 'n anger partie zeen begós.

## Rifferensies


## Externe link
* Van Pol beheer
Corruptie

**Corruptie** is 't politisch, sociaal of ikkenomisch versjiensel wobie emes in 'n machspositie óngeaorloofde gónste verleent in ruul veur truukdeenste of es vrunjedeens.

Men kin einerzieds 'n óngersjied make tösse publieke en private corruptie, al naogelang de ómgekóchte persoon 'n positie bie de euverheid of bie 'n óngernumming haet. Angerzieds is 't óngersjied tösse aktieve en passieve corruptie. Passief is d'n aangesjtèlde dae zich leut betale veur zien mach of beveugheid foutief te gebroeke; aktief is de börger of de klantj dae de sjteekpenning betaalt. Det is nog neet 'tzelfde es degene dae 't initiatief nump: de sjteekpenning kin waere gevraog, ge-eis of zelfs aafgepers door de funksjenaer, mer 't initiatief kin ouch van de börger kómme en sjtilzjwiegend waere aangenómme.

Corruptie is in sjtried mit de integriteit van de corrupte persoon. In väöl lenj lègke ambtenere hieveur 'n ambseid aaf. 't Belsj Sjtraofwètbook (art. 246-253) neump publieke ómkuiping, zowaal aktief es passief, 'n daod taege de aopenbaar orde. Corrupte rechters waere 't ergs gesjtraof (tót viefteen jaor cel). Private ómkuiping heurt volges 't Sjtraofwètbook (art. 504bis-504quater) thoes ónger de algemeine neumer bedrog. De zjwaorste sjtraof is drie jaor.

Corruptie is 't symptoom van 'n sjlechte ikkenomische situatie, 'n sjlechte regering of e sjlech óngernummingsbeleid. 't Geit t'n koste van de erm of eerlike luuj en is gónstig veur criminele. 't Besjajig ei van de fundamente van de dimmekrasie en de aopenbaar orde, namelik det edereine dezelfde rechte haet. Corruptie lèd tót privileges aan degene dae betaalt en ónthèlt dees aan degene dae neet betaalt.
Koupenhage

**Koupenhage** (Deens: *København*) is de houfstad van Denemark. In 2011 talj de gemèndje Koupenhage 548.443 inwoeaners, womit 't de grótste gemèndje van Denemark is. Koupenhage is wiejer de centraal stad in 't versteielik gebied *Hovedstadsområdet* mit 1.230.728 inwoeaners, óngevieër ei viefdje vanne gans bevölking van Denemarke. De metropool Groeat-Koupenhage tèltj 1.967.727 inwoeaners.

Koupenhage ligk ane oeaskus van 't eilandj Sjælland en op 't eilandj Amager. De stad ligk ane Sont (*Øresund*). Anen euverkantj van dees zieëstraot ligk de Zweedse stad Malmö, die saer 2000 mit Koupenhagen is verbónje dore Sontbrögk. Naeve parlementsstad is Koupenhagen ouch 't cultureel en ikkenomisch centrum van Denemark.

De stad woort gestif inne Middelieëven en woort aan 't ènj van daen tied de houfstad van Denemark. De naam Koupenhage geitj trögk op *Købmandshavn*, det "koupmanshave" mèntj. De benaming "koupmanshave" is aevel gein accuraat ómsjrieving vanne stad: Koupenhagen is gein havestad mieër en ouch de industrie is gooddeils vertróch. Allewiel is Koupenhage veurnamelik 'n deenstestad. Op 't Letien is de naam vanne stad *Hafnia*, 'ne naam dae in 1923 ouch aan 't sjemisch element hafnium woort verbónje.
Canarische eilenj

De **Canarische eilenj** (Sjpaans: *Islas Canarias* [ˈizlas kaˈnaɾjas], locaal: [ˈiɦlah kaˈnaɾjah]) is 'n Sjpaanse archipel t'n zuudwèste van Marokko (100 kilomaeter t'n wèste van de zujelike grens). De Canarische eilenj zeen ein van de zeveteen autonoom gemeinsjappe van Sjpanje en is ouch ein van de wieds-eweg gelaege regio's van de Europese Unie. Ónger de eilenj valle (van groot nao klein): Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera, El Hierro, La Graciosa, Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara en Roque del Oeste.

De sjtrenj, 't klimaat en de aantrèkkelike natuur, veural Maspalomas op Gran Canaria en Teide Nasjenaal Park en de berg Teide op Tenerife (de op twee nao hoogste vólkaan van de waereld gemaete vanaaf de voot ónger de oceaan), zörge d'rveur det de eilenj väöl toeriste trèkke (meer es 12 miljoen de jaor, veural op Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria en Lanzarote). De eilenj höbbe e subtropisch klimaat mit lang, heite zomers en gemaotig werm wintjers. Vanwaege de ligking baove de temperatuurinversielaog zeen de hoog berg erg gesjik veur astronomische observaties. Hieveur geuf 't twee grote observatoria, 't Teideobservatorium op Tenerife en 't Roque-de-los-Muchachosobservatorium op La Palma.

De houfsjtad van de autonoom gemeinsjap is zowaal Santa Cruz de Tenerife es Las Palmas de Gran Canaria, die zelf ouch weer de houfsjtad zeen van de provincies Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria is al saer 1768 de grootste sjtad van de eilenj (mit oetzunjering van 'ne kórten tied in 1910). Tösse de territoriaal verdeiling van Sjpanje in 1833 en 1927 woor Santa Cruz de Tenerife de einige houfsjtad van de eilenj. In det litste jaor waerde besjlaote det dees sjtatus gedeild zów waere, wie 't noe nog is. De op twee nao grootste sjtad van de Canarische eilenj is La Laguna op Tenerife.
Vrangedaal

**Vrange(n)daal** (Nederlandjs: *Vrangendael*) is 'n stadswiek van Zitterd.

## Ligking
Vrangedaal is 'n woeanwiek die in 't oeaste van Zitterd ligk, ane randj vanne stad. t'n Naorde vanne wiek bevinje zich de wiek Sjtadbrouk enne aaj dörpskern van Broukzitterd. In 't oeaste bevinje zich de buurte Kempenhaof en Laarhaof, die óngere wiek Kemperkoul valle. Wiejer grens de wiek in 't zujen aan 't boetegebied róndje Kolleberg en in 't wèsten aan 't centrum. 

## Gesjiechte
't Gebied wo de wiek ligk waas toet inne jaore fieftig vannen twintjigsten ieëf 'n aop agrarisch gebied boete de stad det vreuger verdeildj waas euvere gemèndje Zitterd en Broukzitterd. Vanaaf 1960 woorte hie de ieëste weuninge geboedj en in 1962 woort hie 'n ieëste noeadkirk in gebrok genómme die e jaor later zów waere vervange door e diffenitief kirkgeboew, de paróchekirk Kristus-Hemelvaart. Doren aanlègk van dees wiek is de aaj, vreuger aafzunjerlik gelaenge, dörpskern van Broukzitterd vasgeboedj ane res vanne steielike beboewing van Zitterd. Toete jaore tachetig bleef Vrangedaal gelaengen anen oeastelike stadsrandj, toete kóms vanne nuujboewperjèkte Kempenhaof en Laarhaof.

## Kènmirke
Vrangedaal wuuertj gekènmirk door e groeat aantaal aan portiekflats oete jaore sèstig in 't zujelik deil vanne wiek. Wiejer bevinje zich hie veurnamelik twieë-ónger-ein-kapweuninge. Historische beboewing is praktisch neet te vinje.
Twente

**Twente** is 'n streek in 't oeaste van Nederlandj die 't meis-versteielikdje, oeastelik deil vanne pervincie Euveriessel ómvatj en min of mieë wuuertj begrens dore revere de Regge enne Dinkel enne grenze mit Duutsjlandj en mitte pervincie Gelderlandj. Sómtieds wuuertj ouch 't Gelders plaetske Rietmolen bie Twente geraekendj.

In Twente ligke drie groeate stej: Ensjede, Hengelo en Almelo, die alle drie pas inne neugetieëndjen ieëf toet óntwikkeling kome. Aevenes in bao al anger Twentse plaatse koom hie de tèkstielindustrie toet óntwikkeling op gróndj vanne plaatselike hoesnieverheid enne kóms van 't spaor maakdje juus dees drie stej toete ikkenomische as van Twente. In Hengelo domineerdje de mesjienderboew. De Twentse tèkstielindustrie is allewiel verli-jjen tied.

Twente haet e vleegveldj en (halverwaeges bie Hengelo en Ensjede) 'n technische universiteit.

Twente is boete de groeate stej 'n streek mit groeate landjsjappelike kwaliteit: 't haet e kleinsjaolig coulisselandjsjap mit wichtige netuurgebiede (wie 't Lutterzand ane meanderendje Dinkel) en väöl landjgeujer. 't Gebied wuuertj van naord nao zuud door 'nen häöelrögk doorsni-jje, wovan de Tankenberg bi Oldenzaal 't hoogste puntj is. Aaj stejsjoean is veural te vinjen in 't klein Ootmarsum en in minder maot in Oldenzaal, det waal 'n hieël wichtige romaanse kirk haet. Ach Twentse plaatse kregen oeatj stadsrechte: Almelo, Ensjede, Oldenzaal, Ootmarsum, Goor, Rijssen, Diepenheim en Delden.

Geologisch is Twente ein vanne intersanter gebiede van Nederlandj. Dao kómmen aerdlaogen oet versjillige perioden op e vrie klein gebied ane oppervlakdje. Bie Losser bevindj zich 'n aope steingroof. Hengelo en Boekelo höbbe zaatwinning.

In Twente höbbe zich väöl vouksgebroeke kónnen handjhave, wie 't midwintjerhäöreblaozen en 't staoke van paosvure. In Oldenzaal, det mitte res van Naord-Twente Roeams-Katteliek is, wuuertj oetbunjing karneval gevierdj.

## Plaatsen in Twente
Albergen -- Almelo -- Beuningen -- Boekelo -- Borne -- Bornerbroek -- Buurse -- Delden -- De Lutte -- Denekamp -- Deurningen -- Diepenheim -- Enschede -- Enter -- Fleringen -- Glanerbrug -- Goor -- Haaksbergen -- Hengelo -- Lattrop -- Lonneker -- Losser -- Mander -- Markelo -- Oldenzaal -- Ootmarsum -- Overdinkel -- Rijssen -- Rossum -- Saasveld -- Tilligte -- Tubbergen -- Usselo -- Vasse -- Vriezenveen -- Vroomshoop -- Weerselo -- Wierden -- Zenderen
Tilman Schreurs

**Tilman Schreurs** is 'ne Remunjsen ex-wèthajer veur de VVD dae in 't nuuds is gekómme vanwaege 't corruptiesjandaal mit Jos van Rey en projèkóntwikkeleer Piet van Pol, wo hae ouch betróch bie zów zeen. Tilman Schreurs beklèd nag de positie van directeur van de Óntwikkelingsmaotsjappie Midde-Limburg (OML). 

In verbandj mit 't corruptiesjandaal weurt Schreurs verdach van ómkuiping.

## Brón
* L1-nuuds: ''Verdachte Tilman Schreurs blijft directeur OML''
Wolfrath

**Wolfrath** is e klei gehuch inne gemèndje Zitterd-Gelaen det same mitte Lömmerigerbós 'n buurt van die gemèndje vörmp. Wolfrath ligk t'n naorde van 'n industriegebied en besteitj oet slechs e paar häöf.
Kempehaof

**Kempenhaof** of **Kempehof** is 'n buurt van Zitterd inne gemèndje Zitterd-Gelaen. Kempehaof is óngerdeil vanne wiek Kemperkoul. 't Ligk t'n zuje van Broukzitterd en t'n naorde vanne Laarhof en Haagzitterdpark.
Hoogveldj

**Hoogveld(j)** is e gebied en allewiel 'n wiek van Zitterd inne Nederlandjs Limbörgse gemèndje Zitterd-Gelaen. Hoogveldj ligk ane splitsing van 't spaor (vanoet Zitterd gezeen) tössen 't spaor nao Zöstere (Ech - Remunj) en det nao Bor (langs Lömmerig). Ane wèstelike kantj wuuertj de wiek begrens dore N276. 

In Hoogveldj haet me vónjste vanne Brónstied, d'n Iezertied, de Romeinen enne Germane gevónje, worónger väöl urne.

De wiek is veurnamelik innen einentwintjigsten ieëf opgeboedj gewaoren en steitj den ouch vól mit nuujboewhoezer. De straoten in 't naorde zeen verneump gewaore nao aaj stamme die hie wóndje, die in 't midde nao Romeinse sjrievers en die in 't zuje nao bekèndje luuj.

## Externe link
* Site vanne buurtverein
Haagzittert-park

**Haagzittert-park** is 'n buurt van Zitterd inne gemèndje Zitterd-Gelaen. 't Is 'n óngerdeil vanne wiek Kemperkoul en vörmp de uters zuudoeastelik gelaenge beboewing van Zitterd, ligkendj taenge de Duutsje grens.
Rietmolen

**Rietmolen** (Nedersaksisch: *Reetmölle*) is e kirkdörp inne gemèndje Berkellandj oppe grens tösse de Geldersen Achterhook en Twente. Cultureel is de plaats verbónjen ane kattelieke gemèndjen in 't naorde (in Euveriessel), mit naam Haaksbergen, administratief is 't e deil van Gelderlandj. De plaats haet 953 inwoeaners (2011).

## Óntstaon
't Kórtbiegelaenge Neede koom róndj 't jaor 1600 es gevolg vanne óntwikkelingen innen Tachetigjäörige Krieg ónger sterk calvinistischen invlood. Nao de vereuvering vanne Hieërlikheid Borculo door Maurits van Oranje waas in Neede allein nag 't Nederduutsj-geriffermeerdj geluif toegestange.

Vólhajendje kattelieke verlete Neede in ieëste instansje veur verbórge misse, wie gezag wuuertj ónger anger ouch op 'n plaats geneump "'n Brook'n", ofwaal Brammelerbroek, e gehuch t'n naorde van 't hujig Rietmole, hieveur gezeen. Oetènjelik haet dit gelèdj toete vörming van 't hujig dörp Rietmolen.

## Cultureel laeve
't Dörp steitj veural bekèndj veure zómmerfieëster die jäörliks in 't twieëdje weekend van juli waere georganiseerdj. De plaatselike amatäörvoetbalverein is VV Rietmolen; de plaatselike amatäörmeziekverein hètj Amicitia. Rietmolen haet ouch 'n tennisverein, 'n volleybalverein (RIVO) en 'n badmintonverein (RIBA).

## Plaetje

File:Overzicht van de noordwestgevel - Rietmolen - 20422820 - RCE.jpg|Sint-Caeciliakirk.
File:Interieur, overzicht van het koor - Rietmolen - 20422712 - RCE.jpg|Kirkinterjäör.
File:Interieur, overzicht van het koor met de tegeltableau's - Rietmolen - 20422741 - RCE.jpg|Kirkinterjäör.
File:Overzicht van de westgevel pastorie - Rietmolen - 20422832 - RCE.jpg|Pastorie.
Kemperkoul

**Kemperkoul** of **Kemperkoel** is 'n wiek van Zitterd inne gemèndje Zitterd-Gelaen. De wiek ligk in 't oeaste vanne stad, richting de Duutsje grens en ligk t'n zuje van Broukzitterd. Kemperkoul besteitj oet drie versjillige buurte: Europapark, Laarhof, Kempenhaof en Haagzitterdpark.
't Lömmerigerveld

't **Lömmerigerveld** (Nederlandjs: *Limbrichterveld*) is 'n wiek van Zitterd inne gemèndje Zitterd-Gelaen inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. Dees woeanwiek is inne ieëste helf vannen twintjigsten ieëf óntstangen es 'n arbeiderswiek veure spaorwaegarbeiders van 't rangeerterrein in Zitterd en is oetgegreudj toet 'n modern stadswiek mit róndje 5.715 inwoeaners (2013).

## Ligking
't Lömmerigerveld is 'n woeanwiek gelaengen in 't wèste van Zitterd, grenzendj ane naordeliken en wèstelike stadsrandj. t'n Naorde vanne wiek bevindj zich 't netuurgebied de Lömmerigerbós. Wiejer wuuertj 't Lömmerigerveld in 't oeaste begrens dore spaorlien Mestreech - Venlo, die de grens vörmp mit 't Industrieterrein Naord, de wiek Euverhaoven en 't centrum. 't Is de ènsigste woeanwiek van Zitterd die t'n wèste van dees spaorlien ligk. Zujelik vanne wiek bevindj zich 't Kantoearepark en 't Hanjelscentrum Bergerwaeg en in 't wèste löp de provinciale waeg N276, dae de grens vörmp mit 't dörp Lömmerig. Midde dore wiek löp 'n geujerspaorlien die Zitterd mit 't havegebied van Bór verbindj.

## Gesjiechte
Toet inne ieëste helf vannen twintjigsten ieëf waas 't Lömmerigerveld 'n aop agrarisch gebied det Zitterd en Lömmerig vanein sjèdje en waas hie bao gein beboewing. De ieëste stadsoetbreijinge vónjen hie plaats róndj 't jaor 1900 es gevolg vannen aanlègk van e rangeerterrein in Zitterd. De spaorwaegarbeiders en masjeniste die hie wirkdje woorten in dit gebied gehoesves in nuuj arbeidersweuning. Veur 't greujendj aantaal aan arbeiders op te vange woort hie later, tösse 1921 en 1924, de "Sjpaorkóllenie" aangelag.

De veurnaamste oetbreijinge vónjen inne twieëdje helf vanne jaore 1960 enne ieëste helf vanne jaore 1970 plaats, mitte boew van twieë nuuj woeanbuurte en vieg hoeagboewflats. E deil vanne aaj Sjpaorkóllenie haet hieveur mótte wieke. Bie dees stadsoetbreijinge is de "Auveleberg", vermeujelik 'ne Romeinse graafhäöel, gans aafgegrave. Inne jaore 2000 verrees t'n naorde vanne geujerspaorlien de nuujboewwiek "Hoogveldj". Biejen aanlègk van dees wiek is e graafveld oeten iezertied óntdèk mit róndje 120 graver.

In december 2012 is me begós mitte sanering vanne aaj Sjpaorkóllenie, went de weuninge verkieërdje in 'n slechte staot. De karakteristieke veurgevele vanne weuninge zeen hiebie es industrieel irfgood gespaardj gebleve.
Sjpaorkóllenie

De **Sjpaorkóllenie** (Nederlandjs: *Spoorkolonie*) is 'n buurt van Zitterd inne gemèndje Zittert-Gelaen. De buurt vèltj óngere wiek 't Lömmerigerveld. De Sjpaorkóllenie is aangelag gewaore róndje ieëfwusseling vanne neugetieëndjen oppe twintjigsten ieëf wie in Zitterd e nuuj rangeerterrein woort aangelag. Veure arbeiders van dit terrein te hoesveste woort de Sjpaorkóllenie aangelag.
Dublin

**Dublin** (Iers: *Baile Átha Cliath*) is de houfstad van Ierlandj enne houfstad van 't graofsjap Dublin inne pervinsje Leinster. De stad ligk vriewaal halverwaeges ane oeaskus van 't eilandj ane Dublin Bay, 'n inham vanne Ierse Zieë, en wuuertj van oeas nao wès doorsni-jje dore reveer de Liffey. In 2011 talj de stad 527.612 inwoeaners.

Dublin is róndj 988 gestif dore Vikinge en is saer daen tied 'n metropool gewaore mit mieër es e miljoen inwoeaners in 't groeatsteielik gebied. De naam kump van *Dubh Linn*, det Aadiers is veur "zwarte pool" of "zwart water"; 'n verwiezing nao 'n nederzètting die volges sómmige euvereinkump mit 't hujig Dublin, aafkómstig vanne Grieksen astronoom Ptolemeus, róndj 't jaor 140. Hae haw 't euver 'n stad die d'r *Eblana* neumdje.

Trótsdet de naam Dublin zelf ouch oet 't Iers kump is d'n in 't Iers gebroekelike naam *Baile Átha Cliath*. *Baile* mèntj "stad"; *áth* (genitief: *átha*) is 'n "doorwaadbaar plaats" en *cliath* is e "vlechwirk van reet", womit me de reveerbaom bie 'n doorwaadbaar plaats verstevigdje. 't Ieëste deil vanne naam wuuertj döks eweggelaote, zodet me de stad *Áth Cliath* neump.

## Gebore Dublinners
* 1882 - James Joyce, Ingelstaolege sjriever
* 1906 - Samuel Beckett, Ingelstaolege en Franstaolege sjriever
Verslaving

'n **Verslaving** is 'n toestandj worin 'ne persoean fysiek en/of mentaal van 'n gewuuendje of stof aafhenkelik is, zoeadanig det t'r dees gewuuendje of stof neet of hieël lestig kan loslaote.

Verslaving aan drugs, 't rouke van toebak of gebroek van alcohol zeen veurbiljer van verslaving aan 'n stof.

'n Gokverslaving, verslaving aan chatte via internet, game, seks of workaholisme zeen veurbiljer van 'n verslaving aan gewuuendje.

'n Verslaving kan wiedgäöndje gevolgde veure verslaafdje höbbe. Die kan namelik emes zie laeve gaon bepaoling, wodoor dae financieel perblemen of perblemen inne relationele sfeer krieg (dink aan sjeijingen of 't verluus van vrunj en femielje).
Värmlands län

**Värmlands län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Dalarnas län, Örebro län en Västra Götalands län en ouch aan Noorwaeg. 

De houfstad is Karlstad. 't Oppervlak bedruueg 17.583 km²; 4,3% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Värmlands län volges de Statistiska Centralbyrån 272.773 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Värmlands län ligke de volgendje gemèndjes:
Västernorrlands län

**Västernorrlands län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Norrland. Ze grèns ane provinsjes Gävleborgs län, Jämtlands län en Västerbottens län en ane Botnische Golf. 

De houfstad is Härnösand. 't Oppervlak bedruueg 21.678 km²; 5,3% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Västernorrlands län volges de Statistiska Centralbyrån 243.736 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Västernorrlands län ligke de volgendje gemèndjes:
Västmanlands län

**Västmanlands län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Södermanlands län, Örebro län, Dalarnas län en Uppsala län. 

De houfstad is Västerås. 't Oppervlak bedruueg 6.302 km²; 1,2% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Västmanlands län volges de Statistiska Centralbyrån 261.391 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Västmanlands län ligke de volgendje gemèndjes:
Västra Götalands län

**Västra Götalands län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Värmlands län, Örebro län, Östergötlands län, Jönköpings län en Hallands län en aan Noorwaeg en 't Skagerrak. 

De houfstad is Göteborg. 't Oppervlak bedruueg 23.942 km²; 5,3% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Västra Götalands län volges de Statistiska Centralbyrån 1.528.445 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Västra Götalands län ligke de volgendje gemèndjes:
Östergötlands län

**Östergötlands län** is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Kalmar län, Jönköpings län, Västra Götalands län, Örebro län en Södermanlands län. 

De houfstad is Linköping. 't Oppervlak bedruueg 10.562 km²; 2,6% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Östergötlands län volges de Statistiska Centralbyrån 416.303 inwoeaners.

## Gemèndjes
In Östergötlands län ligke de volgendje gemèndjes:
Bevölking

Ónger **bevölking** waeren alle inwoeaners van e bepaoldj landj, gebied of staot geraekendj. De bevölking wuuertj ouch waal *populatie* of *inwoeaners* geneump. Meistes wuuertj 't waord gebroek in kómbinaasje mit 't inwoeanertaal veur 't aantaal inwoeaners aan te gaeve.

De bevölkingsdichheid guuef aan wieväöl luuj of organisme 'n oppervlakdje-einheid bewoeane.

Bevölking en bevölkingsdichheid van e gebied zeen statische infermaasje die op väöl plaatsen is trögk te vinje, beveurbeildj in 'nen atlas. Veur 't gebroek kan dees infermaasje es ciefers zeen opgesplits nao bevölkingsgruup, laeftied of geslech. In det geval wuuertj gespraoken euver bevölkingssamestèlling.

E gebied mit betrèkkelik weinig bevölking hètj dónbevölk en mit väöl bevölking dich- of toebevölk. Mongolië is e dónbevölk landj; Nederlandj e toe. Binne Nederlandj is de Randjstad toebevölk en 't naorde (Frieslandj, Greuningen en Drenthe) dónt.

## Zuuch ouch
* Populatie (biologie)
Eslandj-Zweeds

**Eslandj-Zweeds** is 'n Oeaszweeds dialek det in Eslandj dore Eslandj-Zwede wuuertj of waerdje gekaldj.

## Verdeiling

De Esland-Zweedse dialekte wieke neet allein hendeg aof vaan 't Zweeds oet zoewel Zwede es Finland, de dialekte zien oonderein ouch hendeg versjèllend. Me kin de tóngvel verdeile in veer hoofgróppe:

# De dialekte vaan Vormsi (Ormsö), Noarootsi poolsaar (Nuckö), Hiiumaa (Dagö), Riguldi (Rickul), Sutlepa (Sutlep) en Osmussaar (Odensholm);
# De dialekte vaan Pakri saared (Rågöarna), Vihterpalu (Vippal) en Kurkse (Korkis);
# 't Dialek vaan Naissaar (Nargö)
# 't Dialek vaan Ruhnu (Runö)

Ouch in Haapsalu (Hapsal), Tallinn (Reval) en Paldiski (Rågervik) gaof 't vaanajds Zweedse gemeinsjappe, meh die spraoke (entans in d'n tied tot veer kinne naogoon) min of mie Standaardzweeds.

Vaan de *Dagömål* ('t plat vaan Hiiumaa dus) stamp ouch 't Gammalsvenska aof, e Zweeds dialek wat nog door e hemfelke aw lui in 't Oekraïens Starosjvedske (Gammalsvenskby) weurt gesproke.

## Veurbild
Nuckömål
:*Stick tälknin i stolpan o hälvtor stolpan topa kalkan, säte Halmen o Hälma färe kalkan o ker te Nuckö toka.*

Standerdzweeds
:*Stick täljkniven i stolpen och vält stolpen på kälken, sätt Hjälmen och Hjälma för kälken och kör till Nuckö.*

Limbörgs
:*Zèt 't kapmets in de paol en rol de paol de slee op, zèt Hjälmen en Hjälma veur de slee en vaar nao Noarootsi poolsaar.*
Hogenberg

**Hogenberg** (Nederlandjs: **Hoogenberg**) is e (veurmaolig) gehuch van Bor bie Werment en Berg ane Maas inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch is gooddeils óntvouk geraak dore jaore haet, mer 't steitj nag vermeldj inne atlas van 1868. De kern van 't aad gehuch haet plaatsgemaak veur 't Julianakanaal.
Staaj

**Staaj** of **Opstaaj** (Nederlandjs: **Opstaai**) is e gehuch van Beech inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch vörmp 't deil van Beech t'n naorde vanne Kingbaek.

## Straote
De volgendje straote vallen ónger Staaj:
* Diek
* Door d'n Dreesj
* Jac Cramerstraot
* Maaskoel
* Merker-Eyckstraot
* Mik
* Op d'n Bramert
* Róndjstaaj
* Staaj
* Steinwaeg
* Veldwaeg
Veurt

**Veurt** is e veurmaolig gehuch det tösse Zöstere en Hei loog. Allewiel herinjertj allein de sjtraotnaam "Feurthsjtraot" nag ane aaj plaats. Bie de oetbreijing van Zöstere is de oarsjprunkelike beboewing van 't gehuch aevel waal bewaardj gebleve.
Masita

**Masita (Sportswear)** is e bedrief det sportkleier maak. 't Bedrief woort in 1933 opgerich dore femielje Maas oet Zitterd. Oearsjprunkelik richdje ze zich mit naam oppe hanjel in en verwirking van laere perdukte. Vanaaf de jaore sestig specialiseerdje 't bedrief zich in teamsportkleier. Boete Nederlandj haet Masita ouch eige óngernumminge gevestig op 't Belsj, in Luuksembörg en in Duutsjlandj. Wiejer exportere ze ouch nao 't Vereinig Keuninkriek, Frankriek, Oeasteriek, Zwitserlandj, Ierlandj, Scandinavië, Hongarieje, Kroatië, Australië, Japan en Afrika.

In dieëtsember 2014 koom 't bedrief in 't nuuds ómdet 't in zwaor waer zów verkieëre. Salarisse zówwe neet mieë waeren oetbetaaldj.

Vanaaf mieërt 2015 is 't bedrief euvergenómme gewaore door d'n ajen eigenieër en ziene partner. 

## Rifferensie


## Externe link
* De website van Masita.
Berde

**Berde** (Duutsj: *Birgden*) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 3.000 inwoeaners. 't Ligk tösse Put, Kritsraoj, Waldenrath, Gillrath, Sjta, Hatterath en Sjeerwallere in. Biezunjer aan Berde is det 't e brinkdörp is; centraal in 't dörp ligke twieë graasveljer: de Groeate Plei enne Kleine Plei; dae litste is allewiel aevel e perkske gewaore. In 't zuje van 't dörp ligk de grótste nuujboewwiek vanne gemèndje Gangelt.

Berde vörmdje langen tied 'n eige gemèndje, meh dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.

## Straote
Oppe Berde ligke versjillige straote. De wichtigste zeen die, die zich kruutsen en wotösse de twieë *pleie* ligke: Kreuzstraße - Gaterstraße/Bahnhofstraße (mit daotösse de Kleine Plei); Bahnhofstraße - Starzend/Großer Pley (mit daotösse de Groeate Plei). Wiejer guuef 't nag de Geilenkircher Straße enne Waldenrather Straße die veur lokaal verkieër beneumeswaerdig zeen. De Starzend veurtj nao Sjeerwallere en wiejer door nao Langbrook.

## Kaart

File:Birgden Freemaps.jpg|'n Euverzichskaart van 't dörp.


## Trivia
* Me sprèk van *op d'r Berde*, neet van *in Berde*.

## Zuuch ouch
* Plaetje vanne Groeate Plei (''Großer Pley'') oppe Duutsje Wikipedia.
Graasbrook

**Graasbrook** of **Graasbrouk** (Nederlandjs: **Grasbroek**) is e gehuch van Lömmerig bie Bor inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch ligk kórter bie Bor es bie Lömmerig en ligk t'n oeaste vanne A2.

## Straote
De volgendje straote vallen ónger Graasbrook:
* Bornerwaeg
* Sjteinakkerwaeg
* Twintjig Boenderswaeg
* Waeg nao Graasbrook
* Zitterderwaeg

## Zuuch ouch
* Grasbrook
Zelfkantjs

't **Zelfkantjs** is 'nen euverkoepelendje naam vanne Limbörgse dialekte vanne versjillige plaatse die oppe Zelfkantj ligke, wie Zaofele, Höngen en Töddere. Kinmerkendj veur dees dialekten is det ze mitdoon ane diftongering van 't Zitterds; in Zösterzeel duit me det neet, en in 'n ing zin zów me dit dialek dus neet es Zelfkantjs kinne bestempele. Kinmèrke woraan alle dialekte vanne Zelfkantj, en dus ouch 't Zösterzeels, mitdoon, zeen: gebroek van "flesj" inplaats "fles", "sjtad" inplaats "stad", mouillering, tonaliteit, t-deletie en behaad vanne zaachte g (wiejer richting Erkelens en Geilkirke klink dees al es 'n Ripuarische "j"). Hiedoor geldj 't Zelfkantjs dus es e tupisch Oeas-Limbörgs dialek.

Juus wie inne Maaskentj is de rollendje r hie baeter behajen es in aangrenzendje plaatsen in Nederlandjs Limbörg.

Me spèltj 't Zelfkantjs meistes in 'n eige spèlling die aafwiek vanne Veldeke-spèlling en mieë richting 't Duutsj steitj.

Kinmèrke: *i<u>ch</u> - ma<u>k</u>e - doe - b<u>ou</u>m - hó<u>ndj</u> - <u>sjl</u>ank - <u>sj</u>aop - rech<u>&nbsp;</u>*.
Zösters

't **Zösters** is 't Limbörgs dialek, specifieker Oas-Limbörgs dialek, det wurt gesjpraoke in 't sjtedje Zöstere. 't Zösters lik kwa kinmèrke tösse 't Echters en 't Zittesj in. 't Veurnaamste versjil mit 't Echters is det me in Zöstere wäörd wie "staon" en "slaope" mit 'n "j" d'rtösse realiseert, dus es "sjtaon" en "sjlaope"; det duit me op 't Echters neet. 

Van 't Zittesj wiek 't Zösters aaf op ein punt: me duit neet mit aan de diftongering (me zaet dus "beer", en neet "beier"). 

Kinmèrke: *i<u>ch</u> - ma<u>k</u>e - doe - b<u>ou</u>m - hó<u>ndj</u> - <u>sjl</u>ank - <u>sj</u>aop - rech<u>&nbsp;</u>*.

## Gezèkdes
* "det is veur de vot geklatsj"
* "det doert mer eine ame langk" 
* "det is ein richtige sjleerbaan".
Silicium

**Silicium** is e sjemisch element mit 't symbool **Si** en 't atoeamnómmer 14. 't Is dónkergries metalloied.

## Toepassinge
Silicium wuuertj in väöl takke vanne industrie gebroek. Siliciumdioxied wuuertj inne vorm van zandj of klei gebroek veure perduktie van väöl boewmatterjale. Anger perdukte wo-in väölvöljig gebroek wuuertj gemaak van silicium zeen:
* computerchips: de componente van 'ne chip waere gefabriceerdj op e plekske silicium;
* ceramiek: siliciumdioxied is de gróndjstof veur väöl ceramische matterjale;
* staol: silicium wuuertj döks gebroek es toeveuging aan staol;
* glaas: inne vorm van SiO2 is silicium de basisgróndjstof van glaas;
* halfgeleier: in hieël zuver vorm wuuertj silicium same mit arseen, boor, gallium en fosfor gebroek veure perduktie van halfgeleiers;
* laser: silicium kan waere gebroek veure perduktie van lasers mit 'n golflingdje van 456 nm;
* zónpanele: de fotolektrikeigesjappe van silicium maken 'm gesjik veur fotocelle;
* röntgendiffractie: preparaathajers inne vorm van silicium-monokristalle.
Daonaeve zeen nag väöl anger toepassingen inne industrie.

Ouch kump siliciumdioxied veur in aete (in kaore, wie haver) en wuuertj 't gebroek es antiklóntjermiddel, es klaoringsmiddel bie wien en beer en óntsjoemingsmiddel. Op etikètte wuuertj 't aangegaeven es additief E551, of waere benaminge wie kezelzoer, kwarts of silicia gehantjeerdj.
Radium

**Radium** is e sjemisch element mit 't symbool **Ra** en 't atoeamnómmer 88. 't Is e wit- toet zilverkluuerig aerdalkalimetaal.

Alle bekèndje isotope van Radium zeen radioaktief; 't is 'n aafvalperduk van uranium.

## Toepassinge
Toet halverwaeges innen twintjigsten ieëf woort radium väöl gebroek in leechgaevendje varf veur ónger anger wiezers van oeren en klokke. Saer daoveur kreftiger en veiliger alternatieve veur bekèndj zeen gewaore, wuuertj radium ummertoe dökker vervange door kobalt-60 en cesium-137. Toepassinge woveur radium nag ummer wuuertj gebroek zeen:
* neutronebrón bie hoeag innerzjetische netuurkóndige experimente;
* radiumchloried veur medische doelènj veur 't aedelgaas radon te producere, det wuuertj gebroek bie kankeróngerzeuk.
Calcium

**Calcium** is e sjemisch element mit 't symbool **Ca** en 't atoeamnómmer 20. 't Is e zilverwiet aerdalkalimetaal.

## Toepassinge
Calciumverbinjinge vörme de basis van knäök en tenj; daoveur is 't veur väöl organisme wichtig óm dao zat van binne te kriege. Te väöl calcium binnekriege kan bie jóng dere leie toet Wobbler.

Toepassinge van calcium inne industrie zeen:
* es reductor bie extractie van anger metale wie uranium, zirkonium en thorium;
* inne vorm van calciumoxied is 't de gróndjstof van väöl boewmatterjale wie cement;
* de-oxidator veur alderlei legeringe.
Daonaeve wuuertj calcium es metaal ouch waal in legeringe gebroek, veural in kómbinaasje mit alleminium, beryl, kaoper, loead en magnesium.

## Zuuch ouch
* Kalk
Kalk

**Kalk** is e waord det gebroek wuuertj veur 'n aantal aan alkalische zate van calcium, wie calciumoxied, calciumhydroxied, calciumcarbonaat en calciumwaterstofcarbonaat.
Kalk is een aanduiding voor een aantal alkalische zouten van calcium, zoals calciumoxide (ook wel ongebluste kalk), calciumhydroxide (gebluste kalk) en calciumcarbonaat en calciumwaterstofcarbonaat.

Waat me kalk neump in "hel" kraanwater is opgelos calciumwaterstofcarbonaat en magnesiumzate. Wuuertj 't water gekaok, den nump de oplosbaarheid aaf en sleitj 't calciumcarbonaat naer of zètj 't zich aaf ane wenj. In 't litste geval zuutj me dit bieje heite deiler van e kille of de verwurmingseilemente van 'ne waterkaoker. Dees vorm van calciumcarbonaat wuuertj kalkaanslaag of killestein geneump.

Kalk wuuertj ouch innen haof gebroek. Trótsdet 't koem es plantjevoor wuuertj gebroek is 't ónmisbaar, ómdet 't zoer (wie oxaalzoer) neutraliseertj. Daomit wuuertj plantjvergiftiging veurkómme. Wiejer is 't nuuedzakelik veure vörming van humus: 't baetertj de structuur vanne baom enne opnaam van voorstoffen en wiejer bevordertj 't de stikstofbinjing die van bacterieje kump.

Ouch kalkstein is veurnamelik gevörmp oet calciumcarbonaat.
Kluuer

**Kluuer** is 'n eigesjap van leech die wuuertj bepaoldje dore versjillige golflingdjes woroet de leech is samegestèldj. Luuj numme leech waor wen lektromagnetische straoling mit 'n golflingdje tösse 750 en 400 nanomaeter 't oug bereik. De samestèlling van golflingdjes wuuertj 't spectrum geneump.

Hie mót waal waere opgemirk det gein veure handj ligkendje rillaasje is tösse de baovegeneumdje netuurkóndige diffenisie van kluuer enne actueel kluuerervaring, wie dees zich ane miens veurduit.

De kluuer van 'n oppervlakdje wuuertj bepaoldj door 't deil van 't leech det door die oppervlakdje wuuertj waerketsj.

Versjillige kluuere vanne raengerbaog zeen: roead, oranje, gael, gruuen, (mint), blaw, (indigo), paars. Anger väöl-veurkómmendje kluuername zeen raos, broen, wiet, gries en zwart. Gradaties binne kluuere waere döks aangegaeve mit e koppelteike (wie "gael-gruuen"), 'n adjektief (wie "gruuensig gael") of e veurveugsel (wie "dónkergries" en "leechblaw").

## Zuuch ouch
* Lies van HTML-kluuere