Waopes vaan Nederlands Limbörg

De provincie **[[Nederlands Limburg|Nederlands Limbörg]]** dreug, wie alle Nederlandse provincies, e **[[heraldiek|waope]]**. 'tzelfde gelt veur de gemeintes en watersjappe, zoewie veur de mieste veurmaolege gemeintes en watersjappe. Ouch zien sommege (bestaonde en veurmaolege) gemeintes vaan waope veranderd, dèks mèt 'n herindeiling es rei. Waopes vaan opgelufde gemeintes weure allewijl nog dèks geveurd es oonofficieel dörpswaopes.

### Types vaan Limbörgse waopes
Nederlands-Limbörgse waopes versjèlle in väöl gevalle vaan waopes oet de res vaan 't land. Gemeintes in Holland en Zieland waore miestens rechsopvolgers vaan aw ambachshierlekhede, die begin negentienden iew al e waope hadde (soms sinds iewe). In Limbörg hadde e paar stei wel hiel aw waopes (en continueerde die ouch, zuug beveurbeeld Mestreech en Zittert), meh de plattelandsgemeintes in dees provincie kaome voort oet sjepebenk, neet oet hierlekhede, en die benk droge gemeinelek allein e zegel. Väöl plattelandsgemeintes in Limbörg bleve daorum laank zoonder waope; versjèllende höbbe 't pas in d'n twintegsten iew aongevraog. Zelfs 'n stad wie Wieërt had tot 1918 gei waope. Versjèllende gemeintes zien ouch opgeluf zoonder oets e waope te höbbe gedrage; zuug oonder.

Es me oetindelek toch e waope aonvroog, leet me ziech dèks inspirere door 't aajd zegel vaan de sjepebaank. Dat zegel vertuinde dèks e kèrkelek symbool: 'nen heilege. Dèks, meh neet ummer, woort deen heilege daan gecombineerd mèt 't sjèld vaan de vreugere hier euver 't dörp. Dees oplossing waor bezunder populair in Zuid-Limbörg, meh kump ouch in 't midde en noorde vaan de provincie wel veur (zuug beveurbeeld 't waope vaan Mook en Middelar). Soms trejt d'n heilege allein es sjèldhawwer op. Populairsten heilege is zeker Sint-Maarten, dee same mèt de bedeleer trökkump in de waopes vaan Groêselt, Hare, Houtem Ittere, Lin, Stein en Tegele.

De keus veur 'ne vreugeren hier heet neet euveral veur unieke waopes gezörg. In väöl dörper waor dezelfden hier aon de mach, zoetot 't waope vaan ein femilie of ei voorstedóm talloes kiere kin trökkoume. Zoe drage versjèllende Midde-Limbörgse waopes de drei heures vaan 't graofsjap Häör, en kump in Zuid-Limbörg 't slangekopkruus vaan de femilie Van Awstroa väöl veur, gemeinelek in combinatie mèt de drei keuk vaan Groêselt.

E paar Limbörgse waopes drage riekskleure: e veld vaan lazuur (*blauw*) mèt 'n figuur vaan goud, de kleure vaan 't waope vaan de Nederlen dus. Die kleure kraog me touwbedeild es me 'n neet-ingekleurde teikening zoonder bijgoonde besjrieving inlieverde. Dat waor dèks 't geval bij waopes die vaan zegele waore aofgeleid (zegele kinne jummers gein kleure höbbe).

### Provinciewaope


In tegestèlling tot Belsj Limbörg veurt de Nederlandse provincie Limbörg e samegestèld waope, wat de zier complexe politieke historie vaan de provincie deils weergief. 't Waope, wat op 17 december 1886 bij Keuninklek Besluut woort verliend, liet ziech zoe umsjrieve:

:Geverendeild: I. In zèlver (*wit*) 'nen dobbelstartege liew vaan keel (*roed*), geklaajd vaan goud en gekroend vaan 'tzelfde; II. In goud 'nen oongekroende liew vaan sabel (*zwart*), getongk en geklaajd vaan keel; III. In goud drei heures vaan keel, gezat 2 en 1, veurzeen vaan ban vaan zèlver; IV. In lazuur 'nen dobbelstartege liew vaan goud, gekroend vaan 'tzelfde en getongk vaan keel; euver alles heer e hartsjèld vaan zèlver mèt 'nen dobbelstartege liew vaan keel, geklaajd vaan goud en getongk vaan 'tzelfde. 't Sjèld gedèk mèt 'n hertogskroen.

De vief sjèlder stoon veur respectievelek veur 't Land van Valkeberg (wat groete bezittinge in 't Heuvelland had), 't hertogdom Gulik (Bor en umgeving, zoewie gebeed in de huiege Parkstad), 't graofsjap Häör (oetgebreide stökker vaan Midde-Limbörg), Gelder (Noord- en Midde-Limbörg) en 't Hertogdom Limbörg. Dat lèste hertogdom besloog oonder 't ancien régime mer e klei stökske in 't uterste zuie vaan 't huieg Limbörg, meh allein al umtot de provincie denao verneump is, en de keuning d'n titel (groet)hertog vaan Limbörg claimde en op de provincie touwpasde, besloot me dit waope op te numme. De provincie Limbörg in de Vereinegde Nederlen deeg 't mèt allein 't aajd hertogelek waope, zjus wie de Belzje provincie nao de splitsing in 1839. 't Nederlands deil, wat tot 1866 bij d'n Duitse Boond hoort, heel 't aonvenkelek ouch. Wie 't gebeed evels oet de Boond góng en mier 'n gewoen provincie vaan Nederland woort, oontstoont de zöch nao 'n eige waope, wat tot slot in 1886 woort gehonoreerd.

Tot de waopes vaan Valkeberg en 't Hertogdom geliek zien, is min of mie touwvalleg: 't land vaan Valkeberg, officieel gein deil vaan 't Hertogdom, woort door 'n tak vaan de femilie Vaan Limbörg geregeerd.

### Gemeintewaopes

Plaetje:Coat of arms of Beek, Limburg.svg|Baek
Plaetje:Beekdaelen_wapen.svg|Baekdale
Plaetje:Bergen L-wapen.svg|Baerge
Plaetje:Beesel wapen.svg|Bezel
Plaetje:Brunssum wapen.svg|Broensem
Plaetje:Coat of arms of Echt Susteren.svg|Ech-Zöstere
Plaetje:Eijsden-Margraten wapen.svg|Èèsjde-Mergraote
Plaetje:Coat of arms of Gennep.svg|Gennep
Plaetje:Gulpen-Wittem wapen.svg|Gulpe-Wittem
Plaetje:Horst aan de Maas wapen.svg|Haors aan de Maas
Plaetje:Heerlen wapen.svg|Heële
Plaetje:Kerkrade wapen.svg|Kirchroa
Plaetje:Landgraaf wapen.svg|Lankgraaf
Plaetje:Leudal wapen.svg|Leudaal
Plaetje:Coat of arms of Maasgouw.svg|De Maasgoew
Plaetje:Coat of arms of Meerssen.svg|Meersje
Plaetje:Maastricht wapen.svg|Mestreech
|Mook en Middelar
Plaetje:Nederweert wapen.svg|Ni-jwieërt
Plaetje:Peel en Maas wapen.svg|Pieël en Maas
Plaetje:Coat of arms of Roermond.svg|Remunj
Plaetje:Roerdalen wapen.svg|Roerdale
Plaetje:Stein wapen.svg|Stein
Plaetje:Valkenburg aan de Geul wapen.svg|Valkeberg aan de Geul
Plaetje:Coat of arms of Venlo.svg|Venlo
Plaetje:Venray wapen.svg|Venroj
Plaetje:Voerendaal wapen.svg|Voelender
Plaetje:Vaals wapen.svg|Vols
Plaetje:Coat of arms of Weert.svg|Wieërt
Plaetje:Inofficial coat of arms of Sittard-Geleen.svg|Zittert-Gelaen
Plaetje:Simpelveld wapen.svg|Zumpelveld


### Vreuger gemeintewaopes
De waopesjèlder die me hei-oonder zuut, zien veur 't groetste deil vaan opgelufde gemeintes.


Plaetje:Oud Vroenhoven wapen.svg|Aajd-Vroenhove
Plaetje:Elsloo wapen.svg|Aelse
Plaetje:Ambt Montfort wapen.svg|Amb Mofert
Plaetje:Amby wapen.svg|Amie
Plaetje:Arcen en Velden 1889 wapen.svg|Árse en Velde (1889)
Plaetje:Arcen en velden wapen.svg|Árse en Velde (1977)
Plaetje:Amstenrade wapen.svg|Awstroa
Plaetje:Beek (Limburg) wapen 1853.svg|Baek (1853)
Plaetje:Baexem wapen.svg|Baoksem
Plaetje:Beeg-Grevenbicht wapen.svg|Beeg
Plaetje:Belfeld wapen.svg|Belvend (klein)
Plaetje:Belfeld wapen groot.svg|Belvend (groet)
Plaetje:Bingelrade wapen.svg|Bèngelder
Plaetje:Sint Odiliënberg wapen.svg|Berg ane Roer
Plaetje:Berg en Terblijt wapen.svg|Berg en Terbliet
Plaetje:Beegden wapen.svg|Bieëgdje
Plaetje:Bemelen wapen.svg|Bieëmele
Plaetje:Bocholtz wapen.svg|Bóches
Plaetje:Buggenum wapen.svg|Bögkeme
Plaetje:Born wapen.svg|Bor
Plaetje:Maasbracht wapen 1889.svg|Brach (1889)
Plaetje:Maasbracht wapen 1992.svg|Brach (1992)
Plaetje:Wapen van Maasbree.svg|Bree
Plaetje:Broekhuizen wapen.svg|Brokeze
Plaetje:Broeksittard wapen.svg|Broukzittert
Plaetje:Bunde wapen.svg|Bung
Plaetje:Echt gemeentewapen.svg|Ech
Plaetje:Eijsden wapen 1890.svg|Èèsjde (1890)
Plaetje:Eijsden wapen.svg|Èèsjde (1983)
Plaetje:Eygelshoven wapen.svg|Egelze
Plaetje:Geulle wapen.svg|Gäöl
Plaetje:Hoensbroek wapen.svg|Gebrook
Plaetje:Geleen wapen 1889.svg|Gelaen
Plaetje:Gennep 1896 wapen.svg|Gennep (1896)
Plaetje:Grathem wapen.svg|Gratem
Plaetje:Grubbenvorst wapen.svg|Grevors
Plaetje:Gronsveld wapen 1882.svg|Groêselt
Plaetje:Gulpen wapen 1889.svg|Gulpe (1889)
|Gulpe (1982)
Plaetje:Borgharen wapen.svg|Haare
Plaetje:Heel wapen 1991.svg|Hael
Plaetje:Heel en Panheel wapen.svg|Hael en Panhael
Plaetje:Haelen 1867 wapen.svg|Hale (1867)
Plaetje:Haelen 1950 wapen.svg|Hale (1950)
Plaetje:Haelen wapen.svg|Hale (1991)
Plaetje:Horn wapen.svg|Häör
Plaetje:Horst wapen.svg|Haors
Plaetje:Heerlen wapen 1867.svg|Heële (1867)
Plaetje:Heerlen wapen 1964.svg|Heële (1964)
Plaetje:Heythuysen wapen 1819.svg|Heitse (1819)
Plaetje:Heythuysen wapen 1992.svg|Heitse (1992)
Plaetje:Helden wapen.svg|Helje
Plaetje:Herten wapen.svg|Herte
Plaetje:Heer wapen.svg|Hier
Plaetje:Hulsberg wapen.svg|Hölsberg
Plaetje:Houthem wapen.svg|Houtem
Plaetje:Hunsel wapen.svg|Hunsel
Plaetje:Neeritter wapen.svg|Itter
Plaetje:Itteren wapen.svg|Ittere
Plaetje:Jabeek wapen.svg|Jaobik
Plaetje:Cadier wapen.svg|Keer (1819)
Plaetje:Cadier en Keer wapen.svg|Keer (1964)
Plaetje:Kessel (Limburg) wapen.svg|Kessel
Plaetje:Klimmen wapen.svg|Klumme
Plaetje:Linne wapen.svg|Lin
Plaetje:Limbricht wapen.svg|Lömmerich
Plaetje:Meijel wapen.svg|Mael
Plaetje:Mheer wapen.svg|Maer
Plaetje:Meerssen wapen 1874.svg|Meersje (1874)
Plaetje:Melick en herkenbosch wapen.svg|Melik en Hèrkebósj
Plaetje:Margraten wapen.svg|Mergraote
Plaetje:Merkelbeek wapen.svg|Merkelbek
Plaetje:Meerlo wapen.svg|Mieëldere
Plaetje:Meerlo-Wanssum wapen.svg|Mieëldere-Wânsem
Plaetje:Montfort wapen.svg|Mofert
Plaetje:Munstergeleen wapen.svg|Munstergelaen
Plaetje:Neer wapen.svg|Naer
Plaetje:Maasniel wapen.svg|Neel
Plaetje:Noorbeek wapen.svg|Norbik
Plaetje:Nieuwenhagen wapen.svg|Nuienhage
Plaetje:Nieuwstadt wapen.svg|De Nuujsjtad
Plaetje:Nuth wapen 1938.svg|Nut (1938)
Plaetje:Coat of arms of Nuth.svg|Nut (1982)
Plaetje:Ohé en Laak wapen.svg|G'n Oea en De Laak
Plaetje:Oirsbeek wapen.svg|Oeësjbik
Plaetje:Obbicht en Papenhoven wapen.svg|Opbeech en Papenhaove
Plaetje:Coat of arms of Onderbanken.svg|De Óngerbenk
Plaetje:Ottersum wapen.svg|Otersóm
Plaetje:Oud Valkenburg wapen.svg|Oud-Valkeberg
Plaetje:Posterholt wapen.svg|Postert
Plaetje:Roggel wapen.svg|Rogkel
|Rogkel en Naer
Plaetje:Stramproy wapen.svg|Rooj
Plaetje:Roosteren wapen.svg|Roostere
Plaetje:Sint Geertruid wapen.svg|Se-Gietere
Plaetje:Sint Pieter wapen.svg|Sint Pieter
Plaetje:Schaesberg wapen.svg|D'r Sjeet
Plaetje:Schinnen 1897 wapen.svg|Sjènne (1897)
Plaetje:Schinnen wapen.svg|Sjènne (1982)
Plaetje:Schinveld wapen.svg|Sjilvend
Plaetje:Slenaken wapen.svg|Sjlennich
Plaetje:Schimmert wapen.svg|Sjömmert
Plaetje:Spaubeek wapen.svg|Sjpawbik
Plaetje:Stevensweert wapen.svg|Staeveswaert
Plaetje:Coat of arms of Tegelen.svg|Tegele
Plaetje:Thorn gemeentewapen.svg|Toear
Plaetje:Ubach over Worms wapen.svg|Ubach uever Worms
Plaetje:Ulestraten wapen.svg|Ulesjtraote
Plaetje:Valkenburg Limburg wapen.svg|Valkeberg
Plaetje:Vlodrop gemeentewapen.svg|Vlorp
Plaetje:Voerendaal 1896 wapen.svg|Voelender (1896)
Plaetje:Wanssum wapen.svg|Wânsem
Plaetje:Urmond wapen.svg|Werment
Plaetje:Wessem wapen.svg|Wèssem
Plaetje:Weert wapen 1918.svg|Wieërt (1918)
Plaetje:Wijlre wapen.svg|Wielder
Plaetje:Wijnandsrade wapen.svg|Wienesrao
Plaetje:Wittem wapen 1897.svg|Wittem (1897)
Plaetje:Wittem wapen 1983.svg|Wittem (1983)
Plaetje:Sevenum wapen.svg|Zaerem
Plaetje:Sittard 1819 wapen.svg|Zittert (1819)
Plaetje:Sittard wapen.svg|Zittert (1982)
Plaetje:Swalmen wapen.svg|Zjwame
Plaetje:Susteren 1820 wapen.svg|Zöstere (1820)
Plaetje:Susteren wapen 1984.svg|Zöstere (1984)
Plaetje:Simpelveld wapen 1907.svg|Zumpelveld (1907)


Opmerkinge:
* De gemeinte Nut woort in 1819 bevesteg in 't heraldisch gebruuk vaan Sint-Bavo in waperösting, meh zoonder sjèld. Dit waor dus gein ech waope; de veurstèlling woort evels soms wel oonofficieel es waope (mèt e sjèld drum heer) geveurd.
* De volgende veurmaolege gemeintes höbbe noets 'n eige waope gedrage: Breusj, Ittervoort, Misj, Nunem, Oêsj, Pol en Panhael, Riekelt, Rimburg, Sjin, Sjtröch en Vaosje. Ouch aon Valkeberg-Houtem is formeel noets e waope touwgekind; dees gemeinte heet evels ummer 't aajd waope vaan Valkeberg gebruuk.

### Rifferenties