open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nui Ingeland (Vereinegde Staote vaan Amerika)

**Nui Ingeland** of **Nui-Ingeland** (Ingels: *New England*) is 'n benaoming veur 'n gróp Amerikaanse staote aon de ooskös, naomelek:
* Connecticut 
* Maine
* Massachusetts
* New Hampshire
* Rhode Island
* Vermont

New Jersey weurt dèks, oonterech, door veural lui oet Europa mèt gerekend bij Nui Ingeland.

## Historie
De term vaan de regio geit truk nao 1616. Toen veel dit gebeed oonder 't riek vaan Ingeland. Boston waor de hoofplaots vaan de regio. In deen tied waor Nui Ingeland 'n officieel regio, neet zoe es noe.

## Beteikenis
Nui Ingeland heet allewijl zien officieel beteikenis verlore, mer de term weurt nog altied dèks gebruuk. Zoe zeet me in de VS "Iech gaon nao Californië", es me nao Californië geit. Mer es me nao Connecticut moot, of Massachusetts zègk me miestal "Iech gaon nao Nui Ingeland". Aongezeen 't e groet land is, en väöl plaotse wied vaanein ligke moot dat wel, en is 't gein geweente um "klein" te dinke. De staote die oonder Nui Ingeland valle zien erg klein, vergeleke mèt de mieste staote in de VS. Daorum leef de term Nui Ingeland nog altied voort bij de lui.

Cultureel gezeen heet Nui Ingeland ouch 'n uniek accent. Dit accent kump mie daan 't algemein Amerikaans-Ingels in de buurt vaan 't Brits Ingels. Veural in Boston is dit nog huurbaar. Dit accent weurt evels neet *Nui Ingels* geneump, mer *Nui Ingelands* (Ingels: *New Englands*).
Signal de Botrange

D'r **Signal de Botrange** in 't Hoeëg Ven is mèt 694 meter baove TAW 't hoeëgste peunt va Belsj.

In 1804 boewde 'ne Fraanse kolonel 'ne örsjte hote taoën vör cartografische ópmaetinge. In 1899 waoërt dizze dör de Duutsjers vervange dör 'n hote taoën van 30 m hoeëg öm de grens mèt Belsj te bewake. D'r taoën verdween in 1925 öm in 1934 plaatsj te make vör 't geboew van allewiel.

Botrange in de gemèngde Waimes waoërt nao d'r Örsjte Waeltkreeg Belsj gebied es deel van de Ostkantons. 

Vlakbie liekt 't Natuurparkcentrum Botrange.

## Referentie
Lordi

**Lordi** is 'ne metalband oet Helsinki, Finland.

## Lede

* Mr. Lordi
* Hella
* Hiisi
* Amen
* Mana

## Discografie

### Albums
* Napalm Market (1993)
* Bend Over and Pray The Lord (1997)
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez for Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)
Ventura County

**Ventura** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is San Buenaventura. Ventura is Spaons veur *fortuin*.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan  5719 km² (2208 mijl²) boevaan 4779 km² (1845 mijl²) land is en 940 km² (363 mijl²) of 16.43% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Santa Barbara County - weste
* Kern County - noorde
* Los Angeles County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 158/km² (408/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 753.197 dat bestoont oet:
* 54,30% blaank
* 5,30% zwart
* 1,60% inheimse Amerikane
* 8,05% Aziate
* 0,13% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 25,90% aandere
* 4,73% twie of mie rasse
* 43,99% Spaons of Latino

't Gaof  243.234 gezinne en 182.911 families in **Ventura**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,94.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* San Buenaventura 
* Thousand Oaks

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Parkour

**Parkour** (ouch **Le Parkour** of **PK** of **l'art du déplacement**, de kuns vaan bewege) is 'ne vörm vaan fysieke inspanning woebij zgn. *traceurs* 'n route aflègke langs hindernisse. De route is neet oetgestippeld en geit miestal door steieleke umgeving wie parke, gebouwe, enz. 't Verlègke vaan grenze en de vrijheid is belaankrieker es 't euverwinne vaan de hindernisse.

De techniek is oontwikkeld door David Belle, dee geïnspireerd waor door ziene pap. Dee had namelek in de Vietnamoorlog 'n oontsnappingstechniek gelierd vaan Georges Hébert, 't Hébertisme, die nog steeds weurt gebruuk in traininge door 't leger. 't Is 'n meneer um d'ch snel te verplaotse vaan punt nao punt. Belle woort gevolg door Sébastien Foucan en nog 7 aandere, en vörmde 'n gróp, Yamakasi geneump, die de Parkour-technieke steeds weier oetwèrkde. De groep splitsde ziech later en Belle en Foucan gónge hunnen eige weeg. De gróp die ziech roond Foucan organiseerde weure Free runners geneump, mer Foucan heet steeds gezag tot freerunning en parkour 'tzelfde zien. Toch zien dao versjèlle: parkour is mier 'n techniek die gebruuk weurt in geval vaan noed, boebij snelheid belaankriek is, dewijl free running mier op de vloeiende beweginge geriech is en 't good oetzien devaan.

'n Parcours ies 'n bie 'ne wedsjtried te volge route.
Gids (beroep)

'ne **Gids** is 'ne persoon dae gespecialiseerd is in 'ne bepaalde sjtrieëk en aander dao in roondleidt. D'r besjteunt beväörbeeld toeristische gidse, berggidse, jachtgidse of militaire gidse. Museumgidse leide bezeukers roond in e museum en gaeve informatie över de tentoongesjtèlde objecte.

In Vlaandere haant gidse die 'ne Provinciale Post Hoger Onderwijs kursus van e jaor volgde en aangesjlaoëte zeunt bie Tourisme Vlaandere 't sjtauut van Erkende Vlamsje Gids. Ze wèrke vervólgens in musea, bedrieve, VVV's, horeca-oetbaters en aander in vaste betrèkking of óp free-lance basis.

In Nederland is 't beroep neet erkènd en wert 't waerk oetgeveurd dör vriewilligers. Gidse in topmusea wèrke in vast deensverbaand en mótte över 't algemèng 'n universitair sjtudie keunshistorie aafgerond ha.
Truffel

'ne **Truffel** is 'ne zjwam dae oonder d'r groond, óp de wórtele van (eke)beum greujt. D'r sjummel wert gaeëte es delicatesse.

'ne Truffel dae ooch in d'r Euregio Maas-Rien vörkeumt is d'r zaeldzame roeëjbroene truffel (*Tuber rufum*).

## Externe leenk
*Zaeldzame roeëjbroene truffel
Bert Garnier

**Bert Garnier** waoërt gebaore óp 10 januari 1962 in Blauwdörp van Mestreech. Öp 5-jaorige laeftied sjtóng e al óp de bühne es bandparodist en zenger. Na de HAVO vólgde e de opleiding töt A-verpleegkundige in 't väörmalig hóspitaal St.Annadal. E wèrkde mieë wie 40 jaor in de gezondheedszörg en vervolgde zieng carrière hiernao es media-adviseur bie de populair Sjtadsgezèt de Sjter. Same mèt zieng veurmaolege vrów Ursula waor heer mieë wie 20 jaor actief op 't gebied van componere, leedsjes make en entertaine. Ze sjraeve zeve kier't Mestreechs Vastelaovendsleedsje, n.l. in 1991, 1993, 1995, 2003, 2009 en 2013. Ooch sjraeve en wonne ze töt noe twieë maol 't LVK óp hunne naam mèt *Drejje* (1996) en *Iech höb diech weer gevoonde!* (1999). Es zengers en óprichters waore ze lid van de Mestreechter Kompenei oeëmèt ze vief maol de finale behaolde van 't LVK. Mèt d'r zaaank 't Volk vaan Mestreech wónne ze d'r Vastelaovendsjlager van 2009 *Noe geit 't gebäöre*. Öm hun passie wieër te oondersjtriepe aoëpene ze medio november 2009 Mestreechse sjpeciaalzaak *De Chauvinis*. Bert späolde wieër 't personage van d'r officier van justitie in de bekènde komedie *De Kaptein vaan Köpenick*.In 2018 kaom ‘n ind aon hun huwelijk. Bert vervolgde zien muzikale carrière en bleef leedsjes sjrieve, mer veural veur zien eige repertoire. Wee kin miech vertèlle, Hooray, Op de sjouwers vaan miene peer( twiede plaots leedsjes konkoer Mestreech 2019), Op Han en veuj ! (twiede plaats Mestreechs leedsjes konkoer 2022). En Hei op de Merret, same mèt ziene arranzjeur Ludy van Dijk.
Ouch sjreef heer ‘n ode veur zien veurbeeld Johnnie Blenco getiteld “ Blenco’s Erfgood” (2022). Op 21 augustus 2021 trouwde heer mèt Renate Loomans. Ouch Renate wèrk es verpleegkundige. Bert is ouch actief in de lokale politiek. Es raodslid veur Partij Veilig Maastricht heet heer sinds 2018 zitting in de gemeinteraod vaan Mestreech. Daoneve is heer nog altied wèrkzaam in de verpleging bij Envida. In 2023 hoop heer zien 3x11 jaoreg artiesten en leedsjesmaker te kinne viere. Bert sjreef mie es 500 leedsjes veur beminde Limbörgse artieste zie es veur Erwin, Beppie, Huub Adriaans, Ziesjoem, ( finale LVK 1998) , Mestreechter Kompenei, Volk vaan Mestreech, Hielemaol Los, Frans Croonenberg, Raymond Schaad, Duo Ammezasie, Joie de Vivre, Hans Dupont, La Bamba, Patronaatsknöppele, etc. Inmiddels is Bert euvergestap nao 'n aandere politieke partij nao 'n conflict. Veureg jaor sjreef en zong heer opnui de winnende schlager veur zien stad Mestreech vaan 2026, same mèt Patrick Keerssemeeckers. "Vastelaovendssnuutske" geit de vastelaovend vaan 2026 veur. Bert zingk dit nummer same mèt zien Jatsers , boe zien vrouw Renate in mèt zingk. Mèt deez euverwinning euvertrèf heer de muzikale prestaties vaan 't fenomeen Mat Niël, euverigens zien groete veurbeeld veurwat Vastelaovendsleedsjes betröf.  

## Externe leenk
*Ópgenaome in streektaalzangwebsite
Mariposa County

**Mariposa** is e in 1850 gestiech graofsjap in Californië. De naom is aofgeleid vaan de mariposa, 'ne vlinder dee hei veur 't iers woort gezeen. Neve 't feit tot 't ein vaan de Californische graofsjappe is mèt de minste inwoeners, is 't ouch ein vaan de ajtste. De hoofplaots is Mariposa.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 3789 km² (1463 mijl²) boevaan 3758 km² (1451 mijl²) land is en 30 km² (12 mijl²) of 0.80% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Tuolumne County - noorde
* Merced County - weste
* Madera County - zuie, ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 5/km² (12/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 17.130 dat bestoont oet:
* 88,93% blaank
* 0,67% zwart
* 3,51% inheimse Amerikane
* 0,71% Aziate
* 0,13% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 2,67% aandere
* 3,38% twie of mie rasse
* 7,76% Spaons of Latiens

't Gaof 6613 gezinne en 4490 femilies in **Mariposa County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,37.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Mariposa 
* El Portal

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Merced County

**Merced** is e in 1855 gestiech graofsjap in Californië. De naom is aofgeleid vaan de Merced Rivier, dee struimp in 't graofsjap. Merced County is ein vaan de diechsbevolkte graofsjappe vaan Californië. De hoofplaots is Merced.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 5107 km² (1972 mijl²) boevaan 4995 km² (1929 mijl²) land is en 112 km² (43 mijl²) of 2.19% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* San Benito County - zuidweste
* Santa Clara County - weste
* Stanislaus County - noorde
* Mariposa County - ooste
* Madera County - zuidooste
* Fresno County - zuie

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 42/km² (109/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 210.545 dat bestoont oet:
* 56,21% blaank
* 3,83% zwart
* 1,19% inheimse Amerikane
* 6,80% Aziate
* 0,19% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 26,13% aandere
* 5,65% twie of mie rasse
* 45,34% Spaons of Latins

't Gaof 63.815 gezinne en 49.775 femielies in **Merced County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,53.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Atwater 
* Merced

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Lies van wèndjmeules in Nederlands Limburg

Dit is ’n lies van **[[wèndjmeule]]s in Nederlands Limburg**. ’t Eësjte deil besjteit oet ’n lies van maalvaerdige of drèjvaerdige meules en ’t tweëde deil oet ’n lies van verdwene meules en meules wo nog restante van euver zint.

Dees lies is alfabetisch veur wat betref de meules zelf. 
De plaatsjname zint zoa völ es mögelik gesjreve zoa-es ze locaal waere oetgesjpraoke.

## Maalvaerdige of drèjvaerdige wèndjmeules
In Nederlands Limburg sjtaon 38 wèndjmeules die nog in wirking zint. Hievan zint d'r 32 maalvaerdig en 5 drèjvaerdig. Drèjvaerdig beteikent dat dees waal hun wieke kènne drèje mèr neet kènne male.  

De awtste wèndjmeule op dees lies is de Taoremeule van Groêselt (1622) gevolg door de Hompesche Meule (1722). De jóngste is de Houthuizermeule in Lottem oet 2008. Dees meule is nog neet gans vaerdig, mèr zal bènnekort maalvaerdig zeen.

## Restante van meules en verdwene wèndjmeules
Zoa 'n klein 65 wèndjmeules zint in de loup van de tied geheël of gedeiltelik verdwene. Uteraard zint dees meules neet meë maalvaerdig of drèjvaerdig. 'n Aantal hievan zint verinneweert in de Tweëde Waereldaorlog door de Duutsje bezètter dae zich in 1944 en 1945 tröktrok. Zuug hieveur ónger *sjtatus*.
In geval d'r van 'n restant of 'n algeheële verdwiening sjprake is, is dit ouch in de kolom sjtatus aangegaeve mèt vermelding van 't jaor dat de meule is verinneweert.

### Lies van restante van wèndjmeules

### Lies van verdwene wèndjmeules
Wirt nog wiejer oetgewirk.

## Brónne
*Nederlandse Molendatabase, Limburgse molens
*Molendatabase verdwenen molens
*Wikipedia NL, Lijst van windmolens in Limburg
Pater Damiaan

**Pater Damiaan** woort op 3 januari 1840 es Jozef de Veuster in 't gehuch Ninde van Tremelo (Belsj) gebore. Hae ies op op 11 oktober 2009 in Roame heilig verklaord door paus Benedictus XVI. Bekènd woort hae door zien werk es missionaris ónder  melaatse in Hawaï. Hae sjtorf in Molokaï op 15 april 1889.

Pater Damiaan ies de petroanheilige van aidspatiënte en melaatse.

't Geboortehoes in Ninde, eigendom van de patersj Picpussen, is noe 'n museum. De keuke ies ingeriech es kloasterkapel mèt de doadskies woa-in pater Damiaan in 1889 begrave woort en woa-in hae in 1936 versjeep ies gewore nao Belsj. 
In de groate zaal sjteit 't altaor dat Damiaan zelf maakde veur zien kèrk in Kalawao op Molokaï.

Bie 'n verkezing in 2005 door de VRT höbbe de Vlaminge de pater oetgekoze tot "de groatste Belsj".

## Externe link
* | website gemeinte Tremelo
Fairfield County (Connecticut)

**Fairfield** is 'n in 1666 gestiech graofsjap (county). Polletiek gezeen höbbe de graofsjappe in de regio Nui Ingeland gein beteikenis mie. De kösplaotse vaan 't graofsjap stoon ouch wel bekind es *The Gold Coast*. 't Graofsjap heet gein hoofplaots.

## Demografie
't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 1.621 km² en gaof 882.567 inwoeners aon in 2000.

* 83,3% Blaank
* 10,7% Zwart
* 0,4% Inheimse Amerikane
* 4,3% Aziate
* 0,1% Aanders
* 15,4% Spaons of Latin

## Historie
In 1666 woort 't graofsjap gestiech door Adriaen Block. Metein woort 't 'n populair graofsjap oonder Europeane. E jaor later woort de ajtste brögk vaan Amerika hei gemaak, namelek: *The Rings End Bridge* in Darien. Fairfield woort de hoofplaots vaan 't graofsjap, mer de plaots woort steeds minder belaankriek dewijl Bridgeport bleef greuje. Noe is dit de groetste stad. Heidoor woort in 1853 Bridgeport de nui hoofplaots. 15 jaor later woort de bevreesde Ku Klux Clan hei opgeriech, um precies te zien in Darien. De sekte bleef tot 1876 actief in 't graofsjap, daonao dook de sekte pas 35 jaor later op in de staot Texas. Pas in de jaore '20 kós me lui vaan dees sekte weer in Fairfield County tege komme. In 1915 stoont 't graofsjap weer mie bekind is 't graofsjap boe de USS G-3 (SS-31) ('ne duukboot) woort gemaak.

## Leve in Fairfield
Fairfield County späölt 'n groete oonderwiesrol in de staot, aongezien 't vijf vaan de vieftien universiteite heet. Daoneve gief 't qua cultuur väöl te doen. Neve 't feit tot 't hiel populair is oonder de Europese lui, gief 't drei festivalle per jaor en e groet filmfestival (Connecticut Film Festival). Dit festival is 't populairste filmfestival vaan Nui ingeland en gief speciaal väöl aondach aon Connecticutaonse films.

## Aongrenzende counties

*Litchfield County - noorde
*New Haven County - ooste
*Westchester County in New York - zuidweste
*Putnam County in New York - weste
*Dutchess County in New York - noordweste
Öffelse Baek

De **Öffelse Baek** (ouch *Uffelsche Baek*, Nederlands *Uffelse beek*) is ’n baek die óntsjrink op 't Kempisch plateau in Belsj, wo ze bekènd is ónger de name Abeek, Lossing of Emissaire.

Ze sjtruimp biej grenspaol 144 Nederlands-Limburg bènne. 

Dees baek sjtruimp door landjboewgebeed, klein bosjpercele en door de beboewde kóm van Hunsel en Gratem. De Öffelse Baek is in de jaore 60 van de 20e eëuw veur 'n aanzeenlik deil gekanaliseerd.

Op dees baek ligk in Gratem de Grathemermeule, 'n maalvaerdige watermeule die geboewd is in 1874.

Nao Gratem sjplits de baek zich in de Halese Baek en de Panheelderbaek.
Roaj Baek (Roer)

De **Roaj Baek** of **Rode Beek** is 'n klein baek die óntsjprink in Duutsjlandj ten oaste van 't dörpke Arsbeck, ter hoagte van Dalheim en bie Vlodrop in de Roer oetmóndj. Ze löp door Duutsjlandj mèt 't lètste sjtök door Nederland. Óngerwaeg nao Nederland deit de baek ’t plaetske Rothenbach aan wo de baek in feite ziene (Duutsje) naam te danke haet en de Nederlandse naam van is aafgeleid. In Nederland löp ze ouch door 't Nationaal Park De Meinweg en in Duutsjlandj door 't aangrenzende Maas-Schwalm-Nette Naturpark.

In Nederland haet dees baek tweë watermeules die gebruuk make van 't baekwater. Dit zint:
*De Gitsjtappermeule 
*De Vlodroppermeule (vlakbiej de móndjing in de Roer)

In zoawaal Nederland es Duutsjlandj zint dr meërdere baeke mèt de naam Roaj Baek (of Ro(o)de Beek), zoa-es biejveurbeeld de Roaj Baek, die óntsprink op de Brunssemerheij en oetmóndj in de Gelaenbaek.

## Brón, externe link
*De Roaj Baek (Roode Beek) met zien móndjing in de Roer
Lies van watermeules in Nederlands Limburg

Dit is ’n lies van **watermeules in Nederlands Limburg**. ’t Eësjte deil besjteit oet ’n lies van maalvaerdige of drèjvaerdige meules en ’t tweëde deil oet ’n lies van meules wo nog restante van euver zint  en ’n lies van verdwene meules en.

Dees lies is alfabetisch veur wat betref de meules zelf. 
De plaatsjname zint zoa völ es mögelik gesjreve zoa-es ze lokaal waere oetgesjpraoke.

## Maalvaerdige of drèjvaerdige watermeules
In Nederlands Limburg sjtaon 52 watermeules die nog in wirking zint. Hievan zint d'r 34 maalvaerdig en 13 drèjvaerdig. Vief meules zint ingerich veur 't levere van allein mèr electriciteit. Drèjvaerdig beteikent dat dees waal hun maalwerk waal anwezig en kènt drèje mèr neet mee kènt male.  

De awtste watermeule op dees lies is de Óngersjte Meule of Commandeursmeule (1215) in Mechele gevolg door de Meule van Boalder (1326). De jóngste is de Kloastermeule van de Redemptoriste in Wittem oet 1920.

## Watermeules wovan allein nog mèr restante euver zint
**Wirt nog wiejer oetgewirk**
In Nederlands Limburg sjtaon óngeveër 60 watermeules wovan nog ènnige restante euver zint. In sómmige gevalle is d'r allein ’t meulegeboew euver mèr soms is d'r zelfs nog de meule-inrichting aanwezig.  

## Watermeules die verdwene zint
**Wirt nog wiejer oetgewirk.**

## Brónne
*Nederlandse Molendatabase, Limburgse molens
*Molendatabase verdwenen molens
*Wikipedia NL, Lijst van watermolens in Limburg
Sint-Piètermeule

De **Meule van Sint Pièter**, ouch waal *dwankmeule*, *ouw meule* of de *meule van Sjiens* geneump, al nao gelang de tied of eigenaer, ies 'n watermeule op de Geul, die in 1550 al op de landkaart Jacob van Deventer geteikend sjteit. 

Sint-Pièter ies 'n veurmalig gehuch bie Valkeberg aan de Geul, behuèrende tot 1940 bie Sjin op Geul. De watermeule bevingk ziech aan de noordelike meuletak van de Geul. Wiejer sjtroum aaf aan daezelfde meuletak liek de Franse meule. Allebei de meules were bedeend door de sjluus "de Erke".

De meule van Sint Pièter, in mergel opgetrokke, ies door de ièwe heen dèks verboewd. De lètste groate verboewing waor in 1902 nao 'ne brand. 't Geboew krieg dan 't hudig aanzeen, twiè verdepinge en 'n mansardekap. In 2007 vingk restauratie plaats en dan weurt teves de aan de meule vasliegkende haof verboewd tot apartemente. 

## Historie
In 1558 ies sjpraoke van de regering van Brussel es eigenaer van de dwankmeule. Dwank of banmeule wilt zègke, dat boere in de umtrèk verpliech zin um in de meule te laote male. Veur de volgende gehuchte waor dat verpliech: Klumme, Krawbich, Riètersjbaek, Weusterao, Ransdel, Hölsberg, Heihaof, klein en groat Genhout, Sjummert, de Hièk, klein en groat Haasdal, Houtem Sint-Gerlach, Brokem, Sjtraobaek, Valkeberg, Sjin op Geul, Sjtröch, Oud-Valkeberg en Sub. 

In 1650 ies Quirinus Collard oet Luuk eigenaer van de banmeule. Hae woonde op hoes *Palanka*. 
In 1785 weurt ze verkoch aan de familie Quadvlieg en in 1859 gölt de fam. Meeuwisen oet Ech 't complex en geit in de meulehoof wone. In 1902, nao 'ne groate brand, boewt Meeuwissen de meule op in twiè verdepinge. In 1917 weurt ze verkoch aan Herman Cox oet Vaols. In daen tied neume de luuj 't de 'loemmelemeule', umdat dao loemmele es handelswaar were bewaard.
Van 1921 tot in de jaor 60 van de twintigste ièw hèt 't de meule van Sjiens (J. Schyns eigenaer). Tot 1984 zal d'r neet gemale were totdat meulenaer Plantaz dan weer obbenuuts begint te male.
Franse meule

De **Franse meule** ies 'n watermeule aan de Geul, gelege in Valkeberg aan de Lei. Ze dateert oet de 16e ièw. Meulehoes, sjuur, sjtal en woonhoes höbbe same 'n u-vörm. Alle geboewe zint van mergel. De naam kump vanwege de Franse eigenaer Loisel.
Ander name door de ièwe heen waore, al nao gelang de eigenaere: de meule van Loisel en de meule van Casel(li). De watermeule, es oliemeule later oetgebreid mèt 'n  maelmeule, hoort bie 't good Den Halder. Bertrand Loisel waor ouch de sjtiechter van de Polfermeule in De Plenkert in Valkeberg (1820).

Aan de euverkant van de Geul haet, op dezelfde plek, nóg 'n watermeule gelege, de zgn zaegmeule. Die ies d'r neet miè. 
Meulenaer Emile Caselli (20e ièw) hou ouch 'n winkel in koloniaal ware en hae waor teves de sjtiechter van de modelsjteinkolemien. Nao zienen doad waor d'r, in de jaore 70 van de twintigste ièw, 'ne bistro van journalis-kok Hubert Hahnen,  tösje de meuleraar, gevestig. De zölder functioneerde es expositieruumde veur beeldende kuns en dao vónge "ministrel-chantants" plaats mèt Franse chansons en Limburgse leedsjes. Rónd de ièwwiesseling loog de meule laeg. In 2009 vóng restauratie plaats.

'n Ander meule aan dezelfde meuletak van de Geul, sjtroum op, ies de meule van Sint Pièter, ouch geneump in de 16e ièw. 't Water van Geul en meuletak weurt gereigeld door dezelfde sjluus mèt de naam: "de Erke".
Ruimtetoerisme

**Ruimtetoerisme** is 'ne vörm vaan toerisme woebij 't reisdoel de ruimte is. De ruimte is daobij gedefinieerd es beginnend op 100 km huugde vaanaof de Eerd (de Kármánlijn). Tot noe touw zien 7 lui es toeris is de ruimte gewees.

Charles Simonyi is d'n einegste dee twie kier es toeris in de ruimte is gewees.

## Touwkoms
Virgin Galactic wèlt in de touwkoms vlöchte aonbeje, die roond de 200.000 dollar mote goon koste. De vlöchte zalle plaotsvinde in 't ruimtesjeep SpaceShipTwo, wat gelanceerd weurt vaan-oonder 'n moojervleegmesjien White Knight Two. De bedoeling is tot d'r 5 ruimtesjepe gebruuk goon weure, boe-in 2 pilote en tot 6 passagiers kinne vlege. SpaceShipTwo liekent op 'n vleegmesjien en zal ouch op dezelfde meneer lande op 'n landingsbaon.

Intösse is ouch 't bedrief Blue Origin bezeg met tesvlöchte vaan 't ruimtesjeep New Shepard, boe-in 6 persoene passe. De capsule vaan New Shepard land mèt parachute en de draagrakèt zal rechop lande op de plaots boe-op zie gelanceerd woort en kin daonao ouch weer hergebruuk weure.
Neubourger meule

De **Neubourger Meule**, ouch waal **Meule van Roex** geneump nao de eigenaer, is ’n middesjlaagmeule gelaege aan de randj van Gulpe. De naam Neubourger Meule is aafgeleid van 't in de naobiejheid gelaege kesjteël Neubourg. 't Waterraad krit zien water via 'n meuletak van 't sjnelsjtroamende revierke de Gulp.

## Historie
De gesjiedenis van de meule geit trök tot 1712 toen de meule mèt goodköring van de heër van Neubourg en Gulpe woort geboewd es pepiermeule door Cornelis Hollman oet Mesjtreech, 'ne aafsjtammeling oet 'n Duutsje femilie van pepierfabrikante. D'r woorte, mèt 'n óngerbraeking van 1809-1816 pès 1840 lómpe vermale en van de pulp woort handjmatig pepier gesjöp. In 1845 woort de meule aangekoch door de toenmalige kesjteëlheër van Neubourg, graaf Oscar Franz Michiel Marchant d’Ansembourg. In 1853 kroog de graaf toesjtömming van de Provincie óm de meule te verboewe van pepiermeule tot graanmeule. 't Male van graan woort pès toe gedaon in de aw Neubourger meule gelaege biej 't kesjteël. Naodat de ómboew tot graanmeule klaor waas woort 't male van graan verplaatsj nao dees meule en woort de meule bie 't kesjteël gesjloop. De ómgeboewde meule hèj 'n houte waterraad mèt 'ne middellien van 5,12 m en 'n breite van 1,54 m. In 1885 woort dit raad vervange door ’n raad mèt 'ne middellien van 1,64 m en een breite van 1,36 m.
In 1905 woort de meule door brandj verrinneweert, 't waterraad bleef aevel gesjpaard. In 1907 woort de meule  gemoderniseerd en woort 'n turbine mèt ’n iezere gangwerk in gebruuk genómme en in 1930 woort d'r nog 'ne electromotor biegeplaatsj dae woort gebruuk es de waterkrach van de Gulp te wènsje euverleet. 
In 1952 woort de meule verkoch aan de gebreurs Roex, wóvan de veurvajere al meë es 'n eëuw es pachters de meule bedreve.

## Restauratie
In 1985/86 woort de meule gerestaureerd wobiej de in 1905 geplaatsjde turbineaandrieving weer woort verwiejerd en vervange door 't oarsjprónkelike waterraad. Dit is mèt 'ne middellien van 7,14 m. en 'n breite van 1,20 m allewiel 't  groatste waterraad van Nederland.

't Meulehoes is sins 4 juni 1992 ingerich es restaurant annex pannekokehoes.

## Trivia
De hoevölheid water nao de meule wirt geraegeld door 'n 300 maeter sjtroamopwaerts gelaege sjtuw mèt vösjpassaag en 'ne vösjtrap, aangelag óm veur mèt name aol en zalmferel 't verval van 5 maeter te kènne euverwinne, zoadat die hun eikes in de baoveloup (paajgebeed) van de revier kènne aafzètte.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón
*Wikipedia NL, Neubourger Molen

## Externe links
*Fillum Meuledaag 1990
Sjtadbrokermeule

De **Sjtadbrokermeule**, ouch waal **[[Meule van Roufs]]** geneump, is gelaege in de veurmalige gelieknamige wiek Sjtadbrook in 't sjtadsdeil Zitterd, gemeinte Zittert-Gelaen. De meule is 'n turbinemeule en is gesitueerd op de rechter oever van de Meulebaek die dwarsj door 't centrum van Zitterd löp en 'n aaftakking is van de Gelaenbaek. 

## Historie
Op 12 juli 1582 goof hertog Willem van Gulik 'n vergunning aaf aan Dirk Jehw, rentmeister van Bor, en Sibert Redinghoven, secretaris van de Gulikse raekenkamer, veur de boew van de tweëde watermeule aan de Meulebaek in  Zitterd. Ein jaor later woort dees meule in bedrief genómme es sjors- en sjliepmeule. 
De meule woort wied boete de sjtad geboewd vlak bie de Swynsweij (hujige Zwienswei) vanwaege de sjtankeuverlas die gepaerd ging mèt 't male van de eikesjors, dae woort verwirk door de Zittesje laerloajers. 't Male van graan bleef door 't meulebanrech veurbehouwe aan de eësjte meule, de Zitterdermeule. In 1699 deende de Sjtadbrokermeule ouch es oaliemeule en later, nao de opheffing van 't banrech in de Franse Tied, teves es graanmeule. Graaf Guillaume De l’Eau van de Franse Prefectuur verwórf in 1801 de vergunning óm de sjliepmeule op eige koste óm te boewe.

## Meulenaers Roufs
Dit ómvangrieke meulecomplex is in de gesjiedenis eigedóm gewaes van meërdere meulenaers. Nao De l’Eau woort Jan Baptist Strijbos de eigenaer en nao deens euverlieje in 1814 verpachde zien weduwe de meule. In 1837 woort Edmond Francken de nuuje eigenaer. De meulenaersfemilie Roufs oet Ech, in de persoan van Jan Peter Roufs, kroog de meule in 1846, nao 'n aopebare verkoup in eigedóm. Ziene opvolger waas ziene zoon Joseph Roufs, gevolg door daene ziene zoon Joseph Andries Roufs. De femilie Roufs haet de meule meë es 'n eëuw gebruuk veur 't male van graan en 't verhanjele van terf en rökgemael door gans Zuud-Limburg, Belsj en Duutsjlandj.
In 't jaor 1907 kroog de femilie Roufs toesjtömming van 't provinciaal besjtuur óm 't waterraad te vervange door 'n turbine mèt maalinrichting, geleverd door de firma Schneider, Jacquet & Cie te Königshofen bie Sjtraotsburg.

In 1955 verkoch Roufs, ónger angere door 't óntbraeke van 'ne opvolger, 't meulecomplex aan de gemeinte Zitterd. 't Verawwerde meulegeboew bleef zónger besjtömming en de meule bleef veur langere tied boete bedrief en raakde gans in verval.

## Restauratie
In 1990 besjloot de gemeinte Zitterd, ouch waal door de inzet van kunstenaer Guus Roebroek, tot restauratie van dit unieke complex en de meule weer es vanawts, inclusief waterkundige aandrievinge op te boewe en weer maalvaerdig te make. 

In 2006 woort de Sjtadbrokermeule ingerich es culinair zale- en partycentrum. In 't meulehoes is 'ne winkel veur sjtreekproducte gevestigd. Biej de meule bevundj zich nog 'n Awt-Hollesje tuin.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón, externe links
*Wikipedia NL, Stadbroekermolen
*Molendatabase, Stadbroekermolen
*De Hollandsche Molen
Meule van Lombok

De **Meule van Lombok** is gelaege aan de revier de Jeker ten zuuje van Mesjtreech in 't buurtsjap Biesland van de vreugere gemeinte Oud-Vroenhove. De meule is n middesjlaagmeule en ligk op de lènkeroever van de revier en besjtóng vreuger oet tweë meulegeboewe. De veursjte meule waas tot 1850 in gebruuk es graanmeule, de achtersjte waas 'n aoliemeule. Allein van de veursjte is de geetiezere maalsjtool mèt dao-op 't iezere meuleraad oet 1937 nog aanwezig. Daoróm wirt allewiel allein dit geboew aangeduud es de Meule van Lombok.
't Meuleraad haet 'ne middellien van 4,96 maeter en 'n breite van 0,88 maeter.
De meulegeboewe zint oet mergelsjtein opgetrokke, deils veurzeen van zoagenaamde sjpeklaoge van natuursjtein aafgewisseld mèt 'ne bandj van mergel.

## Gesjiedenis
Oarsjprónkelik dateert de meule oet ómsjtreeks 1500. In de Franse Tied waas 't 'n graanmeule mèt tweë koppele sjtein en 'n houte waterraad en waas in eigedóm van Willem Gilessen. De meule waas vervolges aafwisselend in gebruuk es houtzaegerie en wolsjpènnerie. In 1850 woorte allebei de meules op de lènker oever aangekoch door de Mesjtreechse waopehanjelaer Petrus Stevens dae dao zien wirkplaatsj veur 't make van gewaerloupe van maakde. Dertig jaor later kaom de wirkplaatsj in 't bezit van Eduard Beaumont, 'ne angere waopefabrikant oet Mesjtreech, dae 'n florerende gewaermakerie aan 't Christussjträötje in 't Boschstraotkerteer bezaot.

De meule bleef pès ómsjtreeks 1960 es waterkaoremeule in bedrief, daonao waas 't neet meë loanend óm graan mèt sjtein te male en de meule veel definitief sjtil. De hujige eigenaere zint de erve van de lètste meulenaer.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón, externe links
*Wikipedia NL, Molen van Lombok
*Molendatabase, Molen van Lombok


Aafbeilding:Maastricht-Molen Van Lombok (4).jpg
Aafbeilding:Maastricht-Molen Van Lombok (1).jpg
Aafbeilding:Maastricht-Molens van Dollaert-Lombok-3.JPG
Aafbeilding:Maastricht-Molens van Dollaert-Lombok-2.JPG
Polfermeule

De Polfermeule ies 'n veurmalige watermeule in de Plenkert in Valkeberg. Ze weurt aangedreve door de Geul. 't Böskroet of polfer, 'n  mengsel van salpeter, houtskool en zjwavel, wat hie woort samegesjtèld, ies 'n soort sjpringsjtof.
De polfermeule huèrt bie de top 100 van de Nederlandse Unesco-monumente.

## Historie
Op de plaats woa noe de geboewe van de Leeuw-broewerie sjtoon leet Bertrand Loisel, eigenaer van 't good Den Halder, in 1820 'n  kroetmeule boewe. Ze besjtóng oet twiè geboewe aan edere kant van de meuletak. 't Woonhoes waor opgetrokke oet mergel en de ander geboewe van hout, want houte geboewe geve minder weersjtand bie eventueel óntploffinge. Loisel hou de opdrach tot de boew gegeve aan Jakob Bongaerts oet Grubbenvorst. Op 9 november 1820 krege Loisel en de gebreursj Ritter, böskroetfabrikante oet Altenkirchen, bie Keuninklik Besjluut toesjtumming tot de opriechting van 'n polfermeule.
In 't begin van de neugetiènde ièw tèlde Nederland zoan daartièn kroetmeules en toen d'r e paar weggevalle waore kreeg de polfermeule in de Plenkert nummer 11. Häöre officiële naam woort toen: "Kruitmolen no 11 Prins Frederik der Nederlanden."
Tegeneuver de meule bevingk ziech de Polferbosj mèt Rotspark en Opelochtheater.
Polfermeule ies allewiel de naam van 'n sjportcentrum en kaffée, ouch gelege in de Plenkert, 'n paar hónderd maeter miè riechting 't centrum van Valkeberg.

## Ontploffinge
In 1922 en 1830 vinge óntploffinge plaats. De meule weurt dan sjtilgelag. In 1839, bie de hereniging van de provincie Nederlands Limburg mèt de res van Nederland, maog de productie wir hervat were. Zónder ongelökke gebeurt dat tot 1851. Dan weurt de meule definitief sjtil gelag.  De jaore daonao rake de geboewe in verval.

In 1875 were de geboewe verkoch aan de Duutsje papierfabrikante Bauchmüller en Nagelschmidt en die reducere de twiè waterraar tot eint. De beweunersj van Houtem en Berg (Valkeberg) protestere vanwege waterverontreiniging, mèt es gevolg dat de papiermeule in 1886 moet sjlete.
In datzelfde jaor weurt Wilhelm Dittman vanoet Aoke nao Valkeberg gesjtuurd um dao 'n locatie te vinge veur de vestiging van de Aachener Export Brauerei. Hae gölt de veurmalige polfermeule en papierfabriek en zoa sjtart de "Firma Aachener Export Brauerei NV" 'n beerbroewerie in Valkeberg. In 1921 geit de broewerie euver in Nederlandse heng en krieg ze de naam Leeuw-broewerie. In 2005 weurt dees opgeheve, de productie haet ziech nao 't Belsj verplaats en ouch de watermeule, die tot dan toe ingezat woort um electriciteit te make, liegk saer sjtil.
Sjloensmeule

De **Sjloensmeule** is 'n turbine watermeule gelaege in 't Limburgs dörke Awt-Valkeberg, gemeinte Valkeberg, aan 'ne meuletak van de Gäöl dae zich óngeveër 800 maeter baove de meule oet de lènkeroever van de Gäöl opsjplits. De meule, in mergel opgetrokke, beheuërde oarsjprónkelik tot de goedere van 't naevegelaege kesjteël Sjaloen.

## Historie
De Sjloensmeule waas de lètste banmeule van Awt-Valkeberg en Sjèn op Gäöl. De boere van dees tweë dörpe ware verplich óm hun graan biej dees meule aan te beeje óm 't te male. Oud-Valkeberg waas in daen tied ein apaarte heërlikheid die bienao tweë eëuwe in 't bezit waas van 't gesjlach Hoen van Cartils.
Ómsjtreek 1700 woort de besjtaonde meule vernuujd en kroog die häör hujige gedaonte. 'n Zuulke in de veurgevel vermèld 't jaortal 1699. 
In 't midde van de 19e eëuw woort de meule aangedreve door 'n ènvoudig houte óngersjlaagraad mèt 'ne middellien van 6,5 m en 'n breite van 0,92 m. 't Raad waas veurzeen van 'ne hellende wateraafleijer, wodoor 't water meë sjnelheid kroog. 't Waterraad en de meule-as woorte later ènnige keëre vervange door 'n nuuj exemplaar, aeveneins oetgeveurd in hout. 

## Waterraad vervange door 'n turbine
In 1924 woort 't waterraad vervange door 'n verticaal Francisturbine, wobiej baove de turbine en de conische tandjwielaandrieving van de meule-as 'n turbinekamer geboewd woort, die zoa good meugelik in euvereinsjtömming waas mèt 't meulehoes.
De turbine en de nuuj maalinrichting woorte geleverd door de Mesjtreechse firma Koppen & Frings die in de jaore twintig en dertig landjelike bekèndheid genaot op 't gebeed van inrichtinge veur maalderieje.
't Oarsjprónkelik óntwerp veurzaog ouch in ’n klein gelieksjtroamcentrale in de apaarte aanboew van 4x4 mater taenge de rechterziejgevel en bedoeld veur sjtroamveurzening van 't kesjteël.

## Later gebruuk
In 1933 kaome 't kesjteël en de meule in 't bezit van Charles de Villers Masbourg, getrouwd mèt Marie Therese de Meëus. Hae euverleej in 1940, wonao zien echgenote en tweë döchter 't good Chaloen erfde. In 1969 verkochte zie 't aan de gemeinte Valkeberg die 't kesjteël weer doorverkoch mèt oetzunjering van de watermeule en de dao ómhaer ligkende grónje.
De lètste meulenaers ware Victor Willems, dae in 1954 de pach opzeij en daonao de Gebr. Spierts oet Mamelis die de meule gebruukde veur 't male van bakgood en graanvoor. Op 't eindj van de jaore vieftig woort de meule sjtilgelag.
In 1971 verhuurde de gemeinte de meule mèt de grónje aan 't Instituut voor Natuurbeschermingseducatie (IVN) aafdeiling Valkeberg. 'n Groep vriewilligers knapde de meule van bènne heëlemaol op, aevel zónger dat de maalfunctie woort hersjtèld. Teves woort d'r bie de meule 'ne heemtuin, noe kesjtièltuin, aangelag dae allewiel nog ummer aopegesjtèld is veur bezeukersj. De meule is  toegankelik via 't bezeuk aan de kesjtièltuin.

De meule is in principe maalvaerdig, mèr d'r wirt vriewaal neet meë gemale.


Aafbeilding:Valkenburg-Schaloensmolen (3).jpg
Aafbeilding:Valkenburg-Schaloensmolen (4).jpg


## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón
*Wikipedia NL, Schaloensmolen
Meule van Otten

De **Meule van Otten** is gelaege aan 'ne meuletak van de Gäöl in 't Limburgse dörp Wielder, gemeinte Gulpe-Wittem. 't Is ein van de wènnige watermeules in Nederland mèt 'n döbbel waterraad. 

## Historie
De gesjiedenis van de meule geit trök pès 1275, toen ze geboewd is es 'n banmeule van de heërlikheid Wielder. De eësjte sjriftelike vermèlding is aevel van 'ne clerus oet 1420. Ein raekening veur 't hersjtèl van de meule door de toenmalige Heër van Wielder, Gerard Scheiffart van Merode, maak melding van 't jaor 1485.
Van awtshaer waas dees watermeule 'n kaore- en aoliemeule. 't Hujige meulegeboew en 't biebeheuërende woonhoes datere, zoa-es de moerankesj aangaeve, oet 1776. In dat jaor woorte de besjtaonde geboewe gans verboewd en woort d'r teves 'n boerderie en 'n broewerie of panhoes biegeboewd. Eigenaere van 't complex ware in daen tied de heëre van de vrieje rieksheërlikheid Wielder. ’t Woonhoes mèt de meule, boerderie en broewerie woorte door hun verpach.
Biej de aafsjaffing van 't Ancien Régime eindj achtieënde eëuw, kaome kesjteël Wielder, de meule, de boerderie en de broewerie in hènj van Guillaume Eugene de Massen. In 1871 woort de broewerie aafzunjerlik verkoch aan de broewer Frederik Edmond Brand; dit waas 't begin van de Brand’s broewerie die oetgreujde tot ein van de bekèndste beerbroewerieje in Limburg.

## Verval en wederopboew
In de jaore dertig van de twintigste eëuw raakde de meulenaersweuning zjwaor besjadig door 'ne extreem hoage watersjtand van de Gäöl, veroarzaak door 'ne raegerieke wèntjer. De meule raakde hienao in verval en 't hersjtèl zouw pas in 1961 plaatsjvènje. Kesjteël, meule en boerderie bleve pès 1949 't eigedóm van de naozate van de femilie Massen. De meule en boerderie woorte verkoch aan de femilie Otten, saer wirt de meule *"Meule van Otten"* geneump. 
Otten begoosj te experimentere mèt 't opwèkke van electriciteit door middel van waterkrach en hae sjlaagde d'r zelfs in óm de boerderie mèt de door de meule opgewekde sjtroam van electriciteit te veurzeen. In 1981 woort nao 'n ómvangrieke restauratie gesjtart mèt 'n proof óm de meule es kleinsjalige electriciteitscentrale in te sjakele. De meule levert gemiddeld 18 kWh, wovan ein deil wirt gebroek veur 't complex en ein anger deil kent waere geleverd aan 't electriciteitsnèt. Dit project waas 'n proefproject veur kleinsjalige energieopwèkking dat door de PLEM woort gesubsidieerd.

Allewiel zint de sjtèl en sjure ómgeboewd tot vakantieappartemente.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón, externe links
*Wikipedia NL, Molen van Otten
*Molendatabase, Molen van Otten
*De Hollandsche Molen

]
Sjtriethagermeule

De **Sjtriethagermeule** is 'n middesjlaag watermeule die oarsjprónkelik óngerdeil oetmaak van 't park en 't good van 't kesjteël Sjtriethage in de Nederlandse gemeinte Lankgraaf. 't Waterraad wirt aangedreve door water oet de sjtuwviever biej ’t kesjteël. De viever wirt op zien beurt gevoed door de Sjtriethagerbaek.

## De meule
De meule is geboewd in 1617 es kaoremeule en ómsjtreeks 1700 herboewd in de hujige vörm. De meule maalde pès 't midde van de 19e eëuw mèt 'n houte baovesjlaagraad. Dit woort, naodat de meule in 1950 es gevolg van de optraejende mienverzakkinge, bie 'n groatsjeepse restauratie in 1989 vervange door 't hujige middesjlaagraad mèt 'ne middellien van 5,1 m. 

## Historie
De historie van de meule is altied nèj verbónje gewaes mèt 't kesjteël Sjtriethage. Op 't eindj van de 18e eëuw kaom Sjtriethage door vererving in 't bezit van Frans van Collenbach door zien huwelik mèt Maria Theresia von Clotz. De femilie von Clotz waas saer 1700 in 't bezit van 't landjgood Sjtriethage. Naodat Sjtriethage 'n aantal keëre van eigenaer wisselde, kaom 't in 1899 in bezit van Friederich Honigmann, eigenaer van de Oranje Nassau Miene in Limburg. Vanaaf 1924 tot 1985 woort de meule gepach  door de femilie Spijkers. De lètste meulenaer waas Joseph Spijkers. In 1982 ging 't eigedóm euver nao de nuuj gevörmde gemeinte Lankgraaf, wonao 't oetentelik in bezit kaom van de *Limburgse Monumenten Stichting*.

Allewiel is de meule nog ummer maalvaerdig en wirt gebruuk es demonstratiemeule.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón, externe link
*Wikipedia NL, Strijthagermolen
*Molendatabase, Strijthagermolen
*De Hollandsche Molen, Strijthagermolen


Aafbeilding:Landgraaf-Streythagermolen-4.JPG|'t Raad van de meule.
Aafbeilding:Landgraaf-Streythagermolen-6.JPG|'t Meulegeboew.
Aafbeilding:Landgraaf-Streythagermolen-8.JPG|'t Water van ein van de vievers dat veur de meule opgesjtuuwd wirt.
Aafbeilding:Landgraaf-Streythagermolen-9.JPG|De Sjtriethagerbaek vervolg ziene loup.
Parcours

'n **Parcours** ies 'n bie 'ne wedsjtried te volge route. Es 't parcours róndlöp (sjtart- en eindpunt sjlete aanein) sjpriek me van 'n circuit. In 'n sjtadion hèt dat 'n sintelbaan.

t Oetzètte van 'n parcours veur officieel wedsjtrieje moet mèt nauwkeurigheid gebeure. Neet allein de aafsjtand moet kloppe, zoa-es bv. de marathon, meh dao moete ouch hindernisse zin, zoa-es cols in 'n etappe van de Tour-de-France.

't Woord parcours weurt ouch euverdrachtelik gebruuk, b.v. in 't aaf te lègke parcours van 'n projek, woamèt achtereinvolges de handelinge, besjlute e.d. were bedoeld. (traject).   

Parkour (ouch *Le Parkour* of *PK* of *l'art du déplacement*, de kuns van bewaege) ies 'ne vörm van fysieke insjpanning woabie zgn. *traceurs* 'n route aflègke langs hindernisse.
Polfer

**Polfer** of **böskroet** ies 'n  soort sjpringsjtof besjtaonde oet 'n mengsel van salpeter, houtskool en solfer (zjwavel). 't Woord kump van 't Latiense *pulver* (sjtöb, zand, esj). 't Frans geuf 't vergeliekbaar woord *poudre*.

## Historie
Böskroet ies 't ouds bekèndste explosief mengsel. 't Woort al in de 10e ièw in China gebruuk. De ièrsjte besjrieving sjteit in de militaire encyclopedie "Wu Ching tsung Yao" oet miedde 11e ièw. In 't jaor 1232 woort böskroet gebruuk door de Mongolen bie de belegering van de sjtad Keifeng. 't Belangriek en lestig te vinge ingrediënt salpeter ies  waarsjienlik aafkómstig van de Chineze. De Arabiere kènde in 1240 't salpeter es 'sjniè van de Chineze'. Der Franciscaner monnik Roger Bacon besjreef in 1242 of 1248 es ièrsjte Europeaan de fabricage van 't zjwart böskroet. Ièwelank ies böskroet daonao toegepas in ummer miè vernuftig werende vuurwaopes.

## Pepölverkes
In kingerpiesteulkes of revölverkes (klapperpistole) woorte vreuger pepölverkes gebruuk um hel knalle te producere bie 't "sjete". Me rook dan de zjwavel.  Pepölverkes waore opgerolde papiere rölkes (of losse rundsjes), bedèk mèt polferbölkes. In Belsj (in 't Vlaams dialek) zègke ze dao *poerkespistool* tege. Poer (van poeier) beteikent ouch böskroet.
 
## Gezègdes en oetdrökkinge
Gezèkdes in de beteikenis van: nieks weerd zin:
* Geine sjeut polfer waerd zin.
* Zoa druèg wie polfer.
* Dae haet de polfer neet oetgevónge.
Övermach

Övermach of **force majeure** is e juridisch begrip dat 'n neet-toeraeëkenbaar oonmäögelekheed aa-gèft öm 'n verplichting nao te kaome. 

In 't Nederlands Burgerlek Wètbook wert *övermach* ömsjraeve es: “abnormale en onvoorziene omstandigheden die onafhankelijk zijn van de wil van degene die zich erop beroept en waarvan de gevolgen ondanks alle voorzorgsmaatregelen niet konden worden vermeden.” 

In concreto lieëvert dit in de wètgaeving 't vólgende óp: 

Art 6:75 BW:
*Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend, indien zij niet is te wijten aan zijn [[Schuld (strafrecht) | schuld]], noch krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt.*

'n Speciaal vörm van övermach is d'r *noodtoesjtaand*. Dan is d'r in concreto gèng sjprake van 'ne onrechmaotige daod, ömdat d'r dader e hoeëger doel vör owwe haat. Bieväörbeeld bie braand 'n lödder klowwe öm aander te redde.

In geval van verkieërsaansjprakelekheed gelde vör övermach biezoonder regele.

## De sjtraofrechteleke övermach

De sjtraofrechteleke övermach is 'ne sjtraofoetsletingsgroond en is gecodificeerd in art. 40 van 't Wètbook van Sjtraofrech.

*Niet strafbaar is hij die ene feit begaat waartoe hij door overmacht is gedrongen*

Me makt 'n oondersjèèd in:
*Psychische övermach
*Absolute övermach
*Noodtoesjtaand
Sjtasie Valkeberg

De **sjtasie van Valkeberg** ies 'ne sjtasie en e mergele geboew oet 1853. Ze ies geboewd  aan 't sjpoor van Mestreech - Aoke door de* Mestreech-Aokese sjpoorweegmaatsjappie*. De architec waor Jacobus Enschedé. 't Embleem, in de vörm van e raad mèt piele ies bove de ingank in mergel oetgebeeld. In de veur- en achtergevel sjtoon ouch de Mestreechse *sjter* en de Duutsje *adelaer* in reliëf. In 1867 woort de sjpoorlien doorverkoch aan de *Grand Central Belge*. In daen tied klónk bie 't arrivere van d'n trein de Franse naam "Fauquemont". In 1898 ging de lien euver nao 't Nederlands Sjtaatssjpoor. In datzelfde jaor kreeg 't geboew twiè extra vleugele, links en rechs van 't hoofgeboew en 'n vestibule, alles in dezelfde historiserende sjtiel.

De sjtiel ies eclectisch, mèt 'n accent op neogotisch, zoa-es de trapgevel en de teurentsjes mèt kantele. Es veurbeeld haet 't paleis van keuning  Willem II in Tilburg gedeend, dae op dat moment groathertog waor van 't hertogdom Limburg. 

De sjtasie ies de oudste van Nederland en huèrt bie de top 100 Nederlandse Unesco-monumente.

## Heuvellandlien
De aansjleting aan de lien Mestreech-Aoke woort, in de tied dat de koele in Zuud-Limburg opgank dege, nog oetgebreid mèt Heerle en Kèrkrao ('t Miljoanelientsje). Allewiel, mèt de zgn *Heuvellandlien* were allein nog de sjtasies van Mestreech, Valkeberg en Heerle es ech station gebruuk. De ander sjtasies aan dit sjpoor (Meersje, Houtem-Sint Gerlach, Sjin op Geul, Klumme-Ransdaal en Voelender) zint halteplaatse gewore woa me allein via automate treinkeertsjes kènt koupe. De sjtasiegeboewe in dees plaatse besjtoon waal allenei nog.

## Externe link
Valkeberg
Top 100 Nederlandse Unesco-monumente

De **"Top 100 van de Nederlandse UNESCO-monumente"** ies 'n ranglies nao kosbaarheid van Rieksmonumente in Nederland, vasgelag door de Rieksdeens veur Archeologie, Cultuurlandsjap en Monumente.

Dees monumente op de lies huère teves tot de veer á viefdoezend rieksmonumenten, die de UNESCO oet ca 60.000 rieksmonumente, die Nederland riek ies, haet geselecteerd en tot UNESCO-monument haet verklaord, meh hiebie haet dees organisatie geine top 100 samegesjtèld.

## Waerelderfgoodlies
UNESCO hanteert waal 'n mondiaal Waerelderfgoodlies, van volges häör de meis kosbaar monumente. Veur Nederland sjtoon op dees lies de volgende monumente:
* 't Veurmalig eiland Schokland en umgeving.
* Sjtèlling van Amsterdam
* Kinderdijkse meules
* Historische binnesjtad van Willemsjtad op Curaçao
* Ir. D.F. Woudagemaal in Lemmer
* Druègmekerie de Beemster (Beemster Polder)
* Rietveld-Schröderhoes in Utrech
* Waddeziè (Gedeiltelik op 't Duutsj)

## Top 100 van Unesco-monumente in Limburg
Binne de top 100 van de Nederlandse Unesco-monumente vinge v'r in Limburg de volgende monumente:
* Kotteze, Kothaversjtraot 5, 16e ièw
* Èèsjde, kesjtièl Èèsjde, 1636 
* Houtem, Sint Gerlachuskèrk, 1725
* Lömmerich, Salviuskèrk, 11e ièw
* Mestreech, 't Museum aan 't Vriethof, (vreuger Sjpaans Gouvernement), 	1330
* Mestreech, de Helpoort, 1230
* Mestreech, Slevrouwebasiliek, 1000 	
* Mestreech, Sint Servaosbasiliek, 1000 
* Mestreech, sjtadhoes, 1662 
* Remung, Munsterkèrk, 13e ièw
* Rolduc, abdie, 1104
* Thorn , sjtifkèrk, 12 ièw
* Groêselt, Taoremeule van Groêselt, 1618-1623
* Valkeberg (plaats), Polfermeule, 1804 
* Valkeberg, Sjtasie Valkeberg , 1853 	
* Valkeberg, Kesjtièl Valkeberg, 1040 
* Wieërt, Martinuskèrk en tore, 1456
't Lauradörp

**** is ee kirkdörp van de vreugere geminte Ubach over Worms. 't Dörp is vanaaf ca. 1925 i opdrach van de koel Laura & Vereeniging i Egelze gebowd woëde. De ongeveer 950 wueninge woete gebowd en verhuurd durch de Stichting Thuis Best. Vanaaf 1982 huët 't Lauradörp bej Lankgraaf. In september 2010 how 't Lauradörp 3286 luuj op 64 hektaar.  

De kirk, in traditionele sjtiel, is gewejd an de hillige Theresia van 't Kind Jezus en d'r hillige Don Bosco. 't Ontwerp is van d'r architect Jan Beersma en ze is in d'r zoëmer van 1934 ingewejd durch d'r Mgr. Lemmens.

## Externe link
*Bewonersvereniging Lauradorp
*Kirk Lauradörp