open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Welsh hierevoetbalèlftal

**[[Wales]]** heet es eine vaan de veer deilstaote vaan 't Vereineg keuninkriek vaanajds 'n eige **[[voetbal]]èlftal**, wat op toernoje wie 't Europees kampioensjap en 't Wereldkampioensjap maag aontrejje. Op de Olympische Speule is dat evels neet touwgestande; daoveur moot me e Brits hierevoetbalèlftal formere. Nao Ingeland en Sjotland is Wales 't daarde ajdste nationaol voetbalèlftal op de wereld. Door 't klein aontal inwoeners vaan Wales heet 't Welsh èlftal neet väöl succes behaold. Hunne bèsten tied beleve ze midde jaore 2010; in oktober 2015 haolde ze 'n historische achste plaots op de FIFA-Wereldraanklies. Bijnaom vaan 't team is *Y Dreigiau* (Welsh) of *The Dragons* (Ingels).

## Historie
Nao de opriechting vaan 'n apaarte Sjotse voetbalboond en d'n dao-op volgenden interland Sjotland-Ingeland in 1872 besloot me dat in Wales ouch te goonle. In 1876 woort zoe de Football Association of Wales (FAW) opgeriech. Op 25 miert vaan dat jaor späölde Wales zienen ierste wèdstried tege Sjotland, dee ze mèt 4-0 verlore. In 1906 kaom Wales bij de FIFA, meh wie de drei aander Britse boonde kraoge ze vreigel euver 't betaole vaan speulers, zoetot ze oetindelek in 1928 weer oet de wereldboond stapde. Heidoor sjreef Wales ziech neet in veur de ierste drei WK's.

In 1946 kaom de Britte weer bij de FIFA. 't Niveau vaan 't voetbal bleek evels neet zier hoeg in vergelieking mèt de aander voetballen, die ziech good oontwikkeld hadde. Toch kaom dao in de jaore 1950 verbetering in, zoe zier zelfs tot me later vaan 'n 'gouwe generatie' is goon spreke. 't Team woort geplaots veur 't WK vaan 1958; hei móste evels wel lotinge aon te pas koume naotot in de kwalificatie oonregelmaoteghede waore gebäörd. 't Land haolde de kwartfinaal.

De decennia dao-op wis Wales ziech noets veur e groet toernooj te plaotse, al kaome ze in 1976 kortbij kwalificatie veur 't EK. Dao-aon dege toen nog mer veer lan mèt; Wales haolde in de veurrundes de lèste ach. Ouch later wis 't èlftal soms aonsprekende euverwinninge te hole; in 1994 kaome ze kortbij plaotsing veur 't WK in de Vereinegde Staote. 't Groet succes kaom pas nao 2012, mèt ex-international Chris Coleman es trainer. Zienen tied bij Wales veel same mèt de opkoms vaan staarspeuler Gareth Bale. Dit Wales lökden 't ziech te plaotse veur 't EK vaan 2016, boe 't team nao oonder mie 'n aonsprekende euverwinning op 't Belsj oetindelek de haaf finaal bereikde.
Stade Pierre-Mauroy

't **Stade Pierre-Mauroy** is e stadion in Villeneuve-d'Ascq, 'ne veurstad vaan Lille (Rijsel) in Noord-Fraankriek. 't Is de toeshave vaan voetbalclub LOSC, die in de Ligue 1 oetkump. In de beoerdeling vaan de UEFA is 't e veerstarestadion. 't Stadion is ingeriech op versjèllende aander doele; zoe is 't ouch gebruuk veur basketbalwèdstrije.

't Stadion mèt 50.186 zitplaotse woort in 2009 begós en kaom in 2012 veerdeg oonder de naom *Grand Stade Lille Métropole*. 't Kaom in de plaots vaan 't awwer Stade Grimonprez-Jooris, wat te klein waor gewore. E nui stadion waor gepland, meh door controverse roond de bouw kaom dat neet op tied klaor. LOSC mós in deen tied speule in 't Stadium Nord, wat nog kleinder waor en neet op UEFA-niveau; Europese wèdstrije móste daorum gans in Saint-Denis, in 't Stade de France weure gespäöld. Oetindelek besloot tot de bouw vaan e nui stadion in de *banlieue*. Nao d'n doed vaan Rijseleer Pierre Mauroy, jaorelaank börgemeister vaan de stad en ouch drei jaor premier vaan Fraankriek, besloot me 't stadion nao häöm um te duipe.

't Stade Pierre Mauroy is ein vaan de späölstadions vaan 't Europees kampioensjap vaan 2016. Nao veer grópswèdstrije woort evels hel geklaog euver de kwaliteit vaan 't gras. Dao-op woort de hölp vaan e bedrief oet Heitse ingerope um veur de achste finaal 'n nui graasmat te lègke.

## Rifferenties
Ieslands hierevoetbalèlftal

't **Ieslands hierevoetbalèlftal** (bijgenaomp *Strákarnir okkar*) vertrejt Iesland op internationaol voetbalwèdstrije. 't Team weurt gereguleerd door de Iesland voetbalboond (*Knattspyrnusamband Íslands*, KSÍ) en späölt sinds 1946 officieel wèdstrije. Door zien gering bevolking had 't team noets väöl succes. In de jaore 2010 kaom hei evels radicaol verandering in.

## Historie
Iesland waor tot 1944 e landsdeil vaan Denemarke en had gein officieel, bij de FIFA aongeslote èlftal. 'n Oonofficieel èlftal bestoont wel; dit späölde in 1930 tege de Faeröer (0-1 wins). In 1946 volgde de ierste officiële wèdstrijd, tege 't aajd mojerland Denemarke; Iesland verloor mèt 0-3. 't Land moch in 1954 neet mètdoen aon 't WK en kós ziech in 1958 neet kwalificere. Ze zouwe ziech pas vaanaof 1974 standaard veur WK's en EK's insjrieve.

Succes had 't team neet; de interlands vaan Iesland waore ummer boete de zomer, in kwalificatiematches, veur gein al te groet publiek. In 1996 hadde ze 'nen opmerkeleke primeur, wie tege Esland Eiður Smári Guðjohnsen in dezelfde wèdstrijd späölde es ziene pa Arnór Guðjohnsen. Vaanaof dezen tied begóste de prestaties veurziechteg te verbetere. Scouting en training vaan de jäög woorte zier serieus t'r haand genome um de klein talentepool tot 't uterste te benötte. Veur 't EK vaan 2004 lökden 't bekans um de play-offs te hole. Ouch gónge neet wieneg speulers voetballe in (middel)groete voetballen (in 't Belsj beveurbeeld Sverrir Ingi Ingason, in Nederland Kolbeinn Sigþórsson en Alfreð Finnbogason).

Alles begós op ziene plaots te valle nao de koms vaan de Zweedse trainer Lars Lagerbäck in 2011. Veur 't WK vaan 2014 haolde ze de play-offs (boe-in vaan Kroatië woort verlore). In de kwalificatie veur 't EK vaan 2016 woorte ze ierste in 'n poule mèt oonder mie Nederland (wat twie kier verslage woort), Tsjechië en Turkije. Naotot ze zoe 't EK haolde, volgde nui stunts door 't hole vaan de achste finaal en nao wins op Ingeland zelfs de kwartfinaal. Ouch veur 't WK vaan 2018 wiste ze ziech te plaotse; hei kaome ze oondaanks e geliekspeul tege Argentinië neet door de poulefaas.
Geloë

**Geloeë** (Nederlands: *Geloo*) is 'n buurtsjap en wiek van Belvend in de gemeinte Venlo. De wiek van 9,7 km² haet óngevier 240 inwoeëners. Geloeë ligk get ten naordoeëste van 't dörp Belvend, ingeklemp tössen 't bedriefsterrein Geloërveld en de A73. Ten naordweste van de wiek ligk 't kèrkdörp Sjteil en ten naordoeëste 't gehuch De Leimhors.

## Naamgaeving
De naam *Geloeë* (Geloo) is 'n plaatsbepaling en geit truuk op *lo (*aope plaats in de bös*) en 't Aad-Limburgse lidwaord ge-. De naam woort veur 't iers gedocumenteerd in 1407, wie de buurtsjap *Ghen Loee* woort geneump. In 1613 sjreef me *Aan gen Lohe* en in 1835 *Geloo*.

## 't Kapelke van Geloeë
In de 17e ieëw woort in Geloeë 'n kapel gebouwd ter iere van Slevevrouw Hölp in Noeëd. Wie in 1863 'n sjpaorlien woort aangelag en 't tracé euver de plaats van de kapel leep, woort zeej gesjloop. In 1868 kwaam 'n niej kapel gereid. Dees bevatde nog de gevelsjtein van de oersjpronkelike kapel. 't 17e-ieëwse beeld woort dao-in geplaats achter 'n tralievinster. Ouch waar dao 'n chronogram te laeze: *Ik ben gestICht hIer In het VeLD, Door P.J. CruIJsen, pastoor in BeLfeLD, wat 1868 oplevert.*

Dees klein kapel woort in 1938 aafgebraoke en vervange door 'n groeëter kapel die me baeter kós betraeje. In 1943 woort de kèrk door 'n bombardement verinneweerd, aevel 't Mariabeeld waar sjlechs leech besjadig. In 1946 kwaam 'n niej kapel gereid mèt nege kèrkbanke.

't Höltere beeldje woort in 1977 gesjtaole, maar in 1980 truukgevónge en truukgeplaats. 'n Kopie van det beeld sjteit in de Sint-Urbanuskèrk van Belvend. Ouch vandaag de daag weite baevaartgengers 't kapelke van Slevevrouw in Geloeë te vinge. 

## Extern linke
* Toponieme van Belvend
* Website Visit Noord-Limburg

## Brónne
Pools hierevoetbalèlftal

't **Pools hierevoebalèlftal** (bijnaom *Białe Orły* 'de Witte Adelere') späölt voetbalinterlands veur Pole. 't Team weurt gereguleerd door de Poolse voetbalboond PZPN. 't Team heet door de jaore heer wisselend gepresteerd; ziene glorietied laog in de jaore 1970.

## Historie
Veur d'n Ierste Wereldoorlog gaof 't gein oonaofhenkelek Pole; Congres-Pole woort es deil vaan Rusland gezien en had daorum gein eige èlftal. Mèt 't oontstoon vaan 'ne Poolse staot kós ouch e Pools èlftal weure geformeerd; dit späölde in 1921 zienen ierste match, tege Hongarije (1-0 verluus). Pole woort veerde op de Olympische Speule in Berlijn vaan 1936, en deeg twie jaor later veur 't iers mèt aon e WK (in Fraankriek), boe nao e spectaculair duel mer zjus (5-6) vaan Brazilië woort verlore. Mèt de Duits-Sovjet-Russischen inval vaan 1939 kaom 't Pools èlftal aon zien ind.

In 1946 woort e nui èlftal opgestèld, wat begós tege Noorwege (3-1 verluus). In dees jaore waor 't Pools èlftal nog neet bezunder succesvol. In 1963 bookden 't wel 'n klinkende euverwinning (9-0) op de Nore, 'nen oetslaag dee Pole pas in 2009 (10-0 tege San Marino) zouw euvertreffe. 't Kaom pas ech op gaank wie in 1970 coach Kazimierz Górski woort aongestèld. Heer wis mèt Pole 'n gouwe medajel te hole op de Olympische Speule in München vaan 1972. Belaankrieker (umtot väöl groete voetballen de Speule links lete ligke) waor 't optrejje op 't WK vaan 1974, ouch in Wes-Duitsland. In de kwalificatie verrasde de Pole al door Ingeland oet te sjakele, later in 't toernooj bookde ze euverwinninge op Argentinië en Brazilië. Door e verluus tegen 't gasland woort de finale evels zjus neet gehaold.

Ouch aon 't WK vaan 1978 deeg Pole mèt en op de editie vaan 1982 maakden 't land weer indrök. Dit waor evels neet vaanzelf gegaange, umtot de sociaol oonras in 't Pole vaan dees jaore ouch in 't voetbalèlftal waor doorgedroonge. E vaan dissidente gezuverd èlftal haolde evels e geliekspeul tegen Italië en wis in de twiede grópsfaas vaan 't Belsj te winne. Oetindelek woorte ze weer daarde. In 1986 waor Pole minder succesvol; nao de poulefaas woorte ze in de achste finaal kansloes oetgesjakeld door Brazilië.

Heinao lökden 't Pole jaorelaank neet um ziech te plaotse veur e WK. Wel haolde in 1992 nog de zèlvere medajel op de Olympisch Speule (nog ummer e toernooj wat door de westerse len wieneg serieus woort genome). In 2002 waor 't Pools èlftal veur 't iers weer op e WK, zoe good wie in 2006; allewel tot Pole bei kiere wieneg presteerde, waor dit nao jaore al gans get. In 2008 stoont 't èlftal daobij veur 't iers op 'n Europees kampioensjap; ouch hei kaom 't neet door de grópsfaas. Twie jaor later, wie Pole es gasland otomatisch veur 't EK geplaots waor, lökde dat ouch neet. De WK's vaan 2010 en 2014 woorte neet ins gehaold. Veur 't EK vaan 2016 wis 'n opvallend sterk Pole ziech wel te plaotse; 't team haolde noe ouch de knock-outfaas.

## Links
*pzpn.pl
*90minut.pl
Deep Space Network

't **Deep Space Network** is e nètwerk vaan zier krachtige oontvengers en zenders, die gebruuk weure um te kinne communicere mèt ruimtevaartuige. 't Gief drei locaties, bij Madrid, Spaanje, in Goldstone (bij Barstow), Californië, en bij Canberra, Australië. 't Veurdeil vaan dees locaties is tot zie op oongeveer 120˚ vaanein ligke, boedoor eder ruimtevaartuig altied mèt de Eerd kin communicere. Eder faciliteit besteit oet mierder sjotelantennes, ein antenne vaan 70 meter doorsnei, ein of mierder antennes vaan 34 meter doorsnei, en ein antenne vaan 26 meter doorsnei. Bedening vaan 't nètwerk vind plaots in Pasadena, Californië, bij 't Jet Propulsion Laboratory.

## Website
Website vaan Deep Space Network
Labiodentale nasaal

De **labiodentale nasaal** of **labiodentaal naasklank** is 'ne mitklinker dae in väöl spraoke veurkump. 't Is aevel neet good dudelik of dees klank contrastief veurkump in 'n spraok, es e richtig foneem. Kwa klank geliek ze den ouch de bilabiale nasaal hieël väöl; de twieë zeen lestig te óngersjeien in 't gehuuer en zeen döks allofoon variantje vanein. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

De labiodentale nasaal ligk tösse de bilabiale nasaal ennen alveolaire nasaal in.

## Kènmirke
De kènmirke vanne labiodentale nasaal zeen:
* De meneer van oetspraok is occlusief, det mèntj det t'r wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj. Ómdet deze mitklinker ouch nasaal is, wuuertj de geblokkeerdje lóchstroum ómgelèdj dore naas en is t'r 'ne nasaal;
* De oetspraokplaats is labiodentaal, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte óngerlup enne baovetenj;
* De artikulaasje is gewuuenlik stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Hae is 'ne nasale mitklinker, waat mèntj det de lóch eweg kan kómme dore naas, zowaal ech allein dore naas (nasaal oetsjeijing) of dore naas en ouch de móndj;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de labiodentale nasaal allein sómtieds veur es allofoon veure bilabiale nasaal, en nag sporadischer es allofoon veuren alveolaire nasaal. In 'n stumloeas ómgaeving kan d'r zelf ouch stumloeas waeren oetgespraoken es , en nao 'ne sleiptoean ouch verlingk, wie in *lymfeknoup* ['lɪ́ɱ̊:fəkn̥ɒ́ʊ:p].

Juus wie bie de anger nasalen in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen de nasaal wuuertj opgevolg door 'ne sibilant of fricatief.
Mitklinker

'ne **Mitklinker** of **consonant** is 'ne klank wobie de lóch neet óngesperdj dore móndj nao boete kan; 't taengeneuvergestèldje van 'ne klinker. Bieje  wie in *aap* vergaortj de lóch zich ieës veure aafgeslaote luppe, wonao d'r mit e pluufke nao boete kump. Bieje  wie in *noeat* is de móndjhäöldje aafgeslaoten en kump de lóch dore naas d'roet. Bieje  wie in *saap* geit de tóng ómhoeag nao 't verhieëmeldje, wodoor de äöpening nejjer wuuertj en 'n sisklank óntsteit.

De wies worop 'ne mitklinker wuuertj oetgespraoke kan waeren óngerverdeildj in: plosief, fricatief (worónger sibilant), nasaal, approximant, tril, tik, lateraal en halfklinker.

De plosieven en fricatieve kónne wiejer waeren óngerverdeildj in stumloeas en stumhöbbendj (in anger spraoke kónne alle mitklinkers det). Bie 'ne stumloeaze mitklinker trille de stumbenj neet mit; bie stumhöbbendje waal.

## Zuuch ouch
* Occlusief
Occlusief

'nen **Occlusief** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj, meh neet per se inne naashäöldje. De lingdje van dees blokkaasj is de occlusie vanne mitklinker. 'nen Occlusief kan verwieze nao versjillige klenk, namelik:
* Plosieve: oraal occlusieve wobie de occlusie van 't spraokkenaal alle lóchstroum toepaotj, zowaal oraal es nasaal;
* Nasale: wobie de occlusie van 't spraokkenaal de lóchstroum ómlèdj nao de naashäöldje;
* Implosieve;
* Ejectieve;
* en klikklenk.

Alle spraoken oppe werreld höbbe occlusieven enne meiste höbbe mèndestes de stumloeaze plosieve , ,  enne nasale  en , al guuef 't oetzunjeringe.
Plosief

'ne **Plosief** of **oralen [[occlusief]]** is inne fonetiek 'ne mitklinker wobie 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj zodet de lóchstroum oetsjèdj.

Dees blokkaasj kan waere gemaak mitten tóngspits of 't tóngblaad (, ), 't echelste deil vanne tóng (, ), de luppe (, ) of de glottis (). Plosieve waeren óngersjeie vanne nasale, bie de litste blief de lóchstroum doorgaon dore naas, enne fricatieve, wobie 'n gedeildjelik blokkaasj veurkump meh de lóchstroum toch door kan gaon in 't spraokkenaal.

Alle spraoken oppe werreld höbbe plosieve, wovan de meiste mèndestes de stumloeas plosieve ,  en ; al geldj det neet veur alle spraoke.

## Oetspraok
Inne oetspraok van 'ne plosief kan me drie fazen óngersjeie:
* Aanvank: de lóchwaeg sluutj zodet gein lóch kan óntkómme;
* Vashajing of occlusie: de lóchwaeg blief toe, wodoor lichtelike drökversjille zich beginnen op te boewe;
* Looslaoting: de blokkaasj wuuertj opgehöffe; de loosgelaote lóchstroum vervaerdig 'ne plötseligen impuls, wodoor 'nen huuerbare klank óntsteit.

Nasaal occlusieve zeen saortgeliek. Tiejes d'n aanvank enne vashajing blief de lóchstroum doorgaon dore naas en bieje looslaoting kump geine plötseligen impuls.

Bie affricate zeen d'n aanvank en vashajing juus wie bie 'ne plosief, meh de looslaoting gesjèdj wie bie 'me fricatief.

## Vörm
Plosieve kómmen in versjillige vörm veur. Zoea kónne ze-n óngersjied make tösse stumloeas en stumhöbbendj, lingdje en aspiraasje.
Nasaal

'ne **Nasaal**, **nasalen [[occlusief]]** of **naasklank** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj gemaak mit e verlieëg verhieëmeldje, wodoor lóch kan vriekómme dore naas. Veurbiljer van nasale zeen  en , wie inne wäörd *<u>n</u>aas* en *<u>m</u>óndj*. Nasale kómme bao in eder miensjelike spraok veur, al guuef 't 'n inkel oetzunjering. Sómmige spraoke höbbe nag anger vörm aan naasechtige klenk; hiebie sprèk me van nasalisering.

Wie gezag struimp de lóch bie 'ne nasaal dore naas. Ze óntkump aevel neet dore móndj, went dae wuuertj toegehaje dore luppen of de tóng. Waat waal is, is det de móndjhäöldje nag ummer deensduit es 'n waerklanksruumdje wodoor de klank wuuertj versterk.

De meiste nasale zeen stumhöbbendj; feitelik zeen de nasaal klenk  en  de meis-veurkómmendje klenk inne spraoken oppe werreld. Stumloeaze nasale kómme veur in inkel spraoke, worónger 't Burmees, Welsj en Ieslandjs; in 't Limbörgs kèntj me ze allein es allofone vanne stumhöbbendje nasalen in 'ne stumloeaze kónteks.

Nasale zeen sonorante.
Stumloeaze retroflexe plosief

De **stumloeaze retroflexe plosief** of **stumloeas retroflexe ploefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

Dees klank kump väöl veur in Indische spraoke, mer ouch in 't Zweeds en sómmige Noorse dialekte.

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze retroflexe plosief zeen:
* De meneer van oetspraok is occlusief, det mèntj det ze wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj. Ómdet deze mitklinker ouch oraal is, sónger broek van 'nen oetgank inne naas, wuuertj de lóchstroum gans geblokkeerdj en is t'r 'ne plosief;
* De oetspraokplaats is retroflex, det inhèltj det t'r gewuuenlik wuuertj subapicaal (mitte veurtóng opgekróldj) oetgespraoke, meh meistes mèntj 't det t'r pósalveolair wuuertj oetgespraoke sónger det t'r is gepalataliseerdj. Boete de gewuuenlike subapicaal oetspraok kan 't kóntak waere gemaak mitten tóngspits (apicaal) of mit 't tóngblaad (laminaal);
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze retroflexe plosief neet veur.
Bilabiaal

'ne **Bilabiaal** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae mit bei luppe wuuertj oetgespraoke.

Versjillige bilabiaal klenk zeen , , ,  (de *w* vanne meiste Limbörgse dialekte),  ('t geluid det me maak wen me 't kaad haet),  ('t oetblaoze van e kaesjke) en .

Wiejer guuef 't nag e groeat aantaal aan bilabiaal klenk die neet-pulmonisch zeen, wie de bilabiale klik (), dae klink wie 'ne puun, enne stumhöbbendje labio-velairen approximant (), dae me kèntj oet 't Ingels en 't Surinaams, es ouch inkel Limbörgse dialekte.

## Zuuch ouch
* Labiodentaal
Labiodentaal

'ne **Labiodentaal** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae mitte óngerlup enne baovetenj wuuertj oetgespraoke.

Versjillige labiodentaal klenk zeen ,  (de *w* van 't naordelik Nederlandjs),  en .

## Zuuch ouch
* Bilabiaal
* Dentaal
Tóng

De **tóng** is 'n orgaan inne móndj det 'n wichtige rol speeltj bie 't spraeke, kawwen en slikke, de smaak en 't zuver maken en haje van 't gebeet.

De tóng besteit veurnamelik oet spiere. Dore extrinsieke spiere wuuertj de tóng verbónje mitte óngerkaak, 't tóngbein (veuraan inne kael) enne sjeielbasis; dees spiere kónne de posiesje vanne tóng inne móndj verangere. De spiere vanne tóng zelf, de intrinsieke spiere, zörge veure vormverangeringe. Gans biejein kan de tóng zoea behölpes ach versjillige spieren op en aaf waere bewaoge. Doordet de tóng ane veurkantj vrieligk, is 't 't bewaegelikste orgaan van 't lief.

## Anger beteikenisse
* Landjtóng
* De tóng vanne sjoon
* Tong (vès)
Lanktóng

'n **Lanktóng** is e sjmaal sjtök lank dat zich oetsjtik i g'n zieë of e anger oppervlakwater. Dit betref dök 'ne kaap of e sjmaal sjiereiland. Typerend is i jieëker geval dat de verbinding mit 't vastelank neet sjmaler is wie höar groeëtste breidte, zoeëdat de oetintelige vorm zich sjterk deet dinke aan 'n tóng. Wen ing tóng e water gans of bekans aafsjleet, dan sjprik me va 'ne sjoeërwal.

Bekangde lanktónge zint Beachy Head (Groeët-Brittannië), Cape Canaveral (Vereënigde Sjtate), Gibraltar, Kaap Arkona (Dütsjlank), Kaap d'r Goje Hoeëp (Zuud-Afrika), Kaap Hoorn (Chili), Kaap Verde (Senegal), Land's End (Groeët-Brittannië), de Noardkaap (Noeërwege), Point du Raz (Frankriek).
Juno (ruimtesonde)

**Juno (ruimtesonde)** is een oonbemande ruimtesonde die op 5 augustus 2011 woort gelanceerd. Op 5 juli 2016 is de sonde in 'n polair baon um de gaasreus Jupiter gebrach. De missie vaan Juno is um 't zwoerdekrachveld, 't magnetisch veld en de magnetosfeer vaan Jupiter te oonderzeuke. Ouch zal de rotskern vaan Jupiter, de verdeiling vaan de massa door de planeet, de samestèlling vaan het gaas en de windbeweginge weure oonderzeuk. Dit oonderzeuk levert meugelek 'n beter inziech in 't oontstoon vaan de planeet.

Juno is 't twiede ruimtevaartuig dat in 'n baon um Jupiter vluig, Galileo ging veur tösse 1995 en 2003.

De naom vaan de sonde kump oet de Romeinse mythologie. De god Jupiter hulde ziech in nievele um zien oondöäg te verberge, mer zien vrouw, de godin Juno kós door de wolke loere en Jupiter zijn echte natuur zien.

## Vlöchverloup
Juno woort op 5 augustus 2011 gelanceerd mèt 'n Atlas V rakèt. De baon boe-in Juno gebrach woort zörgde veur 'ne flyby vaan Eerd op 10 oktober 2013. De flyby zörg veur 'n versnelling vaan de sonde, zoetot brandstof kin weure oetgespaord. Op 5 juli 2016 woort de sonde in 'n baon gebrach um Jupiter. De baon is zwoer elliptisch en bringk de sonde tot op 2000 km aofstand vaan Jupiter op 't diechsbijzijnde punt en mie es 1,8 mieljoen kilometer aofstand op 't wijdste punt. Dit is gedoon umtot 't straolingsveld vaan Jupiter zoe sterk is tot in geval vaan 'n circulair baon de elektronische apparatuur en zonne-panele neet lang zouwe leve. Einen umloup doort 53,5 daog, mèt kortere umluip gepland in e later stadium. Het plan waor um de sonde 37 kier um Jupiter te laote vlege, daonao zal me de sonde op Jupiter laote neerstorte. Dit lèste is gedoon um te zörge tot eventueel Eerdse veroontreiniging vaan de sonde neet op ein of aander meneer op ein vaan de maone vaan Jupiter terech kin koume (boe meugelek leve besteit).

### Motorproblemen
Op 19 oktober 2016 zouw me de motors starte um d'n umloup te goon beperke tot 14 daog. Dit is evels neet gebäörd umtot - nao later bleek - e paar kleppe neet wèrkde. Umtot dit zouw kinne leie tot 'n verkierde baon is beslote dit neet te doen. Juno zal blieve vlege in d'n umluip vaan 53,5 daog en in totaol 12 kier um Jupiter vlege.

## Website
* Website vaan de Juno missie

## Rifferenties
Stumbenj

De **stumbenj** of **stumluppe** zeen twieë membranen inne sträöt. Ze zeen vergreudj mitte klein baekervörmige knoorsje. Dees kónne middels klein spiere waere bewaoge, wodoor de stumbenj waeren aangespannen of juus óntspanne.

Wen tiejes 't oetaome de stumbenj gespanne zeen, óntsteit aan die 'n toegenómme lóchdrök. Wen dees 'n dörperwaerd bereik, waere ze aopgedrök en nu,p de lóchdrök tiejelik aaf, wodoor de aangespanne stumbenj snel weer sloete. Dore drök sloete ze zich weer, waonao 't percès zich euverduit. De daodoor óntstange trilling inne stumbenj wuuertj euvergedragen ane langskómmendje lóchstroum. Wie helder de stumbenj waere gespanne, wie hoger de trillingsfrekwensj en wie hoger de toeanhuuegdje vanne stum.

Wie lenger de stumbenj zeen, deste leger klink de stum. De lingdje vanne stumbenj is doorgaons aeveraejig mitte aafmaeting vanne sträöt. Daodoor det bieje plötselige greuj vanne sträöt inne puberteit bie jónges de stum in eine väöl leger wuuertj en ze *de baard inne kael* kriege.

Sónger stumbenj is 't allein meugelik te spraeke door te fluustere. Nao 'n laryngectomie ('t eweghaole vanne larinx) door kanker kan de functie vanne stumbenj waeren euvergenómme door 'n apparaat det 'ne (dalendje) zoemtoean guuef en det me taenge de kael zètj.

## Zuuch ouch
* Glottis
Glottis

De **glottis** is de kómbinaasje vanne stumbenj enne ruumdje daotösse, de stumspleet (*rima glottidis*). Wen de stumbenj waeren aangespannen en lóch dore glottis wuuertj gepaers, den trille de stumbenje en gaeve ze stumhöbbendjheid ane vervaerdigdje klank.

De vervaerdigdje trilling is 'n essentieel óngerdeil van stumhöbbendje mitklinkers en klinkers. Wen de stumbenj in ras oeterein staon kan lóch daotössen óntkómme, det neet rizzelteertj in trilling; dit is 't val bie 't make van stumloeaze mitklinkers en bie normaal aome.

Wen me 'n klank inkel maak mitte glottis, neump me dees klank glottaal.

## Zuuch ouch
* Glottisslaag
Spraokkenaal

't **Spraokkenaal** is 't gehieël aan häöldje det zich tösse de stumbenj anen eine kantj enne móndj- en naasäöpeningen anen angere bevindj. Door behölpes articulatore (wie de luppen enne tóng) dees häöldje te vervörme, kan emes de lóch, die oete lónge wuuertj gepaers en al dan neet dore stumbenj in trilling is gebrach, 'ne bepaoldje klank mitgaeve.

Ómdet luuj, waat betröf spraokklenk, besjikken euver categorische perceptie, is 't meugelik det ze de zoea vervaerdigdje klankritse meining toe kónne kènne.
Stumloeazen uvulaire plosief

De **stumloeazen uvulaire plosief** of **stumloeas uvulair ploefklank** is 'ne mitklinker dae in 'n aantaal aan gespraoke tale veurkump (ónger anger in 't Arabisch). 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen uvulaire plosief zeen:
* De meneer van oetspraok is occlusief, det mèntj det ze wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj. Ómdet deze mitklinker ouch oraal is, sónger broek van 'nen oetgank inne naas, wuuertj de lóchstroum gans geblokkeerdj en is t'r 'ne plosief;
* De oetspraokplaats is uvulair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taenge de huug;
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen uvulaire plosief veur bie sómmige spraekers, es 'nen allofoon veure stumloeaze velaire plosief inne kónteks van achterklinkers.

Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeazen uvulaire plosief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendjen uvulaire plosief door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Lies vaan staotshoofde vaan Brazilië

**[[Brazilië]]** woort in 1815 e geliekweerdeg deil vaan 't Portugees riek; sindsdeen waor de Portugese keuning ouch keuning vaan Brazilië. Vaan zien oonaofhenkelekheid in 1822 tot aon de staotsgreep vaan 1889 waor 't land e keizerriek; sindsdeen is 't 'n rippubliek. Dit is 'n lies vaan alle **staotshoofde** - keuninge, keizers en presidente - die Brazilië heet gekind.
Nuie Wereld

De **Nuie Wereld** is 'ne alternatieve naom veur de bei Amerika's, en soms bij oetbreiing ouch Australië. De oetdrökking woort, in de Latiense vörm *novus mundus*, veur 't iers gebruuk door Amerigo Vespucci, dee ouch Amerika nao zien eige neumde. Heer deeg dit in 'ne breef aon Lorenzo de' Medici, naotot heer tot de conclusie waor gekoume tot Columbus neet nao Indië waor gevare meh op e nui continent waor gestuit. D'n Awwe Wereld umvat Europa, Azië en Afrika; 't gebeed boe de Europese gelierde in de middeliewe al weet vaan hadde.

Allewijl weurt de term *Nuie Wereld* in twie contexte gebruuk. Ierstens in de biogeografie: in de bei Amerika's leve dèks wezelek aander bieste es op de drei continente vaan d'n Awwe Wereld. Me oondersjeit 't Paleotropisch gebeed en 't Neotropisch gebeed, wie ouch 't Palearctisch gebeed en 't Nearctisch gebeed. Mieljoene jaore vaan oonderling isolatie höbbe beveurbeeld gezörg veur Ape vaan de Nuie Wereld. In de twiede plaots gebruuk me de term *Nuie Wereld* in culturele zin. De besjavinge vaan de bei Amerika's höbbe ziech bekans compleet geïsoleerd oontwikkeld vaan die in Azië, Europa en Afrika. Ouch de nuier culture, die de Europeaone nao de Amerika's brachte, zien hunnen eige weeg gegaange.
Sibilant

'ne **Sibilant** of **sisklank** is 'ne fricatief of affricaat dae wuuertj gemaak dore lóchstroum mitte tóng nao de sjerpe randj vanne tenj, die kórt opein waere gehaje, te leie. Veurbiljer van sibilante zeen de ieëste klenk in wäörd wie *saap*, *zómp*, *sjeep*, *zjaen*, *tsjoekke* enne middeklinker van *badzje*; de symboeale bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet zeen den respectievelik , , , , [tʃ] en [dʒ]. De litste twieë zeen den affricate, dewiel de res fricatieve zeen. Sibilante höbben 'ne kènmirkendjen, helle klank; hiedoor waere ze döks boetespraokelik gebroek veur emes zienen aandach te vraoge (wie "psss!" wen me emes heimelik geit wiltj zègke en "sssj!" wen me emes stil wiltj kriege). 

Bieje alveolair sisklenk [s] en [z] wuuertj de baktóng zoea gevörmp det ze e smaal kenaal vörmp (gegleuf), zodet de lóch mieër op ein plaats wuuertj geconcentreerdj, mit es oetwirking 'n hoeag toeanhuuegdje. Bieje pósalveolair sisklenk (ouch waal 'ns *sjibilante* geneump), wie [ʃ] en [ʒ], is de tóng platter, mit es oetwirking det de toeanhuuegdje lieëger is.

Aangezeen de vorm vanne tóng de saort aan sibilant bestump enne tóng väöl vörm kan aannumme, guuef 't ouch e groeat aantaal aan versjillige sibilante, die eder ouch contrastief kónne waere gebroek inne versjillige spraoken oppe werreld.
Pentatoniek

**Pentatoniek** is de eigesjap vaan meziek die de pentatonische toenlèdder gebruuk. De meziek is dus opgebouwd oet vief toene, die (oongeveer) euvereinkoume mèt de toene *do*, *re*, *mi*, *sol* en *la* oet de zevetoenege toenlèdders vaan de westerse meziek. Es me bij *do* begint, sprik me vaan de *pentatonische [[majeur]]lèdder* (zuug noteveurbeeld); me kin ouch bij *la* beginne, daan heet me te make mèt de *pentatonische [[mineur]]lèdder*.

\relative c' { \time 5/4 c d e g a c }

De pentatoniek weurt 't mies geassocieerd mèt de Oos-Aziatische meziek. In de Chinese kunsmeziek en mezieksoorte die daovaan zien aofgeleid weurt 'n compositie geach ummer mer vief tone te gebruke, zoetot me gein haaftoensaofsten krijg die kinne dissonere. In väöl soorte westerse volksmeziek evels weure ouch pentatonische toenlèdders gebruuk. Dit is beveurbeeld zoe op de Britse Eilen en in Hongarije. In zoe'n gebeje bestoon pentatonische melodieë neve aander meziektradities. Me is dao daan ouch neet zoe streng in 't vashawwe aon mer vief toene.

De pentatonische toenlèdder vörmp e *pentachord*; de begrippe zien evels neet oonderling inwisselbaar.
Stumhöbbendjen alveolaire sibilant

De **stumhöbbendjen alveolaire sibilant** of **stumhöbbendje alveolair sisklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . De stumhöbbendjen alveolaire sibilant haet feitelik drie variantje (zuuch bie kènmirke).

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen alveolaire sibilant zeen:
* De meneer van oetspraok is 'ne sibilant-fricatief, det inhèltj det t'r euver 't algemein wuuertj gemaak dore lóchstroum door 'n gleuf inne baktóng te leie nao de artikulaasjeplaats, wo de lóchstroum wuuertj geconcentreerdj taenge de sjerpe randj vanne bao-geslaote tenj;
* 't Guuef drie oetspraokplaatse:
*# Dentaal, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge de baovetenj (apicaal taenge laminaal);
*# Denti-alveolair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit 't tóngblaad taenge d'n tandjwal ennen tóngspits achtere baovetenj;
*# Waor alveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendjen alveolaire sibilant väöl veur, in alle dialekte.

De próntje oetspraok vanne alveolaire fricatieve varieertj van spraeker toet spraeker. Euver 't algemein geldj det t'r denti-alveolair of waor alveolair wuuertj oetgespraoke (mit naam waor alveolair). Zowaal apicaal ([z̺]) es laminaal ([z̻]) oetspraoke kómme veur. In 't Mofers euverhieërsje de apicaal oetspraoke, behauve wen d'r 'nen alveolaire nasaal opvolg; den is t'r meistes laminaal door assimilaasje mit daen nasaal, dae meistes laminaal wuuertj oetgespraoke.

Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendjen alveolaire sibilant de stumloeazen alveolaire sibilant es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.

Juus wie bie de anger sibilanten en fricatieven in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen dees klank völg op 'ne nasaal.

## Zuuch ouch
* Stumhöbbendjen alveolaire fricatief
* Panninger Linie
Cristiano Ronaldo

**Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro** (*Funchal (Madeira), d'r 5e fibberwaar 1985) is 'ne Portugese vootballer, deë bei 't internationaal voetbal bekind is. Ronaldo debuteerde in 2003 vuur 't Portugees hierevootbalelftal, woeëd in 2008 aaveurder en kreeg in 2014 d'r sjtatus van topscorer. Heë woeëd in 2008, 2013, 2014, 2016 en 2017 oetgerope tot d'r beste sjpieëler óp g'n welt. Bis 2013 gool e ooch es d'r duurste sjpieëler óp g'n welt.

Ronaldo begós zieng profloopbaan bei Sporting CP i Portugal, woenoa heë noa Manchester United ging, woe heë promoveerde. I 2009 vertrok heë noa Real Madrid vuur e rekordbedrag van 94 mieljoeën euro. Noa 'n periode bei Juventus tusje 2018 en 2021 en d'r truukkier noa Manchester United in 2021-2022, sjpieëlde d'r Ronaldo i 2023 bei de Saudi‑Arabische club Al‑Nasr, woe heë minstens bis 2027 kent blieve sjpieële.

In 2018 won heë d'r twieëde pries mit zie elftal en in 2021 gool e mit vief goals es topscorer. In 2022 maakde Ronaldo zie 110e doelpunt vuur Portugal. I 2025 houw heë mitgedoa i zes Europese kampioensjappe en vief weltbeëkertoernooie.
Stumloeaze retroflexe sibilant

De **stumloeaze retroflexe sibilant** of **stumloeas retroflexe sisklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . 

Dees klank kump väöl veur in Indische spraoke, mer ouch in 't Zweeds en sómmige Noorse dialekte.

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze retroflexe sibilant zeen:
* De meneer van oetspraok is 'ne sibilant-fricatief, det inhèltj det t'r euver 't algemein wuuertj gemaak dore lóchstroum door 'n gleuf inne baktóng te leie nao de artikulaasjeplaats, wo de lóchstroum wuuertj geconcentreerdj taenge de sjerpe randj vanne bao-geslaote tenj;
* De oetspraokplaats is retroflex, det inhèltj det t'r gewuuenlik wuuertj subapicaal (mitte veurtóng opgekróldj) oetgespraoke, meh meistes mèntj 't det t'r pósalveolair wuuertj oetgespraoke sónger det t'r is gepalataliseerdj. Boete de gewuuenlike subapicaal oetspraok kan 't kóntak waere gemaak mitten tóngspits (apicaal) of mit 't tóngblaad (laminaal);
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze retroflexe sibilant neet veur.
Fricatief

**Fricatieve** of **wriefklenk** zeen mitklinkers die waere gemaak door lóch door e smaal kenaal te paerse; dit kenaal wuuertj gemaak door twieë articulatore kórt biejein te haje. Dit kan de óngerlup taenge de baovetenj zeen, wie bieje , de baktóng taenge 't zaach verhieëmeldje, wie bieje  (de *ch* van *lach*); de ziekantj vanne tóng taenge de sniejtenj, wie bieje  en zo wiejer. Deze turbulentje lóchstroum neump me fricatie. 'n Apaarte categorie óngere fricatieve zeen de sibilante; wen me 'ne sibilant maak, maak me ouch e smaal kenaal wodoor me de lóch lèdj, meh daobie wuuertj de tóng ónna inne lingdje gekróldj zodet de lóch euvere randj vanne tenj geit.
Orsbach

**Orsbach** is e dörp mit unjeveër 600 inwuënesj dat litt in 't Ochese sjtadsdeel Laurensberg i j'ne Dütsjen bondssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Dörp litt zoeën zeëve kilometer van Oche, jet t'n noarde va Lemieësj bei Vols en jet t'n zude van Bóches. Orsbach litt op 'n hüh van 200 meter op 't Dütsj sjtök van 't Plateau va Bóches. In 't dörp sjteet 'n burch, die hüts i jebróch is as wuëning.     

Orsbach litt i 'n lengelige umjeëving en durch de Ocher waeët de jejend as recreatiejebeed jenüts. Jet beizungesj is dat Orsbach vanoes 't inkel paar hungerd meter entfaeënde Lemieësj nor mit 'nen umwaeëg via Bóches of Vols berieëkbaar is. Dit kunt durchdat de bruk uvver de Sinselbaach en anger kling bruksjkes plaatsjelig tse sjmaal zunt vuur auto's.

## Jechichte
In 1338 woeëd Orsbach ungerdeel van 't Ocher Rieëk, 'n vrieëj rieëkssjtad binne 't Hillig Roeëmse Rieëk. 't Dörp loog aa j'ne oeës-wesverbinding va j'n rieëkssjtad noa Masjtrich. Jet t'n weste van Orsbach loge de fortificaties van Oche. De burch deende as wachtoerm en woar óch centrum van 't dörp.


Plaetje:AC-Orsbach Burg Orsbach Seite (cropped).jpg|De burch va Orsbach


## Weblink

* Orsbach
Schintaler

**Schintaler** is 'ne Limburgse band. Schintaler, ieësj opgerich as *Orginale Schintaler*, hat zingen oersjprung i de vreuge jöare nuëgetig. D'r band woeëd gevörmt vanoet fanfare *St. Cecilia Schinnen* en d'r band zóng mitnaam traditioneel Oeësterieëks en Limburgs volksmezeek. De gróp besjtóng oet zengesj va versjillige Zuud-Limburgse dörper: Martin Diederen, John Diederen, Willy Brouns (Sjömmert), Eric Heijnen (Hulsberg), Roger Diederen, Patrick Zelissen (Puth) en Guido Frissen. I de midde en ind nuëgetiger jöare beleëfde zie dön groeëtste succes. In 1995 kam de hit *Mien Limburgs Landj* oet en in 1996 vólgde 't succes *Golvend Heuvelland*. De anger wichtige cd, mit d'r naam *Sjpringlaevend*, kam in 1999 oet. Inne va de wichtigste muzikante, Leon van Wijk, vertrók toen u.a. noa André Rieu, oeë noa d'r band minder actief woeëd. In 2004 kam 't succes *Welkom in Limburg* oet en i de jöare doanoa vólgde nag get leder, meh in 2010 woeëd d'r band opgeluf. In 2013 makde Schintaler 'ne richtige comeback mit *Ich wil 'ne polka huère*. Anger hits in d'r top 10 va L1 woare * 'ne Limburgse jong*, *Druimdanser* en *Blief neet langer druime*. I d'r L1mbo Top 100 sjtónge anger leedsjes wie *Limburgse Meid*, *Greumelevla*, *De Waeg door 't hart* en *Mergraote* hoeëg i de lieës. 

De hütse bezetting besjteet oet de mieëtste oersjprunkelige bandleje (Martin en Roger Diederen, Patrick Zellisen, Leon van Wijk en Guido Frissen), meh aagevuld mit Charles Coppens en Peter Johansen. 

## Albums
# *Golvend Heuvelland* (1996)
# *De Waeg Door ’t Hart* (1997)
# *Sjtilte Veur De Stórm* (1998)
# *Sjpringlaevend!!!* (1999)
# *Vriegevochte* (2000)
# *Druimdanser In Utopia* (2001)
# *Los!* (2002)
# *Welkom In Limburg* (2003)
# *De Sjoanste Van De Schintaler* (2004)
# *Nummer Neuge* (2007)

## Weblinks
*Facebookpagina Schintaler
*L1
(523794) 2015 RR245

**** is de veurluipege naom vaan 'n dinkeleke dwergplaneet in eus zonnestèlsel die gevoonde is op foto's oet 2015. De planeet zouw zoe'n 700 km in doorsnei zien en doorluip 'n elliptische baon (''e'' ≈ 0,56) um de zon. De umlouptied liek zoe'n 700 jaor te zien. 't Perihelium, boe 't objek in 2096 aonkump, ligk roond de 34 AE, 't afelium bij 120 AE. Perceize aofmetinge en umlouptied zien nog neet bekind, dao moot mie oonderzeuk veur plaotsvinde.
Stumloeaze bilabiale fricatief

De **stumloeaze bilabiale fricatief** of **stumloeas bilabiaal wriefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze bilabiale fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* De oetspraokplaats is bilabiaal, det inhèltj det t'r mit bei luppe wuuertj oetgespraoke;
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze bilabiale fricatief allein allofoon veur veure stumloeaze labiodentale fricatief.

Wiejer wuuertj t'r ouch onomatopeïsch gebroek wen me blaoze naoduit, wie bie 't oetblaoze van e kaesjke.
Stumhöbbendjheid

**Stumhöbbendjheid** is e begrip binne de fonetiek enne fonologie det 't karakter van bestumdje klenk (meistes mitklinkers) aanguuef; dees klenk zeen den of stumloeas of stumhöbbendj.

't Begrip kan aevel nao twieë versjillige concepte verwieze:
* *fonetisch*: Stumhöbbendjheid kan verwieze nao 't oetspraokpercès wobie de stumbenj trille; hiebie geit 't dus inne fonetiek euver foneme wobie de stumbenj waal (stumhöbbendj) of juus neet (stumloeas) trille. E veurbild hiebie is de Limbörgse oetspraok vanne  enne ; bieje ieëste trille de stumbenj neet (stumloeas) en bieje twieëdje juus waal (stumhöbbendj). Inne meiste Europese spraoke zeen de klinkers en sonoranten allemaol gewuuenlik stumhöbbendj (mit spraoke wie 't Ieslandjs en 't Welsh);
* *fonologisch*: Ouch kan stumhöbbendjheid verwieze nao 'n klassifikaasje van klenk die me gewuuenlik associeertj mit trillinge vanne stumbenj, ouch al is det fonetisch gezeen neet 't val. Hiebie zeen "stumloeas" en "stumhöbbendj" neet mieër es plekkerkes. E veurbild is 't Deens; in dees spraok is beveurbeildj de  feitelik stumloeas, dewiel de  geaspireerdj is.
Daarde Devisie

De **Daarde Devisie** is e niveau vaan 't Nederlands voetbal. Um perceis te zien is 't 't veerde niveau vaan de Nederlandse voetbalpiramide, oonder de Twiede Devisie en bove de Veerde Devisie. Ze besteit oet twie competities, 'n Daarde Devisie Zaoterdag en 'n Daarde Devisie Zondag. Bei competities bestoon oet 18 teams. 't Geit officieel um amateurclubs, meh mèt 'n vrij groete maot vaan professionalisatie (e paar contrakspeulers, späölgeld en winspremies, bedriefsveuring, groete aontalle supporters etc.). De Daarde Devisie daorum ouch welins es semiprofdevisie umsjreve.

## Historie
De Daarde Devisie is in principe nui veur 't sezoen 2016/17, meh kump voort oet de **Topklas**. Die waor pas in 2010 opgeriech, mèt es doel 'n brögk te sloon tösse 't betaold voetbal en 't amateurvoetbal. Clubs móste noe door sportief prestaties kinne promovere nao de profcompetitie, wat iers neet meugelek waor. Umtot 't mer twie Topklasse gaof, tegeneuver zès Hoofklasse, mós dat de concurrentie verbetere (allein de bèste clubs tegenein).

In de praktijk bleek evels 't look nao de Ierste Devisie nog te groet, veural wat betröf de eise die aon de bedriefsveuring en de accomodatie (beveurbeeld stadions vaan minstens 3.000 plaotse) woorte gestèld). Daorum besloot me veur nog e niveau in te stèlle. Dit woort de Twiede Devisie. Dao-in zouwe de zeve bèste teams oet de twie Topklasse vaan 't sezoen 2015/16 instruime, plus veer belofte-èlftalle. Oet 't restant vaan de Topklasse zouw de Daarde Devisie weure gemaak, aongevöld mèt drei belofteteams per competitie en de bèste Hoofklasseteams. Door de oetdunninge vaan 2010 en 2016 gief 't vaanaof 't sezoen 2016/17 nog mer veer Hoofklasse in plaots vaan de traditioneel zès.

'n Daarde Devisie heet 't in Nederland veur 2016 neet gegeve, in tegestèlling tot de Twiede Devisie, die tösse 1956 en 1971 ouch al bestoont.

### Kampioene
De volgende clubs zien kampioen gewore vaan de Topklas daan wel Daarde Devisie. In de Topklas-jaore woort um 't gans amateurkampioensjap gespäöld tösse de kampioene vaan de zaoterdag- en de zondagcompetitie. Me kós daomèt promotie nao de Ierste Devisie aofdwinge, meh dao woort gemeinelek gei gebruuk vaan gemaak; 't speule um 't amateurkampioensjap waor veural 'n traditie die in de Hoofklas al bestoont. In de Daarde Devisie is dat neet mie nujeg: allebei de kampioene promovere en de grens tösse amateur- en profvoetbal is neet zoe sjerp mie. De amateurkampioene zien hei-oonder vet gezat.

## Limbörgse teams
In de Daarde Devisie vaan 2022/23 kump ein Limbörgse club oet: RKSV Groene Ster oet Heerle. Ouch EVV oet Ech heet jaore drin gespäöld, en daoveur al in de Topklasse, meh degradeerde in 2022 nao de Veerde Devisie.
Tandjwal

d'n **Tandjwal**, **kaakkamp** of **alveolaire kamp** is eine vanne twieë richele vanne kaak; eine ligk ane baovekantj vanne móndj tösse de baovetenj en 't hel verhieëmeldje, dewiel d'n angeren oppen óngerkantj vanne móndj ligk achtere óngertenj. d'n Tandjwal bevatj de tandjkes (*alveoli*). Dees kan me veule mitte tóng in 't gebied drek baove de baovetenj en drek óngere de óngertenj; de oppervlakdje dao is bedèk mit klein richelkes.

Wen klenk denti-alveolair waeren oetgespraoke den duit me det mit 't tóngblaad taenge d'n tandjwal ennen tóngspits achter de baovetenj.