open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1200

## Gebeurtenisse
*Sahassamalla weurt keuning van Ceylon.
*Hugo II van Pierrepont weurt prins-biesjop van Luuk.
*De abdij van Leffe weurt 'n zelfsjtendige abdij.
*23 mei - Lowie VIII van Frankrijk trouwt op 12-jaorige laeftied mèt Blanche van Kastilië.
*24 augustus - Jan zónder land, keuning van Ingeland, trouwt mèt Isabella van Angoulême.

## Gebore
*Beatrijs van Nazareth (ouch waal Beatrijs van Tienen), sjriefster van *Van seven manieren van heiligher minnen*
Hozelt

**Hozelt** (Nederlands: *Holset*) ies 'n dörp in de gemeinte Vols in 't heuvelland van Zuud-Limburg. 't Ies gesitueerd op 'ne berg in de buurt van de rieksweeg Vols - Viele - Gulpe - Mestreech. 't Plaetske haet 50 häöf en hoezer, woavan de meiste rónd de kèrk liegke. Ze vörme ein eige parochie.

## Romaanse kèrk van Genoveva

In 1266 weurt de romaanse kèrk, gewiejd aan de heilige Genoveva, veur 't ièrsj geneump. Rónd 1500 ies 't geboew nao 't oaste toe verlengk mèt onder andere 'n koar. Dan óntsjteit 't karakteristiek trapsgewies uterlik. 't Boewwerk weurt geseerd mèt 'ne hoage sjpietse tore. In de 19e ièw versjient 'n kapel tegeneuver d'n ingank. Rónd de kèrk liek 'n kèrkhof mèt onder andere graafkruzer oet de 17e ièw. Binne zint houte beelde te zeen oet de 17e en 18e ièw.

De kèrk ies populair bie pare, die dao wille trouwe. Vanaaf 1900 ies Holset 'n baevaartplaats rónd de heilige Genoveva. Octave (achdaagse vieringe) weure gehoute vanaaf de fièsdaag op 3 januari en vanaaf 20 juni. 'n Ander viering vingk plaats op 26 november. Op Pinksterdaag vingk de groate brónk plaats en datzelfde weekend ies d'r kèrmes.

## Dörpsvereiniginge
* Mannekoar St. Caecilia oet 1837
*sjötterie St. Paulus oet 1600.

## Häöf en ander bezeenswaerdighede
* De Holsetter haof
* Haof Einrade
* Vakwerkhaof Winnebrook en ander vakwerkhoezer
* De Sieperhaof

't *[[Panhoes]]* ies 'n vreuger broewerie en geboewd van breuksjtein en vakwerk.
Aan de Ouwe Aokerwaeg sjteit 'n vakwerkhoes geneump *Banket*, woa vreuger de rechbank van Holset vergaderde.

Op versjillende krusinge van veldwaeg en haol waeg sjtoon waegkruzer. 
Van hie oet sjtruimp de Hermansbaek riechting Lemieësj (Lemiers) um daonao oet te mónde in de Selzerbaek.

'n Klein Lourdesgrot achter 'n iezere breer en 'n nis mèt 'n ander heiligebeeld in 'n follie-echtig optrèksel bevinge ziech in 'n lièger gelege gedeilte van t dörp.

De *Holsetterbösj* ies 17 hectare groat.

Liègeraaf, in de buurt, liek de buurtsjap Weijerplei mèt de monumentale *Frankenhaof*.
Viele

**Viele / Ville** (Nederlands: *Vijlen*) is e dörp in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuid Limburg. D'r naam kunt van 't Latiensj villa of villare en heejmit weëd bedoeld ing (here)boerderei óp e landgód. De hoezer en höf van 't dörp bevinge zich óp d'r Vielenerberg (192m.) en in 't dal van de Mecheler- of Lombergerbaach. Doa woane óngeveer 1500 luuj.
In de buurt liegkt d'r groeëte Vielenderbusj. 

## Buurtsjappe
Beej Viele hure de buurtsjappe: 
* Komeresj (Kamerig) (Camerig) (Gènzie)
* Kotteze (Cottesse) (Gènzie)
* Harles (Harles)
* Mamelis (Mamelis)
* Mellesjet (Melleschet) 
* G'n Root (G'n Rót) (Rott)

## Gesjiedenis
An d'r Kelderwaeg zow ing villa oet de Romeinse tsiet ha gesjtange. Óch weëd gesjproake uvver e adelik hoes *Termoere*. Dae naam kunt truuk in e hoezercomplex, in de Vielendersjtroat. I 1016 weëd óch gesjproake uvver inge hof *Viele*, noe d'r *Munnikshof* (Vielendersjtroat 51) geneumd, is ing sjenking an de abdei va Burtsjeid i Oche (Aken). D'r naam Munnikshof herinnert an de vrugger abdei va Burtsjeid. Die abdei how in 't midde van d'r 14e eeuw väöl land i egedom in dìs sjtreek. D'r pastoer van de parochie woäd beneumt durch de abdis van de abdei. De abdis, Gróndvrauwe van de heerlikheed Viele how 't óch vur 't zage uvver 't beheer van d'r Vielenerbusj. D'r Arnold van Gemmenich hat in 1319 als allodium (vreej erfgód) dae busj an de abdei gesjónke. De collectieve gebroeksrechte van dae busj, i 1539 vasgelaat in e reglement òp ing perkamente 'Waldrolle', bleef bis 1940 verbónge mit de höf en hoézer in de zès Vielender 'Rotten'. Dat zunt: Kamerig, Kottese, Berg, Mameles, Ròt en Viele. 
In de heerlikheed Viele howwe ze, graad wie i Hozelt óp d'r Öcherwaeg (Akerweg)'t hoes 'A g'ne Banket', ing sjepebank. I Viele woate de zittinge gehauwe in d'r hof 't Pannes (Panhoes) (brouwerei).
I 1656 zunt de sjepebanke va Vols-Hozelt en Viele ónger 't gezag van de Sjtate-Generaal beejgenee gegange.  

## Dörp

Hieël hoeëg liegkend en doadurch al va wiedaaf te zieë, is de Katholieke kirk, gewied an d'r hillige heilige Maarten (Martinus). Òp de plaatsj woa e auwer gebouw hat gesjtange, bouwet d'r architect Weber i 1862 ing neo-gotische zaalkirk. D'r hoeëge toerm va 58 meter is i 1878 veëdig kómme. Binne zunt de róng pilare en de kruutsgewelve ópvallende elemente.
In de kirk bevinge zich sjildereie en kruutswaegsjtasies van d'r Limburgse kunstenaer Charles Eyck.

Óp de kruutsinge va waeg, sjtunt benoa uvveraal veldkruutser. 
E paar groeëte höf bevinge zich in 't dal: d'r *Munnikshof*, d'r *Grunnewig* en d'r vakwerkhof *'t Pannes*. D'r hof *Hopsjet* liegkt bovve òp d'r Vieleberg. 

't Dörp telt 2 wiengaarde:  St.Martinus en St.Hubertus.

## Vereins
De harmonie en óch de drumband hisje Sint-Martinus. Mit 't fès va Sint Maarten, 11 november vingt inge lampionne-óptsóch plaatsj mit d'r 'hillige' óp 't peëd.
De sjutterei hat als patroeënhillige Sint Joep (Josef).
D'r vastelaovendsverein heesjt "De Schnapsnaze". (sjnaps is sjterke drank).

## Bekende persoeëne
* Pastoer Schleiden sjreef in 't Vielender plat.
* Will Kohnen, sjriever sjtreekromans in 't Vieleter
* Joanne Klink, theologe en sjriefster

* extern website: http://www.vijlen.net
Gäöl-aan-de-Maas

.

**Gäöl-aan-de-Maas** (Nederlands: Geulle aan de Maas) ies 'n dörp behuèrend bie Gäöl in de gemeinte Meersje gelege tösje 't Julianakanaal en de Maas in Zuud Limburg. 't Dörp ies de vreuger dörpskern van Gäöl, dat aan de oaszie van 't Julianakanaal liek. Dit kanaal sjpliets Gäöl in 2 deile. De naam ies aafgeleid van de Geul, die vreuger ónder of tegenéuver 't dörp in de Maas oetmóndde. Dat gebeurt noe 5 km zudeliker bie 't Voelwames. Ouwer sjriefwies zint: Goila, Guel en Goelle. 

## Gesjiedenis
.
Van Kesjtièl Gäöl, oet de 17e ièw, besjteit allein nog 't poorthoes en de haof. 't Hièrehoes ies in 1847 aafgebroke. 't Complex ies umgrach.

## 't Dörp aan de Maas
In de parochie sjteit de Sint Martinuskèrk. De westore sjtamp oet de 14e ièw. Ander deile van de kèrk zint geboewd in de 17e ièw ónder leiding van Wolter van Hoensbroeck en Ulrich van Hoensbroeck. In 1920 vingk ein groate verboewing plaats, woabie de oudste tore en de kapel bewaard blieve. Binne sjteit 'ne 17e ièwse praeksjtool woa-op ziech panele bevinge mèt de oetgesjneje figure van de heilige Sint Maarten en de veer evangeliste. Dao bevingk ziech ouch 'n Binvignat-örgel.

Gäöl-aan-de-Maas grens aan 't Belsj. Aan de euverkant van de Maas liegke Uikhove (Ukeve) en Rekem. Mèt 't vaer ('n klein veerpont) kèn de euversjteek gemaak were. Veural fietsersj en fietsrennersj, die euver de grens de aangelagde fietsroutes wille volge, make dao gebroek van. Die routes höbbe 'n lengde van 500 km, woavan 200 km autovrie. 

* extern website: http://www.geulle.com
* parochie: https://web.archive.org/web/20100916084143/http://clustering.ning.com/
26 april

## Gebeurtenisse
*1336 - De ièrsjte toeristische bergbeklumming vink plaats: Francesco Petrarca beklump same mèt ziene broor de Mont Ventoux.
*1925 - De roman *Der Prozess* van Franz Kafka weurt postuum door Max Brod oetgegeve. 
*1933 - De Gestapo weurt opgeriech.
*1935 - 't Nationaal Park De Hoge Veluwe weurt gesjtiech.
*1937 - 't Sjpaans sjtedsje Guernica weurt gebombardeerd door de Duutsje Luftwaffe. 
*1942 - In de kolemien Honkeiko in Mantsjoerije (Sjina) vink 't ergste mienongeluk oats plaats: 1549 mienwèrkersj kómme um.
*1945 - Alle miene in Nederlands Limburg were ónder sjtaatsbeheer geplaats. 
*1986 - Bie 'n explosie en de dao-op volgende brand in 'ne kernreactor in de Oekraïense plaats Tsjernobyl kump väöl radioactief materiaal vrie. 
*1986 - Steven Rooks wint de Amstel Gold Race.
*1994 - Op 't Japans vleegveld Nagoya veróngeluk 'n Taiwanese Airbus: 259 doaje.
*1994 - De ièrsjte vrie verkezinge in Zuud-Afrika beginne.
*2002 - De 19-jaorige Robert Steinhäuser sjuut 16 luuj doad op e gymnasium in de Duutsje plaats Erfurt. Daonao sjuut 'r ziechzelf doad.

## Gebore
*112 - Marcus Aurelius, Romeinse keizer
*1564 - William Shakespeare, Ingelse sjriever (geduip op 26 april)
*1573 - Maria de' Medici, keuningin van Frankriek
*1648 - Peter II, keuning van Portugal
*1798 - Eugène Delacroix, Franse sjilder
*1889 - Ludwig Wittgenstein, Oasteriekse filosoof
*1894 - Rudolf Heß, Duutsje nationaal-socialistische politicus
*1918 - Fanny Blankers-Koen, Nederlandse atlete

## Gesjtorve
*1192 - Go-Shirakawa, keizer van Japan
*1444 - Robert Campin, Vlaamse sjilder
*1910 - Bjørnstjerne Bjørnson, Noorse sjriever
*1940 - Carl Bosch, Duutsje chemicus
*1989 - Lucille Ball, Amerikaanse actrice
*2019 - Robbert de Greef, Nederlandse fietsrenner (27)
Lemieësj

**Lemieësj** (Nederlands: Lemiers) ies 'n dörp in de gemeinte Vaols in 't heuvelland van Zuud-Limburg. Ouwer name zint: Lumirs, Lomers en Lymier. In de Selzerbeek- of Sinzelbeek (ouch waal Senserbach) monde hie vief beke oet: Zieversbach, Klaasvelderbach, Hermansbach, Harleserbach, Orsbacher Pütz. 

## Kerne
't Dörp besjteit oet 3 deile:  
* Oud Lemieësj, dit ies de ouw dörpskern, die op Nederlands gróndgebied liek tege de  Duutsje grens
* Nuuj Lemieësj, aan en rónd de rieksweeg van Vaols nao Mestreech
* 't Duutsj Lemieësj, behuèrend bie de sjtad Aoke. Hie bevingk ziech de Lemiersjer watermeule. 'n Brökske euver de Senser(grens)beek verbingk Nederland mèt Duutsjland.

't Nederlands gedeilte haet 800 inweunersj.

## Dörpsvereiniginge
*Harmonie *Sint [[Catharina]]*https://web.archive.org/web/20071008054612/http://www.harmonie-lemiers.nl/
*Zangkoar *CCK*
* * Carnavalsvereiniging de Grenssjiebere

## Gebore in Lemieësj
*Ronald Waterreus, vootbalkeeper
Sjef Diederen

:*Dit artikel geit euver de zenger. Veur de sjilder zuug [[Jef Diederen]]*.
----
**Sjef Diederen** (Valkeberg (Brokem), 30 april 1932 - Haerle, 28 augustus 2012) waor 'ne zenger en leedsjessjriever oet Gebrook in Nederlands Limburg.  

Hae trooj veur 't ièrsj op es zenger in 1950. Hae zóng in 't Valkebergs (Brokems) dialek. Hae waor doe eine van de ièrsjte dae in 't plat góng zinge en succes daomèt kreeg. Hae begeleide zichzelf op gitaar. In 't begin zóng hae veural komische leedsjes mèh later ging hae euver op miè romantisch repertoire. 

Diederen begoes zien eigelike carrière es zenger (zelf neumde hae zich troubadour) in 1953 mèt *'t Kapelke* van Harry Bordon. Dat waor in daen tied 'n geleef ónderwerp in dialekleedsjes. Tösje 1973 en noe naom Diederen 28 lp's, meziekcasettes en cd's op. Zien bekèndste nummer is 't leedsje *Geneet van 't laeve* oet 1978. Dit leed eindigde in 2001, 2002, 2003, 2004, 2008 en 2009 es ièrsjte in de Limbo Top 100 van L1. 

Pedro Rademacher sjreef de biografie *Sjef Diederen* in 2009. Diederen is op 28 augustus 2012 nao e krankbèd van e paar maond gesjtorve. Hae is ónder groate belangsjtèlling begrave vanoet de H. Familiekèrk in Gebrook. Hoofcelebrant waor pesjtoar Nevelstein mèt kaplaon Vankan. In de drökke mès zaote hónderde luuj, woa-ónder väöl kèrkelike en wereldlike hoagwaardigheidsbekleiersj.

## Discografie
**Leedjes in mien moderstaal* (1978)
**Leedjes mêt Sjef Diederen* (1979)
**Romantiek oet Limburg* (1973)
**Leedjes veur jonk en auwd* (1980)
**Leedjes van gistere en vandaag* (1981)
**Leedjes um nao te loestere* (1982)
**De beste van Sjef Diederen* (1986) 
**De troubadour van Limburg* 
**De Limburgse troubadour* (1991)
**In Moderstaal* (1992)
**Kaersmös mit Sjef Diederen* (1992)
**Gistere & Vandaag* (1998)
**50 jaor troubadour* (2000)
**Veer komme oet 't zude (2004)
**Hie is 't gezellig* (2005)
**Ik geloof* (2006) (Nederlandstalige geistelike leedsjes).
**Wo zint de jaore gebleve* (2006), mèt biedrages van [[Marlies Notten]], [[Jo Smeets]] en [[Beppie Kraft]]
**TV-special bie TV-Limburg met speciaal dvd-oetgaaf mèt o.a. Bella Luna door Sjef gezónge.
*''Veur al die jaore miene dank (2010)
Port

**Port** of **portwien** is 'n zwoer, zeute wiensoort geproduceerd in de Douro-vallei in noordelek Portugal en verhandeld in O Porto. De regering heet de gebejer boe-in me port maag producere tot op de hectaar vasgelag en in väöl len, woe-oonder de EU, weurt dees definitie erkind. 't Klimaot vaan de vallei gief de droeve d'n typische smaak dee 't beste bij port pas. In de Dourovallei weure trouwes ouch aander wijne gemaak, zuug *[[Dourowien]]*. De kwaliteit en "echheid" vaan port weurt gewaorborg door 't Portinstituut, 't Instituto do Vinho do Porto (IVP).

Port oontsteit door oonder 't fermetere vaan de wien e wiendistillaot touw te veuge. Heidoor zalle de giscelle sterve en blieve dus mie sókkers achter es bij normale wien. 't Distillaot zörg daan weer tot 't alcoholpercentaasj hoeger oetkump, zoe roond de 20%. Dit heet es bijkoumend gunsteg effek tot de port neet, wie gewoene wien, in lochdiechte vater moot weure opgeslage umtot 't neet bedörf bij oxidatie.

## Historie

Portwien oontstoont örges in de vieftiende iew en is wel te verbinde mèt de sherry-traditie oet Noord-Spanje. In de late zevetiende iew woort de wien oontdèk door Britse handelere; in 1703 woort in 't contrak vaan Methuen 't Vereineg Keuninkriek 't alleinrech op de portimport gegeve. Dit land is ummer 'ne hoofaofnummer gebleve. Door de explosief gestege vraog woort inins väöl port vaan slechte kwaliteit geproduceerd, zoetot in 1756 op veurspraok vaan de premier e gezelsjap woort opgeriech wat op de kwaliteit mós touwzien.

Vaanajds woort de port euver de Douro nao Villa Nova da Gaia versjeep, bij gebrek aon weeg. De beutsjes die daoveur gebruuk woorte ligke allewijl es toeristische attractie in die stad veur aanker.

## Variante
Port besteit in versjèllende variante, gewuunlek mèt 'nen Ingelse naom aongegeve.
***Ruby port** is gewoene roeje port. Dit is de meis gebrukeleke soort, dèks gedroonke es dessertwien.
***White port**, witte port, is dèks hendeg zeut meh is tegeliek d'n einege port dee ouch in 'n "druug" oetveuring te kriege is. Heer weurt meistal es aperitiefwien gedroonke, dèks gekeuld.
***Tawny port** is roeje port dee laank op 't vaat gelege heet, en daodoor 'n houtsmaak heet. Ouch is 'r geoxideerd, woedoor de kleur get minder deep is. 't Aontal jaor tot de port op vaat gelege heet weurt op de fles vermeld en ligk gemeinlek tösse de tien en de daarteg. Tawny port mèt allein droeve oet 'tzelfde jaor hèt **Colheita**; 'n verwante soort is de **Garrafeira**, dee iers op hout en daan op glaas ligk.
### Gesorteerd op jaor e.d.
***Vintage port** is portwien gans gemaak vaan droeve oet 'n oetzunderlek good jaor. Ideaol umstendeghede zien 'ne kawwe winter, e werm en druug veurjaor en 'nen heite zomer. 't Predikaot "vintage" weurt oetgereik door 't IVP. Vintage port ligk hoegstes drei jaor op 't vaat en riep daan wijer op fles. 't Lèste vintagejaor waor 1997.
***Crusted port** is port oet droeve vaan versjèllende jaore.

## Externe link
* Website vaan 't Portinstituut
Amerika (Limburg)

**Amerika** (Nederlands: *America*, en ok in 't plat dök wal zoeë geschraeve) is 'n dörp in de gemènte Haors aan de Maas in Nederlands Limburg. 't Dörp haet óngevier twieëdoezend inwoeëners en lig aan de spoerweg Eindhove-Venlo, tot 't in 1970 gen eige station mer haj. Beschèrmheilige van Amerika is Sint-Zjozef.

Amerika is veural bekind as de thoesbasis van de band Rowwen Hèze, dae oet de lokale fanfare gerecruteerd is. 't Dörp kreeg in 1892 'n eige parochiekèrk en waor daomit es ierste plats in de toenmaolige gemènte Haors ónaafhenkelik van de parochie Haors.
Amerika is in d'n oerlog ok nog hiel bekind gewaore um 't verzet op de Zwarte Plak. De families Smedts, Poels en Geurts hebbe zich dao bezig gehoje mit ónderdukers en andere verzetsdade (daovan getuug nog 't nummer *De Zwarte Plak* van 't album *Station America* van Rowwen Hèze).

## Externe link

* Website van de dörpsraod van Amerika
Kermt

**Kermt** is e dèrrep in en deelgemeente van de Bels-Limbergse gemeente Hasselt. De deilgemeinte is 7,04 km² groet en had op 31 december 2007 4.122 inwoeners.

't Dörp woort veur 't iers geneump in 1213, es *Kermete*. Kermt waor 'n hierlekheid in 't graofsjap Loen, die tot 1390 aon 't geslach De Hardaemont behoort. Dat jaor góng 't euver nao de femilie De Berlemont, die 't in 1603 weer euverdeeg aon 't geslach Van Stokkem. De parochiekèrk waor 'n kwartkèrk die aofhóng vaan de Quintinusparochie in Hasselt. Spalbeek veel tot 1629 in kèrkelek opziech oonder Kermt, meh woort dat jaor 'n apaarte parochie.

Op 8 augustus 1831 voont hei de slaag bij Kermt plaots, in samehaank mèt de slaag um Hasselt wat weer e groeter deil waor vaan d'n Tiendaogse Veldtrèk. De Belzje opstandelinge wiste de regeringslegers kort te stuite.

In 1971 woort Spalbeek es deilgemeinte aon Kermt touwgeveug. In 1977 woort Kermt zelf weer opgeluf, um deil te goon oetmake vaan Hasselt.
Baarle-Hertog

**Baarle-Hertog** is 'n gemeint in de Bèlsje provincie Antwerpe.
De gemeint haet mie es 2.000 inwoener.

Same mit 't Nederlandse Baarle-Nassau vörmp Baarle-Hertog 't dörp Baarle.
De gemeint Baarle-Hertog bestuit behauve oet 22 enclaves in Nederland ouch
oet 'n streep landj det direk aan Bèlsj grondgebeed grens en
boein 't dörp Zondereigen ligk.

## Extern linke
*Website vanne gemeint
Settela Steinbach

**Maria Anna "Settela" Steinbach** (Buchte 23 december 1934 - Auschwitz 31 juli 1944) waor e zigeundermeidske vaan de Sinti-stam wat door de Porajmos door 't nationaol-socialisme tijdens d'n Twiede Wereldoorlog umgebrach woort. Zie is bekind gewore es 't "Joedse" meidske wat oet d'n trein hingk op 't momint tot dee oet Kamp Westerbork ewegrijt. In 1994 woort häör identiteit oontdèk.

Settela woort gebore in e zigeunderkamp wat bij Buchte opgeslage waor. Häöre pa waor handeleer en violis. Dewijl de "raszuver" zigeunders de ierste jaore vaan d'n oorlog door de nazi's mèt rös gelaote woorte, organiseerde me op 16 mei 1944 'n razzia speciaol geriech op zigeunders. Settela en häör femilie weure bij Eindhove opgepak, en dezelfden daag metein nao concentratiekamp Westerbork aofgeveurd. In 't kamp woorte häör haore aofgesjore tege koploes; umtot ze ziech daoveur zjeneerde ritsde häör ma e stök stof veur häör aof, wat ze um de kop droog. Dit is te zien op 't filmbeeld. Drei daog later reej 'nen trein oet Westerbork eweg nao Kamp Auschwitz-Birkenau, woe-in boete de zigeunders ouch väöl Joede zaote. 'nen Achterbliever, de Joed Rudolf Breslauer lag dat in opdrach vaan de Duitsers vas op film. E paar seconde laank zuut me hei-op Settela oet de ope deur kieke. Op 21 mei kaom ze aon in Auschwitz. Es keend woort ze neet metein tot dwaankarbeid gezat, meh wie in juli e haaf mieljoen Joede oet Hongarije in 't kamp aonkaome oontstoont ruumdegebrek. Oonder de zigeunders braok toen 'nen opstaand oet, dee mèt door verraod aon de kampleiing snel de kop ingeduid woort. Es revanche woorte noe alle manslui die kóste wèrke tewèrkgesteld, en de andere vergaas. Ouch Settela en häör ma en breurke en zusterkes woorte vermaord, en allein pa Steinbach euverleefde d'n oorlog.

't Confronterend beeld vaan 't klein meidske wat nog eve nao boete kiek woort nao d'n oorlog dèks gebruuk in alderlei filmcompilaties euver de Holocaust. Me stoont neet debij stèl tot ze mesjiens neet Joeds waor, umtot de vervolging vaan de zigeunders en ander gróppe door de nazi's langen tied volkoume in de sjeem stoont vaan de joedevervolging. In 1992 góng journalis Aad Wagenaar op zeuk naor häör identiteit. Heer analyseerde de nómmere op de wagon in 't filmbeeld en kaom zoe drachter tot dees wagon mèt zigeunders gevöld waor. Naovraog oonder de euverlevende leverde oetindelek de naom, de bijnaom en 't lot vaan 't meidske op. Wagenaar zien zeuktoch woort vasgelag in de documentair *Settela, gezicht van het verleden* en besjreve in 't beukske *Settela: Het meisje heeft haar naam terug.* (ISBN 90-295-5612).
Buchte

**Buchte** (Nederlands: **Buchten**) ies 'n dörp in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. Op 1 januari 2004 woonde d'r 2177 luuj (brón: CBS). Buchte liek aan 't Julianakanaal, woa-aan 't 'n binnehave haet. Bies 2001 huèrde Buchte bie de gemeinte Bor, die ies opgegange in de gemeinte Zittert-Gelaen.

De beteikenis van de naam Buchte zou "heim in 'ne boch" zin. De ièrsjte vermelding van Buchte dateert oet de èlfde ièw. 't Dörp woort doe *Butines* geneump. De kèrk van Buchte ies gewiejd aan de heilige Catharina en ies óntworpe door Frits Peutz. 

In Buchte woort Settela Steinbach gebore, e Sinti-maedsje dat vergaas ies in Auschwitz en bekènd woort es 't "Juuds" maedsje dat oet de trein hink es dae oet Kamp Westerbork wegriejt. 

## Klein Holtem of Klein Houtem
De veurmalige buurtsjap *Klein-Holtem* is allewiel de gelieknamige sjtraot in 't dörp  Buchte.
Vaosje

**Voasje** (Nederlands **Vaesrade**) ies 'n dörp op 'ne heuvel in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Lètste deil van de naam, *rade*, beteikent gerooide of óntgonne plek.
Vaosje ies 'n veurmalige hièrlikheid en tot 1821 ein eige gemeinte. 
 *De Naan[[haof (boerderie)|haof]]* ies 'n groate carréboerderiej
In 1856 krieg 't dörp 'n eige parochie mèt 'n (rectoraats)kèrk. Ze weurt geseerd mèt 'ne typisch Limburgse toresjpiets.

## Buurtsjappe
*Hommert. 't Gehuchske liek op de grens van Awstrao, Broensem, Gebrook en Voasje. De dedoorheen löp de groate weeg van Gelaen nao Heerle. Dao liegke 'n paar groate häöf.
* *'t Kathagerbrook*, (brook in de beteikenis van moeras) ies 'n zómpetig gebeed aan de Gelaenbaek, woa-op vreuger 'n watermeule drièjde. 
* De buurtsjap Kathage ies tegewoordig 'n bedrieveterrein. Hie bevingk ziech o.a. beerbroewerie *Alfa*.

## Dörpsvereiniginge
* Carnavalsvereiniging ''de Droepnaze'
* Schutterij Sint Martinus Vaesrade
* RKVV Vaesrade

## externe link
http://www.cvdedroepnaze.nl
27 april

**Heiligedaag van [[Petrus Canisius]]** 

## Gebeurtenisse
*1124 - David I weurt keuning van Sjotland.
*1788 - Maryland weurt de zevende sjtaat van de Vereinigde Sjtate. 
*1848 - Frankriek kundig de aafsjaffing van de sjlavernie in zien kolonië aan. 
*1865 - 't Sjtoumsjeep *Sultana* mèt 2300 passagiers aan boord explodeert op de Mississippi. 1700 luuj kómme um. 
*1960 - Togo weurt volledig ónaafhenkelik; de ièrsjte president ies Sylvanus Olympio. 
*1961 - Sierra Leone weurt ónaafhenkelik van Groat-Brittannië, meh blief in de Commonwealth of Nations.
*1985 - Gerrie Knetemann wint de Amstel Gold Race.
*1991 - Frans Maassen wint de Amstel Gold Race.

## Gebore
*1759 - Mary Wollstonecraft, Ingelsje sjriefster en vrouwerechteactiviste 
*1791 - Samuel Morse, Amerikaanse oetvinger
*1822 - Ulysses S. Grant, achtiènde president van de Vereinigde Sjtate
*1967 - Prins Willem-Alexander

## Gesjtorve
*1521 - Ferdinand Magellaan (Fernão de Magalhães), Portugese óntdekkingsreiziger
*1605 - Paus Leo XI
*1656 - Jan van Goyen, Nederlandse sjilder
*1915 - Alexander Skrjabin, Russische componis
*1992 - Olivier Messiaen, Franse componis en organis
*1995 - Willem Frederik Hermans, Nederlandse sjriever
*2002 - Ruth Handler, Amerikaanse sjpeelgoodproducente (van o.a. Barbie)
*2011 - Igor S. Kon, Russische sexoloog, historicus en filosoof
Born (Belsj)

**Born** is 'n dörp in de Duutsjtalige Gemeensjap en makt deel oet van de Belsje provinse Luuk.
't Behuurt tot de gemeint Amel en haet óngevier 750 inwoener.

De naam Born is óntsjange vanoet 't woord *brón* (metathesis) en wies nao 't groet aantal brónne det 'r óntspringke.
Amel (gemeint)

**Amel**, of **Amblève** in 't Frans, is 'n gemeint in de Duutsjtalige Gemeensjap en dörp in de Bèlsje provinse Luuk, aanne reveer mèt dezelfste naam. Amel huurde ooch al bie de Oeskantons die in 1920 door 't Verdraag van Versailles aan Bèlsj toegevoeg zeen.

De toponiem en hydroniem *Amel*, mae ooch Amsterdam en Amstel keump van 't Keltisch en beteikent water.

## Anger kerne
De euverige kerne zeen Schoppen, Stephanshof, Iveldingen, Eibertingen, Montenau, Born, Deidenberg, Medell, Möderscheid, Hepscheid, Heppenbach, Halenfeld, Mirfeld, Valender, Wereth, Meyerode en Herresbach.

## Extern linke
* Website vanne gemeint
De Nerem

**De Nerem** (Nederlands: *Neerhem*) ies 'n buurt in Valkeberg aan de weeg nao Oud-Valkeberg. 't Woord Neerhem ies samegesjtèld oet neer (lièg) en heim. 'ne Andere naam van 'ne haof bie de Goudsberg ies Euverem. Dat ies 'n hoager gelege heim of nederzètting. Toch kalle de luuj in Valkeberg van *op de Nerem*, umdat de hoezer enigszins in 'n helling liegke.

De sjtraot die *Neerhem* hèt,  begint bie de Valkebergse Berkelpoort. D'n Dwingel, 'n oetgegrave weeg aan de oaskant van 't hoaggelege Kesjtièl Valkeberg, kump hie mèt 'ne trap bie die sjtadspoort oet. De Nerem  ies aan weerszie beboewd mèt väöl mergele hoezer, woavan d'rsj sómmige vreuger boerderiej zint gewaes. Dao bevingk ziech ouch de ingank van de Kabelbaan, die bezeukersj nao de hoaggelege Wilhelminatore bringk. Hie bevingk ziech ouch de *Wilhelminagroeve*, 'n mergelgrot. Dae tore, oet 1906, ies op ziechzelf 30 maeter hoag en vanoet zienen tuup haet me 'n wieds oetziech euver gans Zuud Limburg. 
Get wiejer op liek tegen 't gebösjke 't parkhotel Rooding dat in vreuger jaore deens haet gedoon es 'n Kuurhoes en es 'n kloaster. Dao achter ies de ingank van 't *Sjprookjesbos* en dao tegeneuver löp 'n paedsje nao de hellingbösj mèt de naam de Biejebösj.

Aan de euverkant ies in 2007 'n ganse nuuj woonwiek geboewd op de *wei van Friens*. De mergele boerderie van Friens ies toen geliek gerenoveerd.

't Kluèsterke *Regina Pacis*, woa-in sjlotzuustersj wone van de orde van de Benedictenesse, ies gesitueerd tege de Biejebösj aan en dateert van 1960. In de beemde dao-tegeneuver bevingk ziech 't 'Geulsjtrand'.
Het Belang van Limburg

**Het Belang van Limburg** is 'n Vlaomse gezèt
oetgegaeve deur de Rezjonaal Oetgaevergroep Concentra.
't Is 'n oetgesproke rezjonaal gezèt, afgestöm op Bèlsj Limburg.
De gezèt haet 'n oplaag van get mie es 100.000 stök
en bereik zoe mie es 85% vanne Bèlsj-Limburgse gezètlaezer.
Ze stuit bie zien laezer ouch bekind es * 't Belèngske*.

## Historie
In 1879 begós Nicolaas Theelen 'n noew weekblaad
*Het Algemeen Belang der Provincie Limburg*, oetgegaeve
deur zien eige Tóngerse Sint-Maternusdrökkerie.
In de begindaag sjreef hae zelf alle tekste met 't doel
de Nederlandse taol en Limburg te promote.
De gezèt woor ouch katteliek van inslaag tege de
den heersende liberale polletiek in.

Nao de doed van Nicolaas Theelen verheust de drökkerie nao
Hasselt om oetèntelik Concentra geneump te weure.
Vanaaf 1 jannewarie 1933 weurt *Het Algemeen Belang*
défenitief 'n daagblaad en krieg 't zien huijige naam,
*Het Belang van Limburg*.

## Interne leenk
*Stàdsdrùkkër van Tóngërë

## Extern Linke
't Beléngske On-line
Verviers (arrendissement)

't **Arrendissement Verviers** is ein vanne veer besteurleke
arrendissemente vanne Bèlsje provinse Luuk.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 2.009,60 km² en haw 290.756 inwoener op 1 jannewarie 2024. 't Grens in 't ooste aon Noordrien-Wesfale, naomelek aon 't distrik Kreis Euskirchen.
't Bestuit uit de gemeintes:
Luuk (arrendissement)

't **Arrendissement Luuk (Liège)** is ein vanne veer besteurleke
arrendissemente vanne Bèlsje provinse Luuk.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 795,91 km² en haw 628.381 inwoner op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:
Limburgs Dagblad

't **Limburgs Dagblad** ies 'n gezèt die versjient in Nederlands Limburg. De gezèt besjteit saer 26 oktober 1918 es opvolger van de *Nieuwe Limburger courier*. 't Limburgs dagblad neumde zich toen 'n katholiek dagblaad veur de miensjtreek. 

In 1936 woort door 't Limburgs dagblad 't provinciaal nuujsblaad, De Limburger dat in 1921 veur 't ièrsj van de peersj rolde in Zittert euvergenómme.
In 1946 ginge de drie Limburgse gezètter: 't Limburgs Dagblad, De Maas- en Roerbode (Remung) en 't Dagblad van Noord-Limburg (Venlo) 'n redactioneel samewèrkingsverbónd aan ónder de naam Limburgia pers. 
Vanaaf 1972 waor ze 'n ónderdeil van 't Telegraafconcern. 't Limburgs Dagblad vörmp same mèt Dagblad de Limburger saer 2001 de Mediagroep Limburg. De Telegraaf haet in 2006 de Mediagroep Limburg verkoch aan de Britse investeringsmaatsjappie Mecom. De gezètter maoge van de Nederlandse Mededingingsautoriteit neet fusere.

In 2004 houw de gezèt 'n oplaag van 62.382 exemplare. De hoofredactie van 't Limburgs Dagblad ies gevestig in Zittert. 't Limburgs Dagblad versjient in versjillende edities veur Noord-Limburg, Miedde-Limburg, de Westelike Miensjtreek, Parksjtad Limburg en Mestreech-Heuvelland.

In vreuger jaore woort 't Limburgs Dagblad in de volksmónd *de gezèt van [[Heële|Heerle]]* geneump en Dagblad de Limburger waor *de gezèt van [[Mesjtreech]]*. Zoa ies ouch dudelik woa de meiste abonnees van dees 2 gezètter woonde.

## Historie
De veurluiper van 't Limburgs Dagblad waor *De Limburger Courier*. 't Ièrsjte nummer van dees gezèt versjeen op 3 april 1847. Tot 1870 woort 't nuujs bekans gans in 't Duutsj gebrach.  In 1901 verhuusde de gezèt nao Mestreech um vanaaf dan in gans Limburg te versjiene. 'n Jaor later (1902) kaom in Heerle (es nuuj gezèt) um de twiè daag *De nieuwe Limburger koerier* oet. 
In 1947 woort 't De Limburger koerier  verbao um te versjiene, vanwege collaboratie in de oorlog.
20 Jaor lank maog gein blaad versjiene ónder de naam De Limburger koerier.
Oeskantons

De **Oeskantons** zeen de kantons Eupe, Malmedy en Sankt Vith in de Bèlsje provinse Luuk die deur 't Verdraag van Versailles
in 1920 aan Bèlsj toegeveug zeen.

## Likging
De Oeskantons zeen de meist oestelike gemeint in Bèlsj.
Ze ligke oppe grens tösse de Ardenne en de Eifel,
die hie almelig inein euvergaon. Daomèt waere ze
ouch waal Bèlsje Eifel geneump.

## Historie
Oerspronkelik huurt Eupe bie 't hertogdóm Limburg
det op zien beurt sins de slaag bie Woeringe ónger
het graafsjap Brabant vult.
Sankt-Vith huurde bie 't hertogdóm Luxemburg
en Malmedy bie 't prinsdóm Stavelot-Malmedy.

In 1795 wore ze alle drie deur Frankriek geanneksaerd
en veur 't iest ónger ´t zelfde besteur gezat.
Nao de val van Napoleon in 1815 veug 't Congres van Wenen
de Oeskantons in 1815 es *Kreise* toe aan 't
Keuninkriek Pruuse. 

In 1920 verhuus 't Verdraag van Versailles ´t gebeed
nao Bèlsj es kómpensasie veur de oorlogsjaai vanne Ieste Waereldoorlog. 

Ónger de Twiède Waereldoorlog woorte de oes-Kantons ingelijfd bie Duitsland.

## Taolgemeinsjap
Malmedy en Waimes zeunt facilitètegemèngdes mit facilitète vör Duutsjtalige en huure bie de Franstaolige Gemeinsjap.
De anger gemeinte en stede Eupe, Sankt-Vith,
Amel, Büllingen, Bütgenbach, Burg-Reuland,
Kelmis, Lontzen en Raeren huure bie de
Duutstaolige Gemeinsjap.
Misj

**Misj** (Nederlands: *Mesch*) is 'n dörpke ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote (Eijsden-Margraten) geleage aon de Voor. Tot 1943 waor 't ean eage gemejnte. De oêsjkant en de zujtkant grenze aon Belsj. Vreugere benaominge waore Messau, Messchau en 't Waolse Mexhawe en Mehawe. 
Misj is 't zujdeliksjte dörrep van Nederland. 't Gehuch weert dan aog 't iersj bevrejd op 12 september 1944, (nao de twie weareldoerlog), doer de Old Hickory-divisie van de Amerikane. 'n oerlogsmonuminkt aan de *Griezegraaf*, neave 't iersj bevrejde café, geaft dat aon. 
In 't pleutske ligge 131 häöf en hoezer. 

## Gesjeedenis
De gesjeedenis geat trök nao de Romejnse tied. Op de Sjteinberg zieën graover ongdikt oet dea tied en ien de buurt zieën zelfs prehistorische vuursjtejn gevongde. Misj wurt ien de beuk geneumpt ien 882 es 't aon 't Mariënsjtif ien Aoke wurt gesjonke. Tot 1794 blieft 't dörrep 'n riekshièrlikhead ongder de abt van dizze proosdei. Nao de Franse revellutie wurt Misj eng eage gemejnte tot 1943. Daonao laog 't tot 2011 in de gemejnte Èèsjde.

## 't Dörp
Ien de 9e ièw sjteit d'r 'n Karolingische kapel, dei ien laotere ièwe oetgebowd zal wurre tot de hujje Hèligge Pancratiuskirrek. Ien de boetemoer is hil âd metselwerrik mit zigzaogendeverben te zieën. Ien de 15e ièw kumpt 'n goeëtisch koar en ien 1888 wurt 't sjieëp verlengkt. Dan kriegt de kirrek aog zing hujje hoege toere. Ien 1969 volg eng restauratie. Binne sjteat 'n hoote beeld van Pancratius mit 'n relikwie.
Op de Voor driejde ièwelang 'n wottermeuële: *de Misjermeuële*. Ze wurt al genumpt ien de 17e ièw. Sinds de jaore 60 wurt neet mie gemaole. Aonsjleutend likt 'n carréhaof.
*De Laathaof* dateert oet 1721 meh is wersjeinlik awwer. Ze huurde aog bie 't sjtif oet Aoke. Belasjting mos aon de Laothef betaold wurre en aog rechsjpraok vongkt hie plaots. 
Op d'n  Drees (d'n Dries) bevingkt zich 'ne groete carrévörmige haof aon 'n sjtraot, die  *Bourgogne* wurt geneumpt. 
Op de Sjtejnberg likt de wienplantaasj *Sjtejneberg*, oe witte wien wurt gemak. De naom  heat de plaots te danke aan zinge sjtejn-eatige grongd.

## Evenemingte
* De Bronk trikt op de 3e zongdig nao Pinksjtere. Nao aofloop wurt de Cramignon gedanst.
* De kèrmes en de Misjergank vinge plaots op de vuurlitsjte zongdig van augustus. De Misjergank is 'n baevaart nao St. Pancratius.
* Ien december sjteat 't pläötske in 't teake van Kiersmis. Dan is d'r 'n kiersmert en diverse ander activiteite rongd dit fête.

## Landsjap
Ien de buurt van Misj is ien de aofgeloope jaore 't *Misjer plökbos* aongelag (7 ha mit väöl variaotie ien bujm en sjtruuke). De vröchte maoge doer de bezeukers geplök wurre.
## Externe link
*www.mesch.nl
S'n Maeëte

**Sint-Martensvoere** (plaatselik **S'n Maeëte** of bèëter noch **Sëmmèëte** genumt) (Nederlands: Sint-Martens-Voeren, Frans: Fouron-Saint-Martin) ies 'n dörp in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. 't Dörp ies gesitueerd aan en in 't dal van 't rivierke de Voor. S'n Maeëte en Rimmersjdel howwe bies 2 juni 1957 'n sjtatie op de Moontzenerlijn, tössje Aoke en Tongere. Vanaaf 1 februari 1921 waor d'r personevervoer op lijn 24 van Visé nao Moontse 
.
## Buurtsjappe
* Kweente
* Knap
* Baerg
* De Plank (gedeiltelik)
* Sjilberg (gedeiltelik)
* Ulvend (gedeiltelik)

## 't Dörp

De kèrk, gewiejd aan Sint Maeëte (Martinus), haet 'ne  Romaanse tore oet de 12e ièw, opgetrokke van breuksjtein. 't Barok sjeep en 't koar zint van 1728. Op 't kèrkhof sjteit 'n graafkruus oet de 16e ièw. 't Vreuger kapittelhoes deende ónder pesjtoar Veltmans es pastorie en zoa kump 't aan ziene naam *Veltmanshoes*.

In de buurt liegke kesjtieël Ottegrove* mèt *aod watermasjieng* op de [[Voor]], de haof *Op de Eiken*, de *Komberg* en de *Brookbösj*. <br>
Op sjplietsinge van waeg en aan tal van hoezer bevinge ziech religieus monumentsjes wie [[Maria]]beeldsjes en [[kruus|kruzer]].

==Landsjap==
't Landsjap in de umgeving tuènt zich mèt heuvele en dale die eindige bove 'ne [[graaf (landsjapselement)]] (graft). In dees umgeving zouwe ziech ouch de meiste [[holle waeg|hol waeg]] van Wes-[[Europa]] bevinge. Dat geuf, ouch vanwege de kalkrieke grónd, 'n biezónder [[flora]] (bv. de [[haamsjeut]]) en [[fauna]] (bv. de [[wiengaardsjlek]]). Veural de [[das]] ies hie good vertegenwoordig.

==Dialek==
Me kalt ì St Maeëte eh Limburgs Dialek, 't lieket eh bietsjke op 't Geullands of platduutsj. Ì Teuve en Sjlennich 2 km nao 't Oeëste kalle ze richtig Geullands/Platduutsj (dit is eh uuëverganksdialek tössje Oeës-Limburgs en Ripuariesj, wat me ooch kalt in Viele, Sippenaoeke, Heële, Voelender), en 2 km nao 't Weste kalle de luuj Oeës-Limburgs.

==Dörpsvereiniginge==
*Bies de jaore 60: The Joyce Boys (twiètalige toneelclub)
*[[Harmonie]] *Royale Saint Martin*
*[[Sjötterie]] *Sint-Martinus*
*Clique de Tambours *Saint Martin*
*Parochiaal Zangkoar *Sint Martinus* 
*[[Carnavalsvereiniging]] *De Boemelaire
''

## De Moontzenerlieng

't Sjpoor van Aoke riechting Tóngere nao Antwerpe passeert hie euver 'ne 23 maeter hoage en 250 maeter lange viaduct, dae, zjuus wie de gaanse Montzenerlijn aangelag ies dör de Duutsjers in de Ursjte Waereldoorlog. Nörges i Voere is 'ne sjpoorweguvvergaank. Zelfs de klingste vaeldwaeg zeunt dör 'ne viaduct uvverbrukt. De viaduct is gemakt va gewaopend beton. De Montzenerlijn is de belangriekste verbinding väör goederevervoer tussje d'r Antwerpse have en Duutsjlaand en lupt väör 'n deel dör Wallonië. Dr. Jaak Nijssen va Sëmmèëte haat d'r boew van die lieng groondig besjtudeerd en dao e book övver gesjrève.

### Bronne
* Jaak Nijssen, "De spoorlijn Tongeren-Aken in oorlogstijd aangelegd" 1985

## Referentie
Deilgemeinte

'n **Deilgemeint** is 'n geografis óngerdeil van 'n gemeint.
Besteurlek höbbe ze 'n versjillige funksie in Nederland en Bèlsj.

## Nederland
In Nederland zeen deilgemeinte de óngeste laog in 't besteur van de gemeinte
Amsterdam en Rotterdam. Amsterdam is óngerverdeild
in 14 deilgemeinte, die deur de gemeint Amsterdam sjtadsdeile geneump waere.
Rotterdam is óngerverdeild in 11 deilgemeinte, 'n centrómraod en de wiekraod Pernis.

## Bèlsj
In Bèlsj keump elke deilgemeint euverein mit 't gróndgebeed
van 'n ouw gemeinte van veur de groete fuzie
van 1 jannewarie 1977.
Binne 'n fuziegemeint ligke dus zjus zoeväöl deilgemeinte es-t'r vreuger
gemeinte op 't zelfste gróndgebeed loge. De deilgemeinte höbbe gein
inkele besteurlike funksie mie.

### Antwerpe
De gemeint Antwerpe óngerging 'n anger fuzie op 1 jannewarie 1983. De deilgemeinte oet dees fusie waere *distrikte* geneump. Angers wie deilgemeinte höbbe de Antwerpse distrikte waal 'n bestuerlike funksie.
Eder weurt besteurt deur 'n distrikkolleesj en de inwoener waere vertegenwoordig deur de distrikraod. De Antwerpse distrikte höbbe dus mie gemein mit de Amsterdamse en Rotterdamse deilgemeinte.
Voer

De **Voer** (ouch **Voor**) ies e bèakske, dat mièrder bronne haet. Ein in de buurtsjap Zjwaan en 'n ander bie De Commanderiej aan 't begin van de forellekwekeriej bie de plaats S'n Pieëter in Belsj Limburg. Zoa is Voere en later de gemeinte Voere en nog later de Voersjtreek aan hun name gekómme. Ze löp langs 't kesjtièl van S'n-Pieëter en vervolges nao S'n Maeëte. Hie mondt 't beekske de Väöësj  d'r in oet. De Voor sjtruimp dan wiejer langs kesjtièl Ottegrove (in 't Voeres: **Oettegrove**)  (in 't Oos-Voeres: **Ottegrove**) riechting Sjoppem, woa 'n wad in de beek liek. In buurtsjap 't Vitsje, vlak veur 't dörp Voere, mondt de Noor in de Voor. In dit typische lintdörp löp ze langs 't *Meuleke* en de *meule van l'Homme* en wiejer hièl markant aan ein zie van de hoofsjtraot. De ingeng van de hoezer liegke hie achter brökskes euver dees rivier. 
'n Paar kilomater wiejer passeert de Voer de Nederlandse grens en bereik effe later 't plaetske Misj in Nederlands Limburg. Hie haet ze jaorelank de *Misjer watermeule* laote drièje. De meule liek d'r nog, meh ies neet miè in wèrking.
Dan geit 't  langs 't Withoes  riechting de *Mögkemeule*. Tot sjlot sjtruimp ze via de beemde van Laeg Caestert de Maas in.

## Bronvermelding
* *Meerman  M. 1990. Watermolens in Eijsden - Momentopnamen uit hun geschiedenis. Eijsden Stichting Eijsdens Verleden  *
* *Nijssen  Jaak  + Vandenabeele, Elza . Molens op de Voer in:  Voersprokkels, contactblad van de provinciale school in de Voerstreek jg. 006/2 1975  p.L  27-33*
* *Nyssen J., 1963. Molens op de Voer - te St-Marten waren er vier ...  in:Band - Heem, tweemaandelijks tijdschrift voor Overmaas - Overmaas Jaarboek Halle (Brabant) Langohr-Veltmans-Vreuschemen Komitee jg. 07/4-           l*
* ''https://web.archive.org/web/20060221070713/http://www.ping.be/~ping4929/molens/molensberwijnvoer.html"
Alleke

**Alleke** (In 't Neiderlans: **Alken**) is een plak en gemeinte inne Belgische provinse Limburg. De gemeinte lit djus ten zuide van de provinsehoufdstad Hasselt. Alleke hèt meir dan 11.000 inwoiners, dei jaonne Alkenèrre geheite. De patraunhellege is Sint-Aldegon. Alleke is vorral bekand vor zen broawerei en 't bier Cristal Alken da doewe gebrouwd joent.

## Geschiedenis
Doewe jont vor de joste kaer van Alleke gesproke in 1066 onder de naom “Alleche”. Vanaof 1180 is het offisjeil “Alken” ma de minse zegge nog dèk “Alleke”. Alleke was tuun een Luiks eingesloite gebiedje van 't Prinsbisdom Luik in 't graofschap Loun. Vaul prinsbisschoppe haa hèje e zaumerverblèjf.

## Kerne
De gemeinte hèt gèn deilgemeinte. Doewe zèn boawte 't Centrum nog twie kerne: Terkoes en Sint-Juires. Alleke-Centrum lit in 't oiste van de gemeinte (teige Hasselt en Welle) De plak is gewijd an Sint-Aldegon en is de adste paroche. 't Gemeintehoaws, 't OCMW en de mètste winkels liege hè-je. Sint-Juires lit in het zuide teige Sint-Truije en Noawerkerke. De paroche is geweid an Sint-Juires, die-je bekand is van het verhaol: “Sint- Juires en den draok”. Terkoes likt in het noordweste van de gemeinte, teige Hasselt en Noawerkerke. De naom kumt van e aad wod da “moerassig gebied” wielt zegge. Doewe is nog e klein gebiedj e rond de staosse. Ma da is naut volleideg ontwikkeld. De staosse zelf is gesloite.

## Wa vielt doewe te bezin?
Alleke is vorral bekand vor zen broawerei en het cristalbier. Ma is oech bekand vor zen kasteile, kapellekes (onder andere de Sint-Juireskapel) en wettermuilens. Voders hei-je nog het sport- en speilpark “De Alk”. Dat lit tuesse de Klein en de Graute Herk. Wandele koei-je in de Mombeikvallei en doewe zèn oech nog een paoër roetes oawtgestipppeld vor vilau te jaoge. 

## Het wopeschield Sint-Aldegon
Seint de 24 feibroewaore 1981 hèt de gemeinte e wo.peschield. Het is een naturlek kluijreg bosbeild van Sint-Aldegon teige ne roi-je aachtergrond. Een witte dauf hield 'ne witte sluier bove het hui-jt van de abdis. Sint-Aldgon hèt het wit onderkleid van de Benedicinesse aown. In her rèchterhand hield ze 'ne gauwe boek en in her leinkerhand 'ne gauwe staf. Aachter huerre kop hèt ze een gauwe nimbus en bove is er een omleigkaumende dauf.In de Sint-Aldegondislaan stit her kapel. Ze joent op 30 jannewaore gevierd en ze jont anbije teige de kanker.

## De Alkense vlag
De Alkense vlag bestit oawt drei platte bein: rauwet, wit en gijl.  Ze is offisjeil sinds 24 feibroewaore 1981.

## Extern linke

*Website vanne gemeinte
*Website vanne geschiedkundige kring
Leume

**Leume** of **Lumme** (Hollese naam: *Lummen*) is 'n dörp en gemeint in Belsj Limburg.
De gemeint haet mie es 14.500 inwoener.

Bie ottomobeliste waor Lumme veural beruch veur de krusing tösse twie ottobaan: de A13-E313 Antwerpe-Hasselt-Luuk en de A2-E314 Leuve-Gengk-Aoke.

Leume is dialectologisch verdeild. In de hoofplaots sprik me 't Leumes, e Demerkempes dialek wat nog dujelek Limbörgs is. De dialekte vaan de deilgemeintes Linkert en Meldert hure bij 't Getelands en zien väöl Braobantser vaan aard.

## Extern linke
Website vanne gemeint
Meizäödsje

De blomenaom **meizäödsje** kin verwieze nao twie saorte blome:

# E klein, kortstundeg bleumke mèt e geel hertsje en witte bleedsjes, Nederlands *madeliefje*, Latien *Bellis perennis*, ouch wel *meibleumke* gehete; zuug Meizäödsje (Bellis);
# E lelie-echteg, väöl mènjer algemein bleumke, ouch *muguet*, Nederlands *Lelietje-van-dalen*, Latien *Convallaria majalis*; zuug Meizäödsje (Convallaria)
Phil Dumoulin

**Phil Dumoulin** (Mestreech, 1947) is 'ne Mestreechsen oteur, dee oetsletend in 't dialek sjrijf, en vaan 1996 tot 2003 veurzitter vaan de Veldeke-krink Mestreech waor. In 't daogeleks leve is heer lieraar Nederlands & Geschiedenis aon de PABO in Mestreech.

Wie zoeväöl dialeksjrievers begós Dumoulin zien carrièr in de vastelaovendswereld: heer sjreef de tekste veur de vereineging *[[Miauw]]*. Daonao, vaanaof de jaore tachteg, waor heer verboonde aon 't Mestreechs Volleks Tejater. Dit rizzelteerde o.m. in 't sjrieve vaan de komedie *Boe is 't kinneke daan?* (1984) en co-producties wie *Royal Sphinx Revue* (1987-88) en *Nondedzju* (1998). Ouch sjreef heer twie musicals: *[[Mie fien mamzelke]]* ('n vertaoling vaan *My fair lady*) en *Iech en die vaan miech*. Dees musicals, veural *Mie fien mamzelke*, weure allewijl tot d'n top vaan 't Mestreechs theater gerekend. In 1986 publiceerde heer 't book *Sjöd miech nog eint in. Het dialect van Maastricht,* gesjreve same mèt Jan Coumans*.* 'n Aander book, gesjreve same mèt Pol Brounts, waor *[[Speulentere spelle]]*, oet 1992, boe-in de basis vaan de Mestreechse spelling (noe door de Mestreechse gemeinteraod officieel gemaak) gelag weurt.

In 2004 brach heer, same mèt zenger Will Wintjes, 'n cd oet, getiteld *Inkel Mestreech(s)*, wat e pleidoej, waor 't ouch mer ironisch, is veur 't Mestreechs chauvinisme.
Bergen

**Bergen** kènt verwieze nao:
* Baerge, dörp en gemeinte in Nederlands Limburg
* Berge (Mons), sjtad in de Belzje provincie Henegouwe
* Bergen (Noord-Holland), dörp en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland
* Bergen (Noorwege), sjtad in Noorwege
Kesjtièl Neerkan

**Kesjtièl Neercanne** ies 'n landhoes in mergel geboewd, op 'n terras van de Jezuïeteberg en de Canner-hellingbösj bie Mestreech. De boewsjtein kump oet de achterliegkende *berg*. 't Kiek oet op 't dal en de krunkelende rivier de Jeker en de achterliegkende berg: d'n *Observant* en de *Sint Pietersberg*. 't Plaetske Kanne en de buurtsjap Neerkanne liegke vlakbie, op 't Belsj. De grens löp tamelik geforceerd langs 't good van 't kesjtièl. In 1843 haet baron van Trier (Oranje-gezind) namelik d'r veur gezörg dat zien landgood op Nederlands gróndgebeed kaom te liegke. 
In de 14e ièw ies sjpraoke van 'n *kesjtièl Agimont* in de hièrlikheid Neerkanne. In de dao-opvolgende ièwe zint de families Chabot, De Villers, Pité, Van der Straeten en Melchior van Pallant eigenaer. Deze van Pallant lièt 't kesjtièl renovere in 1607. Hae boewt ouch d'n aanliegkende haof *L'Auberge*. In 1643 weurt 't landgood verkoch aan de Luukse burgemeister Philippe de Wansoulle. De familie verköp 't in 1697 aan de de commandant van de vesting Mestreech: Baron Daniël von Dopff. Hae zal 't landhoes 't aanzeen van tegewoordig geve. De facade besjteit oet 'ne mieddegevel, bekroand mèt 'n gebeeldhouwd fronton, en twiè zievleugele. Daoveur bevinge ziech tuine op terrasse.
In 1761 weurt Marie Agnes barones de Cler eigenaresse en vervolges weurt in 1791 baron Ignace de Thier erfgenaam. 
In de dao op volgende ièw wone de erve Poswick es lètste familie in Neercanne. In 1947 geit 't landgood euver in heng van sjtiechting 't Limburgs Landschap. Nao ein restauratie in 1955 ies d'r ein hotel-restaurant in gevestig. In de jaore daonao weure ouch de terrastuine gerestaureerd.

## Brón
O.a.: Lou Heynens: Kastelen in Zuid-Limburg, 2005
Lies van bildhouwers

*Karel Appel
*Piet Berghs
*Gian Lorenzo Bernini
*Joseph Beuys
*Constantin Brancusi
*Giannino Castiglioni
* Vincenzo Cinque
*Corneille
*Camille Claudel
*Jean Del Cour
*Donatello
*Edvard Eriksen
*Lotti van der Gaag
* Giovanni De Martino 
*Salvatore Garau
*Alberto Giacometti
*Reinhoud d'Haese
*Gerhard Henning 
*René Iché
*Robert Jacobsen
*Per Kirkeby
*Paul Latour
*Jacques Lipchitz
*Aristide Maillol
*Giacomo Manzù
*Marino Marini
*Michelangelo
*Rob Moonen
*Henry Moore
*Kai Nielsen
*Panamarenko
*Dante Parini 
*Frans Peeters
*Pablo Picasso
*Auguste Rodin
*Niki de Saint Phalle
*Claus Sluter
*Jan van Steffeswert
*Shinkichi Tajiri
*Erik Thommesen
*Bertel Thorvaldsen
*Jean Tinguely
*Zbigniew Wąsiel
* Jan Wolkers 
*Rik Wouters
*Ossip Zadkine
Geistinge

**Geistinge** (Nederlandse naam: **Geistingen**) is 'n dörp in de gemeint Kinder in Bèlsj Limburg. Geistinge is 'n óngerdeil van de deilgemeint Opove en ligk langs de Maas tösse Kèsing en Opove zelf.

Same mit Ophove huurde Geistinge bie 't graafsjap Horn.

't Meist opvallend geboew is de Sint-Lambertuskirk, geboewdj róndj 1835.
Kèsing

**Kèsing** (Hollanse naam: **Kessenich**) is 'n dörp en deilgemeintje van Kinder in Belsj Limburg.
Kèsing is 't meis noordoëstelike dörp van Belsj, en grensj zoewaal in 't noorde es 't oëste aan Hollandj.
In 't oëste is de Maas 'n nateurlike grens, in 't noorde ligke de dörpe Thoear, Ittervoort en Itter. 

Kèsing waas tot de annexatie door Frankriek in 1795 'n onaafhankelike vriej hiërlikheid.

De barons Michiels van Kèsing verbleve hiej lange tied op de Berg, 'nen aangelagdje heuvel in 't centrum.    
Later verhoesjde der nao 't *[[kastiël Borgitter]]* tege de grens mèt Itter.
Óndanks de naam wore de Michielse gein hiër euver 't onaafhankelike Kèsing. 

## Trivia
* In Kèsing vertelle ze 't verhaol euver 't verzónke stedje Vievere.