open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afrika

**Afrika** is 't continent ten zuude van Europa, tusje de Atlantische en de Indische Oceaan. De naam Africa waor in de Oudheid iesjt veurbehoude aan 't gebeed van wat noe Tunesië heit. 
Later numde men de ganse kusjstrouk Africa en in de tied van ondikkingsrieze 't ganse continent. In 2000 tilde 't continent ongevier 795 miljoen einwoeners. In Afrika lèk ouch de Nijl, de langste reveer oppe waereld.

Vaak bedoelt men mit Afrika eigenlijk Traupisj Afrika, de leng ten zuude van de Sahara mit oetzondering van Zuud-Afrika. Alle leng in Traupisj Afrika zunt ontwikkelingsleng.

't Groets gedeilte van Afrika is subjek gewès aan geweldajig Europees Kolonialisme, wat in 't geval van 't deil te zuude van de Sahara bekans altied hand in hand ging mit sjlavernie - get wat pas in de ièrsjte helf van de 19e ièw woort aafgesjaf. Frankriek en 't Vereineg Keuninkriek waore oppermechteg - mer ouch anger Europese leng, wie Duutsjlandj (in Namibië) en Belsj (in Kongo en Rwanda), waore actief. Anger leng, wie Nederlandj, waore ouch koloniale sjlavehandeleers van Afrikaanse sjlave, mer hawwe hun eige sjlavekolonië boete Afrika - in onger angere Suriname en Curaçao. De sjlavernie woort miestal gelegitimeerd door racisme, aangezeen de sub-Sahara-Afrikane väölal 'ne duustere huudskleur höbbe, en Europeane väölal 'ne bleikere. Allewel de meiste Afrikaanse leng in de twiède helf vaan de 20e ièw onaafhenkelek woorte, is de economische impek nog altied veulbaar. 

De meiste Afrikaanse leng zitte huuj in de Afrikaanse Unie - 'n internationaal gemeinsjap die in väöl aspecte liek op de Europese Unie.

## Lèng in Afrika
Periodiek systeem vaan eleminte

Ordeninge oet de tabel

Alkalimetale
Eerdalkalimetale
Lanthanide
Actinide
Euvergangsmetale


Leechte metale
Metalloïde
Neet-metale
Halogeen
Edelgasse
Boeddhisme

't **Boeddhisme** is 'n religie en filosofie die in väöl len in Zuidoos-Azië de euverwegende religie is. 'ne "Gaodsdeens" is 't evels neet, umtot 't Boeddhisme geine god kint. 't Boeddhisme is de lier vaan Boeddha, 'nen Indiase wieze dee roond 't jaor 500 veur Christus leefde. Zien lier is in 't Sanskriet gesjreve en hèt Siddhârtha Gautama.

## Verspreiing vaan 't boeddhisme
't Boeddhisme breide ziech vaan Noord-India bis gehiel India, boe-oonder 't huidig Pakistan en Bangladesh.

Via 't zuide verspreide 't Theravada ziech nao Sri Lanka, Thailand, Laos, Myanmar, Cambodja en Viëtnam.

Via 't noorde verspreide 't Mahayana ziech nao Nepal, Bhutan, China, Mongolië, Taiwan, Maleisië, Indonesië, Noord-Korea, Zuid-Korea en Japan.

Nog wijer noordelek en westelek verspreide 't zich in Afghanistan, Tadzjikistan, Oezbekistan, Turkmenistan, Kirgizië, Kazachstan en Ruslaand.

Via de zijderoute en 't riek van Alexander de Groete waor 't boeddhisme in de periode vaan 300 v.Chr. bis umtrint 600 n.Chr. ouch in bepèrkde maote bekènd in 't Middelaandse ziegebeed, boe-oonder Egypte (Alexandrië). d'n Invlood vaan de Grieke is ouch trök te vinde in 't boeddhisme: ze maakde de ierste Boeddhabeelde in d'n toenmaolege Griekse staot Bactrië in 't huidig Afghanistan.

In d'n 12e iew is 't boeddhisme verdwene oet India es gevolg vaan de vervolging door de moslims en de invalle vaan de Mogols die India vereuverde. 't Waor veural in 't noorde gebleve, in tegestèlling tot 't hindoeïsme dat vreug bis in 't zuide is doorgedrónge. Ouch in Afghanistan, Pakistan en 't Midde-Oeste verdween 't boeddhisme door de opkóms vaan de islam. Vaanaof 1950 is 't boeddhisme oonderdrök in len wie China, Viëtnam, Noord-Korea, Laos en Cambodje. In dees len gebäörde dat door 't communistische dictatoriaal bewind.

In 't westers boeddhism is de belaankstèlling veur 't boeddhisme sinds d'n 19e iew aon 't greuje. Theravade, Tibetaons boeddhisme en Zen zien hei de bekèndste struiminge gewore. 

## Zuug ouch
* Klaosterorde
* Nagarjuna
Cognitieweitesjap

**Cognisieweitesjap** ies 'n weitesjap die ónderzeuk welke processe ziech aafsjpele in de hersjene. Dees weitesjap ies 'n interdisciplinair weitesjap: methodes en theorieë oet onder andere de psychologie, kunsmatige intelligentie, filosofie, neuroweitesjappe, wiskunde, taalweitesjap en psycholinguïstiek were gebruuk.

## Uverzich

Cognisieweitesjap haet 'ne kiek op de wèld zoeë-es väöl anger weitesjappe; 't haet 'n objectief, observateur-onaafhankelike besjtaoën. Cognisieweitesjap is compatibel en interdependent mèt de fysieke weitesjappe, en mak vaak gebroek van de weitesjappelike methode, simulaties en modelle, woeë bie de output vaak vergelieke weurt mèt aspekte van 't minsjelik gedrag. Toch is t'r vaak oneinigheid euver de exacte relatie tösje cognisieweitesjap en anger gebede. 

Cognisieweitesjap haet 'n aantal dinger bereik, zoeë-es modelle veur de minsjelike cognitieve bias en risicowaarnumming, en 't haet väöl invlood op *behavioral finance*, deil van de economische sjtudies. Dankzie häör is d'r ouch 'n gans nuuj theorie van de filosofie van de wiskunde en väöl theorieë van kunsmatige intelligentie. Ouch binne de taalfilosofie, de epistemologie en de moderne taalweitesjap is ze neet mieë weg te dinke.
Juni

**Juni** ies de zèsde maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en haet 30 daag. Juni ies geneump nao de Romeinse godin Juno, de vrouw van Jupiter.

### Trivia
* d'n Oud-Nederlandse naam ies: de *Zomermaand* of *Weidemaand*
* Romeinse naam: *Junius*
* Juudse naam: *Tammus*
* De sjterrebeelde van dees maond zint Twièlinge en Kreef.
* De zomerzonnewende vèlt in dees maond, rónd de 21ste. 
* D'r zint gein ander maonde die op dezelfde daag van de week beginne es juni.
* 24 juni viere v'r de geboortedaag van sint Jan en dan vingk ouch 't fiès van de zónnewende of de miedzomerwende plaats. 't Ies dan de daag van de Sint Jansvure, sint Janstakke en dauwtrappe.
* Nao sint Jan were gein asperges miè gesjtoke.

## Heilegedaag in juni

* 1 juni H. Justinus
* 2 juni HH. Marcellinus en Petrus; H. Erasmus
* 3 juni HH. Carolus Lwanga en gezèlle
* 4 juni ?
* 5 juni H. Bonifatius
* 6 juni H. Norbertus
* 7 juni H. Gotteschalk
* 8 juni H. Merardus van Noyon
* 9 juni H. Efrem
* 10 juni Z. Edward Poppe
* 11 juni H. Barnabas
* 12 juni H. Cunera
* 13 juni H. Antonius van Padua
* 14 juni H. Lidwina
* 15 juni H. Vitus
* 16 juni ?
* 17 juni H. Reinier van Pisa
* 18 juni ?
* 19 juni H. Romualdus
* 20 juni H. Adalbert van Maagdeburg
* 21 juni H. Aloisius Gonzaga
* 22 juni HH. John Fisher en Thomas More
* 23 juni H. Joezep Cafasso
* 24 juni H. Johannes (geboortedaag)
* 25 juni H. Wilhelmus van Vercelli
* 26 juni H. Vigilius
* 27 juni H. Cyrillus van Alexandrië
* 28 juni H. Irenaus
* 29 juni HH. Petrus en Paulus
* 30 juni Ieste martelaere vaan de Kèrk vaan Roeme
Sociologie

**Sociologie** is de lieër van de minsjelike samelaeving en de biebehurende versjiensele. Daobie sjtaon veural de inrichting en verangeringe daovan, mer ouch probleme en sociaal konflikte centraal.  't Bestudeert luuj en hun gedrag in hun sociaal umgeving, in relatie tot de heersende moraal en ethiek en in verband met politieke en filosofische gedragscodes - soms, mer neet altied, op basis vaan bepaalde karakteristieke, wie etniciteit, gesjlech, gender, nationaliteit, etc.. Praktisch gezieën betekent dat de besjtudering van 't dageliks laeve van luuj en 't functionere van luuj in hun umgaeving, sociaal verbande, gezinsstructure, religieuze verbande, wette, norme en waarde, rolpatroeëne en cultureel verbande.

Sociologie is 'n (besjrievende) maatsjappieweitensjap  en gein exacte weitesjap (zoeë-as beveurbeeld wiskunde). 't Haet ouch te maken mèt weitesjappelike disciplines as historie, geografie, politiek, psychologie, filosofie, economie, antropologie,demografie en de taalkunde.

## Bekènde sociologe

## Luuj mèt invloed
Luuj die invloed op 't sociologisch dinke höbbe gehad:
* Claude-Henri de Rouvroy
* Michel Foucault 
* Claude Levi-Strauss 
* Karl Marx
* George Herbert Mead 
* Ferdinand de Saussure
* Alfred Schütz 
* Georg Simmel

## Sociologische tiedsjrifte in Nederland
* Amsterdam Sociologisch Tijdschrift (1974-2004)
* Mens en Maatschappij (1926?-)
* Sociologie (2005-)
* Sociologische Gids (1953-2004)
Taalweitesjap

**Taalkunde** of **taalweitesjap** of **linguïstiek** is de sjtudie van de natuurlike tale. Wannier het versjiensel (natuurlijke) taal in zien algemeinheid weurt besjtudeerd, kalt me euver **algemein** of **universeil** taalweitensjap.

Aafhankelik van de invalshook van de ongerzeuker en eventueil 't ongerdeil van de linguïstiek, weurt linguïstiek tot versjillende takke van de weitensjap geraekend, zoeës cognisieweitesjappe, psychologie, en antropologie.

## Taaloetinge
Taaloetinge zunt veur de taalkunde in de eisjte plaatsj gesjpraoke oetinge, of de oetsjpraok, opgeboewd oet klanke, morfeme, weurd, zinne en tekste of discourses. De klanke weure besjtudeerd door de fonetiek en de fonologie, de opboew van weurd door de morfologie en de groepering van weurd in zinne door de syntaxis. De beteikenis van taaloetinge weurt besjtudeerd door de semantiek, wat de sjpraeker mit de taaloetinge probeert te berieke, 't doel dat d'r mit naogesjtraef weurt, weurt besjtudeerd door de pragmatiek.

## Vakgebede
Taalkundige disciplines zunt onger angere:

- Algemeine taalkunde:
* Pragmatiek, de sjtudie va taalgebroek
* Prosodie
* Semantiek, de beteikenis van weurd, zinne en tekste
* Tekslinguïstiek
* Fonetiek, *algemeine* klanklier (articulatorisch, akoestisch, perceptief en linguïstisch)
- Sjtructureile taalkunde (veural grammatica):
* Semiotiek, teikenraegels van 'n taal
* Syntaxis, zinsboew
* Morfologie, sjtudie van weurdvörm
* Fonologie, de grammaticaal oetsjpraokraegels van 'n taal (neet te verwarre mit fonetiek)
* Lexicologie, de "woerdlier", alles wat met weurd te make haet - en lexicografie, de toepassing van lexicologische reigels van 'n taal, en dus ouch de sjpelling
* Stilistiek, alhoewaal gein echt ongerdeil van de Structureel Taalkunde waal 'n ongerwerp van de grammatica
- Interdisciplinaire taalkunde:
* Sociolinguïstiek
* Psycholinguïstiek
* Neurolinguïstiek, 't verbandj tösje taal en hersene
* Etnolinguïstiek
* Rechslinguïstiek, 'n nuuj sjtudie va taalgebroek in de jurisprudentie  
- Toegepaste linguïstiek:
* Taaldidactiek
* Logopedie
* Afasiologie en dyslexie
- Systematische taalkunde:
* Sjtudie van natuurlike tale op taolsjtructureile methode
September

**September** ies de neugende maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender, en haet 30 daag. De naam kump van 't Latiense *septem* veur *zeve* - september waor de 7de maond van 't jaor, umdat bie de Romeine 't jaor in mièrt begoes.

## Trivia
*Oud-Nederlandse name: *havermaent*, *evenemaent* (avena=haver), *herfstmaand*, *gerstmaand*, *vruchtmaand*. 
*Romeinse naam: *September*
*Juudse naam: *Tisjrie*
*De sjterrebeelde veur september zint Maag en Waegsjaal.
*September begint op dezelfde daag van de week es december.
* ‘n  Paar sjoan daag op riej kreeg de naam “St. Michielszomer”. St. Michielsdaag vèlt op 29 sept.
* Op 17 september, St. Lambertusdaag, begint de plöktied. St. Lambertusdaag waor teves ’t begin dat de vrouwluuj binne in hoes mèt ’t sjpinne van gares begoeste. De oetdrökking: "Me bringk de sjpinderik in d’n aere" woort dan gebruuk. 

## Heilegedaag vaan September
# H. Egidius
# H. Elovsdottir
# H. Gregorius de Groate
# H. Irmgard van Kölle
# Z. Mojer Theresa
# H. Magnus
# H. Regina van Alise
# Maria Geboorte
# H. Petrus Claver
# H. Nicolaas van Tolentino
# HH. Felix en Regula
# H. Guido van Anderlech
# H. Johannes Chrysotomus
# H. Kroesverheffing
# H. Maria, Mojer van Smerte
# HH. Cornelius en Cyprianus
# H. Lambertus
# ?
# H. Januarius
# H. Eustachius
# H. Deborah; H. Mattheüs
# H. Mauritius
# H. Thecla
# ?
# H. Nicolaas van Flue
# HH. Cosmas en Damianus
# H. Vincentius de Paul
# H. Wenseclaus
# HH. Michiel, Gabriël en Rafael
# H. Hieronymus
Oktober

**Oktober** ies de tiènde maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en haet 31 daag. De naam kump van 't Latiense *oct* veur *ach*. Oktober waor de achste maond van 't jaor, umdat bie de Romeine 't jaor in mièrt begoes. Umdat in oktober de klok weurt umgezat van zomertied nao wintertied ies oktober óndanks zien 31 daag toch de langste maond van 't jaor.

### Trivia
*Oud-Nederlandse naam: de *Wijnmaand*. De droeveplök vingk meistal plaats in deze wienmaond.
*Romeinse naam: *October*
*Juudse naam: *Maresjiwan*
*De sjterrebeelde veur oktober zint Waegsjaal en Sjorpioen
*Oktober begint op dezelfde daag van de week es januari, behalve in sjrikkeljaore. 
* de "Sint Ursula of ouwwieverzomer" ies 'n periode in dees maond van 12 sjoan daag.  
* Op 1 oktober  woort vreuger de pach betaald. 
* 1 oktober ies ouch ‘t fiès van Sintermies (Remigius).  Diet waor ‘ne biesjop in Reims (Frankriek).

## Heilegedaag

# H. Theresia van 't kind Zjezus
# HH. Ingelbewoerders
# HH. Ewalde
# H. Franciscus van Assisi
# ?
# H. Bruno
# H. Maria van de Rozekrans
# ?
# H. Dionysius
# HH. Cassius en Florentius
# H. Gommarus van Lier
# Z. Joaõ Bosco Burnier
# H. Geraldus van Aurillac
# H. Callistus I
# H. Theresia van Avila
# H. Hedwig
# H. Ignatius van Antiochië en Margaretha Maria Alacoque
# H. Lucas
# HH. Johannes de Brébeuf en Isaac Jogues
# H. Wendelinus van Trier
# H. Ursula
# ?
# H. Johannes de Capistrano
# H. Antonius Maria Claret
# HH. Crispin en Crispinianus
# ?
# ?
# HH. Simon (apostel) en Judas (apostel)
# ?
# H. Foillan
# H. Wolfgang van Regensburg
Juli

**Juli** ies de zevende maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en haet 31 daag. De maond ies verneump nao Julius Caesar, dae in deze maond ies gebore. In de tied veur Julius Cesar heesj dees periode Quintilis. ’t Waor de viefde maond van ’t Romeins jaor. 

### Trivia
* Oud-Nederlandse naam: de *Hooimaand* of *Oogstmaand*
* Romeinse naam: *Quintilis*
* Juudse naam: *Ab*
* De sjterrebeelde in juli zint Kreeft en Lièw
* Juli begint op dezelfde daag van de week es april, en in sjrikkeljaore ouch op dezelfde daag es januari. 
* Karel de Groate zag *Hevimanoth* of *Huimaond*. De Franse republiek gebruukde de naam Messidor of ougsmaond veur de periode tösje 19 juni en 18 juli. Ouch de naam *dóndermaond* kump veur.

## Heilegedaag in Juli
# ?
# HH. Processus en Martinianus en Maria-Visitatie
# H. Thomas (apostel)
# H. Elisabeth van Portugal
# H. Antonius Maria Zaccaria
# H. Maria Goretti
# ?
# HH. Kilianus en volgelinge
# HH. Martelaere van Gorkem
# ?
# H. Benedictus
# ?
# H. Henricus
# H. Camillus van Riesel
# H. Bonaventura en sint Jaokob 
# H. Reinildis van Kontich
# H. Alexius
# H. Fredericus
# ?
# H. Margaretha van Antiochië
# H. Laurentius van Brindisi
# H. Maria Magdalena
# H. Birgitta
# H. Christina van 't Bèlsj
# H. Jacobus de Meerdere
# HH. Joachim en Anna
# Z. Titus Brandsma
# ?
# H. Marta
# H. Petrus Chrysologus
# H. Ignatius van Loyola
Augustus (maond)

**Augustus** ies de achste maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en haet 31 daag. De maond ies geneump nao Keizer Augustus Octavianus. De maond haet 31 daag umdat Augustus sjuus zoaväöl daag wol es Julius Caesar zien maond juli haet.

### Trivia
*Oud-Nederlandse name: de *Ougsmaond* of *Hittemaond*
*Romeinse naam: *Sextilis*
*Juudse naam: *Elui*
*De sjterrebeelde van augustus zint Lièw en Maag
*Augustus begint op dezelfde daag van de week es februari in een sjrikkeljaor. 

## Heilegedaag vaan Augustus

# H. Alfonsus Maria de Liguori
# H. Eusebius van Vercelli
# H. Lydia
# H. Johannes Maria Vianney
# Wijing vaan de basiliek Santa Maria Maggiore
# Transfiguratie vaan d'n Hier
# H. Sixtus II
# H. Dominicus
# H. Edith Stein (*Theresia Benedicta van 't Kroes*)
# H. Laurentius
# H. Clara
# H. Gaugericus van Cambrai
# H. Pontianus
# H. Maximiliaan Maria Kolbe
# Maria Haemelvaert
# H. Stephanus van Hongarieë
# H. Jeanne Delanoue
# H. Helena (keizerin)
# H. Johannes Eudes
# H. Bernardus
# H. Pius X
# Maria Keuningin
# H. Rosa van Lima
# H. Bartolomeus
# H. Genesius van Arles; H. Genesius van Rome
# H. Gerbhard II van Konstanz
# H. Monica
# H. Augustinus
# Onthuiding van St.-Jan
# HH. Felix en Audactus
# H. Paulinus van Trier
November

**November** ies de èlfde maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender, en haet 30 daag. De naam kump van 't Latiense *novem* veur *neuge*. November waor de neugende maond in 't jaor, umdat bie de Romeine 't jaor in mièrt begoes.

### Trivia
* Oud-Nederlandse name: de *Slachtmaand* of *Nevelmaand*. Sjlachmaond vanwege de hoessjlach die vreuger in deze maond plaatsvóng.
* Romeinse naam: *November*
* Juudse naam: *Kislev*
* De sjterrebeelde veur november zint Sjorpioen en Baogsjutter.
* November begint op dezelfde daag van de week es februari in gewoon jaore, en ouch es mièrt in alle jaore. 

## Heilegedaag in november

# Allerheilege
# Allerzele
# H. Hubertus
# H. Carolus Borromeus
# Z. Bernard Lichtenberg
# H. Leonardus van Limoges
# H. Willibrord
# Z. Johannes Duns Scotis
# Wijing van de basiliek St.-Jan in Lateranen
# H. Leo de Grote
# H. Martinus van Tours
# H. Cunibertus van Kölle
# H. Nicolaas I de Grote
# ?
# H. Albertus de Grote
# H. Margaretha van Sjotland
# H. Gertrudis
# Wijing van de basilieke vaan Petrus en Paulus
# H. Elisabeth van Türinge;  H. Mechthildis van Hackeborn
# ?
# Opdrach van Maria in d'n tempel (ouch op 19 november gezat)
# H. Cecilia
# H. Clemens I
# H. Chrysogonus
# H. Catharina van Alexandrië of sint Katrien
# ?
# H. Bilhildis van Mainz
# H. Catharina Labouré
# H. Andreas
December

**December** ies de twelfde en lètste maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en tèlt 31 daag. De naam kump van het Latiense woord veur 'tièn', *decem*. December waor oorsjpronkelik de tiènde maond van 't jaor, umdat bie de Romeine 't jaor in mièrt begoes.

December vèlt in 't noordelik haufrond veur twiè derde in de herfs en veur 'n derde in de winter; op 't zujelik haufrond zint dat respectievelik lente en zomer.

Belangrieke fièsdaag:
*5 december: Sinterklaosaovend
*6 december: Sinterklaos
*24 december: Keersjaovend
*25 en 26 december: Keersjmes
*31 december: oudjaor

### Trivia
*Oud-Nederlandse name: de *Wintermaand* of *Sneeuwmaand*
*Romeinse naam: *December*
*Juudse naam: *Tebel*
*De sjterrebeelde veur december zint Baogsjutter en Sjteinbok.
*December begint eder jaor op dezelfde daag van de week es september.
* Karel de Groate zag *heiligmanoth*, vanwege ’t fiès van Kaersjmes op de 25e.  Daorum zègke ze ouch waal *Kaersjmaond*. Ouch huèrs se waal *Wintermaond*, umdat op de 21e officieel de winter begint. Eigelik ies ’t neet de koudste maond. Dat geit miè op veur januari en februari.
Nao de kortste daag op de 21e goon de daag weer "lenge en sjtrenge", zaet ’t sjpreekwoord.
* Vanwege de fièsdaag in december weurt deze maond ouch waal de *fièsmaond* geneump.
* In deze maond vèlt ouch 't miedwinterfiès.

## Heilegedaag in december
# H. Eligius
# Z. Jan van Ruusbroec
# H. Franciscus Xaverius
# H. Barbara (Sinteberb)
# H. Sabas van Jeruzalem
# H. Nicolaas van Myra
# H. Ambrosius
# Onbevlekde ontvangenis van Maria
# H. Petrus Fourier
# H. Eulalia van Merida
# H. Damasus I
# H. Johanna Francisca de Chantal
# H. Lucia en Odilia
# H. Johannes van 't Kroes
# ?
# H. Adelheid
# H. Johannes de Matha
# ?
# H. Susanna
# H. Dominicus van Silos
# H. Petrus Canisius
# H. Francisca Xaveria Cabrini
# H. Thorlac
# H. Victoria van Rome
# Geboorte van d'n Hier
# H. Stephanus
# H. Johannes (apostel)
# HH. Onnozel Kinder
# H. Thomas Beckett
# ?
# H. Silvester I
Fins

't **Fins** is 'n Oeralische, Finoegrische taol die in Finland gesproke weurt door zoe 4,7 miljoen lui en daoboete in Zwede door e stök of 300.000. Es me 't Karelisch, wat in Karelië (Rusland), gesproke weurt, es Fins dialek reikent, is 't aontal sprekers nog e stök groeter. Ouch 't Meänkieli en 't Kven, in respectievelek Zwede en Noorwege, koume veur 'ne status es Fins dialek in aonmerking. Ing verwant aon 't Fins zien de aander Finse taole, wie 't Estisch, Liefs en Vespisch.

't Fins is typologisch 'n agglutinerende taol mèt e paar flecterende kinmerke. 't Heet neet minder es vieftien naomvalle. De taol steit gein consonantclusters touw; tösse twie mètklinkers moot ummer minstens eine klinker koume. E wijer kinmerk is vocaolhermenie.

't Fins is ind negentienden iew es cultuurtaol opgekoume neve 't Zweeds, wat tot daan touw in Finland mie prestiesj had. In deen tied is 't nationaal epos Kalevala opgeteikend.

## Extern linke

* Finse grammair op 't Ingels
* Cursus Fins veur beginners (Ingels)
Noord-Braobant

**Noord-Braobant** (officiële naom **Noord-Brabant**) is 'n provincie in zuidelek Nederland. Nao absoluut aontal inwoeners is 't de twiede vaan 't land. Geografisch vörmp Noord-Braobant d'n euvergaank vaan de kleilen in 't reviergebeed nao de oosteleke zavelgroond.

## Gemeintes

Braobant heet sinds 2022 56 gemeintes.

Noord-Braobant is vaanaajds 'n groete en diechbevolkde provincie mèt väöl dörper; daorum had 't vreuger ouch väöl gemeintes. Al begin negentienden iew, vaan 1810 tot 1821, begós me versjèllende dörper bestuurlek same te veuge. Ter verglieking: in Holland en Zieland weure daan allein de alderkleinste gemeintes opgeheve. Belaankrieke herindeilinge voonte wijer plaots in 1920 (stadsoetbreiing Eindhove), 1923, 1942 (oonder meir stadsoetbreiing Breda), 1973 (Land vaan Altena), 1994 (Noordoos-Braobant) en veural in 1997 (ganse provincie). De groetste herindeiling die me sindsdeen in de provincie had waor in de Meierij, boe me in 2017 de gemeinte Meierijstad instèlde. Veur 2022 stond nog 'n fusie in 't Land van Kuuk in de planning.

Zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant.

## Aongrenzende distrikte
Noord-Braobant grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse en Belzje provincies:

* Zuid-Holland - noordweste
* Gelderland - noordooste
* Limburg - ooste
* Limburg, Belsj - zuidooste
* Antwerpe, Belsj - zuie
* Zieland - weste

## Externe links
* Provincie Noord-Braobant
* Noord-Brabant, Plaatsengids
* Statistieken provincie Noord-Brabant, AlleCijfers
Friesland

**Friesland** (officieel **Fryslân**) is 'n provincie in 't noorde vaan Nederland. Nao oppervlak is 't de ierste provincie vaan Nederland, meh 41% vaan dat oppervlak is full-time of part-time water. De provincie grèns aon Groninge, Drenthe, Euverijssel, Flevoland en Noord-Holland. De provincie kint veer bewoende (Wadden-)eilen: Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog.

## Taole
Friesland is 't toesland vaan de twiede officieel taol in Nederland: 't Fries. 't Weurt door get mie es de helf vaan de Frieze gesproke. De Stellingwerve, 't zuidooste vaan Friesland, zien vaanajds neet Friestaoleg meh Saksischtaoleg. In de stei en groete plaotse die in de Renaissance veurnaom waore weurt sinds viefhoonderd jaor e Nederlands dialek gesproke: 't Stadsfries, dat erreg door 't Fries beïnvleujd is. Algemein Nederlands kump ummer mier in gebruuk ten koste vaan de versjèllende streektaole.

## Gemeintes
Sinds 2019 kint Friesland nog 18 gemeintes.

Friesland waor ummer al groetsjaoleg opgezat. De provincie bestoont oet èlf stei en 'n aontal lendeleke grietenije, traditioneel 30 meh nao 1814 32, die mèt de koms vaan de Gemeintewèt in 1851 transformeerde tot 43 gemeintes. Pas in 1984 woorte veur 't iers op groete sjaol gemeintes heringedeild. Daonao bleef 't nog ins tientalle jaore stèl. De lèste jaore zien obbenuits fusies gewees, te beginne in 2011 mèt de vörming vaan de enorm gemeinte Súdwest-Fryslân, daonao in 2014, 2018 en 2019 nog ins versjèllende aander deile vaan de provincie. Veur de koumende jaore zien gein nui herindeilinge veurzien.

Zuug veur e gans euverziech Lies vaan geweze gemeintes in Friesland.

## Aongrenzende distrikte
Friesland grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse provincies:

* Groninge - noordooste
* Drenthe - zuidooste
* Euverijssel - zuie
* Flevoland - zuie
* Noord-Holland - zuidweste

## Externe links
* Provincie Friesland
* Fryslân, Plaatsengids
* Statistieken provincie Friesland, AlleCijfers
Grönnens Laid

't **Grönnens Laid** is 't volksleed vaan de provincie Groninge.

't Is 't einege volksleed dat officieel in 't eige dialek gesjreve steit.

Dit volksleed is in 1919 gesjreve door Geert Teis Pzn (pseudoniem vaan Gerhard Willem Spitzen). 't Is nog ummertouw geleef bij de Groningse bevolking en weurt oonder mie gebruuk es goalmeziek veur FC Groningen.

* 

## Teks

**Grönnens laid.**

Van Lauwerzee tot Dollard tou
Van Drente tot aan 't Wad,
Daor gruit, daor bluit 'n wonderlaand,
Rondom ain wondre stad: *)
Ain Pronkjewail in gaolden raand
Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

Daor broest de zee, daor hoelt de wind
Daor soest 't aan diek en wad,
Maor rusteg waarkt en wuilt het volk
Het volk van loug en stad.
Ain Pronkjewail in gaolden raand
Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

Daor woont de dege degelkhaaid
De wille, vast as staol,
Daor vuilt het haart, wat tonge sprekt
In richt- en slichte taol.
Ain Pronkjewail in gaolden raand
Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

: *) Wordt gezongen: Rondom, rondom, ain wondre stad. Zo ook in de andere strofen.
Groninge (provincie)

**Groninge** (officieel **Groningen**, Gronings *Grönnen*) is 'n provincie in 't noordooste vaan Nederland. Sociaal besteit ze oet e dunbevolk platteland (de Ommelanden) um de gelieknaomege hoofstad die es centrum vaan gaans Noord-Nederland fungeert en de zevende stad vaan 't land is. De provincie grens aon Friesland, Drenthe en 't Duitse Nedersakse.

## Taol
In de provincie Groninge weure dialekte gesproke die same 'n aofwiekende oonderverdeiling vaan 't Nedersaksisch vörme, bekind es *Gronings-Oosfrieslands*. Ouch in noordelek Drente weurt Gronings gesproke. Drei dörper zien Friestaoleg. De dialekte versjèlle wel vaanein, meh vergeleke mèt 't (Zuid- en Middel-) Drents en Twents valle de euvereinkómste op. Oongeveer 65% vaan de Groningers sprik nog Gronings; 't (relatief) aondeil vaan sprekers in de stad is evels väöl lieger es dat op 't platteland.

## Gemeintes
Groninge kint per 1 januari 2021 10 gemeintes.

In de provincie Groninge höbbe noe en daan herindeilinge plaotsgevoonde, minder dèks es in 't weste en zuide vaan 't land, meh dèkser es in Friesland en Drenthe. Groete herindeilinge waore dao in de jaore 1820, in 1969 (Stad Groninge en Stadskanaal), in 1990 (door de ganse provincie) en in 2010 (gemeinte Oldambt). In de loup vaan de jaore 2010 kaome evels nui discussies los: de provincie zouw, um koste te spaore, nog mer zès gemeintes mote umvatte. Oetindelek woorte de planne minder ambitieus. Verspreid euver 2018 ('t midde en ooste vaan de provincie), 2019 ('t noorde en weste) en 2021 (Delfzijl en umgeving) woort 't aontal gemeintes noe vaan 23 tot 10 trökgebrach.

Zuug veur 'n euverziech Lies vaan geweze gemeintes in Groninge.

## Aongrenzende distrikte
Groninge grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse provincies en Duitse distrikte:

* Distrikt Leer, Duitsland - noordooste
* Distrikt Emsland, Duitsland - zuidooste
* Drenthe - zuie
* Friesland - weste

## Externe links
* Provincie Groninge
* Groningen (provincie), Plaatsengids
* Statistieken provincie Groningen, AlleCijfers
Boarnsterhim

**Boornsterhem** (officieel (Fries) **Boarnsterhim**; deze naom is ouch in 't Nederlands gebrukelek) is 'n gemeinte in de provincie Friesland. 't Oppervlak bedreug noe 168,95 km², op 1 augustus 2013 woende hei 19.517 lui.

Boornstrehem is in 1984 oontstande bij de ierste Friese herindeiling, en wel oet de gemeintes Idaarderadeel, Rauwerderhem en e groet deil vaan Utingeradeel. Al sinds 1985 hètde de gemeinte officieel op z'ch Fries. Door de versjèllende achtergrun vaan de dörper in de gemeinte kós gein einheid in 't bestuur oontstoon. Zoe kaom 't tot instabiliteit; daobij had de gemeinte 'n slechte financieel positie. 
Me besloot daorum de gemeinte op te lufte; op 1 jannewarie 2014 zien de kerne verdeild euver Leeuwarden, Heerenveen, Súdwest-Fryslân en De Friese Meren (welke gemeinte per 2014 nui oontstoont).

## Kerne
De gemeinte Boornsterhem bestoont oet de volgende kerne:

De Friese naome, die hei tösse häökskes stoon, waore in de gemeinte officieel.

Bij de herindeiling gónge Roordahuizum, Friens, Jirnsum, Grouw, Idaard, Aegum, Warga, Warstiens en Wartena nao Leeuwarden; Rauwerd, Deersum, Poppingawier, Terzool en Sijbrandaburen nao Súdwest-Fryslân; Akkrum, Nes en Oldeboorn nao Heerenveen en Terhorne nao De Friese Meren.

## Externe link
* Gemeinte Boornsterhem
Drenthe

**Drenthe** (soms *Drente* gesjreve) is 'n provincie vaan Nederland, in 't noordooste vaan 't land. De provincie besteit veur e good deil oet zandgroond; in 't noorde en ooste evels ligk hoegtörf. De provincie bestoont veur langen tied veurnaomelek oet hei; in de twintegste iew zien väöl vaan die heivelde met bos beplant.

## Taol
In Drenthe weure väölerlei variante vaan 't Nedersaksisch gesproke, die wel weure samegebrach oonder de naom *[[Drents]]* meh wieneg gemeinsjappeleke kinmèrke höbbe. Me moot versjèl make tösse de taol vaan 't zand, wat al sinds minseheugenis weurt bewoend, en die vaan 't veen, 't oontginningsgebeed wat pas in de lèste iewe woort gekoloniseerd. Op 't zand goon Drentse dialekte gesteidegaon euver in 't Gronings naomaote me wijer nao 't noorde reis. De veenkolonies zien 'n aander verhaol: in 't noorde weurt ech Gronings gesproke (dit gebeed is vaanoet de stad Groninge gekoloniseerd), 't zuie is 'n taolkundege misjmasj umtot de oontginning dao vaan versjèllende oondernumminge oetgong, die lui oet versjèllende plaotse mètbrachte.

Nog oongeveer d'n hèlf vaan de Drentenere spraok begin einentwintegsten iew Drents. De rockband Skik en ziene zenger Daniël Lohues höbbe veur nationaol succesvolle meziek in 't Drents gezörg.

## Gemeintes
Drenthe kint 12 gemeintes. Dat zien nao Flevoland de minste.

In Drenthe zien mer eine kier echte herindeilinge gewees, en wel in 1998. Veur deen tied had de provincie nog 36 gemeintes. Door de dao gebrukeleke bestuursvörm waor de provincie al ummer groetsjaoleg ingeriech. Nao 1998 zien in de provincie gein herindeilinge mie te verwachte.

Veur e compleet euverziech zuug Lies vaan geweze gemeintes in Drenthe.

## Aongrenzende distrikte
Drenthe grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse provincies en Duitse distrikte:

* Groninge - noorde
* Distrikt Emsland, Duitsland - ooste
* Distrikt Bentheim, Duitsland - zuidooste
* Euverijssel - zuie
* Friesland - weste

## Externe links
* Provincie Drenthe
* Drenthe, Plaatsengids
* Statistieken provincie Drenthe, AlleCijfers
Gelderland

**Gelderland** is 'n provincie in 't ooste vaan Nederland en zuver nao laandoppervlak (zoonder water) gemete wiedoet de groetste vaan 't land. Drei veurnaom stei ligke drin (Nijmege, Arnhem en Apeldoorn), boe-um ziech drei landelike gebeje vörme: d'n Achterhook, de Betuwe en de Veluwe. De provincie grens aon Flevoland, Euverijssel, Limburg, Noord-Braobant, Zuid-Holland, Utrech en de Duitse länder Nedersakse en Noordrien-Wesfale ('t is daomèt de einegste Nederlandse provincie die aon twie Duitse länder grens). Gelderland is, wie Limburg, in trèk es bestumming veur binnelands toerisme.

## Taol
In d'n Achterhook en op de Veluwe weurt 'n Nedersaksische streektaol gesproke. Zuid-Gelderland kint 'n ing aon 't Braobants verwant dialek. Op de Veluwe goon Hollands en Nedersaksisch laankzaam inein euver.

## Gemeintes
Gelderland heet 51 gemeintes (2019)

Oondaanks zien groetde is Gelderland neet zoe dèks veurwerp vaan gemeinteleke herindeilinge gewees es de provincies in 't weste vaan 't land. Groete herindeilinge voonte plaots in 1818 (Veluwe en Reveregebeed), 1955, 1978 (Betuwe), 1984 (Land vaan Maos en Waal), 1999 (Bommelerwaard) en 2005 (Achterhook).

Zuug wijer lies vaan geweze gemeintes in Gelderland.

## Aongrenzende distrikte
Gelderland grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse provincies en Duitse distrikte:

* Flevoland - noordweste
* Euverijssel - noordooste
* Distrikt Borken, Duitsland - ooste   
* Distrikt Kleef, Duitsland - zuidooste
* Nederlands Limburg - zuie   
* Noord-Braobant - zuidweste
* Zuid-Holland - zuidweste   
* Utrech - weste

## Externe links
* Provincie Gelderland
* Gelderland, Plaatsengids
* Statistieken provincie Gelderland, AlleCijfers
Biografieë van sjrievers en dichters

* Lies van Arabischtalige sjrievers
* Lies van Arabischtalige dichters
* Lies van Awdgreekse auteurs
* Lies van Bengaalstalige auteurs
* Lies van Chinese sjrievers
* Lies van Chinese dichters
* Lies van Duutstalige sjrievers
* Lies van Duutstalige dichters
* Lies van Franstalige sjrievers
* Lies van Franstalige dichters
* Lies van auteurs in 't Hindoestani
* Lies van Ingelstalige sjrievers
* Lies van Ingelstalige dichters
* Lies van Italiaanstalige sjrievers
* Lies van Italiaanstalige dichters
* Lies van Japanse sjrievers
* Lies van Japanse dichters
* Lies van Latiense auteurs
* Lies van literate in Lieglandse sjtreiktale
* Lies van Limburgstalige sjrievers en dichters
* Lies van Nederlandstalige sjrievers
* Lies van Nederlandstalige dichters
* Lies van Portugeestalige sjrievers
* Lies van Portugeestalige dichters
* Lies van Russischtalige sjrievers
* Lies van Russischtalige dichters
* Lies van Sjpaanstalige sjrievers
* Lies van Sjpaanstalige dichters
* Lies van Tamilauteurs
Biografieë van sjportluuj

E portaal nao versjillende biografieë van sjportluuj.

* Atlete
* Hockeyers
* Fietserènners
* Sjaatsers
* Tennissers
* Vechsporters
* Vootballers
* Zjwummers
Biografieë van weitesjappers

* Astronome
* Biologe
* Historiesjrievers
* Natuurkóndige
* Oetvènjers
* Óntdekkingsreizigers
* Sjemiste
* Taalkóndige
* Wiskóndege
Lies van popacts

Zuug ouch: Lies vaan Limbörgstaolege bands en artieste
### A
ABBA; Acda en De Munnik; AC/DC; The Afterpartees; America; Christina Aguilera; Air; Ali B; Tori Amos; Anastasia; Anouk; Aphex Twin; Arno; Atomic Kitten; Audioslave

### B
Ali B.; The Band; Bawrence of Aralia; Beach Boys; Beatles; Beef; Bee Gees; Chuck Berry; Björk; Black Sabbath; Bløf; Frank Boeijen; Bon Jovi; Marco Borsato; David Bowie; James Brown; Buena Vista Social Club

### C
Can; Captain Beefheart; Mariah Carey; Ray Charles; Eric Clapton; Clannad; Coldplay; Phil Collins; Ry Cooder; Elvis Costello; Counting Crows; Cradle of Filth; Cream; Crosby, Stills, Nash & Young

### D
Deep Purple; Depeche Mode; Destiny's Child; dEUS; DeWolff; De Dijk; Dire Straits; Doe Maar; Doors; Dreadlock Pussy; Dream Theater; Bob Dylan

### E
eels; Eminem; Brian Eno; Evil Superstars

### F
Fatboy Slim; 50 cent

### G
Peter Gabriel; The Gathering; Genesis; Golden Earring; Gorki; Green Day; Raymond van het Groenewoud; Boudewijn de Groot; Guns N' Roses; The Guru Guru

### H
Heideroosjes; Jimi Hendrix; Buddy Holly

### I
Iron Maiden

### J
Michael Jackson; Janse Bagge Bend; Jay-Z; Elton John; Norah Jones; Junkie XL

### K
Harold K; De Kast; R. Kelly; The Kik; B.B. King; Kiss; Korn; Flip Kowlier; Kraftwerk; Lenny Kravitz; K's Choice

### L
Lady Gaga; Nynke Laverman; Avril Lavigne; Led Zeppelin; Little Richard; Daniël Lohues; Jennifer Lopez

### M
The Mad Trist; Madonna; Marillion; Bob Marley; Ricky Martin; Paul McCartney; Meat Loaf; Metallica; Mika; Millionaire; Kylie Minogue; Monza; Alanis Morissette; Van Morrison; Mumford & Sons; Muse

### N
Nine Inch Nails; Nirvana; Noordkaap; Normaal; The Notorious B.I.G.

### O
Osdorp Posse; Outkast

### P
Paramore; Pearl Jam; Belle Perez; Pink Floyd; Elvis Presley; Prince; Public Enemy; Puff Daddy

### Q
Queen; Queens of the Stone Age

### R
Radiohead; Rage against the Machine; Rammstein; Axelle Red; Lou Reed; Gé Reijnders; Rihanna; Rolling Stones; Roosbeef; Rowwen Hèze

### S
Santana; Sex Pistols; Shakira; Theo Sieben; Sigur Rós; Skik; Slayer; Anne Soldaat; Solex; Britney Spears; Spinvis; Bruce Springsteen; De Staat; Statue; Steely Dan; Sting; Sugababes; Supergrass; Jan Swerts; Loes Swinkels; System of a Down

### T
Talking Heads; Tame Impala; TC Matic; 30 Seconds to Mars; DJ Tiësto; Justin Timberlake; Tokio Hotel; Tina Turner; 2Pac

### U
U2

### V
Van Dik Hout; Velvet Underground; Volumia!

### W
Tom Waits; Whispering Sons; The White Stripes; The Who; Robbie Williams; Amy Winehouse; Winterslag; Within Temptation; Stevie Wonder

### X
The xx; Xzibit

### Y
Yes; Neil Young

### Z
Frank Zappa; Zornik; Zuco 103

## Zuug ouch
* Lies van bands
Lies van sjtaatshoufde

* Keuninge van 't Bèlsj
* Leiders van Duutsland
* Keuninge, keizers en presidente van Frankriek
* Keuninge van Ingeland, Sjotland, Groet-Brittannië en 't Vereineg Keuninkriek
* Keuninge en presidente van Italië
* Prinse en keuninge van Nederland
* Presidente van de VS
* Roemeinse keizers
* Euverege staotshoufde
Archeologie

**Archeologie** (Grieks: *archaios* - 'oud', *logios* - 'gelièrd') of **oudheidkunde** ies de weitensjap die door besjtudering van materieel euverbliefsele oet 't verleje inziech probeert te kriege in (de prehistorische fase) van culture, hun óntwiekkeling, de meneer woa-op culture ziech höbbe beïnvloed, enz. 

De modern archeologie is begonne mèt de inzichte van de geologe James Hutton en Charles Lyell.

De archeologie kènt 'ne praktische kant (veldwerk; 't doon van opgravinge) en 'ne theoretische kant (analyse, datering en conservering van 't gevónge materiaal; 't op grond van gevonge materiaal opsjtèlle, verbetere en bevestige van theorieë enz.). Ónterech weurt de archeoloog soms gezeen es 'ne (sjat)graver. Hae ies èvvel 'ne deskundige dae weitensjappelik bezig ies.
Veldeke

**Veldeke** waor volges väöl literatuurweitensjappersj en neerlandici 'n good op 't grondgebied van Spalbeek bie Kermt, noe 'n deilgemeente va Hasselt. 't Good waor 'n lieën van de abdij van Herkenrode.  't Is in jieker geval de geboerteplaats va **[[Heinric van Veldeke]]** (1128), 'ne Oudlimburgse hofdichter of minstreel. De Veldekewatermuuële in Spalbeek is nao häöm genump. 

*Veldeke* is ouch d'r naam van 'n vereniging vuur de Limburgse taal- en cultuur: **[[Veldeke (vereineging)|Veldeke]]**.  De vereniging is bie de oprichting in 1926 genump nao d'r  dichter. 't Tiedsjrif van dees vereniging hou van 1926 tot 2007 d'r zelfde naam, dus ouch: **[[Veldeke-orgaan|Veldeke]]**.
Animisme

**Animisme** (oet 't Latien: *anima* - zièl, geis) ies ein natuurgodsdeens. In 't animisme geluif me in 't besjtoon van gooj en koaj geiste. Me geluif dat geiste in eder veurwerp kènne goon ziette. Me moet die geiste te vrund houwte. Dat kèn door offersj te bringe en bepaalde rituele oet te veure. 't Verière van geiste en anger sjpiritualiteite van veurouwersj ies ouch hièl belangriek.
Maon

:*Dit artikel geit euver de natuurlike satelliet van de Aerd; veur de vèsj, zuuch: [[Maon (vis)]].*
----
De **maon** (symbool: ) is de natuurleke satelliet vaan de Eerd. Ze weurt soms aongeduid mèt de latiense naom *Luna*.

De maon steit gemiddeld 384.403 kilometer vaan de Eerd aof. Häöre diameter is 3.476 kilometer. 't Oppervlak vaan de maon kin vergeleke weure mèt dat vaan Australië. De maon is relatief groet, 3,7 kier zo klein es de Eerd. Ouch de massa is groet (7,35×1022 kg), mèt 1/81 vaan de massa vaan de Eerd. De maon is daan ouch de vijfde groetste maon vaan 't zonnestèlsel. 't Stèlsel Eerd-Maon weurt daorum ouch wel es dobbelplaneet aongeduid.

## Rotatie en umloup

|
|-
|
|}
De maon deit 27 daog, 7 oor en 43,2 minute euver einen umloup om de Eerd. De rotatie ('t drèjje um de eige as) doort zjus eve laank. Me neump dit synchroon rotatie. Daodoor zuut me vaan de Eerd aof ummer dezelfde kant vaan de maon.

Wie feitelek alle satelliete is de baon vaan de maon neet gans circulair. 't Kortste punt nao de eerde, 't *perigeum* steit op zoe'n 362.600 km, 't wiedste punt, bekind es *apogeum*, bevint ziech op 405.400 km vaan 't gemeinsjappelek zwuurtepunt. De elliptische haafas bedreug 384.399 km. De excentriciteit vaan häör baon kump daomèt op 0,0549.

Sjogkelinge in de baon vaan de maon, zoegeneumde libraties, kinne de excentriciteit groeter make. Daan kump de maon korter bij en wijer aof te stoon es normaal meugelek is. Wienie de maon oetzunderlek kort (aofhenkelek vaan definitie:
Antropologie

**Antropologie** is de sjtudie of lier van de minsj. Dees sjtudie hilt zich bezig mit alle luuj én mit alle dimensies van de minsjelikheid. In de modern antropologie sjtit 't begrip dat de minsjelike aard 'cultuur' is centraal. Angesj gezigk, dat oos soort de capaciteit haet ontwikkeld óm ozze wèlt in symbole te zeen, en dat veer de wèlt (en ószelf) op basis van dergelike symbole kinne transformere. 

Antropologie weurt euver 't algemein in veer gebede óngerverdeild:
# Fysische antropologie of antropobiologie, besjtudeert de minsj as biologisch organisme, 't gedraag van primate en minsjelike evolusie.
# Taalkunde, besjtudeert de variasie in taal doer tied en ruumte en ouch 't sociaal gebroek van taal en de relasie tusje taal en cultuur (zuuch ouch conceptueel analyse);
# Archeologie, besjtudeert de materiaal euverbliefsele van minsjelike samenlaevinge en
# Cultureile antropologie (vreuger 'volkerkunde' of 'etnologie') besjtudeert  't sociaal gedrag, de economische sjtructuur en de religie van völker en bevölkingsgroop. In de Vereinigde Sjtate weurt de term 'cultural anthropology' väöl gebroek, in Groet-Brittannië de term 'social anthropology'.

Dit zien de antropologe die 'n artikel op dees Wikipedia höbbe:
* Partha Chatterjee
* Igor' Semënovič Kon
* Hans van Laar
* Ton Lemaire
* J.J. Voskuil
* Huang Xianfan
Lies van Nederlandstalige sjrievers

Proza- en buunsjrievers die (eventueel neve 'n aander taol) 't Nederlands hantere of hanteerde. Zuug ouch Lies van Nederlandstalige diechters.

### A
* Bertus Aafjes
* Han B. Aalberse
* Thomas van Aalten
* Justa Abbing 
* Kader Abdolah 
* Rogier van Aerde
* Jan van Aken 
* Özcan Akyol
* Joseph Alberdingk Thijm
* Albert Alberts
* Arnold Aletrino
* Jo van Ammers-Küller
* Mark van Andel 
* Peter van Andel
* Threes Anna 
* Milo Anstadt
* René Appel
* Saskia Appel
* Johanne A. van Archem
* Jan Arends
* Frank Martinus Arion
* Armando
* Ronald van Assen

### B
* Belcampo
* Abdelkader Benali
* J. Bernlef
* Maarten Biesheuvel
* Anna Blaman
* Godfried Bomans
* Louis Paul Boon
* Ferdinand Bordewijk
* Ina Boudier-Bakker
* Menno ter Braak
* Jeroen Brouwers
* Carry van Bruggen
* Herman Brusselmans
* Boudewijn Büch
* Peter Buwalda
* Cyriel Buysse

### C
* Remco Campert
* Simon Carmiggelt
* Hugo Claus
* Victor Claessens
* Anton Coolen
* Louis Couperus
* Jan Cremer
* Frits Criens

### D
* Paul Adriaan Daum
* Aagje Deken
* Maria Dermoût
* Lodewijk van Deyssel
* Adriaan van Dis
* Renate Dorrestein
* Jessica Durlacher

### E
* Frederik van Eeden
* Justus van Effen
* Willem Elsschot
* Marcellus Emants
* Anna Enquist
* Elisabeth Eybers
* Frans Erens

### F
* Hans Faverey
* Rhijnvis Feith
* Guido Fonteijn
* Anne Frank
* Kester Freriks

### G
* Annie van Gansewinkel
* Jef Geeraerts
* Esther Gerritsen
* Marnix Gijsen
* Maurice Gilliams
* Ronald Giphart
* Arnon Grunberg

### H
* Hella Haasse
* Maarten 't Hart
* Jan de Hartog
* Pé Hawinkels
* A.F.Th. van der Heijden
* Herman Heijermans
* Albert Helman
* Willem Frederik Hermans
* Judith Herzberg
* Herman Heijermans
* Hildebrand (Nicolaas Beets)
* Pieter Corneliszoon Hooft
* Samuel van Hoogstraten
* Leonard Huizinga
* Constantijn Huygens

### I

### J
* Arthur Japin
* Oek de Jong

### K
* Frans Kellendonk
* Mathias Kemp
* Pierre Kemp
* Henri Knap
* Herman Koch
* Marie Koenen
* Olaf Koens
* Tim Krabbé

### L
* Pieter Langendijk
* Tom Lanoye
* Jacob van Lennep
* Tomas Lieske
* Tessa de Loo

### M
* Geert Mak
* Ivo Michiels
* Marga Minco
* Adriaan Morriën
* Harry Mulisch
* Multatuli (Eduard Douwes Dekker)

### N
* Nescio (Jan Hendrik Frederik Grönloh)
* Anya Niewierra
* Cees Nooteboom

### O
* Griet Op de Beeck
* J. van Oudshoorn

### P
* Connie Palmen
* Ilja Pfeijffer

### Q

### R
* Ton van Reen
* Gerard Reve
* (Marieke) Lucas Rijneveld
* Astrid Roemer
* Thomas Rosenboom
* Felix Rutten

### S
* Arthur van Schendel
* K. Schippers
* Annie M.G. Schmidt
* Emile Seipgens
* Jan Siebelink
* Lize Spit
* F. Springer
* Rosalie Sprooten
* Stijn Streuvels
* Madelon Székely-Lulofs

### T
* Herman Teirlinck
* Theo Thijssen
* Maarten Toonder
* Franca Treur

### U
* Anneke Ubachs-Cobbenhagen

### V
* Jos Vanderloo
* Mariet Verbong
* Dimitri Verhulst
* Simon Vestdijk
* J.J. Voskuil
* Robert Vuijsje

### W
* Gerard Walschap
* Paul Weelen
* Jacob Campo Weyerman
* Janwillem van de Wetering
* Tommy Wieringa
* Leon de Winter
* Karel van de Woestijne
* Betje Wolff
* Jan Wolkers

### X

### Y

### Z
* Annejet van der Zijl
* Joost Zwagerman
Lies van Ingelstalige dichters

'n Lies vaan veurnaom diechters in de Ingelse taol. Zuug ouch Lies van Ingelstalige sjrievers.

* Matthew Arnold
* W.H. Auden
* Thomas Lovell Beddoes
* Hilaire Belloc
* Sir John Betjeman
* William Blake
* Robert Bridges
* Emily Brontë
* Elizabeth Barrett Browning
* Robert Browning
* Robert Burns
* Lord George Gordon Byron
* Roy Campbell
* Thomas Campion
* Lewis Carroll
* Geoffry Chaucer
* G.K. Chesterton
* John Clare
* Lord Herbert of Cherbury
* John Cleveland
* Harley Coleridge
* Samuel Taylor Coleridge
* William Collins
* Abraham Cowley
* William Cowper
* Richard Crashaw
* e.e. Cummings
* Thomas Dekker
* Emily Dickinson
* John Donne
* John Dryden
* Lawrence Durrell
* Bob Dylan
* T.S. Eliot
* Ebenezer Elliot
* William Empson
* John Fletcher
* John Gay
* Oliver Goldsmith
* Robert Graves
* Thomas Gray
* Thomas Hardy
* Seamus Heany
* George Herbert
* Robert Herrick
* Thomas Hood
* A.E. Housman
* Gerard Manley Hopkins
* Ted Hughes
* Samuel Johnson
* Ben Jonson
* James Joyce
* John Keats
* Charles Kingsley
* Rudyard Kipling
* Philip Larkin
* D.H. Lawrence
* Edward Lear
* Thomas Lodge
* Richard Lovelace
* John Lyly
* Lord Thomas Babington Macaulay
* Hugh Macdiarmid
* Louis Macneice
* Walter de la Mare
* Cristopher Marlowe
* Andrew Marvell
* Charlotte Mew
* John Milton
* Thomas Moore
* Wilfrid Owen
* Thomas Love Peacock
* Edgar Allan Poe
* Alexander Pope
* Samuel Rogers
* Isaac Rosenberg
* Siegfried Sassoon
* William Shakespeare
* Percey Bysshe Shelley
* Richard Brinsley Sheridan
* Sir Walter Scott
* Sir Philip Sidney
* Robert Southey
* Dante Gabriel Rossetti
* Stevie Smith
* Edmund Spenser
* Sir John Suckling
* Jonathan Swift
* Lord Alfred Tennyson
* Dylan Thomas
* Edward Thomas
* R.S. Thomas
* Henry Vaughan
* Mark Wallace
* Oscar Wilde
* John Wilmot of Rochester
* Charles Wolfe
* William Wordsworth
* W.B. Yeats
Lies van Duutsjtalige sjrievers

Prozasjrievers in de Duitse taol. Zuug ouch Lies van Duutsjtalige dichters.

## A - B
* Isle Aichinger
* Bruno Apitz
* Artur Balder
* Thomas Bernhard
* Volker Braun
* Bertolt Brecht
* Heinrich Böll
* Thomas Brussig
* Günter de Bruyn
* Georg Büchner

## C - F
* Friedrich Christian Delius
* Alfred Döblin
* Hans Magnus Enzensberger
* Richard Euringer
* Rainer Werner Fassbinder
* Max Frisch
* Theodor Fontane

## G
* Johann Wolfgang von Goethe
* Oskar Maria Graf
* Günter Grass
* Hans Grimm

## H
* Peter Handke
* Torsten Haß
* Gerhart Hauptmann
* Christoph Hein
* Herman Hesse
* Wolfgang Hilbig
* Kurt Hiller
* Ödön von Horváth

## J
* Elfride Jelinek
* Uwe Johnson
* Ernst Jünger

## K
* Franz Kafka
* Gottfried Keller
* Irmgard Keun
* Alexander Kluge
* Wolfgang Koeppen
* Oskar Kokoschka
* Gertrud Kolman
* Michael Krüger

## L - M
* Elisabeth Langgässer
* Gerd Ledig
* Siegfried Lenz
* Heinrich Mann
* Klaus Mann
* Thomas Mann
* Irmtraud Morgner
* Heiner Müller
* Herta Müller

## N - R
* Gert Neumann
* Ulrich Plenzdorf
* Christoph Ransmayr

## S
* Friedrich von Schiller
* Bernhard Schlink
* Arthur Schnitzler
* Stephan Schütz
* Anna Seghers
* Jens Sparschuh
* Theodor Storm
* Botho Strauß
* Karin Struck
* Patrick Süskind

## T - Z
* Gabriele Tergit
* Ernst Toller
* Bernward Vesper
* Herwarth Walden
* Martin Walser
* Frank Wedekind
* Peter Weiss
* Christa Wolf
* Arnold Zweig
Lies van Duutsjtalige dichters

Dit ies 'n lies van diechtersj die in 't Duutsj sjreve/sjrieve. Zuug ouch Lies van Duutsjtalige sjrievers.

## A - B
* Erich Arendt
* Hugo Ball
* Johannes R. Becher
* Gottfried Benn
* Wolf Biermann
* Johannes Bobrowski
* Paul Boldt
* Volker Braun
* Bertolt Brecht
* Claus Bremer

## C - F
* Paul Celan
* Adalbert von Chamisso
* Friedrich Christian Delius
* Anne Duden
* Günter Eich
* Joseph von Eichendorff
* Hans Magnus Enzensberger
* Theodor Fontane
* Ferdinand Freiligrath
* Erich Fried

## G - J
* Johann Wolfgang von Goethe
* Oskar Maria Graf
* Durs Grünbein
* Heinrich Heine
* Helmut Heißenbüttel
* Georg Herwegh
* E.T.A. Hoffmann
* Hugo von Hofmannsthal
* Peter Huchel
* Friedrich Georg Junger

## K
* Mascha Kaléko
* Sarah Kirsch
* Karin Kiwus
* Thomas Kling
* Barbara Köhler
* Uwe Kolbe
* Friedrich Gottlieb Klopstock
* Michael Krüger

## M - P
* Christian Morgenstern (1871-1914)
* Eduard Mörike
* Inge Müller
* Heiner Müller
* Robert Musil
* Friedrich Nietzsche
* Helga M. Novak
* Novalis
* Bert Papenfuß
* Paul Polte

## R - V
* Reiner Maria Rilke (1875-1926)
* Friedrich Schiller
* Friedrich Schlegel
* Wolfdietrich Schnurre
* Kurt Schwitters
* Ludwig Tieck
* Hendrik van Veldeke

[