open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afro-Aziatische spraoke

't **Afro-Aziatsch** (ouch *Hamito-Semitisch*) is 'n groeate spraokfemielje die oet hóngerdje verwantje spraoken en dialekte besteitj. 't Guuef zoea 300 laevendje spraoken en dialekte volges Ethnologue. Óngere spraokfemielje valle spraoke die veurnamelik in 't Midden-Oeaste, Naord-Afrika, de Häöre van Africa en deiler vanne Sahel gekaldj waere. De Afro-Aziatische femielje is van belang in 't veldj van historische spraokkónde ómdet 't de langste opgesjreve gesjiechte van welche spraokfemielje denouch haet. 

Afro-Aziatische spraoke waere door mieër es 350 miljoen luuj es moderspraok gekaldj en daomit is 't de op drie nao grótste spraokfemielje qua aantaal spraekers. De wiedsverbrèdje spraok is 't Arabisch, mit zoea 200 toet 230 miljoen moderspraokspraekers, det in 't Midden-Oeasten en deiler van Naord-Afrika wuuertj gekaldj. 't Berber (en variante) wuuertj gekaldj in Marokko, Algerieë, Libië, Tunesië, Naord-Mali en Naord-Niger door zoea 25 toet 35 miljoen luuj. Anger wiedverbrèdje Afro-Aziatische spraoke zeen 't Hausa, de dominante spraok van Naord-Nigeria en Zuud-Niger, det es moderspraok wuuertj gekaldj door zoea 25 miljoen luuj en ouch es lingua franca deentj veur nans 20 miljoen luuj in Wès-Afrika enne Sahel; 't Oromo in Ethiopië en Kenia, mit zoea 33 miljoen spraekers, 't Amharisch in Ethiopië, mit mieër es 25 miljoen moderspraokspraekers; 't Somali mit mieër es 15 miljoen spraekers in Somalië en ómgaeving; en 't Modern Hibrieëfs, det werreldwied door zoea zeve miljoen luuj wuuertj gekaldj.

Naeve de spraoke die huuj waere gekaldj vallen ónger 't Afro-Aziatisch ouch inkel wichtige aaj spraoke, wie 't Aad-Egyptisch, Akkadisch, Klassiek Hibrieëfs en 't Aramees.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Afro-Aziatisch. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Afro-Aziatisch**
** Berber
** Egyptisch
** Koesjitisch
*** Centraal
*** Oeas (Afar)
*** Naord
*** Zuud (Aasáx)
** Omotisch
*** Naord
*** Zuud
** Semitisch
*** Centraal (Hibrieëfs, Arabisch, Maltees)
*** †Oeas (Akkadisch)
*** Zuud
** Tsjadisch
*** Biu-Mandara (Afade)
*** Oeas
*** Masa
*** Wès
** *Neet geclassificeerd*

## Brónvermeljing
Algische spraoke

De **Algische spraoke** zeen 'n Amerindische spraokfemielje van Naord-Amerika. De meiste Algische spraoken huuere toete Algonkische femielje die zich oetsprèdj euver e groeat gebied vanne Rocky Mountains toete Atlantische Oceaan bie Canada. Anger Algische spraoke zeen 't Wiyot en 't Yurok die gekaldj waeren in 't naordwèste van Californië, meh tróds häör ligking kórtbie einanger zeen die neet specifiek verwantj mitein. Alle Algische spraoke kómmen aaf van 't Proto-Algisch, 'n protospraok die gereconstrueerdj gewaoren is door 't gereconstrueerdje Proto-Algonkisch en 't Wiyot en 't Yurok mitein te vergelieke.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Algisch. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Algisch**
** Algonkisch
*** Arapaho
*** Cree-Montagnais
*** Oeastelik Algonkisch (Abenaki)
*** Fox
*** Ojibwa-Potawatomi
*** *Neet geclassificeerdj*
** *Ritwan*
*** Wiyot
*** Yurok

## Brónvermeljing
Achagua (spraok)

't **Achagua** is 'n Arawakspraok die gekaldj wuuertj door 't Achaguavouk van Colombia. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 250 luuj (2000) oet 'n etnische bevölking van 280 (2007) en haet de ISO 639-3 code *aca*.

't Achagua wuuertj ouch *Ajagua*, *Xagua*, *Axagua* en *Achawa* geneump. 't Aantaal spraekers nump aaf. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef, meh de spraok liek op 't Piapoco. Tródsdet 't aantaal spraekers aafnump is 't Achagua nag zieër laevesvatbaar. 't Wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif en veurnamelik heim gebroek. Spraekers kallen ouch Piapoco en Spaans. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1% toet 5%; inne twieëdje spraok is det 5% toet 25%. In 1986 zeen deiler vanne Biebel ómgezadj nao 't Achagua.

De spraekers bevinje zich ane rechse kantj vanne Upper Meta-reveer, tösse Puerto López en Puerto Gaitán, en in 't El Turpial-rizzervaot. d'r Is spraok van significante acculturalisatie.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Arawak
** Naordelik
*** Opper-Amazone
**** Wèstelik Nawiki
***** Piapoco

## Brón
* Ethnologue.
Arawakspraoke

De **Arawakspraoke**, ouch bekèndj es *Maipureaanse spraoke*, vörmen 'n spraokfemielje die zich óngere aaj Amerindische spraoke van Zuud-Amerika haet óntwikkeldj. Dochterspraoke zeen te vinjen in Midden-Amerika enne Grótter Antille, zoea wied es de Bahama's. Allein taengewuuerdig Ecuador, Uruguay en Chili höbbe gein Arawakspraekendje vouke.

De naam *Maipure* woort in 1782 ane spraokfemielje gegaove door Filippo S. Gilij en verwies nao de Maipure-spraok van Venezuela, die d'r gebroekdje es basis van zien vergeliekinge. 'nen Ieëf later woort de femielje vernump nao de cultureel wichtiger Arawak-spraok. 

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe vanne Arawakspraoke. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Arawak**
** Naordelik (Achagua)
** Zudelik
** *Neet geclassificeerdj*

## Brónvermeljing
Áncá

't **Áncá** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in Taraba-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 300 luuj (1996) en haet de ISO 639-3 code *acb*.

De spraok hètj ouch waal *Bunta*. 't Kan zeen det 't dezelvendje spraok is es 't Manta.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Bantoied
****** *Neet geclassificeerdj*

## Brón
* Ethnologue.
Niger-Congospraoke

De **Niger-Congospraoke** zeen ein vanne groeate spraokfemieljes vanne werreld en de grótste van Afrika qua oppervlakdje, spraekersaantaal en aantaal spraoke. Mesjiens is 't ouch de grótste spraokfemielje vanne werreld qua aantaal spraoke, meh det hingk aaf van wie me 'n spraok definieertj. E kènmirk det de meiste Niger-Congospraoke höbben is 't gebroek van e systeem mit nominaal klasse. De meis-gespraoke Niger-Congospraoke qua aantaal moderspraokspraekers zeen Yoruba, Igbo, Fula, Shona en Zoeloe. De meis-gespraoke spraok qua aantaal spraekers in totaal is 't Swahili. Sómmige spraokkóndige betwiefelen of 't Niger-Congo zozieër 'n geljige genitische einheid vörmp of mesjiens ieëder 'n typologische einheid, meh de meiste specialiste besjoewe taengewuuerdig 't Niger-Congo es 'n geljige spraokfemielje, ouchal guuef 't nag väöl discussie euvere subclassificatie.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Niger-Congo. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Niger-Congo**
** Atlantisch-Congo
*** Atlantisch (Wolof)
*** Ijoied
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Akpes
***** Bantoied
****** Naordelik
****** Zudelik
******* Beboied
******* Ekoied (Abanyom)
******* Jarawoied
******* Mamfe
******* Mbe
******* Nej-Bantoe
******** Centraal
********* D
********* E
********* F
********* G (Swahili)
********* H
********* J
********* K
********* L
********* M
********* N
********* P
********* R
********* S (Xhosa)
******** Naordwès
********* A (Bankon)
********* B
********* C
******** *Neet geclassificeerdj*
******* Ndemli
******* Tikar
******* Tivoied (Abon)
******* Wide Grassfields (Dzodinka)
******* Yemne-Kimbi
******* *Neet geclassificeerdj*
****** *Neet geclassificeerdj* (Áncá)
***** Cross River (Abua)
***** Defoied
***** Edoied (Ghotuo)
***** Idomoied
***** Igboied
***** Jukunoied
***** Kainji (Oeastelik Acipa)
***** Nupoied
***** *Oko*: Oko-Eni-Osayen
***** Plateau (Alumu-Tesu)
***** Ukaan
***** *Neet geclassificeerdj*
**** Dogon
**** Kru
**** Kuwaa
**** *Seme*: Siamou
**** Wèstelik
**** Kwa (Abé, Abidji, Abron, Abure, Adangme, Adele, Gikyode)
**** Naord
***** Adamawa-Ubangi
****** Adamawa
****** Ubangi
***** Gur
** Kordofanisch (Acheron)
** Mande
** *Neet geclassificeerdj*

## Brónvermeljing
Gikyode

't **Gikyode** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj door 't Akyode-vouk in 't centraal-oeaste van Ghana bie de grens mit Togo in neugen aafgelaenge dörper. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 10.400 luuj (2003) en haet de ISO 639-3 code *acd*.

Anger name veur 't Gikyode zeen *Chode*, *Gichode* en *Kyode*. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal geliekenis mit 't Togese Ginyanga is 75%. 't Gebroek vanne spraok is laevetig en 't aantaal spraekers grödj. 't Wuuertj in alle domiene door alle laeftieje gebroek. Spraekers kallen ouch Akan, dewiel 't Gikyode zelf es twieëdje spraok veur spraekers van 't Chala deentj. Saer 1980 wuuertj 't Gikyode gesjreven in 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1% toet 2%; inne twieëdje spraok is det 5% toet 20%. De spraekers hangen euverwaegendj 'n traditioneel religie aan.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Potou-Tano
******* Tano
******** Guang
********* Naord-Guang

## Brón
* Ethnologue.
Lies van Austronesische spraoke

Dit is 'n **lies mit [[Austronesische taole|Austronesische spraoke]]** die 'n artikel höbben op dees Wikipedia. De spraoke waeren ingedeildj per subfemielje.

## Atayalisch
* Atayal
* Taroko

## Bunun
* Bunun

## [[Malayo-Polynesisch]]
* Bali-Sasak-Sumbawa
* Celebisch
* Centraal-Oeastelik Malayo-Polynesisch
** Aru
** Babar
** Bima-Lembata
** Centraal-Maluku
** Oeastelik Malayo-Polynesisch
*** Oceanisch
**** Admiralty Eilenj
**** Centraal-Oeastelik Oceanisch
***** Aafgelaenge Oceanisch 
****** Centraal-Pacifisch (Hawaiaans)
****** Loyalty Eilenj
****** Micronesisch
****** Nuuj-Caledonisch
****** Naord- en Centraal-Vanuatu
***** Zuud-Vanuatu
***** Zuud-Oeas-Solomonisch
**** Sint-Matthias
**** Temotu
**** Wèstelik Oceanisch
***** Meso-Melanesisch
***** Naord-Nuuj-Guinea
****** Huon Golf
****** Ngero-Vitiaz (Solong)
****** Sarmi-Jayapura Bej
****** Schouten
***** Papoea-Tip (Arifama-Maniafia)
**** Yapees
** Zuud-Halmahera-Wès-Nuuj-Guinea
** Hukumina
** Naord-Bomberai
** *Zuud-Bomberai*: Kowiai
** Zuudoeas-Maluku
** Sumba-Hawu
** Teor-Kur
** Timor-Babar (Amarasi)
** Wès-Damar
** *Neet geclassificeerdj* (Kuri)
* Chamorro
* Grótter-Barito (Inabaknon)
* Javanees
* Lampung (Lampung Nyo)
* Land Dayak
* Madurees
* Malayo-Chamisch (Atjehs)
* Moklen
* Nasal
* Naord-Borneo (Abai Sungai)
* Naordwès-Sumatra-Barrier Eilenj
* Palaus
* Filipiens
** Bashiïsch
** Bilisch
** Centraal-Luzon (Abellen Ayta, Ambala Ayta)
** Grótter-Centraal-Filipiensj (Manide)
** Kalamisch
** Minahasaspraoke
** Naord-Mangyaspraoke
** Naord-Luzon
** Sangirisch
* Rejang
* Zuud-Sulawesi
* Soendanees
* *Neet geclassificeerdj*

## Naordwès-Formosa
* Kulon-Pazeh
* Saisiyat

## Oeas-Formosa
* Centraal
** Amis
** Nataoran Amis
* Naord
** Basai
** Kavalan
* Zuudwès
** Saray

## Paiwaans
* Paiwaans

## Puyuma
* Puyuma

## Rukai
* Rukai

## Tsouisch
* Kanakanabu
* Saaroa
* Tsou

## Western Plains
* Central Western Plains
** Babuza
** Papora-Hoanya
* Thao

## Óngeklassificeerdj
* Ketangalan

## Brónvermeljing
* Ethnologue.
Achagua

De **Achagua** zeen 'n inheimsj vouk van Colombia en Venezuela. t'n Tieje vanne Spaanse colonisatie van Amerika ómvadje häör gróndjgebied de modern Venezuelaanse staote Bolívar, Guárico en Barinas. Inne late twintjigsten ieëf goof 't nag e paar hóngerdj Achagua.

De Achagua kalle de Achaguaspraok.

## Cultuur
De Achagua woeanen in groeate dörper. Stamme woeane samen in gemeinsjappelike hoezer. Polygamie kump väöl veur. De Achagua verboewe landjboewprodukte wie cassave. Traditioneel make ze häör piele giftig mit curare.

E klei dörp inne Venezuelaanse staot Apure hètj *Achaguas*.
Wiyot (spraok)

't **Wiyot** is 'n Algische spraok die gekaldj wuuertj door 't Wiyotvouk in 't naordwèste vanne staot Californië vanne Vereinigdje Staote. 't Is neet bekèndj of 't nag luuj mit 't Wiyot es moderspraok guuef. De litste spraeker stórf in 1962. De etnische bevolking is 450 (2000) en de spraok haet de ISO 639-3 code *wiy*.

't Wiyot wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. Huuj wuuertj verzóch ómme spraok te laoten heroplaeve.

De spraokstatus veur dees spraok is slaopendj (9); det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.

## Classificatie
* Algisch
** Ritwan

## Brón
* Ethnologue.
Atjehs

't **Atjehs** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj inne speciaal regio Atjeh van Indonesië, in 't naorde van 't eilandj Sumatra, langse kös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 3.500.000 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *ace*.

Anger benaminge zeen *Acehnees*, *Achehnese*, *Achinese* en *Atjehnees*. Versjillige dialekte zeen Banda Aceh, Baruh, Bueng, Daja, Pase, Pidie (Pedir, Timu) en Tunong. 't Atjehs is de *de facto* spraok van provinciaal identiteit in Atjeh. De spraok is laevetig en wuuertj in alle domiene gebroek mit oetzunjering van óngerrich en bestuur. Alle laeftieje kallen 't Atjehs en de opstèlling taengeneuvere spraok is positief. Spraekers kallen ouch Indonesisch, veurnamelik inne stej en bie 't óngerrich.

De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif, meh de meiste luuj laeze lever in 't Indonesisch. In 1997 is de Biebel ómgezadj nao 't Atjehs. De meiste spraekers zeen islamitisch.

De waordvolgorde is SOV.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Malayo-Chamisch
**** Chamisch
***** Atjehnees

## Brón

* Ethnologue.
Marchin

**Marchin** (Waols: *Mårcin*) is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 5000 inwoeaners.

## Anger kerne
Vyle-et-Tharoul en Les Forges.

## Plaetjes

File:Marchin JPG00.jpg|De kirk van Marchin.
File:Marchin JPG01.jpg|'t Gemèndjehoes.
File:Grand-Marchin 060628 (3).JPG|De kirk van Grand-Marchin (vief- toet zèstieëndjen ieëf) mit gedrejdjen taore.
File:Marchin - Château Belle-Maison (1).JPG|'t Kestieël "Belle-Maison" (achtieëndjen ieëf).


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Acholi (spraok)

't **Acholi** is 'n Nilo-Saharaanse spraok die gekaldj wuuertj dore Acholi van Oeganda en Zuud-Soedan. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.170.000 luuj in Oeganda (2002) mit 'n ganse bevolking van 1.197.000 in alle lenj. De spraok haet de ISO 639-3 code *ach*.

Anger name veur 't Acholi zeen *Acoli*, *Acooli*, *Akoli*, *Atscholi*, *Dok Acoli*, *Gang*, *Lëbacoli*, *Log Acoli*, *Lwo*, *Lwoo* en *Shuli*. 't Aantaal spraekers nump toe. Versjillige dialekte zeen Dhopaluo (*Chope*, *Chopi*) en Nyakwai. 't Is verstaonbaar mit 't Lango, Kumam en Dhopadhola, mer 't is neet bekèndj in welche maot. 't Guuef ouch lexicaal geliekenis mit die spraoke.

't Acholi wuuertj heim, oppe mert, inne kirk en op 't kantoear gebroek. De spraok wuuertj in alle domiene door alle laeftieje gebroek enne meiste spraekers zeen jónk. De opstèlling t'n opzichte vanne spraok is positief. Spraekers kallen ouch Ingels en Swahili. 't Acholi wuuertj óngerwezen oppe lieëgere sjoeal 't Wuuertj ouch es e vak oppe middelbare sjoeal gegaove. 't Guuef poëzie, gezètte, radioprogramma's en films. De Biebel wort in 1986 euvergezadj. De spraekers zeen euverwaegendj kristelik (Roeams-Katteliek). Saer 1947 wuuertj de spraok in 't Letiens sjrif gesjreve.

In Zuud-Soedan guuef 't 47.000 spraekers (2000). Die woeane veurnamelik inne staot Oeas-Equatoria, in 't distrik Opari, oppe Acholi-häövele. 

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Nilo-Saharaans
** Oeastelik-Soedanisch
*** Nilotisch
**** Wèstelik
***** Luo
****** Zudelik
******* Luo-Acholi
******** Alur-Acholi
********* Lango-Acholi

## Brón
* Ethnologue.
Nilo-Saharaanse spraoke

De **Nilo-Saharaanse spraoke** vörmen 'n veurgestèldje spraokfemielje in Afrika. In totaal waere ze gespraoke door róndje 50 miljoen luuj, veurnamelik inne hoeager gebiede bieje revere Chari enne Niel, worónger ouch 't historisch Nubië. De spraoke strèkke zich oet euver zevetieën lenj in 't naordelik deil van Afrika: van Algerië tpet Benin in 't wèste; van Libië toet Congo-Kinshasa inne midden; en van Egypte toet Tanzania in 't oeaste.

Ach vanne veurgestèldje subgroepe (zónger 't Kunama, Kuliak en Songhai) zeen te vinjen in 't landj Soedan, wo de Niel doorhaer struimp. De spraoke waeren in 't Afrikaanse binnelandj gekaldj, worónger langse loup vanne Niel enne centraal Sahara.

Joseph Greenberg goof de groep de naam en sjreef in zie book *[[The Languages of Africa]]* (1963) det 't 'n genetische femielje is. 't Bevatj de spraoke die neet óngere Niger-Congo, Afro-Aziatisch of de Khoisanspraoke valle. 't Is neet aangetoeandj det de Nilo-Saharaanse spraok daadwirkelik 'n echte genetische spraokfemielje zeen en spraokkóndige höbben 't döks "Greenberg zienen drekbak" geneump wo hae alle neet-ingedeildje klikloeaze spraoke van Afrika induujdje. Veurstenjers van 't Nilo-Saharaans zègke det 't veurstèl lestig te bewiezen is, meh wie mieë wirk gedaon wuuertj, wie väölbelaovendjer 't wuuertj.

Van sómmige vanne subgroepe van 't Nilo-Saharaans wuuertj gesjatj det die veuraafgaon aan 't neolitische Afrika. Zoea wuuertj de einheid vanne Oeastelik-Soedanische spraoke gesjat toet 't viefdje millennium veur Christus. De genetische einheid van 't gans Nilo-Saharaans is daoróm nag väöl ajer en wuuertj gesjat toet 't laat opper-paleolithisch.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Nilo-Saharaans. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Nilo-Saharaans**
** Berta
** Centraal-Soedanisch
*** Oeas
*** Wès
** Oeastelik-Soedanisch
*** Oeastelik
*** Kuliak
*** Nilotisch (Acholi, Aramanik)
*** Wèstelik
** Fur
** Kadugli-Krongo
** Komuz
** Kunama
** Mabaans
** Saharaans
** Songhai

## Brónvermeljing
Aka-Cari

't **Aka-Cari** is 'n oetgestórve Andamanese spraok die gekaldj woort oppe Andamanen van India. De spraok haet de ISO 639-3 code *aci*.

't Aka-Cari steitj ouch bekèndj es *Cari* en *Chariar*.

De spraok woort gekaldj oppe Andamane: ane naordkös van Naord-Andaman, op Landfall Eilandj en anger klein eilenj inne buurt. d'r Zeen gein luuj mieë bekèndj die de spraok es moderspraok höbbe.

De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.

## Classificatie
* Andamanees
** Grótter-Andamanees
*** Centraal

## Brón
* Ethnologue.
Andamanese spraoke

De **Andamanese spraoke** zeen de inheimsje spraoke vanne Andamane, in India. De spraokgroep is geografisch bepaoldj en de subgroepe zeen neet genetisch verwantj. 't Guuef twieë dudelike spraokfemieljes oppe eilenj: de Grótter-Andamanese spraoken en Ongisch, daobie kump nag 't Sentinelees, wo gein gegaeves euver besjikbaar zeen en daoveur is 't huuj nag neet te classificere. Of de twieë groeate spraokfemieljes verwanth zeen is zieër ómstreje.

De meiste Andamanese spraoke zeen oetgestórven of oetstèrvendj, veural de Grótter-Andamanese spraoke. Häör spraekers zeen namelik róndj 1900 massaal oetgestórve door neet-inheimsje krenkdjes die de koloniserendje Britten enne Indiërs van 't vastelandj mitnome.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Andamanees. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Andamanees**
** Grótter-Andamanees
*** Groeat-Andamanees
*** Centraal
**** A-Pucikwar
**** Aka-Bea
**** Aka-Kede
**** Aka-Kol
**** Akar-Bale
**** Oko-Juwoi
*** Naord
**** Aka-Bo
**** Aka-Cari
**** Aka-Jeru
**** Aka-Kora
** *Zuud-Andamanees*
*** Ongisch
**** Jangil
**** Jarawa
**** Öñge
*** Sentinelees

Opmirking: Van 't Sentinelees is nieks bekèndj. De Sentineleze stèlle zich saer jaor en daag vieënjig op taengen alle boetestaonders en höbbe noeatj toegestange det me häör bestudeertj. Op gróndj van häör matterjeel cultuur, die sterk liek op die vanne Jarawa enne Öñge, nump me aan det ouch de Sentinelese spraok ane Ongische spraoke verwantj is.

## Brónvermeljing
Acholi

De **Acholi** (of *Acoli*) zeen e Lui-Nilotische etnische groep in Naord-Oeganda, in e gebied det döks 't Acholilandj geneump wuuertj en ónger angere de distrikte Agago, Amuru, Gulu, Kitgum, Nwoya, Lamwo en Pader ómvatj in Oeganda en 't graofsjap Magwe in Zuud-Soedan. Bieje bevölkingstèlling van Oeganda woorte róndje 1,17 miljoen Acholi getaldj (2002), en 't guuef nag 45.000 Acholi in Zuud-Soedan (2000). De Acholi kalle de Acholispraok.

## Locatie

't Acholilandj is 'n ónexakte term die verwies nao de regio wo traditioneel gezeen de Acholi woeane. Inne administratieve structuur van Oeganda besteitj 't Acholilandj oete distrikte:
# Agago
# Amuru
# Gulu
# Kitgum
# Lamwo
# Nwoya
# Pader
Mesopotamisch Arabisch

't **Mesopotamisch Arabisch** of **Irakees** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Irak, Iran, Syrië en Törkieë. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 15.100.000 luuj in alle lenj biejein en haet de ISO 639-3 code *acm*.

Anger benaminge zeen *Arabi* (in Iran), *Baghdadi*, *Furati*, *Irakees Arabisch*, *Mesopotamisch Gelet-Arabisch*, *Mesopotamisch Qeltu-Arabisch* en *Naord-Syrisch Arabisch*. 't Is 'n VSO-spraok die gesjreve wuuertj in 't Arabisch sjrif.

In Irak, wo de spraok de *de facto* wirkspraok is, wuuertj 't Mesopotamisch Arabisch gekaldj door 11.500.000 luuj inne gebiede róndje Tigris enne Eufraat. De dialekte zeen verdeildj in drie clusters: Anatolisch, Eufraat en Tigris. Geografische en sectarische verdeilinge correspondere mit Irakese dialekte. De daachelikse standerd is gebaseerdj oppe spraok van Bagdad. 't Guuef ouch Bedoeïendialekte. De Mesopotamische variant is óngerhandj neet verstaonbaar veur spraekers van bepaoldje anger variante van 't Arabisch. 't Wuuertj gebroek oppe radio enne tillevies. De spraekers zeen islamitisch (sji'itisch, soenni), kristelik, joeads en jezidi.

In Iran guuef 't 1.200.000 spraekers inne pervincie Khuzestan, ane zuudwèstelike kantj vanne Zagros-berg, langs de Shatt al Arab-reveer. 't Wuuertj es 'n twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Mandaïsch. Spraekers zeen islamitisch (sji'itisch, soenni).

In Syrië wuuertj 't Mesopotamisch (Eufraat-cluster) door zoea 1.800.000 luuj gekaldj, veurnamelik in 't oeaste van 't landj. De spraekers zeen kristelik, islamitisch en joeads.

De spraok (Anatolisch cluster) wuuertj ouch nag door róndje 100.000 luuj in Törkieë gekaldj. Die woeane veural inne provincies Diarbakir, Mardin en Siirt. De spraekers hie zeen kristelik en joeads.

De spraokstatus veur dees spraok is wied-gecommuniceerdj (3) in Irak; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj ónger 't wirk en inne media óm spraokversjille door 'n ganse regio te euverbrögke zónger det die 'n officieel status haet, en laevetig (6a) in Iran, Syrië en Törkieë; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Achang

De **Achang** (Sjinees: *阿昌族*; pinyin: *Āchāng zú*), ouch bekèndj ónger häören eige naam *Ngac'ang* of *Maingtha* (Birmees) zeen 'n etnische groep. Ze vörmen ein vanne 56 etnische groepe die officieel erkendj zeen door 't Volksrepubliek China. Ze woeanen ouch in Birma.

't Guuef 27.700 Achang-luuj, wovan 27.600 inne Yunnan-provincie woeane, veural inne autonoom prefectuur Dehong. De Achang kallen 'n aan 't Birmees verwantje spraok Achang, mer höbbe neet häör eige sjrif. Meistes gebroek me Sjinese karakters. Väöl Achang kallen ouch 't Tai Lü, veural óm te hanjele mit 't Daivouk.

De Husa Achang (*戶撒*) woeanen in 't graofsjap Longchuan (ouch in Dehong) en besjoewe zichzelf es 'n apaart vouk. Ze höbben inne jaore vieftig ónsuccesvól verzóch óm apaart erkèndj te waere. De Husa zeen meer gesiniceerdj es anger Achang.
Achang (spraok)

't **Achang** is 'n Sino-Tibetaanse spraok die gekaldj wuuertj dore Achang in Birma enne Vouksrepubliek Sjina. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 62.700 luuj in alle lenj biejein en haet de ISO 639-3 code *acn*.

Anger name veur 't Achang zeen *Acang*, *Ach'ang*, *Achung*, *Ahchan*, *Anchan*, *Atsang*, *Chung*, *Maingtha*, *Manmaw*, *Mönghsa*, *Ngacang*, *Ngac'ang*, *Ngachang*, *Ngatsang*, *Ngo Chang*, *Ngochang*, *Tai Sa* en *Xiandao*. De spraok wuuertj allewiel in 't Letiens sjrif gesjreve.

In Sjina wuuertj de spraok gekaldj door 27.700 luuj (1990) oet 'n etnische bevölking van 34.000 (2000) inne Wèstelike Yunnan-provincie, inne Dehong Dai-Jingpo autonoom prefectuur en 't Baoshan-distrik, langse grens mit Birma, inne graofsjappe Longchuan, Liangge, Yingjiang en Luxa; inne Baoshan-prefectuur, inne graofsjappe Tengchong en Longling; en in 't graofsjap Yunlong inne Dali Bali autonoom prefectuur. Versjillige dialekte zeen Husa (*Chintaw*, *Xiandao*), Lianghe, Longchuan en Luxi. Edert vanne drie wichtigste graofsjappen haet zie eige dialek. De dialekte zeen neet óngerling verstaonbaar. Longchuan versjiltj mieë vanne angeren en haet mieë lieënwäörd van 't Dai. Lianghe en Luxi gebroeke mieë Sjinese lieënwäörd. 't Guuef ouch lieënwäörd oet 't Birmees. De spraok is verwantj aan 't Hpon, Maru, Lashi ('n spraok wo 't ouch lichtelik mit vermink is) en Zaiwa. 't Is 'n tonaal SOV-spraok mit veer toeane. 't Dialek van Longchuan is stabiel, meh spraekers van anger dialekte versjuve nao 't Sjinees. Väöl Han-luuj inne graofsjap Longchuan gebroeke Achang in informeel situaties. De spraok wuuertj in alle domiene door veurnamelik vólwassene gebroek. Spraekers kallen ouch Sjinees, Jingpho en Tai Nüa en zeen euverwaegendj boeddhistisch (hinayana). De graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok is 86% (2000). De Biebel woort in 2011 euvergezadj nao 't Achang.

De spraok (*Maingtha*) wuuertj nag door zoea 35.000 luuj (2007) gekaldj in Birma. De spraekers zitten inne plaats Waimaw en Japhwi, inne Kachin-staot, t'n wèste vanne Ayeyarwaddy-reveer bie Bhama (*Manmaw*), oetgesprèdj in 't spraokgebied vanne Lashi, bieje Sjinese grens. De spraok wuuertj es twieëdje spraok gebroek door Tai Sa-smeie van 't Shanvouk. De spraok wuuertj inne meiste domiene door alle laeftieje gebroek enne spraekers höbben 'n positief opstèlling taengeneuver 'm. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok ligk óngere 1%, inne twieëdje spraok is det 5% toet 15%. De spraekers zeen kristelik.

De spraokstatus veur dees spraok is versjuvendj (7) inne Vouksrepubliek Sjina; det beteikentj det de spraok óngerling nag gebroek wuuertj dore generatie die kinjer krieg, meh det de kinjer zelf de spraok neet mieër aangelieërdj kriege, en óntwikkelendj (5) in Birma; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Sino-Tibetaans
** Tibeto-Birmees
*** Ngwi-Birmees
**** Birmees
***** Naordelik

## Brón
* Ethnologue.
Saint Lucia-creools

't **Saint Lucia-creools** is 'n creoolspraok gebaseerdj op 't Frans die gekaldj wuuertj op 't Caribisch eilandj Saint Lucia. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 158.000 luuj op Saint Lucia (2001), mit 'n ganse bevölking van 359.450 luuj in alle lenj. De spraok haet de ISO 639-3 code *acf*. Op anger eilenj waere variante van 't creool gekaldj.

Anger benaminge zeen *Kwéyòl*, *Klènder-Antillecreoolfrans*, *Patois* en *Patwa*. 't Saint Lucia-creools is neet verstaonbaar mit 't standerd Frans. Alle Franse creole vanne Caribië zeen min of mieër óngerling verstaonbaar. 't Dialek op Dominica is praktisch 'tzelvendje es det van Saint Lucia (97% toet 99% óngerling verstaonbaar). De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif enne spraekers zeen euverwaegendj kristelik.

Op eilenj mit Fransen invlood spraeke de meiste luuj 't Creools es ieëste spraok, naeve lokaal variante van standerd Frans. Op door 't Ingels beïnvloodje gebieden haet 't Creools minder aanzeen en höbbe de spraekers 'n lieëger graod van gelitterdjheid inne spraok. 't Creools wuuertj in alle domiene door alle laeftieje gebroek. Spraekers kallen ouch Ingels of Frans.

Op Saint Lucia is de graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok 36% en guuef 't gezètten en radioprogramma's inne spraok.

Op Dominica guuef 't 42.600 spraekers van 't Dominicaans Creools (1998). De meiste, zeker de jeug, kaltj ouch Ingels. Standerd Frans wuuertj verstange door zoeaget 10% vanne bevölking. 't Guuef lieënwäörd van Eilandj-Carib en 't Arawak.

Op Grenada guuef 't 2.300 spraekers (2004), worónger gein einspraokige. Dit aantaal is aaf 'nt numme. 't Wuuertj gekaldj op 't eilandj Carriacou en versprèdj in 't boeregebied van 't naorde van 't eilandj Grenada. De meiste spraekers die dees spraok es twieëdje spraok inne kinjertied gelieërdj höbbe, höbbe det veur mitte einspraokige groeateljers te kónne communicere. 't Wuuertj in weinig domiene gebroek en veurnamelik door ajer vólwassene. 't Grenadiaans Creool is 'tzelvendje es of vergeliekbaar mit 't creools van Saint Lucia.

In Trinidad en Tobago wuuertj de spraok door 3.800 luuj gekaldj (2004) op 't eilandj Trinidad, in 't naorde in visjersgemeinsjappen en kösplaatse op 't sjiereilandj, t'n wèste vanne houfstad. 't Trinidadiaans Creool wuuertj gekaldj door alle laeftieje. Gelitterdjheid, middels matterjale van Saint Lucia, wuuertj aangelieërdj door lieëraren en anger vólwassenen in Paramin.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5) op Saint Lucia, Dominica en Trinidad; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar, en bedreig (6b) op Grenada; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump. Op Saint Lucia en Grenada is 't de *de facto* spraok van nationaal identiteit.

## Classificatie
* Creoolspraok
** Gebaseerdj op 't Frans

## Brón
* Ethnologue.
Sino-Tibetaanse spraoke

De **Sino-Tibetaanse spraoke** zeen 'n femielje mit mieër es 400 spraoke die gekaldj waeren in Oeas-Azië, Zuudoeas-Azië en deiler van Zuud-Azië. De spraokfemielje is de op ein nao grótste femielje qua aantaal spraekers (nao 't Indogermaans). De Sino-Tibetaanse spraoke mitte meiste moderspraokspraekers zeen de Sjinese spraoke (1,2 miljard spraekers), 't Birmees (33 miljoen) en 't Tibetaans (8 miljoen). Väöl Sino-Tibetaanse spraoke waere gekaldj door klein gemeinsjappen in aafgelaenge berggebieden en zeen slech gedocumenteerdj.

Väöl subgroepen op 't lieëger niveau zeen good vasgestèldj, mer op e hoeager niveau is nag väöl óndudelik. Tródsdet de femielje döks wuuertj geprizzenteerdj ofwen die verdeildj is in Sinitisch (*Sjinees*) en Tibeto-Birmees, is 't nag neet euvertugendj vasgestèldj det de neet-Sjinese spraok daadwirkelik 'n eige monofyletische groep vörme. 'n Minderheid vanne óngerzeukers kalle de ganse Sino-Tibetaanse femielje *Tibeto-Birmees*, en ouch de naam *Trans-Himalayaans* is veurgestèldj gewaore.

## Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Sino-Tibetaans. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
* **Sino-Tibetaans**
** Sjinees (*Sinitisch*: Kantonees/Yue-Chinees)
** Tibeto-Birmees
*** Centraal-Tibeto-Birmees
*** Karenisch
*** Ngwi-Birmees
**** Birmees (Achang)
**** Mru
**** Ngwi
*** Naordoeastelik Tibeto-Birmees
*** Sal
**** Bodo-Garo-Naordelik Naga 
**** Dhimalisch
**** Jingpho-Luïsch
**** Kuki-Chin-Naga
*** Wèstelik Tibeto-Birmees
**** Bodisch
**** Himalayaans (Wambule)
*** *Neet geclassificeerdj*

## Brónvermeljing
Pol

**Pol** is e gehuch van 't dörp Wèssem in Midde-Limbörg, behuuerendj toete gemèndje Maasgoew. 't Is gelaenge tösse de dörper Hael en Wèssem, ane naordelike kantj van 't Kanaal Wèssem-Neejwieërt, t'r huuegdje van wo dit kanaal zich vanne Maos aaftak. 't Kanaal kan t'r huuegdje van Pol mit 'n klein brögk waeren euvergestaoke. Pol besteitj oet twieë straoten en neet mieër es vieftieën hoezer.

Pol vörmdje same mit Panhael toet 1818 ein gemèndje: de gemèndje Pol en Panhael. In det jaor woort 't gehuch bie Wèssem geveug.
Tillevies

d'n **Tillevies** is telecommunicatiemiddel det wuuertj gebroek veur bewaegendje biljer en geluid euver te bringen en te óntvange. Tillevies kan biljer euverbringe die monochroom (zwart-wit), in kluuer of driedimensioneel zeen. 't Waord *tillevies* kump van 't Aadgrieks: *τῆλε* (*tèle*), det "wied" beteikentj, en 't Letien *visio*, det "zich" beteikentj. Tillevies kin verwieze nao de bildkas zelf, de programma's of 't systeem van euverbringe.

Aanvenkelik woor de tillevies in 'n raw, experimenteel vorm besjikbaar inne late jaore twintjig. Kórt nao de Twieëdje Weltkrieg (de Nao-oorlogsen tied) woort t'r in behuuerlik verbaeterdje vorm populairder en oetènjelik kreeg t'r 'n vaste plaats bie luuj heim, op bedriever en in instèllinge, veurnamelik veur vermaak, advertenties en nuuds. Tiejes de jaore vieftig woort de tillevies 't primair middel veur de publieke meining te beïnvloje. Inne midde vanne jaore zèstig kome de ieëste tilleviesoetzendingen in kluuer, wodoor ouch de verkoup van kluueretillevies toenoom.

## Óntvangs
Allewiel guuef 't versjillige meneren óm tillevies te óntvange:
* Analoog euvere ether.
* Digitaal euvere eter: DVB-T/Digitenne.
* Analoog euvere kabel.
* Digitaal euvere kabel: Digital Video Broadcast (DVB-Cable).
* Digitaal euvere satelliet (sjóttelantèn): Digital Video Broadcast (DVB-Satellite).
* Digitaal euver 'n breidbandjinternetverbinjing (ADSL, kabelinternet).
* Digitaal en analoog mit glaasvezel.
Rien

De **Rien** (Pruus: *Rhein*; Frans: *Rhin*; Nederlandjs: *Rijn*, (aad) *Rhijn*; Reto-Roemaans: *Rain*; Ripuarisch: *Rhing*; *[[Luxemburgs]]: Rhäin*) is mit 1.233 kilomaeter ein vanne laenger revere van Europa. 800 kilomaeter vanne reveer ligk in Pruses, wo ouch 't grótste deil van 't struimgebied (120.000 vanne 185.000 km²) ligk. In Kölle is t'r óngevieër 400 maeter breid.

De Rien struimp door Zwitserlandj, Liechtenstein, Oeasteriek, Pruses, Frankriek en Nederlandj en struimp nao de Naordzieë.

## Etymologie
De naam *Rien* kump aaf van 't de veróngerstèldje Aadnederlandjse vorm **Rīn* oet 't Aadgermaanse **Rīnaz*. In 't Gallisch woort de reveer *Rēnos* geneump, in 't Letien *Rhēnus* en in 't Aadgrieks *Ῥῆνος* (*Rhēnos*). De naam kump wersjienlik van 't Indo-Europese **rei-* det "struime" mèntj.

't Veurkómme van 'n lang *ē* inne Letiense en Griekse name duudj op Keltischen invlood, aangezeen d'n euvergank van Indo-Europees **ei* nao lang *ē* ein vanne kènmirke van 't Keltisch is (**ei* wuuertj namelik *ī* in 't Germaans en Letien). Me kan dus aannumme det de Germaanse en Gallische name drek oet 't Indo-Europees kómme, dewiel de Gallische naam wersjienlik ouch de brón vanne Griekse en Letiense namen is.
Universiteit

'n **Universiteit** is 'n instèlling veur hoeager óngerrich en weitesjappelik óngerzeuk die ouch academische opleijinge verzörg en academische graoje verlieëntj.

Nederlandjse en Vlaamse universiteite bejen allewiel ónger angere bachelor- en maasteropleijingen en gaeven óngerdaak aan óngerzeukssjoealen en óngerzeuksinstèllinge.

## Algemein
't Waord *universiteit* is aafgeleidj gewaore van 't Letiense *universitas magistrorum et scholarium*, det óngevieër "gemeinsjap van óngerwiezers en academici" mèntj. De universiteite wie v'r die vandaag d'n daag kènne höbben häören oearsprónk inne Middelieëven en wore de ónaafhenkeliken opvölger vanne kattedraolsjoeale. De universiteit van Bologna waas de ieëste Europese universiteit en woort opgerich in 1088 in diezelvendje stad. De universiteite kónne waere gezeen es eine vanne factore wiezoea de Middelieëven in Europa succesvól verlepe tróds alle aanvalle van boetenaaf. Wie Naord- en Wès-Europa ane begin vanne Middelieëven achtergebleve gebied waas, waas 't aan 't ènj vanne Middelieëve klaor veur werrelddominantie.

## Europese historie
Zoewie ierder gezach woort d'n ierste Europese universiteit in Bologna in 1088 gestiech. Allewel 't ouch Europese universiteite goof in de Aajdgriekse tied, gestiech door oonder aandere Plato en Aristoteles, höbbe dees mer veur 'n kort periood bestande en zien bekans alle Middeliewse universiteite nog ummertouw in gebruuk. Euvereges waore de Aajdgriekse universiteite ouch neet te vergelieke mèt de Europese. De groete gold vaan universiteite goof 't evels pas in de 16e iew. Dees waore gebasseerd op de daartienden-iewse prototypes en sjaolastisch Aristotalisme. Zoe waor de filosofie op Aajdgriekse gedachdes wie de sferische eerd gebaseerd en waor eus wereld 't middelpunt vaan 't universum. In de filosofie vaan de sferische of bolvörmege eerd geluif me tot degene oet d'n hiemel ziech roontelum de eerd begeve. Zjus wie Aristoteles' natuurleke filosofie, goof 't twie vakke op de Europese universiteite: terrestriale fysica (de weitesjap oppe eerd) en celestiale fysica (de weitesjap vaan d'n hiemel). 't Oonderwies stoond d'r um bekind alles in categorieë te stoppe en heidoor waor de filosofie daan ouch tot alles gelimiteerd is aon 'n bepaold besjrieving. Zoe woorte alle studènte opgeleid in de liberale kunste, boe-in me woort veurbereid veur 't wijer studere in meistens medicijne, rech en theologie. De liberale kunste woorte weer opgedeild in twie classificaties: trivium (verbaal: grammatica, retoriek, medecijne) en quadrivium (mathematiek: aritmetiek, geometrie, astronomie en meziek). Pas in de periood vaan de veertienden bis de zèstienden iew begós me pas ziech bezeg te hawwe mèt 't humanisme. Dit waor te daanke aon de Renaissance dee op dat momint bezeg waor. Gedäörende de Reformatie in de 16e iew begos de nui weitesjap ziech te verspreie euver Fraankriek, Pruusje en Ingeland. Laankzaom begos me 't oonderzeuk nao civilisatie en cultuur te inculdere. Op force vaan väöl historici is dees nui beweging tot stand gekomme umtot de Europeane in 1492 Amerika oontdèk hadde en ummertouw mie vraogteikes begoste te zètte achter culturele versjille en 't humaan rech.
Polder

'ne **Polder** is e door waterkieëringen ómgaeve gebied wovanne waterstandj kónsmaetig gergeldj kan waere. De waterstandj binne de polder is hiedoor lieëger es in 't ómringendj gebied. Polders waeren in 't algemein doorkruuts door watergeng. Veure waterhoeshajing is 't nuuedzakelik det de slaote good door kónne struime. Veur hievan zeker te zeen waere de slaote twieë kieër de jaor gesjoewdj: gecontroleerdj wuuertj of 't water deep zat is e of gein waterplantjen in 't water staon. Eigenere van landj grenzendj aan water zeen verplich óm häör slaote te sjoewe.

'ne Polder is 'n waterstaotkóndige einheid; det wil zègke det t'r gein verbinjing haet mit 't boetewater behalve via kónswirke. 'n Poldermeule, e gemaol (sómtieds mieëder) of spuujsloes regeltj 't polderpiel; via inlaote kan (vers) water waere binnegelaote. 'ne Polder is ómgaeve door ein of mieëder waterkieëring(e).

In deiler van 'ne polder kan e hoeager piel waere gehantjeerdj. Dit wuuertj geregeldj mit behölp van stuwe.
Peenemünde

**Peenemünde** (Pruse oetspraok: [peːnəˈmʏndə]) is 'n gemèndje oppe 't eilandj Usedom, inne Baltische Zieë, in 't Veurpommere-Greifswald distrik in Mecklenburg-Veurpommere in Pruses. 't Is deil van 't Amb Usedom-Nord. De gemèndje is bekèndj vanwaengen 'n Peenemünde Militair Óngerzeukscentrum, wo die ieëste functioneel rakètten op vólle sjaol óntwikkeldj woorte die op vleujstof vloge, de V-2.

## Geografie
't Dörp mitte zieëhave ligken ane wèstelike kantj van 'ne lange zandjoetstaek, wo de reveer de Peene oetmóndj inne Baltische Zieë, op 't naordwèstelik deil van 't eilandj Usedom. Ane zuudoeastelike kantj grens 't aan 't kösresort Karlshagen.

De have van Peenemünde kan bereik waere mit 't vaer euvere Peene, vanoet Kröslin. Sjeper varen ouch langse Baltische kös nao 't eilandj Rügen. De lokale staasje is de naordelike ènjhalte vanne Usedomer Bäderbahn nao Zinnowitz. Ouch guuef 't e vleegveldj in Peenemünde.

## Gesjiechte
Inne Twieëdje Werreldkrieg woor 't gebied rónjelóm Peenemünde betróch inne óntwikkeling en productie van V-2-rakètte toetdet de productie versjaove woort nao Nordhausen. De dokke van 't dörp woorte gebroek veur sjeper die V-2-brokstökker móste berge die getes woorten euvere Baltische Zieë. Pruusje weitesjappers wie Wernher von Braun, dae ane V-2-instèlling wirkdje, woorte bekèndj es *Peenemünders*. 't Gans eilandj woort door 't Roead Leger vereuverdj op 5 mei, 1945. De gaasfabriek veure productie van vleujbaar zoerstof kèntj me nag ummer vinje biejen ingank nao 't dörp, ouchal ligk die allewiel in ruïne.

i
Lies van burgemeisters van Kessel

De gemeinte **[[Kessel]]** heet tot 2010 bestande en had de volgende börgemeisters:

## Bron
*Dees lies is euvergenome vaan de corresponderende lies op de Nederlandstaolege Wikipedia, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Kessel&oldid=40637416 dees versie].*
Lies van börgemeistersj van Keer

De gemeinte **[[Keer]]** haet besjtange van 1828 tot 1982 en haet de volgende **[[börgemeister]]sj** gehad:

## Bron
*Dees paasj is euvergenome van de corresponderende lies op de Nederlandstalige Wikipedia, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Cadier_en_Keer&oldid=40303886 dees versie].*
Genitief

De **genitief** (Letien: *genus*, aafkóms) of **twieëdje naamval** is de naamval dae gebroek wuuertj veur aan te gaeve det get of emes get of emes anges in bezit haet, ómvatj of haet doon óntstaon, of inne litterlike, of inne euverdrachtelike beteikenis. Meistes is 'n parafraas mit 't veurzètsel "van" meugelik (*het huis onzer voorvaderen* = *het huis van onze voorvaderen).

In 't [[Limbörgs]] is, mit oetzunjering van get versteindje fraze, de genitief gans verzwónje; me zaet dus *Jan ziene wage* of *De wage van Jan*, en neet wie in 't Nederlandjs: *Jan's auto*.

== Oersprónk ==
De genitief is eine vanne ach oearsprunkelike naamvalle van 't [[Proto-Indogermaans]]. Naamvalle goven oearsprunkelik mit name de relatie tössen 't wirkwaord en e (zelfstenjig) naamwäörd aan. De genitief woort veurnamelik gebroek veur aan te duje det 't naamwaord de rol van 'n oearzakelik veurwirp haw. 'n Dergelike relatie toet 't wirkwaord wuuertj in 't modern Nederlandjs en Limbörgs mit behölp van e [[veurzètsel]] wie "euver" oetgedrök, boete get eljerwetse religieus zinnen óm.
* Heer, ontferm u onzer. (=Hieër, óntferm uch *'euver*' ós.)
't Waord *onzer* is hie de genitief van *wij* (weer).

Later góng de genitief ummer mieë 'n bezitsrelatie aanduje, döks tösse twieë (zelfstenjige) naamwäörd.

In 't [[Germaans]], woor 't Nederlandjs en Limbörgs van aafkómme, goof 't nag meh veer vanne ach oearsprunkelike naamvallen enne genitief haw daobie e stökske vanne taak vanne [[ablatief]] euvergenómme. Zinsdeiler mitte oeterlike vorm vanne genitief waere daodoor ouch gebroek wen die los in 't zinsverbandj staon, wie "'s mörges", "'s nammedaags" en (Nederlandjs) "blootshoofds". Dit gebroek vanne genitief wuuertj de *absolute genitief'' geneump en kump wie gezag in 't Germaans, mer ouch in beveurbeildj 't Grieks, veur. 't Letien daointaenge broekdje in zón gevalle nag 'n ablatiefvorm.

In väöl spraoke vanne Indogermaanse groep is de vormriekdóm van 't naamvalsstèlsel geleielik aan verzwónje, meh de genitief is daobie 'n sterke vorm gebleke. Ouch spraoke die bekans gein naamvalle mieër höbbe, höbbe döks waal nag de genitief. Dit geldj beveurbeildj veur 't Iers, 't Nederlandjs en 't Ingels. In spraoke die waat naamvalle betröf get behajendjer gebleve zeen wie 't Ieslandjs, Pruus (Duutsj) of Tsjechisch kump de naamval nag väölvöljig veur, al dan neet mit bepaoldje veurzètselen of nao bepaoldje wirkwäörd. Ouch guuef 't spraoke die geine genitief (mieë) kènne, wie 't Frans.
Lies van börgemeistersj van Klumme

De gemeinte **[[Klumme]]** haet bis 1982 besjtange en kós de volgende **[[börgemeister]]sj**:

## Bron
*Dit artikel is euvergenome van de corresponderende lies op de Nederlandstalige Wikipedia, en waal in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Klimmen&oldid=31476541 dees versie].*
Lies van burjemeestere va Kirchroa

De jemingde **[[Kirchroa]]** hat saer de Franse tsiet de nieëkste **[[börgemeister|burjermeestere]]** jehaad.

## Kwel
*Dis liest is jekopieerd van de corresponderende liest óp jenne Hollisje Wikipedia, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Kerkrade&oldid=41535740 dis versie].*
Accusatief

De **accusatief** (Letien: *accusare*, aanklage), **accusativus** of **veerdje naamval** is de naamval veur 't liejendj veurwirp (drek objèk).

## Meining en gebroek
't Liejendj veurwirp is det worop de door 't wirkwaord besjreve hanjeling drek betrèkking haet inne zin:
* Jan sleitj **Piet**.

Bie zelfstenjige naamwäörd, lidwäörd en bieveugelike naamwäörd is gei versjil tösse nominatief en accusatief in 't Limbörgs, mit oetzunjering van in 't Mofers beveurbeildj: * Deivel*. Allein nag bie veurnaamwäörd wuuertj óngersjied gemaak tössen 't óngerwirp inne nominatief en 't (liejendj) veurwirp inne accusatief.
* **Ich** zeen Jan. (nominatief)
* Jan zuutj **mich**. (accusatief)

't Waord *ich* steitj inne nominatief, de vorm *mich* is inne accusatief.

## Óntwikkeling
De accusatief is eine vanne ach oearsprunkelike naamvalle van 't Proto-Indogermaans. Apaarte accusatiefvörm kómme nag veur in 'n aanzeenlik aantaal Indogermaanse spraoke, wie 't Ieslandjs, Pruus (Duutsj), Litouws enne meiste Slavische spraoke.
Bloom (plantj)

'n **Bloom** is e deil van 'n plantj worin de organe veur seksueel veurtplantjing biejein staon. Lang neet alle plantjen höbbe blome: blome zeen kènmirkendj veur plantje die toete bedèkzäöjige (Angiospermae, Magnoliophyta, bloomplantje) behuuere. Ouch vörme de blomen 'n wichtig middel veur plantjesaorte te herkènne. De plantjegroep van bloomplantje ómvatj zieër oetereinloupendje plantje, van lieëg straotgraas toete hoeag opgreujendje paerskastaanje. De kleinste bloomplantj van Nederlandj is de draodgentiaan.

Hieónger völg e sjieëma mitte opboew van 'n twieëslechtige (hermafrodiete) bloom:
{|class=toccolours  width=55% style="font-size:90%;line-height:100%;"
|
|valign=top|
Bloom (keuke)

**Bloom** is e fiengemaole mael van kaore, woroet de butelste sjilkes, de zemelen enne kieme van 't kaore, eweggedaon zeen.

Door dees bereijingswies haet bloom 'n witte kluuer. Väöl luuj, mit name kinjer, vinje aeteswaar gemaak mit bloem inplaats "gewuuen" mael lekkerder.

Vreuger woort door sómmige kaoremeules, wie de vreuger in Delf staondje meule *Het Fortuyn*, veur rieke luuj extra witte bloom geproduceerdj. Hieveur woorte vanne weitkorrelen ieës de boetekantj eweggerasp door pelstein, wonao die op 'ne maolkoppel toet mael woorte vermaole.

## Saorte bloom
't Guuef ónger angere de volgendje saorte bloom:
* tervebloom of weitbloom is gemaak van weit, fiender gemaole (en sómtieds gezeef) es vólkaoremael. Hiemit kónnen ouch te bakke produkte waeren ingesmeerdj veur die e broen keusjke te gaeve.
* patentbloom is bloom ouch gemaak van 't binneste van 't maellichaam van weit, meh fiender gemaolen en gezeef es tervebloom.
* Zieëws bloom is fiengemaole bloom van weit die haet gegreujdj in e zieëklimaat.
* riestebloom is fien gemaole ries. 't Is verkriegbaar in natuurwinkele meh kan ouch heim waere gemaak door ries te bakken en te maolen in 'ne blender of 'n kóffemeule.
* meisbloom wuuertj gemaak van meis.
Maurizio Malvestiti

**Maurizo Malvestiti** (Filago, 25 augustus 1953) ies de biesjop van 't Bisdom Lodi, Italië.

## Biografie
Maurizo Malvestiti woort gebore in Marne van Filago. In 1972 geit hae nao 't kleinseminarie op Bergamo, woa hae gymnasium-alfa deit. Op 11 juni 1977 weurt hae preester gewiejd.

Op 26 augustus 2014 woort Maurizo Malvestiti door Franciscus beneump es de nuje biessjop van Lodi.

## Rifferenties


## Extern linke
* Bisdom Lodi