open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sint-Matthiaskèrk (Mestreech)

De **Sint-Matthiaskèrk** (in Mestreech miestal de "Sint-Mattijs" geneump) is 'n kèrk in 't centrum vaan Mestreech. De aon d'n apostel Matthias gewijde kèrk ligk t'n noorde vaan de Merret op de grens vaan de Merret en de Boschstraot. De kèrk steit aon de rand vaan 't Boschstraotkerteer. Oersprunkelek ligk de kèrk boete d'n ierste stadsmoer dee zjus t'n zuie vaan de kèrk euver de Merret leep. Vaanaof de façaad (boe 'nen torie te zien is) liek de kèrk ingeslote te zien door gebouwe. Meh veurbij de façade steit de kèrk los.

## Gebouw
De kèrk besteit oet 'nen westorie (daartienden iew - vieftienden iew), ei dreibeukeg basilicaol sjeep (veertienden iew - zestienden iew) en e koer mèt sacristie (vieftienden iew). D'n ölleger is vaan J. Binvignat oet 1808. 't Gief klokke vaan 'nen anonieme geter oet 1671, 'n klok vaan H. Petit oet 1785 en twie modern klokke oet 1966.

## Historie
De ierste vermelling vaan de kèrk kump oet 1298, meh d'n ierste stein vaan de gotische kèrk woort gelag in 1351 in 't gebeed tösse de ierste en twiede stadsmoer. De kèrk waor de daarde parochiekèrk vaan Mestreech. De kèrk moos neet mèt de bèste matteriaole geboewd zien want in 1479 moos de kèrk gróndeg herstèlt weure. Me maakde vaan de situatie gebruuk um de kèrk ouch wijer oet te breie umtot 't inwoeneraontal vaan 't Boschstraotkerteer greujde. De kèrk waor zoe vernuit tot de prins-bissjop vaan Luik Jan vaan Horne de kèrk opnui inzegende. De lakewevers die geconcentreerd waore in 't Boschstraotkerteer höbbe 't groetste deil vaan de bouw betaold. De stad zelf heet ouch mètbetaolt mèt de bouw, dat kin me nog zien in de pilare vaan de kèrk boe-in 't stadswaope te zien is. 

In 1521 euverstruimpde de Maos en stoont de kèrk oonder water. Wie 't water weg waor bleek tot de graver waore ingevalle en gebroke. Wie in 1566 de beelderstörm oetbraok woort ouch de Sint-Matthijs neet gespaord. De Spanjaore zatte de prottestante de kèrk oet, meh in 1576 veroverde de prottestante de kèrk trögk. De hertog vaan Parma veroverde in 1579 Mestreech en joog de prottestante weer de kèrk oet. Wie in 1632 tijdens Tachtigjaorigen Oorlog Frederik Hendrik Mestreech veroverde woort de Sint-Mattijs oetindelek aongeweze es prottestantse kèrk. De parochiaone gónge nao de Sint-Catharinakapel aon de euverkaant vaan de straot. D'n torie kraog in 1769 de koepel dee heer noe nog heet.

De Franse veroverde in 1794 Mestreech en de Sint-Mattijs woort garnizoensbekkerij en maggezijn. In 1803 moch de kèrk opnui es kèrk dene, es katholieke dees kier. De kèrk heet raome vaan Charles Eyck (1960) en ei beeld vaan Jan van Steffeswert (vieftienden iew).

## Trivia
Volges de legende is de kèrk door de lakewevers bie-ein gesjeld. In de lakehal die op de Merret stoont mós me 'n boete betaole wienie me sjelde. Sjijns sjelde de lakewevers zoe väöl tot me dao 'n gaanse kèrk mèt heet kinne bouwe.
Kilogram

De **kilogram** ouch waal **kilo** is vanaaf 1901 de internationaal sjtandaardeenheid veur massa en daomit ein van'ne zeve basiseenhede van 't SI.

Eine kilogram is geliek aan doezendj gram; *kilo* is 't veurvoegsel veur 1000.

't SI-systeem definieert de kilogram es geliek aan'ne massa van 't internationaal prototype, det van ein platina-iridium legering is gemaaktj en bewaardj weurdj op 't 'Bureau International des Poids et Mesures' (BIPM) ('t internationaal bureau veur gewichte en maote) in Sèvres (Frankriek). 't Internationaal prototype is eine cilinder van 90 massa% platina en 10 massa% iridium, mit een heugte en diamaeter van 39,0 mm. De kilogram is de enige SI-eenheid dae is gerelateerdj aan ein door miense gemaaktj veurwerp in plaats van aan ein natuurkundige eigensjap. 't Is ouch de enige basiseenheid in 't SI die eine SI-prefix (kilo) in'ne naam haetj sjtaon. Dit is om historische en praktische raejene zo gehaje; logischer zoew 't zeen om 'gram' es basiseenheid te keze.

Officieel kopieje van'ne sjtandaardkilogram zeejn es nationaal prototype besjikbaar. De huidige sjtandaard van Nederlandj, kopie nummer 53, sjtuitj in 't Van Swinden laboratorium van 't NMI in Delft. Eine veurige massasjtandaard van Nederlandj is te bewonjere in 't Rieksmuseum te Amsterdam.

### Bronne
de artikele op'pe Nederlandstalige en Ingelstalige Wiki höbbe es basis gedeentj veur dit artikel
Albrecht Dürer

**Albrecht Dürer** (of Albrech) (Neurenberg, 21 mei 1471 - Neurenberg, 6 aprèl 1528) waor 'nen Duitse kunsteneer dee besjouwt kin weure es ein vaan de belaankriekste en invloodriekste kunsteneers vaan de noorderleke renaissance. Heer waor bedreve in 't make vaan teikeninge, houtsnedes en kopergravures.

## Levesverhaol
Dürer waor de zoon vaan 'ne Hongaarse goudsmeed dee ziech in Duitsland heet gevesteg. In 1486 woort Dürer lierlingsjèlder in 't atelier vaan Neurenbergs veurnaomste sjèlder, Michael Wolgemut. In 1490 góng heer op reis nao 't zuie en bezeukde heer Basel en Colmar. In 1494 góng heer nao Venies. E jaor later eupende heer zien eige atelier in Neurenberg. Dao maakde heer veural grafisch werk. Tösse 1505 en 1507 bezeukde heer opnui Italië. Heer bleef veural in Venies, boe heer 't werk vaan Giovanni Bellini bestudeerde. Tösse 1520 en 1521 bezeukde heer nog de lieg len. Heer bleef veur de res vaan zien leve in Neurenberg woene. Dao maakde heer zien veurnaomste werke boe-oonder väöl portrètte. Dürer heet väöl werke achtergelaote; zoe'n 70 sjèlderije, 100 kopergravures en 900 teikeninge. 't Bekinds is heer evels gewore door zien houtsnijkunste, heer maakde zoe'n 350 houtsnedes.


Dürer - Die Entführung auf dem Einhorn - Herzog Anton Ulrich-Museum.png|Ontvoering op 'nen einhoorn, kopergravure oet 1516.
Plaetje:Durer Young Hare.jpg|Jonge knien, gouache en waterverf oet 1502.
Francisco Goya

**Francisco José de Goya y Lucientes** (1746 Fuendetodos (Aragón) - 1828 Bordeaux) waor ein vaan de groetste kunsteneers vaan zienen tied. Goya weurt besjouwt es 'ne kunsteneer dee zienen tied wied veuroet waor. Ziene sjèlderstijl kint me besjouwe es 'ne veurluiper vaan 't expressionisme en 't surrealisme.

## Levesverhaol
Roond 1760 is Goya in de lier bij de kunsteneer José Luzán in Zaragoza. Later vertrèk heer nao Madrid boe heer in de lier geit bij 't broor vaan zien vrouw, Francisco Bayeu. Nao 'n reis nao Italië geit Goya wèrke in de keuninkleke karpètfebrik. Zoe kump heer roond 1780 ouch te wèrke bij de Academie van Madrid en maag heer wèrke aon 't hoof vaan de keuning vaan Spanje. Mèt de Franse Umwenteling en zien touwnummende douvegheid verandert ziene sjèlderstijl gróndeg roond 1790. In 1799 woort heer beneump tot de hoofsjèlder vaan 't Spaons hoof. Wie Napoleon Spanje wouw verovere braok d'n oorlog oet in Spanje. Goya sjèldert de gruwele vaan deen oorlog. Wie d'n oorlog veurbij waor leep de politieke spanning hoeg op. Goya vertrok nao Fraankriek en heer bleef dao es vrijwèlleg banneling. In ziene sjèlderstijl is heer in 't begin vrij traditioneel. Later woort zien wèrk get expressiever. Mèt zien passie en realisme woorte zien expressioneel sjèlderije ouch get vervreempend. In 1824 verhuisde Goya nao Bordeaux boe heer veer jaor later storf.

## Gallerie


Plaetje:Carlos IV de rojo.jpg|Portrèt vaan Karel IV, keuning vaan Spanje, 1789.

Plaetje:Goya Alba1.jpg|Hertogin vaan Alba, 1795.

Plaetje:La familia de Carlos IV, Francisco de Goya.jpg|De keuninkleke femilie, 1800-1801.

Plaetje:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|De daarde mei, 1814.

Plaetje:La duquesa de Alba y la Beata.jpg|Hertogin vaan Alba en de gezegende, 1795.

Plaetje:GOYA - El aquelarre (Museo Lázaro Galdiano, Madrid, 1797-98).jpg|De bijeinkomps vaan hekse, 1797-1798 (oet de serie zwarte sjèlderije).

Plaetje:Goya Maja naga2.jpg|Naakse Maya, 1800.

Plaetje:Goya Maja ubrana2.jpg|Aongekleide Maya, 1800.

Plaetje:El coloso.jpg|De reus, 1808-1812.

Plaetje:Francisco de Goya, Saturno devorando a su hijo (1819-1823).jpg|Saturnus dee z'ne zoon opit, 1819-1823 (oet de serie zwarte sjèlderije).
Vèsserij

**Vèsserij** is 't jaoge op waterbieste en eventueel d'n ougs vaan aander in 't water levende organismes, miestal um economische reies. Vèsserij es economische activiteit is deil vaan de primaire sector, dat deil vaan de economie wat direk mèt natuurleke hölpbronne wèrk. De belaankriekste reie um te vèsse is vangs veur minseleke consumptie; ouch veur industrieprodukte weurt evels vaan de vèsvangs gebruuk gemaak (vaanajds in 't bezunder de walvèsvaart). In väöl aon de kös ligkende plaotse euver de ganse wereld is vèsserij de belaankriekste, dèks bekans insegste, bron vaan inkómste; in polair streke kin 't ouch veur 't achterland d'n einege bron vaan veujing zien (umtot op 't land niks greujt). In de Nederlandse en Belzje kösprovincies weurt vrij väöl aon vèsserij gedoon, en wel op de Noordzie.
Braives

**Braives** is 'n plaats en gemeindje inne pervincie Luuk, in 't Belsj. De gemeindje tèltj ruum 5500 inwoeaners.

## Euverig kèrne
Avennes, Ciplet, Fallais, Fumal, Ville-en-Hesbaye, Hosdent-sur-Mehaigne, Latinne en Tourinne.

## Politiek 2007-2012
't Bestuur van Braives besteit oete lies EC die de mieëderheid vanne zetels haet.

De volgendje persoeane make deil oet van 't bestuur:

## Bezeenswaardigheje
Inne gemeindje bevinje zich ónger anger de volgendje bezeenswaerdigheje:
* Tombe van Yve
* Tumulus van Avennes bie Avennes

## Plaetjes

Plaetje:Kerkbraives_16-04-2008_16-06-04.JPG|Maria-gebaordjekèrk in Braives.
Plaetje:0_Braives_051017_(9).JPG|Ziegevel vanne kèrk.


## Externe link
*Website vanne gemeindje
Wasseiges

**Wasseiges** is 'n gemeindje in 't arrondissementj Wèrm, inne pervincie Luuk, in 't Belsj. De gemeindje tèltj ruum 2500 inwoeaners. 't Dörp Wasseiges ligk ane Mehaigne, dae juus e paar maeter van 't dörpsplein aaf veurbiestruimp en hie ouch döks euvere oevers treutj.

## Bezeenswaerdigheje
* **Sint-Martinuskèrk** *(Place communale)*
Tiedes 't Ancien Régime bezatj de Sint-Laurentiusabdie van Luuk 't begaevingsrèch van Wasseiges. Wasseiges - oearsprónkelik 'n parochie van 't bisdóm Luuk - woort in 1561 bie 't bisdóm Name óngergebrach. Saer 1802 maak de plaats óppernuuj deil oet van 't bisdóm Luuk.

't Hujih kèrkgeboew kump oet 1773 en haw in 1871 'n restauratie doren architek H. J. Maquet. 't Muibeleer is veur e groeat deil oete negentieëndje ieëf. d'n Orgel, aafkómstig oete Sint-Andreaskèrk in Luuk, stamp oeten achtieëndjen ieëf en is saer 1992 besjörmp.

* **Ferme de la Dîme** *(*'Tiendenhoeve**)'' ''(Rue du Baron d'Obin 194)''
Dezen imposantje veerkantjshaof (zèstieëndjen en zeuventieëndjen ieëf) ane wèsteliken ingank van 't dörp is huuj in twieë gesplitsj. In ei deil waere regelmaotig cultureel activiteite georganiseerdj; 't angert is 'n privéwoeaning gebleve.

* **Tumuli du Soleil''' bie Ambresin

## Deilgemeindje
#### Tabel

#### Kaart

## Bevólkingsóntwikkeling
In dees tabel kiek me-n allein nao de plaats Wasseiges, neet nao de ganse gemeindje.

## Politiek
't Bestuur van Wasseiges besteit saer 2007 oete lies UC die de mieëderheid vanne zetels haet.

De volgendje persoeane make deil oet van 't bestuur:

## Externe link
*Website vanne gemeindje
De Percée

**De Percée** is 'n benaoming veur e gedeilte vaan de Wiekerbrögkstraot of veur de Wiekerbrögkstraot en de Stationsstraot same in Wiek (Mestreech). De Percée löp vaan de Aw Brögk tot aon de Statie vaan Mestreech. 

## Historie

Veur 1867 waor Mestreech 'n vestingstad. De statie waor daan ouch boete de mör gebouwd. 't Zouw de stadsmoer zwaak make es e spoor dweers dedoor zouw loupe. Meh me mós vaanwege de stadsmör (mèt mer twie stadspoorte) wied umloupe um bij de statie te koume. Me mós dus 'n doorbraak (op 't Frans: Percée) make um deze weeg korter te make. In 1865 begós me mèt 't slope vaan hoezer aon de Rechstraot. In 1866 maakde me e peurtsje door de stadsmoer nao de statie. Wie de stadsmör gesloop woorte (1867) en dus ouch 't statiepeurtsje (1868), kóste nui straote oontstoon. In 1881 lag me de Stationsstraot aon, daan nog mèt de Franse naom *Percée* beneump. Um dees nui straot te verbinde mèt de Aw Brögk woorte daonao in 1882 nog get hoezer aon straote oostelek vaan de Rechstraot gesloop en in 1888 volgde ouch 't oostelek deil vaan de Rechstraot. De gansen doorbraak en 't nui straotepatroen vaan Wiek kaom veerdeg in 1892. Aon de aonsletende Wilhelminasingel (dee 't tracé vaan d'n awwe stadsmoer volg) verreze pas in 1899 de ierste hoezer, de weskant vaan de stad had veurrang. Aon 't ind vaan de Percée kin me de statie vinde. De in 1853 gebouwde houte statie woort in 1915 vervaange door 'ne nuie statie. 

## De Percée allewijl
De Percée heet ziech, mèt de Rechstraot, oontwikkeld tot ein vaan de belaankriekste winkelstraote vaan Wiek. Oondaanks dat is de Percée wel bereikbaar veur verkier es oto's en fietsers. 't Breier gedeilte vaan de Percée, de Stationsstraot, weurt gebruuk es standplaots veur merrette, zoe wie de antiekmerret (edere zaoterdag) en de biologische produktemerret (ederen donderdag). Midde op de Percée steit ein vaan de bekinde stadsklokke. Dao weurt ouch edersjaor 'ne kemel opgehijs veur de vastelaovend es tegewiech veur 't Mooswief wat weurt opgehijs op de Vriethof. Wiek neump ziech daan ouch de *Ke(e)melstad* en zien ajdste vastelaovendvereniging neump me de Keemeleers (in Mestreech zien dit de Tempeleers).

## Galerij


Plaetje:De Wiekeneer Frans Carlier Wycker Brugstraat Maastricht.jpg|'t Standbeeld *De Wiekeneer*, mesjiens wel 't bekinste beeld vaan Wiek.

Plaetje:2010.07.20.154138 Uhr Stationsstraat Maastricht.jpg|De klok op de Stationsstraot.

Plaetje:Wycker Brugstraat Maastricht, carnaval 2009.JPG|De Percée (Wiekerbrögkstraot) mèt de vastelaovend.

Plaetje:Maastricht - rijksmonument 506702 - Wycker Brugstraat 26 20100801.jpg|Aajd warehoes Maussen oet 1932. Maussen waor ein vaan de modernste warehoezer in de stad; ze waore de ierste mèt 'nen tillefoon in Mestreech, ein vaan de wienege modernistische gebouwe in de stad mèt 't toen hiel modern tl-leech.
Otto van Veen

**Otto van Veen**, Latien: *Otto Venius* (Leide, 1557 – Brussel, 6 mei 1629) waor 'ne lieërling van Lambert Lombard en later 'ne hofsjilder van Alexander Farnese, d'r hertog van Parma. Nao dem ziene doeëd in 1592, waoërt e d'r lieërmeester van Peter Paul Rubens en hofsjilder van de aartshertoge Albrecht van Oostenriek en Isabella van Sjpanje. Nao 1600 gong Van Veen zich ömmer mieë bezighaowe mèt de publicatie van emblematabeuk, oeë oonder *Amorum emblemata* (1608) en *Amoris divini emblemata* (1615).
E wónde 't langste in de Zuideleke Nederlande. E representeerde de contra-reformatie in d'r stiel van de hoeëg Renaissance.

Van 1574 bies minstens 1579 verblaef e in Italië. In 1593 werd hij vriemeester in 't Sint Lucas gilde.
Fugging

**Fugging**, veurhaer *Fucking*, is 'n Oësterieks dörpke in de gemeinte Tarsdorf in Opper-Oeësteriek. 't Dörpke haet zoën hónderd inwoeëners.

## Naam
De vreugere naam *Fucking* klink meschiens komisch, umdet 't 'n scheldwoord oet 't Ingels is. Daorum maakde vuul toeriste foto's beej 't naambordje en woorte diezelfde borde ouk wal ins gestaole. De naam haet aevel huulemaal niks te make met d'n Ingelse term, mer  kump van 'nen heilige dae *Focko* het en de toevoeging van *-ing* guuef aan det 't um 'n nederzetting geit. 

Door de aanhaldende aandach en veural umdet de borde zoeë dök gestaole woorte, besloot de gemeinte de naam in *Fugging* te verandere. Dees verandering ging per 1 jannewarie 2020 in. In 't Beiers-Oeësterieks dialek woort de plaatsnaam altied al zoeë oetgespraoke. Waal is 't verwarrend det in de gemeinte Obritzberg-Rust ouk 'n dörpke Fugging leet.

## Externe link
* Video euver Fugging
Nandrin

**Nandrin** is 'n plaats en gemeindje in 't arrondissementj Hoei, inne pervincie Luuk, in 't Belsj. De gemeindje tèltj ruum 5500 inwoeaners.

## Euverig kèrne
Saint-Séverin, Villers-le-Temple en Yernée-Fraineux.

## Politiek
't Bestuur van Nandrin besteit oete kartelliest UPN (PS en MR) van börgermeister Joseph Nandrin dae de mieëderheid vanne zetels haet.

De volgendje persoeane maken deil oet van 't bestuur:

## Externe link
*Website vanne gemeindje
Reenkaove

'ne **Reenkaove** is 'ne groeëte aove in de vörm van 'ne reenk oeë in briegke waoërte gebakke. Väöral èng 19de, begin 20ste ieëw waore die äöves väöl in gebroek. In Sjinneis d'r reenkaove in 1920 geboewd, how vlak nao WO ll de hoeëgste productie en slaoët pas in 1974. In 2002 waoërt begoes mèt de restauratie en transformatie nao 't activitetecentrum Plinthos.
## Het principe van d'r reenkaove
't Principe van d'r reenkaove waoërt in 1858 bedach dör d'r Duutsjer Friedrich Eduard Hoffmann. D'r reenkaove is e groeët ellipsvörmig (soms roond) aovegeboew mèt 'ne roondgaank en mètstens tösje de 12 en 24 kamers, die oonafhankelek van een gesjtaoëkt kènne waeëre. In de roondlopende geng zeunt 'n aantal paoërte gemakd vör d'r aan- en aafveur van de briegke. ömmer wert 'n kamer mèt oongebakke kleiblök ópgesjtaoëkd bies 'n temperatuur van mieë wie 1000°C, oeëdör ooch de vólgende kamer wert väörgewermd en de väöaafgaonde wert aafgekeuld. Nadat de briegke in 'n kamer voldoende gebakke zeunt wert 't vuur gedoofd en in de volgende kamer wer aangesjtaoëke. Dör de reenkconstructie is e deurlopend bakproces mäögelek, dat economischer en geleideleker bakt wie de traditioneel vaeldaoves. 'ne Complete cyclus doorde 1 bies 4 weken.

## Bronnen
Maaslandse keuns

**Maaslandse keuns** of **Mosaanse keuns** is 'ne regionale sjtiel binne de romaanse keuns dae tösje d'r 11de en d'r 13de ieëw e groeët aantal keunstwerke óp 't gebied van architectuur, beeldhouwkeuns, edelsjmeedkeuns en illuminatie hat ópgelieëverd in e gebied dat wert aangeduid es 't Maaslaand.
 
## Versjpreidingsgebied
De belangriekste centra van Maaslandse keuns waore de sjtaej Luuk, Hoei, Mestreech en Aoke en de väöle belangrieke abdije in 't gebied (Sintruin, Rolduc, Sustere, Sint-Odiliënberg, Nijvel, Stavelot en Floreffe). Óp haor hoeëgdepeunt haat de Maaslandse keuns ooch groeëte invloed óp aangrenzende regio's zoewie 't Utrechse Nedersticht en 't Duutsje Rienland (Keule, Deutz, Bonn, Schwarzrheindorf).
Henriëtte Presburg

**Henriette Presburg** (geb. Nijmege 20-9-1788 – gesjt. Trier 30-11-1863) waor de moder van Karl Marx en dóchter van Isaac Heymans Presburg (gesjt. 1832), koopman in textiel, en Nanette Salomons Cohen (gesjt. 1833). Op 22 september 1814 trówde Henriette Presburg in Nijmege mèt Heinrich Marx (1777-1838), 'ne advocaat. Oet dit huwelijk waoërte 9 keender gebaore, oeëvan d'r twieë joonk sjtórve.

De Henriette waor de óp één nao odste oet e gezin van vief keender. Häöre pap, dae vanaaf 1784 wónde in de Nonnenstraat in Nijmege, waor väörzanger van de joodse gemèngde. D'r achternaam, dae häöre pap pas in 1812 officieel aannoom, wiest d'r óp dat e oorsjpronkelek aafkomstig waor van Presburg, 't Bratislava van allewiel. Henriettes moder kieëm oet Amsterdam. De Presburgs waore neet oonbemiddeld: wie de Henriette trówde, kreeg ze 'n broedssjat van twintigdoezend gulde mèt.

Nao hun huwelek vertrók 't echpaar nao Trier, de wónplaatsj van d'r Heinrich. D'r Karl, gebaoëre in 1818, waor 't driejde keend. Bie hun huwelek waore de Henriette en d'r Heinrich nog joods, mae d'r Heinrich leet zich roond 1820 protestaants deupe öm zie beroep oet te kinne oefene. Hun zaeëve keender waoërte in augustus 1824 gedeupt; de Henriette bèjde nog bies november 1825.

Dör de biografe van Karl Marx wert de Henriette dèk aafgesjilderd es 'n ‘gutes Hausmütterchen ohne besondere Geistesgaben’. Inderdaad betuuënd ze zich in häör breve aan d'r Karl 'n bezörgde moder, mae de neerbuigende karakterömsjrieving is tóch groeëtendeels gebaseerd op de negatief oetlaotinge die d'r Marx in zieng breve deed över zieng moder. Wie e es vluchteling in Londe in groeëte örmooj verkieërde noeëmt e häör in z'n breve aan d'r Friedrich Engels ‘die Alte’, die 'm neet flót genóg oet ziene financiële noeëd hólp.

Nao d'r doeëd van d'r Heinrich moes de Henriette allèng 't gezin mèt zès heemwónnende keender rechhaowe; d'r zoon Karl sjtudeerde doe al. Oondanks häör broedssjat en 't gaeld dat d'r Heinrich how verdènd, laefde 't gezin hieël zuinig. Häör financieel zake leet de Henriette regele dör häöre Nederlandse zjwaoger Lion Philips, dae in Zaltbommel wónde en d'r groeëtvader waoërt van de sjtichters van 't Philips-concern. In 1859 beneumde ze 'm töt häöre executeur-testamentair. Nao häöre doeëd blaeëk dat d'r nog behuurlek väöl gaeld vör eder keend resteerde.

## Brón
* www.historici.nl
Hoof vaan Tilly

D'n **Hoof vaan Tilly** is ;n komplex gebouwe en aajd stadspalies op de Groete Grach in 't centrum vaan Mestreech. De gebouwe centrere ziech um 'ne rechhokegen hoof. De naom vaan d'n hoof kump vaan de Militair Gouverneur vaan Mestreech dee 't gebouwd heet en Tilly hètde. 

De historie vaan d'n hoof geit trögk nao 't jaor 1529. Toen stoonte 'n kloester (refugiehoes) en 'n kapel vaan 'n adelek damesstif oet Munsterbilze aon d'n hoof. 't Aongeziech verandert in 1714 gróndeg. Veur de graof vaan Tilly, d'n hier Claude-Frédéric t'Serclaes vaan Tilly, woort in 1714 't stadspalies gebouwt. De graof vaan Tilly woort in 1718 militair gouverneur vaan de stad en blijf dit tot zienen doed in 1732. D'n hoof bestoont oet 'n' poortgebouw en 'n' gebouw mèt vleugele wie 'nen *U*-vörm um 'nen hoof. 't Poortgebouw en 't middelste gedeilte vaan 't aajd *U*-vörmeg gebouw zien euvergebleve. Sinds 1834 deende d'n hoof es 'n lieger Riekssjaol. In 1885 woort aon de binnekoer eine vleugel (en 'n turnzaol vaan vakwèrk mèt brikke aachter d'n hoof) touwgevuug, wie d'n hoof 'n Riekkweeksjaol woort. Mie es hoonderd jaor later woort d'n hoof 'n vesteging vaan de Hoegesjoal Mestreech in 1990. In 1998 köp de Universiteit vaan Mestreech d'n hoof vaan Tilly en liet 't restaurere. Ze veuge 'n verdeeping touw aon ein vaan de vleugele. Sinds 2003 is 't de Faculteit vaan de Cultuur- en Maotsjappijwetensjappe dee in d'n hoof gevesteg is.

## Extern linke
*website vaan *Zicht op Maastricht* https://web.archive.org/web/20160305004440/http://www.zichtopmaastricht.nl/tekst/onderwerpen/verstening/dossier/uitgebreide_tekst
*website vaan de Faculteit vaan de Cultuur- en Maotsjappijwetensjappe https://www.maastrichtuniversity.nl/about-um/faculties/faculty-arts-and-social-sciences
Lewie XIII vaan Frankriek

**Lewie XIII vaan Frankriek** (Fontainebleau 27 september 1601 - Saint-Germain-en-Laye 14 mei  1643), op 't Frans *Louis XIII de France* en biegenump *Lewie de Rechvaordege* (Le Juste) en *Lewie de kuise*, waor keuning vaan Fraankriek vaan 1610 tot zienen doed. Zien vaajer waor Heinric IV vaan Frankriek en zien meer waor Maria de' Medici, dee ouch regent waor veur Lewie XIII.
Steely Dan

**Steely Dan** is 'nen Amerikaanse jazz-rockband. De wichtigste leje zeen Donald Fagen en Walter Becker. De jaore sevetig woor d'n tied wienee det d'n band 't populairs woor en woorin ze zeuve albums oetbrachte woróp ze elemente oete jazz, rock, funk, R&B en pop haoldje. Häör bekèndjste nummers zeen "Do it again", "Reelin' in the years", "Rikki don't lose that number", "Haitian Divorce" en "Kid Charlemagne".

De meziek vanne groep wuuertj gekènmèrk door kómplekse dore jazz beïnvleudje structuren en hermenieë. Becker en Fagen hadden 'n aantal óp versjèllendje albums trögkkómmendje (studio)muzikantje wie Larry Carlton, Denny Dias, Bernard Purdie en Jeff Baxter. De tekste van Steely Dan bevatte döks väöl sarcasme en de thema's d'rvan variëre van drugs toet criminaliteit en leefdjesproblematiek. Becker en Fagon staon bekèndj óm häör, óngerhandj obsessief te neume, perfectionisme tiedes opnaamsessies inne studio; ze höbbe ze gewèrk mit mèndestes 42 versjèllendje sessiemuzikantje en èllef geluudstechnici bie 't opnömme van 't album Gaucho, det e gans jaor doerdje. 't Album bevatj slechs zeve leedjes.

## Gesjiedenis
De gesjiedenis vanne band is te verdeilen in drie periodes. De ieëste periode is die van 'n conventioneel popgroep die deej toeren en platen opnoom (van 1972 toet en mit 1974), bestäöndje oet ónger angere Walter Becker en Donald Fagen. Inne dao-op volgendje periode, die doerdje toet 1980, besting Steely Dan oetsloetendj oet Becker en Fagen en nome ze allein platen op inne studio mit behölp van sessiemuzikantje wo-ónger Michael McDonald en Jeff Porcaro (bekindj van Toto). De band waas mit name populair inne Vereinigdje Staote wo ze door meziekcritici vergeleke woorte mit ónger angere The Beatles. Begin jaore '80 ging de band oeterein, mer inne jaore '90 kome Becker en Fagen weer biejein. Ze begóste weer regelmaotig op te traejen en höbbe versjillige live- en studioalbums oetgebrach.

## Meziek en tekste
Steely Dan haw inne jaore '70 zie huuegdjepuntj. Ze brachte zes albums oet wo-op ónger angere invlood vanoete jazz, rock-'n-roll, country, funk, rhythm-and-blues en pop te huuere zeen. De meziek bevatj complekse, dore jazz beïnvleudje structuren en hermenieje en döks weurt gezag det de meziek op 't ieëste gehuuer "gepolies" klink.

Mit name de tekste van Steely Dan höbben 'n zeker cultstatus gekrege. Becker en Fagen doon zelf in interviews döks mysterieus euver häör teksten en det haet d'rtoe geleidj det väöl luuj häör eige interpretaties ane tekste gegaoven höbbe. Ouch guuef 't de Steely Dan Dictionary, wo me neuchter verklaoringe kintj opzeuke veur bepaoldje wäörd of zinsdeiler.

## Albums
*1972: *Can't Buy a Thrill*
*1973: *Countdown to Ecstasy*
*1974: *Pretzel Logic*
*1975: *Katy Lied*
*1976: *The Royal Scam*
*1977: *Aja*
*1980: *Gaucho*
*2000: *Two Against Nature*
*2003: *Everything Must Go*
Baden-Württemberg

**Baden-Württemberg** is 'ne deilstaot in 't zuie vaan Duitsland. De deilstaot oontstoont in 1952, wie de aw gebede Württemberg-Baden, Baden (Südbaden) en Württemberg-Hohenzollern fuseerde. Wat betröf inwoeners en oppervlak is de deilstaot de daarde deilstaot vaan Duitsland.

De stei Heidelberg, Heilbronn, Karlsruhe en Mannheim ligke ouch in dezen deilstaot.

## Bestuurleke deile

### Regierungsbezirke
Baden-Württemberg is verdeild in 4 zoegeneumde *Regierungsbezirke*. Dees umvatte op hun beurt weer *Landkreise* en *Kreisvrije Stei* (Duits: Kreisfreie Städte)
Brendebörg

**Brandeburg** (Duuts: *Brandenburg*, Nedersorbisch: *Bramborska*) is 'n deilstaot in 't ooste vaan Duitsland. De deilstaot umslut de deilstaot Berlien gans. Berlien huurde veur 1920 bij Brandenburg, meh is noe 'n enclaaf. De deilstaot is wel vrij geriech op Berlien; Potsdam de hoofstad vaan de deilstaot ligk daan ouch mer evekes boete Berlien.
Breme

**Breme** is 'ne deilstaot in 't noorde vaan Duitsland. 't Is de kleinste vaan de zestien Duitse deilstaote. Breme besteit oet twie enclave: de Stad Bremen (de hoofstad) en Bremerhaven. De twie deile zien verboonde door de reveer de Weser en weurde gans umzuimp door de deilstaot Nedersakse.
Mecklenburg-Veurpommere

**Mecklenburg-Veurpommere** (Duits: *Mecklenburg-Vorpommern*) is 'ne deilstaot in 't noorde vaan Duitsland. De staot weurt in 't noorde begrens door de Ooszie. De staot is oontstande wie me de historische gebede Mecklenburg en Veurpommere sameveugde in 1947; de reveer de Recknitz vörmde de historische grens. In 1952 woort de deilstaot deil vaan de DDR. In 1990 woort 'r weer 'ne deilstaot vaan Duitsland.
Käöme

De **käöme**, ouch wel **sjummele** (wetensjappelek Latien **Fungi**) zien e riek vaan eukaryote organismes die uterlek op plante liekene meh bestoon oet e compleet aander soort celle. Individue kinne microscopisch klein en eincelleg zien, meh ouch de gruutde vaan 'n aardeg plentsje höbbe; bij dat lèste sprik me vaan ***zwamme*** en/of ***[[paddesteul]]***. Voortplanting gebäört zoewel door parthenogenese (klone) es door meiose. Käöme koume dèks in symbiotische kolonies mèt plante, alge um perceis te zien, veur; me sprik daan vaan *[[koorsmosse]]*. Väöl ziech in kolonie vörmende käöme zien sjäöjelek veur de mins: ze zörge veur bederf vaan ete en spik in textiel. De eigesjap vaan vergisting, die normaal gezeen bederf veroerzaak, weurt evels ouch wel gebruuk veur ete op smaak te bringe (beveurbeeld in Herfse kies en väöl aander kiessoorte, zoewie in alcoholische draanke), dewijl bepaolde soorte es antibioticum kinne dene. Echte käöme zien vaanaof 't vreug Devoon bekind; sjummelechtege organismes bestoon al väöl langer. Me erkint allewijl zeve stamme. 't Deil vaan de biologie wat ziech mèt käöme bezeghèlt weurt ***mycologie*** geneump.
Sjummel

Mit ***sjummel*** kèn waere gemeind:

* 'n Organisme oet 't riek van de käöme (*Fungi*);
* E paerd mit zjwarten of broenen hoed, wat mit en mit witte haore krieg; zuug sjummel (paerd).
Nedersakse

**Nedersakse** (Duits: *Niedersachsen*; Nedersaksisch: *Neddersassen*; Saterfries: *Läichsaksen*) is 'ne deilstaot in 't noorde vaan Duitsland. De deilstaot umslut de ganse stadstaot vaan Breme. Umtot de agglomeratie vaan de stadstaote Breme en Hamburg tot in Nedersakse löp wèrke die deilstaote väöl same. Nao de deilstaot Beiere heet Nedersakse 't groetste oppervlak vaan de zèstien deilstaote vaan Duitsland. Nedersakse is gestiech in 1946, boebij de aw Prusische provincies Hannover, Oldenburg, Braunschweig en Schaumburg-Lippe woorte samegeveug. Daoveur waor 't gebeed 'n Britse bezèttingszone. Nedersakse is verdeild in veer bestuurleke regio's, die wijer verdeild zien in 38 distrikte en 8 stadsdistrikte.
Saarland

**Saarland** is 'ne deilstaot in 't zuie vaan Duitsland. Saarland grens aon Luxembörg en Fraankriek, 't gebeed is daan ouch laank betwis gewees tösse Duitsland en Fraankriek. 
Sinds 1957 is Saarland 'ne deilstaot vaan de Boondsrippubliek Duitsland (die al in 1947 waor opgeriech), daoveur is Saarland 10 jaor laank e zelfstendeg land gewees.
Považská Bystrica

**Považská Bystrica** (Pruus: *Waagbistritz*, Hongaars: *Vágbeszterce*) is 'n stad in 't noord-wèste van Slowakieë. De plaats haet ruum 42.000 inwoeaners en ligk lankse reveer de Váh. De stad haet gein historisch centrum, went dit woort inne twieëdje hèlf vanne twèntjigsten ieëf door 't communistisch regime gesloop en vervange door *griesboew* óm de rasje grui van 't industriestedje te kinne vashaje. 

De börch, wo noe nag slechs 'n rwien van besteit, die bie Považská Bystrica ligk woort in 1316 veur 't ieës vermèldj. De plaats zèlf pas in 1330 es *Bistrica*. In 1384 kreeg 't plaetske stadsrèchte.
Bistrița

**Bistriţa** (oetspraok: ['bis.tri.tsa], 'biestrietsa, Pruus: *Bistritz* of *Nösen*, Hongaars: *Beszterce*) is de höidstad van de provincie Bistriţa-Năsăud in Roemenië en haet 'n bevólking van 70.493 luuj (2012). De stad lègk aan de Bistriţa reveer. Bie de gemèndje huuere ouch de dörper Ghinda, Sărata, Sigmir, Slătiniţa, Unirea en Viişoara.

## Bevólking
Volges de lèste vólkstelling oet 2002 wóndje d'r 81.259 in de stad Bistriţa en daomit is 't de óp 29 nao grótste plaats van Roemenië. De etnische verdeiling waar es volg:

* Roemeens: 73.613 (90,59%)
* Hongaars: 5.204 (6,4%)
* Roma: 1.958 (2,4%)
* Pruus (Transylvaans Saksisch): 370 (0,45%)
* Euverig: 0,16%

## Extern links
* Site euver Bistriţa.
Paula Fernandes

**Paula Fernandes de Souza** (Sete Lagoas, gebore 28 augustus 1984) is 'ne Braziliaanse singer-songwriter en muzikant.
Marshalleilen

De **Marshalleilen** (officieel (Ingels) **Republic of the Marshall Islands**, (Marshallees) **Aolepān Aorōkin M̧ajeļ**) zien 'n eilandnatie in de Stèl Oceaon, oostelek vaan de Federaol Staote vaan Micronesië, noordelek vaan Nauru, westelek vaan Kiribati en zuielek vaan Wake. De eilen weure gerekend tot Micronesië. Tot 1986 vele de eilen oonder Amerikaans gezag. Wake, wat nog ummertouw bij de VS huurt, weurt door de Marshalleilen ouch geclaimp.

## Bestuurleke indeiling
De Marshalleilen zien verdeild in 24 gemeintes, die eder correspondere mèt ei bewoend atol of eiland. Groetste gemeinte is de hoofstad Majuro, kleinste (nao aontal inwoeners) is Rongelap. 't Land heet e federatief distriktestèlsel: eder gemeinte veerdeg 'ne kandidaot (de groetste twie of mie) aof nao 't nationaol parlemint, de *[[Nitijela]]*.

## Fysische geografie
Aon 181 km² zien de Marshalleilen eint vaan de kleinste len op de wereld, koelek groeter es Liechtenstein. Soms evels weurt e groet deil vaan 't territoriaol water (in 't bezunder de lagune, 't binnewater vaan de atolle) mètgerekend; daan mèt 't land 11.854 km² en is 't nommer 159 op de ranglies vaan groetste len. Wie daan ouch: de eilen zien mer klein, vaan organischen oersprunk (koraol) en steke zelde mie es e paar meter bove zieniveau oet. Likiep haolt oetzunderlek 10 meter. Gans 't land weurt daan ouch in zie bestoon bedreig door 't stijge vaan de ziespiegel.

Wie bove besjreve kint 't land 24 bewoende eilen/atolle (atolle bestoon neet noedzakelek oet ein eiland, meh zien wel ei geografisch systeem); daobij gief 't nog tien oonbewoende atolle. De eilen laote ziech in twie arsjipelle verdeile: Ratakeilen in 't ooste en de Ralikeilen in 't weste.

### Levende natuur
De Marshalleilen höbbe 'ne zuveren eilandfauna: landzoogdiere, zelfs vleermuis, oontbreke, reptiele en amfibieë ouch. 't Aontal veugel is mèt 84 soorte (boevaan eine ingeveurd) relatief lieg.

## Cultuur en demografie
### Etnische gróppe
De Marshalleze zien e Micronesisch volk. 't Gief 'n klein minderheid vaan boetelanders en lui vaan gemingk blood, mèt naome vaan Japansen aofkóms.

### Taole
De nationaol taol is 't Marshallees, wat in eder geval door de ganse inheimse bevolking es ierste taol weurt gesproke. Dit is 'n Micronesische taol die nog 't ingste aon 't Ponapees (de taol vaan Pohnpei in de Federaol Staote vaan Micronesië) verwant is. 't Besteit oet twie hoofdialekte, eint veur de Ratak- en eint veur de Ralikeilen. Veur de aander officieel taol, 't Ingels, weure gein mojertaolsprekers opgegeve.

### Religie
De Marshalleze zien bekans exclusief (ca. 99%) christelek, in versjèllende genoetsjappe. 't Groetste genoetsjap is de congregationaol *United Church of Christ*mèt 51,5%, wijer in aofloupende orde de pinkstergemeinte *Assemblies of God* (24,2%), de roems-kathelieke (8,4%), de mormone (8,3%), *Bukot Nan Jesus* (2,2%), de baptiste (1,0%), de zevendendaagsadventiste (0,9%), *Full Gospel* ('n pinkstergemeinte, 0,7%) en de Jehova's getuiges (
Smolenice

**Smolenice** (Pruus: *Smolenitz*, Hongaars: *Szomolány*) is e dörp en 'n gemèndje in 't distrik van Trnava in Slowakieë. 't Ligk bie de Kleine Karpate, zón 60 km te noord-oeaste van Bratislava en 25 km te noord-wèste van Trnava. 't Dörp besteit oet twieë deil: Smolenice en Smolenická Nová Ves (aaje naam: Neštich). Smolenice haet ruum 3.300 inwoeaners.

## Bezeenswaerdigheje
* 't Kestieël van Smolenice (zuuch plaetje).
* De rwiens van e Keltisch oppidum óppe Molpír-häöel.
* De Driny-kalksteingrot: de ènsigste grot in Wès-Slowakieë die veur 't pebliek toegenkelik is. 
* De Kleine Karpata mit zien väöl kestieëlrwiens, worónger de besjörmdje vallei van Hlboče en 't hoeagste pöntj vanne bergkaete, de Záruby (768 m).
* 't Graaf van Štefan Banič.

## Extern links
* Website vanne gemèndje.
Judy Garland

**Frances Ethel Gumm**, beter bekind es **Judy Garland**, (10 juni 1922 – 22 juni 1969) waor 'n Amerikaanse zangeres en actrice. Ze woort euverbekind es keendstaar, wie ze in 1939 de hoofrol späölde in *The Wizard of Oz*.

## Lies vaan films

*1929 - *The Big Revue*
*1929 - *A Holiday in Storyland*
*1929 - *The Wedding of Jack and Jill*
*1929 - *Bubbles*	
*1935 - *La Fiesta de Santa Barbara*	
*1936 - *Every Sunday*	
*1936 - *Pigskin Parade*	
*1937 - *Broadway Melody of 1938*	
*1937 - *Thoroughbreds Don't Cry*	
*1937 - *Silent Night*
*1938 - *Everybody Sing*	
*1938 - *Love Finds Andy Hardy*	
*1938 - *Listen, Darling*	
*1939 - *The Wizard of Oz*	
*1939 - *Babes in Arms*	
*1940 - *If I Forget You*
*1940 - *Andy Hardy Meets Debutante*
*1940 - *Strike Up the Band*	
*1940 - *Little Nellie Kelly*	
*1941 - *Ziegfeld Girl*	
*1941 - *Life Begins for Andy Hardy*	
*1941 - *Babes on Broadway*	
*1941 - *We Must Have Music*	
*1942 - *For Me and My Gal*	
*1943 - *Presenting Lily Mars*	
*1943 - *Girl Crazy*	
*1943 - *Thousands Cheer*	
*1944 - *Meet Me in St. Louis*	
*1945 - *The Clock*	
*1946 - *The Harvey Girls*	
*1946 - *Ziegfeld Follies*	
*1946 - *Till the Clouds Roll By*	
*1948 - *The Pirate*	
*1948 - *Easter Parade*	
*1948 - *Words and Music*	
*1949 - *In the Good Old Summertime*	
*1950 - *Summer Stock*	
*1954 - *A Star Is Born*
*1960 - *Pepe*	
*1961 - *Judgment at Nuremberg*	
*1963 - *Gay Purr-ee*	
*1963 - *A Child Is Waiting*	
*1963 - *I Could Go On Singing*
Monica Iozzi

**Monica Iozzi de Castro** (Ribeirão Preto, gebore 6 november 1981) is 'n Braziliaanse actrice.

## References
Perth (Australië)

**Perth** is de hoofstad van de Australische deilstaot Wes-Australië. 't Is ók de groeëtste stad van de staot. Perth haet 1.554.769 inwoeënors en 'n dichheid van 280 inw/km².

## Stedebande
* Houston (Verenigde State)
* San Diego (Verenigde State)
* Kagoshima (Japan)
* Rodos (stad op 't Griekse eiland Rodos)
* Megisti (Griekenland)
* Vasto (Italië)
Paerd

**Paerd** (**peerd**, **peëd**) kèn zeen:

;dere

*in 't ènkelvoud*:
* de óngersaort *Equus ferus caballus*, zuug taam peerd;
* de saort *Equus ferus*, zuug wèld peerd;

*in 't miervoud*:
* 't gesjlech *Equus*, zuug peerd (geslach);

;anger beteikenisse
* paerd (astrologie), e teike in de Chinese zodiak;
* paerd (gymnastiek), e turntoesjtèl;
* paerd (meule), 'n constructie óm de boveste meulesjtein te bedene;
* paerd (sjaaksjtök), e sjaaksjtök in de vörm van e paerd;
* 't Paerd van Troje oet de Greekse mythologie;
** Trojaans Paerd (*Trojan horse*), e sjäöjelik, virusechtig computerprogram.

N.B.: In de mieste Zuud-Limburgse dialekte sjtaon (mutatis mutandis) *pae.rd* mit sjleiptoen (ènkelvoud) en *paerd* mit sjtoettoen (miervoud) es minimaal paar in oppositie. In 't Valkebergs (binne de paort) aevels luujt 't inkelvoud *pee.rd* en 't miervoud *paerd*. In Midde-Limbörg höbbe zowaal 't miervoud es 't ènkelvoud de sjtoettoen.
Roj

:*Neet te verwarre mèt [[Rooj]] (Stramproy).*
----

**Roj** (ouch wel *Roy* gesjreve; Nederlands: **Gruitrode**) is e dörp in de Belsj-Limbörgse gemeinte Audsberge, boe 't 'n deilgemeinte vaan is.

Tot 5 miert 1346 waor de hierlekheid Roj in han vaan de graof vaan Loeën, daonao veel ze tot aon de Fransen tied oonder 't aartsbisdóm Kölle. 't Waor e zoegenaomp allodium, 'n *eigegood*, umringk door Luiks gebeed. Tot 1977, wie 't fuseerde mèt Mieëve, woar Roj 'n zelfstendege gemeinte. In 2019 góng Mieëve-Roj zelf weer op in de nui gemeinte Audsberge,

## Bezeensweerdeg in Roj
* Commanderij van Roj
* laatgotische Geertekèrk (zuug de foto)

## Gebore in Roj
* Phil Bosmans, paoter (1922)
Vlkolínec

**Vlkolínec** is e dörp en stadsdeil van Ružomberok in Slowakieë mit 35 inwoeaners. 't Ligk in 't distrik Ružomberok in de regio Žilina.

Vlkolínec steit saer 1993 oppe Waereldjèrfgoodlies van UNESCO ómdet 't dörp, ónaangetas dore modernen tied, besteit oet fieërtig bewóndje historische hówter hoezer.
Levice

**Levice** (Hongaars: *Léva*, Pruus: *Lewenz*) is 'n stad mit ruum 36.000 inwoeaners, gelaengen in 't wèste van Slowakieë in de noordoeastelike pöntj vanne Donauvlekdje (Slowaaks: *Podunajská nížina*) en ane linksen euver vanne reveer de Hron.

## Gesjiechte
De ieëste sjriftelike verwiezing nao Levice (es *Leua*) stamp oet 1156. Toet 1918 behuuerdje de stad toet 't Keuninkriek Hongarije, en vanaaf det memèntj toet 't nuuj óntstange Tsjechoslowakieë. De stad behuuerdje van 1938 toet 1945 tiejelik weer toet Hongarije en saer de splitsjing van Tsjechoslowakieë toet Slowakieë.

## Stadsdeil
De gemèndje Levice besteit naeve de stad Levice zelf oet de volgendje kerne. Tössen häökskes steit 't jaor worin 't stadsdeil of dörp bie de gemèndje woort geveug.
* Čankov (1986)
* Horša (1986)
* Kalinčiakovo (1976)
* Malý Kiar (1976)
Nové Zámky

**Nové Zámky** (Hongaars: *Érsekújvár*; Pruus; *Neuhäusel* of *Neuhäusl*; Törks: *Uyvar*) is 'n stad in 't zuje van Slowakieje mit ruum 41.000 inwoeaners. De stad ligk op de Donauvlekdje en woor vruueger 'n wichtige vesting. De gemèndje ómvatj de oearsprónkelike stad Nové Zámky en 't dörp Nový Gúg.

## Gesjiechte

De plaats óntsting inne zestieëndje ieëf naeven 'ne börch dae ter besjerming taenge de Törke geboewdj gewaore waar. In 1571 woort de plaats veur 't ieës geneump, es *Uyuar*. Tösse 1573 en 1581 woort de börch verboewdj toet 'n zesheukige vesting, die trögk te vinjen is in 't waope van Nové Zámky.

Nao väöl mèslökdje poginge slaagdjen de Törke d'r in 1663 in de vesting te vereuvere. Ze bezatte dees dao nao nag 22 jaor. Later speeldje de vesting 'n wichtige rol bie diverse anti-Habsburgse opstenj, wonao 't in 1724/1725 door Karel VI gedeildjelik woort aafgebraoken óm te veurkómme det anger de vesting es basis zówwe kinne gaon broeke.

Toet 1918 behuuerdje de stad toet 't Keuninkriek Hongarije, daonao toet 't nuuj Tsjechoslowakieë en tösse 1938 en 1945 weer toet Hongarije. Gedoerendje daen tied, inne Twieëdje Waereldkrieg, woor de stad doelwit van diverse geallieerdje bombardementje, wobie ze zwaor getróffe woort.
Wösjele

**Würsele** is 'n sjtad en gemèngde in d'r Duutsje deelsjtaot Noordrien-Wesfale in 't district Aoke. De sjtad tèlt oongeveer 37.000 inwuëners.
## Geografie
Würsele liekt an 't knooppeunt Aoke, vlak bie 't driejlandepeunt va Vols oeë Belsj, Duutsjlaand en Nederland aneen grenze. Naoberplaatsje zeunt Herzogenrath, Alsdorf, Eschweiler en Aoke.
## Etymologie naam
D'r örsjte naam Wormsalt besjteet oet 't Aod-Germaanse adjectief *worm* vör *waerm* en 't substantief *salt* vör *zaal*, *kèrk* of *haof* biejee. 'ne Sal of Saele waor 'ne salhof, dus 'ne Karolingische naevehaof van dr Äökener Keizerpals. 't Adjectief *worm* haat betrèkking óp de grensbaeëk de Worm, die gevoed wert oet de Äökener waermwaterbrónne.

## Historie

* De örsjte gesjraeve vermelding va Würsele sjtamt oet 870, de plaatsj hoosj doe "Wormsalt".
* Roond 't jaor 1100 behoeërt Würsele töt 't zoegenaamde *Aachener Reich*.
* Tusje 1265 en 1269 boewt graaf Willem IV van Gulik óp de reste van 'n owwer vesting de nao häöm verneumde börch Wilhelmstein. Dès wert evvel pas vanaaf 1344 sjriftelek vermeld.
* Vanaaf 1616 duukt d'r plaatsjnaam Würsele óp es *Wurseln*, al flót gevolgd dör *Würsele*.
* In d'r Fraanse tied veel 't groeëtste deel van de gemèngde van allewiel oonder 't Departemaent van de Roer  
* In 1924 haat Würsele oongeveer 14.600 inwuëners en kriet sjtadsrechte.
* An 't èng van d'r Twiede Waeltkreeg (in 1944) wert de plaatsj zjoeër gebómbardeerd dör de Amerikaanse lóchmach. In dat jaor is Würsele ooch zès waeëke froontsjtad, ömdat de plaatsj mer gedeeltelek koes waeëre bevrijd. De Amerikane koesse óp 18 november de rest van Würsele innaeme.
* De gemèngde wert ten gevolge van de gemèngdeleke herindeling in 1972 oetgebreid mèt de väörmalige gemèngdes Bardenberg en Broichweiden. De bevolking weest nao 37.000 inwuëners.
* Martin Schulz waor burgemeister van Wösjele van 1987 tot 1998. Hae zou daonao eine van de invloojriekste sociaaldemocrate binne 't Europees Parlemint weure en veur 'n tiedsje bekind komme te sjtoon es d'r houftegestjenjer van boondskanseleer Angela Merkel 

## Kerne
*Würsele
* Bissen
* Dobach
* Elchenrath
* Grevenberg
* Markt-Preck
* Morsbach
* Oppen-Haal
* Scherberg
* Schweilbach
* Teut-Siedlung
Bardenberg
* Pley
Broichweiden
* Broich
* Euchen
* Linden-Neusen
* St. Jobs
* Vorweiden
* Weiden
* Wersch
Wèld peerd

**Wèld peerd** is de verzaomelnaom veur alle oondersoorte vaan 't peerd (*Equus ferus*) boete 't taam peerd (*E.f. caballus*). De einege levende wèl oondersoort is 't Przewalskipeerd (*E.f. przewalskii*), wat vaan nature in Mongolië veurkump. Tot roond 1900 gaof 't in Oos-Europa en Wes-Azië nog d'n tarpan (*E.f. ferus*), dee ing verwant waor aon de veurawwers vaan de modern taam peerd.

Versjèllende populaties vaan *Equus ferus caballus* zien later vrijgelaote en soms gans verwèlderd. Zoe'n rasse, wie de mustang in Noord-Amerika, de sorraia in Portugal of 't Namibpeerd in Namibië, mage gein wèl peerd heite meh weure verwèlderde peerd geneump.
Kogelstoete

**Kogelstoete** is 'n sport binne de atletiek. De bedoeling is um de kogel zo ver meugelik weg te stoete vanoet 'n wit stoetblok.

## Raegels
Tiedes 't stoete van de kogel muug men de grond en de balk rondum de ring neet aanrake. Nao de stoet mot de werper of werpster de ring aan d'n achterzieje verlaote. De kogel mot baovedien binne de sector belande. Geit ein van deze punte fout, dan is de worp ongeldig en wuurt deze neet opgemaete.

De ring haet 'nne diameter van 2,135 maeter. De zwaorte van de kogel hangkt aaf van de leeftiedsklasse en geslach. De gewichten laupe oetein van 1 kilogram tot en met 7,26 kilogram.

Men muug de kogel neet werpe, mar de kogel mot vanoet de nek gestoete waere. Net as beej speerwerpe en discuswerpe mot 't veurwerp binne de sectorliene naerkomme. De sectorhook beej kogelstoete is groeëter dan beej speerwerpen; 34.92 grade. De gestoete aafstand wuurt gemaete tusse de dichtsbeejziende indruk van de kogel ('t *"0-punt"*) en de binneziede van 't stoetblok. 't Aantal stoeten is aafhankelik van de wedstried, meistal muug aedere daelnimmer dreej kier stoete en de eerste acht daelnimmers nog dreej kier. 

## Wereldrecords
### Manne
#23,12 m daor Randy Barnes, Vereinegde Staote

23,06 m daor Ulf Timmermann, Wes-Duitsland


22,91 m daor Alessandro Andrei, Italië



### Vrouwe
#22,63 m daor Natalja Lisovskaja, Sovjet-Unie

22,60 m daor Natalja Lisovskaja, Sovjet-Unie 


22,53 m daor Natalja Lisovskaja, Sovjet-Unie
Kaegele

**Kaegele** is 'n spel waomei se 'n bal taege 'n aantal kaegels aan goeijs. De kaegels en de bal zien meistal van kunsstof.

## Verschille tusse kaegele en bowle
*De maote van 'n kaegelbal zien bijnao 't zelfde als de bowlingbal; eine maximale umtrek van 240 mm, maar soms is de kaegelbal iets groeëter.
*Beej kaegele muug men maar ein kier goeije in ein worp, beej bowle 2 kier.
*'n Bowlingbal haet dreej gate um vingers in te staeke, 'n kaegelbal mar eine.
*Beej bowle mot men 10 pilonne umgoeije en en beej kaegele mar 9:

       9                                7    8    9   10
    7      8                              4    5    6
 4     5      6                             2    3
    2      3                                  1
       1

## Externe link
* kegelbond.nl
Aaddörp

**Aaddörp** kin beteikene:
*Aaddörp (Bezel): e gehuch inne buurt van Bezel.
*Ouddorp: e dörp in Zuud-Hóllandj.
*Aad dörp: 'n benaming veur 't centrum van Mofert (in taengestèlling toet *[[Ane Berg (Roerdale)|Ane Berg]]*)