open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hypercorrectie

'n **Hypercorrectie** is 'ne term oet de taalkunde en verwiest nao 't volgende versjiensel. Taalfaote, die oontsjteunt oet 'ne angs um faote te make of umdat me gewènd is dat 'ne bepaalde klaank in 't Nederlands, in 't plat (bekaans) ummer ene bepaalde ander klaank haat. Daodör geet me soms regels hantere oet, es ten oonrechte es analoog veroondersjtèlde, gevalle. 't Versjiensel dèèd zich väör, zoewaal bie L1-sjpraeëkers es wie bie sjpraeëkers van 'n twiede of volgende taal.  

### Vörbeelde
* In d'r Driejlandesjtrieëk gebruukt me dik 'n *j* oeë me in de res van 't Limburgse taalgebied 'n *g* gebruukt. Zoe kalt me in Gemmenich va *jreun*, *jael* en *jroeës* en in Norbik va *greun*, *gael* en *groeët*. In allebèj de dörper zaet me evvel *jonge* (Gemmenich) en *jonges* (Norbik). Es ieëmes oet Gimmenich zich in Norbik an 't plat va dao aa-paast en da neet *jonges* mae *gonges* zaet, da veroondersjtèlt-e dat in dit geval de *j* och in 'n *g* verenderd mot waeëre terwiel dit neet 't geval is.
* *Paleis* en *afscheid* werre *palies* en *aafsjied*, terwiel dees weurd ummer mèt "korte ei" oetgesjproke en gesjreve woorte in 't Nederlands en Limburgs. Waoërd die mèt 'n *ij* gesjraeve werre in 't Nederlands, werre in 't Limburgs nog ummer mèt 'n *y* (oetsjpraak *ie*) oetgesjpraoëke, zoewie *ijzer- iezer*. In 't Middel-Nederlands waoërt de *y* nog ipv de *ij* gesjraeve en ooch es *ie* oetgesjpraoëke. 't Waoërd **hypercorrectie** èèges is 'n vraemwaoërd, de ènnige waoërd die ooch in 't Nederlands nog mèt 'n *y* - mèt oetsjpraak *ie* - gesjraeve werre. 
* D'r *zichsjrik* va Wim Kuipers: 't e-weglaote van *zich* in 't Nederlands in Nederlandse wederkerende werkwaord.
* Óp 19 augustus 2009 wert e joonk jungske geïnterviewd dör L1 in verbaand mèt d'r kap va beum langs d'r riekswaeëg in Mergraote. 't Keend zach: *De bomen worden met graafma*'sch*'ienes...*. Normaal gebroekt me in 't Limburgs 'n *sj* oeë me in 't Nederlands 'n *sch* of 'n *s* gebroekt. Mae in lieënwäöërd kènt 't Nederlands ooch d'r *sj*-klaank es wie bieväörbeeld in *machines*.
Wiesbaden

**Wiesbaden** is de hoofstad vaan de Duitse deilstaot (Bundesland) Hesse (*Hessen*) en 't regeringsdistrik Darmstadt. De stad, mèt 274.900 inwoeners (31 december 2006) de twiede vaan Hesse, is krinkvrij (*kreisfrei*) en ligk (gooddeils) aon de noordkaant vaan de Rien. Zie is de groetse stad die aon d'n Taunus ligk.

Wiesbaden is ein vaan de ajdste kuuroorde vaan Europa. De naom beteikent daan ouch "weibade", 'n verwiezing nao de bekènde wermwaterbronne. De plaots is ouch bekènd veur zien arsjitektuur en relatief werm klimaot.

Roond de bronne vaan Wiesbaden oontwikkelde ziech al vreug 'n nederzètting. In d'n tied vaan de Romeine woort de plaots ummoerd; in de Middeliewe greujde 't oet tot 'n klein stad. In de negetiende iew oontwikkelde Wiesbaden ziech tot 'n internationaal kuuroord. De stad woort 'n geleefde woenplaots veur de rieke lui en de rinteers, boedoor 't snel greujde. Wiesbaden kaom d'n Twiede Wereldoorlog es ein vaan de wienege groete Duitse stei relatief oongesjaojd oet, mèt naome umtot de Amerikane de stad es ein vaan hun hoofkerteer hadde oetgerope. Nao d'n oorlog woort de plaots aongeweze es de hoofstad vaan d'n deilstaot Hesse en braok 'n nui periode vaan greuj aon.
326 v.Chr.

329 v.Chr. - 328 v.Chr. - 327 v.Chr. - **326 v.Chr.** - 325 v.Chr. - 324 v.Chr. - 323 v.Chr.
**326 veur Christus** is e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Volgens de toen gebruukde Romeinse kalender waor 't 't jaor 428 Ab Urbe condita, of 't jaor vaan consuls Visolus en Cursor.

## Gebeurtenisse
* Alexander de Groete stik d'n Indus euver en vech tege keuning Porus vaan Pauravas.
* Nao 't winne vaan de slaag bij d'n Hydaspes stiech Alexander nog twie stei, Alexandrië aon d'n Indus en Alexandria Bucephala (nao zie peerd).
* Alexander zie leger weigert te vechte tege 't Maghadariek. Heimèt stop de Griekse expansie nao 't ooste.
* Nao hun verlees bij Napels verklaore de Samniete de Romeine d'n oorlog (Twiede Samnietenoorlog).

## Gebore
* Pharnavaz I vaan Iberië
* Zeno va Citium, hellenistische filosoof, oprichter van 't stoïcisme

## Gestorve
* Coenus, ginneraol oonder Alexander de Groete
264 v.Chr.

267 v.Chr. - 266 v.Chr. - 265 v.Chr. - **264 v.Chr.** - 263 v.Chr. - 262 v.Chr. - 261 v.Chr.
**264 veur Christus** waor e jaor veur 't begin vaan de westeleke (christeleke) jaortèlling. Op de Romeinse kalender stoont 't bekind es 't jaor 490 ab Urbe condita, of 't jaor vaan de consuls Caudex en Flaccus.

## Gebeurtenisse
* Abantidas, zoon vaan Paseas, weurt tiran vaan Sicyon door Cleinias te vermaorde en al dee zien getrouwe te verbanne.
* Tiran Hiero II vaan Syracuse geit 'n verbintenis mèt de Romeinse Rippubliek aon tege Carthago en de Mamertijne. Heimèt begint d'n Ierste Punischen Oorlog.
* D'n tempel veur Vertumnus op d'n Aventijn in Roeme weurt gebouwd.
* Roond 'n aristocratische begraofenis op de Forum Boarium weurt 't ierste bekinde gladiatoregevech gehawwe.
* De Chinese filosoof Xunzi bezeuk Qin en sjrijf vol bewoondering euver 't staotsbestèl.

## Gebore

## Gestorve
* Zeno va Citium, hellenistische filosoof en oprichter van 't stoïcisme
120

117 - 118 - 119 - **120** - 121 - 122 - 123
**120** waor e sjrikkeljaor wat begós op zondag op de daan geldende Juliaanse kalender. In deen tied stoont 't jaor bekind es 873 ab Urbe condita.

## Gebeurtenisse
* Keizer Hadrianus beneump Suetonius tot secretair *ab epistolis*.
* 'n Indische delegatie bezeuk Hadrianus.
* De Merretpoort vaan Milete weurt gebouwd.
* Oonder keuning Kanisha I bereik 't Indisch Koejsanriek ziene groetsten umvaank.

## Gebore
* Irenaeus, christeleke bisjop en apologeet
* Lucianus, Syrische Griekstalige sjriever
* 8 fibberwarie - Vettius Valens, hellenistischen astroloog

## Gestorve
* Marcianus vaan Tortona, heilege
* Oncelus, proseliet en neef vaan keizer Titus
* Plutarchus, Grieksen historicus en filosoof
180

**180** (CLXXX) waor e sjrikkeljaor wat begós op vriedag op de christeleke Juliaanse kalender. In deen tied waor 't bekind es 't jaor vaan 't consulaot vaan Rusticus en Condianus of 't jaor 933 ab Urbe condita.

## Gebeurtenisse
* Mjèrt - Commodus kriet de volledige macht es keizer van Rwàme.
* Rwàme slut vrae mit de Marcomanne. 't Gebeed van 't hujig Tsjechië wère door de Romeine bezet.

## Gebore
* Ardashir I, ierste keuning van 't Sassanideriek (bie benaodering)

## Gestorve
* 17 mjèrt - Marcus Aurelius, Keizer van Rwame (59)
530 v.Chr.

533 v.Chr. - 532 v.Chr. - 531 v.Chr. - **530 v.Chr.** - 529 v.Chr. - 528 v.Chr. - 527 v.Chr.

**530 v.Chr.** is e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de Romeinse kalender stoont dit jaor bekind es 224 ab Urbe condita, of 

## Gebeurtenisse
* Cyrus de Groete vèlt op 't slaagveld. Heer weurt opgevolg door Cambyses II vaan Perzië.
* Op Cyprus wert dör Kunning Evelthon va Salamis d'r ursjte Cypriotische meunt geslage.

### Bij benaodering in 530 v.Chr.
* D'n Tempel vaan Apollo en de Thesaurie vaan Siphnos weure in Delphi gebouwd.
* De Korè vaan Peplos en de Kouros vaan Kroisos weure in Athene oetgebik.

## Gebore
* Aristides, Atheense politicus
;bij benaodering
* Onomacritus, Griekse chroniqueur
* Pheidippides, Grieksen atleet

## Gestorve
* Battus III vaan Cyrene
* Cyrus de Groete (ca. 46 of ca. 70)
* Spargapises, generaol vaan de Massagete
539 v.Chr.

542 v.Chr. - 541 v.Chr. - 540 v.Chr - **539 v.Chr.** - 538 v.Chr. - 537 v.Chr. - 536 v.Chr.
**539 veur Christus** waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont dit jaor bekind es 't jaor 215 ab Urbe condita.

## Gebeurtenisse
* 25-28 september - Tróppe vaan 't Perzisch Achaemenideriek oonder Cyrus II versloon de Babyloniërs in de slaag bij Opis.
* De Perzische tróppe oonder Gobyas numme Babylon zoonder verzat in.
* Cyrus II kump Babylon binne en liet de Cyruscilinder gravere.

## Gebore
## Gestorve
* Nabonidus, lèste keuning vaan babylon
* Belsjazzar, Babylonische rezjent
333 v.Chr.

336 v.Chr. - 335 v.Chr. - 334 v.Chr. - **333 v.Chr.** - 332 v.Chr. - 331 v.Chr. - 330 v.Chr.**</center>
**333 veur Christus''' waor e jaor veur de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont dit jaor bekind 't jaor 421 ab Urbe condita of 't jaor vaan de dictatuur vaan Rufinus.

## Gebeurtenisse
* Alexander de Groete book 'n groete euverwinning in de slaag bij d'n Issus in Cilicië. Darius III vlöch, Alexander controleert Klein-Azië en kin doorstoete nao 't ooste.
* Alexander marcheert in zuieleke riechting nao de Levant. Heer pak Byblos en Sidon en belègk Tyrus.
* Darius beit Alexander 'n machsdeiling aon; de lèste eis evels oonveurweerdeleke euvergaaf.

## Gebore

## Gestorve
* Memnon vaan Rhodos, Grieksen officeer (ca. 43)
* Charidemus, Grieksen officeer
58 v.Chr.

61 v.Chr. - 60 v.Chr. - 59 v.Chr. - **58 v.Chr.** - 57 v.Chr. - 56 v.Chr. - 55 v.Chr.
**58 veur Christus** waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont 't jaor bekind es 't jaor 696 ab Urbe condita, of 't jaor vaan 't consulaot vaan Piso en Gabinius.

## Gebeurtenisse
* De Romeine oonder Julius Caesar annexere Cyprus. Cato de Joongere weurt es gouverneur aongestèld.
* De Romeinsen tribuun Publius Clodius Pulcher veurt e graanrantsoen veur de erme in en verbant Cicero oet Roeme.
* Julius Caesar weurt beneump tot proconsul vaan Illyrië, Gallia Cisalpina en Gallia Transalpina.
* Caesar vèlt Gallië binne; begin vaan de Gallischen Oorlog.
* Berenike IV weurt keuningin vaan Egypte naotot ze häöre pa Ptolemaeus XII tijelek heet oonttroend.
* Dongmyeong vaan Goguryeo weurt keuning vaan Buyeo.
* Cassivelaunos volg zie broor Lud op es keuning vaan de Britte.

## Gebore
* Livia, twiede vrouw vaan Augustus

## Gestorve
* Go Museo vaan Buyeo
* Ptolemaeus vaan Cyprus (58)
313

310 - 311 - 312 - **313** - 314 - 315 - 316
**313** waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag volgens de Juliaanse kalender. Ind'rtied stoont 't bekind es 't jaor 1066 ab Urbe condita, of 't jaor vaan 't consulaot vaan Constantinus en Licinianus.

## Gebeurtenisse
* 3 fibberwarie - Keizer Constantijn de Groete veurt bie 't Edict va Milaan de vriehèèd van eredeens vör de christene in.
* 14 miert - Keizer Jin Huaidi weurt geëxecuteerd door Liu Cong, keizer vaan 't riek Han Zhao. De daartienjaoregen Jin Mindi volg häöm op es keizer vaan de Jindynastie.
* 30 aprèl - Licinius versleit Maximinius II in de slaag bij Adrianopel. Licinius weurt daomèt keizer vaan 't Oos-Romeins Riek, Maximinius begeit zelfmaord.
* 2 oktober - Op de Lateraanse Synood weurt 't donatisme tot ketterij verklaord.

### Zoonder datum
* Keizer Maximinus II stik mèt 70.000 maan de Bosporus euver en belègk Heraclea (Marmara Ereğlisi). Heer wèt de stad nao ach daog te pakke.
* Arius bepleit de minseleke aard vaan Zjezeke.
* Op las vaan Constantijn de Groete weurt de ierste Basiliek vaan Sint-Jan in de Lateraone gebouwd.
* Nintoku weurt keizer vaan Japan.
* Koguryo verdrijf de Chineze oet Nangnagn (Pyongyang).

## Gebore
* Didymus de Blinne, Alexandrijnsen theoloog (bij benaodering)
* Shi Hong, keizer vaan Jie

## Gestorve
* 14 miert - Jin Huidi, keizer vaan China (ca. 28)
* augustus - Maximinius II, keizer vaan 't Romeins Riek (42)
* Keizerin-wedevrouw Zhang vaan Han Zhao
* Keizerin-vrouw Zhang Huiguang vaan Han Zhao
Resolutie

**Resolutie** zoe-as gebezig in de Lóch- en ruùmtefotografie (ouk Remote sensing geneump) beschrief ´t 
oplossend vermeuge of ´t scheidend vermeuge. 
Resolutie guuëf aan wie doeën bepaolde waerd beejein ligge, die aevel nog los vanein kinne waere gezeen c.q.  ónderscheide vanein kinne waere waorgenaome.
## Optische resolutie
Dit betref de resolutie die de mins met zien ouge kin waorneme. Heejveur waere zoegenaamde Resolutie Targets (resolutiedoele op de grond gelag en gefotografeerd). Nao visuele analyse kins se de resolutie bepaole
## Geometrische resolutie
## Radiometrische resolutie
Beej digitale beeld (verwerking) guuëf de resolutie ´t aantal pixels van ein apparaat aan. 
Beej optische systeme sprik me ouk euver ´t oplossend vermeuge van d´n kleinste hook tosse 2 objecte die nog gescheije kinne waere.
Dit wuuërt ouk Radiometrische resolutie (radiometric resolution) geneump
## Euverige betekenisse van 't begrip Resolutie
*Resolutie: 'n In ein vergadering aangenaome conclusie wao-in die vergadering eur meining guuëf euver 'n veurgestèlde kwestie. Kiek: Resolutie va Marseille van de IOMTBM över de Voerkwestie.
*Resolutie - D´n waorneembare aafstand tösse beejveurbeeld 2 vleegtuge op ein radarscherm

*Dees pagina wuuërt  nog vaerder bewerk*
Abdij va Mameles

D'r **Abdij va Mameles** of d'r **Abdij St. Benedictusberg** liekt in 't gehuch Mameles in de gemèngde Vols en vervóng saer 1925 'ne abdij oet Merkelbeek, mieë bepaald oet De Kling. In 1922 waoërt mèt d'r boew van 't kloeëster begoes. D'r architect waor :de:Dominikus Böhm.
Bies d'r Twiede Weltkrèèg wónde d'r Duutsje Benedictiener monnike, die Duutsjlaand óntvlucht waore tiedens d'r Kulturkampf. Nao d'r krèèg waoërte de monnike oetgewaeze en waoërt 't kloeëster achterèènvolges bewónd dör Amerikaanse soldaote, pólletieke delinquente en oet Indonesië gerepatriëerde gezinne. Saer 1951 wert d'r abdij bewónd dör Nederlandse Benedictiene.

De abdijkèrk is va 1960 en óntwórpe dör Dom Hans van Laan, 'ne Benedictiener monnik-architect, dae va 1968 bies an z'ne doeëd in 1991 in d'r abdij wónde.

## Liturgie
In d'r abdij wert de liturgie gaans in 't Latien geveerd, mèt Gregoriaanse zaank. Dit makt d'r abdij bezoonder in Nederland en, bie oetbreiding d'r gaanse Euregio Maas-Rien, want nörgens aandersj is de Latiense liturgie zoe totaal in gebruuk. Dördat de monnike de veringe daag in daag oet óp dis meneer praktisere is in d'r loop van d'r tied 'n unieke sjtilering bereikt. ömdat edere monnik precies wèt wat d'r op wat vór momaent mót gebeure, gecombineerd mèt de volledige aafwezigheed van instrumaente (zelfs de belkes vör bie de consecratie oontbraeëke), zörgt d'r vör dat de liturgie 'n hieël versjtild karakter kènt. Hiedör is d'r abdij dan ooch vermaard bie musicologe, liturgie-kènners en preesters, die de liturgie in d'r abdij 'n väörbeeldfunctie toedichte. Överigens is ooch in de sjtilering en vörmgaeving van de liturgie van de haand van Dom Hans van der Laan woeër te naeme.

## Monnike
Saer 1996 is Adrianus (Ad) Lenglet d'r abt van Benedictusberg. Op dit moment (2019) laeve d'r 17 monnike.

## Externe link
*Website Abdij St. Benedictusberg 

## Bron|bronvermelding
* Renout Robbertz, ‘St. Benedictusberg: Architectuur voor feilbare wezens’, in: ''Desipienta: Zin en Waan'', Jaargang 13, nr. 2 (September 2006), pp. 40-43.
* Bron *Liturgie* en *Monnike*: Wikipedia NL.
Marmer

**Marmer** oontsjtèèt es kalksjtèè bie hoeëg temperature, oonder druk, wert umgekristalliseerd. 't Zeunt groof- en fienkorrelige gesjtèngdes die in hoofzaak oet taege-n-èèn gegreuide calsietkorrels besjteunt. Zuver marmer is wit va kleur. Oonzuverhèèd in de vurm va grafiet of koolsjtof gaeve an d'r marmer 'n gries of zjwarte kleur. Iezeroxyde makt marmer gael of roeëj. Dèk is marmer gevlamd in versjèjje nuances of d'r lope witte aojere dörhèè. Marmer is belangriek es boewmateriaal, beeldhaowmateriaal en wert o.m. in plooiingsgebiede voonde.

## Marmersaoërte
* Cararra marmer oet Italië (wit)
* Parische marmer van 't eiland Paros (gael)
* Greune marmer oet Egypte
* Zjwarte en gaele marmer oet Fraankriek
* Roeëje marmer, d'r *Rouge Griotte*, d'r *Roeëje va Rance* oet 't Belsj
* Grieze marmer, oet 't Belsj
* Zjwarte marmer oet Theux in Belsj

## Veendplaatsje van d'r Belzje marmer
D'r Belzje marmer wert aa-getroffe in 'n hieël brèj zone, die va Doornik, oonder d'r as va Sambre en Maas dör, deep nao Henegouwe in lupt en oetkeumt in d'r sjtieëk va Verviersj.
* Rance, gemèngde Sivry-Rance. In de groeve vindt me d'r *Roeëje va Rance*, dae herkaant wert an 't vossesjtuutske, te daanke an e gefossiliseerd prehistorisch zieëdeerke. In 't palies va Versaille, 't Rubenshoes in Antwerpe en in de Sint-Pieterskathedraal in Roeëme is dizze marmer truuk te vinge. In d'r 19de ieëw waoërt d'r *Roeëje va Rance* op groeëte sjaal oontgonne en vöral gebruukt um d'r marmare perdules en aander sjowgarniture va te make. 't Polieste van d'r marmer waor vrowwewaerk, zjuus wie 't make van de klènger sjtukke die hèèm gemakt waoërte. 
* Vodelée, 'n dörpke tussje Givet en Phillipville an de Fraanse grens is 'n vörmalige groeve herbesjtèmd es weenterduukplaatsj.
* D'r Roeëje Belsj keump in 't Laand va Herf, in de buurt van Klaerment, op 'n aantal plaatsje an de oppervlakte.

## Marmermuseum
In Rance haat 't 'n marmermuseum oeë me de gesjiedenis van de oontginning, bewèrking en transport kint bezichtige. Och wert in 't museum kènnis opgesjlage en technieke va marmerbewèrking biegehaowe.

## Varia
In de vaktaal va journaliste is 'n **marmer** 'n artikel dat al gemakd is, mae wacht op d'r tied dat 't gepubliceerd kan of mot waeëre.
Travertin

**Travertin**, **kalktuf** of **watersjtèè** is e karstversjiensel en 'ne kalksjtèè dae gevurmd wert dör d'r neersjlaag va kalk oet mit kalk uvververzadigd water oet kow of werm zeutwaterbronne. De bronne bevatte calcium- en bicarbonaat-ione sowie koolsjtofdioxide. D'r travertin èèges besjtèèt vör te zigke gaans oet calciumcarbonaat.
## Etymologie

D'r naam **Travertin** is aafkomstèg van 't Italiaanse *travertino*, Latien *lapis tiburtinus* „Sjtèè oet Tibur“ (huuj: Tivoli). 
## Oontsjtoeë
Travertin oontsjtèèt mètstens abiototisch, dat wilt zigke, zoonder de mètwirking va laevende waezes, es dör 't aafgaeve va kooldioxides 't water uvververzadigd wert mèt calciumcarbonaat, zoedat dit lètste neersjlèèt. De fotosynthese va alge of mosse in 't water kuusse evvel ooch dör hunne verbroek va kooldioxide bevorderend wirke vör de vörming va travertin.

De travertinterrasse in Pamukkale in Turkije (kiek de foto) tuuëne good wie travertin gevurmd wert. Dis site is besjermd es waelterfgood dör de UNESCO.

Travertin is 'ne witte bies doonkerbroene, in mindere of mieërde mate, poreuze kalksjtèè, vool mèt klèng holtes, die dik aafdrukke va blajer en tek haant. Die aafdrukke zeunt oontsjtande wie d'r travertin zich vurmde en doe die blajer en tek umsjlaoët. Wie in d'r loop van d'r tied dit organische materiaal vergong bleve de fossiele aafdrukke uvver. Gong 't vörmingsproces d'r nao wieër, da waoërte die holtes dèk wer opgevöld. Daodör oontsjtong 'ne vaste sjtèè dae good es boewmateriaal te gebroeke waor.

De zachte aafzèttinge neumt me ooch nog wal **Kalktuf**. Dis aower benaming haat te make mèt de geliekenis va travertin mèt tufsjtèè, dae zich evvel oet vulkanische lava gevurmd haat.

## Gebroek
In 't Italiaanse Tivoli vindt me travertin dae gesjikt is es boewmateriaal. Vloere, trappe en beeldhaowwerke werre d'r va gemakt mae dizze kalksjtèè is och gesjikt es boewsjtèè. 't Monumaent op d'r Dam in Amsterdam is gemakd va travertin en bètong. 't Colloseum in Roeëme is gedeeltelek, en de Notre Dame in Paries is gaans d'r mit opgetrokke. D'r travertin gift an dis boewwerke hunne typische gaelige sjien. Kunstsjtèè-travertin is gemakd va geverfde cemaent.

## Travertin va S'n Maeëte
In S'n Maeëte vurmt zich op 'n väöl klènger sjaal in 'n bronnegebied travertin, dae evvel greungriezing va kleur is. D'r vör water oondördringbare Vaolzer Greunzaand, oeë dit bronwater op röst, bepaalt dis oetzoonderleke kleur.

## Veendplaatsje
Travertin keumt övveraal op de waelt vör mae de veendplaatsje zeunt ieëder klèng. Vör de vörming va travertin zeunt ow kalksjtèè- of marmerlaoge nuëdèg. Travertin is mètstens 'ne jonge sjtèè dae zich vöral in 't Kwartair vörmde.
### Bekaande veendplaatsje
* Italië
** in de buurt van Tivoli; va hie sjtamme de boewsjtèng van 't Kolosseum en d'r St. Pieëter in Rome
** Sicilië, Alcamo
** in Toscane
* Duutsjlaand
** Thüringen
** Baden-Württemberg
** Niedersachsen
** Beiere
* Oosteriek
* Fraankriek, in de Auvergne
* Kroatië, in Nationalpark Plitvicer Seen 
* Bulgarije, bie Russe 
* Turkije, bie Pamukkale
* Armenië, bie Abowjan
* China, in Jiuzhaigou 
* VS: Mammoth Hot Springs in 't Yellowstone-Nationalpark (Wyoming), Mono Lake
Fossiel

'n Fossiel is 'n uvverbliefsel va prehistorische plaante, dere of luuj, die in versjtèngde vurm of es aafdruk op gesjtèngdes voonde werre. 

Van sómmige fossiele is 't lestig te zègke wat 't precies mót veursjtèlle, e vuurbild hieva is *[[Dickinsonia]]*.

## Fossiele in ozze sjtrieëk

* Donderpele of belemniete: vuursjtènge of mergele aafdrukke van d'r binnekaant van 'ne eenkvisjsjtoets dae 70 miljoeën jaor gelaeje in de sub-tropische Krietzieë laefde, die zich doe hie bevong. Donderpele werre hie uvveraal voonde oeë 't kriet an de oppervlakte keumt mae vöral in de mergelskoele of oeë mergel in miene gedolve waoërd en wert.
 
* Dondersjtèng of zieë-iegele: kaome oet d'r èègeste tied es de donderpele en zeunt vuursjtènge of mergele aafdrukke van d'r binnekaant van 't hael gedeelte van 'ne zieë-iegel.
* Mosasaurus: Ooch d'r Mosasaurus laefde in de Krietzieë. 'n Replica is te zieë in 't Natuurhistorisch Museum in Mestreech. 't Origineel haat Napoleon in d'r Fraanse Tied nao Paries laote uvverbrènge, oeë 't noe nog is. In maart 2009 is dis origineel vóndst ènige tied in 't Natuurhistorisch Museum va Mestreech te bekieke. 

* Bèr: 'n deel van d'r kop van 'ne Mosasaurus, ooch te zieë in 't Natuurhistorisch Museum in Mestreech.

* Versjtèngd hoot: voonde in d'r Aokense Zaand, 'n laog oonder d'r Vaolzer Greunzaand, oet d'r tied dat zich hie 't sjtraand van de Krietzieë bevong.

* Aafdrukke va plaante en dere op kaol: voonde in de miene oeë me kaol won. De plaante en dere laefde in 't Carboon, 'ne tied dat v'r hie 'n tropisch klimaat howwe.

* Reste van d'r Homo erectus, voonde op Java dör Eugène Dubois.

* Reste van d'r Homo neanderthalensis (of *Homo sapiens neanderthalensis*) voonde in 't Neandertal, bie Düsseldorf en in 't Welzje Spy dör Marcel De Puydt.

## Aander betekenisse van fossiel

* Fossiel braandsjtoffe besjteunt oet gefossilleerde organismen, zoewie kaol, gaas en aoëlie.
* Laevend fossiel
* Fossiele va mörge: dere en plaante die mèt oetsjterve bedreigd zeunt.
* Fossiel soorte: plaante- en deresoorte die oetgesjtorve zeunt.
* 'n Miensj of 'n traditie mèt hieël owwerwètse opvattinge neumt me schertsend 'ne fossiel.
* Gefossilleerd taalgebroek: taalgebroek va klèng groepe gebroekers van 'n taal, in 'n aandersjtalige umgaeving, behilt väöl ow vorme dördat die taal zich neet mie geleidelek aa mit d'r tied mit oontwikkelt. De gebroekers oontwikkele zich dan in de hun umringende taal. Ooch taal in ow gesjrifter wert e-zoe geneumd.

## Zuuch ouch
* Gidsfossiel
Laevend fossiel

'n **Laevend fossiel** is 'n plaant of deer oeëvan me zow maoge aa-naeme dat 't oetgesjtorve zow zieë, zoewie d'r Ginkgo biloba of de brögkherdisse, of oeëvan me aa-genaome how dat 't oetgesjtorve waor.
Eiterfeld

**Eiterfeld** is 'n gemeinte in de Duutse deilstaot Hesse, mèt 7700 inwoeners. 't Oppervlak bedräög 89,83 km². Börgemeister is Hermann-Josef Scheich.
 

## Externe links
*Homepage Eiterfeld
*Burg Fürsteneck
Jocus

Vastelaovesgezelschap **Jocus** oèt Venlo is 't aldste vastelaovesgezelschap van Nederland, opgerich in 1843.

## Externe link
*Jocus
Ónbemand lóchvoertuug

**Ónbemande lóch voertuuge** waere euver de ganse waereld **unmanned aerial vehicle** *(UAV)* geneump. Veur 't gemaak waere dit soort systeme in dit artikel vaerder UAV geneump.

## Algemein
UAV's eise in toenemende maote ein plaats in de zoegenaamde "3e dimensie" op. Met name dao wao minselaeves op 't spel zoele kinne staon waere dit type vleegtuuge ingezat.
UAV's hebbe veurnamelik Militaire take, maar de toepassinge (en eigenaers) zien in toenemende maote ouk civiele instanties.

## Indeiling
UAV's waere in instantie ónderverdeild nao:

# De huuëgte wao op 't systeem vluug en zien werk duit
# D'n tied dae 't systeem in de lóch kin bliève.
# 't Bereik van 't systeem (wie vaer kint 't vleege)

Doeën beej: (Close/Short Range) wiès zón 50/200km

Endurance: Haos ónbeperkte aafstand, met vleegtieje wiès miër dan 24 oor.

## Veurbaeld middelbare huuëgte UAV

**MALE** UAV waat beteikend: *Medium Altitude Long Endurance* UAV waat vreej vertaald beteikend det deze UAV tot huuëgtes van zón 10km vluug én det >12 oor kin volhalde. Veurbeelde heejvan zien de Predator en de Hunter UAV.
Dit zien vleegtuuge met ein spanwiedte van zón 10-20 maeter. 

## Veurbaeld groeëte huuëgte UAV

**HALE** UAV waat beteikend: *High Altitude Long Endurance* UAV waat vreej vertaald beteikend det deze UAV tot huuëgtes van waal 30km vluug en det beej sómmige types waal miër dan 24 oor kin volhalde.
De Global Hawk is ein veurbeeld van ein dergelik systeem, waat in gruuëte vergeliekbaar is met 'nne Boeing 737. 

In de civiele waereld waere de verschillende klasses as vólg aangeduud: Lokaal, Regionaal en Endurance
Hans van Laar

**Hans van Laar** (1957) is 'ne Nederlandse cultureel antropoloog. E doog antropologisch vaeldwaerk in Voere in driej periodes, oeëvan e tiendens èng periode oonderzeuk deeg in de väöle privée-archieve in d'r sjtrieëk. 't Oonderzeuk resulteerde in 1985 in 'n thesis *Tweespalt in 's Gravenvoeren*, die in 1988 is oetgegaeve oonder d'r titel *Voeren*. 
De sjtudie besjrieft de geschiedenis van d'r taalsjtrijd tussje 1940 en 1984.
Hulst

**Hulst** kèn zin:
*Hulst (Belsj), gehuch in de gemeinte Loei (Tessenderlo)
*Hulst (gemeinte) in de Nederlandse provincie Zieland
*Hulst (sjtedsje), de hoofplaats van dees gemeinte
Westland

**Westland** kèn zin:
*Westland (streik) in de provincie Zuud-Holland 
*Westland (gemeinte) in de provincie Zuud-Holland
*Westland (Wes-Vlaondere), sjtreek in Wes-Vlaondere
1348

1345 - 1346 - 1347 - **1348** - 1349 - 1350 - 1351
**1348** waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen dinsdag op de Juliaanse kalender.

## Gebeurtenisse
* 7 aprèl: De Karelsuniversiteit in Praag weurt gestiech.
* 6 juli: Paus Clemens VI sprik in 'n bul de joede vrij vaan sjöld aon de Zwarten Doed.

### Algemein/oonbekind
* Zjwarte Doeëd of pesepidemie in Wes-Europa, Midde-Europa en Noord-Afrika.
* De Rippubliek vaan Pskov weurt oonaofhenkelek vaan de Rippubliek vaan Novgorod
* Sukō volg Komyō op es noordeleke keizer vaan Japan.
* Eduard III stèlt de Orde vaan de Kouseband in.

## Gebore
* oonbekind: Andronicus IV vaan 't Byzantijns Riek

## Gestorve
* 2 december: Hanazono, ex-keizer vaan Japan (51)
Triktraksjpèl

't **Triktraksjpèl** of **Backgammon** is e bordsjpèl dat ooch in Limburg al in d'r èlfde - twelfde ieëuw gesjpäöld waoërt. In Kesjtièl Valkeberg is 'ne dobbelsjtèè en in Kesjtièl Grebben in Grubbenvorst zeunt metale sjpäölsjieve voonde. D'r Hertog va Gelre bezoot volges 'n vermelding oet 1447 e sjaaksjpèl en 'n *wortafelsjpèl* (triktraksjpèl) va good en zilver.
Stereopaar

Twieë foto's, ónder eine iets andere beeldhook van 't zelfde object gemak neump me ein **stereopaar**. Dees beelde waere gebroèk um ein 3D beeld te generere.

Dees techniek wuuërt vuuël toegepas in de lóchfotografie en in de medische waereld en neump men ouk waal stereofotografie.
Harmonie

'n **Harmonie** is 'n orkes dat besjtèèt oet blaozers en sjlagwaerk. In taegesjtèlling tut 'n fanfaar en 'n brassband, die allèng kaoëperblaozers haat, zoewie trompètte, tuba's, bugele en hoorns, sjpäöle in 'n harmonie ooch hootblaozers mit, wie klarinètte, dwarsjfleute, hobo's en fargotte.

't Versjèl tusje 'n harmonie en 'n symfonieorkes liegkt in 't versjillend repertoire en de versjillende funkties van de orkeste. 
Dèk wert gemiengd dat 't versjèl ooch hie in de instrumaente liegkt en dat 'n symfonieorkes zich oondersjèjd van 'n harmonie dör 't gebruuk va sjtriekers. Mètstens keumt dat oondersjèèd in de praktijk ooch väör, mae 'n harmonie kan ooch sjtriekers ha.

Vanaodsher haat 'n harmonie dèk 'n kapel, 'ne klèngere groep muzikaante die lichter repertoire sjpäöle oeë-op gedaansd kan werre. De bezètting van 'n kepel hoeft neet vas te zieë qua persone, mae dèk waal qua instrumaente. Zoe'n kepel haat soms 'ne èège naam en haat de funktie um op lokaal niveau feestaovende te verzörge.

Belangrieke waeltconcourse zeunt 't Concours va Certamen in Valencia (Sjpanje) dat èns in 't jaor gehaowe wert. Ens in de veer jaor wert 't Wereld Muziek Concours, 't WMC, in Kèrkraoj georganiseerd.
Zjwarte Doeëd

De **Zjwarte Doeëd** is 'n benaming veur de versjillende **pes**epidemieë die in 't begin van de 14e iew enorme sjlachtoffers in Europa tot gevolg hei. De bekendste van die epidemieë is die van 1348. De sjattinge gont dat 'n derde van de toenmalige bevolking gesjtorve is aan dis uters besjmettelike ziekte. De pes hou väöl sjlachtoffers kenne make omdat d'r sjprake waor van 'ne hoeëge bevolkingdrök: d'r waore te väöl minsje veur d'r besjikbare grond. 'n Gevolg waor groeëte voedseltekorte waodurch de gezondheid van minsje sjterk achteroet waor gegange en ze väöl vatbaarder waore veur ziekte. Ganse dörper waore oetgesjtorve en zunt van de aardbodem verdwene.
'n Veurdeil veur de euverlaevende waor dat de bevolkingsdrök tot 'n hieël lieëg nivo gezak waor, waodurch d'r opins voodsel genog waor en minsje wir gezonder werde. 'n Twieëde gevolg is dat de handel, die sinds eind 13e iew durch dae hoeëge bevolkingsdrök op 'n dieptepunt waor, wir kos toenumme waodurch d'r mieë geld in umloup kom. Dis oplaeving van de handel zörgde d'r veur dat de sjtaatsvorming richtig van sjtart kos gaon en dat de Europeanen oeteindelik de meugelikheid kreege um op ontdekkingsreize te gaon.

Pas in 1658 oontdèkde d'r Duutsje jezuïet Athanasius Kircher dat de pes veroorzaakt waoërd dör micro-organismen.
## Varia
D'r existentialistische roman *De pest* va Albert Camus handelt uvver 'ne arts, Bernard Rieux, dae tiedens 'n pesepidemie in de Algerijnse sjtad *Orient* sjtaandhèlt oonder extreem umsjtandèghede.
Drekskaters

**Drekskaters** is de aldste Venlose dialecbend, opgerich in 1982 as * the Trash Cats*.
De bendleeje van det moment ware Marco Schell, zang en drums, Roger Corneille op solo gitaar, René Scheffer op slaaggitaar en Jaakko Buchholtz op d'n bas. 

## Ald bendleeje
Vaerder hebbe door de jaore haer de naovólgende muzikante eur beejdrage geleverd: Fred van den Boogaard – *Drums*, Emilio Garcia – *Gitaar*, Bart den Biesen – *Toetse*, Herm Klaassens – *Drums*, Glenn Corneille – *toetse/piano*, Marcel Joosten – *sax*, Dick Franssen - *toetse*.
## Drekskaters anno 2011
Nao ein paar "personièle wisselinge" bestaon de Drekskaters oèt:

•	Marco Schell - *zang* 

•	Roger Corneille – *solo gitaar*

•	Charles Coppens - *bas*

•	Mylène Schrijen - *sax* 

•	Werner van Gool -  *piano/toetse* 

•	Duncan Tilmans  - *drums*

## Mezièkstiel
Drekskaters rich zich veurnamelik op de Rock & Roll, Soul, Latin en Blues met hièl aaf en toe nog waat Rockabilly en 'nne Ballad. Alles netuurlik veurzeen van tekste in ´t Venloos dialec.

## Discografie Drekskaters

De naovólgende CD's zien door de Drekskaters oétgegaeve:

•	1984: Rok en Rool duit ´t gans (single) 

•	1995: Waat einen bak (Mini CD) 

•	1993: Kattekwaod

•	16 september 2007: Weej gaon door

## Discografie Drekskaters same met andere artieste

Naevebeej haet Drekskaters meigewerk aan o.a. de volgende CD oètgaves:'''

Alles in ein Buuëtje

Leedjes veur de ieëwigheid (Ode aan Frans Boermans)

Het was een kwestie van geduld
 
Venloos trots
 
Venlose nieje

St. Juttemis

## Externe link
* Drekskaters
Greunte

**Greunte** is 't aeëtbaar dèèl van 'n plaant en greuntes kinne gaans versjèjje kleure ha. Väöl greunte is pas aeëtbaar nao verhitting. Greuntes die zoonder te kaoëke te aeëte zeunt neumt me rauwkós.

## Indeling va greuntes
:*Zuug ooch: [[Lies van greuntes]]*
Aafhaankelek van 't deel van de plaant dat aeëte wert, kan me greuntes indele nao:
* blad
* sjtengel, sjtengelknol en sjtiel
* wortel en wortelknol
* bloom
* peulvruchte
* vlezjige vruchte

## Greunte en gezoondhèèd
Greunte en freut vorme same èè vak in de Sjief va vief. Eedere daag greunte en freut aeëte is dus good väör de gezoondhèèd.
Sjief va vief

De **Sjief va vief** is 'n hulpmiddel um te kaome tut 'n dagelekse evenwichtige voeding. In 1953 is de ursjte sjief oontwikkeld mèt dezelfde bedoeling. Dis raakde in oonbroek in de jaore tachtig, mae in 2005 is de Sjief va vief in 'n verbaeterde vurm toch wer opgepakt es schematisch advies.

Doe zeunt de volgende regels toegevoegd:
*zurg väör variatie
*aeët neet te väöl
*zurg väör minder verzadigd vèt
*aeët voolop greunte, freut en broeëd
*gaank veilig um mèt voedsel

De sjief va vief besjtèèt oet de volgende vakke:
*greunte en freut (vit. C en foliumzuur, minerale en kalium, vezels, bio-actieve sjtoffe)
*broeëd, erpel, ries, pasta, peulvruchte (koolhydraten, eiwit, vezels, vit. B, mineralen)
*zuivel, vlèèsj, visj, vlèèsjvervangers (eiwit, minerale iezer en calcium, vit. B en visjzure)
*vètte en aoëlieje (vit. A,D,E en essentieel vètzure)
*draanke (voch)

Kiek ooch:
eet ik gezond Website van 't Voedingscentrum.
Vetorech

't **Vetorech** is 'n rech dat 't mäögelek makt um, 'n dör 'n bevoegde vergadering genaome, besjluut krachteloos te make. *Veto* keumt oet 't Latien en betekent *ch Verbeej*.

*In sommige consituties haant sjtaotshoofde vetorech.
*Sommige lede van de Verenigde Naties haant ooch vetorech.
Trilobiete

**Trilobitomorpha** is 'nen oetgesjtorve vorm gelidpotige. Ze waere ouch waal **trilobiete** genömdj. Ze zeen tiejdes 't Perm oetgesjtorve. Ze ontsjtonge tijdens 't Cambrium en wore 't heel Paleozoïcum in de zee te vinje.

## Kinmerke
Trilobiete zeen bekindje fossiele en ze zeen ajer den de dinosaurus. Ze zeen ónger te sjeide in 9 ordes en meer es 15000 saorte. Häör lichaam besjtuit oet 'ne kop, 'n gesegmenteerdj borsstök en 'n stertdeil.

## Vindjplaotse

Fossiele van trilobiete zeen euveral te vinje. Regelmaotig waere nuuj saorte gevonje, wodoor de axonomische indeiling léstig is. De sjnel evolutie van de trilobiete help geologe biej ajerdomsbepaoling vanne gesteindje woor trilobietfossiele in gevonje waere. In Nederlandj zeen väöl trilobiete oet 't Ordovicium te vinje in 't meisjt noordjelike deil vanne Hondsrug in Groninge. Fossiele oet later periodes zeen onger angere te vinje inne Ardenne en de Eifel.

## Ordes
* Agnostida 
* Redlichiida 
* Corynexochida 
* Lichida 
* Phacopida 
* Proetida 
* Asaphida 
* Harpetida 
* Ptychopariida 
* Nektaspida 

## Oetsjterve
't Is neet dudelik wrom de trilobiet oetgesjtorve is. De koms van de irste haaie en angere roofvisse haet waarsjienlik hiej biej 'n belangrieke rol gesjpeeld, omdét de trilobiete veur die sjmakelik aete woor. Maar dét kin neet de enige rede zeen gewaes omdét de oetsjterving al väöl irder tot sjtandj kwaam. Aan 't eind van 't Perm stjorf de létste trilobiet oet.
Fever of Life

**Fever of Life** is 'ne coverband oet Mofert. Ze besjtaon sins 2003.

## Bezitting
De band besjteit oet veer lede: 
*Lynyrd van Riet (zang, basgitaar, gitaar en fluit)
*Geert Verheijden (gitaar, zang en keyboards)
*Michel Thomassen (drums en percussie)
*Joep Leijendeckers (zang en gitaar).

## Gesjiedenis
Fever of life is begós in de wintjer van 2003 es 'n gruupke det 'n optraeje goof op 'n sjool in Remunj. Kort daonao verangert de band van formasie. Ruud Zeelen vertróg, Tim van Cann koom in zien plaats. Veur de rès bleef de formasie 't zèlvende. De naam van de band waerde Formic Acid (M2). M2 sjtong veur 'Mark 2' det twidde formasie beduud. Later waerde M2 weggelaote.
't Irste echte optraeje woor in de zomer van 2004 en woor unplugged. 't Irste elèktrisch optraeje vonj in Bèrg plaats. 't Lètste optraeje ònger de formasie Formic Acid vonj plaats in Mofert.

In 't veurjaor van 2005 valt de formasie Formic Acid oeterein. In de zomer van 2005 besjloete Geert Verheijden, Lynyrd van Riet, Michel Thomassen en Tim van Cann mit veer man door te gaon. 't Irste optraeje in de nuuj formasie woor in 't hoes van Lynyrd van Riet. Op det memènt woor d'r nog génne naam veur de formasie bedach.

Op 'ne verkansie van Lynyrd van Riet, bezoch hae mit zien familie 'n oorlogsbegraafplaats. Op 'ne graafsjtein sjtong de naam **Fever of Life**. Deze naam waerde oetèndelik gekaoze es de bandnaam van de nuuje formasie.

## Meziek
Fever of Life sjpeelt veurnamelik covers maar haet ouch twee eige nömmers gemaak. Die twee leedjes heite "Take me Along" en "Brightest Star". Ze covere leedjes mit name van de Rolling Stones, Deep Purple, Golden Earing en Status Quo. Ze höbbe ouch 'n album gemaak mit vief coverleedjes.

## Extern links
*offesjele website
Autonomie

De term **autonomie** is aafgeleid van 't Griekse **auto** (zelf) en **nomos** (wet), **autonomos** (eige wette oplèggendj) en besjriejft 't vriej zeen van extern bestuur. 't Concept wörd trökgevonje in politiek, technisch, filosofisch, geneeskundig en moreel verbandj. 't Verwiest dao biej steeds nao de capaciteit van 'n rationeel en economisch onaafhankelik individu of bestuur om eige verantjweurdelikke beslissinge te nömme. 'n Good synoniem is zelfbestuur. 't Taegenovergesjtelde (antoniem) van autonoom is heteronoom.

Politiek/sjtaotsrechtelik is autonomie de onafhankelikheid van 'ne sjtaot, regio, gebied en/of volk van 'ne grotere sjtaot; dit steit los van of d'r ouch 'ne aafsjeiding plaats vindj. 't Heit ouch waal zelfbestuur. 

In de techniek steit autonomie veur 't onafhankelik zeen van externe energiebronnen en besturingssignale. 'ne Autonome robot bewaegt gans onaafhankelik en nömt zien "eige" beslissingen.
Cavia's

**Cavia's** (*Cavia*) (vreuger ouch wel **Guinees verke** genump) is 'n geslach vaan klein Zuid-Amerikaanse knaagdiere oet de femilie Caviidae. 't Zien gein verkes en ze kaome neet oet Guinea. Ze weure in bepaolde Zuid-Amerikaanse len es voedselbies gefok. In de mieste aander len zien 't tamelijk populaire, gemekelek te hawwe hoesdiere. 

Zie valle, juus wie de pampahaas, óngere *[[Caviidae]]* (de cavia-echtige).

## Soorte cavia's
De bekindste soort is de hoescavia (*C. porcellus*), dee woersjijnelek zoe'n 3000 jaar geleie door de Inca's is gedomesticeerd. Woersjienelek zien *C. aperea*, *C. fulgida* en *C. tschudii* 't mies verwant aon de hoescavia. Sommege oonderzeukers vinde de versjèlle evels zoe klein dat ze ze oonder ein soort veuge. Het gezaghöbbende Smithsonian Institution in Washington nump op zijn officiele lies vaan zoogdiere daan ouch mer vief soorte oonder 't geslach *Cavia*. 

't Geslach *Cavia* umvat zes soorte: 
**[[Cavia aperea]]* (Braziliaanse cavia) 
**[[Cavia fulgida]]* (Amazonecavia) 
**[[Cavia intermedia]]*
**[[Cavia magna]]*
**[[Cavia porcellus]]* (Hoescavia) 
**[[Cavia tschudii]]* (Tschudicavia)
Soap

'ne **Soap**, aafgeleid van 't èngelsje *soap-opera*, is 'n Tv-serie die regelmaotig - èng of mieë kieër in de waeëk - wert oetgezonde. Ze deent väöral um 'n reklaam-vreunteleke umgaeving te make op 'ne zender.

## Naamgaeving
De soap-series zeunt in 't midde van d'r vurrige ieëw oontsjtande in de VS en waoërte gesponsord dör waesjmiddelefabrikaante. De series waoërte 's mörges oetgezonde en d'r hoofdoelgroep waore de hoesvrowwe. Väör en nao de oetzending waoërt reklaam gemakt vör 't waesjmiddel. Ooch sjluik-reklaam kieëm vör. Op die meneer probeerde me de waesjmiddele an de vrow te bringe.

## One man's family
D'r ursjte soap is in 1932 gemakt in de vorm van 'n hoorsjpèlserie väör d'r radio. 'ne Waesjmiddelefabrikaant gool 15 minute zendtied en makde 'n hoorsjpèl va 12 minute. D'r vör en d'r nao makde-e reklaam vör z'n zèèp. Dis serie hoosj *One man's family* en is in 1949 umgezat nao 'n Tv-serie.

## Belangriekste kenmaerke
* 'ne Soap haat gee rèchtig begin en ooch geen dudelek eind en wert al 'driejende' gesjraeve. Dit in taegesjtèlling tut de telenovela, die ursj gesjraeve wert en da gemakt.
* In 'ne soap ziet me de groeëte gebäörtenisse, zoewie 'n oongeval, 'ne zelfmoord, 'n gebaoërte neet. Die gebäörtenisse werre allèng besjpraoëke. De personage sjterve bekaans noeëts 'ne natuurleke doeëd. 
* De personages zeunt vlak en make gèng oontwikkeling durch. Me haat gooje en sjlechte, sjtaerke en zjwakke en dat verendert noeëts.

## Soaps in Nederland

De bekindste soaps in Nederland zien Goede Tijden, Slechte Tijden en *Onderweg naar Morgen*. Mer al ieder waore dao aandere series wie *Medisch Centrum West* en *Spijkerhoek*.

## Langdoorig
'n Aontal Amerikaanse series löp al hiel lang. De langsloupende is *Guiding Light* (de ierste radio oetzending waor op 25 januari 1937 en de ierste tèllevisie oetzending op 30 juni 1952) en de op ein nao langsloupende is *As The World Turns*, mèt de ierste oetzending op 2 aprèl 1956. In *As The World Turns* späölt ein vaan de actrices al sins 't begin mèt.

## Limburgse soap?

De Hemelpaort wert d'r ursjte Limburgse soap geneumd mae is qua concept ieëder 'n telenovela. Ze sjpieëlt in Elzenrade (Elsraoj) (Baek).
Satire

**Satire**, van 't latiense *satura*, dat misjmasj betekent, is 'n literair genre, dat op sjpottende wies miensjelike zjwaakdes of oetwasse in de maatsjappie hekelt (in woord en beeld). 
Oonderzeuk wiest oet dat 't 'n oorsjpronkelek Latiense genre is dat niks mit d'r Griekse satyr, e mythisch in de bósj laevend waeze oet 't gevolg van Dyonisos, te make haat. In de Renaissance waor me dao waal nog va uvvertuugd.

D'r ursjte dae de satire gebruukde waor d'r Griek Menippos dae roond 300 v. chr. laefde. De gesjrifte va Menippos zeunt noe verlaore, mae Lucianus haat zich waal daodör laote inspirere bie 't sjrieve van de 30 doeëje-dialoge die-e sjreef. In twieë dialoge is Menippos 'n personage. 

Menippos waor d'r ursjte dae zich in z'n gesjrifte 'n formeel vriehèèd permiteerde en de versvorm aafwisselde mit prozagedichte. Daobie vermengde-e d'r ernst mit d'r humor en gebruukde-e grappe en sjpot es sjtijlmiddele. De *Menippische satire* waor de ursjte vurm va populair gesjrifte die zich op d'r oongesjoeëlde leek richde èn 'n èège literair vurm how.

De ierste satires die de naom *satirae* droge waore die vaan Juvenalis. 't Woord satire beteikende in zienen tied (wie ouch bove gezag) zoeget wie *misjmasj*, in 't bezoonder 'ne sjotel vaan versjèllende doorein (tutti frutti) en es metafoor e diechwerk mèt versjèllende veersvörm doorein gebruuk. Umtot evels zien satires, die hiel populair woorte, de ganse Romeinse sameleving mèt väöl kritiek besjreve, góng de term *satire* "hekeldiech" beteikene.

'n Middelieëwse satire is De Reinaert.

In de Renaissance woort de satire, door de feiteleke heroontdekking vaan de klassieke, weer enorm populair. Lof der Zotheid van Erasmus is dao e good veurbeeld vaan. Sins toen woorte ouch doeëje-dialoge tösse doej en levende lui gesjreve. De satire leefde in de literatuur vaan de barok en de verliechting door; e hiel bekind veurbild is *[[Gulliver's Travels]]* vaan Jonathan Swift, 'ne satiricus dee de ganse minseliken aard op de korrel nump. 

Mèt de opkoms vaan liberaol ideeë woort kritiek op de machhöbbers en de sameleving laanksemaon gewoener. De autoritair systeme (fascisme, stalinisme) vaan de twintegste iew waore veur sjrievers wie George Orwell aonleiing tot satire. Ouch in 't nui medium de film kraog de satire häör kanse: bekind woort *[[The Great Dictator]]* mèt Charlie Chaplin in de hoofrol vaan Hitler-echtegen dictator.

Nao d'n oorlog waor in de westerse wereld dèks de eige, democratische consumptiemaatsjappij objek vaan satire, soms es dudelik protes (beveurbild tege oorloge in Viëtnam en Irak), dèkker in mèlde vörm. Primair medium daobij is de televisie. In Nederland woorte de programma's vaan Kees van Kooten en Wim de Bie, die vaan Farce Majeure en later vaan Jack Spijkerman dao bekind um. In de Vereinegde Staote bleujt de satirische comedy in series wie *[[South Park]]*.

't Bètste en bekèndste väörbeeld van satire in de Limburgse literatuur is *[[De Percessie vaan Sjerpenheuvel]]* va Théodore Weustenraad.
Jan Tobben

**Jan Tobben**, 1942 - Zitterd, 18 mei 2007, waor 'ne componis, dirigaent, musicus en muziekdocaent.

## Docaent en dirigaent

Bie de plaatsjeleke harmonie in Maasbracht, oeë Tobben opgreujde koom z'n muzikaal talaent, zjuus wie dat van z'ne broor Piet Tobben, dirigaent van 't Zitterds mannekoeër Si-Tard, an de opvlakte. Nao z'n sjtudie an 't Conservatorium waor Jan Tobben jaorelaank muziekdocaent an de toenmalige Kweeksjoeël, de huidige Pabo in Zitterd. Haeë dirigeerde 't Heerder Mannekoeër, Chorum Currende, Vox Vivax, 't Damesensemble Fontissima, 't Hertens Mannekoeër, 't Gemengd Zangkoeër St. Petrus in Zitterd en 't gelieknamige jeugdkoeër.

## Componis

Jan Tobben sjreef talloze composities väör z'n èège muziek- en zangbundels, die e gebruukde tiedens z'n lèsse. Ooch componeerde Tobben groeëter waerke es Laudate Dominumen 't sjtuk Eirènè.

## CD mèt Fontissima
In 2005 makde Jan Tobben 'n CD mèt 't Ensemble Fontissima.
Satyr

'ne **Satyr** of **Sater** is 'n figuur oet de Griekse mythologie. 't Is 'ne vrolijke mae oondäögende busjgeest in 't gevolg va Dionysos. 

## Kenmaerke

'ne Satyr is haof miensj en haof dèèr, haat 'ne bokkesjtoets, -puuj, -oeëre en ithyphallus, 'ne opgerichde penis. 'ne Satyr sjtèèt bekaand um z'n lust väör wien en 't verleide va nimfe. E wert dik aafgebeeld in 'ne buusj, sjpäölend op z'n panfleut. D'r bekaandste Sater is Pan, mae e is zieëker neet d'r ènnige. 
'ne Sater lut insjtinct baove de rede goeë en anarchie baove orde, extase baove ascese en uvvervloed baove matighèèd. 't Waore, zjuus wie de vrowweleke volgelinge, de Maenaden, oongeremde en lustige waezes.

## 't Satersjpèl

't Satersjpèl is 'n vurm va Grieks drama. Nao driej tragedies volgde 'n opwindend en bevrijdend naosjpèl. 't Ennig bewaard blaeve satersjpèl is *Cyclops* va Euripides oet d'r viefde ieëw v. Chr. 't Satersjpèl waor 'ne väörloper van de Griekse komedies, 'n dramavurm oeë Aristophanes (445-388) in oetbloonk.

## Satyr-satire
Bies nao de Renaissance miengde me dat d'r term satire aafgeleid waor van satyr, mae oonderzeuk haar oetgewaeze dat de satire 'n oorsjpronkelijk Latiens literair genre is.

## Midzaomersnachdreum

De twieë kaante van 'ne satyr kaome good oet de verf in 't personage Puck* in d'r *Midzaomersnachdreum'' va Shakespeare.
Sinselveld

De wièk **Sinselveld**, in de vólksmund ouk wèl *Sloot* of *Sloeët* geneump, is ein wièk in de Limburgse stad Venlo. De naam kump van de Sloeëterbaek, die heej tót deep in de twintigste iëw vanoét 't Jaomerdaal richting de alde vaest van 't centrum struimde. De wièk grenst aan de wièke Hogekamp, Hagerbroek, Hagerhaof en de Maaswaard en aan Klein-Italië en 't Kloësterkwerteer in 't centrum.

## De wièk '''Sinselveld'''
De wièk róndum de O.L.V kerk in Venlo-Zuud hit 't Sinselveld en is in 't begin van d'n 20ste iëw aangelag. 't Gebeed waat dees wièk umvat leet globaal tösse de alde zuujelikke stadspaort, de Remundsepaort, de Emmastraot, Hendrikxstraot en Tegelsewaeg/Remundsestraot.
Centraal in dees wièk ligge de geneumde O.L.V. kerk met beejbehuùrende Pastoerie en Keplaonie, en 't Tref (vruùger 't Patronaat).

## Vereiniginge
* Omni-vereiniging Stella Duce
* Scouting St. Paulus
* Vastelaovesgezelschap De Kwas.

## Link nao ein [[lóchfoto]] van 't Sinselveld
Sinselveld, Venlo

## Externe links
Vastelaovesgezelschap De Kwas

Stella Duce

Scouting St Paulus
Gorleben

**Gorleben** is 'n plaats in de Pruse deilsjtaot Nedersaksen, en maakt deil oet van 't distrikt Lüchow-Dannenberg. Gorleben telt ongeveer 661 inwoners.
Gorleben woor veur 't irs vermeld es 'n dörpke door de bevelhöbbendje van Dannenberg in 1360; d'r woor 'n fort in Gorleben. De naam "Gorleben" kömp waorsjienlik van *Goor* "slib"; in Slavische tale. *Gor* beteikend ouch "berg" en *leben* "erfgood". Gorleben is bekint es 'n plaots van radioactief aafval. 't Trekt geregeld proteste van milieudeskundige sinds 1970.

## Referenties
Vogelbuurt (Venlo)

De **Vogelbuurt** is ein alde wièk baove "op d'n berg" in Venlo-oës.
Dees wièk leet globaal tösse de Kaldekerkerwaeg, de Casinowaeg, de Leutherwaeg/Leutherberg en de Poswaeg.
Centraal in dees wièk leet o.a. 't buurtcentrum de Vogelhut de voetbalveld "De Alde Wielerbaan" van de Venlosche Boys, de velde van VOS en de trainingsvelde van VVV-Venlo.
De Vogelbuurt is van ald-her ein zièr sociale buurt wao 't vereinigingslaeve bleujd. Andere vereininge oèt dees buurt zien o.m. vastelaovesvereininging "de Vogelhut", gemingkkoeër de Bergklokke en 't Vaderhike.

## Externe link nao Lóchfoto Vogelbuurt
Lóchfoto Vogelbuurt
Bóch

**Bóch** kan zeen:
* Bóch, 'ne zieboezem (*baai*)
* Driej, 'n krumming in de waeg (*bocht*)
* Rómmel
* E book (i Kirchroa en umjeëjend)