open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nederfrankisch

Oonder **Nederfrankisch** versteit me alle Frankische taole en dialekte die te noorde vaan de Benrather Linie ligke. Nao de vesteging vaan de Franke in de zuideleke Nederlen en 't midde vaan 't later Duitsland kós de Aajdhoegduitse expansie häör wèrk doen: zoe woorte de Frankische dialekte verdeild in Hoegfrankische, Middelfrankische en Nederfrankische vörm. 't Nederfrankisch maak daomèt ouch deil oet vaan 't Nederduits.

't Zuud-Nederfrankisch is 'n Nederfranksiche taol, en same mèt 't Braobants-Zuid-Gelders en 't Oosvlaoms behuurt 't tot de soorte Nederfrankisch mèt e relatief zwak Ingweoons substraot, de Maos-Rienlandse groep. Stèrker is 't Ingweoons substraot in 't Wes-Vlaoms, Ziews en Hollands (in oploupende volgorde) en hielemaol in 't Stadsfries. 't Nederlands, dat wèlt zègke de standaardtaol, is ouch dudelek Ingweoonser es 't Limburgs. Ouch 't Afrikaans, gebaseerd op zeventiende-iews Hollands, is 'n Nederfrankische taol.

Neet-Nederfrankische taole gesproke in de Nederlen en eve daoboete zien 't Fries en 't Nedersaksisch. In 't uterste zuidooste vaan Limburg vint me Middelfrankische dialekte, zuug ouch *[[Kirchröadsj]]* en *[[Ripuarisch]]*. Vreuger waor 't ewels gebroekelik ouch 't Limburgs es 'n Middelfrankische taol of 'n Middelfrankisch dialekcontinuüm te zeen. De isoglosse is daan neet de Benrather Linie mer de Uerdinger Linie gecorrigeerd veur de *mich*-isoglosse dae 't noordelik deil vaan d'n Rienlandse waaier vörmp.
Middelfrankisch

't Middelfrankisch is de samevattende naom veur alle Frankische taole/dialekte die tösse de Benrather Linie en de Speyerer Linie ligke. Dees dialekte höbbe de Aajdhoegduitse expansie mer gedeiltelek mètgemaak en valle in de Middelduitse gróp. Daotegeneuver stoon t'n noordweste 't Nederfrankisch en t'n zuidooste 't Hoegfrankisch.

Middelfrankische dialekte valle oetein in 't Ripuarisch (mèt o.m. 't Kirchröadsj en 't Kölsj) en 't Mozelfrankisch (mèt 't Luxemburgs en 't Lotharings). 't Paltsisch, 't Middelhessisch, 't Oeshessisch en 't Noerdhessisch zien veurbeelde vaan Rijnfrankische dialekte. Veural 't Ripuarisch en in zeker zin ouch 't Mozelfrankisch höbbe veur Limburgers väöl punte vaan herkinning.
6 augustus

**Fièsdaag van de [[transfiguratie]] van d'n Hièr**

## Gebeurtenisse
*1538 - Bogotá (Colombia) weurt gesjtiech door Gonzalo Jimenez de Quesada.
*1806 - Frans II deit aafsjtand van de titel Keizer van 't Heilig Roams Riek, woamèt diet riek nao 844 jaor aan zien ing kump. 
*1825 - Simón Bolívar reup de ónaafhenkelikheid van Bolivia oet.
*1890 - In Auburn (New York) vink de ièrsjte executie op 'ne elektrische sjtool plaats.
*1940 - Nao Letland en Litouwe weurt ouch Estland 'n Sovjetrepubliek. 
*1945 - 't Amerikaans leger lièt in de Twiède Waereldoorlog de ièrsjte atoombom valle op de Japanse sjtad Hiroshima: es gevolg hievan sjterve 200.000 luuj.
*1962 - Jamaica weurt ónaafhenkelik. 
*1991 - Tim Berners-Lee zèt de ièrsjte website online. 
*1996 - De NASA köndig aan dat de meteoriet ALH 84001, woavan me meint dat ze van Marsj kump, bewieze veur primitief levesvörme bevat. 
*1997 - 'n Boeing 747-300 van Korean Air sjtort neer op Guam: 228 van de 254 inziettende kómme um. 

## Gebore
*1180 - Go-Toba, keizer van Japan
*1881 - Alexander Fleming, Britse bacterioloog, óntdèkker van de penicilline
*1911 - Lucille Ball, Amerikaanse actrice
*1928 - Andy Warhol, Amerikaanse sjilder
*1950 - Erwin Kroll, Nederlandse televisiewaerman
*1984 - Typhoon (Glenn de Randamie), Nederlandse rapper

## Gesjtorve
*258 - Sixtus II, paus en heilige
*1221 - Dominicus, opriechter van de dominicanerkloasterorde
*1660 - Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, Sjpaanse sjilder
*1937 - Jules Frère, diechter oet Tóngere
*1978 - Paus Paulus VI
7 augustus

**Heiligedaag van [[Sixtus II]]**

## Gebeurtenisse
* 1942 - De Amerikane lande op Guadalcanal; begin van de Sjlaag um Guadalcanal.
* 1944 - Bie IBM weurt de ièrsjte computer óntwiekkeld.
* 1960 - Ivoorkös weurt ónaafhenkelik.
* 1980 - Viditel, 'ne vreuge veurluiper van internèt, geit van sjtart.
* 1998 - Bie bómaansjlaeg door 't terroristisch nètwerk van Usâmah bin Lâdin op de Amerikaanse ambassades in Dar-es-Salaam en Nairobi valle miè es 200 doaje.

## Gebore
* 1400 - Guillaume Dufay, Franse componis
* 1867 - Emil Nolde, Duutsje sjilder
* 1876 - Mata Hari, Nederlandse danseres en sjpionne
* 1918 - Cees Buddingh', Nederlandse diechter
* 1932 - Rien Poortvliet, Nederlandse sjilder en teikenaer
* 1940 - Jean-Luc Dehaene, premier van Belsj
* 1942 - Caetano Veloso, Braziliaanse muzikant
* 1966 - Jimmy Wales, Amerikaanse internèt-óndernummer en opriechter van Wikipedia

## Gesjtorve
* 461 - Majorianus, Wes-Romeinse keizer
* 1106 - Hendrik IV, keuning en keizer van 't Heilig Roams Riek
* 1941 - Rabindranath Tagore, Brits-Indische sjriever (Nobelpries in de Literatuur 1913) (80)
* 1957 - Oliver Hardy, Amerikaanse komiek
* 1984 - Ann Christy, Belzje zangeres
Keuningske

't **Keuningske** (Nederlands: Winterkoning), *Troglodytes  troglodytes*,  ies 'n klein, gedrónge dweersj gesjtreep, broen veugelke van 9 ½ cm. De bovekant ies get rossig, de ónderkant vaal. 't Kort sjteertsje sjtiek umhoag.  Jónge höbbe 'n dónker gewolk buukske.
't Ies 'n hièl bewaeglik veugelke mèt 'n sjpiets sjnevelke, dat gaere wie 'n muuske sjravelt tösje rotzooi op de grónd en in sjtruuk en hègke zeuk nao insecte, sjpinne en sjlekke. Umdat 't klein vleugelkes haet, kènt 't mer korte aafsjtande euverbrögke. Dat deit 't in rechte liene.

## Zank
't Keuningske zingk in de breujperiode um zien territorium aan te geve, meh ouch de zomer en de winter door mèt ummer dezelfde vrie lang melodie, hièl opvallend en hel veur zoa'n klein veugelke. De hoag toane were aafgewieseld door hoag trillersj. Daorum weurt 't in 't plat, o.a. in Haors, ouch waal *tieterke* geneump.

## Veurtplanting
t Menneke boewt e kogel- of bolvörmig nèske op allerlei versjtoke plaatse, tösje de blaar in hègke, gebösjkes en hakhout. Hae woont gaere in de buurt van water. De meistal 7 eikes zint vaalwiet gekleurd mèt get rossige vlekskes. De breuj vingk twiè kièr per jaor plaats. 

'n Gedeilte blief sjwintersj in 't land. Umdat ze wiènig vaere höbbe, verleze ze bie kou väöl wermde. Ze kroepe dan kort bie-ein um ziech ónderein te werme, sóms waal mèt z'n tiène. Ze make dan gebruuk van ouw vogelnèster of nèskeskes die zin blieve hange. Andere trèkke in veur- en naojaor door vanaaf mièrt tot begin mei en van hauf september tot november.

Orde: Passeriformes
Zangveugel Passeri
Familie: Troglodytidae
Winterkeuninkskes

**Winterkeuninkskes** of **keuninkskes** (Troglodytidae) ies de familienaam van 'n soort veugel woavan de meiste in Amerika wone. 't Enigste inheems veugelke van dees families ies 't Keuninkske. Keuninkskes zint euver 't algemein klein, gedrónge en broen. Hun uterlik ies dan ouch neet opvallend, of me mós in de winter in de sjniè goon zeuke. Hun leed, wat hel en melodisch klink, vilt miè op.

## Taxonomie
't Geuf 88 soorte keuninkskes in 19 gesjlechte.

* *[[Campylorhynchus]]* von Spix, 1824
* *[[Cantorchilus]]* Mann, NI, Barker, Graves, JA, Dingess-Mann & Slater, PJB, 2006
* *[[Catherpes]]* Baird, SF, 1858
* *[[Cinnycerthia]]* Lesson, 1844
* *[[Cistothorus]]* Cabanis, 1850
* *[[Cyphorhinus]]* Cabanis, 1844
* *[[Ferminia]]* Barbour, 1926
* *[[Henicorhina]]* Sclater, PL & Salvin, 1868
* *[[Hylorchilus]]* Nelson, 1897
* *[[Microcerculus]]* Salvin, 1861
* *[[Odontorchilus]]* Richmond, 1915
* *[[Pheugopedius]]* Cabanis, 1850
* *[[Salpinctes]]* Cabanis, 1847
* *[[Thryomanes]]* Sclater, PL, 1862
* *[[Thryophilus]]* Baird, SF, 1864
* *[[Thryorchilus]]* Oberholser, 1904
* *[[Thryothorus]]* Vieillot, 1816
* *[[Troglodytes]]* Vieillot, 1809
* *[[Uropsila]]* Sclater, PL & Salvin, 1873
9 augustus

**Heiligedaag van [[Edith Stein]]** (*Theresia Benedicta van 't Kruus*)
**Nationale fièsdaag in [[Singapore]]**

## Gebeurtenisse
*48 v. Chr. - Sjlaag bie Pharsalus: Julius Caesar versjleit Pompejus.
*1173 - De ièrsjte sjtein van de tore van Pisa weurt gelag.
*1483 - De Sixtijnse Kapel weurt officieel gewied.
*1902 - Edward VII weurt gekroand es keuning van 't Vereinig Keuninkriek.
*1912 - In Iran valle óngevaer 5500 doaje bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,3.
*1945 - In de Twiède Waereldoorlog vèlt de Amerikaanse atoombóm op de Japanse sjtad Nagasaki; 70.000-90.000 doaje en miè es 80.000 gewónde. 
*1965 - Singapore weurt ónaafhenkelik. 
*1974 - President Richard Nixon van de VS traet aaf es gevolg van de Watergate-affaire. 
*1993 - Koning Albert II weurt keuning van de Belzje nao d'n doad van ziene broor Boudewijn. 

## Gebore
*1896 - Jean Piaget, Zjwitserse kingerpsycholoog
*1919 - Joop den Uyl, Nederlandse politicus en minister-president 
*1923 - Gerrit Kouwenaar, Nederlandse sjriever en diechter
*1939 - Billy Henderson, Amerikaanse zenger van The Spinners (gesjtorve 2007)
*1939 - Romano Prodi, Italiaanse politicus 
*1949 - Abdullah Öcalan, Koerdisch leijer van de PKK
*1963 - Whitney Houston, Amerikaanse zangeres en actrice
*1971 - Davide Rebellin, Italiaanse fietserenner

## Gesjtorve
*378 - Valens, Romeinse keizer
*1250 - Keuning Erik IV van Denemarke
*1516 - Jeroen Bosch, Nederlandse sjilder (begrave; sjterfdatum ónbekènd)
*1942 - Edith Stein, Duutsje filosofe en heilige
*1943 - Chaim Soutine, Litouwse sjilder
*1962 - Hermann Hesse, Duutsje sjriever
*1975 - Dmitri Sjostakovitsj, Russische componis
*1978 - Johan Daisne, Belzje sjriever
Meisechtige

**Meize** of **[[Paridae]]** zint klein gedrónge, acrobatische veugelkes mèt korte sjnavel.
Menneke en wiefke zint geliek gekleurd. De jónge zint get valer, sóms miè geel.
In de winter zjwerve ze in gruupkes rónd.
Inheemse meize:
* Biejemeis (Biemeis, Biejevraeter, Kieësmuutsjere) (Koolmees). Parus major
* Blauwmeis (Pimpelmees). Parus caeruleus
* Zjwartkop (Zwarte mees). Parus ater
* Koefmeis (Kuifmees) Parus cristatus
* Glanskopmeis (Glansko]] Parus palustris
* Matkopmeis (Matkop) Parus montanus
* Sjaartmeis (Staartmees) Parus caudatus

andere (of zeldzaam):
* Azuurmees.  Parus cyanus
* Bruinkopmees. Parus cinctus
* Rouwmees Parus. lugubris
* Buidelmees Remiz. pendulinis
* Baardmannetje. Panusrus biarmicus

Orde: Zangveugel Passeriformes 
Suborde: Echte zangveugel Passeri 
Familie: Meize Paridae
8 augustus

**Heiligedaag van [[Dominicus]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Bhoetaan]]**

## Gebeurtenisse
*870 - In Meersje weurt 't Verdraag van Meersje gesjlote, woabie 't Karolingisch Miedderiek verdeilt woort tösje 't Wes-Frankisch en 't Oas-Frankisch Riek. 
*1786 - De Mont Blanc weurt veur 't ièrsj beklómme, door Jacques Balmat en Michel Paccard.
*1837 - De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij weurt opgeriech.
*1876 - Thomas Alva Edison kriet octrooi op 't stencilmesjien.
*1933 - Andorra weurt bezat door de Franse vanwege sociaal ónrös bie verkezinge.
*1945 - De Sovjetunie verklaort d'n oorlog aan Japan.
*1949 - Bhoetaan weurt ónaafhenkelik.
*1956 - In de kolemien *Le Bois du Cazier* in Marcinelle, t'n zuje van Charleroi, briek brand oet; 262 luuj kómme um. Dit ies de groatste mienramp oet de Belzje gesjiedenis.
*1974 - De Amerikaanse president Richard Nixon köndig zien aaftrae aan nao aanleijing van de Watergate-affaire.
*1975 - In Sjina breke 62 sjtuwdamme: 231.000 doaje. 
*1988 - Bie 't neersjloon van sjtudenteproteste in Burma valle 3000 doaje. 
*1991 - De Zendmas van Radio Warschau bie Warschau, 't hoagste boewwerk oats, sjtort in.

## Gebore
*1079 - Horikawa, keizer van Japan
*1746 - Hieronymus van Alphen, Nederlandse diechter
*1937 - Dustin Hoffman, Amerikaanse acteur
*1937 - Louis Neefs, Belzje zenger
*1951 - Louis van Gaal, Nederlandse vootbaltrainer
*1964 - Giuseppe Conte, Italiaanse politicus
*1981 - Roger Federer, Zjwitserse tennisser

## Gesjtorve
*117 - Trajanus, Romeinse keizer
*1898 - Eugène Boudin, Franse sjilder
*2017 - Glen Campbell (81), Amerikaanse countrymuzikant (krenkde vaan Alzheimer)
*2017 - Jorge Zorreguieta (89), Argentijnse politicus (non-Hodgkinlymfoom)
10 augustus

**Heiligedaag van [[Laurentius]]**

## Gebeurtenisse
*612 v. Chr. - De sjtad Ninive weurt door Mede en Babyloniërsj verwoes.
*955 - Otto I van 't Heilig Roams Riek wint in de Sjlaag op 't Lechveld van de Hongare. 
*1566 - In de Nederleng begint de beeldesjtörm, dae zal doere tot oktober 1566.
*1792 - In de Franse Revolutie maak de besjtörming van de Tuilerieë 'n ing aan de monarchie in Frankriek. 
*1809 - Quito, allewiel de hoofsjtad van Ecuador, reup de ónaafhenkelikheid van Sjpanje oet. 
*1897 - Felix Hoffmann produceert veur 't ièrsj aspirine.
*1903 - Bie 'ne brand in de metro van Paries kómme miè es 100 luuj um. 
*1913 - Mèt de Vrae van Boekarest kump 'n ing aan de Twiède Balkanoorlog.
*1920 - De Vrae van Sèvres, e verdraag tösje de Entente en 't Ottomaans Riek, weurt geteikend.
*1939 - In Nederland vèlt 't Kabinet-Colijn V nao 16 daag regere. Beëdiging van 't tweëde kabinet-De Geer, door häöm zelf ein extra-parlementair noad-kabinet geneump.
*2003 - 't Ièrsjte huwelik in de ruumde weurt gesjlote; Joeri Malentsjenko trouwt vanoet 't Internationaal ruumdestation ISS mèt zien vriendin Yekaterina Dmitriyeva, die op aarde ies gebleve.

## Gebore
*1810 - Camillo Benso di Cavour, Italiaanse sjtaatsman
*1913 - Wolfgang Paul, Duutsje natuurkundige
*1924 - Jean-François Lyotard, Franse filosoof
*1941 - Kees van Kooten, Nederlandse sjriever en cabaretier

## Gesjtorve
*258 - Laurentius, martelaer en heilige
*1653 - Maarten Tromp, Nederlandse zièheld
*1759 - Ferdinand VI, keuning van Sjpanje
*1929 - Aletta Jacobs, Nederlandse arts en feministe
*1945 - Robert Goddard, Amerikaanse weitesjapper op 't gebeed van de rakettechniek
*1966 - J.C. Bloem, Nederlandse diechter
11 augustus

**Heiligedaag van [[Clara van Assisi]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Tsjaad]]**

## Gebeurtenisse
* 3114 v. Chr. - Beginpunt van de Mayakalender (13.0.0.0.0 4 Ahau 8 Cumku)
* 480 v. Chr. - In de sjlaag bie Thermopylae tösje de Perze ónder Xerxes I en de Sjpartane ónder Leonidas vechte de Sjpartane tot de lètste man en were euverwónne door de Perze. 
*480 v. Chr. - De Sjlaag bie Artemisium: 'ne zièsjlaag tösje 'n alliantie van Griekse sjtadssjtate en de Perze. 
*1863 - Cambodja weurt e protectoraat van Frankriek. 
*1919 - De gróndwèt van de Weimarrepubliek weurt geteikend.
*1949 - Gaston Eyskens volg Paul Henri Spaak op es premier van 't Belsj.
*1952 - Hoessein weurt keuning van Jordanië.
*1957 - In Québec (Canada) sjtort 'n DC-4-vleegmesjien van Canadian Maritime Central Airways neer: 79 doaje. 
*1960 - Tsjaad weurt ónaafhenkelik van Frankriek. 
*1965 - In 't sjtaddeil Watts in Los Angeles breke relle oet die zès daag zulle doere en woabie 34 doaje zulle valle. 
*1979 - Nao 't doorbreke van 'n dam bie Morvi in India sjterve minstes 20.000 luuj door euversjtruiminge. 
*1999 - Vanoet Europa en Azië ies 'n totaal zónsverduustering te zeen. 
*2003 - De tennisster Kim Clijsters weurt nummer ein op de waereldranglies. 
*2005 - Rens Blom weurt in Helsinki waereldkampioen polssjtekhoagsjpringe.

## Gebore
*1086 - Hendrik V van 't Heilig Roams Riek
*1943 - Pervez Musharraf, president van Pakistan
*1949 - Eric Carmen, Amerikaanse zenger en leedjessjriever (gestorve 2024)
*1968 - Mabel Wisse Smit, vrouw van prins Johan Friso
*1970 - Karina Barum, Braziliaanse actries
*1974 - Tamara van Ark, Nederlandse politicus

## Gesjtorve
* 480 v. Chr. - Leonidas, keuning van Sjparta
* 1253 - Clara van Assisi, opriechster van de Clarisse en heilige
* 1956 - Jackson Pollock, Amerikaanse sjilder
* 2017 - Yisrael Kristal (113), Israëlischen Holocausteuverlever en leeftiedsrecordhawwer
* 2018 - V.S. Naipaul (85), Trinidadees-Britse sjriever
Biejemeis

'n **Biejemeis**, **biemeis**, of **Biejevraeter** en **Kieësmuutsjere** (Nederlands: Koolmees), *Parus major*, ies de groatste van alle meize, ongevaer 14 cm, gewiech 16-20 gram.
Menneke en wiefke zint 't zelfde. Kop en haus zint glimmend blauwzjwart mèt wiette wange, gaele boek, zjwarte band euverlangs in de miedde. Bie de jónge ies dae sjmaler. De bovekant ies greun-blauwgriesechtig. De jónge höbbe 'n broenechtig kepke en gaelige wange.
De biejemeis ies 'ne acrobatische vogel, dae dèks óndersjtebove hingk zeumerend nao voor. 't Voor besjteit oet insekte, poeppe, neutsjes en zónnebloompitte.
Kump veur in tuine, parke en gebösjkes. Laeftied 11 jaor.

## Zank
Pink, Pink en variaties op 'n zaegend tieta tieta tieta. Aap sóms ander veugel nao.

## Veurtplanting
't Nèske weurt geboewd in holtes en loker in buim, brevebösse en nèskeskes. De 6-12 eikes zint voelwiet mèt rossige vlekke. Breujt twiè kièr per jaor.
Algemeine breuj- en sjtandvogel, dae in de winter róndzjwörf. Sóms op trèk.

Orde: Zangveugel Passeriformes 
Suborde: Echte zangveugel Passeri 
Familie: Meize Paridae
Blauwmeis

'n **Blauwmeis** (Nederlands: *pimpelmees*, weitesjappelik: *Cyanistes caeruleus*, ouwe naam: *Parus caeruleus*) ies 'n klein, ongevaer 10 cm groat, meisechtig veugelke mèt 'n bleu kepke of mötsjke, vleugelkes en sjtaart. Wiejer haet 't wiette wengskes mèt 'ne zjwarte ougsjtreep en 'ne zjwart-blauwe rink in de haus. Kael en kin zint blauwzjwart. Wiette nekvlek en bendsje achter 't kepke. De rök ies greun-griesblauwechtig, 't buukske geel.
Jónge höbbe broenechtige kepkes en gael wengskes.
De meis ies 'ne acrobatische vogel. Hingk dèks aan tekskes of voorbölkes te bengele um ete te verzamele. 
't Voor besjteit oet insecte, sjpinne, besse, zónnebloompitte en neutsjes.
De blauwmeis kump veur in gebösjkes, parke en tuine.

## Zank
*Tsie-tsie* gevolg door 'ne lange fiene triller.

## Veurtplanting
Algemeine broed- en sjtandvogel. 
Maak zien nèske in holtes en loker van buim en in nèskeskes. 't Invleegleukske moet nog get kleiner zin es dat van de Biejemeis.
't Blauwmeiske breujt twiè kièr per jaor 13 eikes oet. Die klein beige eikes höbbe broen vlekke.

Orde: Zangveugel Passeriformes 
Suborde: Echte zangveugel Passeri 
Familie: Meize Paridae
Borne

**Borne** (Twents: *Boorn*) is 'n gemeinte in Twente in de Nederlandse provincie Euverijssel, te noordweste vaan Hengelo. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 26,15 km² en op 1 april 2016 had de gemeinte 22.470 inwoeners. Binne de gemeintegrenze ligke ouch de dörper Hertme en Zenderen.

Borne weurt veur 't iers geneump in 1206, wie de Utreise bisjop 't dörp in han kraog. In 1895 kraog 't es ierste dörp in Nederland elektriciteit.
Sjtókkem

:*Dit artikel geit uuëver 't gehuch bie [[Wielder]]; vuuër de plaatsj in Belsj, zuug: [[Stokkem]].*
----

**Sjtókkem** (Nederlands: *Stokhem*) is 'n naobersjap of ei gehuch van Wielder in de gemèngte Gölpe-Wittem in 't dal van de Guuël in Zuid-Limburg. *Sjtok* beteikent bienao zieëker; sjtam, familie of verzameling, dink mer ins aa'ne sjtok bieije,'ne sjtok-vuuërraod of 'ne sjtok kate b.v. 't kaatsjpel, "Sjtöksjke rape". 't Achterveugsel  *hem*   wies nao heim (heim)hoes of plaatsj. Ouwer sjriefwies zunt: Stokkum, in 1399 Stochem, in 1840 Stockem. 

Aan de dörpsjtraot richting de baende langs de Guuël liek ei aantal vakwerkhoezer. In gans Sjtókkem bevinge zich ongevaer 75 hoezer en häöf. Middenin de naobersjap, aan 'ne driejsprunk sjteit 'n verseerd sjmeediezere waegkruuts mèt crucifix en 2 ander hèlligebeelde (Maria en Johannes de Evangelist) mèt 'ne Duutsje teks: "SO HAT GOTT DIE WELT GELIEBT DAS ER SEINEN SOHN DAHIN GAB 1886". 
In de buurt van 't waegkruuts sjteit langs d'r waeg 'n waterpöthuuske. In 1959 is de originele boew aafgebraoke, d'r pöt bleef in tact. In 2015 woeët ze opnuuj opgetrokke in mergel.
Aan d'r voot van d'r  achtieën procent sjtiele *Doewe man*, ('ne waeg, dae nao Berghäöf löpt), sjteit 'n modern Maria van Banneux-kapel. Dees kapel is in 1960 tot sjtand gekómme oet de belofte die de inwoeëners van Sjtokhem gedao höbbe in d'r sjuilkelder, vuuër d'r gówwe aafloup van d'r aorlog. Op de helling van *d´r Doewe man* liekt d'r wiengaard  *Sjtokhemer wingerd*.
Berghäöf

**Berghäöf** (Nederlands: Berghof) is 'n gehuch behuèrend bie Wielder in de gemeinte Gölpe-Wittem. Bove-n op de Keuteberg liek 'ne typische Zuud-Limburgse haof in mergel  mèt 'n bakhoes in dezelfde sjtiel. Eind jaore '90 ies de groate vakwerksjuur mèt ope vakke, die daotegeneuver loog en daobie huèrde, aafgebroke.  In de buurtsjap, woa nóg 'n ander carréboerderie liek, wone ongevaer 16 luuj.  Róntelum de bewoning bevinge ziech allein mer velde mèt op de krusing 'n veldkruus. Van oet Berghäöf haet me 'n wied oetziech riechting Sjin, Walem, Klumme en Eys.  In de sjtiel 18% helling riechting Sjtókkem,  d'n *Doaje man* geneump, liegke de groate sjaopswei en de wiengaard *de Sjtokhemer wingerd*.
Prostitusie in Mestreech in de 14e en 15e ieuw

**Beteikenis van sjtove**
In d'n Mestreechse raodsverdrage en d'n literatuur euver bordele wurt regelmaotig melding gemak van *sjtoven* es bordele. 'n *Sjtove* mot dudelik ongersjeije wuëre van 'n bordeel. 'n Stove waor in d'ieësjte plaatsj 'n badhoes wo luu zich koste wesje en bade. In de twiëde plaatsj waore sjtove bordele. Dat dis twieë beteikenisse durch elkaar kenne loupe waor och in de middeliewe vanzelfsjpraekend. In d'n vèrtieënde iew betekende sjtove alling nog mèr bordeel, dus dao ken v'r och hie vanoet gaon.

**Sjtove aan de Sjtoksjtraot**
Prostitusie in de late middeliewe in Mestreech waor toegesjtaon in d'erkende sjtove en neet daoboete. 't Beleid van de gemeinteraod waor d'rop gerich d'n clandestiene prostitusie truuk te dringe zoëdat alle prostituees zich vestigde in de sjtove. Jus wie huj, lökde dat truuk dringe neet vanzelf. 
De twieë erkende sjtove van Mestreech loge aan de Sjtoksjtraot die vlak langs de sjtadsmoer leep, thans 'n chique winkelsjtraot. In dees buurt waore mierdere 'oneerbaar' beroepe gelaege, zoeals de hudige sjtraotname nog aangaeve: Verwerssjtraot em Looierssjtraot. De prostituees van Sjtoksjtraot zörgde nog waal es veur euverlast, want in 1406 wert in de gemeinteraod besjlaote dat de vrouwe zich moste beperke tot hunne kant van de sjmaal sjtraot op sjtraffe van 1 gölle. 
Vanaaf 1440 duikt in de raodsverdrage 'n derde sjtove op achter de kapel van Maria ter Luttelre in 't noordelik verlengde van de Sjtoksjtraot. Dit bordeel moch sjlechts 3 daag per waek aope zeen. In 1454 is 'r sjpraoke van 'n veerde sjtove achter 't Minderbroederskloeëster wat toen ouch aan de sjtadsmoer loog, och aan de Sjtoksjtraot. 't Is echter neet dudelik of de iesjte twieë sjtove d'r noe nog waore of neet.
Keuteberg

**Keuteberg** of **Kuiteberg** (Nederlands: Keutenberg) ies 'n buurtsjap van Sjin-op-Geul gemeinte Valkeberg boven op de gelieknamige berg. Um 't buurtsje van 10 häöf en hoezer te bereike moet me 'n helling van 22% euverbrögke. Die begint in 't gehuchske Ingwege. Tot 1981 huèrde Keuteberg bie de gemeinte Wielder. Vlak veur 't begin van 't gehuchske sjteit 'n ouw mergele sjuur mèt 'n sjilddaak in de wei. Ouch liegke d'r 'n paar vakwerkhoezer. In 't centrum van de bewoning sjteit 'n sjmeediezere waegkruus mèt 'n crucifix. Aan de dweersjsjtang hingk ambachgereidsjap: 'n lödder, 'n mets en 'n pietsjtang. In vreuger tieje haolde me, via e sjtiel bergpaad,  't drinkwater in de *Grónzelepöt*, 'n brón aan de voot van de berg, woavan 't water in de Geul sjtruimp. 

## Fietsrenne
Bie fietsrenkampioensjappe wie de *[[Amstel Gold Race]]*, *Europese en waereldkampioensjappe* weurt dèks gebruuk gemaak van de sjtiele Keuteberg. Vanaaf de berg haet me 'n wieds oetziech euver Sjin, Walem, Ranzel, Klumme en Ees. 

## Groeve
In de helling bevingk ziech de groeve Keuteberg (kalkaove), woa-oet de Romeine al mergelkalk haolde um dao 't land mèt te mèste. De gebrende kalk woort gebruuk es metsel- en plaosterkalk.
12 augustus

**Heiligedaag van [[Gaugericus van Cambrai]]**

## Gebeurtenisse
* 1099 - Godfried van Bouillon wint van de Saracene. 't Keuninkriek Jeruzalem weurt gesjtiech.
* 1847 - Charles Rogier volg B.-T. de Theux de Meylandt op es premier van 't Belsj.
* 1851 - Isaac Singer kriet patent op zien nièjmesjien. 
* 1883 - De lètste quagga ('n zebra-soort) sjtörf in de deretuin Artis.
* 1914 - Slaag van de Zèlvere Helme in Hôle.
* 1944 - Florence weurt ingenómme.
* 1944 - Veer compagnieë van de Waffen-SS vermaorde bienao alle inweunersj van 't dörpke Sant'Anna di Stazzema in Italië. 
* 1960 - Echo I, de ièrsjte communicatiesatelliet, weurt gelanceerd.
* 1981 - IBM brink de PC op de mert.
* 1985 - 'ne Boeing 747 van Japan Airlines boets tege Mount Ogura: 520 doaje.
* 2000 - De Russische atoomónderzièboot Koersk zink in de Barentszziè; alle 118 bemanningsleje kómme um.

## Gebore
* 1503 - Christiaan III, keuning van Denemarke en Noorwege 
* 1629 - Tsaar Alexej I van Rösland
* 1762 - George IV, keuning van 't Vereinig Keuninkriek
* 1937 - Herman De Croo, Belzje politicus
* 1939 - George Hamilton, Amerikaanse acteur
* 1949 - Mark Knopfler, Sjotse gitaris en zenger
* 1955 - Hein Simons (Heintje), Nederlandse zenger
* 1967 - Regilio Tuur, Nederlandse boekser
* 1971 - Pete Sampras, Amerikaanse tennisser
* 1999 - Matthijs de Ligt, Nederlandse voetballer

## Gesjtorve
* 30 v. Chr. - Cleopatra, farao van Egypte
* 1612 - Giovanni Gabrieli, Italiaanse componis
* 1689 - Paus Innocentius XI
* 1934 - Hendrik Petrus Berlage, Nederlandse arsjitek
* 1955 - Thomas Mann, Duutsje sjriever
* 1964 - Ian Fleming, Britse sjriever (ó.a. James Bond)
* 1982 - Henry Fonda, Amerikaanse acteur
* 1989 - William Shockley, Amerikaanse fysicus
* 1992 - John Cage, Amerikaanse componis
13 augustus

**Heiligedaag van [[Pontianus]]**
**Internationale daag van de [[linkshendigheid|linkshendige]]**

## Gebeurtenisse
* 1521 - De hoofsjtad van de Azteke, Tenochtitlan, weurt ingenómme door Hernán Cortés. 
* 1642 - Christiaan Huygens observeert es ièrsjte de zudelike poolkap van Marsj.
* 1876 - Bie de ièrsjte Bayreuther Festspielen weurt *[[Der Ring des Nibelungen]]* van Richard Wagner veur 't ièrsj compleet oetgeveurd. 
* 1905 - Noorwege weurt ónaafhenkelik nao 'n referendum woa-in de mièrderheid ziech oetsjpriek veur 't óntbinge van de unie mèt Zjwede.
* 1913 - Harry Brearley vink roesvrie sjtaol oet.
* 1940 - In de Twiède Waereldoorlog begint de Sjlaag um Ingeland (*Battle of Britain*) mèt de 'Operatie Adelaar' door de Duutsje Luftwaffe in 't Britse lóchruum. 
* 1942 - De teikenfilm *Bambi* van Walt Disney geit in première.
* 1960 - De Centraal-Afrikaanse Republiek verklaort ziech ónaafhenkelik van Frankriek. 
* 1961 - Oas-Duutsje militaire sjlete de grens tösje Oas- en Wes-Berlien; diet zal leije tot 't boewe van de Berliense moer. 
* 1966 - 't Centraal Comité van de Sjinese Communistische Partie köndig de "Cultureel Revolutie" aan.
* 1996 - Marc Dutroux, zien vrouw Michelle Martin en Michel Lelièvre were gearresteerd op verdènking van óntveuring.

## Gebore
* 1871 - Karl Liebknecht, Duutsje socialis (gesjtorve 1919)
* 1899 - Alfred Hitchcock, Britse regisseur (gesjtorve 1980)
* 1918 - Frederick Sanger, Britse biochemicus, Nobelpries in de sjemie 1958 en 1980 (gesjtorve 2013)
* 1922 - Friso Kramer, Nederlands oontwerper (gestorve 2019)
* 1924 - Pierre Joseph Lardinois, Nederlands-Limbörgse politicus (gesjtorve 1987)
* 1926 - Fidel Castro, politiek leijer van Cuba (gesjtorve 2016)
* 1961 - Bettine Vriesekoop, Nederlandse taofeltennisster

## Gesjtorve
* 900 - Zwentibold, keuning van Lotharinge
* 1523 - Gerard David, Vlaamse sjilder
* 1863 - Eugène Delacroix, Franse sjilder
* 1910 - Florence Nightingale, Ingelsje verpleegster
* 1958 - Otto Witte, acrobaat en keuning van Albanië
14 augustus

**Heiligedaag van [[Maximiliaan Maria Kolbe]]**
**Nationale fièsdaag in [[Pakistan]]**

## Gebeurtenisse
* 1040 - In 'ne sjlaag bie Elgin (Sjotland) weurt Duncan I gedoad door ziene naef en opvolger Macbeth. 
* 1288 - Düsseldorf kriet sjtadsrechte.
* 1908 - De ièrsjte missverkezing weurt gehouwte in Folkestone (Ingeland). 
* 1945 - Philippe Pétain, sjtaatshoof van Vichy-Frankriek, weurt ter doad veroordeild. 
* 1947 - Pakistan weurt ónaafhenkelik. 
* 1954 - In Alkmaar weurt de ièrsjte wedsjtried in 't Nederlands betaald vootbal gesjpeeld. 
* 1971 - Bahrein weurt ónaafhenkelik. 
* 1958 - KLM-vluch 607 van Amsterdam nao New York sjtort t'n weste van Ierland in de Atlantische Oceaan: 99 doaje.
* 1980 - Op de Leninsjeepswerf in Gdansk (Pole) beginne sjtakinge ónder leijing van Lech Wałęsa. 
* 2003 - In 't noordoaste van de VS en in deile van Canada vèlt de sjtroum oet: óngevaer 50 miljoan luuj zint getroffe door dees sjtuèring.

## Gebore
* 1297 - Hanazono, keizer van Japan
* 1740 - Paus Pius VII
* 1771 - Sir Walter Scott, Sjotse sjriever
* 1926 - René Goscinny, Franse sjriever (Asterix)
* 1947 - Danielle Steel, Amerikaanse sjriefster
* 1983 - Mila Kunis, Amerikaanse actrice

## Gesjtorve
* 1433 - Johan I van Portugal, keuning van Portugal
* 1941 - Paul Sabatier, Franse chemicus
* 1956 - Bertolt Brecht, Duutsje sjriever
* 1988 - Enzo Ferrari, Italiaanse autoboewer
* 1994 - Elias Canetti, Duutsje sjriever
* 2004 - Czesław Miłosz, Poolse diechter
Ingwege

**Ingwege** (Nederlands: Engwegen) ies 'n buurtsjap van Sjin-op-Geul in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Gehuchske tèlt 10 häöf en hoezer. Tot 1981 huèrde Ingwege bie de gemeinte Wielder. 

In vreuger tieje haolde de luuj 't drinkwater oet de *Grónzelepöt*, 'n brón, die in de rivier de Geul oetmóndt. De Geul krunkelt ziech hie door de beemde aan de voot van de Keuteberg. Vanoet Ingwege begint de 22% klum van diek 500 maeter nao 't gehuch Keuteberg. Zie ies bekènd en  beröch bie  fietsrenklassiekersj es *Amstel Goldrace*, *Europese- en Waereldkampioensjappe*. Aan dees helling bevingk ziech ouch de groeve *Keuteberg*, woa door de Romeine al mergelkalk woort gewonne um 't land te bemèste en veur 't make van metsel- en plaosterkalk.
Tegele

**Tegele** (**Tegelen** in 't Nederlands) is 'n groeët dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, veural in de industrie en religie belangriek. Wies 2001 waar 't 'n zelfsjtendege gemeinte.

## Historie
In 720 is waarsjienlik de ierste parochie met kerk gesjtich in naam van Sint Martinus. 
Heej zien de kerke van Kakerke, Venlo en Belvend oet ongksjtaon. Tegele is wies 1330 ein onaafhankelike heerlikheid gewaes, vanaaf toen beej Gullik en Pruses  gehuurd, wies de Franse 't inliefde. Aaf en toe wouwe de Pruse 't weer truuk, maar det is wies vandaag neet mier gelök. 
't Tegele van now is ongksjtaon oet de ónkwikkeling van Venlo, alle sjtein veur Venlo zien oet Tegelse klei gegrave in de kleisjoppe en gebakke in de sjteinfabrieke. Beejprodukte van 't kleiwinne waar ónger angere iezererts, daorum had 't dörp ouch vuël zjwaore industrie, wie 't bekinde Globe-pötdekselfebriek. Ouch ware d'r vuël sigarefebriekskes. Nao de Twiëde Wereldoorlog zien de groëte febrieke langzaam vertrókke.

De naam *Tegele* is óngksjtaon oet de Romeinse weurd *Tegula* en *Tigleja*, die allebei "daakpan" beteikene. Der zien euverbliefsele van Romeinse kampe met klei-koele en panne-aoves gevónge, 't ierste bewies van gebroek van de goje Tegelse klei. 't Is ein van de einige plaatse woe desse dreej kleure klei kens vinge. Tegele is vanaaf toe altied bewoeënd gebleve.

## Gebaore in Tegele
*Caspar Franssen (1860 - 1932), architect
*Myra Ward (1916 - 1990), aktris
*Theo Thurlings (1916 - 1997), politicus (KVP)
*Piet Killaars (1922-2015),  beeldhouwer
*André van den Heuvel (1927-2016), acteur
*Jeu Sprengers, (1938 - 2008), veurzitter KNVB
*Mariet Verbong (1939 - 2006), sjriefster
*Toine Ambaum (1941), samesjtèller Brónsgreun bukske (sjriefhölp) Nederlands-Tegels (2006)
*Ben Verbong (1949), filmregisseur 
*Huub Beurskens (1950), sjriever 
*Carla Beurskens (1952), atlete
*Jos Oehlen (1953), beeldend kunstenaer
*Huub Stapel (1954), acteur 
*Marion Koopmans (1956), viroloog
*Patricia de Groot (1964), sjriefster
*Pieter Kuijpers (1968), filmregisseur
*Frans Pollux (1977), zenger van Neet Oét Lottum
*Chantal Janzen (1979), musicalsjter en actrice
*Sjors Verdellen (1981), vootballer van VVV Venlo
*Mathieu Oehlen (1915 - 1991) keramisch kunstenaer
Echte vinke

**Echte vinke** huère bie de orde van **Fringillidae**. 

Daobie huère **Vinke**, **sieskes**, **kruusbekke** en **gorze**.

## Inheems
* Bookvink (Vink) (Fringilla coelebs)
* Keep (Keep) (Fringilla  montifringilla)
* Appelvink (Coccothraustes coccothraustes)
* Greunvink (Groenvink) Chloris chloris)
* Distelvink (Putter) (Carduelis carduellis)
* Kneuter (Kneu) (Carduellis cannabina)
* Sjteinkneuter (Frater) (Carduellis flavirostris)
* Goudvink (Pyrrhula pyrrhula)
* Pirrewitter (Europese kanarie) (Serinus canarius)
* Sieske (Sijs) (Carduellis spinus)
* Kruusbek (Kruisbek) (Loxia curvirostra)
* Gaelgors (Geelgors) (Emberiza citrinella)
* Grauwe gors (Emberiza calandra)
* Grieze gors (Grijze gors) (Emberiza cia)
* Ortolaan (Emberiza hortulana)
* Reetgors (Ritgors) (Emberiza schoeniclus)
* Sjniègors (Sneeuwgors) (Plectrophenax nivallis)

## Oetheems, dwaalgas of hièl zeldzaam
* Barmsies (Barmsijs) (Carduellis flammea)
* Witstuitbarmsies (Carduellis hornemanni)
* Citroensies (Citroensijs) 
* Roadmösj
* Haakbek
* Groate kruusbek
* Witband kruusbek
* Witkopgors
* Zwartkopgors
* Bruikopgors
* Rosse gors
* Wilgengors
* Girlgors
* Bruinkeelortolaan
* Bosgors
* Dwerggors
* Iesgors
16 augustus

**Heiligedaag van [[Stephanus van Hongarieë]]**
**Heiligedaag van [[Joachim]]**

## Gebeurtenisse
*1868 - Arica (destieds Peru, noe Chili) weurt verwoes door 'ne tsoenami dae volgde op 'n aardbeving mèt 'n krach van 8,5; d'r valle 25.000 doaje in Arica en meugelik 70.000 in totaal. 
*1896 - Skookum Jim Mason vink 'ne rieke goudader in Klondike (Canada); diet zal leije tot de *[[Klondike Gold Rush]]*. 
*1897 - Adrien de Gerlache vertrèk mèt de *[[Belgica]]* vanoet Antwerpe veur de Belzje Zuudpoolexpeditie. 
*1906 - Bie Valparaíso in Chili vink 'n aardbeving mèt 'n krach van 8,2 op de sjaal van Richter plaats; ca. 20.000 doaje.
*1950 - Jean Duvieusart traet truuk es premier van 't Belsj; Joseph Phollen volg häöm op. 
*1960 - Cyprus weurt ónaafhenkelik van Groat-Brittannië.
*1962 - De Britse popgroep The Beatles vervink de drummer Pete Best door Ringo Starr. 
*1978 - De ièrsjte transatlantische vluch mèt 'n lochballon. 
*1987 - 'n Vleegmesjien van 't type McDonnell Douglas MD-82 van Northwest Airlines sjtort neer bie 't opsjtiege vanoet Detroit; 155 luuj sjterve, 'n veerjaorig kind euverlaef de ramp. 
*2005 - In Taizé (Frankriek) weurt de sjtiechter van de *[[Communauté de Taizé]]*, Frère Roger, door 'n waarsjienlik geistelik gesjtuèrde vrouw vermaord tiejes 't aovendgebed. 

## Gebore
*1832 - Wilhelm Wundt, Duutsje psycholoog en filosoof
*1845 - Gabriel Lippmann, Luxemburgse fysicus
*1888 - Thomas Edward Lawrence (*Lawrence of Arabia*), Ingelsje sjriever, archeoloog en militair 
*1912 - Marga Klompé, Nederlandse politica, ièrsjte vrouwelike minister
*1927 - Lei Molin, Nederlandse sjilder
*1934 - Ed van Thijn, Nederlandse politicus 
*1938 - Rocco Granata, Belzje zenger
*1954 - James Cameron, 'ne Canedese rezjiseur
*1958 - Madonna, Amerikaanse zangeres en actrice

## Gesjtorve
*1358 - Albert II, hertog van Oasteriek
*1705 - Jakob Bernoulli, Zjwitserse wiskundige
*1893 - Jean-Martin Charcot, Franse neuroloog
*1940 - Henri Desgrange, Franse sjtiechter van de *[[Tour de France]]*
*1977 - Elvis Presley, Amerikaanse zenger
*1977 - Pé Hawinkels, Nederlandse sjriever en lètterkundige 
*2003 - Idi Amin, president-dictator van Oeganda
*2005 - Frère Roger, Zjwitserse geistelike
*2018 - Aretha Franklin, Amerikaanse soulzengeres
17 augustus

**Heiligedaag van [[Jeanne Delanoue]]** 
**Nationale fièsdaag in [[Indonesië]]**

## Gebeurtenisse
* 1579 - Tegucigalpa, allewiel de hoofsjtad van Honduras, weurt gesjtiech. 
* 1859 - De Amerikaanse pos geit ouch lochballonne gebruke um pos te verveure. 
* 1943 - De Conferentie van Quebec begint.
* 1945 - Soekarno reup de republiek Indonesië oet.
* 1960 - Gabon weurt ónaafhenkelik. 
* 1962 - Peter Fechter weurt doadgesjote door Oas-Duutsje grenswachte es hae probeert de Berliense moer euver te sjteke um van Oas- nao Wes-Berlien te vluchte. 
* 1998 - De president van de Vereinigde Sjtate, Bill Clinton, geuf toe dat hae 'n "ónbehuèrlike" relatie haet gehad mèt Monica Lewinsky, 'n stagiair in 't Wiet Hoes. 
* 1999 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,6 in Turkije mèt 't epicentrum bie de sjtad İzmit valle óngevaer 18.000 doaje en 44.000 gewonde. 

## Gebore
* 1601 - Pierre de Fermat, Franse wiskundige
* 1629 - Jan III Sobieski, keuning van Pole-Litouwe
* 1834 - Peter Benoit, Vlaamse componis
* 1928 - Willem Duys, Nederlandse radio- en televisiepresentator
* 1932 - V.S. Naipaul, Britse sjriever
* 1943 - Robert De Niro, Amerikaanse acteur
* 1954 - Ingrid Daubechies, Belzje natuur- en wiskundige
* 1986 - Sebastian Kurz, veurmaligen Oasteriekse bondskanseleer

## Gesjtorve
* 310 - Paus Eusebius
* 1673 - Reinier De Graaf, Nederlandse arts en anatoom
* 1955 - Fernand Léger, Franse kunstenaer
* 1969 - Ludwig Mies van der Rohe, Duutsje arsjitek
* 1987 - Rudolf Hess, Duutsje nationaal-socialistische politicus
18 augustus

**Heiligedaag van [[Helena (keizerin)|Helena]]**

## Gebeurtenisse
*1201 - De sjtad Riga weurt gesjtiech.
*1572 - De hugenoot Hendrik van Navarra trouwt mèt de katholieke Margaretha van Valois. 
*1868 - De Franse astronoom Pierre Jules César Janssen óntdèk helium. 
*1877 - De Amerikaanse astronoom Asaph Hall óntdèk Phobos, 'n maon van Marsj. 
*1950 - De Belzje politicus Julien Lahaut weurt vermaord.
*1960 - De ièrsjte anticonceptiepil kump op de mert.

## Gebore
*1750 - Antonio Salieri, Italiaanse componis en dirigent
*1830 - Frans Jozef I, keizer van Oasteriek
*1914 - Net Frederix-Delahaye, diechteres oet Termaar bie Klumme
*1917 - Cor Deneer, Nederlands-Limburgse sjriever-dichter
*1931 - Hans van Mierlo, Nederlandse politicus
*1933 - Roman Polański, Amerikaanse regisseur en acteur
*1937 - Robert Redford, Amerikaanse acteur
*1959 - Willy Willy, Belzje rockgitaris (gestorve 2019)

## Gesjtorve
*1227 - Dzjengis Khan, Mongoolse leijer
*1304 - Willem van Gulik, leijer van de Vlaminge tege de Franse keuning
*1503 - Paus Alexander VI
*1850 - Honoré de Balzac, Franse sjriever
*1940 - Walter Chrysler (65), Duutsj-Amerikaanse autofabrikant
*1990 - Burrhus Skinner, Amerikaanse psycholoog
*2003 - Funs van Grinsven, Limburgse zenger
*2018 - Kofi Annan (80), Ghanesen diplomaot
19 augustus

**Heiligedaag van [[Johannes Eudes]]**
**Nationale fièsdaag in [[Afganistan]]**

## Gebeurtenisse
*1493 - Maximiliaan I weurt keizer van 't Heilig Roams Riek. 
*1839 - Louis Daguerre sjtèlt zien nuuj fotografisch proces (daguerrotype) veur aan de Académie des Sciences. 
*1917 - 'ne Brand verwoes 't oud centrum van Thessaloniki; miè es 79.000 luuj were daakloos. 
*1919 - Afganistan weurt ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek. 
*1934 - Referendum euver 't sjtaatshoof in Duutsjland; 89,9 % sjtump veur vereiniging van de functies riekskanseleer en riekspresident. 
*1944 - In de Twiède Waereldoorlog briek in Paries 'ne opsjtand oet tege de Duutsje bezètting.
*1960 - De Spoetnik 5 weurt gelanceerd mèt es opvarende de hun Belka en Strelka, 40 muus, 2 ratte en 'n aantal plante. 
*1987 - In Hungerford (Ingeland) sjuut Michael Ryan zestièn luuj doad en pleeg denao zelfmaord.
*1991 - Sjtaotsgreep tege president Michail Gorbatsjov van de Sovjetunie. 

## Gebore
*1689 - Samuel Richardson, Ingelsje sjriever
*1848 - Gustave Caillebotte, Franse sjilder
*1871 - Orville Wright, Amerikaanse vleegpionier
*1883 - Coco Chanel, Franse mode-óntwerpster
*1939 - Ginger Baker, Britsen drummer
*1941 - Bruno Albert, Belzje architek
*1946 - Bill Clinton, 42ste president van de Vereinigde Sjtate
*1979 - Gintautas Paluckas, premier vaan Litouwe

## Gesjtorve
*14 - Augustus, *[[princeps]]* van 't Romeins Riek
*1580 - Andrea Palladio, Italiaanse arsjitek
*1662 - Blaise Pascal, Franse wis- en natuurkundige en filosoof
*1819 - James Watt, Sjotse oetvinger
*1905 - William-Adolphe Bouguereau, Franse sjilder
*1929 - Sergei Diaghilev, Rössische balletimpresario
*1936 - Federico García Lorca, Sjpaanse sjriever
*1977 - Groucho Marx, Amerikaanse komiek
*1994 - Linus Pauling, Amerikaanse sjeikundige
20 augustus

**Heiligedaag van [[Bernardus]]**
**Nationale fièsdaag in [[Esland]] en [[Hongarije]]**

## Gebeurtenisse
* 636 - In de sjlaag van Yarmuk verleze de Byzantiene van de Arabiere. 
* 1672 - Raodspensionaris Johan de Witt en ziene broor Cornelis, lid van de Sjtate-Generaal, were in D'n Haag opgehange nao 'ne volksopsjtand. Willem III van Oranje-Nassau weurt sjadhouwter.
* 1882 - Pjotr Iljitsj Tsjaikovski zien *[[Ouverture 1812]]* weurt in Moskou veur 't ièrsj oetgeveurd. 
* 1914 - In de Ièrsjte Waereldoorlog bezètte Duutsje troepe Brussel. 
* 1940 - Aansjlaag op Leon Trotski door Ramón Mercader. Trotski sjtörf de volgende daag. 
* 1960 - Senegal weurt ónaafhenkelik. 
* 1968 - Troepe van de Warschaupak-sjtate bezètte Tsjechoslowakije en make 'n ing aan de Praagse Lente.
* 1983 - In Amsterdam sjtiek 'ne 16-jaorige skinhead de 15-jaorige Kerwin Duijnmeijer neer, dae de volgende daag zal sjterve aan zien verwóndinge. 
* 1988 - 't Iraanse sjtaatshoof ayatollah Khomeini accepteert resolutie 598 van de VN Veiligheidsraod: ing van de Irak-Iranoorlog.
* 1991 - Esland verklaort ziech ónaafhenkelik van de Sovjetunie.
* 1991 - Vladimir Poetin behaolt de titel "emeritus-Kolonel" in de KGB.
* 1998 - Bill Clinton veurt in Afganistan en Soedaan vergellingsacties op Al-Qaedah oet.

## Gebore
* 1779 - Jöns Jakob Berzelius, Zjweedse chemicus
* 1941 - Slobodan Milošević, Servische politicus
* 1983 - Andrew Garfield, Amerikaansen acteur
* 2003 - Prins Gabriël van Belsj

## Gesjtorve
* 1153 - Bernardus van Clairvaux, abt, mysticus en heilige
* 1384 - Geert Groote, Nederlandse theoloog en sjriever
* 1672 - Johan de Witt, Nederlandse politicus (raodspensionaris)
* 1672 - Cornelis de Witt, Nederlandse politicus
* 1912 - William Booth, opriechter van 't Leger des Heils
* 1914 - Paus Pius X
* 1965 - Odiel Defraye, Belzje fietsrenner
* 2001 - Sylvia Millecam, Nederlandse actrice en comédienne
21 augustus

**Heiligedaag van [[Pius X]]**

## Gebeurtenisse
*1526 - Alonso de Salazar óntdèk de Marshalleileng.
*1745 - Tsaar Peter III van Rösland trouwt mèt Catharina de Groate.
*1888 - William Burroughs vraog octrooi aan op zien rekenmesjien.
*1891 - In Nederland traet 't Kabinet-Van Tienhoven aan es opvolger van 't Kabinet-Mackay.
*1911 - De *[[Mona Lisa]]* van Leonardo da Vinci weurt gesjtole.
*1959 - Hawaï weurt de vieftigste sjtaat van de VS.
*1976 - De "Lange Jan", de 135 meter hoag sjouw van de voormalige mien Oranje Nassau I in Heerle, weurt opgebloze. De sjouw vèlt verkièrd en besjadig e kentoargeboew.
*1986 - 't Vriekómme van kooldioxide oet 't Nyosmeer in Kameroen kos miè es 1700 luuj 't leve.
*1991 - Letland verklaort ziech ónaafhenkelik.

## Gebore
*1165 - Filips II van Frankriek, keuning van Frankriek (gesjtorve 1223)
*1765 - Willem IV van 't Vereinig Keuninkriek (gesjtorve 1837)
*1923 - Shimon Peres, Israëlische politicus (gesjtorve 2016)
*1961 - Stephen Hillenburg, Amerikaansen animator (gestorve 2018)
*1963 - Mohammed VI, keuning van Marokko

## Gesjtorve
*1940 - Leon Trotski, Russische revolutionair (60, maord)
*1983 - Kerwin Duinmeijer, sjlachoffer van zinloos geweld (4, maord)
22 augustus

**Fièsdaag van [[Maria Keuningin]]**

## Gebeurtenisse
*1485 - Mèt de sjlaag bie Bosworth kump 'n ing aan de Roazeoorloge.
*1791 - Sjlaveopsjtand op 't eilang Hispaniola, woamèt 't proces gesjtart weurt veur de later opriechting van Haïti en de Dominicaanse Republiek.
*1851 - In Victoria, ten noordoaste van Melbourne weurt goud gevonge. 
*1864 - Mèt de Ièrsjte Conventie van Genève weurt 't Road Kruus opgeriech. 
*1914 - In de Ièrsjte Waereldoorlog treffe Britse en Duutsje troepe ziech veur 't ièrsj in Belsj. 
*1942 - Brazilië verklaort d'n oorlog aan Duutsjland, Italië en Japan.
*1962 - 'ne Maordaansjlaag op de Franse president Charles de Gaulle mieslök.
*1989 - De ièrsjte rink van de planeet Neptunus weurt óntdèk. 
*1994 - 't Kabinet-Kok I, mèt PvdA, VVD en D66 weurt beëdig in Nederland. 
*2004 - Gewapende euvervallersj sjtele twiè sjilderieje van Edvard Munch oet 't Munchmuseum in Oslo, *[[De Sjrièw]]* en *Madonna*.

## Gebore
*1760 - Paus Leo XII (gestorve 1829)
*1860 - Paul Nipkow, Duutsje oetvinger en televisiepionier (gesjtorve 1940)
*1862 - Claude Debussy, Franse componis (gestorve 1918)
*1902 - Leni Riefenstahl, Duutsje cineaste (gesjtorve 2003)
*1904 - Deng Xiaoping, leijer van Volksrepubliek China (gestorve 1997)
*1908 - Henri Cartier-Bresson, Franse fotograaf (gestorve 2004)
*1928 - Karlheinz Stockhausen, Duitse componis (gestorve 2007)
*1946 - Felix Meurders, Nederlandse radio- en televisiepresentator
*1963 - Tori Amos, Amerikaanse popzengeres
*1995 - Dua Lipa, Amerikaanse popzengeres

## Gesjtorve
*1241 - Paus Gregorius IX
*1328 - Arnold V van Loeën, graaf van 't Graafsjap Loeën van 1279 tot 1323
*1350 - Filips VI van Frankriek, keuning van Frankriek
*2018 - Ed King, Amerikaanse rockgitaris (Lynyrd Skynyrd) (68)
Staeveswaert

**Staeveswaert** (Nederlands: *Stevensweert*) is e klein plaetske in Midden-Limburg mèt róndj de 1.660 minse (2006). Róndj 1633 begóste de Spanjaarde Staeveswaert óm te boewe tot e vestingstedje, vanwaege de strategische ligking aan de Maas. Sins 1715 behuërt Staeveswaert officieel tot Nederlandj. Noe behuërt het tot de gemeinte Maasgoew. Vreuger woor het 'n eige gemeinte same mèt G'n Oea en de Laak, toendertied ein van de kleinste gemeintes van Nederlandj. 't Is veural bekènd as eilandj in de Maas en erg populair ónger (veural Duutse) toeriste. Ouch is het bekènd door beeldsniejer Jan van Steffeswert. Bezeenswaardigheje zeen de protestantse en katholieke kirk, 't museum en de restante van 't aod kastiël.

Staeveswaert is in Nederlandj bekènd óm *De kantharos van Stevensweert*, 'n juridische oetspraok oet 1959 mèt groate waerd in de jurisprudentie. In 't kort kump 't d'r op neer det, wen me emes get verköp en det bliek later väöl mieë waerd te zeen, det de verkoup det juridisch neet óngedaon gemaak kan waere es me neet kan aantoane det de kuiper bie de koup al wis waat de waerd woor. (kiek bie extern links)
 

Staeveswaert lik veural in de buurt van Belsj, vanaaf de oever van de Maas kèns se Maaseik al zeen ligke. 't Unieke van Staeveswaert is det alle straote in de aoj bènnestad nao ein punt toeloupe. Same mèt Bourtange in Groninge is Staeveswaert de einige plaats in Nederlandj met det straotepatroan. Van oudsher stuit Staeveswaert ouch bekènd veur de väöle kaffees (mieër es 20 op 1500 minse), maar det is noe minder.

## Externe link
* Stevensweert.com
* Streekmuseum Stevensweert / Ohé en Laak
Bookvink

De **bookvink** (Nederlands:Vink), *Fringilla coelebs*, ies oze meis veurkómmende vink in tuine, parke, gebösjkes. 't Veugelke, van ongevaer 15 cm, ies herkènbaar aan de dubbele wiette vleugelband op allebei de vleugele. In vlöch vèlt de wiette boetesjtaart op. 't Menneke ies kleuriger, mèt 'ne wienroaje boek en kasjtanjebroene jas dao-umheen. De kruun en nek zint leieblauw. De sjtuut ies greunechtig. 't Wiefke ies neet opvallend oliefbroen gekleurd, waal ouch mèt de wiette bendsjes op de vleugele. Vinke ete veurnamelik zäödsjes.
In de vlöch make ze 'n golvende bewaeging. Boete 't broedseizoen leve ze dèks mèt ander vinke in groepe. Gesjlachte zint dan sóms gesjeije. 
## Zank
 
Herhaold twink-twink. De zoa geneumde opvallend krachtige *vinkesjlaag* besjteit oet ummer 'n zelfde gruupke van 'n tièntal toane en e luiperke, eindigend in 'n sjtiegend "tjoe-ie-o". Doer: 5 seconde, sóms 10 kièr per minuut. Dao besjtoon plaatselike dialekte (variaties).

## Veurtplanting
De bookvink maak zien nèske gaere vrie lièg in buim en sjtruuk. 't Ies 'ne algemeine breujvogel. De  4-5 eikes variëre van broen gevlek tot wiet. Jónge weure gevoord mèt insekte.

Ander inheemse vinke zint: Appelvink, Greunvink, Sjteinkneuter, Diestelvink, Goudvink, Kneuter en Pirrewitter.
In Nuienhage zègke ze *Siestrewietje* tege 'ne bookvink.

Orde: Zangveugel (Passeriformes)
Familie: Echte Vinke (Fringillidae)