1919

1916 - 1917 - 1918 - 1919 - 1920 - 1921 – 1922
**1919** (MCMXIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

* 3 jannewarie - Ernest Rutherford sjlaag d'r in ein atoom te sjplitse.
* 5 jannewarie - In Berlien bruk de Spartacusopsjtand oet, dae blojig wirt neergesjlage.
* 15 jannewarie - Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht waere in Berlien vermaord door leje van ein vriejkorps.
* 25 jannewarie - De Pariese vredesconferentie besjlut op häör tweëde zitting tot de oprichting van de Volkebóndj.
* 5 fibberwarie - De eësjte Duutsje passagiersverbènjing door de lóch geit van sjtart mèt ein dagelikse vluch tösje Berlien en Weimar. Dees vluch wirt oetgeveurd door de Deutsche Luft-Reederei.  
* 11 fibberwarie - De Duutsje Nationale vergadering in Weimar keus Friedrich Ebert es president van de Duutsjlandj.
* 2 miert - In Moskou begint 't oprichtingscongres van de Derde Internationale (Komintern).
* 9 miert - In Cairo bruk eine opsjtand oet taenge de verbanning door de Èngelsje van 4 leijers van de Wafd, ónger wae Saad Zaghlul.
* 21 miert - In Weimar rich de architect Walter Gropius 't Bauhaus op. Dees sjoal veur vormgaeving haet groate invloed op 't 20e-eëuwse design.
* 23 miert - Benito Mussolini rich in Milaan de fascistische sjtriedbóndj op (*fasci di combattimento*).
* 12 april - In Èngelandj wirt de 48-oerige wirkwaek ingeveurd.
* 13 mei - De stèlle film *[[Broken Blossoms]]* kump oet in de VS.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Johannes Stark "um de oontdèkking vaan 't dopplereffek bij kenaalstraole en de splitsing vaan spectraollijne in elektrische velder."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: *neet touwgekind*
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Jules Bordet "um zien oontdèkkinge umtrint immuniteit."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Carl Spitteler, "in 't bezunder in waardering veur zien epos Olympischer Frühling. 
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Woodrow Wilson "um zien sleutelrol bij de opriechting vaan de Volkerboond" (*e jaor later oetgereik*).

## Gebore
* 1 jannewarie - J.D. Salinger, Amerikaanse sjriever
* 3 jannewarie - Henk Sprenger, Nederlandse sjtripteikenaer (gesjtorve 2005)
* 22 jannewarie - Peter Bernstein, Amerikaans econoom, financieel historicus en beleggingsspecialist (gesjtorve 2009)
* 23 jannewarie - Jan Derksen, Nederlandse fitserenner
* 26 jannewarie - Beppie Nooij jr., Nederlandse actrice (gesjtorve 1979)
* 13 miert - Klazien Rotstein-van den Brink, Nederlandse krujevrouw (*Klazien  uut Zalk*) (gesjtorve 1997)
* 17 miert - Nat King Cole, Amerikaanse jazzmuzikant en zenger (gesjtorve 1965)
* 8 april - Ian Smith, Rhodesische politicus (gesjtorve 2007)
* 3 mei - Pete Seeger, Amerikaanse folk- en protestzenger
* 7 mei - Eva Perón, Argentijnse First Lady (gesjtorve 1952)
* 17 juni - Ton Lutz, Nederlandse acteur (gesjtorve 2009)
* 2 juli - Alois Lemmerling, Nederlandse sjriever euver volkscultureel en natuurónderwerpe (gesjtorve 2003)
* 14 juli - Ferdi Kübler, Zjwitserse fitserenner
* 5 augustus - Mary Servaes, alias Zangeres Zonder Naam, Nederlandse zangeres (gesjtorve 1998)
* 9 augustus - Joop den Uyl, Nederlandse politicus en minister-president (gesjtorve 1987)
* 24 augustus - Drs. P, Nederlandse leedjessjriever, zenger en taalkunstenaer
* 7 september - Briek Schotte, Belzje fitserenner (gesjtorve 2004)
* 10 september - Lex van Delden, Nederlandse componist (gesjtorve 1988)
* 15 september - Fausto Coppi, Italiaanse fitserenner (gesjtorve 1960)
* 27 oktober - Herman Kuiphof, Nederlandse sjportversjlaaggaever (gesjtorve 2008)
* 4 november - Peter Schilperoort, Nederlandse jazzmusicus en bandleijer (gesjtorve 1990)
* 16 december - Manke Nelis, Nederlandse muzikant (gesjtorve 1993)

## Gesjtorve
* 6 jannewarie - Theodore Roosevelt (60), 26e president van de Verenigde Sjtate en winnaer Nobelpries veur de Vreje
* 15 jannewarie - Rosa Luxemburg (47) en Karl Liebknecht (47), marxistische revolutionaire
* 3 fibberwarie - Edward Charles Pickering (73), Amerikaanse sjterrekundige
* 10 april - Emiliano Zapata (39), Mexicaanse revolutionair
* 11 augustus - Andrew Carnegie (83), Amerikaanse indusjtrieel
* 18 november - Ferdinand Domela Nieuwenhuis (72), Nederlandse politicus en sociaal-anarchist
* 3 december - Pierre-Auguste Renoir (78), Franse kunssjilder