Waopes vaan Groninge

De provincie **[[Groninge (provincie)]]** vèlt historisch en sociologisch oeterein in Stad en Ummelen. Ouch in de waopes is dat trök te vinde. Dewijl de stad Groninge al vreug 'n eige waope had, bestoonte de Ummelen oet boeregemeinsjappe, gooddeils zoonder feodaole structuur. De waopes vaan die plaotse zien daorum in groete mierderheid later opgemaak. Appingedam, hiel laank de instegste aander stad in 't gewes, kin wel op 'n aajd waope boge, versjèllende aander jurisdicties koume in de Vreugmodernen Tied mèt waopes.

### Soorte waopes
Door de rieksoonmiddelleke status vaan de stad Groninge en de Friese len zuut me op versjèllende plaotse de Rieksadeleer. Alleriers natuurlek in 't waope vaan de stad zelf, wat es vrijkerteer ouch veurkump bij Haren, Muntendam en Onstwedde/Stadskanaal. Wijer zuut me d'n adeleer bij Stedum, en in 't waope vaan de fusiegemeinte Loppersum.

### Provinciewaope


De provincie Groninge bedeent ziech vaan 't volgend waope:

:Geverendeild: I en IV. in goud 'nen dobbelen adeleer vaan sabel (*zwart*), dragend op de boors e sjèldsje vaan zèlver, belaoje mèt 'nen dweersbalk vaan sinopel (*greun*); II en II. in zèlver drie linkersjuinsbelk vaan lazuur (*blauw*), vergezèld vaan èlf sjuinsgeplaotsde harte vaan keel (*roed*). 't Sjèld gedèk mèt 'n gouwe kroen vaan vief blaajer en veer perele en aon beiskante gehawwe door 'ne liew vaan goud.

Dit waope is geverendeild vaan de stad Groninge (I en IV, zuug oonder) en de Groninger Ummelen ('t platteland; II en III), boe-oet dit gewes is opgebouwd. Oersprunkelek droog de stad allein 't hartsjèld mèt d'n dweersbalk. Dit waope is op versjèllende munte en zegele oet d'n daartienden iew te vinde. De stad maakde ziech in de loup vaan de jaore ummer mie los vaan 't wied Utrech, en nao 1420 góng ze ziech verstoon es vrij rieksstad (dus mèt geinen aanderen hier es d'n Duitse keizer). Es symbool vaan deze status woort d'n Duitse Rieksadeleer es sjèldhawwer touwgeveug. Neet zoe gek väöl later woort d'n adeleer zelf op e sjèld gezat.

't Waope vaan de Ummelen is joonger. Dit gebeed stoont in de middeliewe bekind es Friesland tösse Lauwers en Eems, en zjus wie Friesland tösse Vlie en Lauwers (de huiege provicie Friesland) woort 't in de loup vaan de iewe door versjèllende voorste geclaimp meh neet blievend oonderworpe. In 1474 woort 't gebeed zelfs officieel rieksoonmiddellek verklaord. Zjus roond dezen tied versjijnt in e Frans waopebook veur 't iers e waope mèt sjuinsbelk en harte, zoegezag vaan de Keuning vaan Friesland. Dit waope is aofgeleid vaan 't waope vaan keuning Magnus I vaan Zwede, en woort touwgesjreve aon d'n achsten-iewse keuning Radboud. Mèt de Scandinavische connectie - de Frieze meinde ouch tot Radboud vaan Noordsen aofkoms waor - zatte de Ummelanders hun claims krach bij. In deen tied kump 't waope in versjèllende vörm veur, gemeinelek mèt rechtersjuinsbelk en soms mèt de harte op de lazure belk in plaots vaan 't zèlvere veld. 'ne Variant op dit waope vint me in 't Veendel vaan Friesland (meh neet in 't waope vaan die provincie).

Bij de Reductie vaan Groninge in 1594 sloot ziech de stad bij de Rippubliek aon. De stad verloor heibij wel häöre rieksoonmiddelleke status; ze woort noe mèt de Ummelen tot ei gewes vereineg. Hei-op versjeen direk 't geverendeild waope, mèt 't Ummelands waope intösse in de vörm die veer kinne. De kroen versjijnt al dalek, en de twie liewe es sjèldhawwers zien ouch al in de zeventienden iew te vinde. Bij Keuninklek Besluit vaan 30 december 1947 weurt de ganse compositie bevesteg.

### Gemeintewaopes

Plaetje:Eemsdelta_wapen.svg|Eemsdelta
Plaetje:Groningen stad wapen.svg|Groninge
Plaetje:Het_Hogeland_wapen.svg|Het Hogeland
Plaetje:Midden-Groningen_wapen.svg|Midde-Groninge
Plaetje:Oldambt wapen.svg|Oldambt
Plaetje:Pekela wapen 2.svg|Pekela
Plaetje:Ontstwedde Stadskanaal wapen.svg|Stadskanaal
Plaetje:Coat of arms of Veendam.svg|Veendam
Plaetje:Westerkwartier_wapen_2018.svg|Westerkwartier
Plaetje:Westerwolde_wapen.svg|Westerwolde


### Vreuger gemeintewaopes
:*Zuug ouch: [[Lies vaan geweze gemeintes in Groninge]]*

Plaetje:Adorp wapen.svg|Adorp
Plaetje:Aduard wapen.svg|Aduard
Plaetje:Appingedam wapen 1819.svg|Appingedam (1819)
Plaetje:Appingedam wapen.svg|Appingedam (1964)
Plaetje:Baflo wapen.svg|Baflo
Plaetje:Beerta wapen.svg|Beerta
Plaetje:Bedum wapen.svg|Bedum
Plaetje:Bellingwedde wapen.svg|Bellingwedde
Plaetje:Bellingwolde wapen 1894.svg|Bellingwolde
Plaetje:Bierum wapen.svg|Bierum
Plaetje:Delfzijl wapen 1887.svg|Delfzijl (1887)
Plaetje:Delfzijl wapen 1960.svg|Delfzijl (1960)
Plaetje:Delfzijl wapen.svg|Delfzijl (1991)
Plaetje:Coat of arms of Eemsmond.svg|Eemsmond
Plaetje:Eenrum wapen.svg|Eenrum
Plaetje:Ezinge wapen.svg|Ezinge
Plaetje:Finsterwolde wapen.svg|Finsterwolde
Plaetje:Grijpskerk wapen.svg|Grijpskerk
Plaetje:Grootegast wapen.svg|Grootegast
Plaetje:Haren wapen.svg|Haren
Plaetje:Hefshuizen wapen.svg|Hefshuizen
Plaetje:Hoogezand wapen.svg|Hoogezand
Plaetje:Hoogezand-Sappemeer wapen.svg|Hoogezand-Sappemeer
Plaetje:Hoogkerk wapen.svg|Hoogkerk
Plaetje:Kantens wapen.svg|Kantens
Plaetje:Kloosterburen wapen.svg|Kloosterburen
Plaetje:Leek wapen.svg|Leek
Plaetje:Leens wapen.svg|Leens
Plaetje:Loppersum wapen 1871.svg|Loppersum (1871)
Plaetje:Coat of arms of Loppersum.svg|Loppersum (1991)
Plaetje:De Marne wapen.svg|De Marne
Plaetje:Marum wapen.svg|Marum
Plaetje:Meeden wapen.svg|Meeden
Plaetje:Menterwolde wapen.svg|Menterwolde
Plaetje:Middelstum wapen.svg|Middelstum
Plaetje:Midwolda wapen.svg|Midwolda
Plaetje:Muntendam wapen.svg|Muntendam
Plaetje:Nieuwe Pekela wapen.svg|Nieuwe Pekela
Plaetje:Nieuweschans wapen.svg|Nieuweschans
Plaetje:Nieuwolda wapen.svg|Nieuwolda
Plaetje:Noordbroek wapen.svg|Noordbroek
Plaetje:Noorddijk wapen.svg|Noorddijk
Plaetje:Oldehove wapen.svg|Oldehove
Plaetje:Oldekerk wapen.svg|Oldekerk
Plaetje:Oosterbroek wapen.svg|Oosterbroek
Plaetje:Oude Pekela wapen.svg|Oude Pekela
Plaetje:Reiderland wapen.svg|Reiderland
Plaetje:Sappemeer wapen.svg|Sappemeer
Plaetje:Scheemda wapen 1904.svg|Scheemda (1904)
Plaetje:Scheemda wapen.svg|Scheemda (1991)
Plaetje:Slochteren wapen 1899.svg|Slochteren (1899)
Plaetje:Slochteren wapen.svg|Slochteren (1953)
Plaetje:Stedum wapen.svg|Stedum
Plaetje:Ten Boer wapen.svg|Ten Boer
Plaetje:Termunten wapen.svg|Termunten
Plaetje:Uithuizen wapen.svg|Uithuizen
Plaetje:Uithuizermeeden wapen.svg|Uithuizermeeden
Plaetje:Ulrum wapen.svg|Ulrum
Plaetje:Usquert wapen.svg|Usquert
Plaetje:Vlagtwedde wapen.svg|Vlagtwedde
Plaetje:Warffum wapen.svg|Warffum
Plaetje:Wedde wapen.svg|Wedde
Plaetje:Wildervank wapen.svg|Wildervank
Plaetje:Winschoten wapen 1853.svg|Winschoten (1853)
Plaetje:Winschoten wapen.svg|Winschoten (1933)
Plaetje:Winsum wapen 1889.svg|Winsum (1889)
Plaetje:Winsum wapen.svg|Winsum (1992)
Plaetje:'t Zand wapen.svg|'t Zandt
Plaetje:Zuidbroek (Groningen) wapen.svg|Zuidbroek
Plaetje:Zuidhorn wapen 1899.svg|Zuidhorn (1899)
Plaetje:Zuidhorn wapen.svg|Zuidhorn (1991)


;Opmerkinge:
De volgende gemeintes hadde gein eige waope: Bourtange, Harkstede, Siddeburen, Westerlee, Windeweer.
* 't Waope vaan Onstwedde is geliek aon 't waope vaan Stadskanaal (of umgekierd: Stadskanaal oontstoont oet oonder mie Onstwedde).

### Dörpswaopes
De provincie Groninge kint e paar dörpswaopes.


Plaetje:Boerakker-Lucaswolde wapen.svg|Boerakker-Lucaswolde
Plaetje:Nuis Niebert wapen.svg|Nuis-Niebert
Plaetje:Spijk (Groningen) wapen.svg|Spijk
Plaetje:De Wilp wapen.svg|De Wilp
Plaetje:Zevenhuizen (Groningen) wapen.svg|Zevenhuizen


### Rifferenties