Waopes vaan Zuid-Holland

De Nederlandse provincie **[[Zuid-Holland]]** dreug, wie de èlf aander provincies, e **[[heraldiek|waope]]**. Ouch de gemeintes in dees provincie höbbe waopes, wie de groete mierderheid vaan de opgelufde gemeintes.

### Types vaan waopes

Zuid-Holland kint e groet aontal historische stei mèt eve historische waopes. Opvallend is tot väöl stei e waope mèt 'ne paol drage. Me zuut dit typ trök in de waopes vaan Brielle, Delft, Dordrecht, Gouda en Rotterdam (en bij de noe Noord-Hollandse, meh vreuger in 't Hollands Zuierkerteer gelege stei Amsterdam en Weesp), zoewie in inkel plattelandswaopes. In väöl gevalle nump me aon (of heet me veurgestèld) tot de paol 'n revier symboliseert: in 't moerasseg Holland laoge väöl stei aon 'ne reveerkant.

Väöl plattelandsgemeintes goon of gónge trök op ieweaw hierlekhede, dèks in d'n tied vaan de Groete Oontginninge (late middeliewe) gestiech. Gemeinteraode koze daan ouch dèks um 't waope wat de ambachshiere vaanaajds al droge, ouch te veure. In 't aajd graofsjap Holland waore e paar mechtege geslachte, die hun femiliewaopes me door gans de provincie trökzuut.

Door gans de provincie vint me 't waope vaan de femilie Van Polanen, boevaan twie tek bekind stoon es Van Wassenaer respectievelek Van der Lek. Dees femilie had drei wassende maone in häör sjèld, umtot d'n hier vaan Polanen op kruustoch e veendel vaan de Turke had gepak. De drei wassende maone (*wassenere*), of touwspeulinge drop, vint me op de sjèlder vaan Kaag en Braassem, Nederlek, Leidschendam-Voorburg (eine wasseneer), Nederlek, Ouderkerk, Voorschoten, Wassenaar (!) en talrieke opgelufde gemeintes.

'n Aander fameus geslach waore de hiere Van Arkel. Hun waope besteit oet twie umstebeurt gekanteelde en tegegekanteelde dweersbelk, die de lèdders zouwe oetbeelde boemèt (obbenuits) de kruusridders de walmör bestörmde. Veural (meh neet allein) in de regio boe dit geslach vaandan kump, 't Land vaan Arkel of Zuidoos-Zuid-Holland, is dit waope väöl te vinde. 't Kump, boe 't waope vaan Arkel zelf, trök bij Giessenlanden, Hoogblokland, Hoornaar, Kedichem, Kijfhoek, Leerbroek, Nederslingeland, Nieuwland, Schoonrewoerd, es sjèldsje in de sjèldpunt bij Asperen en Gorinchem en es sjouwersjèldsjes op de sjèldhawwers bij Leerdam.

De hiere vaan Strijen hadde veural invlood in d'n Hoekse Waard en de direkte umgeving daovaan. Hun waope besteit oet drei andreaskruiskes (gezat 2 en 1); boete Strijen zelf vint me dit oonder mie trök in de waopes vaan Cromstrijen en Hendrik-Ido-Ambacht, zoewie nog in dat vaan Wieldrecht (wat ligk op 't Eiland van Dordrecht, ouch kortbij Strijen).

Tot slot vint me op plaotse verspreid door 't midde vaan de provincie 't waope vaan de hiere vaan Kralingen: 'n achpuntege staar. De  gemeinte Kralingen zelf is in 1895 opgeluf en bij Rotterdam geveug, meh in 't waope vaan Alphen aan den Rijn leef 't wijer. Es oonderdeil vaan gemeintewaopes kump 't veur bij Lansingerland (via Berkel en Rodenrijs oersprunkelek Berkel) en Zuidplas (boe 't steit veur Moordrecht). Ouch in aander veurmaolege gemeintewaopes vèlt de Kralingse staar te oontdèkke.

### Provinciewaope



't Waope vaan Zuid-Holland liet ziech es volg besjrieve:

:In goud (*geel*) 'ne liew vaan keel (*roed*), genageld en getongk vaan lazuur (*blauw*). 't Sjèld gedèk door 'n kroen vaan vief blaajer en veer perele; gehawwe door twie liewe vaan keel, genageld en getongk vaan lazuur; veurzeen vaan 't devies *Vigilate Deo confidentes* ('Waak o geer die in God gluif') in Latiense lètters vaan keel op e lint vaan goud.

Dit waope is feitelek geliek aon 't aajd waope vaan Holland. Es zoedaoneg is 't ouch in de waopes vaan Noord-Holland en Zieland trök te vinde. 't Waope is bekind vaanaof 1198: oet dat jaor is e zegel vaan graof Dirk VII bewoerd mèt 'ne liew drop. De waoperol Bigot oet midde daartienden iew neump es ierste de kleure (nog zoonder de negel of de tong te specificere). De waopespreuk is veur 't iers aongetroffe in 1583; in deen tied droog hertog Filips de Goje vaan Boergondië d'n titel Graof vaan Holland.

Ouch 't gewes Holland in de Rippubliek en de vereinegde provincie Holland in 't Keuninkriek vaan de Nederlen droge dit waope. Bij de splitsing vaan de provincie in 1840 bleef Zuid-Holland dit waope drage. Pas op 28 fibberwarie 1947 woort ze in dit gebruuk officieel bevesteg. Toen woorte ouch de sjèldhawwers - twie Hollandse liewe - touwgeveug. De waopespreuk is (obbenuits) touwgeveug bij Keuninklek Besluit vaan 30 december 1959.

### Gemeintewaopes

Plaetje:Coat of arms of Alblasserdam.svg|Alblasserdam
Plaetje:Albrandswaard wapen.svg|Albrandswaard
Plaetje:Alphen aan den Rijn wapen 2014.svg|Alphen aan den Rijn
Plaetje:Coat of arms of Barendrecht.svg|Barendrecht
Plaetje:Bodegraven-Reeuwijk wapen.svg|Bodegraven-Reeuwijk
Plaetje:Brielle wapen.svg|Brielle
Plaetje:Capelle aan den IJssel wapen.svg|Capelle aan den IJssel
Plaetje:Coat of arms of Delft.svg|Delft
Plaetje:Dordrecht wapen.svg|Dordrecht
Plaetje:Goeree Overflakee wapen.svg|Goeree-Overflakkee
Plaetje:Coat of arms of Gorinchem.svg|Gorinchem
Plaetje:Wapen van Gouda.svg|Gouda
Plaetje:Den Haag wapen.svg|D'n Haag
Plaetje:Hardinxveld Giessendam wapen.svg|Hardinxveld-Giessendam
Plaetje:Hellevoetsluis wapen.svg|Hellevoetsluis
Plaetje:Hendrik-Ido-Ambacht wapen.svg|Hendrik-Ido-Ambacht
Plaetje:Hoeksche_Waard_wapen.svg|Hoeksche Waard
Plaetje:Coat of arms of Hillegom.svg|Hillegom
Plaetje:Coat of arms of Kaag en Braassem.svg|Kaag en Braassem
Plaetje:Coat of arms of Katwijk (municipality).svg|Katwijk
Plaetje:Coat of Arms of Krimpen aan den IJssel.svg|Krimpen aan den IJssel
Plaetje:Krimpenerwaard_wapen.svg|Krimpenerwaard
Plaetje:Coat of arms of Lansingerland.svg|Lansingerland
Plaetje:Leiden wapen.svg|Leiden
Plaetje:Leiderdorp wapen.svg|Leiderdorp
Plaetje:Coat of arms of Leidschendam-Voorburg.svg|Leidschendam-Voorburg
Plaetje:Coat of arms of Lisse.svg|Lisse
Plaetje:Maassluis wapen.svg|Maassluis
Plaetje:Midden-Delfland wapen.svg|Midden-Delfland
Plaetje:Molenlanden_wapen.svg|Molenlanden
Plaetje:Nieuwkoop wapen.svg|Nieuwkoop
Plaetje:Nissewaard_wapen.svg|Nissewaard
Plaetje:Coat of arms of Noordwijk.svg|Noordwijk
Plaetje:Coat of arms of Oegstgeest.svg|Oegstgeest
Plaetje:Coat of arms of Papendrecht.svg|Papendrecht
Plaetje:Coat of arms of Pijnacker-Nootdorp.svg|Pijnacker-Nootdorp
Plaetje:Ridderkerk wapen.svg|Ridderkerk
Plaetje:Coat of arms of Rijswijk (South Holland).svg|Rijswijk
Plaetje:Rotterdam wapen.svg|Rotterdam
Plaetje:Coat of arms of Schiedam 2.svg|Schiedam
Plaetje:Coat of arms of Sliedrecht.svg|Sliedrecht
Plaetje:Coat of arms of Teylingen.svg|Teylingen
Plaetje:Coat of arms of Vlaardingen.svg|Vlaardingen
Plaetje:Voorschoten wapen.svg|Voorschoten
Plaetje:Coat of arms of Waddinxveen.svg|Waddinxveen
Plaetje:Coat of arms of Wassenaar.svg|Wassenaar
Plaetje:Coat of arms of Westland.svg|Westland
Plaetje:Westvoorne wapen.svg|Westvoorne
Plaetje:Zoetermeer wapen.svg|Zoetermeer
Plaetje:Zoeterwoude wapen.svg|Zoeterwoude
Plaetje:Coat of arms of Zuidplas.svg|Zuidplas
Plaetje:Coat of arms of Zwijndrecht (Netherlands).svg|Zwijndrecht


De gemeintes Hoeksche Waard en Molenlanden drage (nog) gei waope.

### Vreuger gemeintewaopes
:*Veur details zuug [[Lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland]]*

Plaetje:Aarlanderveen wapen.svg|Aarlanderveen
Plaetje:Abbenbroek wapen.svg|Abbenbroek
Plaetje:Abtsregt wapen.svg|Abtsregt
Plaetje:Albrandswaard en Kijvelanden, wapen.svg|Albrandswaard en Kijvelanden
Plaetje:Alkemade wapen.svg|Alkemade
Plaetje:Alphen ZH wapen.svg|Alphen (1816)
Plaetje:Coat of arms of Alphen aan den Rijn.svg|Alphen aan den Rijn (1918)
Plaetje:Ameide wapen.svg|Ameide
Plaetje:Ammerstol wapen.svg|Ammerstol
Plaetje:Arkel wapen.svg|Arkel
Plaetje:Asperen wapen.svg|Asperen
Plaetje:Benthuizen wapen.svg|Benthuizen
Plaetje:Bergambacht wapen.svg|Bergambacht (1817)
Plaetje:Bergambacht wapen 1985.svg|Bergambacht (1985)
Plaetje:Bergschenhoek wapen.svg|Bergschenhoek
Plaetje:Berkel en Rodenrijs wapen.svg|Berkel en Rodenrijs
Plaetje:Berkenwoude wapen.svg|Berkenwoude
Plaetje:Bernisse wapen.svg|Bernisse
Plaetje:Biert wapen.svg|Biert
Plaetje:Binnenmaas wapen 1985.svg|Binnenmaas (1985)
Plaetje:Coat of arms of Binnenmaas.svg|Binnenmaas (2009)
Plaetje:Bleiswijk wapen.svg|Bleiswijk
Plaetje:Bleskensgraaf wapen.svg|Bleskensgraaf
Plaetje:Bleskensgraaf en Hofwegen wapen.svg|Bleskensgraaf en Hofwegen
Plaetje:Bodegraven wapen.svg|Bodegraven
Plaetje:Boskoop wapen.svg|Boskoop
Plaetje:Den Bommel wapen.svg|Den Bommel
Plaetje:Brandwijk wapen.svg|Brandwijk
Plaetje:Broek Thuil 't Weegje wapen.svg|Broek, Thuil en 't Weegje
Plaetje:Charlois wapen.svg|Charlois
Plaetje:Cillaarshoek wapen.svg|Cillaarshoek
Plaetje:Coat of arms of Cromstrijen.svg|Cromstrijen
Plaetje:Delfshaven wapen.svg|Delfshaven
Plaetje:Delft Frans wapen.svg|Delft (1813)
Plaetje:Dirksland wapen 1816.svg|Dirksland (1816)
Plaetje:Dirksland wapen.svg|Dirksland (1966)
Plaetje:Driebruggen wapen.svg|Driebruggen
Plaetje:Dubbeldam wapen.svg|Dubbeldam
Plaetje:Everdingen wapen.svg|Everdingen
Plaetje:Geervliet wapen.svg|Geervliet
Plaetje:Giessen-Nieuwkerk wapen.svg|Giessen-Nieuwkerk
Plaetje:Giessenburg wapen.svg|Giessenburg
Plaetje:Giessendam wapen.svg|Giessendam
Plaetje:Coat of arms of Giessenlanden.svg|Giessenlanden
Plaetje:Goedereede wapen 1991.svg|Goedereede
Plaetje:Gouderak wapen.svg|Gouderak
Plaetje:Goudriaan wapen.svg|Goudriaan
Plaetje:Goudswaard wapen.svg|Goudswaard
Plaetje:Coat of arms of Graafstroom.svg|Graafstroom
Plaetje:Gravendeel wapen.svg|'s-Gravendeel
Plaetje:Groot Ammers wapen.svg|Groot-Ammers
Plaetje:Grootelindt wapen.svg|Groote Lindt
Plaetje:'s Gravenhage Frans wapen.svg |D'n Haag (1813)
Plaetje:Haastrecht wapen.svg|Haastrecht
Plaetje:Hagestein wapen.svg|Hagestein
Plaetje:Hardinxveld wapen.svg|Hardinxveld
Plaetje:Hazerswoude wapen.svg|Hazerswoude
Plaetje:Heenvliet wapen.svg|Heenvliet
Plaetje:Heer Oudelands Ambacht wapen.svg|Heer Oudelands Ambacht
Plaetje:Heerjansdam wapen.svg|Heerjansdam
Plaetje:Hei- en Boeicop wapen 1943.svg|Hei- en Boeicop (1943)
Plaetje:Hei- en Boeicop wapen 1969.svg|Hei- en Boeicop (1969)
Plaetje:Heinenoord wapen.svg|Heinenoord
Plaetje:Hekelingen wapen.svg|Hekelingen
Plaetje:Hekendorp wapen.svg|Hekendorp
Plaetje:Hellevoetsluis wapen 1816.svg|Hellevoetsluis (1816)
Plaetje:Herkingen wapen.svg|Herkingen
Plaetje:Hillegersberg wapen.svg|Hillegersberg
Plaetje:Hof van Delft wapen.svg|Hof van Delft
Plaetje:Hoogblokland wapen.svg|Hoogblokland
Plaetje:Hoogvliet wapen.svg|Hoogvliet
Plaetje:Hoornaar wapen.svg|Hoornaar
Plaetje:IJsselmonde wapen.svg|IJsselmonde
Plaetje:Indijk wapen.svg|Indijk
Plaetje:Jacobswoude wapen.svg|Jacobswoude
Plaetje:Katendrecht wapen.svg|Katendrecht
Plaetje:Katwijk wapen.svg|Katwijk (1817)
Plaetje:Kedichem wapen.svg|Kedichem
Plaetje:Kethel en Spaland wapen.svg|Kethel en Spaland
Plaetje:Kijfhoek wapen.svg|Kijfhoek
Plaetje:Klaaswaal wapen.svg|Klaaswaal
Plaetje:Kleine Lindt wapen.svg|Kleine Lindt
Plaetje:Korendijk wapen.svg|Korendijk
Plaetje:Koudekerk aan den Rijn wapen.svg|Koudekerk aan den Rijn
Plaetje:Kralingen wapen.svg|Kralingen
Plaetje:Krimpen aan de Lek wapen.svg|Krimpen aan de Lek
Plaetje:Lange Ruige Weide wapen.svg|Lange Ruige Weide
Plaetje:Langerak wapen.svg|Langerak
Plaetje:Leerbroek wapen.svg|Leerbroek
Plaetje:Leerdam wapen 1816.svg|Leerdam (1816)
Plaetje:Leerdam wapen.svg|Leerdam (1986)
Plaetje:Leiden Frans wapen.svg|Leiden (1813)
Plaetje:Leidschendam wapen.svg|Leidschendam
Plaetje:Leimuiden wapen.svg|Leimuiden
Plaetje:Lekkerkerk wapen.svg |Lekkerkerk
Plaetje:Lexmond wapen.svg|Lexmond
Plaetje:Wapen Liemeer.svg|Liemeer
Plaetje:De Lier wapen.svg|De Lier
Plaetje:Liesveld wapen.svg|Liesveld
Plaetje:Loosduinen wapen.svg|Loosduinen
Plaetje:Maasdam wapen.svg|Maasdam
Plaetje:Maasland gemeentewapen.svg|Maasland
Plaetje:Meerkerk wapen.svg|Meerkerk
Plaetje:Melissant wapen.svg|Melissant
Plaetje:Middelharnis 1816 wapen.svg|Middelharnis (1816)
Plaetje:Middelharnis wapen 1908.svg|Middelharnis (1908)
Plaetje:Middelharnis wapen.svg|Middelharnis (1966)
Plaetje:De Mijl wapen.svg|De Mijl
Plaetje:Mijnsheerenland wapen.svg|Mijnsheerenland
Plaetje:Moerkapelle wapen.svg|Moerkapelle
Plaetje:Wapen Molenaarsgraaf.svg|Molenaarsgraaf
Plaetje:Molenwaard wapen.svg|Molenwaard
Plaetje:Monster wapen.svg|Monster
Plaetje:Moordrecht wapen.svg|Moordrecht
Plaetje:Naaldwijk gemeentewapen.svg|Naaldwijk
Plaetje:Coat of arms of Nederlek.svg|Nederlek
Plaetje:Nederslingerland wapen.svg|Nederslingeland
Plaetje:Niemandsvriend wapen.svg|Niemandsvriend
Plaetje:Nieuw Beijerland wapen.svg|Nieuw-Beijerland
Plaetje:Nieuw Helvoet wapen.svg|Nieuw-Helvoet
Plaetje:Nieuw-Lekkerland wapen.svg|Nieuw-Lekkerland
Plaetje:Nieuwe Tonge wapen.svg|Nieuwe-Tonge
Plaetje:Nieuwenhoorn wapen.svg|Nieuwenhoorn
Plaetje:Nieuwerkerk aan den IJssel wapen.svg|Nieuwerkerk aan den IJssel
Plaetje:Nieuwkoop wapen oud.svg|Nieuwkoop (1816)
Plaetje:Nieuwland (Zederik) wapen.svg|Nieuwland
Plaetje:Nieuwpoort (ZH) wapen.svg|Nieuwpoort
Plaetje:Nieuwveen wapen.svg|Nieuwveen
Plaetje:Noordeloos wapen.svg|Noordeloos
Plaetje:Coat of arms of Noordwijkerhout.svg|Noordwijkerhout
Plaetje:Nootdorp wapen.svg|Nootdorp
Plaetje:Numansdorp wapen.svg|Numansdorp
Plaetje:Oegstgeest wapen 1816.svg|Oegstgeest (1816)
Plaetje:Onwaard wapen.svg|Onwaard
Plaetje:Ooltgensplaat wapen.svg|Ooltgensplaat
Plaetje:Coat of arms of Oostflakkee.svg|Oostflakkee
Plaetje:Oostvoorne wapen.svg|Oostvoorne
Plaetje:Ottoland wapen.svg|Ottoland
Plaetje:Oud-Alblas wapen.svg|Oud-Alblas
Plaetje:Oud-Beijerland wapen 1816.svg|Oud-Beijerland (1816)
Plaetje:Coat of arms of Oud-Beijerland.svg|Oud-Beijerland (1967)
Plaetje:Oude Tonge wapen.svg|Oude-Tonge
Plaetje:Ouddorp wapen.svg|Ouddorp
Plaetje:Oudenhoorn wapen.svg|Oudenhoorn
Plaetje:Coat of arms of Ouderkerk.svg|Ouderkerk
Plaetje:Ouderkerk aan den IJssel wapen.svg|Ouderkerk aan den IJssel
Plaetje:Oudshoorn wapen.svg|Oudshoorn
Plaetje:Overschie wapen.svg|Overschie
Plaetje:Papenkop wapen.svg|Papenkop
Plaetje:Pernis wapen.svg|Pernis
Plaetje:Peursum wapen.svg|Peursum
Plaetje:Piershil wapen.svg|Piershil
Plaetje:Pijnacker wapen.svg|Pijnacker
Plaetje:Poortugaal wapen.svg|Poortugaal
Plaetje:Puttershoek wapen.svg|Puttershoek
Plaetje:Reeuwijk wapen 1871.svg|Reeuwijk (1871)
Plaetje:Coat of arms of Reeuwijk.svg|Reeuwijk (1989)
Plaetje:Rhoon wapen.svg|Rhoon
Plaetje:Rijnsaterwoude wapen.svg|Rijnsaterwoude
Plaetje:Rijnsburg wapen.svg|Rijnsburg
Plaetje:Rijneveld-Rijnwoude wapen.svg|Rijnwoude
Plaetje:Rijsoort wapen.svg|Rijsoort
Plaetje:Rockanje wapen.svg|Rockanje
Plaetje:Rotterdam Frans wapen.svg|Rotterdam (1811)
Plaetje:Roxenisse wapen.svg|Roxenisse
Plaetje:Rozenburg wapen.svg|Rozenburg
Plaetje:Sandelingen-Ambacht wapen.svg|Sandelingen-Ambacht
Plaetje:Sassenheim gemeentewapen.svg|Sassenheim
Plaetje:Schelluinen wapen.svg|Schelluinen
Plaetje:Schiebroek wapen.svg|Schiebroek
Plaetje:Schipluiden wapen.svg|Schipluiden
Plaetje:Coat of arms of Schoonhoven.svg|Schoonhoven
Plaetje:Schoonrewoerd wapen.svg|Schoonrewoerd
Plaetje:Schuddebeurs en Simonshaven wapen.svg|Schuddebeurs en Simonshaven
Plaetje:Sint Anthoniepolder wapen.svg|Sint Anthonypolder
Plaetje:Sint Maartensregt wapen.svg|Sint Maartensregt
Plaetje:Sliedrecht wapen 1816.svg|Sliedrecht (1816)
Plaetje:Sluipwijk wapen.svg|Sluipwijk
Plaetje:Sommelsdijk wapen.svg|Sommelsdijk
Plaetje:Coat of arms of Spijkenisse.svg|Spijkenisse
Plaetje:Haringvliet wapen.svg|Stad aan 't Haringvliet
Plaetje:Stellendam wapen.svg|Stellendam
Plaetje:Stolwijk wapen.svg|Stolwijk
Plaetje:Stompwijk wapen.svg|Stompwijk
Plaetje:Stormpolder wapen.svg|Stormpolder
Plaetje:Streefkerk wapen.svg|Streefkerk
Plaetje:Strevelshoek wapen.svg|Strevelshoek
Plaetje:Coat of arms of Strijen.svg|Strijen
Plaetje:Ter Aar wapen.svg|Ter Aar
Plaetje:Tienhoven (Zederik) Zuid-Holland wapen.svg|Tienhoven
Plaetje:Valkenburg ZH wapen.svg|Valkenburg (Zuid-Holland)
Plaetje:Veur wapen.svg|Veur
Plaetje:Vierpolders wapen.svg|Vierpolders
Plaetje:Vlaardingen Frans wapen.svg|Vlaardingen (1813)
Plaetje:Vlaardinger Ambacht wapen.svg|Vlaardingerambacht
Plaetje:Vliet wapen.svg|Vliet
Plaetje:Vlist wapen 1818.svg|Vlist (1818)
Plaetje:Vlist wapen 1985.svg|Vlist (1985)
Plaetje:Voorburg wapen.svg|Voorburg
Plaetje:Voorhout gemeentewapen.svg|Voorhout
Plaetje:Vrijenban wapen.svg|Vrijenban
Plaetje:Waarder wapen.svg|Waarder
Plaetje:Warmond wapen.svg|Warmond
Plaetje:Wateringen wapen.svg|Wateringen
Plaetje:Westmaas wapen.svg|Westmaas
Plaetje:Wieldrecht heerlijkheidswapen.svg|Wieldrecht
Plaetje:Wijngaarden wapen.svg|Wijngaarden
Plaetje:Woubrugge wapen.svg|Woubrugge
Plaetje:Woudt 't wapen.svg|'t Woudt
Plaetje:Zederik wapen.svg|Zederik
Plaetje:Zegwaart wapen.svg|Zegwaart
Plaetje:Zevenhoven wapen.svg|Zevenhoven
Plaetje:Zevenhuizen wapen.svg|Zevenhuizen
Plaetje:Zevenhuizen Moerkapelle wapen.svg|Zevenhuizen-Moerkapelle
Plaetje:Zoetermeer wapen 1816.svg|Zoetermeer (1816)
Plaetje:Zouteveen gemeentewapen.svg|Zouteveen
Plaetje:Zuid Beijerland wapen.svg|Zuid-Beijerland
Plaetje:Zuidbroek ZH wapen.svg|Zuidbroek
Plaetje:Zuidland wapen.svg|Zuidland
Plaetje:Zwammerdam wapen.svg|Zwammerdam
Plaetje:Zwartewaal wapen.svg|Zwartewaal


Opmerkinge:
* De volgende gemeintes hadde gaaroet gein eige waope: Achttienhoven, Barwoutswaarder, Benthorn, Hoogeveen in Delfland, Middelburg (Zuid-Holland), Nieuwveen in Delfland, Oukoop, Rietveld, Stein (Zuid-Holland) (zegel mèt waope vaan Gouda), Strijensas, De Vennip, Zuid-Waddinxveen, Zuidwijk.
* 'n Aontal aander gemeintes had ouch gei gemeintewaope, meh e hierlekheidswaope (al of neet bij d'n Hoege Raod vaan Adel ingesjreve) is wel bekind: Ackersdijk en Vrouwenregt, Biesland (Zuid-Holland), Goidschalxoord, 's-Gravenambacht, Hofwegen, Hoog- en Woud-Harnasch, Hoogeveen in Rijnland, Hoogmade, Laagblokland (=Hoogblokland), Meerdervoort, Naters, Nieuwland, Korteland en 's Graveland, Noord-Waddinxveen (=Waddinxveen), Oost-Barendrecht, Oud- en Nieuw-Mathenesse, Oude en Nieuwe Struiten, Ruijven, Spijk, Tempel (Delfland), Vrije en Lage Boekhorst, Vrijhoeven, West-Barendrecht.
* Barwoutswaarder, Driebruggen, Everdingen, Hagestein, Hekendorp, Indijk, Papekop en Rietveld ligke allewijl in de provincie Utrech, meh wie 't zelfstendege gemeintes waore, vele ze nog oonder (Zuid-)Holland. Evezoe: Asperen, Heukelum en Spijk valle noe oonder Gelderland. De nog bestaonde gemeintes Oudewater, Vianen en Woerden, alle drei in Utrech, hoorte vreuger ouch bij Zuid-Holland; zij zalle op de paasj veur hun huiege provincie weure behandeld.

### Dörpswaopes
Dörpswaopes zien in ierste instantie heraldische symbole vaan dörper die noets apaarte gemeintes zien gewees. Um die rei kinne ze neet ingesjreve stoon bij d'n Hoege Raod vaan Adel. Väöl vaan de bovestoonde waopes vaan aw gemeintes zien evels de facto ouch dörpswaopes: allewel tot ze neet mie veur 'n gemeinte stoon, dene ze nog wel es symbool veur 'n plaots.


Plaetje:Hoek van Holland wapen.svg|Hoek van Holland (Rotterdam)
Plaetje:Kijkduin dorpswapen.svg|Kijkduin (D'n Haag)
Plaetje:Scheveningen wapen.svg|Scheveningen (D'n Haag)
Plaetje:Tiengemeten wapen.svg|Tiengemeten (Hoeksche Waard)


### Hierlekhede
Väöl hierlekhede woorte later gemeintes, en kraoge es gemeinte hun aajd waope verliend; die stoon heibove geneump. Versjèllende aander waopes zien nog neet besjikbaar.


Plaetje:Wapen heerlijkheid Putten.svg|Putten
Plaetje:Wapen Voorne.svg|Voorne


## Rifferenties