open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stumhöbbendjen alveolaire plosief

De **stumhöbbendjen alveolaire plosief** of **stumhöbbendje alveolair ploefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . De stumhöbbendjen alveolaire plosief haet feitelik veer variantje (zuuch bie kènmirke).

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen alveolaire plosief zeen:
* De meneer van oetspraok is occlusief, det mèntj det ze wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj. Ómdet deze mitklinker ouch oraal is, sónger broek van 'nen oetgank inne naas, wuuertj de lóchstroum gans geblokkeerdj en is t'r 'ne plosief;
* 't Guuef veer oetspraokplaatse:
*# Dentaal, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge de baovetenj (apicaal taenge laminaal);
*# Denti-alveolair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit 't tóngblaad taenge d'n tandjwal ennen tóngspits achtere baovetenj;
*# Waor alveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
*# Pósalveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad achteren tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendjen alveolaire plosief väöl veur, in alle dialekte. Door auslautverhärtung kump t'r aevel noeatj veur anen ènj van wäörd, behauve wen die drek waeren opgevolg door e waord det aanvèngk mit 'ne klinker.

De próntje oetspraok vanne alveolaire plosieve varieertj van spraeker toet spraeker. Euver 't algemein geldj det t'r denti-alveolair of waor alveolair wuuertj oetgespraoke. De pósalveolairen oetspraok geldj allein allofoon veur 'n *sj*  of *zj* , wie in *badzje* [bɑḏʒə]. Zowaal apicaal () es laminaal () oetspraoke kómme veur. In 't Mofers euverhieërsje de apicaal oetspraoke, behauve wen d'r 'nen alveolaire nasaal opvolg; den is t'r meistes laminaal door assimilaasje mit daen nasaal, dae meistes laminaal wuuertj oetgespraoke.

Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendjen alveolaire plosief de stumloeazen alveolaire plosief es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.
Stumhöbbendje velaire plosief

De **stumhöbbendje velaire plosief** of **stumhöbbendje velair ploefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze velaire plosief zeen:
* De meneer van oetspraok is occlusief, det mèntj det ze wuuertj gemaak doordet de lóchstroum in 't spraokkenaal wuuertj toegepaotj. Ómdet deze mitklinker ouch oraal is, sónger broek van 'nen oetgank inne naas, wuuertj de lóchstroum gans geblokkeerdj en is t'r 'ne plosief;
* De oetspraokplaats is velair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen 't zaach verhieëmeldje;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze velaire plosief in bepirkdje maot veur inne meiste dialekte. Hae kump allein veur inne midde van wäörd; anen ènj is t'r stumloeas gewaore door auslautverhärtung. Waal guuef 't e klein aantaal aan lieënwäörd die kónnen aanvange mit 'ne stumhöbbendje velaire plosief; al geldj det neet veur alle spraekers. Door väöl spraekers zal d'r namelik es 'ne stumhöbbendje velaire fricatief waeren oetgespraoken ane begin van dees lieënwäörd.

De exakte oetspraok vanne stumhöbbendje velaire plosief is in väöl dialekte, worónger 't Mofers, aafhenkelik vanne ómligkendje klenk. 't Karakter wuuertj meistes gevörmp dore klinker dae völg oppe velaire plosief. Wen d'n opvolgendje klinker 'ne veurklinker (wie *ie*, *i*, *ae*, *eu*, *è*, *e*, *ö*, *u*) betröf, den is deze plosief (lichtelik) gepalataliseerdj; wen d'n opvolgendje klinker 'nen achterklinker (wie *oe*, *o*, *oo*, *a*, *ao*) betröf, den kan d'r zelfs uvulair waeren oetgespraoke, al is t'r doorgaons bie 'ne centralen of achterklinker gewuuen velair.

Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendje velaire plosief de stumloeaze velaire plosief es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.

Ane begin van e waord kump de stumhöbbendje velaire plosief veural veur bie lieënwäörd. Trótsdet waere ze dao döks oetgespraoken es 'ne stumhöbbendje velaire fricatief (zaachte g). Bie sómmige wäörd is det zelfs zoea algemein det de plosief oetspraok bao neet (mieë) veurkump, wie bie 't waord *goal* det dökker es [ɣò:l] wuuertj oetgespraoken es de Ingelse oetspraok [gò:l].
Stumhöbbendje labiodentale fricatief

De **stumhöbbendje labiodentale fricatief** of **stumhöbbendje labiodentaal wriefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendje labiodentale fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* De oetspraokplaats is labiodentaal, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mitte óngerlup enne baovetenj;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendje labiodentale fricatief väöl veur, in alle dialekte.

Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendje labiodentale fricatief de stumloeaze labiodentale fricatief es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.

Juus wie bie de anger sibilanten en fricatieven in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen dees klank völg op 'ne nasaal.
Rósso-Georgische kreeg

De **Rósso-Georgische kreeg** begós in augustus 2008 nao 'n aontal daog vaan zwoer gevechte in de regio. Op 7 augustus trokke Georgische troepe Zuid-Ossetië binne bij de stad Tsinvali, de hoofstad vaan de *Republiek Zuid-Ossetië* (internationaal neet erkind es land, en gezeen es 'n aofvallige regio vaan Georgië). Op 8 augustus verplaotsde Rusland troepe euver de grens en trok mèt tanks en artillerie nao Tsinvali, oonder 't mom vaan 't besjerme vaan Ossete die in 't bezit zien vaan e Russisch paspoort. De Georgische president Michail Saakasjvili verklaorde tot zien land zich noe perbeert te verdedege tege Russische agressie en tot Russische troepe häör burgerbevolking bombardere.
Immigratie- en naturalisatiedeens

D'r **Immigratie- en Naturalisatiedeens** (IND) is in Nederland 't oonderdeel van 't ministerie van Justitie dat zörg drègt vör de oetveuring van 't vreemdelingebeleid. Dat hèlt in dat d'r IND alle aanvraoge beoordeelt va vraeme die in Nederland wille verblieve of Nederlander wille waeëre.

De raejes vörwat vraeme in Nederland wille verblieve zeunt divers:
*persone die - legaal - al zoe lang in Nederland wonen dat ze zich ooch Nederlander veule. Soms kèze die luuj vör naturalisatie. 
*vluchtelinge die zich neet veilig veule in 't ègen laand en politiek asiel weunsje aa te vraoge
*persone die tiedelek in Nederland wille wèrke en wonne 
*persone die 'n relaasje haant mèt ieëmes dae in Nederland wónt

't Vreemdelingebeleid wert vastgesjtèld dör de regering en 't parlemaent. Verantwoordelek vör 't reile en zeile van de IND is d'r minister van Justitie.

## Neet-EU-börgers

Edere neet EU-börger, dae vör langere tied nao Nederland wilt kaome, dat wilt zègke langer wie driej mond, kriet te make mèt de IND. Me kan 'n verbliefsvergunning (VVR) aa-vraoge, mae ooch e visum of 'n Machtiging tot Voorlopig Verblijf (MVV). Wienieë me langere tied in Nederland haat verblaeve, kan me 'ne aanvraog töt naturalisatie doeë.

## EU-börgers

EU-börgers kriege pas mèt de IND te make es ze sjtudiefinanciering of -toelages vör de keender wille aa-vraoge of èges 'n oetkieëring nuëdèg haant. Da mót me över e verbliefsdocumaent besjikke. Dat documaent mót me bie de IND aa-vraoge. Väörwaardes vör insjrieving zeunt: aantoeëne dat me e jaor in ege middele kan väörzieë of de haandtekening van 'ne werkgaever. Es me neet aan de väörwaardes vóldèèt, kan me neet ingesjraeve werre bie de IND en kriet me 't verbliefsdocumaent neet. 

## AIVD

De IND makt deel oet van de Contra-terrorisme Infobox: 'n samenwerkingsverbaand dat oonder d'r Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst vèlt en dat töt doel haat bie te drage an de besjtrijding van terrorisme.

## Bron
*NL wikipedia
*website van het IND
Europa (volksleed vaan Kosovo)

**Europa** is 't volksleed vaan Kosovo. 't Is samegesteld door Mendi Mengjiqi en heet gein teks. 't Is officieel aongenome op 11 juni 2008. 't Is dit leed gewore umtot me voont tot dit 't multi-etnische karakter vaan Kosovo good weergaof. Euver 't aonnumme vaan dit leed es 't officieel volksleed is gestump gewore door 't Kosovaars parlemint, mèt 72 parlemintslede die veur stumde, 15 tege, en 5 lui die neet stumde.

## Vootnote
Fonetiek

De **fonetiek** is 'n zeusterdiscipline van de fonologie. Ze bestjudeert de fysiologische, fysische en perceptieve aspekte van sjpraok en primair de vörming en funktie van sjpraokklaanke.

Binne de fonetiek werre hoofdzakelek de articulatorische fonetiek, de akoestische fonetiek en de auditieve fonetiek oondersjèjje. Dès driej terreine zeunt nauw verboonde. In de articulatorische fonetiek besjtudeert me de produktie van sjpraokklaanke dör de sjpraokorgane (lónge, sjtömbande, bakke, gehiemelte, tóng, teng, lippe ezw.). De fysische egensjappe van sjpraok werre in de akoestische fonetiek besjtudeerd. De waarnömming van sjpraakgeluide is 't terrein van de auditieve fonetiek. 

## Transcriptie

Systeme väör e fonetisch alfabèt zeunt gerich óp 'n precies transcriptie van edere óp ee vólgende sjpraokklaank. 't Bekèndste väörbeeld van e fonetisch alfabet es 't Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA).
Theresia

**Theresia** ies 'ne maedsjesnaam en wiejer kènt de naam verwieze nao:
*Theresia van Lisieux of klein Theresia, Franse karmelietes, heilige, kèrklerares
*Theresia van Avila, Franse karmelietes, heilige, kèrklerares
*Theresia van Portugal 
*Moder Teresa van Calcutta, nobelprieswinnares
*Therese Neumann Beierse mystica
*Teresa Berganza, 'n Sjpaanse zangeres
*Therese Grankvist, 'n Zjweedse zangeres
Kaardebol (groate)

**Wille kaardebol of krets** (Dipsacus sylvestris en/of  Dipsacus fullonum) ies 'n (wil) plant oet de kamperfoeliefamilie. Dao zint waal 15 soorte kaardebolle. De naam *kaarde* geit truuk nao 't Latiense *cardu*, wat distel beteikent, meh óndanks dat de plant euveral sjtekele haet ies 't gein distelsoort. *Dipsa* kump oet 't Grieks en beteikent doorsj.
De sjtand van de blaar ies zoadanig dat ze 't water optimaal kènt gebruke: 't verzamelt ziech in de oksel. 

## Kènmerk en gebruuk
'n Kènmerk van de plant ies de sjtekelige zaodbol, woamèt in vreuger jaore wöl en liene (vlas) woort gevold en gekemp, In Zuud-Limburg en ouch op 't Belsj woort daoveur 'n gekweekde soort kaardebol (de Dipsacum fullonum) geteeld veur de textielindustrie. In Soiron (Belsj) sjteit 'n druègsjuur, oet 1836, neve 't kèsjtièl. In vreuger jaore, toen de textielindustrie in 't dörpke nog bleujde, woorte hie de kaardebolle opgesjlage en gedruèg. Mèt die kaardeböl woort de wöl gekemp. De veurgevel van dees sjuur haet miè es 90 ventilatieloker. De textielindustrie besjtóng oet sjpinnerieje en weverieje.

Ouch gebruukde me de sjtekelbol veur kanne en kroeke oet te kretse en zuver te poetse. Daovandan de naam krets(e). Mèt 't water probeerde me 'n sjoan huid te kriege, tege vlekskes en sjproete. Hekse zouwe ziech mèt de böl de haore gekemp höbbe.

## Christeleke symboliek
De kaardebol herinnert aan 't lieje van Christus en de martelaere: "Wiemiè lijd hun weurt aangedoon, wie hoager ze greuje". 

## Soorte
In Nederland en Belsj kènne v'r: 
* de Groate of wille kaardebol mèt de Limburgse volksnaam: kretse of vollersjkroed
* de Kleine kaardebol, (Dipsacus pilosus) mèt de Limburgse naam:  wil kem 
De versjillende name van de plant wieze nao 't uterlik van de zaodbol of nao 't gebruuk.

## Referentie

## Externe link
*Kaardebol
Kaardebol

.

**Kaardebol** of **vollersjkroed** wies nao 'n aantal soorte kaardebolle (Dipsacus).

De twiè veurnaamste in Nederland en Belsj zin:
* De groate kaardebol of krets
* De kleine kaardebol of wil kem
Kaardebol (kleine)

**De kleine kaardebol of wil kem** (Dipsacus pilosus) ies 'n plant oet de kamperfoeliefamilie. Dao zint waal 15 soorte kaardebolle. De naam *kaarde* geit truuk nao 't Latiense *cardu*, wat distel beteikent. *Dipsa* kump oet 't Grieks en beteikent doorsj. Pilosus beteikent "ploezig".

'n Kènmerk van de plant ies de rónne de sjtekelige zaodbol, dae kleiner van vörm ies es dae van de Krets of groate kaardebol. Mèt de rón zaodbölkes woort vreuger wöl gekemp of gevold. De naam vollersjkroed woort toen ouch gebruuk.
Deze kaardebol kump in 't wild allein, en zeldzaam, veur in Zuud-Limburg.
Willy Dullens

**Willy Dullens** (Broukzittert, 29 jannewarie 1945) waor ènne Nederlandse voetballer van Sittardia en is op dit moment technisch advizeur van Fortuna Sittard.

## Biografie
Willy Dullens begoosj mèt voetballe es jeugsjpeler bie Sittardia. In ‘t sezoen 1963/1964 maakde hae zien debuut in ‘t eisjte elftal en haw, mèt 18 goale, ein groat aandeil in de promotie van zien club. Het jaor daorop degradeerde de club weer mèr ein jaor later promoveerde de club weer. Dullens waas óngertösje eine belangrieke sjpeler gewore biej Sittardia en haw groat aanzeen gekrege in Nederland. In 1966 woort hae es eisjte divisiesjpeler, oetgerope tot voetballer van ‘t jaor. Johan Cruyff zei later dat Dullens technies mesjien nog waal baeter waor es haezelf. Hae woort daonaeve opgerope veur Oranje. In totaal sjpeelde hae mèr veer interlands (taege Belsj, Sjotlandj, Tsjecho-Slowakije en Denemarke).

In de veurbereiding op ‘t sezoen van 1966/1967 leep hae in ein oefenduel taege Vitesse ‘n zjwaor blessuur op aan zien kneebènj. Poginge óm te revalideren haeje gein succes en in desember 1968 moosj Dullens ènne punt zette achter zien profesjenele voetbalcarrière. In augustus 1969 woort ‘r eine benefietwedsjtrijd veur Dullens gesjpeeld tösje Ajax en Alemannia Aachen in ein, mèt 60.000 man oetverkoch, Olympisch Sjtadion. Ein paar maondj later woort Dullens offisjieel aafgekörd. Dit veel ‘m erg zwaor en hae woort ènnige jaore geplaogd door zjwaor depressies.
Eind jaore 70 begoosj hae mèt ‘t begeleije van ènnige jóng fitserenners, woorónger Michel Jacobs en in 1980 begoosj hae mèt ‘t geldj van de benefietwèdsjtried ‘n kapsalon in Zitterd.

In 2000 maakde hae ziene come back in ‘t betaald voetbal es technisch advizeur van Fortuna Sittard, ein baan die hae al langer ambieerde. Hae is mèt name betrokke bie de jeugopleiding, die erg geroemd wirt, ónger angere door de KNVB.
Jan Notermans

**Jan Notermans** (Zitterd, 29 juli 1932 - Zitterd, 8 juni 2017) waor eine voetballer van Fortuna '54, Sittardia en ‘t Nederlands Èlftal. Zien groatste successe behaolde hae mèt Fortuna '54, wó hae onger meë sjpeelde mèt Cor van der Hart, Faas Wilkes, Bram Appel, Frans de Munck en Bart Carlier. Nao zien voetballoapbaan woort hae trainer in Duutsjland biej Arminia Hannover en Arminia Bielefeld. Zien eësjte Nederlandse club es trainer waas Go Ahead Eagles in 1974 wo onger meë Bert van Marwijk ein van zien sjpelers waar. Daonao wirkde hae biej FC Groningen, AZ '67, Helmond Sjport en Willem II. Dao beëindigde hae in 1985 zien trainersloupbaan.

Notermans sjpeelde es middevelder in de periode van Fortuna '54 tösje 1956 en 1960 25 interlands veur ‘t Nederlands Elftal en scoorde daoin tweë keër.
Allewiel is hae columnist op de website van Fortuna Sittard.
Briek

'ne **Briek** of 'ne **baksjtèè** is 'ne oet lèèm gebakke lenglège sjtèè dae gebroekd wert öm muur va te boewe of de aerd mèt te besjtraote. 

Veldbrandsjtein woerte mèt de hand gevörmp, gedruèg en in veldaoves gebakke. Zónnebekkersj leet me in de zón druuëge en bakke. De sjtein bleef daodoor vrie zach.

De Romeine koesse al baksjtèng mae saer hun vertrèk oet Noordwest Europa is de keuns gaans verlaore gegange. In Italië blaef me evvel mèt briegke boewe. In d'r 12de ieëw haant monikke hie 't make van baksjtèè her oetvoonde.
Historische roman

'ne **Historische roman** is 'ne roman oeëvan d'r verhaolsjtóf in d'r regel gebaseerd is óp 'ne persoon of 'n gebäörtenis die wèrklèk besjtande haat.

Groondliegker van dit genre waor Walter Scott dae zich vanaaf 1819 leet inspirere dör de Kruustóchte bie 't sjrieve van *Ivanhoe*.
Oonderhaove ieëw later goof Umberto Eco mèt *De naam van de roos* 'n nuuj elan an d'r historische roman en waoërt zoe d'r groondliegker van d'r moderne historische roman. Hermann Hesse makde mèt *Narziss en Goldmund* (Nederlandse vertaling Pé Hawinkels) 'ne filosofische historische roman dae de middelieëwe es decor en d'r middelieëwse tiedsgeest in 't personage va Goldmund wèt te vatte, en zich daobie wiet voet hèlt van 't romantisme van Scott en 't modernisme van Eco.

## Historische romans avant la lettre
*Chanson de Roland (11de ieëw)
*Epen över köning Arthur va Chrétien de Troyes
*Divina Commedia va Dante
*Cervantes Don Quichot

## Historische roman
*Victor Hugo, Notre-Dame de Paris
*Thea Beckman, Kruistocht in spijkerbroek
*Marguerite Yourcenar, Mémoires d'Hadrien
*Paul Weelen, De droom van de minnezanger
*Louis Paul Boon, Daens, De bende van Jan de Lichte, De zoon van Jan de Lichte
*Marquez, Honderd jaar eenzaamheid

## Moderne historische roman
*Patrick Süskind, Das Parfum
Piet Haan

**Piet Haan** (Mechele, 19 november 1930 - Heële, 22 juli 2017) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner. Hae waas prof van 1953 tot en mèt 1959. 

Zien belangriekste euverwinning is de Rönj van Nederlandj van 1955. In dezelfde Rönj wón hae de veerde etappe. In ziene amateurtied wón hae de klassieker Gent-Wevelgem veur nujelinge. Toen wórt hae besjtempeld es ein groat talent.

## Euverwinninge

### 1953
*Gent-Wevelgem  (veur nujelinge).
*Bierbeek

### 1955
*4e etappe deil a Runj van Nederlandj
*Eindjklassementj Runj van Nederlandj
Huub Sijen

**Hubertus (Huub) Sijen** (Mesjtreech, 21 november 1918 – Gelaen, 20 februari 1965) waas ènne Nederlandse fitserenner. 

In 1937 en 1938 wórt hae es ónafhankelek renner aesjte bie 't Natsjenaal kampioensjap op de waeg en wón hae de wedsjtried Jemeppe-Namen. In 1939 wórt hae profesjeneel fitserenner en hae bleef dit tot 1952. Es profesjenal wórt hae twiède in de Waalse Piel van 1939. Verder behaolde hae ein aantal ièreplaatse bie de Nederlandse kampioensjappen fitserennen op de waeg.

Sijen nóm deil aan de Rönjes van Frankriek 1939, 1947 en 1949, wóin hae telkes oetveel. 

## Belangriekste oetslaeg
**1938**
*1e in 't Nederlands Kampioensjap op de waeg (es ónafhankeleke)
*1e in Jemeppe-Namen

**1939**
*2e in de Waalse Piel

**1942**
*3e NK op de waeg, elite 

**1944**
*2e NK op de waeg, elite 

**1946**
*3e NK op de waeg, elite 

**1947**
*1e in Maas-Peel Mienkoers

**1948**
*2e NK op de waeg, elite 
*2e in de 5e etappe Rönj van Nederlandj
*3e in de 4e etappe Rönj van Romandië

## Tourdeilnames
*Rönj van Frankriek 1939 - opgegaeve
*Rönj van Frankriek 1947 - opgegaeve
*Rönj van Frankriek 1949 - opgegaeve
Sjefke Janssen

**Sjef (Sjefke) Janssen** (Aelse,  28 oktober 1919-3 december 2015) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner.

## Biografie
Hae waas profesjenel fitserenner van 1946 pes 1954. Zoa es veur väöl van zien tiedgenote góldj, haet zien rennerscarrière danig geleje ónger 't oetbraeke van  de Tweëde Waereldaorlog.

Janssen waas eine kleine (vandao Sjefke) en karaktervolle coureur dae zich, es rechgeaarde Limburger, 't bèste thoes veulde op ein einigszins geaccidenteerd tèrein, zoaes de Limburgse en Belzje heuvele. Zien bèste prestaties leverde hae in eindaagse koerse, mèt name waor hae in al die jaore es professioneel fitserenner dèks heël succesvol biej de Nationaal Kampioensjappe op de waeg. In 1947 en 1949 wórt hae dan ouch kampioen in dees discipline, allebeij de keëre op de Cauberg in Valkeberg. Hae naom tweë keër deil aan de Runj van Frankriek. In 1947 waas hae de ènnige Nederlander dae de Tour oetreej.

Sjefke Janssen is in december 2014 gestórve in ein verzörgingstehoes in zien woonplaatsj Aelse.

## Trivia
Sjefke Janssen is de vader van Sjef Janssen, de bekènde ex-dressuurruiter, pèsjtrainer en bóndjscoach van de Nederlandse dressuurploog, dae getrouwd is mèt de dressuuramazone Anky van Grunsven.

## Belangriekste oetsjlaeg
*1944 
**4e bie 't NK op de waeg 
*1945 
**4e bie 't NK op de waeg 
*1947
**1e bie 't NK op de waeg 
**3e bie 't WK veur profs op de waeg
*1948
**4e bie 't NK op de waeg 
*1949
**1e bie 't NK op de waeg 
*1950
**12e Luuk-Bastenake-Luuk
**3e bie 't NK op de waeg  
*1951
**8e bie 't NK op de waeg 
*1952
**5e bie 't NK op de waeg 
*1953
**8e Kampioensjap van Zürich
**14e Waalse Piel
**8e bie 't NK op de waeg 

## Tourdeilnames
*Runj van Frankriek 1947 – 32e
*Runj van Frankriek 1948 – 36e
Libertiense roman

D'r **Libertiense roman**, oorsjpronkelek **roman libertin**, is e Fraans literair genre oet d'r 18de ieëw.

Dit genre haat zieng wórtele in de Europese liberaal traditie die väöraafgegange waoërt dör de Griekse-Romeinse traditie mèt Sapho, Aristophanes, en later Ovidius en bie de Italiane mèt Baffo, en daonao in de Fraanse literatuur. De Percessie vaan Sjerpenheuvel va Théodore Weustenraad is naeve 'n satire en e pamflet ooch 'ne libertiense roman. Ooch al waoërt 't genre nao de Fraanse Revolutie minder gebroekd, dit genre zèt zich väöert bies in ozze tied.

'n Essentieel kenmaerk van d'r roman libertin is 't anticlericalisme en d'r erotiek. Dit genre is ooch anti-establishment en vèlt de gevestigde orde aan. De sjrievers zeunt dèk vervólgd en hön waerk verbaoje. Mètstens sjreef me anoniem in dit genre.

## Bekaande romans libertin
*Denis Diderot, Les bijoux indiscrets
*Marquis de Sade, L'histoire de Juliette 
*Pierre Choderlos de Laclos, les Liaisons dangereuses
Jan Nolten

**Jan Nolten** (Zitterd, 20 jannewarie 1930- Gelaen, 13 juli 2014) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner.

Hae toande zich es debutant in de Tour de France van 1952 ènne begenadigde klömmer en hae waas de ènnige in die runje veur wae de groate Fausto Coppi, de oeteindeleke winnaer, hièl erg beduch is gewaes. Biej väöl ouwer wielerleefhöbbers hingk nog de radio-oetzending van Jan Cottaar in 't geheuge van 't moment dat Coppi de ver veuroet gelaege Jan Nolten op de flanke van de Puy de Dôme nog net veur de finish inhaolde. Toch haet 'r de toarehoag verwachtinge later noajt gans kènne inlosse, mede es gevolg van ein auto-óngelök opgeloupe es vrachwagechauffeur, ein baantje dat hae in de wèntjer d'r naeve deeg.  

Jan Nolten is op 13 juli 2014 gesjtórve in 't ziekehoes in Gelaen aan de gevolge van ein hersjebloojing.

## Belangriekste euverwinninge
**1952**
* 12e etappe in de Tour de France

**1953**
* 8e etappe in de Tour de France

**1956**
* 12e etappe in de Giro d'Italia

## Tourdeilnames
*Runj van Frankriek 1952 - 15e; winnaer 12e etappe, Sestrières-Monaco, 195 km
*Runj van Frankriek 1953 - 19e; winnaer 8e etappe, Nantes-Bordeaux, 345 km
*Runj van Frankriek 1954 - 14e
*Runj van Frankriek 1955 - 21e
*Runj van Frankriek 1956 - 28e
Sjtatische elektricitèèt

**Sjtatische elektricitèèt** is elektricitèèt oeëbie gene sjtroom löpt, mae waal 'n hoeëg (geliek)sjpanning väörhande is.

Elektrische taegenpole trèkke zich onderèè aan. Dus es d'r gene sjtroom löpt is d'r tóch 'n effect. Sjtatische elektricitèèt kan mèt elektrische apparatuur ópgewekt werre, mae ooch mechanisch. 

Dör vrieving van versjillende materiale kan sjtatische elektricitèèt ópgewekt werre. Ooch de Grieke kaante dit versjiensel al. Ze howwe oontdèkt dat d'r barnsjtèè klèng dinger aantrèkt es me d'r över vrieft. Ós waoërd elektricitèèt is aafgeleid van 't Griekse waoërd vör barnsjtèè, elektron. In 'n elektriseermesjieng, zoewie d'r *Van de Graaffgenerator*, wert ooch dat principe gebruikt. Luuj kènne sjtatisch gelaje zieë dör vrieving van de sjónszaole en de vloerbedèkking; 't aanrake van metaal, bieväörbeeld de verwerming, kan da vör oontlading zörge.

'n Dónderwaer is sjtatisch gelaje, en d'r bliksem is de oontlading van sjtatische elektricitèèt.

## Biezeunderhede
Bie sjtatische elektricitèèt kènne haore rechóp goeë sjtoeë, väöral es ieëmes zjuus de haore gewaesje haat. Truije van synthetisch materiaal bevordere dit versjiensel.
De energie van väöl sjtatische oontladinge is zoe lieëg dat sjpanninge van minder wie 3000 Volt dèk gaar neet geveuld werre.

## Trivia
* Bie druug vreeswaer kènne wages sjtatisch gelaje waeëre dör vrieving bie 't vare. Dat merkt me dan es me 't portier vaspakt want dae kriet me 'ne sjtoek.
## Kiek ooch
*Elektricitèèt
*Elektrische laojing
Mootwörm

De **Mootwörm** is ein joekskepel oét Venlo.

De Mootwörm zien opgerich op 1 juli 1985 door ein stel vrinde. Zeej bestaon oèt rùum 20 muzikante, met ein traditionele bezetting van slaagwerk, träöte, schuùve, tuba's, baritons, tenorsax, alt-sax en sousafoon. Zeej zien in Venlo de iërste Joekskepel die oëïts de iër hebbe gehad de Venlose Boerebròelof te meuge organisere, det hebbe zeej in 2007 ter gelaegenheid van eur 22-jäörig gedaon.

## Optraejes

De Mootwörm traeje 't ganse jaor door op in gans Noord-Limburg maar ouk dök dao bòete. Zeej hebbe al in Luxemburg, België, Frankrièk en vuuël in Pruùsses opgetraoje. In Venlo zien zeej op tal van evenemente te vinde van Jocus, de Boëtezitting, as vaste hoèskepel van Jocus Toekôms. Ein jaorliks truùkkiërend evenement zien de Bemmelse Dweildagen wao zeej al vanaaf 1992 onaafgebraoke acte de présence gaeve en ouk al ens tot orgineelste orkès van Nederland zien oètgeroope. Vaerders zien zeej 3 kiër op riej 3-de gewaore op het LKZH (Limburgs Kampijoensjap Zaate Hermeniekes) 
Sedert inkele jaore organisere zeej ut Joekskepelletreffe in ut Nolenspark. Vaerders doon dao ouk inkele teams mei aan Tieën veur Taal van 't Veldeke (Taalkwis), wao ein team beslaag wis te legge op de iërste plaats.

## Oètgaves

*1996 "Mootwörmbeer", ein eigese beer gebrouwe beej de Friese Beerbrouwerie det de keel good smeerde en ter gelaegenheid van 't 11-jäörig bestaon is oètgegaeve.
*2002 " Molle & Kruutse", ein semi-live CD mit maar leefs 20 nummers.
*2007 "Boerebroèlofskalender", eine kalender gans in alde stièl mit schoén foto's van 't Boerebroelofsgezelschap gemak op biezondere plaatse in Venlo, zoëwie in 't Stadhoès.

## Gooije doel
Inkele jaore naodet ald-lid Sjraar Gubbels nao Brazilië is geëmigreerd haet hae in zien woënplaats Patos de Minas ein good doel opgerich; *Crianca Feliz*, det zich tot doel stelt erme kinder ein baetere Kers te gaeve. De Mootwörm druuëg jaorliks opbringste oèt activiteit beej aan dit doel.

## Externe leenk
*Website De Mootwörm
Lies van architekte

Biografieë van architekte:

*Hendrik Petrus Berlage
*Alphons Boosten
*Michelangelo Buonarroti
*Jo Coenen
*Jakob Couven
*J.J. Couven
*Pierre Cuypers
*Willem Dudok
*Caspar Franssen
*Frank Gehry
*Hubert van Groenendael
*Walter Gropius
*Victor Horta
*Friedensreich Hundertwasser
*Rem Koolhaas
*Lambert Lombard
*Jan van der Mey
*Ludwig Mies van der Rohe
*Moretti
*Oscar Niemeyer
*J.J.P. Oud
*Frits Peutz
*Gerrit Rietveld
*Aldo Rossi
*Johann Conrad Schlaun
*Rudolf Steiner
*Charles Vandenhove
*Henry van de Velde
*Frank Lloyd Wright
Elektricitèèt

**Elektricitèèt**, in d'r vólksmoond dèk **sjtroom** geneumd, wert oondersjèjje in fenomene roond sjtatische elektrische laojinge, die werre besjtudeerd in de elektrostatica en bewaegende elektrische laojinge (sjtroom), die werre besjtudeerd in de elektrodynamica.

Elektricitèèt is geneumd nao *elektron*, 't Griekse waoërd vör barnsjtèè. Sjtatische elektricitèèt kan namelek werre opgewekt dör e sjtuk barnsjtèè över 'ne wólle lap te vrieve. 
 
De elektricitèètslieër hat hieël väöl technische toepassinge mäögelek gemakd. In de elektrotechniek wert de elektricitèètslieër dan ooch töt de uterste grenze verkènd en wieër oontwikkeld. In taegensjtèlling töt väöl ander natuurkundige versjiensele zeunt de versjiensele die mèt elektricitèèt te make haant dèk hieël nauwkeurig te maeëte en väöraaf te beraeëkene.

Zjuus wie vuur is elektricitèèt gèng miensjeleke oetveending, d'r miensj haat sjtroom alleng lieëre ópwekke, gebruke en beheerse. Elektricitèèt keumt ooch in de natuur vör, oonder mieë es bliksem. Sommige visje, zoewie d'r sidderaal, zeunt ooch in sjtaot sjtroom óp te wekke.

## Kiek ooch
*Elektrische sjtroum
*Elektrische laojing
*Sjtatische elektricitèèt
## Externe link
*Proefjes över elektricitèèt
Verbliefsdocumaent

E **verbliefsdocumaent** is óp 't Hóllendsj e documaent - saer ènnige jaore 'ne badsj dae in d'r paas van EU-burgers geplekd waeët - dat waeët aafgaeve dör de IND. EU-burgers haant 't rech óp vriej verplaatsjing in de EU-leng en kènne ooch verblieve en zich vestige oeë ze wille in de Europese Unie en, in taege-n-sjtèlling töt 'n 20 jaor lae, haat 'ne EU-burger gèng verbliefsvergunning mie nuëdèg. 't Verbliefsdocumaent, dat dit rech allèng mer bekrachtigd, haat me evvel nuëdèg es me rechte wilt doeë gelde die Nederlanders ooch haant.
Danny Nelissen

**Daniel Wilhelmus Maria (Danny) Nelissen** (Zitterd, 10 november 1970) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner. 

Van 1990 tot 1994 waas hae professioneel fitserenner in de PDM-ploog. In 1992 behaolde hae 'n euverwinning in de GP Wallonië. Dat waas achteraaf gezeen de groatste euverwinning in zien prof-loupbaan. In 1993 reej hae de Tour de France en wórt hae 110e in 't eindjklassement. In 1994 kreeg hae veur 't eësj las van hartritmesjtoarnisse en daoróm kreeg hae van de KNWU gein licentie meë óm bie de profs te rieje en waor hae gedwónge om weer bie de amateurs te gaon rieje. 

't Jaor daonao behaolde hae zien groatste succes oet zien ganse loupbaan; in Colombia wórt hae waereldkampioen op de waeg bie de amateurs. Daomit waas hae teves de lètste waereldkampioen in dees categorie, ómdat de UCI in 1996 de amateur-categorie verving door de espoirs-categorie. Die euverwinning leverde 'm de verkezing tot Sjportman van 't jaor op.

Daornao reej hae tweë jaor veur de Rabobank-ploog van Jan Raas. In de Tour de France van 1996 droog hae ein paar daag de bölkestrui. In 1997 naom hae weer deil aan de Tour mèr wórt hae door eine val tot opgaeve gedwónge. In 1999 kreeg Nelissen opnuuj las van zien hart, wódoor hae zien sjportcarrière abrup moosj beëindige. 

Tegewoordig is hae TV-commentator bie Eurosjport sjpeciaal veur de oetzendinge van 't fitserennen en hae is ambassadeur van *Stichting In Beweging Voor Genezing*. Hae is ènne naef van wielercommentator Jean Nelissen.

## Belangriekste euverwinninge
**1992**
* GP van Wallonië

**1995**
* Dokkum Woudenomloop
* Eurode Omloop
* Waereldkampioen op de waeg, Amateurs
* 3e etappe Ronde van het Waalse Gewest
* Winnaer eindjklassement Olympia's Tour + 2 etappe euverwinninge

**1996**
* Drielandenomloop

**1998**
* Schaal Sels

## Tourdeilnames
*1993 - 130ste
*1996 - 84ste
*1997 - opgegaeve

## Externe links
*https://web.archive.org/web/20080908071540/http://www.danny-nelissen.com/ Officiële website 
*http://www.eurosport.com/ 
*https://web.archive.org/web/20080401103103/http://www.ibvg.nl/ Stichting IBVG
Jean Nelissen

**Jean Nelissen** (Gelaen, 2 juni 1936 - Mestreech, 1 september 2010) waas 'ne Nederlandse sjportjournalis.

Hae waas jaorelang chef sport bie 't dagblad De Limburger mèr hae woort veural bekend es TV-versjlaaggaever van 't fitserenne bie Sjtudio Sjport bie de NOS. 

*De Neel*, zoaes hae door ziene collega Mart Smeets altied geneump weurt, is eine van de bekèndste wielercommentatoren en -versjlaaggaevers van Nederland. Hae is befaamd óm zien encyclopediesje kènnis van de gesjiedenis van 't fitserenne.

Nelissen sjreef 23 beuk, waorónger *De bijbel van de Tour de France*, waoin ónger mae alle oetsjlaeg oet de Tourgesjiedenis staon vèrmeld. 
Tot en mèt 2007 versjeen hae nog op tilliviezie en maakde hae korte filmpkes veur 't programma *[[De Avondetappe (televisie)|De Avondetappe]]* dat jeder jaor wirt oetgezónde in de waeke dat de Tour wirt gereeje. Tegewoordig is Nelissen minder actief. Waal sjrief 'r nog columns veur 't *Dagblad de Limburger* en artikele veur 't maondjblaad *Wieler Revue*.

Nelissen is de bedènker van völ oetdrökkinge die mèt 't fitserenne van doon höbbe, zoaes *reglementair uit het wiel rijden.*
C-47 Skytrain

De **Douglas C-47 Skytrain** (de C sjtuitj veur “Cargo”, waat vrach beteikendj)  waas ein militair versie van'ne zeer succesvolle DC-3. 

## Gesjiedenis
De eerste C-47 koos op 17 december 1935 veur 't eers 't lochruim en waerdje in 1938 in 't leger en in'ne lochmach actief. Wie de productie sjtopdje, ware bienao 11000 C-47’s de fabriek oetgeroldj. De eerste C-47’s ware vriejwaal 'tzelfdje es de DC-3 Dakota, maar later masjiener krege ein grote laajdeur mit dao in ein klein. De grote kos waere gebroektj veur grote vrachte. In'ne Tweede Waereldoorlog waerdje ze väöl gebroektj om parachutiste te droppe, nao de oorlog biej de Berliense Lochbrugk en van 1965 toet 1975 in'ne Vietnam oorlog. Ofsjoon väöl Skytrains zeen afgedanktj, vleege d'r waereldwied nog ruum 500 kiste, wovan inkele biej lochmachte in Afrika.

## Technische gegaeves

Lengte: 19,43 m.

Breidte: 29,11 m.

Heugte: 5,18 m.

Max. sjnelheid: 365 km/u

Vleegbereik: 2400 km.
Kamov

**Kamov** is eine Russische helikopterboewer dae bekindj sjtuitj om häör contraroterendje rotorblajer. 

## Gesjiedenis

't Bedrief is in 1948 opgerichtj door Dr. Nikolai Kamov. Tiedes de kaaje oorlog waerdje d'r hongerdje Kamov helikopters veur teentalle versjillendje doele ontwikkeldj en geboewdj. Nao de val van'ne Berliense moer en van'ne Sovjetunie waerdje minder helikopters aafgenomme. Jaore lang zeen d'r gein helikopters ontwikkeldj, mer langzaam aan komme d'r weer masjiener op'pe teikentaofel terech, ein good teike veur dees nuttige helikopters. Twee Zjwitserse bedrieve, te weite *Helog AG* en *Heliswiss* gebroeke eeder eine Ka-32 veur hijstake woveur eine kraanwage neet gesjiktj is. Dit zeen zo wie zo de enige Kamov helikopters die in 't Weste sjtaon geregistreerdj. Door de contraroterendje rotors is de helikopter get baeter in bedwang te haaje den conventioneel helikopters. Ouch zorge dees twee rotors veur meer lif wodoor ein zjwaorder vrach kan waere gehese.
Michail Mil

**Michail Leontjevitsj Mil** waerdje gebaore op 22 november 1909 in Irkoetsk en waas eine bekindje Russische helikopterboewer. Net wie inkele anger grote pioniers en vleegtuugboewers waas ouch hae tiedes zien jeug gepassioneerdj door lochvaart. Nao de middelbaar sjool volgdje hae vanaaf 1926 in Tomsk zien sjtudie maar gein sjtudies mit lochvaart waerdje dao ongerweze. Nao twee jaor waerdje hae euvergeplaatsj nao ein opleiding wo hae det waal kos. Michail teundje väöl intresse in onconventioneel vleegtuuge. Hae heel alles in'ne gaate euver de KASKR (de eerste autogiro oet de Sovjetunie). In jannewarie 1933 kwaam hae aan'ne kop te sjtaon veu aërodynamische ontwerpe. Begin jaore ’40 waas hae ein van'ne belangriekste persone op 't gebied van autogiro’s en helikopters.

Mil waas ouch nao de oorlog nog sjteeds bezig met aërodynamica. In 1947 leidje dit toet ein, op sjaol gemaaktj, ontwerp van ziene eerste helikopter, de Mi-1. In meert 1947 aopendje hae ein laboratorium waat later leidje toet de Mil Moskouse Helicopter Fabriek. Hae boewdje vervolges teentalle helikopters wovan ein aantal heel bekindj waerdje en nog sjteeds vleege. Mit zien ontwerpe haoldje hae teentalle records binne, net wie ein aantal ondersjeijinge.

Mil sjtorf op 31 jannewarie 1970.

## Bekindje door Mil ontworpe helikopters
*Civiel:  Mi-38
*Militair: Mi-24 Hind, Mi-28N, Mi-38
*In ontwikkeling: Mi-54

## Externe link
* https://web.archive.org/web/20100323041441/http://www.mi-helicopter.ru/eng/
Mi-24 Hind

De Mi-24 Hind is eine grote gevechshelikopter van Russische makerie. 't Toesjtel waerdje rondj 1965 ontwikkeldj oet de Mi-8. 't Toesjtel mos soldaote (de HIND kan ach bewaopendje soldaote verveure) aan 't front aaf kinne zitte en daonaeve ouch nog good bewaopendj zeen. Ouch mos de HIND besjeetinge van ein klein kaliber kinne doorsjtaon. 

## Gesjiedenis

't Toesjtel vloog veur 't eers in 1970 en waas 't Russische antjwaord op'pe Amerikaanse AH 1 Cobra dae in 1967 in gebroek genaome is en noe vervange is dör d'r AH-64 Apache. 't Toesjtel is besjermpdj taege kogels/granaten van ein klein kaliber. Dit maaktj de HIND eine zjwaore helikopter maar door 't inboewe van twee Klimov sjroefturbines die same bienao 4500 pk levere, kan de Mi-24 sjnelhede van ruum 300 km/u haole. 't prototype vestigdje zelfs ein offisjeel sjnelheidsrecord van 368,4 km/u. D'r zeen ruum 2300 HIND’s geboewdj in väöl versjillendje versies. Ze waerdje aan ruum 25 lenj aafgeleverdj en ofsjoon ze al in aantal zeen aafgenomme, waere ze nog volop gebroektj biej ein aantal lenj oet 't veurmalige Warschaupact

## Technische gegaeves

**Aafmaetinge:**
Lengte: 21,35 m.
Breidte: 17,20 m.
Heugte: 5,00 m.

**Prestaties:**
Plafond: FL145 / 4470 m.
Kruutssjnelheid: 250 km/u
Vleegbereik: 160 km.

**Aandrieving:**
Aantal motors: Twee
Saort motors: Klimov TV3-117
AH-64 Apache

Doordet Lockheed de kans om eine nuuje aanvals- en verdedigingshelikopter te boewe haaj weggegooidj, moogdje Hughes Helicopters eine helikopter boewe. Dit toesjtel, de HH-44 maakdje häör eerste vluch op 30 september 1975. In'ne eerste maondje van 1984 waerdje Hughes Helicopters euvergenomme door McDonnell Douglas Corporation en det waerdje op zien beurt later weer euvergenomme door Boeing, daorom hétj 't toesjtel taegewoordig **Boeing AH-64 Apache**. 't Toesjtel vervèngt de AH 1 Cobra dat saer 1967 in gebroek waor.

## Kinmerke

De Apache kan biej eeder type waer vleege, aanvalle en verdedige. Ouch kan 't toesjtel heel erg lang sjtilhange op ein plaats door de nuuj technieke die gebroektj waere. Dit is uniek veur eine helikopter omdet ze normaal de lochsjtruim neudig höbbe om de sjtaolmotors te keule. De motors van 't toesjtel zitte vrie ver oet ein. Dit is zo gedaon om te veurkomme det es d'r eine motor geraaktj weurdj door ein raket det 't toesjtel ouch geliek sjtuurloos is. 't Toesjtel is door de gebroekdje stealth ontwerp technieke vriewaal onzichbaar veur radar.

D'r waerdje ouch ein type (AH-64C/D) gemaaktj dae eine sjterkere motor kreeg en baeter waas bewaopendj. Dit toesjtel kreeg ouch ein moderner, digitaal cockpit, ouch waal "glass cockpit" genumpdj. 't C-type is de ein persoons-versie, 't D-type de twee-persoons-versie.
't Toesjtel haetj heel väöl missies gevlaoge in de beide golfoorloge en noe ouch in Afganistan. 't Toesjtel duitj ouch deens biej de Keuninklikke Lochmach en is gestationeerdj op Lochmachbasis Gilze-Rijen in Braobantj.

Nederlandj besjloot in 1991 toet de oprichting van ein Lochmobiel Brigade. Veur de helikopters mos ein keuze waere gemaaktj tösse de Tiger van Eurocopter en'ne Apache AH-64D. 't Eerste toesjtel waas neet direct besjikbaar. Nederlandj leasdje vervolges eers 12 Apache AH-64A's en besjteldje 30 sjtöks Apache AH-64D. Dees zeen noe dus gesjtationeerdj op'pe Lochmachbasis Gilze-Rijen in 't 301 Squadron plus 930 fase ongerhaad squadron. De radar dome dae de Fire Control Radar (FCR) bevatj maaktj gein onderdeil oet van'ne Nederlandse Apaches wodoor dees geine Longbow genumpdj moge waere. In 2001 waerdje veer sjtöks euvergebrachtj nao Djibouti, veur de vredesoperatie in Ethiopië. In 2004 en 2005 zeen zes Apaches ingezatj in Irak missie SFIR. Vanoet hun thoesbasis Tallil ongersjteundje ze de Nederlandse troepe. Ouch in Afghanistan (ISAF) waere de Nederlandse Apaches momenteel - väölvuldig - ingezatj. Eers vanoet Kabul (2004) later op Kandahar Airfield (2006) en noe (2007) vanaaf Tarin Kowt (Uruzgan). Eine Apache ging verlaore in Afghanistan (2004) nao ein fout van'ne vleger.


Image:McDONNELL DOUGLAS AH-64 APACHE.png|3D-aanzich
Image:Ah-64 ground with weapons.jpg|Aan'ne grondj mit waopes
Image:AH-64 Apache.jpg
Image:Apache-killing-Iraq.ogv|Amerikaanse helikopterpilote sjeete op vijandelikke Iraqi's vanoet ein Apache helikopter


## Technische gegevens:
Lengte: 15 m.
Totaal breidte: 14,65 m.
Heugte: 4,65 m.
Kruutssjnelheid: 295 km/u
Vleegbereik: 1890 km.
McDonnell Douglas Corporation

De **McDonnell Douglas Corporation** woort op 28 april 1967 opgeriech oet de toenmalige Douglas Aircraft Company van Donald Wills Douglas en McDonnell Aircraft van James Smith McDonnell, umtot bei oondernumminge apaart gein towkoms mie hadde. In 1997 is 't gefuseerd mèt Boeing um de Boeing Company te vörme.
Vreigeliers

De **Vreigeliers** is de vastelaovendjvereniging oet Hale. 

## Sjtäölke
"*Vreigele* beteikentj in gans Limburg *altied en euveral waal get te zegge höbbe euver get waat gebeurdj is, ouch al is 't good 't kan toch altied baeter.* De miense oet Hale zeen dao hieël erg good in. Ze höbbe altied waal get te zegke euver get. Geit 't good dan kan 't natuurlik baeter, mer als 't neet zoeë good geit... dan kinse dich veursjtelle waat veur ein commentaar d'r gegaeve weurdj. Natuurlik zeen d'r in anger dörper, ouch miense die kinne vreigele en hieël erg good zelfs. De miense van Hale zeen zeer bedreve in 't vreigele en daorom is de naam van de vastelaovendjsvereniging  "de Vreigeliers" ouch zoeë good gekaoze."

## Extern leenke
*Website van de Vreigeliers
*Website van de gemèngde
Marcel Kerff

**Marcel Kerff** (S'n Maeëte, 2 juni 1866 -  Moelinge, 7 augustus 1914) waor 'ne Belzje beroepskoeräör. 
## Palmares

**1900**
* 48 uur van Antwerpen

## Tourdeelnames
* Tour de France 1903 - 6e 

## Externe leenk
*Foto Marcel Kerff
*:fr:Tour de France 1903 Classemaent 1903 Fraanse wikipedia
*De Wielersite mèt o.m. autobiografische gegaeves
Marc Lotz

**Marc Lotz** (Valkeberg, 19 oktober 1973) is ènne veurmalige Nederlands prefesjenel fisterenner. Zien profloupbaan doerde van 1997 tot en mèt 2005. Lotz woont in de gemeinte Lanaken (woonkern Sjmeermaas) in Belsj. 

## Loupbaan
Marc Lotz reej 't groatste deil van zien loupbaan veur de ploog van Rabobank. In deze tied waas hae veurnamelik es knech actief, meistal veur Michael Boogerd, mèr 'ne ènkele kiër moch hae ouch veur eige kanse rieje. Zien veurnaamste euverwinning die hae hiebie behaolde waas in 2004 in de Runj van de Haut-Var.

Marc Lotz stónd in 2003 veur de veerde kiër aan de sjtart van de Runj van Frankriek, naodat hae in 2002 nog boete de ploog wórt geloate. Lotz sjtelde zien Tourticket veilig door zien gooi optraeje in de Route du Sud. Hij moosj de runj jaomer genóg alweer sjnel verlaote nao ein valpartie in de iësjte etappe. Ouch in 2004 naom Lotz deil aan de Tour de France. In dees editie woort hae eine kiër viefde en eine kiër zösde in ein etappe.

In augustus 2004 maakde Lotz bekènd dat 'r de Rabobankploog aan 't eind van dat jaor zou  verlaote. Van 't begin van 't sezoen 2005 tot 1 juni van dat jaor reej hae veur Quick·Step - Innergetic. Toen biej ein gerechtelik óngerzeuk EPO bie häöm thoes waor aangetrófe en hae ouch haw bekènd 't middel gebruukt te höbbe, leet hae zelf op 1 juni zien contract óntbènje. Zijn ploog accepteerde 't óntslaag en 't dopinggebroek kaom häöm op 'n sjorsing van 2 jaor te staon veur 't fitserenne in 't algemein en 4 jaor veur de Pro Tour. Lotz ging trög in zien awt beroop es liëraar  wiskunde.

In jannewari 2007 woort bekènd dat Lotz nao aafloup van zien sjorsing 'n contract zouw teikene bie de Nederlandse amateurploog Löwik Meubelen. Later dat jaor is Lotz weer in 't peloton trökgekiërd. Bie 't Nederlands Kampioensjap op de waeg behaolde hae 'n 19e plaats.

Inmiddels wirkde Lotz weer op 'n middelbare sjaol in Kirkraoj (College Rolduc). Dees baan haet 'r opgezag toen hae mondeling akkoord waas gegaon om veur de wielerploog Pedaltech te gaon rieje. Oeteindelik ging dit neet door en op 19 december 2007 maakde Lotz bekènd dat hae per direct sjtop mèt fitserenne aangezeen hae gein nuuj ploog koosj vènje.

Op vriedig 3 octwouber 2008 woort Lotz door ein Belsje rechbank veroardaelt tot ein boete van 16.500 euro, wovan 8250 veurwaardelik, weges 't gebruuk van 't verbaoje middel EPO. Oarsjprónkelik waas, naeve ein boete van 17.000 euro, ouch ein ónveurwaardelike celsjtraof van 'n hauf jaor geeis.

## Belangriekste euverwinninge
**1997**
* Brussel-Opwijk

**1999**
* Wateringse wielerdag
* Hattem (derny)

**2004**
* Ronde van de Haut-Var
* Profrunj Heërle

## Deilnames aan de Runj van Frankriek
* 2004: 90e
* 2003: opgegaeve
* 2001: 93e
* 2000: 56e
* 1999: 72e  

## Ploge
* Rabobank (1997-2004)
* Quick·Step - Innergetic (2005)
* Löwik Meubelen (2007)

## Externe link
* Homepage Marc Lotz
Johann Conrad Schlaun

**Johann Conrad Schlaun** (* 5 juni 1695 in Nörde in 't Preensbisdom Paderborn; † 21 oktober 1773 in Münster waor 'ne Duutsje barokarchitekt.
Ooch de kèrk van Houtem wert aan häöm toegesjraeve.
## Waerk

Image:Muenster Schloss 4251.jpg|Preensbisjoppelek palies in Münster
Image:Eys_Agathakerk.jpg|Seent Agathakèrk in Eys
Image:Neubourg-004.jpg|Kesjtieël Neubourg in Gulpe
Image:Wittem_klooster.jpg|Kloeëster Wittem

## Externe leenk

*Online Biografie va Johann Conrad Schlaun
*Kerkgebouwen in Limburg
Groenlo

**Groenlo** (Achterhooks: *Grolle*, ajd Nederlands: *Grol*) is e stedsje in de gemeinte Oost Gelre, in de provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 9,41 km2 en (per 1 januari 2007) 10.062 inwoeners.

## Historie

Stadsrechte veur Groenlo weure in 1277 door graof Reinoud I vaan Gelder touwgekind. In 1334 krijg de stad ouch touwstumming veur walmör te bouwe. Tijens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd, beveurbeeld in 1597 deur Maurits van Oranje, in 1606 deur Ambrosio Spinola, en in 1627 deur Frederik Hendrik.

## Bekinde Grollenere
* Peter Beets (1971), Jazzpianis
* Henricus Bomers (1936), bisjop in Bisjdóm Haarlem
* Tristan Hoffman (1970), wielrenner
* Hans Jansen (1931), theoloog
* Mike Schäperclaus (1973), percussionis
* Salome Sticken (ca. 1369), priorin
* Bert Wagendorp (1956), journalis, schriever en columnis
* Judith van Wanroij (1974), sopraan

## Vereiniginge
* Carnavalsvereiniging de Knunnekes
* Sportvereiniging S.V. Grol

## Extern linke
* Officieel website vaan de gemeinte Oost Gelre

## Gallerie

Plaetje:Het Grols Kanon op de Kanonswal in Groenlo.jpg|'t Grols Kenon op de 'Kenonsbult'
Plaetje:Oude Calixtuskerk te Groenlo.jpg|De Protestantse Ajd Calixtuskèrk in Groenlo
Plaetje:Nieuwe Calixtuskerk in Groenlo.jpg|De Katholieke Niej Calixtuskèrk, ouch in Groenlo
Plaetje:Stadsgracht te Groenlo met kanonnen.jpg|De grach vaan Groenlo.
Bosseve

**Bosseve** (Nederlandjs: *Boshoven*, op anger dialekten ouch waal **Bósseve**) is e gehuch van Wieërt det ummertoe mieë toet 'n wiek van die plaats verwuuertj.