open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veldeke-literatuurpries

De **Veldeke-literatuurpries** weurt saer 1996 eder jaor oetgereik door de dialekvereiniging Veldeke-Limburg. De wedsjtried in Limburgs proza en poëzie weurt georganiseerd door de wèrkgroep Veldeke Literair. De bedoeling ies 't sjrieve in 't Limburgs te sjtimulere en de auteursj de kans te geve ziech te mete mèt ander sjrieversj. Sóms ging de wedsjtried um 'n bepaald thema, meh meistal waore de auteursj vrie in de keus van ónderwerpe.

## Pries
De pries veur de winnaer besjteit oet 'n kunswerk van Desirée Tonnaer oet Mestreech en 500 euro. Veur de categorie jeug (tot 21 jaor) ies d'r 'ne speciale pries van 250 euro.

## Jury
De jury besjteit in 2007 oet Peter Winkels oet Ruiver, Colla Bemelmans oet Nut, Ine Bams-Claessens oet Gebrook en Guus Urlings oet Sjömmert. In 2008 geit Colla Bemelmans oet de jury, weurt Peter Winkels de veurzieter en kump Frans Pollux oet Venlo d'r bie.

## Winnaersj Veldeke-literatuurpries
De prieswinnaersj bies noe waore:
* Wim Kuipers, Neel
* Frits Criens, Hale
* Paul Weelen, Kirchroa in 1997
* Colla Bemelmans, Nut in 1995 --- (anger genómmeneerde: Godelieve van Gemen en Felix Stelten)
* Ed Gubbels, Waobich
* Mia Liedekerken, Sjpawbik
* Wim Heijmans, Kirchroa in 1999
* Jo Caris, Mestreech
* Godelieve van Gemen, Baolder 2001
* Wim Heijmans, ('n verhaol) 2002
* Herman Bors, ('n verhaol) 2003 --- (ander genomineerde: Bep Mergelsberg)
* Har Sniekers, Thorn, (gedichte) in 2004 --- (ander genomineerde: Jan Bremmers, Jo Caris en Guus Peters)
* Maria Scheres, Mestreech, ('n verhaol) in 2005 --- (ander genomineerde: Annie van Gansewinkel en Manuela Vrehen-Simons)
* Yoep Offermans, (gedichte) Kirchroa in 2006 --- (ander genomineerde: Jo Caris en Annie van Gansewinkel)
* Herman Bors, ('n verhaol) Ruiver in 2007 --- (ander genomineerde: Luc de Rooy en Manuela Vrehen-Simons)
* Audrey Laeven, ('n verhaol) oet Kirchroa in 2008 --- (ander genomineerde: John Bovendeert, Luc de Rooy en Har Sniekers)
*John Bovendeert oet Hölsberg in 't Heëlesj in 2009. (ander genomineerde waore: Luc de Rooy oet Elsloo en Joop Schaminée oet Wessem/Bemmel. 
*Luc de Rooy, Elsloo in 2010. (Ander genomineerde: Annie van Gansewinkel (Wageninge/Weert) en Ed Gubbels (Landgraaf))
*Lambert Verlaek, Genk in 2011. (Ander genomineerde: Maria Scheres oet Mestreech en Herman Bors oet De Ruiver.) 
*Marleen Schmitz oet Oeësjbik in 2012. Ander genomineerde: Godelieve van Gemen en Paul Weelen.
*Annie van Gansewinkel in 2013 de pries mèt 'Aoje kraom'. De ander genomineerde waore Wim Kallen oet Zitterd mèt de gedichtecycli ‘De veer sezoene van de leefde’ en Frans Adriaens oet Wieërt mèt ‘Sókkerkuuerkes’.
* In 2014 weurt de Veldeke-Literatuurpries neet miè gehoute. De organisatie (Veldeke Literair) sjtart in plaats daovan vanaaf 2015 't Veldeke-Verhaole-Konkoer.
Arische taole

Mèt **Arische taole** kin weure bedoeld:

* De Indo-Arische taole;
* De Indo-Iraanse taole;
* Alle Indogermaanse taole (verawwerd)
New York (staot)

**New York** is ein vaan de staote vaan de VS. New York grens in 't noorde en weste aon Canada en de 't Eriemeer en 't Ontariomeer. In 't zuie grens 't aon Pennsylvanië en Nui Jersey, en in 't ooste aon Connecticut, Massachusetts en Vermont. De hoofstad is Albany. De groetste stad is New York City.

't Symbool (of eigenlek waope) vaan de staot is e sjèld mèt de twie Godinne: de Godin vaan de Vrijheid en de Godin vaan de Gerechtegheid. De bijnaom vaan de staot is *Empire State*.

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 141.205 km², boevaan 122.409 km² land. 't Klimaat is e zieklimaot. 't Hoegste punt vaan New York is Mount Marcy (1629 meter).

## Counties

New York besteit oet 62 counties, boevaan 't groetste Suffolk County is en dat mèt de mieste bevolking Kings County.
Lies van Nederlands-Limburgse sjporters op de Olympische Sjpele

Dit is 'n **Lies van Limburgse deilnummers aan de Olympische Sjpele**. Dees lies is chronologisch opgesjtèld en geuf, naeve de  plaatsj (in Limburg) en in welk jaor de sjporter is gebaore, teves aan aan welke tak van sjport de sjporters deilnómme en welke prestatie zie verrichde. In de kelómme *Goud*, *Zilver* en *Bróns* is aangegaeve welke sjporters ein van dees medajes höbbe gewónne.

## Criteria
De criteria veur ’t waal of neet opnumme van 'ne sjporter in de lies zint de volgende:
* De sjporter mót ’n dudelike relatie mèt Limburg höbbe. Hae mót d'r of gebaore zeen of al vanaaf zien jeugjaore woonechtig zeen. Zoa vilt beveurbeeld Pieter van den Hoogeband aaf. Hae is dan waal gebaore in Mesjtreech mèr dat kaom ómdat zien awwersj dao doe woonde ómdat zien vader dao zien medicienesjtudie deeg.
* Sjporters die boete Limburg zint gebaore mótte ten tieje van hun deilname aan de Sjpele gerume tied woonechtig zeen in Limburg. Op dees meneer valle beveurbeeld sjporters es Ada Kok, Ilja Keizer-Laman en Fedor den Hertog aaf ómdat die pas later hiej kaome wone, mèr beveurbeeld Tinus Osendarp en Marc Delissen zint waal opgenómme ómdat die van kèndjs aaf aan hiej woonde.

## Ènnige opmerkelike feite:
* De eësjte Limburger dae ’n medaje wón waas Antoine Bouwens oet Hunsel; ’n brónze medaje in de sjeetsjport bie ’t óngerdeil *"revolver team"* op de Sjpele van 1900.
* De eësjte Limburger dae ’n gouwe medaje wón waas Joep Packbiers oet Nut; bie 't handjbaogsjeete bie ’t óngerdeil *"bewaegend vogeldoel 28 maeter, team"* op de Sjpele van 1920.
* De eësjte Limburger dae individueel ’n gouwe medaje wón waas Bart Brentjens oet Haele op ’t nummer *"[[Mountainbike]]"* op de Sjpele van 1996. Pès noe toe is dit ouch de ènnigste individuele gouwe medaje veur Limburg.
* De Limburger mèt de meiste deilnames is ouch Bart Brentjens mèt veer deilnames in 1996, 2000, 2004 en 2008, gevolg door Theo Vroonhoven oet Venlo, Arnold Vanderleyde oet Munstergelaen, Guido Görtzen oet Heërle en Maartje Paumen oet Gelaen jeder mèt drie deilnames.

Aantalle tösje häökskes ( ) zint medajjes behaold same mèt 'ne angere Limburger. In feite dus mèr ein medajje.

## Brón
* Topsport Limburg, Limburgers op de Olympische Spelen
Jaore 1980

De **jaore 80** of **jaore '80** is de term veur 't decennium ('n periode van 10 jaor) mit 't jaortal det èndig óp '80 toet en mit 't jaortal det èndig mit '89. Bekans altied wuuertj mit de jaore '80 de periode in de twintjigste ieëw gemèndj, dus 1980 t/m 1989.

## Jaore '80 vanne twintjigste ieëw

### Gebäörtenisse en óntwikkelinge
;Popmeziek 
* 't Decennium zuut inkel nuuj stielen ópkómme, wie Ska, mit Ingelse bands wie The Specials en Madness en de New Wave mit U2, The Cure, Simple Minds. 'n Aantal artieste waere enorm populair, wie Michael Jackson, Prince en Madonna. In Nederlandj kump de zoeagenömdje nederpop ópzètte, mit bands wie de Frank Boeijen Groep, Toontje Lager, Doe Maar, Het Goede Doel en VOF de Kunst. Limburg's populairste band oet de jaore 80, de Janse Bagge Bend begint ouch zien carrière.
* In 1985 organiseerdje Bob Geldof Live Aid, det 150 miljoen póndj ópbrach.
* Belsj zat zich muzikaal óppe waereldjkaart mit 't New Beat-genre. Dit genre waas óntstange doordet inkel DJ's bepaoldje plate (wie van Nitzer Ebb en A Split Second) óp 33 toeren in plaats van 45 toere góngen aafdejje, mit 'n *pitch* van +8. Oet dit genre komen artieste wie Confetti's en Erotic Dissidents. Later woorte vergaeten artiesten en plate oet 't staof gehaoldj en abusievelik ónger 'ne New Beat-stempel óppernuuj gelanceerdj. New Beat haet 'n belangrieke basis gelag veure house- en trancescene vanne jaore '90. Gruup wie The Prodigy zègke door deze strouming geïnspireerdj te zeen.

;Mode 
* Vroewe drage jeskes mit sjoewervöllinge en beinwermers.
* Men gaon weer dökker nao de kapper. Veur wuuertj 't haor kórter, meh die drage e "matje" inne nak. De zök zeen wit en door de ópgeroldje bóksepiepe is det good te zeen.

;Amusement 
* In 'n veurmaolige blomeveiling in Aalsmeer óntsteit 'n amusementsindustrie. Joop van den Ende en John de Mol jr. zeen de drievendje krach, wiele Guus Verstraete jr. teikentj veur väöl producties mit weinig pretenties en väöl plezeer. 
* De Hilversumse ómrope gaon stèds minder programma's in eige hoes make en koupen ömmer mieër in van Endemol. Meh behauve tv-programma's produceertj Aalsmeer ouch musicals ane loupendjen bandj.
* Populair Amerikaanse tv-series zeen Knight Rider en The A-Team. In Belsj kiek de jeug massaal nao Merlina. In 1986 wintj Sandra Kim 't Eurovisie Songfestival veur Belsj. VTM, d'n ieëste Vlaamse commerciële, tv-zènjer begintj in februari 1989, det vrie laat is nao Europese norme.

;Trends 
* De cd vereuvertj snel de platemert.
* Introductie vanne microgólfaove.
* De Rubik's Cube hèltj väöl luuj bezig.

### Belangrieke persoeane internationaal
*Ronald Reagan
*Michael Gorbatsjov
*François Mitterrand
*Margaret Thatcher
*Helmut Kohl
*Erich Honecker

### Belangrieke persoeane in Nederlandj
*Keuningin Beatrix
*Ruud Lubbers
*Dries van Agt
*Onno Ruding

### Belangrieke persoeane in Belsj
*Leo Tindemans
*Wilfried Martens
*Paul Van Den Boeynants
Guido Görtzen

**Guido Görtzen** (Heërle, 9 november 1970) is 'ne veurmalige  Nederlandse volleybalinternational.

## Biografie
Görtzen beheuërt tot de gouwe generatie die in 1996 Olympisch kampioen woort in Atlanta.

Hae deeg driemaol mit aan de Olympische Sjpele. De eësjte Sjpele wo-aan Görtzen deilnóm waas in 1996 in Atlanta wo hae mèt 't Nederlands team goud veroverde door Italië in de finale mèt 3-2 te versjlaon. In 2000 woort hae biej de Sjpele in Sydney mèt 't Nederlands team viefde en veer jaor later waas hae lid van 't Nederlands team dat op de Sjpele van Athene ex aequo neugende woort.

In 1997 behaolde hae mèt 't Nederlandse team ’t de Europese titel.

De kwalificatie veur de Sjpele van 2008 in Beijing woort net gemis. In 't Olympisch kwalificatietoernooi in Turkije woort Nederland veur plaatsing oetgesjakeld door Servië. Dit waas metein de lètste interland van Görtzen.

Görtzen sjpeelde 425 wedsjtrieje veur Oranje.

Naeve zien wedsjtrieje veur Oranje sjpeelde hae èlf jaor veur Italiaanse topclubs es Montechiari, Modena en Perugia en tösjedoor veur ’t Japanse Osaka. Daonao góng hae veur völ geldj sjpele veur 't Russische Iskra Volley oet Odintsovo. Daonao keërde hae in 2006 trök nao Nederland en sjpeelde hae veur Nesselande mèt es groate doel óm biej de Oranje- en Nesselande-coach Peter Blangé in beeld te kómme veur Oranje, dat zich wouw kwalificere veur Beijing. Geliektiedig heel hae zich aevel bezig mèt ein besjtaon es zaakwaornummer van diverse sjpelers van Nesselande, gèt wat gein goodköring van coach Peter Blangé koosj höbbe. Hiejdoor moosj hae nao ein jaor al veurtiedig aafsjeid  numme biej Nesselande. Hae góng vervolges in 2007 in de Duutsje Bundesliga sjpele biej Moerser SC, womit hae 'n veerde plaatsj behaolde. Hiej sjloot hae, nao de oetsjakeling van 't Nederlandse team veur Beijing, zien carrière es professioneel volleyballer aaf. 

Allewiel haet hae 'n bedrief in sjportmanagement dat gesjpecialiseerd is in begeleiding van sjporters.

## Brón
* Wikipedia NL, Guido Görtzen
Rob Grabert

**Robert Karl Baldwin Grabert** (Hilfarth (Duutsjlandj), 5 fibberwarie 1964) is 'ne veurmalige Nederlandse volleybalinternational.

## Biografie
Grabert sjpeelde veur ’t eësj in 1986 veur ’t Nederlandse team. Hae beheuërt tot de gouwe generatie die in 1996 Olympisch kampioen woort in Atlanta.

Hae deeg twee maol mèt aan de Olympische Sjpele. In 1988 woort hae biej de Sjpele in Seoel viefde mèt 't Nederlands team. Ach jaor later waas hae lid van 't Nederlands team dat goud veroverde in Atlanta door Italië in de finale mèt 3-2 te versjlaon.

In 1992 misde hae de Sjpele van Barcelona ómdat hae taenge de wil van de bóndjscoach Arie Selinger veur ’t groate geldj hèj gekaoze en in Italië biej Schio waas gaon sjpele.

Nao de Sjpele in Atlanta sjpeelde hae nog ein jaor in Duutsjlandj wonao hae nao vieftieén jaor op hoag niveau actief te zeen gewaes, sjtopde mèt volleybal. 

Allewiel haet Rob Grabert ’n bedrief in biologische en ecologische voeding in ’t Midde-Limburgse Häör en in Italië.

## Externe link
* Rob Grabert, Olympisch goud
Reşiţa

**Reşiţa** (Pruus: *Reschitz*, Hóngaars: *Resicabánya*, Sèrvisch: *Rešica/Решица*) is de houfstad van 't distrik Caraş-Severin, in 't weste van Roemenië. De stad lègk ane reveer de Bârzavei, 'n ziereveer vanne Timiş. De naam *Reşiţa* kömp van 't Slavische "Rechitza", det van *reka* (reveer) kömp. In 2004 had de plaats 83.985 inwoeaners

Reşiţa is e belangriek centrum vanne iezer- en staalindustrie. De stad produceertj sins 't ènj vanne 19e ieëw locomotieve en haet e spaorwaegmuseum.

Reşiţa is gestich in Oeasteriek-Hóngarië inne 18e ieëw en is ömmer 'n belangrieke industriestad gewaes.

## Lègking
Reşiţa lègk 511 kilomaeter wied vanne Roemeense houfstad Boekares en 430 kilomaeter wied vanne Hóngaarse houfstad Boedapès. De stad lègk zoeaget in 't midde van 't Roemeens gedeildje vanne regio Banaat. 't Kórsbiezeendj vleegvèldj bevindj zich bie Timişoara, óp 123 kilomaeter aafstandj. De belangriekste waeg die door Reşiţa gaon zeen de nationaal waeg 58 en 58B
Timișoara

**Timișoara** (Pruus: *Temeswar* of *Temeschburg*, Hóngaars: *Temesvár*, Sèrvisch: *Temišvar*) is 'n stad in 't weste van Roemenië in 't distrik (*judeţ*) Timiş enne veurnaamste stad van 't Banaat. De stad hadj in 't jaor 2000 'n inwoeanertal van 330.000. De stad lègk ane Bega, 'n ziereveer vanne Tisza.

Timișoara, det toet 1920 toet Hóngarië behuuerdje, herbèrg e groeat aantal minderhede. De Hóngare zeen mit ruum 7% de groeatste, daonao volge de Pruse en de Sèrve. De stad is 'n belangriek regionaal centrum en besjik euver de óp ein nao groeatste lóchhave van Roemenië. Timișoara speeldje ènj 1989 'n houfrol in de ópstandj taenge dictator Nicolae Ceauşescu. Johnny Weissmuller, d'n olympische zwömkampioen dae bekèndj waerdje door zien rol es Tarzan, waerdje d'r in 1904 gebaore.

Timișoara dank ziene naam aan 'n börch (Hóngaars: *vár*) ane Timiş die in 1154 veur 't ieës doren Arabische geograaf al-Idrisi woort genömp.
Plumas County

**Plumas** is 'n in 1854 opgeriech graofsjap in Californië, VS. De hoofstad vaan 't graofsjap is Quincy. Plumas is aofgeleid vaan 't Spaons: *El Rio de las Plumas* (Limbörgs: De rivier vaan de vere*.)

== Geografie ==
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 6769 km² (2613 mijl²) boevaan 6614 km² (2554 mijl²) land is en 155 km² (60 mijl²) of 2.29% water is.

=== Aongrenzende graofsjappe ===
* [[Sierra County (Californië)|Sierra County]] - zuie
* [[Yuba County]] - zuidwest
* [[Butte County (Californië)|Butte County]] - weste
* [[Tehama County]] - noordwest
* [[Shasta County]] - noordwest
* [[Lassen County]] - noorde, ooste

== Demografie ==
Volgens de [[census]] vaan [[2000]] bedroog de bevolkingsdiechheid 68/km² (177/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 20.824 dat bestoont oet:
* 91,78% blaank
* 0,62% zwart
* 2,55% inheemse Amerikane
* 2,53% Aziate
* 0,10% lui aofkomsteg vaan eilande in de [[Stille Oceaan]]
* 1,81% aandere
* 2,61% twie of mie rasse
* 5,65% Spaons of Latino

't Gaof 9000 gezinne en 6047 femilies in *'Plumas County'''. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,29.

## Plaotse
Placer heet 40 plaotse. De twie bekindste plaotse zien:
* Quincy
* East Quincy

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
San Francisco

| 
|-
| 
|-
| 
|}
**San Fransisco** (dèks aofgekort tot *SF*, of *Frisco*) is 'n groete stad en klein graofsjap op ziech in Californië; de naom kump vaan 't Spaons veur d'n Heilege Fransiscus.

San Fransisco is de op ein nao groetste stad in Californië, en veertiende stad vaan de VS. De stad heet 'n inwoeneraontal vaan 739.426 (2007). San Fransisco steit veural bekind es de stad mèt de Golden Gate Brögk en de homowiek Castro.

## Historie
Roond 3000 veur Christus leefde d'r al Inheimse Amerikane in San Fransisco. In 1542 woort de stad oontdèk door Spanje. In 1906 woort San Fransisco getroffe door 'n eerdbeving. Heiveur wis me nog neet tot de stad op de San Andreasbreuk ligk. D'r hiemelde doezende lui bij de ramp, mer de stad woort in 'ne snellen tied weer opgebouwd.

Vaanaof 1960 woort San Fransisco steeds bekinder in Europa. Ze kraog 't imago vaan 'n stad boe seks en kemp de normaalste zaak vaan d'n daag is, wat natuurlek neet hielemaol riechteg is. Mer San Fransisco woort wel 't centrum veur de Amerikaanse hippies. 't Weurt noe nog wel 's *The American Amsterdam* geneump.

In 1989 kraog San Fransisco te make mèt 'n twiede eerdbeving. De sjaoj waor e stök minder, mer d'r waore toch nog zoe'n 60 slachoffers. De kans tot de stad obbenuits weurt getroffe is groet. Dit kin eeder momint gebäöre. Allewijl zien de mieste gebouwe in de stad *eerdbevingsbestendeg*, mer 't zal nog altied väöl sjade mèt ziech mètbringe, veurspelle de mieste oonderzeukers.

## Demografie
Wel 13,7% vaan de San Fransiscaone zien bove de 65. Heidoor leefde d'r in 't jaor 2000 776.773 lui, en vief jaor later nog mer 739.426. San Fransisco heet veural väöl aon de studente, die nog mèt groete aontalle eder jaor hei debij koume  um te goon studere. Probleem is allein tot zie miestal nao veer jaor ouch weer eweg gaon. San Fransisco heet ouch väöl las vaan 'n aander Californische stad: Los Angeles. De stad blijf 'n väöl populairder stad es San Fransisco, en dat bliek wel oet de oonderzeuke boe me zuut tot väöl inwoeners vaan de stad nao *LA* goon.

De bevolking besteit oet:
* 49,60 % blaank
* 30,84 % Aziate
* 7,79 % zwart
* 0,49 % vaan de eilen in de Stille Oceaan
* 0,45 % Inheims Amerikane
* 6,48 % aander rasse
Bart Brentjens

**Bart Jan-Baptist Marie Brentjens** (Haele, 10 oktwoaber 1968) is 'ne Nederlands mountainbiker. Allewiel woont Brentjens ’t Brabantse Schaijk.

## Biografie
Brentjens won ’n gouwe medaje op de Olympische Sjpele van 1996 in Atlanta. ’t Waas op dees Sjpele dat 't óngerdeil mountainbike op 't program sjtóng. Mèt dees medaje waas hae de eësjte Limburger in de historie dae individueel goud won. Veur dees Sjpele woort hae getraind en biejgesjtaon door ziene zjwaoger Gert-Jan Theunisse. 
Hae deeg veer keer mit aan de Olympische Sjpele. Op de Sjpele van 2000 in 't Australische Sydney deeg Brentjens ouch weer mit, mèr wón hae gein medaje. Biej de Sjpele van 2004 dao en taege wón hae ein brónze medaje, mèr in 2008 woort hae mèr 37e.

Veurdat hae zien gouwe medalje wón, waas hae in 1995 ouch al èns waereldkampioen gewore in 't Zuud-Duutsje Kirchzarten. Ouch behaolde hae tweë eindeuverwinninge in de Tour de France VTT in 1995 en 1996. 
Saer zien brónze medaje op de Olympische Sjpele in Athene rich Brentjens zich veural op de marathons. Op 't WK behaolde hae daobie al ein tweëde en ein derde plaatsj. In 2005 waas hae de bèste in de Waereldbaeker Marathon in Riva del Garda.
In 2007 woort hae veur de tieënde keër Nederlands kampioen Cross Country. 

## Eërelies
* 1994 Winnaer Worldcup Overall
* 1995 Waereldkampioen XC
* 1995 Winnaer Tour VTT Overall
* 1996 Winnaer Tour VTT Overall 
* 1996 Olympisch Kampioen Atlanta
* 2001 Europees Kampioen XC
* 2004 Brónze medajje Olympische Sjpele Athene
* 2005 Winnaer Cape Epic
* 2005 Vice Waereldkampioen Marathon
* 2005 Winnaer van de Gouwe Helm Berlicum
* 2006 Winnaer worldcup Curaçao

* 1995, 1996, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007 Nederlands Kampioen XC
* 2005, 2009 Nederlandjs Kampioen Marathon

## Teams
*1994-2006: Giant Asia Racing Team
*2007-    : Dolphin-Trek mountainbike racing team

## Trivia
* In 2005 woort veur 't eësj de "Bart Brentjens Challenge" gehawwe. Dit is 'ne mountainbike-marathon van 40, 60 en 80 kilomaeter door de gebaortesjtreek van Brentjens in Zuud-Limburg. In 2006 ware de aafsjtènj 45, 70 en 100 kilomaeter.
* 't Aopebaar-vervoorsbedrief Veolia verneumpde ein van häör Velios-treine nao häöm. 
* Biejname van Bart Brentjens zint Bartman en Mr. Mountainbike.
* Bart Brentjens haet saer 2003 alle Nederlandse mountainbikewedsjtriede wo hae aan de sjtart versjeen minstes eine keër gewónne, mèt oetzunjering van de Stappenbelt Rabobank MTB Trophy
* Brentjens is van oarsjprónk Chrysantekweker

## Brónne
*Profiel op www.sports-reference.com
*Website Bart Brentjens Challenge

## Referenties
Drama (keuns en cultuur)

't Waoërd **drama** of **dramatiek** is aafgeleid van 't Griekse woord &#948;&#961;&#940;&#956;&#945; (drama) dat *handeling* betekent.

Es genre haat 't drama väöl aafsplitsinge, oeëvan de belangriekste de komedie en 't treursjpel zeunt. 

Sommige versjteunt oonder "drama" in enge zin allèng 't ernstig toneel.

Drama is in essentie de handeling oonder of achter d'r tekst. Dat wat me sjpelt is d'r subtekst en dao kriet me vat óp dör 't make van 'n analyse van d'r tekst, m.a.w. dör 't zeuke en veende van de betekenis van d'r tekst. Die betekenis is aafhankelijk van d'r regisseur dae d'r tekst interpreteert.
## Kiek ooch
*Driehoek van Petersen
*Dramadocent
*Dramaturgie
*Dramaturg
*Dramatherapie
*Toneel
Sierra County (Californië)

**Sierra** is 'n in 1852 opgeriech graofsjap in Californië, VS. De hoofstad vaan 't graofsjap is Downieville, 'n plaots boe allewijl niemes mie woent. Sierra is aofgeleid vaan 't Spaons. 't Beteikent *snie-echteg*. Dat kump umtot de hoege bergkete Sierra Nevada hei ligk.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2491 km² (962 mijl²) boevaan 2469 km² (953 mijl²) land is en 22 km² (9 mijl²) of 0.89% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Nevada County - zuide
* Yuba County - weste
* Plumas County - noorde
* Lassen County - noordooste
* Washoe County in Nevada - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 68/km² (177/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 20.824 dat bestoont oet:
* 94,18% blaank
* 0,20% zwart
* 1,88% inheemse Amerikane
* 0,17% Aziate
* 0,08% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 1,04% aandere
* 2,45% twie of mie rasse
* 5,99% Spaons of Latino

't Gaof 1520 gezinne en 986 femilies in **Sierra County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,32. Alle inwoeners vaan 't graofsjap woene in de stad Loyalton.

## Plaotse
Sierra heet mer twie plaotse. De hoofdplaots (Downieville) is 'n spookstad opziech. Wat natturlek hiel speciaol is veur de belaankriekste plaots in 't graofsjap.
* Downieville
* Loyalton

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Yuba County

**Yuba** is 'n in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Marysville. In 't graofsjap ligk neet, zoe es väöl lui dinke, Yuba City. Yuba is verneump nao 'n neet mie bestaonde inheimse plaots *Uba*.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1667 km² (644 mijl²) booevaan 1633 km² (631 mijl²) land en 34 km² (13 mijl²) of 2.03% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Placer County - zuie
* Sutter County - weste
* Butte County - noorde
* Plumas County - noordooste
* Sierra County - noordooste
* Nevada County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 37/km² (96/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 60.291 dat bestoont oet:
* 84,52% blaank
* 1,39% zwart
* 1,90% inheemse Amerikane
* 3,32% Aziate
* 0,15% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 4,82% aandere
* 3,90% twie of mie rasse
* 10,50% Spaons of Latino

't Gaof 20.535 gezinne en 14.805 femilies in **Yuba County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,87.

## Plaotse
Yuba heet 9 plaotse, boevaan 'rs twie stoon geregistreerd es spookstad. De twie bekinste ploatse zien:
* Marysville
* Olivehurst

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Sutter County

**Sutter** is 'n in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, en is daomèt ein vaan de iers opgeriechte graofsjappe vaan Noord-Amerika. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Yuba City. Die plaots lègk dus neet in Yuba County, zoe es mierdere lui dinke. Sutter heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege ginneraol, dee 't graofsjap oontdèkte. Dewijl 't graofsjap zjus mie landsjappelek is es stedelek, steit Sutter allewijl bekind es e graofsjap mèt e groet aontal Aziate (mie es 10%). Allewel 't in dee zin e multikultuureel graofsjap is, moot me weite tot bv. zwarte lui sterk in de minderheid zien (minder daan 2%).

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1576 km² (609 mijl²) boevaan 1561 km² (603 mijl²) land is en 16 km² (6 mijl²) of 0.99% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Sacramento County - zuie
* Yolo County - zuie
* Colusa County - weste
* Butte County - noorde
* Yuba County - ooste
* Placer County - zuidooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 51/km² (131/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 78.930 dat bestoont oet:
* 67,52% blaank
* 1,91% zwart
* 1,55% inheemse Amerikane
* 11,26% Aziate
* 0,20% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 12,96% aandere
* 4,60% twie of mie rasse
* 22,21% Spaons of Latino

't Gaof 27.033 gezinne en 19.950 femilies in **Sutter County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,87 (eksak eve väöl wie Yuba County). Oongeveer dreikwaart vaan de bevolking in 't graofsjap woent in Yuba City.

## Plaotse
Yuba heet vief plaotse, dit zien de twie bekindste:
* Yuba City
* Zuid-Yuba City

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Sacramento County

**Sacramento** is e in 1848 opgeriech graofsjap in Californië, en is 't ierst opgeriech graofsjap vaan Noord-Amerika. Sacramento Stad is zoewel de hoofplaots vaan 't graofsjap, es de hoofstad vaan Californië. Sacramento is mesjiens op poletiek gebeed gezien, 't *hoofgraofsjap* vaan Californië, al besteit dee term neet. Qua inwoenertal is Sacramento 't zevende graofsjap vaan Californië. De naom kreeg heer vaan de reveer Sacramento, die häöre naom weer te daanke heet aon de Spaanjaorde. Sacramento beteikent (zoe es g'r mesjiens al kos raoje) *Sacrament*, en de mieste lui zègke tot 't get mèt de biebel te make heet.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2578 km² (995 mijl²) waarvan 2501 km² (966 mijl²) land is en 77 km² (30 mijl²) of 3.00% water is.

### Aongrenzende graofsjappe
* San Joaquin County - zuie
* Contra Costa County - zuidwest
* Solano County - weste
* Yolo County - weste
* Sutter County - noordwest
* Placer County - noorde
* El Dorado County - ooste
* Amador County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 489/km² (1267/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.233.499 dat bestoont oet:
* 64,02% blaank
* 9,96% zwart
* 1,09% inheemse Amerikane
* 11,03% Aziate
* 0,59% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 7,48% aandere
* 5,84% twie of mie rasse
* 16,01% Spaons of Latino

't Gaof 453.602 gezinne en 297.562 femilies in **Sacramento County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,64 .

## Plaotse
Yuba heet 26 plaotse (boevaan ein steit geregistreerd es spookstad, dit zien de twie bekènste:
* Rancho Cordova
* Sacramento Stad

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Solano County

**Solano** is 'n in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, en is daomèt ein vaan de ierste graofsjappe vaan Noord-Amerika. De hoofplaots vaan Solano is Fairfield. Solano heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege Fransoos, dee aonwezeg waor bij de opriechting vaan 't graofsjap.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2348 km² (907 mijl²) boevaan 2148 km² (829 mijl²) land is en 201 km² (77 mijl²) of 8.55% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Contra Costa County - zuie
* Sonoma County - weste
* Napa County - weste
* Yolo County - noorde
* Sacramento County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 184/km² (476/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 394.542 dat bestoont oet:
* 56,37% blaank
* 14,91% zwart
* 0,79% inheemse Amerikane
* 12,75% Aziate
* 0,78% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 8,01% aandere
* 6,39% twie of mie rasse
* 17,64% Spaons of Latino

't Gaof 130.403 gezinne en 97.411 femilies in **Solano County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,90.

## Plaotse
Yuba heet 11 plaotse, boevaan eint steit geregistreerd es spookstad. De twie bekindste zien:
* Fairfield
* Vallejo

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Yolo County

**Yolo** is e in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, en is daomèt eint vaan de ierste graofsjappe vaan Noord-Amerika. De hoofplaots vaan Yolo is Woodland. Yodo is Inheims Amerikaans veur de Californische plant: lisdoddes.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2649 km² (1023 mijl²) boevaan 2624 km² (1013 mijl²) land is en 25 km² (10 mijl²) of 0.94% water is.

### Aongrenzende graofsjappe
* Sacramento County - ooste
* Solano County - zuie
* Napa County - weste
* Lake County - noordwest
* Colusa County - noorde
* Sutter County - noordoost

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 64/km² (166/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 168.660 dat bestoont oet:
* 67,67% blaank
* 2,03% zwart
* 1,16% inheemse Amerikane
* 9,85% Aziate
* 0,30% lui aofkomsteg vaan eilande in de Stille Oceaan
* 13,76% aandere
* 5,23% twie of mie rasse
* 25,91% Spaons of Latino

't Gaof 59.375 gezinne en 37.465 femilies in **Yolo County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,71.

## Plaotse
Yuba heet 5 plaotse; dit zien de twie bekènste:
* West-Sacramento *(De mieste lui dinke tot die stad logischerwies in [[Sacramento County]] lègk)*
* Woodland

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Walt Disney

**Walter Elias Disney** (Chicago 5 december, 1901 - 15 december, 1966 Los Angeles) waor eine vaan de bekindste Amerikaanse regisseure oets. Same mèt zien broor Roy, riechde heer de *Walt Disney Studio's* op.

Disney's bekindste annimatie waor Mickey Mouse. In de loup vaan de jaore daonao, maakte heer films es Snow White (Sneeuwwitje) en väöl aandere. Ouch maakte heer "vrun" veur Mickey, die ein veur ein bekans zoe bekind zien wie Mickey zelf:
* Donald Duck
* Goofy
* Minnie Mouse
* Pluto
* Katrien Duck
* Kwik, Kwek en Kwak

## Bronne
* 'n Oetgebreidere biografie vaan Disney in 't Ingels.
* Alle films vaan Disney op e rijke.
The Fame

**The Fame** is 't ierste album vaan Lady GaGa oet 2008, 18 augustus. Allewijl bevat 't album veer nómmer ein hits. 't Album bevatte veer nómmer ein-hits, en twie aander nómmere die in de Nederlandsen Tóp 40 kaome.  't Album woort geproduceerd in Miami, te Florida.

## Album
De volgende nómmere stoon op 't album.

### Standaardeditie
# "Just Dance" (mèt Colby O'Donis) (Lady Gaga, RedOne, Aliaune Thiam) – 04:04
# "LoveGame" (Lady Gaga, RedOne) – 03:33
# "Paparazzi" (Lady Gaga, Rob Fusari) – 03:28
# "Beautiful, Dirty, Rich" (Lady Gaga, Fusari) – 02:54
# "Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)" (Lady Gaga, Martin Kierszenbaum) – 02:56
# "Poker Face" (Lady Gaga, RedOne) – 03:59
# "The Fame" (Lady Gaga, Kierszenbaum) – 03:44
# "Money Honey" (Lady Gaga, RedOne, Bilal Hajji) – 03:08
# "Again Again" (Lady Gaga, Fusari) – 03:06
# "Boys Boys Boys" (Lady Gaga, RedOne) – 03:22
# "Brown Eyes" (Lady Gaga, Fusari) – 04:05
# "Summerboy" (Lady Gaga, Brian Kierulf, Joshua M. Schwartz) – 04:16
# "I Like It Rough" (Lady Gaga, Kierszenbaum) – 03:24 (iTunes Bonus)

### Herzene editie
# "Just Dance" (met Colby O'Donis) – 04:04 
# "LoveGame" – 03:33 
# "Paparazzi" – 03:28 
# "Poker Face" – 03:59 
# "Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)" – 02:56 
# "Beautiful, Dirty, Rich" – 02:54 
# "The Fame" – 03:44 
# "Money Honey" – 03:08 
# "Starstruck" (met Space Cowboy en Flo Rida) – 03:37 
# "Boys Boys Boys" – 03:22 
# "Paper Gangsta" – 04:23 
# "Brown Eyes" – 04:05 
# "I Like It Rough" – 03:24 
# "Summerboy" – 04:16 
# "Disco Heaven" – 03:41 
# "Again Again" – 03:04 
# "Retro, Dance, Freak" – 03:22 

### Ingelse editie
# "Just Dance" (met Colby O'Donis) – 04:04 
# "LoveGame" – 03:33 
# "Paparazzi" – 03:28 
# "Poker Face" – 03:59 
# "I Like It Rough" – 03:24 
# "Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)" – 02:56 
# "Starstruck" (met Space Cowboy en Flo Rida) – 03:37 
# "Beautiful, Dirty, Rich" – 02:54 
# "The Fame" – 03:44 
# "Money Honey" – 03:08 
# "Boys Boys Boys" – 03:22 
# "Paper Gangsta" – 04:23 
# "Brown Eyes" – 04:05 
# "Summerboy" – 04:16 
# "Disco Heaven" – 03:41 
# "Again Again" – 03:04
Jaak Nijssen

**Jaak Nijssen** waor 'ne weitesjapper, veural op 't gebied van heimkunde. Hae woort gebore in 1926 en woonde in Sint-Martensvoere in Belsj. Op 30 oktober 2009 ies hae gesjtorve.

In zien leve waor hae viè-arts. Hae heel ziech daoneve bezig mèt heemkunde en Limburgs dialek.  Hae waor veural geïnterseerd in graafkruzer, mielpäöl en sjanpäöl. Van zien hand versjene tal van publicaties.

## Ondersjeiing
*1993 oondersjèjje mèt d'r Rheinlandthaler
*1995 Pries van d'r Kulturele Raod Voere 
*Veur ziene groaten inzat op heemkundig gebied kreeg hae in 1997 't Jozef Weyns-ièremerk. 

## Publicaties

## Referentie

## Extern links
* website Jaak Nijssen
* Heemkunde Vlaanderen
Carl Sagan

**Carl Sagan** (Brooklyn (New York), 9 november 1934 – Seattle (Washington), 20 december 1996) waor 'ne Amerikaanse astronoom, dee ziech ouch bezeg heelt mèt 't popularisere vaan de wetensjap. In de jaore 1970-1990 waor heer ein vaan de bekindste tillevisiepersoenlekhede in de Westerse wereld.

## Leve en opleiding
Carl Sagan woort in Brooklyn, New York gebore es zoon vaan Joeds-Russische immigrante. Ziene pap waor kleiermeker. Heer ging nao sjaol in New Jersey. Daonao ging heer studere aon de Universiteit vaan Chicago boe heer oeteindelek in 1960 promoveerde in astronomie en astrofysica. 

## Wetensjappeleke carriere
Noa te höbbe gewèrk aon de Universiteit vaan Californië, Berkeley en 't Smythsonian Astrophysical Observatory in Cambridge, Massachussets, woort heer professor aon de Cornell Universiteit in New York.

Sagan al sinds 't begin bij 't Amerikaanse ruimteprogram betrokke. Heer waor vaanaof de jaore '50 adviseur vaan de NASA. Ein vaan zien take waor 't *briefe* vaan de astronaute vaan 't Apollo-program veur hun vlöchte nao de Maon. Heer lieverde bijdrage aon allerlei ruimtevaartmissies mèt robotische ruimtevaartuige, en kaom mèt 't idee um 'n neet te wijzege en universeel beriech aon te bringe op ruimtevaartuige die 't zonnestèlse zouwe verlaote, in de hoop tot 't beriech 'geleze' kós weure door eventueel boeteaardse intelligentie.

Sagan waor 'ne veurstander veur 't zeuke nao boeteaards leve en waor lid vaan bestuur vaan 't SETI instituut, wat oonderzeuk daonao deit.

## Wetensjap popularisere
Sagan voond 't belaankriek um de wetensjap oonder de lui te bringe. Heer waor presentator vaan 't televisie-program *Cosmos*, en sjreef versjèllende wetensjappelek getinte beuk, mer ouch fictie mèt 't book *Contact*, wat later verfilmp woort mèt Jodie Foster in de hoofrol.

## Kritiek
Sagan kraog ouch kritiek te verwèrke, veural es heer ziech mèt oetsprake boete zien vakgebeed begaof. Heer verspelde beveurbeeld in 1991 tot de oliebrande in Koeweit veur 'n zomerloos jaor zouwe zörge. Dit gebäörde evels neet. Ouch woar heer euvertuig vaan de zoegenaomde nucleaire winter, de klimatologische gevolge vaan 'ne kernoorlog, allewel dao gein wetensjappelek bewies veur waor. 

## Doed
Sagan leide langen tied aon myelodysplasie (ouch wel preleukemie geneump) en had drei beinmergtransplantaties. Op 20 december 1996 storf heer, 62 jaor aajd, aon de gevolge vaan 'n longoontsteking. Nao zienen doed woort de Mars Pathfinder herneump in *Carl Sagan Memorial Station*. Ouch de asteroïde 2709 Sagan is nao häöm verneump. Heer is begraove op de Lakeview begraofplaots in Ithaca (New York).

## Externe links
* De Carl Sagan portal
* Alle werke vaan Carl Sagan
Stanislaus County

**Stanislaus** is 'n in 1854 gestiech graofsjap in Californië, VS. Stanislaus is Duits en Latien veur 't *verwerve vaan bekindheid*. 't Is duuster boeveur 't graofsjap dee naom kreeg. Wel weite v'r tot in Stanislaus de Stanislaus Rivier löp. 't Is daan ouch ein vaan de mies duuster naome oet de Amerikaans historie. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Modesto.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3923 km² (1515 mijl²) boevaan 3869 km² (1494 mijl²) land is en 54 km² (21 mijl²) of 1.38% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Santa Clara County - zuidweste
* San Joaquin County - noordweste
* Calaveras County - noorde
* Tuolumne County - noordooste
* Merced County - zuie

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 116/km² (299/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 446.993 dat bestoont oet:
* 69,33% blaank
* 2,58% zwart
* 1,27% inheimse Amerikane
* 4,22% Aziate
* 0,34% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 16,82% aandere
* 5,44% twie of mie rasse
* 31,74% Spaons of Latino

't Gaof 145.146 gezinne en 109.585 femilies in **Stanislaus County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,03.

## Plaotse
't Graofsjap heet 27 plaotse. De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Modesto
* Ceres

## Gebore
* George Lucas

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Modesto

**Modesto** is 'n in 1884 gestiechde stad in de Amerikaanse staot Californië, Stanislaus County en tèlt 188.856 inwoeners. De stad is de hoofplaots vaan 't graofsjap. 't Is de studentestad vaan 't graofsjap, mèt ein universiteit en ein HBO-sjaol.

## Demografie

Vaan de bevolking is 11,11 % awwer es 65 jaor en besteit veur 22,5 % oet einpersoenshoeshawwes, boe vir oet kinne opmerke tot 't 'n groete studentestad is. De werkeloesheid bedroog 12,9 % in 2000.

Oongeveer 39,9 % vaan de bevolking vaan Modesto besteit oet hispanics en latino's, 8,4 % is vaan Afrikaanse oersprunk en 11,2 % vaan Aziatische oersprunk.

De stad is erg populair, zoewie de greuj bewijs. De stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 22.000 inwoeners gegreujd. Hei door is 't noe de 176ste stad vaan de VS qua inwoenertal.

## Bezeensweerdeghede
* In Modesto lègk 't populair *McHenry Museum*. 't Museum liet de historie zien vaan Midden-Californië.
* In de stad is ouch 'nen tour te boke, dee diech nao plaotse bringk boe George Lucas is gewees.

## Gebore
* George Lucas, regisseur vaan films

## Plaotse in de naobij umgeving
* Ceres - *7 km, nao 't oost-zuie*
* West-Modesto - *5 km, nao 't west-zuie*
Ice Age: Dawn of the Dinosaurs

**Ice Age: Dawn of the Dinosaurs** (Limburgs: *Iestied Drei: Daogeraod vaan de Dinosauriers*), in de volksmoond bekind es **Ice Age 3**, is 'ne Amerikaanse anematiefilm oet 2009. 't Is 't vervolge vaan Ice Age en Ice Age: The Meltdown. 't Waor ein vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 2009, en woort geproduceerd door 20th Century Fox.

Stumme in de film woorte gedoon door Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, Queen Latifah, Seann William Scott, Josh Peck, Simon Pegg en Chris Wedge.

## Aktäörs
The Fox and the Hound

**The Fox and the Hound** is 'ne Amerikaanse animatiefilm oet 1981. 't Waor eine vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 1981, en woort geproduceerd door Walt Disney Productions.

Stömme in de film weure gedaon door Kurt Russell, Mickey Rooney, Pearl Bailey, Pat Buttram, Sandy Duncan, Richard Bakalyan, Paul Winchell, Jack Albertson, Jeanette Nolan, Keith Coogan, en Corey Feldman.
Angelusklökske

't **Angelusklökske** is de kleinste klok van 'n geluuj (aantal klokken) en haet doavan de hoagste toan.

De Angelusklok woort vreuger dageliks geloejd óm 6 oer 's mörges, op 't middigoer en óm 6 oer 's aoves. Dat ware de tieje wo-op roams-katholieke woorte opgerope óm 't Èngel des Heëre (ofwaal *'t Angelus*) te baeje. De naam van de Angelusklok is neet te verwarre mèt 'papklok'. Dees klok loejde 's aoves óm 9 oer, de luuj aote doe pap veur 't sjlaope gaon. Dit woort door de papklok ingeloejd.

In  de Oude Kerk (Amsterdam) woort in 't naojaor 2006 de Angelusklok in eëre hersjtèld naodat dees biej de Alteratie in 1578 waas weggehaold. De nuuj klok is 77 cm hoag, haet 'ne diameter van 77 cm en waeg 200 kg. Dees Angelusklok is gesjónke door ein van de klokkeloejers, de zoon van de vreugere predikant Kaptein. Aanleiding waas 't 700-jaorig besjtaon van de Aw Kirk, 't awtste geboew van Amsterdam.

De taore wo-in 'n Angelusklökske hink wirt in de boewkuns ouch waal de *Angelustaore* geneump.

In Duutsjlandj, Nederland en in deile van Frankriek woort 't Angelusklökske ouch waal de *Vredesklok* geneump en door ’t klökske in tieje van aorlog te loeje woort daomit 'ne oproop veur vrede gedaon.
Sjtolberg

**Sjtolberg** (Duutsj: *Stolberg (Rhld.)* is 'n plaatsj in de Duutsje deilsjtaot Noordrien-Wesfale, gelaege in 't distrik Aoke. De sjtad tèlt óngeveër 58.000 inwoners. 

Sjtolberg besjteit oet 17 sjtadsdeile: 
*Atsch 
*Breinig 
*Breinigerberg 
*Büsbach 
*Donnerberg 
*Dorff 
*Gressenich 
*Mausbach 
*Münsterbusch 
*Oberstolberg 
*Schevenhütte 
*Unterstolberg 
*Venwegen 
*Vicht 
*Vicht-Breinigerberg 
*Werth 
*Zweifall.

## Bezienswaardigheden
* Burg Stolberg

## Externe link
*Website gemeinte Sjtolberg
The Rescuers

**The Rescuers** is 'ne Amerikaanse Anematiefilm oet 1977. 't Waor eine vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 1977, en woort geproduceerd door Walt Disney Productions.

Stömme in de film waere gedaon door Eva Gabor, Bob Newhart, Geraldine Page, Jim Jordan, Joe Flynn, en Candy Candido.
Sjaatsberg

**De Sjaatsberg** of Sjaasberg (officieel gesjreve es Schaesberg of Schaelsberg) ies 'n berg bie Valkeberg en Oud-Valkeberg. De naam zou kómme van *sjeid*. 
Aan de voot van de berg löp 'n paad langs de Geul en dao-aan sjtoon de "Drie beeldsjes", 'ne calvariegroep mèt e kruus en twiè barokkapelkes oet 1739. 

Onder aan de opgank in 't weste bevingk ziech in de mergelberg  'ne veurmalige kalkove en 't "Auvermennekeslook".

Bovenop de Sjaatsberg, gelege in 'ne hellingbösj, sjteit de Kloes op de Sjaatsberg. In dit mergele gebuuwke woonde langen tied hièremiete of kloezenaersj. Binne liek 'n baekapel. Oarsjpronkelik waor dit 'n jachhöt van de hière van kesjtièl Sjaloen, dat in de beemde van de Geul aan de voot van de berg liek. 

## Sjaasbergergank
Op de lètste zóndig van juni vingk 't fiès van de heilige kloezenaer Leonard plaats. Dit weurt de Sjaasbergergank geneump, 'ne baevaartsgank door luuj oet de buurt, die dan nao de Kloes loupe, woa  (boete of binne) 'n dialekmès weurt opgedrage door de pesjtoar van Sjin op Geul. Daonao ies d'r Kèrmes. Nao 1939 raak de Sjaasbergergank in ónbruuk, meh in 1970 weurt 'r, op initiatief van Veldeke-Valkeberg, wir in ière  hersjtèld. 

## Däölkesberg
'n  Onderdeil van de Sjaatsberg hèt de Däölkesberg. Dit ies 'n plek woa de mergel aan de oppervlakte kump en woa däölkes de aanwezige loker gebruukde veur hun nèster. Däölke is de dialeknaam veur 'n kauw.  'n Grotweuning, die ziech hie in de berg bevingk, waor tot 2005 bewoond door 'ne Marx van Sint-Pièter. 

In 2009 haet me hie in 'ne abri, 'ne natuurlike inham in de mergelberg, gevörmp door 't oetsjoere van 'ne veurgenger van de Geul, sjpore opgegrave van 'n prehistorisch kampvuur oet 300.000 v. C.  Tot noe toe is dit de enigste abri in Nederland.
Zonnezeil

'n **Zonnezeil** is 'n ruimtevaartuig zoonder aondrieving. 't Besteit oet 'n hiel liech en dun zeil (of mierdere zeile) vaan reflecterend materiaol, wat zonnewind vingk. De zonnewind zörg veur 'ne stroom vaan fotone, die gein massa höbbe, mer wel heil väöl energie. Door de botsing zal 'n deil vaan die energie weure umgezat in beweging. Dit versjijnsel weurt ouch straolingsdrök geneump. De umzètting zal oeteindelek 't ruimtevaartuig in beweging bringe. De energie die umgezat weurt in 'n krach op 't zeil is evels zier klein (in de orde vaan microNewtons de veerkante meter. In principe zouw 'n zonnezeil altied kinne blieve versnelle, zoelang de zon mer op 't zeil blijf sjijne.
Bruno Albert

**Bruno Albert** (Bévercé (Malmedy), 19 augustus 1941 - Bevercé, 14 augustus 2023) waor 'ne Welzje architect. 

Bruno Albert behuurt same mèt ander Lukenaere töt 'n postmodern sjtroming die traditioneel architectuur probeert te actualisere dör 'n aander invulling te gaeve an de klassieke opvatting van d'r plattegroond en volumes. E makt hievör oonder mieë gebroek van modern prefabricatietechnieke. D'r invloed van Charles Vandenhove, mèt wae e veer jaor laank samewèrkde, is dudelek merkbaar in zie waerk.

## Waerk
* Mosae Forum, Mestreech
* Barcelonaplein, Amsterdam
* De Buskenblazer, Amsterdam
* D'r Dominicaan, Zitterd 

## Referentie
Ton Lemaire

**Ton Lemaire** (Rotterdam, 1941) is 'ne Nederlandse cultureel antropoloog en cultuurfilosoof. E sjtudeerde cultureel antropologie an de Universiteet Utrecht en filosofie an de Sorbonne in Paries en an de Radboud Universiteet te Nijmege. Bies 1990 waor e wetensjappelek medewerker cultuurfilosofie in Nijmege, daornao vestigde e zich óp 't platteland van Fraankriek. E zów vöral zieë geïnspireerd dör 't gedachtegood van d'r 18e ieëwse filosoof Jean-Jacques Rousseau en d'r 20e ieëwse cultureel-antropoloog Claude Lévi-Strauss.

## Bibliografie
**De tederheid; gedachten over de liefde*. Baarn: Ambo, 1968.
**Filosofie van het landschap*. Baarn: Ambo, 1970.
**Over de waarde van kulturen; een inleiding in de kultuurfilosofie*. Baarn: Ambo, 1976.
**Het vertoog over de ongelijkheid van Jean-Jacques Rousseau - of De ambivalentie van de vooruitgang*, uitg. Ambo, Baarn (1980)  ISBN 90-263-2046-9.
**De indiaan in ons bewustzijn*. Baarn: Ambo, 1986.
**Binnenwegen; essays en excursies*. Baarn: Ambo, 1988.
**Twijfel aan Europa*. Baarn: Ambo, 1990.
**Godenspijs of duivelsbrood; op het spoor van de vliegenzwam*. Baarn: Ambo, 1995.
**Wandelenderwijs; sporen in het landschap*. Amsterdam: Ambo, 1997.
**Met open zinnen; natuur, landschap, aarde*. Amsterdam: Ambo, 2002.
**De leeuwerik; cultuurgeschiedenis van een lyrische vogel*. Amsterdam: Ambo, 2004.
**Op vleugels van de ziel; vogels in voorstelling en verbeelding*. Amsterdam: Ambo, 2007.
**Claude Lévi-Strauss; tussen mythe en muziek*. Amsterdam: Ambo, 2008.

## Extern leenke
* Twijfel aan Europa. Online te bekijken gefilmd portret van Ton Lemaire, Stichting ReRun Producties, Amsterdam, 1998, 50 min.
* Twijfel aan Europa. De filmtekst. Transcript van het interview met Ton Lemaire in de documentaire "Twijfel aan Europa", plus commentaarteksten. De film is overigens tot op heden nooit op televisie uitgezonden.
* Transcript van het volledige onbewerkte interview met Ton Lemaire. Het gefilmde interview is opgenomen in oktober 1994, in St. Astier, gedurende vijf dagen.
Allekes

't **Allekes** dialek, wat ze klappe in Alleke, huurt bè 't *Launs* da op zennen toe-wr onder 't
West-Limburgs vielt; e vuirbeild:

:*Iech zal ma nie te vaul uiver ’t wiejer zegge, zeiker? Want wieje da allewijl moet vorspelle kumt bra dèk te Kotsho.ve oawet. Kikt mar es ne begèn mjao-t. Tuun was het nog temeines weinter, vond dje nie?*

:*Menne grautpa vruuger zei altèd: ’t zal wel bi-jtere as den duvel daud is, ma hieje is nog nie zik.*

:*Moe da oech vaul uiver gekalt jo.nt, da is wa ve uiveral moete betaole. As dje al dei vinsterenveloppen en conterbuussies van een heil joewer te gaower teilt, da.n hei-je andein een Boemmerse moewet vol. Bei toere zau dje ze wel wille blauw bloewze en hei-je wel goesting om ewa terwjaos te goin liege, ma as het op schop schie-jre an kumt,  da.n ziet doewe toch niks aanes op dan betaole.*

:*Ze zegge soms wel: “klaogers ginne naud en stoefers gè braud”, ma da is oech mar wei da het bekikt.*
Goudsberg

.
**De Goudsberg** ies 'n huègde of 'ne berg bie Valkeberg, gelege tösje 't veurmalig gehuch Sint-Pièter en Walem aan de zuudkant en 't, in 'n del van de Hièkerbeek  gelege,  lintdörp De Hièk aan de weskant. Aan de voot van, of euver, de Goudsberg zou in de Romeinse tied de Via Belgica geloupe höbbe. De weeg door 't dal hèt "Sint-Pièterpaad" en de hoger gelege weeg van Sint Pièter nao Walem hèt "Sjteinsjtraot". Dae lètste naam wies op 'ne historische weeg.  In 'n bösjke zint reste gevónge van 'n Romeins geboew, me dink hie aan 'ne wachtore. Aan de voot van de berg liek 't good Euverhem, 'n groate carréboerderie.
Billich

**Billich** of **Billik** is 'n buurt of 'ne veldnaam van Groat-Haasdal in de gemeinte Baekdale in Zuud-Limburg. 

Billich is gelaege naeve en achter de waeg dae löp langs *Hoes Haasdal*,  *[[Bokhaof]]* en kesjtièl Obbendorf. Op 't ing van de waeg Billich begint de Ravesbösj, dae zal eindige in Brokem en Sjtraobaek. Hie in haet de  Sjtraobaek zien brónne. 

In Billich zint tösje 1850 en 1923 reste van drie groate  Romeinse geboewe gevonge.  Waarsjienlik zint twiè daovan villa's gewaes. De plek weurt "Op het steenland" geneump. De Romeinse beweuning liek in eine lien mèt die van de Ravesbösj.