open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nieuwpoort

:*[[Nieuwpoort (verdudeliking)|Nieuwpoort]] is ouch de naom vaan e stedsje in de Nederlandse gemeinte [[Liesveld]], en vaan 'n naobersjap bij [[Alkmaar]]*.
----

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|}
**Nieuwpoort** (Frans: *Nieuport*; Wes-Vlaoms: *Nieuwpôort*) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaondere, in 't arrondissemint Veurne, aon de Noordzie. De stad besleit 'n oppervlak vaan 31,00 km² en had per 1 januari 2016 11.379 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Nieuwpoort heet drei deilgemeintes. Nieuwpoort zelf heet 'n areaol vaan 10,18 km² en had in 1999 9.437 inwoeners; 't is daomèt wiedoet de groetste vaan drei.

* I. Nieuwpoort
* II. Sint-Joris
* III. Ramskapelle

### Aongrenzende (deil)gemeintes

### Ligking
Nieuwpoort ligk bij de munding vaan d'n IJzer in de Noordzie.

## Bezeensweerdeghede
Nieuwpoort woort nao de verweustinge vaan d'n Ierste Wereldoorlog groondeg herbojd. Wie in mier Vlaamse stei steit in Nieuwpoort de merret centraol (foto), boe-aon 'n gotische stadshal mèt belfort en e stadhoes in renaissancestijl. Dit raodhoes is neet authentiek: 't oersprunkelek raodhoes stoont neet aon de merret. De Slevrouwekèrk dao-achter is wel nao de oersprunkeleke middeliewse kèrk herbojd. Boete de stad steit e monumint ter ier vaan keuning Albèr I vaan 't Belsj, wat herinnert aon d'n Ierste Wereldoorlog.

## Historie
Nieuwpoort oontstoont aon de munding vaan d'n IJzer en is, wie de naom al suggereert, relatief joonk: in 1150 woort 't veur 't iers geneump. Kort daonao verliende Filips vaan d'n Elzas 't pläötske stadsrechte um d'n handel in Vlaandere te stimulere (zjus wie Grevelingen, Mardijk, Duinkerke, Damme en Biervliet). De stad bleujde, meh had te make mèt hel concurrentie vaan de gevestegde stei. Zoe woort ze in 1489 belegerd door de Bruggelinge, de Gentenere en de Franse. Doortot de ganse bevolking, inclusief vrouwlui ziech weerde oonder börgemeister Jan Turpin, sloge ze d'n aonval aof. In 1600 leep 'n Nederlandse strafexpeditie tege de Duinkerker zieruivers hei vas op 't Spaons leger; de rizzelterende Slaag bij Nieuwpoort woort door 't Staots leger gewonne. Nao d'n Tachtegjaoregen Oorlog waor de stad dèks objek vaan gevechte tösse Fraankriek en de Spanjole, later Oosteriekers.

In de twiede hèlf vaan de negentienden iew kaom 't toerisme op; Nieuwpoort-bad, wat eigelek op Oostduinkerks groondgebeed laog, woort in 1869 op 't spoorwegenèt aongeslote. In d'n Ierste Wereldoorlog laog Nieuwpoort midde in de frontlijn; 't bleef de gansen oorlog in Geallieerde han meh raakde zwoer versjendeleerd. In 1949 woort de gemeinte oetgebreid mèt Nieuwpoort-bad, tot daan touw deil vaan Oostduinkerke, en mèt stökker groond vaan Lombardsijde, Westende  en Ramskapelle. In 1971 woorte Ramskapelle en Sint-Joris gans geannexeerd, in 1977 nog e stökske vaan Westende, perceizer gezag vaan Lombardsijde ('t liewedeil vaan dat dörp góng, mèt de res vaan Westende, nao de gemeinte Middelkerke).

## Extern links
* Website vaan de stad
Middelkerke

|
|-
|
|-
|
|}
**Middelkerke** is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaondere, in 't arrondissemint Oostende, aon de Noordzie. De gemeinte mit 75,65 km² en had op 1 januari 2016 19.262 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Middelkerke besteit oet nege deilgemeintes. Middelkerke zelf besleit 5,08 km² en is mèt 7.000 inwoeners de groetste deilgemeinte.

### Aongrenzende (deil)gemeintes

### Ligking
De gemeinte Middelkerke ligk veur e groet deil in 't Vlaams Polderlandsjap, meh is veural bekind es badplaots. Ze heet mier kilometer strand es welke aander Belzje gemeinte daan ouch.

## Bezeensweerdeghede
Middelkerke waor iewelaank 'n oonaonzeenlek dörpke en heet daodoor neet väöl aw gebouwe. Vaan de Willebrordskèrk is allen d'n torie (zeventienden iew) oersprunkelek; de res vaan de kèrk stamp oet de jaore twinteg es is in neoromaanse stijl opgetrokke. 't Raodhoes kump oet dezelfden tied en stei in neorenaissancestijl. Aon de zie ligk e casino (foto) en stoon versjèlle standbeelder vaan Belzje stripfigure (Middelkerke afficheert ziech es 'stripdörp').

## Historie
Middelkerke oontstoont es de centraol (middelste) parochie op 't eiland Testerep, boevaan Westende en Oostende de uterste waore. 't Dörp bleef iewelaank klein en oonaonzeenlek en leefde vaan de vèsserij. In d'n Ierste Wereldoorlog is hei hel gevochte. Veural in d'n twintegsten iew is de plaots good gegreujd door 't opkoumend toerisme. In 1977 woort Middelkerke oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Westende, Wilskerke, Leffinge en Spermalie. Spermalie waor in 1971 zelf gevörmp oet Slijpe, Mannekensvere, Schore en Sint-Pieters-Kapelle, Westende had in datzelfde jaor Lombardsijde geannexeerd.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Ivoorkös

**Ivoorkös** is e land aon de weskös vaan Afrika wat grens aon Liberia, Guinee, Mali, Burkina Faso, Ghana en de Golf vaan Guinee. De regering vaan 't land heet de internationale gemeinsjap gevraog 't land te duie mèt **Côte d'Ivoire**. In väöl taole, boe-oonder 't Nederlands, is dat evels neet gewoen.

## Historie
De Ivoorkös woort al in de vieftienden iew gekoloniseerd door de Portugeze. In de zeventienden iew vestegde de Franse ziech dao in get nederzèttinge. In de negentienden iew vestegde ziech steeds mie Franse dao, en in 1893 woort 't 'n Franse kolonie. In 1906 woort 't oonderdeil vaan Frans Wes-Afrika. In 1960 woort 't oonaofhenkelek.

Félix Houphouët-Boigny woort president en maakde vaan Ivoorkös 'n einpartijstaot. Heer bleef tot 1993 aon de mach. In de jaore '80 begós de oppositie vaan ziech te laote hure. Houphouët-Boigny democratiseerde de partij, mer 't bleef 'n einpartijstaot. In 1990 woort d'n drök zoe groet tot mier partije woorte touwgestande. Houphouët-Boigny zienen opvolger bleef tot 'n militaire coup in 1999 aon de mach. De verkiezinge daonao zörgde deveur tot de huidege president Laurent Gbagbo aon de mach kaom. Gbagbo kraog evels väöl kritiek op zie beleid. In 2010 sjreef heer verkezinge oet, die heer volges e groet deil vaan de bevolking, waornummers en de ganse internationaol gemeinsjap verloor vaan zienen opponint Allasane Ouattara. Heer reep ziech evels tot winner oet en heel leger 'n polies aon ziene kant, wat veur 'n hendeg gespanne situatie zörgde.

## Bestuurleke indeiling
Ivoorkös is oonderverdeild in 19 regio's, die same bestoon oet 58 departemente:
Kaapverdië

**Kaapverdië** of de **Kaapverdische Eilen** (Portugees: *Cabo Verde*) is e land en eilandegróp veur de weskös vaan Afrika.

## Historie
Tot 1460 waore de eilen oonbewoend, boenao de Portugeze 't koloniseerde. in 1587 woort 't 'n Portugese kolonie. 't Waor 'n belaankrieke plaots veur de slaovehandel.

Op 5 juli 1975 woort Kaapverdië oonaofhenkelek.

## Bestuurleke indeiling
**Kaapverdië** is ingedeild in  twie *distritos* (distrikte): Ilhas de Barlavento (de noordeleke eilandegróp) en Ilhas de Sotavento (de zuieleke eilandegróp).

De distrikte zien wijer ingedeild in 22 *concelhos* (gemeintes), die weer zien oonderverdeild in 32 *[[freguesia]]s*. 't Aontal *concelhos* woort in 2005 oetgebreid vaan 17 nao 22.

In 't distrik Sotavento: (1 t/m 14)
* Santiago
** Tarrafal (1)
** São Miguel (2)
** São Salvador do Mundo (3)
** Santa Cruz (4)
** São Domingos (5)
** Praia (6)
** Ribeira Grande de Santiago (7)
** São Lourenço dos Órgãos (8)
** Santa Catarina (9)
* Brava (10)
* Fogo
** São Filipe (11)
** Santa Catarina do Fogo (12)
** Mosteiros (13)
* Maio (14)
In 't distrik Barlavento: (15 t/m 22)
* Boa Vista (15)
* Sal (16)
* São Nicolau
** Ribeira Brava (17)
** Tarrafal de São Nicolau (18)
* São Vicente (inclusief 't eiland Santa Luzia) (19)
* Santo Antão
** Porto Novo (20)
** Ribeira Grande (21)
** Paul (22)
Kameroen

**Kameroen** is en land in Wes-Afrika, wat oonstande in op 1 oktober 1961 door sameveuging van 't door Fraankriek gekoloniseerd land en e deil vaan Brits Kameroen. Veur de Ierste Wereldoorlog waor Kameroen 'n Duitse kolonie. 't Grens aon Nigeria, Tsjaad, de Centraal Afrikaanse Rippubliek, Equatoriaal Guinee, Gabon en Kongo (Brazzaville).

## Historie
Portugeze zeilers bereikde de kös vaan Kameroen in 1472. Zie voonte 'n groete hoeveelheid garnale in de rivier, dee ze daorum *Rio dos Camarões*, ofwel *Rivier vaan de garnale*, neumde. Dit verklaort de naom vaan 't land. In 1884 claimp 't Duits Keizerriek 't land es kolonie. Naotot de Duitsers d'n Ierste Wereldoorlog verlere, weurt 't land verdeild in Frans Kameroen en Ingels Kameroen.

Op 1 jannewarie 1960 weurt Frans Kameroen oonaofhenkelek vaan Fraankriek. Op 1 oktober 1961 weure de veurmaolege Britse Zuieleke Kameroene debij geveug.

## Bestuurleke indeiling
Kameroen besteit oet 10 regio's, die same oet 58 departeminte bestoon.

## Referenties
Congo-Brazzaville

**Kongo-Brazzaville**, miestal korteweg **Kongo**, officieel **Rippubliek Kongo**, is e land in Wes-Afrika. 't Grens aon Gabon, Kameroen, Centraal Afrika, Kongo-Kinshasa en de Angolese exclave Cabinda. 't Is 'n veurmaolege Franse kolonie.

## Historie
Kongo woort oersprunkelek bewoend door pygmeeë, tot de vieftienden iew. De pygmeeë woorte oetindelek vervaange door de Bantu. 't Ierste kontak mèt de Europeane waor in de late vieftienden iew, door Portugeze die de kös in kaart brachte. Vaan de vieftienden tot de negentienden iew woorte väöl Kongoleze es slaove oetgeveurd. In 1880 kaom 't gebeed oonder Franse 'besjerming' en in 1891 woort Frans-Kongo officieel opgeriech. In 1910 woort 't oonderdeil vaan Frans Equatoriaal-Afrika. Oetindelek weurt 't land in 1960 oonaofhenkelek en weurt de Rippubliek Kongo oetgerope.

## Bestuurleke indeiling
Kongo-Brazzaville besteit oet 10 regio's en 'n hoofsteielek distrik. De regio's bestoon same oet 46 distrikte:

## Referenties
HST

**HST** kin verwieze nao:

* 'nen Hoegesnelheidstrein, op 't Belsj dèks in 't bezunder d'n Thalys (in Nederland: HSL);
* De Hubble ruimtetelescoop ofwel *Hubble Space Telescope*
Lesotho

**Lesotho** is e land wat gaans weurt umslote door Zuid-Afrika. 't Is 't einege land ter wereld wat gaans bove 1400 meter huugde ligk.

## Historie
De vreugs bekinde bewoeners zien Khoisan jaoger-verzameleers, die vervaange woorte tijdens de Bantoe-migraties. 't Huideg Lesotho (toen nog Basutoland) oontsteit in 1822 oonder keuning Moshoeshoe I. In 1868 weurt 't land 'n protectoraot vaan Ingeland. In 1884 weurt 't 'n kroenkolonie. In 1966 verkrijg 't zien oonaofhenkelekheid en weurt 't 't keuninkriek vaan Lesotho. 

## Bestuurleke indeiling
Lesotho is verdeild in 10 distrikte. De hoofstei daovaan weure *camptown* geneump.

## Referenties
STS-132

|-
|
|-
|
|}
**STS-132**, ofwel voloet **Space Transportation System 132**, is 'n Space Shuttlemissie nao 't International Space Station. De missie woort oetgevoert door de Space Shuttle Atlantis. De lancering waor op 14 mei 2010, um 20:20 uur Nederlandsen tied.. De landing waor zoe'n 12 daog later op 26 mei 2010, um 14:49 Nederlandsen tied. Totale lengte vaan de missie waor 11 daog, 18 oor en 29 minute.

Primair laojing waor de Russische Rassvet Mini-Research Module same mèt de *Integrated Cargo Carrier-Vertical Light Deployable* (ICC-VLD). 

STS-132 is veurluipeg de allerlèste vlöch vaan de Space Shuttle Atlantis es de STS-355 Launch On Need reddingsvlöch neet nudeg is. Meugelek kump evels nog ein extra missie (STS-135). Umtot Atlantis klaor gemaak is veur STS-355 kos 't relatief wieneg um de shuttle toch nog te lancere veur 'n regulier missie. De goodkäöring veur STS-135 moot evels nog kaome.

## Bemanning
De bemanning bestoont oet 6 persoene: commandant Kenneth Ham, piloot Dominic A. Antonelli, en de *missie specialiste* Micheal T. Good, Piers Sellers, Stephen G. Bowen en Garrett Reisman. Oersprunkelek waor Karen Nyberg ingedeild, mer vanwege tijdeleke medische problemen is zie vervaange door Micheal Good.

## Missie/tiedlijn
Op 22 aprèl 2010, nao inkel daog vertraging door slech weer, is de Space Shuttle Atlantis vaan 't Vehicle Assembly Building nao lanceerplatform 39A gerold. De bemanning waor daobij ouch aonwezeg, wat zelde gebäört, en noe kóste zie zelfs op de mobiele lanceerinriechting mètrije.

Op 14 mei 2010 waor de lancering, en op 16 mei 2010 koppelde d'n Atlantis aon 't ISS. Op vlöchdaag 4 (17 mei 2010) waor de ierste ruimtewandeling, woebij 'ne extra sjotel woort geïnstalleerd (de Space to Ground Antenna of SGANT). Ouch woort 'n nui instruminteplatform veur Dextre geïnstalleerd. Op vlöchdaag 5 (18 mei 2010) woort de Rassvet module geïnstalleerd aon de Zarya servicemodule. Op vlöchdaag 6 waor de twiede ruimtewandeling um versjèllende batterije te vervaange. Vlöchdaag 7 stoont in 't teike vaan 't teste vaan de Rasvett module. Ouch woort veurraod vaan d'n Atlantis nao 't ISS verplaots. Op 21 mei 2010 (vlöchdaag 8) waor de daarde ruimtewandeling. Nog mier batterije woorte vervaange. Vlöchdaag 9 waor 'ne rösdaag en op vlöchdaag 10 woort d'n Atlantis losgekoppeld vaan 't ISS. Vlöchdaag 11 en 12 woort gebruuk um alle systeme vaan Atlantis te teste veur de landing en op vlöchdaag 13 waor de landing um 14:49 Nederlandsen tied.

## Referenties
Space Shuttle

De **Space Shuttle** (in 't Nederlands eigelek *spaceshuttle*) is 't Amerikaans ruimteveer dat is oontwikkeld in de jaore '70 vaan d'n twintigste iew door NASA, 't Amerikaans ruimtevaartagentsjap. De ierste vaan veer tesvlöchte voont plaots in 1981, operationeel vlöchte begóste in 1982. Nao 't noe oetzuut weure de Space Shuttles nao 2010 oet gebruuk genome, nao in totaal 134 lanceringe.

Bij de lancering besteit 't zoegenaomde Space Transportation System oet de combinatie vaan Space Shuttle, 'ne oranjekleurege externen tank en twie witte rakètte (de zoegenaomde Solid Rocket Boosters, of SRB's).

't STS weurt verticaal gelanceerd, zjus wie 'n conventioneel rakèt, vaanaof 'n mobiel lanceerplatform. De krach die nudeg is veur de lancering weurt veur 80% geleverd door de SRB's en veur de resterende 20% door de drei rakètmotors vaan de Space Shuttle, boeveur de brandstof (vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof) is opgeslage in d'n externen tank. Oongeveer 2 minute nao de lancering weure de SRB's losgelaote, boenao die trökvalle in d'n Atlantischen Oceaan. Zie weure door 'n sjeep weer opgehaolt en weer klaorgemaak veur 'n volgende lancering. De motors vaan de Space Shuttle blieve branne en es de baon um de Eerd is bereik weurt de externen tank losgekoppeld. Tot noe touw is de externen tank altied trök nao de Eerd gevalle en verbrand in de dampkrink. 't Is evels meugelek um de externen tank in 'n baon um de Eerd te hawwe. Heinao weure de *Orbital Maneuvering System* (OMS) motors gebruuk um de baon um de Eerd aon te passe.

De Space Shuttle maak 't meugelek um astronaute en vrach in de ruimte te bringe (in 'ne zoegenaome *Low Earth Orbit* (LEO), 'n lieg baon um de Eerd), in de boetenste atmosfeer of thermosfeer. Normaal goon 5 tot 7 astronaute mèt, allewel 'rs mer 2 nudeg zien veur 'ne minimaal vlöch (dit waor 't geval bij de ierste veer tesvlöchte STS-1 tot en met STS-4). Aon vrach kin oongeveer 25.000 kg weure mètgenome. De vrach weurt vervoerd in 't vrachruim, wat door middel vaan 2 groete deure geopend kin weure. Dit maak 't meugelek um groete satelliete, zoewie de Hubble ruimtetelescoop in de ruimte te bringe, en ouch um groete vrachte te 'vaange' en trök te bringe nao de Eerd.

Es de missie klaor is weurt gebruuk gemaak vaan de OMS rakètmotors um de Space Shuttle oet zien baon te bringe en trök te goon nao de liegere atmosfeer. De Space Shuttle zal daan door middel vaan aerobraking steeds lankzamer goon, en oeteindelek es 'n zweefvleegtuig gecontroleerd dale. Daonao zal 't 'n landing make op 'n lang landingsbaon es 'n 'normaal' vleegmasjien. Umtot de vörm vaan de Space Shuttle 'n compromis is um mèt versjèllende snelhede te kinne vlege, is de daalsnelheid extreem hoeg, zoe'n zeve kier sneller es 'n gewoen vleegmasjien.

## Referenties
Wes-Limburgs

Oonder **Wes-Limbörgs** versteit me de Limbörgse dialekte oet veural Belsj Limbörg die aonzeenleke Braobantsen invlood höbbe oondergaange en daodoor sterk versjèlle vaan 't Centraal- en Oos-Limbörgs. Ouch höbbe dees dialekte dèks minder ripuarismes (d.w.z. oosteleke, Kölse kinmerke die 't Limbörgs make tot wat 't is).

## Aofgrenzing
De oosgrens vaan 't Wes-Limbörgs - mèt aander wäörd de grens mèt de res vaan de Limbörgse dialekte - weurt bepaold door veer isoglosse:

* De Panninger Seitenlinie, de grens tösse *sch* (noordweste) en *sj* (zuidooste) veur de aw *sk*;
* De Doe-gijlijn, de grens tösse wel en gei *doe*/*dich* es persoenlek veurnaomwoord;
* De Braobantse diftongeringslijn, de grens tösse *huis* (en variante), *kruis* en *ijs* westelek en *hoes*, *kruus* en *ies* oostelek en
* De grens tösse geslote en opener realisaties vaan *goed, bier* (westelek) tege *good, beer* (oostelek).

De wesgrens vaan 't Wes-Limbörgs kump veur e groet deil euverein mèt de wesgrens vaan 't Limbörgs in 't algemein. Hei geit de taol euver in 't Braobants:

* De betoeningslijn, de grens tösse wel (oostelek) en gein (westelek) zinvol oppositie tösse sleip- en stoettoen;
* De Getebundel;
* De Uerdinger Linie, de grens tösse *ich* (zuidoostlek) en *ik* (noordwestelek).

Zoewie dat dèkser geit, loupe de isoglosse die hei zien besjreve neet euver de ganse linie geliek. Soms goon ze geliek op en vörme ze bundels, soms (beveurbeeld bij Tóngere en Wieërt) loupe ze oeterein.

## Intern versjèlle
Doortot de isoglosse soms dooreinloupe, zien binne 't Wes-Limburgs taolgebeed ouch dudeleke versjèlle te hure. Daobij zien ouch nog aander taolversjijnsele, die euver de isoglossebundels heer loupe:

* De Limburgse oontrunding (*óntrènding*): In 't midde vaan de provincie weure alle veurklinkers oontrund, aon de rand gebäört dat neet. Zoe zeet me in Hasselt *sletel* en in Loeën 'gewoen' *sleutel*.
* 't Versjèl tösse *gij* en *dzjieë*. *Dzjieë* weurt in 't zuie, tot aon Hasselt en Herk, gebruuk; daobove zègke ze *gij*.

## Wijer oonderverdeiling
't WLD deilt 't Wes-Limburgs wijer in in de volgende gróppe:

* Dommellands, in de gemeintes Kranedonk (Noord-Braobant, Nederland), Haëmet-Achel, Pelt, Hechtel-Eksel en Peer. De dialekte vaan Kranedonk ligke oostelek vaan de ijs/ies-lijn, ze zègke dao dus *ies*, *hoes*, *kruus*, *neet* en *good*. (In de aander Dommellandse dialekte doen ze dat neet.)
* Demerkempes, numeriek 't belaankriekste, in Hôtele-Helichtre, Heuze-Zolder, Zoneve, Hasselt (*[[Hessels]]*) en Djoppenbeek.
* Berringerlands, in e klei gebeedsje wat oet Berringe en Leopoldsburg besteit. Dit ligk westelek vaan de betoeningslijn, ze kinne dao dus gei structureel versjèl tösse sleip- en stoettoen.
* Loeënerlands, in de gemeintes Alleke, Kotsoeve, Wille, Loeën en Hiër.

### Twievelgevalle
* Truierlands, in 't zuidweste (Herk, Rumme (Vlaams-Braobant), Noërekirke, Sintruin, Gingelom), steit al korter bij 't Braobants.
* Tóngerlands, in Hoeiselt, Tóngere, Herstap en e stök vaan de gemeinte Bilze. Dit weurt tot 't Centraal-Limburgs gerekend, meh heet väöl westeleke kinmerke.
Grenoble

**Grenoble** ies 'n sjtad in 't oaste van Frankriek, in 't departement Isère. De sjtad haet 156.793 inweunersj (tèlling 2004); de totaal agglomeratie haet d'rsj 427.600. Grenoble ies de hoofsjtad, de prefectuur van 't departement Isère. De börgemeister ies Michel Destot.
Lies vaan starebeelde

Heioonder de complete **lies vaan [[starebeeld]]e**, gesorteerd op naom, mèt daobij de Latiense naome en aofkortinge zoewie die door de IAU zien vasgelag. 't Gief in totaal 88 officiële starebeelde. Veur de ziechbaarheid is oetgegaange vaan 'ne woernummer op de breidte vaan de Benelux, oongeveer 50° noorderbreidte. 't Gief starebeelde die hei noets boven de horizon oetkoume en dus noets te zien zien. Sommege starebeelde koume mer kort bove de zuieleke horizon oet en zien daodoor slech te zien. Starebeelde die kort genóg bij de noordeleke hiemelpool stoon zien circumpolair en altied te zien. Veur de datum vaan ziechbaarheid is 't momint tot 't starebeeld zien hoegste punt (culminatie) bereik um oongeveer middernach. Winterse starebeelde zien door de lang en doonker nachte väöl langer en beter ziechbaar. In de zomer weurt de nachhiemel noets gaans doonker. Dit neump me de "grijs nachte". Dit gief aon tot de zon minder es 18° oonder de horizon daalt.

----
;vootnote:
# De starebeelde Achtersteve, Kiel, Kompas en Zeile make deil oet vaan 't 'klassiek' groet starebeeld Sjeep Argo (*Argo Navis*).
# Slang (*Serpens*) besteit oet twie deile: *Serpentis Caput* (kop vaan de slang) en *Serpentis Cauda* (start vaan de slang)
# Dit zien de starebeelde die ouch teike vaan de Dierereem zien.

----
*de volgende 'staregróppe' zien gein echte starebeelde mer zoegenaomde '[[Ope starehoup|ope starehuip]]'.*

* Hyade
* Zevengesternte (*Plejade*)
* Praesepe (*Kribbe*)
Lies vaan Messierobjekte

## Vootnote
# *klj = [[kilo (SI-prefix)|kilo]]-[[leechjaor]]. De aofstand tot wied verwijderde en nevelechtege objekte is dèks zier meujelek te mete, versjèllende bronne geve daan ouch dèks versjèllende weerdes. 't Kin zien tot de hei opgegeve aofstande versjèlle vaan die wat in de individueel artikele geneump weure.*

## Zuuch ouch
*Messierobjek
*New General Catalogue, 'n oetbreiing vaan de lies vaan Messier
*Lies vaan NGC-objekte

## Externe link
* Messier gegevensbaank vaan SEDS
Sherman County (Oregon)

**Sherman** is 'n in 1889 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Sherman is verneump nao de gelieknaomege oorlogsheld. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Moro.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2.153 km² boevaan 2.132 km² land is en 21 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Wasco County - weste, zuie
* Gilliam County - ooste
* Klickitat County, in Washington - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Sherman County** 1.934.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Moro
* Wascon

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Betelgeuze

**Betelgeuze** (*alpha Orionis*) is 'n staar in 't starebeeld Orion. 't Is de op ein nao helderste staar, Rigel is helderder. Ze steit ouch bekind es **Betelgeuse**, **Betelgeux**, **Beteiguex** en **Al Mankib**. De naom kump oet 't Arabisch, boe-in de staar *yad al-dzjoeza* (hand vaan de reus, d.w.z. vaan Orion) geneump weurt. Door 'n leesfout is de naom evels in de westerse wereld aofgeleid van *ibt al-dzjoeza* (oksel vaan de reus).

Betelgeuze ligk op 'nen aofstand vaan 430 leechjaor, en heet 'n leechkrach vaan 105.000 (ze straolt dus 105.000 kier zoeväöl leech oet es de zon). Zie heet 'n massa vaan 18-19 kier die vaan de zon.

Betelgeuze is 'ne veranderleke roeje superreus mèt 'n periode vaan 'n paar hoonderd daog. 't Is nao de zon de staar mèt de groetste sjijnbare diameter, naomelek 0,047 baogseconde (zon=30 baogminute), en daodoor is Betelgeuze bij extreem vergroetinge es schijfke te zien. De staar is 950 kier zoe groet wie de zon. De Universiteit vaan Berkeley heet bekind gemaak tot Betelgeuze sinds 1993 15% kleiner is gewore.

Betelgeuze is aon 't ind vaan häör leve, en kin op 'eder momint' supernova weure. 'Eder momint' is trouwes wel op astronomische sjaol, 't kin ouch nog wel inkele tiendoezende jaore dore. Es 't gebäört zal Betelgeuze, gezeen vaanaof de Eerd, allezeleve helderheid -10 bereike, en daomèt 250 kier zoe helder zien es Venus en 2500 kier zoe helder es Sirius, dat is neet väöl zwaker es de volle maon.

Begin 2010 heet 'n internationaal team vaan starekundege bekind gemaak tot 'n gedetailleerde opname vaan de staar is gemaak. Dao-op zien twie helder vlekke te zien op 't oppervlak vaan de superreus. D'n umvaank vaan dees vlekke is vergeliekbaar mèt d'n aofstand tösse zon en eerd, zoe'n 150 miljoen kilometer. De vlekke weure veroorzaak door opstijgend heit gaas oet 't inwendige vaan de staar, wat e groet deil vaan 't staaroppervlak bedèk.

In oktober 2019 begós 't leech vaan Betelgeuze te verzwake, en twie maond later waor de leechsterkte al mèt 'n ganse magnitude (wat neerkump op factor 2,5) verminderd. Sommege dachte aon 'nen aonstaonde supernova, meh väöl astronome gónge devaan oet tot dit bij 't variabel gedraag vaan de staar hoort. Oetindelek bleek oet metinge mèt de Hubble-ruimtetelescoop tot de vertroebeling kaom door 'n stöbwolk die (vaanaof de Eerd gezeen) aon de staar veurbijtrok. In miert 2020 had de staar häör gewoen helderheid weer trök.

## Referenties
Union County (Oregon)

**Union** is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Union heet ziene naom te daanke aon 't pläötske Union, dat vreuger de hoofplaots vaan dit graofsjap waor. De hoofplaots vaan 't graofsjap is La Grande.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5.275 km² boevaan 5.275 km² land is en 5 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Umatilla County - weste
* Wallowa County - ooste
* Baker County - zuie
* Grant County - zuidweste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Union County** 24.530.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:

* La Grande
* Union
Sjleutelbloom

De **sjleutelbloom** ies ’n bloom in de familie van de primula's. De Latiense naam Primula (primus beteikent ièrsjte) lièt zeen dat ’t ein van de ièrsjte bleujende plante ies in ’t jaor; ze eupent ’t bleujsezoen. ’t Sjerm van losse bleumkes, dat de plant typeert, weurt vergeleke mèt ‘ne sjleutelebosj. 

## Soorte
Drie bekènde soorte in Nederland en Belsj zin:
* **Primula veris**, vreuger primula officinalis: de gouwe, gewoon of echte sjleutelbloom. In 't plat: kèrkesjleutel.
* **Primula elatior**, de sjlanke sjleutelbloom. In 't plat: kèrkesjleutel.
* **Primula vulgaris**: de sjleutelbloom zónder sjtengel. 

## Kèrkesjleutel of gouwe sjleutelbloom

De gouwe sjleutelbloom woort vreuger gewoon of echte sjleutelbloom geneump. Ze ies herkènbaar aan de intense doajergael kleur van de bloom mèt in de kelk vief oranje vlekskes. In Zuud-Limburg sjteit deze vreugbleujer in tuine of verwilderd in groepe es bodembedèkker in de hellingbösj en in de beekdale. De klokvörmige bleumkes, die in ‘n gruupke bie-ein sjtoon op ‘ne behaorde sjtengel, zin eetbaar. Deile van de plant were in cake- en pannekokebesjlaag gebruuk en ouch veur ‘t verve van paosjeier toegepas. ‘ne Nederlandse volksnaam ies bakkroed.

## Kèrkesjleutel of sjlanke sjleutelbloom

Kèrkesjleutel of sjlanke sjleutelbloom (primula elatior) ies ’n sjlanke plant mèt get groater bleumkes in liech-, roumgeel kleure. Die sjtoon ouch in ’n gruupke op ‘ne dunne, behaorde sjtengel. 

De naam kèrkesjleutel kump van de vergelieking mèt ’ne forsje sjleutel, zoa eine dae gebruuk weurt um de zjwoar deur van ’n kèrk mèt te eupene en te sjlete. De griesgreun blaar zin eetbaar.

## Sjleutelbloom zónder sjtengel

De sjleutelbloom zónder sjtengel haet geine lange  sjtengel mèh aan eder bleumke ‘n kort sjtengelke. De kleur van de blome ies liechgeel. 
Dees soort weurt ouch doorgekweek es tuinbloom, ’n hybride, in allerlei fel kleure van geel, roze, road tot paars.

## Besjermde plant
Alledrie de soorte zin besjermp en maoge daodoor neet geplök were.
Lyride

De **Lyride** is 'ne meteorezwerm dee eder jaor te zien is vaan 16 tot 26 aprèl. 't Huugdepunt vaan 10-15 meteore per oor vèlt miestal in de nach vaan 21 op 22 aprèl. In sommege jaore is 't aontal meteore evels väöl hoeger, wie in 1982 toen 'rs wel 90 per oor woorte getèld. In 1803 waor de störm nog heveger. De naom kump vaan 't feit tot de radiant (dao boe de meteore vaandan lieke te koume) 't starebeeld *Lier* (*Lyra*) is. De bron vaan de zwerm zien de stöbdeilkes die achtergelaote weure door de komeet C/1861 G1 (Thatcher). 

Deze zwerm weurt al 2600 jaor woergenome. Heer woort al in de 5e iew veur Christus besjreve in 't commentaar van Menier Zuo op de Lente- en Herfstannale, de hofkroniek vaan de Chinese staat Lu.
## Referenties
Wallowa County

**Wallowa** is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Wallowa heet ziene naom te daanke aon de stam die hei vreuger veurkaom. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Enterprise.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 8.162 km² boevaan 8.146 km² land is en 16 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Umatilla County - weste
* Union County - weste
* Baker County - zuie
* Adams County, in Idaho - zuidooste
* Idaho County, in Idaho - ooste
* Nez Perce County, in Idaho - noordooste
* Asotin County, in Washington - noorde
* Garfield County, in Washington - noorde
* Columbia County, in Washington - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Wallowa County** 7.226.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:

* Enterprise
* Joseph
Wasco County

**Wasco** is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Wasco heet ziene naom te daanke aon de stam die hei vreuger veurkaom. De hoofplaots vaan 't graofsjap is The Dalles.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 6.167 km² boevaan 6.167 km² land is en 37 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Hood River County - weste
* Clackamas County - weste
* Marion County - zuidweste
* Jefferson County - zuie
* Wheeler County - zuidooste
* Gilliam County - ooste
* Sherman County - ooste
* Klickitat County, in Washington - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Wasco County** 23.791.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:

* Dufur
* The Dalles
Rigel

**Rigel** (*beta Orionis*) is de helderste staar in 't starebeeld Orion (starebeeld) en de zèsde helderste staar in de loch, mèt magnitude 0,18.

Rigel ligk op 'nen aofstand vaan 700-900 leechjaor. 't Is 'ne blauwe reus, 70 kier zoe groet wie de Zon, mèt 'n massa vaan oongeveer 17 zonne-massa's. Rigel sjijnt oongeveer 40.000 kier zoe helder es de Zon. Rigel is 'n meervoudege staar, bestaond oet zeker 3 stare. 

De naom vaan de staar is aofgeleid vaan de lokatie in 't starebeeld, naomelek in de linkervoot. In 't Arabisch hèt de staar *Riǧl Ǧawza al-Yusra*, ofwel "linkervoot vaan de Centrale". 'nen Aandere Arabische naom is *riǧl al-ǧabbār*, ofwel "voot vaan de groete". Deze lèste variant is ouch de bron vaan 'nen aandere naom veur de staar, Algebar.
Oostrozebeke

|
|-
|
|-
|
|}
**Oostrozebeke** (Wes-Vlaoms: *Ôostrôzebeke*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Tielt, mèt 'n oppervlak vaan 16,62 km² en op 1 januari 2014 7.678 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Oostrozebeke heet gein deilgemeintes. Wel ligk binne de gemeinte 'nen andere kern.

* I. Oostrozebeke
** II. De Ginste

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Oostkamp

|
|-
|
|-
|
|}
**Oostkamp** (Wes-Vlaoms: *Ôostkamp*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Brugge. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 79,65 km² en had op 1 januari 2014 23.024 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
De gemeinte Oostkamp besteit oet veer deilgemeintes. Oostkamp zelf is daovaan mèt 34,19 km² en 12.683 inwoeners (2004) de groetste. In de deilgemeintes Oostkamp en Ruddervoorde ligke ouch nog aander kerne.

* I. Oostkamp
** V. Moerbrugge
** VII. Steenbrugge
* II. Hertsberge
* III. Ruddervoorde
** VI. Baliebrugge
* IV. Waardamme

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Bezeensweerdeghede
In 't dörp vint me de Sint-Pieterskèrk (foto), 'n gotische hallekèrk mèt Romaansen torie. In de umgeving zien e paar kestiele in neo-renaissancestijl te zien, wie Kestiel Gruuthuse (op de fundaminte vaan 'n othentiek middeliews kestiel).

## Historie
De naom *Oostkamp* kump vaan *orscamp* 'peerdskamp'; *ors* is etymologisch geliek aon 't Ingels *horse* en 't Standaardnederlands *ros*. In de twintegsten iew greujde 't dörp oet tot 'n veurstad vaan Brugge. In 1977 woorte de gemeintes Hertsberge, Ruddervoorde en Waardamme es deilgemeintes aon Oostkamp touwgevoog.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Satyajit Ray

**Satyajit Ray** (Calcutta (India), 2 mei 1921 - Calcutta, 23 april 1992) waor 'ne Indiase filmrezjiseur, dee ziech veural specialiseerde in drama en arthouse. Ziene bekènste film, is ouch d'n ierste, naomelek: Pather Panchali, oet 1955. Op zien 71e hiemelde heer door kaanker.

## Filmografie
Ray heet 37 films gemaak, hei is de lies:

*Pather Panchali (1955) deil 1 vaan de Apu Trilogie
*Aparajito (1956) deil 2 vaan de Apu Trilogie
*Parash Pathar (1958)
*Jalsaghar (1958)
*Apur Sansar (1959) deil 3 vaan de Apu Trilogie
*Devi (1960)
*Teen Kanya (1961)
*Rabindranath Tagore (1961)
*Kanchenjungha (1962)
*Abhijan (1962)
*Mahanagar (1963)
*Charulata (1964)
*Two (1964)
*Kapurush - O - Mahapurush (1965)
*Nayak (1966)
*Chiriyakhana (1967)
*Goopy Gyne Bagha Byne (1968)
*Aranyer Din Ratri (1969)
*Pratidwandi (1970)
*Seemabaddha (1971)
*Sikkim (1971)
*The Inner Eye (1972)
*Asani Sanket (1973)
*Sonar Kella (1974)
*Jana Aranya (1975)
*Bala (1976)
*Shatranj Ke Khilari (1977)
*Joi Baba Felunath (1978)
*Hirak Rajar Deshe (1980)
*Pikoo (1980)
*Sadgati (1981)
*Ghare-Baire (1984)
*Sukumar Ray (1987)
*Ganashatru (1989)
*Shakha Proshakha (1990)
*Agantuk (1992)
Halfe

Mit 't begrip "det is eine halfe" wurdj ungeviear bedoeldj "horige" in 't Nederlandjs.

**Halfe** wore in vreuger tieje hiel veul Limburgers, umdet de meiste Limburgers veur de tied van de koalevundjste geweuan boere wore. 

Men zog aansjloeting bieë de kasjtiealhiear veur besjerming, en moos daoveur, en 't rech om de plaatsjelike hiear, graaf of bisjöp tevreje te stjelle ein tieande aafdraage, en, es noad aan de man woor (oarloge, groate "klussen") de plich d'n hiear te helpe.

Men ungersjeidj eine halfe van de liefeigene (lijfeigene) umdet diea miea en wiejer van het kestjieal aaf woondje, miea mit rös geloate woordj en te vertrouwe bleek.

Veuarbeeldje van halfe zin beveurbeeldj kruutzhieare..(kruisheren). Die haj ein hieal mechtige club van kesjtieals in us buurt, ouch waal "katholieke Duitse orde" geneumdj. 't Centraal kestjieal lik noch ummer, opgeknap, en eigendum van ein sjtichting van de Belzje köening in Alden Biezen, bie Bilzen in Nederlandjs Limburg (toësje Mestreech en Hasseltj ) Hoofdcommanderij Alden Biesen.
Daniëlswaerd

De **Daniëlswaerd** is ein gebied  mit 'n ingewikkelde vergangenheidj, gelege langs de Maas in de Nederlandse provincie Limburg, ten zuidweste van 't gehuch Illekaove. 't Sjiltegebied lik in de tegewoordige gemeinte Zitterd-Gelaen. 
't Is in hunderde jaore neet verangerdj Maasgebiedj mit krum dieke en Maasloup en det kens se zeen aan de natuur. 
De haof zouw saer de late middelièwe es verdedigingswerk langs de Maas van 't toenmalig hertogdom Gulik - woa Zöstere en Zitterd bie hoorte, - door de Duitse Orde gesjtich zin.

't Is dus van awtshaer gebiedj van de "kruutshieare" van de Groeat Commanderiej van *[[Alden Biesen]]* oet 't Belsj-Lembörgse Bilze, die dao 'ne haof hawwe. Dae haof is in de loup van de 19de ièw langzaam vervalle en in de Twiède Waereldoorlog zin de lètste reste vernieldj. Hievan zeen nog sjtein te vendje.
Van de ieaste familie, familie Lamberichs, later Lambrechts, hubbe 't twie naozate töt Twiede Kamer lid gebrach. J.J. Lamberechts waor een jaor senator en veurde dao eenmaol 't waoërd. 

De Daniëlswaerd zouw mit de untginning van de graendj, in 't raam van 't "Grensmaasplan" verdwiene. 
## Referentie
Biezehoof

D'r **Biezehoof** is 'n gesjlaoëte carréboerderiej gelaege in de Limburgse gemèngde Zitterd-Gelaen. D'r Biezenhoof liekt an d'r voot van 't dörp Zjweikese oonderaan d'r Zjweikeserberg midde in de moerassige wèjje van 't dal óp d'r westeleke oever van de Gelaenbaeëk.

De landerieje die töt d'r haof behoeërte loge ten westen van de baeëk tössje *Eijsenderhoof* en Nirbik. Ten ooste van de Gelaenbaeëk loog d'r Biezeberg: de akkerlande op d'r hövel behoeërte töt d'r Biezehoof.

## Historie
De vreugste vermelding Biezehoof sjtamt oet 1259. In dat jaor waoërt e sjtuk landboewgroond mèt hoes verkóch dör vrouwe Aleidis es weduwe van Willem van Beekhoven, d'r voogd van Baeëk an de Duutsje Orde ooch wal Teutoonse Orde geneumd, die dao 'n commanderiej ofwaal e ridderhoes vestigde. Dès commanderiej *Klèng Bieze* makde deel oet van de balije van *[[Alden Biesen]]* te Bilze óp 't Belsj.

Dès *Klèng Bieze* ofwal *Biezehoof* functioneerde bies 1468 es ridderhuis, de plaatsj oeë d'r commandeur verblaef en z'n ridders aansjtuurde.
Roond 1360 waoërt in Mestreech de *Nuuj Bieze*, 'n nuuj commanderiej gesjticht die an 't èng van d'r vieftieënde ieëw de functie van de *Klèng Bieze* zów övernaeme.

In 2004 vertrèkt d'r lètste bewoner en in 2006 waoërt gesjtart mèt 'n groeëte restauratie van dèze haof.

Allewiel haat d'r *Biezehoof* 'n horecafunctie kraege en is ingebed in de wandelwaeg in 't Laandsjapspark de Grave.
Attika

**Attika** (Ouch wel **Attica**, Grieks: **Αττική**, *Attiki*) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. Attika weurt door de Grieke ouch wel, dèks spottend gemeind, *Megalýteri Athína*, wat *Groet Athene* beteikent, geneump. Dit heet de mèt te make tot Attika al sinds d'n Aajdgrieksen tied bekans gaans verboonde is mèt Athene.

## Geografie
Attika heet 'n oppervlak vaan 3.808 km². Attika is 'n vrij oonvruchbaar periferie, en is veural steijelek gebeed. Hei kint me beveurbeeld de hoofstad vaan Griekeland vinde, Athene. Belaangriek plaotse zien Aigosthena, de Amphiareion vaan Oropos, Artemida, Brauron, Eleutherae, Eleusis, Keuningetorie, Lagonisi, Laurium, Marathon, 't Marathonmeer, de Pentelicusberg, Parnitha, Piraeus, Porto Rafti, Rhamnous, Saronida, Sounion, Tatoipalies en de Tempel vaan Apollo Zoster.

### Aongrenzende regio's
Attika grens aon twie Griekse regio's
* Centraol-Griekeland, *noorde*
* Peloponnesos, *weste en zuie*

## Demografie
Volges de census vaan 2011 heet Attika 'n inwoeneraontal vaan 3.828.434, en 'n deechde vaan 1000/km². Dit is 'n stabiele stijging vergeleke mèt 2001, wie 't nog 3.761.810 inwoeners had. Bis 2011 waor de regio verdeild in veer departeminte, *nomos* geneump. Allewel dees daonao zijn herverdeild in ach rezjionaol einheije, blieve de departeminte nog altied veurtbestaon in a-politieke instanties, wie vootbalvereineginge en aander cultureel veurbeelde.
Akira Kurosawa

**Akira Kurosawa** (黒澤 明, *Kurosawa Akira*) (Tokio, 23 maart 1910 - Tokio, 6 september 1998) waor 'ne Japanse filmrezjiseur en filmsjriever. Heer steit nog altied bekènd es eine vaan de bekindste Aziatische rezjiseurs oets, en woort veural bekènd um zien actie- en misdaodfilms. Ziene bekèndste film is Seven Samurai, 'nen actiefilm dee heer in 1956 oetbrach. Ziene lètste film waor Madadayo, oet 1993. Ziene lètste bekènde film waor 'n oorlogsdraoma, naomelek Ran, oet 1985.

In 1970 perbeerde heer zelfmoord te plege, evels mislukde dit. Heer perbeerde dit umtot ziene film Dodesukaden waor geflop. Sommege zègke tot heer 't veur de twiede kier heet perbere te doen, en tot dat de reije is boeveur heer in 1998 is gehiemeld. De mieste hawwe 't d'rop tot heer 'n hartstilstand had gekrege.

## Filmografie
Hei volge de films die heer heet gemaak:
*Sanshiro Sugata (1943)
*Zoku Sanshiro Sugata (1944)
*The Men Who Tread on the Tiger's Tail (1945)
*No Regrets for Our Youth (1946)
*One Wonderful Sunday (1947)
*Yoidore tenshi (1948)
*Stray Dog (1949)
*The bad sleep well (1950)
*Akatsuki no dasso (1950)
*Rashomon (1950)
*The Idiot (1951)
*Ikiru (1952)
*Seven Samurai (1954)
*Throne of Blood (1957)
*High and Low (1957)
*The Hidden Fortress (1958)
*The Bad Sleep Well (1960) *(ierste produktie oonder Kurosawa's eige produktiemaotsjappij)*
*Yojimbo (1961)
*Sanjuro (1962)
*Red Beard (1965)
*Dodesukaden (1970)
*Dersu Uzala (1975)
*Kagemusha (1980)
*Ran (1985)
*Rhapsody in August (1992)
*Madadayo (1993)
Alden Biesen

**Alden Biesen** is d'r naam van 'n laandscommanderiej in Rijkhove ('n deelgemèngde van Bilze) in e 56 ha groeët domein. 't Is 't groeëtste kasjtieëlcomplex tösje de Loire en d'r Rien.

De laandscommanderiej Alden Biesen mèt an 't hoofd 'ne laandscommandeur, waor d'r hoofdzetel van 'n balije of provincie van de Duutsje Orde in 't laand van Maas en Rien tiedens 't Ancien Régime. Dès balije tèlde 12 commanderieje, die sjtadsresidenties, kasjtieële en pachhäöf mèt oetgesjtrekte landerieje bezote. Eder commanderiej waoërt beheerd dör 'ne commandeur, oonder 't gezag van d'r laandscommandeur. De 12 versjillende commanderieje loge versjprèjd över 't Belsj Limburg, Nederlands Limburg, provincie Luuk, Vlamsj-Brabant, 't Nederlandse Noord-Brabant en d'r Duutsje deelsjtaot Noordrien-Wesfale van allewiel. D'r laandscommandeur èges sjtóng oonder 't gezag van d'r groeëtmeester van de Duutsje Orde.

De 12 onderhorige commanderieje van Alden Biesen waore : Klèng Bieze te Gelaen in 1468 òvergegange in Nuuj Bieze te Mestreech, Gemert in Noord-Brabant, Siersdorf in ´t Rienlaand, Bernissem oonder S'n Truje, Jungen Biesen Kölle, Bekkevoort bie Diest, Commanderiej van Gruitrode in de Limburgse Kempe, Commanderiej van S'n Pieëter,  St.-Aegidius bie Aoke, kasjtieël van Ordingen oonder S'n Truje, Ramersdorf bie Bonn en St.-André in de sjtad Luuk.

't Kasjtieëlcomplex Alden Biesen is oondertösje oetgeboewd töt e cultuurcentrum van de Vlamsje Överigheed. 't Deet dèns es congrescentrum en is daobie 'n cultuurhistorische trèkplaoster.
Illekaove

**Illekaove** (Illikhoven) is 'n gehuch in de Nederlandse gemeinte Ech-Zöstere gelaege in de provincie Nederlands Limburg. 't Plaetske lik tösje de Maas en 't Julianakanaal. Ten weste van Illekaove sjtruimp de Kingbeek in de Maas.
Alice in Wonderland (2010)

**Alice in Wonderland** is 'ne *fantasy*-film oet 2010, vaan Tim Burton. De film is geproduceerd door Walt Disney, en de cast besteit oonder aandere oet Johnny Depp, Mia Wasikowska en Anne Hathaway. De film heet $150 miljoen gekos, en leverde tot noe touw $442.403.614 op. Heer doort 109 menute.

## 't Book
De film is neet gebaseerd op 't gelieknaomege book, mer is e vervolg op 't book. Alice moot naomelek weer trök nao Wonderland um 't land weer te redde. Heidoor oontdèk zie tot ze Wonderland neet in häör jäög heet bedach...

## Drei-D
De film is ouch in 3-D te loere, evels mer in bepaolde cinema's. De film is oersprunkelek opgenome es 2-D, mer later umgezat nao 3-D, umtot filme mèt 3-D-camera's te deur waor. Dit woort gemekeleker gemaak door 't feit tot de film 'n combinatie is vaan live-action en motion capture, wat wèlt zègke tot väöl vaan de film mèt computers is geanimeerd.
Alice in Wonderland

**Alice in Wonderland** kin verwieze nao:
* Alice in Wonderland (book)

Ouch gief 't versjèllende films mèt deen titel, boevaan twie geproduceerd door Walt Disney:

* Alice in Wonderland (1951) (animatiefilm)
* Alice in Wonderland (2010)
Centraol-Griekeland

**Centraol-Griekeland** (Ouch wel **Middel-Griekeland**, Grieks: **Στερεά Ελλάδα**, *Sterea Ellada*) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. Centraol-Griekeland steit ouch bekind es de *Regio vaan de Berg* (*βουνό* of *Vounó*).

## Geografie

Centraol-Griekeland heet 'n oppervlak vaan 15.549 km². 't Grens aon de periferieë Attika en Wes-Griekeland, Thessalië en Epirus. Centraol-Griekeland is de mies bergechtege periferie vaan 't land. Mesjiens wel de bekinste berg vaan de periferie zien de Parnas.

### Aongrenzende regio's
* Thessalië - *noorde*
* Attika - *ooste*
* Wes-Griekeland - *weste*

## Demografie
Volges de census vaan 2011 heet Centraol-Griekeland 'n inwoeneraontal vaan 547.390, en 'n deechde vaan 35/km². Dit is 'n forse krimp vaan de Centraol-Griekse bevolking vergeleke mèt 2001, wie 't d'r nog 605.254 lui goof. De hoofstad is Lamia.

## Departeminte
De periferie is oonderverdeild in 5 departeminte (*nomos*):
*Euboea
*Evritania
*Fokida
*Fthiotis
*Boeotië
Steven Spielberg

**Steven Spielberg** (Cincinnati, Ohio, 18 december 1946) is ein vaan de bekinste filmrezjisäöre op eerd. Zien bekinste films zien de Indiana Jones-films, de Jurassic Park-trilogie en E.T. the Extra-Terrestrial. Dit zien mer 'n paar vaan zien succesvolle films. Bekans al zien films (veural vaanaof 1975) kinne weure geplaots in de lies vaan mies succesvolle films oets. Allewijl is heer bezeg mèt de film The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn, dee gepland steit veur 2010, en d'n ierste vaan 'n hieleboel *Tintin*-films is. In eder geval, zoe zach Spielberg dat in 'n interview, zölle d'r drei *Tintin*-films koume, aofhaankelek vaan 't succes koume d'r mie films euver dit personage.

## Filmografie
### Speulfilms
Hei 'n lies vaan zien speulfilms:
* *[[The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn]]* - 2010 (?)
* *[[Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull]]* - 2008
* *[[Munich (film)|Munich]]* - 2005
* *[[War of the Worlds (2005)|War of the Worlds]]* - 2005
* *[[The Terminal]]* - 2004
* *[[Catch Me If You Can]]* - 2002
* *[[Minority Report]]* - 2002
* *[[Artificial Intelligence: AI]]* - 2001
* *[[Saving Private Ryan]]* - 1998 (Eine Oscar, *Bèste rezjiseur*)
* *[[The Lost World: Jurassic Park]]* - 1997
* *[[Amistad (film)|Amistad]]* - 1997
* *[[Schindler's List]]* - 1993 (Twie Oscars, *Bèste rezjiseur, en bèste film*)
* *[[Jurassic Park (film)|Jurassic Park]]* - 1993
* *[[Hook]]* - 1991
* *[[Indiana Jones and the Last Crusade]]* - 1989
* *[[Always (film)|Always]]* - 1989
* *[[Empire of the Sun (film)|Empire of the Sun]]* - 1987
* *[[The Color Purple (film)|The Color Purple]]* - 1985
* *[[Indiana Jones and the Temple of Doom]]* - 1984
* *[[Twilight Zone: The Movie]]* - 1983
* *[[E.T. the Extra-Terrestrial]]* - 1982
* *[[Raiders of the Lost Ark]]* - 1981
* *[[1941 (film)|1941]]* - 1979
* *[[Close Encounters of the Third Kind]]* - 1977
* *[[Jaws (film)|Jaws]]* - 1975
* *[[The Sugarland Express]]* - 1974
* *[[Something Evil]]* - 1972
* *[[Duel (film)|Duel]]* - 1971

### Tillevisieseries en -films
* "Amazing Stories", (Aofleveringe "Ghost Train" en "The Mission") - 1985
* Savage (Tillevisiefilm) - 1973
* Something Evil (Tillevisiefilm) - 1972
* Duel (Tillevisiefilm) - 1971
* "Owen Marshall: Counselor at Law", (Aoflevering "Eulogy For A Wide Receiver") - 1971
*  (Tillevisiefilm) - 1971
* "The Psychiatrist", (Aofleveringe "Par For The Course" en "The Private World of Martin Dalton") - 1971
* "Night Gallery", (Aofleveringe "Eyes" en "Make Me Laugh") - 1970
* Night Gallery (Tillevisiefilm) (Segment "Eyes") - 1969
* "Marcus Welby, M.D.", (Aoflevering "The Daredevil Gesture") - 1969
* "The Name Of The Game", (Aoflevering "L.A. 2017") - 1968
Libië

**Libië** (Arabisch: ليبيا, *lībiyyā*) is 'n Arabisch land in Noord-Afrika. 't Land grens in 't weste aon Tunesië en Algerije, in 't ooste aon Egypte, in 't zuie aon Niger en Tsjaad, in 't zuidooste aon Soedan en in 't noorde aon de Middellandse Zie.

## Historie
Libische keuninkrieke oonderheelte contacte mèt de Grieke in de aajdheid. In de kösstreek gaof 't versjeie Romeinse stei. In de zevenden iew woort 't land vereuverd door de Arabiere, die d'n Islam mèt ziech mètbrachte. De Ottomane breide hunnen invlood oet in de Middeliewe: 'nen Törkse gouverneur had 't iewelaank veur 't zègke. In 1911 woort Libië inzat vaan 'nen oorlog tösse 't Osmaans Riek en Italië. In 1912 woort mèt 't Verdraag vaan Ouchy Libië Italiaans bezit.

In d'n Twiede Wereldoorlog verdreve de Ingelse de Italiaanse en hun Duitse boondgenote. 't Ooste vaan Libië kaom oonder Ingels militair bestuur, 't weste oonder Frans militair bestuur. Dit doorde tot 1950, mèt e mandaot vaan de VN. Op 24 december 1951 woort Libië 'n oonaofhenkelek federaal keuninkriek mèt keuning Idris I es keuning.

Op 1 september 1969 voont 'ne staotsgreep plaots oonder leiing vaan Moe'ammar al-Qaddhafi. 't Land weurt 'n nationalistische en pan-Arabische dictatuur mèt islamitischen inslaag. Begin 2011 koume, in naovolging vaan Tunesië, Egypte en aander Arabische len, ouch proteste tege Qaddhafi zien regering. Doortot 't rezjiem mèt geweld tröksloog, leep dezen opstand in miert vaan dat jaor oet op 'nen börgeroorlog. Umtot de internationaol gemeinsjap de opstand militair assisteerde, lökden 't de opstendelinge veur Qaddhafi te verdrieve. D'n oorlog indegde in oktober mèt d'n doed vaan Qaddhafi.

### De Libische anarchie
Sinds 't ind vaan de börgeroorlog in 2011 verkiert 't land in staot vaan anarchie. In 2014 braok 'ne nuie börgeroorlog oet tösse versjèllende partije die de mach in 't land claime. 't Gief 'n regering in de hoofstad Tripoli, erkind door väöl westerse len en de Europese Unie, en ein in Tobruk, in 't ooste vaan 't land. De lèste regering weurt gesteund door loyaliste vaan Qaddhafi. 'n Derde partij claimt ouch de mach in Tripoli en weurt gesteund door Turkije, Soedan en Qatar. Oondertösse gief 't ouch aander strijende partije, zoewie Islamitische Staot en versjèllende Berbermilities. IS woort ind 2016 oet de belaankriekste stei vaan Oos-Libië verdreve, deils door aander salafistische gróppe, deils door militair ingriepe vaan de VS.

## Bestuurleke indeiling
Libië is oonderverdeild in 22 sjabijaat (distrikte):

## Referenties