open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lies van Nederlandse kabbinètte

Kabbinètte vaan Nederland:

* Kabbinèt-Schimmelpenninck (1848)
* Kabbinèt-De Kempenaer (1848-1849)
* Kabbinèt-Thorbecke I (1849-1853)
* Kabbinèt-Van Hall I (1853-1856)
* Kabbinèt-Van Der Brugghen (1856-1858)
* Kabbinèt-Rochussen (1858-1860)
* Kabbinèt-Van Hall II (1860-1861)
* Kabbinèt-Van Zuylen Van Nyevelt I (1861-1862)
* Kabbinèt-Thorbecke II (1862-1866)
* Kabbinèt-Van de Putte (1866)
* Kabbinèt-Van Zuylen Van Nyevelt II (1866-1868)
* Kabbinèt-Van Bosse (1868-1871)
* Kabbinèt-Thorbecke III/De Vries (1871-1874)
* Kabbinèt-Heemskerk sr. I (1874-1877)
* Kabbinèt-Cappeyne Van de Coppello (1877-1879)
* Kabbinèt-Van Lynden Van Sandenburg (1879-1883)
* Kabbinèt-Heemskerk sr. II (1883-1888)
* Kabbinèt-Mackay (1888-1891)
* Kabbinèt-Van Tienhoven (1891-1894)
* Kabbinèt-Roëll (1894-1897)
* Kabbinèt-Pierson (1897-1901)
* Kabbinèt-Kuyper (1901-1905)
* Kabbinèt-De Meester (1905-1908)
* Kabbinèt-Heemskerk jr. (1908-1913)
* Kabbinèt-Cort Van der Linden (1913-1918)
* Kabbinèt-Ruys de Beerenbrouck I (1918-1922)
* Kabbinèt-Ruys de Beerenbrouck II (1922-1925)
* Kabbinèt-Colijn I (1925-1926)
* Kabbinèt-De Geer I (1926-1929)
* Kabbinèt-Ruys de Beerenbrouck III (1929-1933)
* Kabbinèt-Colijn II (1933-1935)
* Kabbinèt-Colijn III (1935-1937)
* Kabbinèt-Colijn IV (1937-1939)
* Kabbinèt-Colijn V (1939)
* Kabbinèt-De Geer II (1939-1940)
* Kabbinèt-Gerbrandy I (1940-1945)
* Kabbinèt-Gerbrandy II (1945)
* Kabbinèt-Schermerhorn-Drees (1945-1946)
* Kabbinèt-Beel I (1946-1948)
* Kabbinèt-Drees-Van Schaik (1948-1951)
* Kabbinèt-Drees I (1951-1952)
* Kabbinèt-Drees II (1952-1956)
* Kabbinèt-Drees III (1956-1958)
* Kabbinèt-Beel II (1958-1959)
* Kabbinèt-De Quay (1959-1963)
* Kabbinèt-Marijnen (1963-1965)
* Kabbinèt-Cals (1965-1966)
* Kabbinèt-Zijlstra (1966-1967)
* Kabbinèt-De Jong (1967-1971)
* Kabbinèt-Biesheuvel (1971-1973)
* Kabbinèt-Den Uyl (1973-1977)
* Kabbinèt-Van Agt I (1977-1981)
* Kabbinèt-Van Agt II (1981-1982)
* Kabbinèt-Van Agt III (1982)
* Kabbinèt-Lubbers I (1982-1986)
* Kabbinèt-Lubbers II (1986-1989)
* Kabbinèt-Lubbers III (1989-1994)
* Kabbinèt-Kok I (1994-1998)
* Kabbinèt-Kok II (1998-2002)
* Kabbinèt-Balkenende I (2002-2003)
* Kabbinèt-Balkenende II (2003-2006)
* Kabbinèt-Balkenende III (2006-2007)
* Kabbinèt-Balkenende IV (2007-2010)
* Kabbinèt-Rutte I (2010-2012)
* Kabbinèt-Rutte II (2012-2017)
* Kabbinèt-Rutte III (2017-2022)
* Kabbinèt-Rutte IV (2022-2024)
* Kabbinèt-Schoof (2024-2026)
* Kabbinèt-Jetten (2026-)

## Zuug ouch
* Ierste Kamer
* Twiede Kamer
Andy Warhol

**Andy Warhol** (Pittsburgh, 6 augustus 1928 - New York, 22 februari 1987) waor 'ne Amerikaanse kunssjilder. Hae waor ein van de belangriekste kunstenaersj oet de Pop-Art.

Andy Warhol woort gebore es **Andrew Warhola**. Zien ouwersj waore Roethene van Slowaakse aafkoms. Al vreug bleek hae ein groat artistiek talent te höbbe. Hae sjtudeerde commercieel kuns aan 't Carnegie Institute of Technology in Pittsburgh. Hae sjtudeerde aaf in 1949 en ging doe in New York wone, woa hae succesvol carrière in de reclaam maakde.

In de jaore '60 begoes hae mèt 't make van groate sjilderieje van bekènde Amerikaanse producte wie blikke Campbell's soep en flesje Coca-Cola. Tussje 1963 en 1969 houw hae in New York 't atelier "The Factory". Ouch naom hae hie hónderde films op. The Factory woort ein trefpunt veur kunstenaersj en artistiekelinge, woa-ónder Mick Jagger, Lou Reed en Truman Capote.

Op 3 juni 1968 woort Warhol neergesjote door Valerie Solanas, een feministe die reigelmaotig in The Factory kaom. Warhol hersjtèlde noats gans van zien verwondinge.

In de jaore '70 maakde hae zeefdrukke mèt portrètte van beroemde luuj, zoawie Marilyn Monroe en Elvis Presley. Hiemèt houw hae väöl succes: hae exposeerde in galerieje en musea euver de ganse waereld. Ouch riechde hae zien eige tiedsjrif op: "Interview". 

Warhol sjtorf wie 'r 58 jaor waor in New York, nao ein operatie aan zien galblaos.

In Pittsburgh en in Medzilaborce liegke Warhol-musea.
Japans

't **Japans** ies 'n taal die weurt gesjproke door ongevaer 127 miljoan luuj. 't Ies de officieel taal van Japan. 't Ies neet dudelik wie de relatie tösje 't Japans en ander tale liegk. Same mèt 't èng verwant Ryukyu vörmp 't Japans de Japanse tale. 'n Minderheid van de taalkundige raekent de Japanse tale, same mèt 't Koreaans, tot de Altaïsche tale.

## Kènmerke
't Japans ies 'n agglutinerende taal, mèt väöl suffixe (partikele), die versjillende grammaticaal functies van e woord kènne aangeve. 't Japans kènt de SOV-zinsvolgorde, oftewaal: ónderwerp - liejend veurwerp - wèrkwoord. 't Ónderwerp kènt dèks ouch weggelaote were.

't Japans haet e speciaal grammaticaal systeem um belaefheid en formaliteit aan te kènne geve.

't Japans haet vief fonematische klinkersj.

## Sjrief
Dao zint drie sjriefsysteme die doorein gebruuk were in 't Japans: Hiragana, Katakana en Kanji (Sjinese karaktersj).

## Extern links

* Besjrieving bie Ethnologue
Zuud-Amerika

**Zuud-Amerika** ies e continent dat ten zuje van Noord-Amerika liegk. 't Weurt van Noord-Amerika gesjeije door 't Panamakanaal en liegk tösje de Groate en de Atlantische Oceaan.

In Zuud-Amerika liegke de volgende leng:
Warschau

**Warschau** (Pools: **Warszawa**) ies de hoofsjtad van Pole. Mèt 1 726 600 (2014) inweunersj ies 't ouch de groatste sjtad van 't land. Warschau liegk aan de Weichsel in de provincie Mazovië.  

## Historie
Warschau woort veur 't ièrsj vermeld in 1241. Doe waor 't nog mer e klein vössjersjdörpke. Warschau waor ièrsj de hoofsjtad van 't vorstedom Mazovië. In 1596 verplaatsjde de Poolse keuning zien residentie van Krakau nao 't centraler gelege Warschau. 

In de jaore 1655-1660 woort de sjtad bezat door de Zjwede, die allerlei kosbaarhede mètnaome nao hun vaderland.

In d'n Twiède Waereldoorlog woort de sjtad groatendeils verwoes. Nao d'n oorlog haet me 't centrum in de ouw sjtiel herboewd. Tegewoordig sjteit de sjtad op de Waerelderfgoodlies van UNESCO. De restauratie neump me ouch waal: 't wónder van Warschau. 

## Sjtadsgeziech
't Centrum van de ouw sjtad ies de Rynek, de mert, umgeve door kleurige hoezer, die tösje 1949 en 1963 minutieus herboewd woorte onder leijing van 'ne Russische arsjitek. Ouch ander sjtraote en 'n deil van de ouw umwalling (met 't bastion *Barbakan*) woorte hersjtèld.

Aan de rand van de ouw sjtad liek 't Keuninklik Paleis en de aan keuning Sigismund III Wasa opgedrage gedènkzuul. Sigismund waor de keuning dae Warschau es hoofsjtad koos.

Ten weste van de ouw binnesjtad ies nao de Twiède Waereldoorlog e nuuj centrum geboewd. Dit deil van de sjtad haet hoag, modernistische geboewe en breij sjtraote, dèks mèt vrieliegkende trambane. Hie liek ouch 't Paleis veur Cultuur en Weitesjappe, e kolossaal boewwerk in stalinistische sjtiel. 't Woort geboewd tösje 1952 en 1955 en waor e gesjènk van Stalin aan de sjtad. 

## Links
* Officieel website van Warschau
* Warschau bie Wikivoyage
Communicatie

**Communicatie** is de oetwisseling va gedachte, geveul, informatie (doeër zintuge: visueil, auditief, tactiel, reuk, sjmaak) en ideeë. 

Óngerwerpe mit betrikking tot communicatie:
* Sociaal communicatie
** Nuujseuverdrach
** Persoenlike communicatie (sjpraak, taal, lichaamstaal, euverdrach, sjpegeleffek enz.) 
** Massacommunicatie
* Telecommunicatie
** Telefonie
** Telegrafie
** Telex
** Fax
** Internet
* Communicatie doeër de media
** Televisie
** Radio
** Gezèt
** Periodiek
*** Weikblaad/maondblaad
*** Vakblaad
*** Reclaam
* Correspondentie
** Post
** E-mail

't Communicatiemodel vaan de Johari-vènster steit bekind es 'n gooj sjets wie communicatie tösse lui geit.

In de Europese middeliewe woort väöl gebruuk gemaak vaan d'n héraut.
Sjtatistiek

**Sjtatistiek** is de weitesjap en praktiek van 't ontwikkele van kennis mit behulp van empirische data oetgedrök in kwantitatieve vorm. 't Is gebasierd op statistische theorie, eine tak van de toegepasde wiskunde. Binne de statistische theorie, waere willekäörigheid en onzekerheid gemodelleerd doer waarsjienlikheidstheorie.
Sommige auteurs besjouwe statistiek as 'ne tak van besjlissingstheorie, omdat ein doel van statistiek 't producere van de "biste" informatie van besjikbare data is.
Nicolas Poussin

**Nicolas Poussin** (juni 1594, 19 november 1665) waor 'ne Franse sjilder. Hae ies de belangriekste vertegewoordiger van 't Frans classicisme in de 17e ièw. In zie werk kómme de deugde helderheid, logica en orde tot uting. Ziene invlood op de Franse kuns ies groat. Ouch twintigste ièwse sjilders wie Paul Cézanne woorte door häöm beïnvlood. Väöl van zien werke zint te zeen in 't Louvre.

## Biografie

Poussin woort gebore in de buurt van 't plaetske Les Andelys, dat tegewoordig in 't departement Eure in Normandië liek. Hae ging in de lièr in versjillende ateliers. In daen tied veranderde de Franse kunswaereld; 't oud systeem van ateliers mèt lièrlinge woort geleijelik aan vervange door academies. Poussin ies noats nao 'n academie gegange.

Vanaaf 1624 wèrkde hae in Roame, woa 'r onder besjerming sjtong van kardinaal Barberini, 'ne kunsverzamelaer en mecenas. In 1629 trouwde hae mèt Anna Maria Dughet.

In 1640 vroogte Lodewiek XIII en Kardinaal Richelieu häöm um truuk te kómme nao Frankriek um veur de keuning te sjildere. In 1642 ging 'r weer truuk nao Roame, woa 'r sjilderieje mèt mythologische thema's ging make. 

Poussin sjtorf in Roame op 19 november 1665.
Linus Torvalds

**Linus Benedict Torvalds** (28 december 1969) ies 'ne Finse informaticus. Hae ies veural bekènd es de oetvinger van de Linux-kernel.

Linus Torvalds woort gebore in Helsinki. Hae sjtamp oet de Zjweedssjprekende minderheid van Finland, meh woont in de Vereinigde Sjtaote.

Torvalds ies verantwoordelik veur de Linux-kernel en brach daomèt de vriej-softwarebewaeging veur 't ièrsj ónder de aandach van e groater publiek. In 1991 kondigde hae zien *Free minix-like kernel* aan. Die kernel waor 'n aanvulling op 't GNU-projek, dat nog gein kernel houw - daoveur waor indertied, en ies nog ummer de Hurd kernel geplend.

Minder es 5 procent van de tegewoordige code van de Linux-kernel ies van Torvalds, meh hae weurt nog ummer gezeen es degene dae 't bèste kèn besjliesse welke code waal of neet in Linux terechkump. Op dees meneer kènt me veurkómme dat d'r 'ne nuje tak van de Linux-kernel weurt versjpreid; juridisch gezeen zou dit waal meugelik zin, want Linux vèlt ónder de GPL.

De Linux-kernel ies mer e klein deil van 'n GNU/Linux-distributie, meh 't ies e hièl belangriek deil. GNU/Linux waor 't ièrsjte vriej besjturingssysteem veur de PC.

Linus zuut Linux es 'n hobby; tot juni 2003 houw hae 'n full-time baan bie Transmeta en vanaaf daen datum bie OSDL. Waarsjienlik wèrkde hae bij Transmeta aan 'ne compiler veur 'ne nuje processor, meh hae moch ouch ónder wèrktied aan Linux wèrke.

In 2005 brach Torvalds Git oet, e systeem woamit me bie projekte (in de praktijk veural informaticaprojekte) die door mièr luuj waere bewirk de veranderinge kènt biehouwte. Dit kump good van pas bie online samewirkingsprojekte wie die in eus ièw ummer miè de norm zint gewore. De software weurt ónger miè toegepas in GitHub en GitLab.

Linus vong 't neet erg um gesjlote software te sjrieve bie Transmeta. De rae dat Linux ónder de GPL vèlt ies umdat dees licentie en de ope óntwiekkelmethode 't bèste resultaat geve veur de software. Veur Linus geit 't in de ièrsjte plaats um de techniek en vriej besjiekbaarheid ies veur häöm allein 'n methode um de software te verbetere. Hae behuèrt hiemèt tot de pragmatische *open source-bewaeging* en neet tot de *[[vriej software]]*-bewaeging (mèt name ónder leijing van Richard Stallman en 't GNU-projek), woa 't veural um de vriejheid geit.

Linus ies verhuus van zie geboorteland Finland nao Silicon Valley, um bie Transmeta te kènne wèrke. Same mèt zien vrouw Tove Monni haet 'r drie kinger. Tegewoordig wèrk Linus bie ODSL (Open Source Development Lab). Dat ies 'n waereldwiej organisatie die es doel haet um de greuj van Linux, veural in 't bedriefsleve, te bevordere. Hie kènt Linus officieel hónderd procent van ziene tied bezig zin mèt de ontwikkeling van de Linux-kernel.
Syntaxis

**Syntaxis** (oet 't Grieks: συν - same en ταξις - volgorde) of **zinslieër** ies 'ne term oet de taalkunde, woamèt, naeve de fonologie en de morfologie, 't driede onderdeil van de grammatica bedoeld weurt. De syntaxis besjtudeert de opboew en de sjtructuur van zinne of woordgroepe nao hun beteikenis.

De syntaxis hèlt ziech demèt bezig wie versjillende weurd (zelfsjtendige naamweurd, wèrkweurd, bievooglike naamweurd enz.) were samegevoog tot deilzinne en oeteindelik tot zinne. 

Me kènt op dees meneer ouch de syntaxis van 'n programmeer- of 'n ander formeel taal besjrieve.

* Zuug ouch de Limburgse grammair veur syntaxis in 't Limburgs dialek.
Aerdweitesjappe

**Aardweitesjappe**, soms ouch **geoweitesjappe**, is de verzamelnaam veur alle weitesjappe die de planeet aarde besjtudere.

Aardweitesjappe omvat traditionele weitesjappe zoas geologie, fysische geografie, geofysica en ingenieursgeologie, die zich veural met gesjteinte en häör ontsjtaoën en gedrag bezig houte. Mer behauve gesjteinte richt aardweitesjappe zich ouch op de atmosfeer, water en ies. Daoërom behure aouch weitesjappe as hydrologie, glaciologie, meteorologie, klimatologie, hydrografie en oceanografie tot de aardweitesjappe.

Weitesjapsrichtinge as natuurkunde, sjeikunde, wiskunde en biologie drage hölpmiddele en gereidsjappe aan. 

Omdat de aarde ein planeet is, kinne de aardweitesjappe ouch as 'n tak van de planetologie bejouwt were. Aardweitesjappelike kennis, en veural geomorfologie, weurt bevoorbild ouch toegepas bie 't zeuke naoë sjpore va water, sjnieë en ies op de planeet Mars.

## Vakgebede binne aardweitesjappe
Hieónger volgt ein liest van vakgebede binne de aardweitesjappe:
* Bodemkunde
* Biogeologie
* Fysische geografie
* Geoarcheologie
* Geochemie
* Geodesie
* Geofysica
* Geografie (aardriekskunde)
* Geomorfologie
* Geologie 
* Glaciologie
* Hydrografie
* Hydrologie 
* Ingenieursgeologie
* Klimatologie
* Kwartairgeologie
* Limnologie
* Meteorologie
* Mijnbouwkunde
* Mineralogie
* Oceanografie
* Paleontologie
* Regionale geologie
* Seismologie
* Speleologie
* Stratigrafie
* Vulkanologie
22 miert

* 22 miert is de vreugs meugeleke datum vaan Paose: in 1598, 1693, 1761, 1818. Iersvolgende is in 2285.
* 22 miert is Wereldwaterdag.

## Gebäörtenisse
* 1312 - Paus Clemens V hef de Orde vaan de Tempeleers op.
* 1621 - Hugo de Groot oontsnap in 'n bokekis oet Slot Loevestein.
* 1803 - Opriechting vaan 't Apostolisch Vicariaat Breda in Nederland. 
* 1895 - Ierste film weurt gedrejd in 'n privé veurstèlling vaan de gebreurs Lumière. 
* 1933 - 't Concentratiekamp Dachau weurt geopend.
* 1939 - Litouwe sjteit 't Memellandj aaf aan nazi-Duutsjlandj.
* 1945 - In Caïro weurt de Arabische Liga opgeriech.
* 1946 - Jordanië (toen Transjordanië) wert oonaofhenkelek vaan Groet-Brittannië.
* 1960 - Arthur Schawlow en Charles Townes vraoge patent aon op de laser.
* 1995 - Kosmonaut Valeri Poljakov kiert trök nao 'n record vaan 438 daog in de ruimte.
* 2005 - Tiedens de Nach van Van Thijn verwèrpt de Ierste Kamer mèt 2/3 mieërderheed de groondwètswieziging die nuëdèg is öm d'r burgemeester rechtssjtreek te laote verkeze.

## Gebore

* 1459 - Maximiliaan I van Oosteriek, Duits keizer en aartshertog vaan Oostenrijk (gestorve 1519)
* 1797 - Wilhelm I, Koning van Pruisen en Duits keizer (gestorve 1888)
* 1887 - Chico Marx, Amerikaans komiek (gestorve 1964)
* 1936 - Roger Whittaker, Britse zenger
* 1970 - Leontien van Moorsel, Nederlands wielrenster en olympisch kampioene
* 1972 - Pieter-Christiaan van Oranje-Nassau, van Vollenhoven, derde zoon van Prinses Margriet en Mr. Pieter van Vollenhoven

## Gestorve
* 2001 - William Hanna, Amerikaanse producent, rezjiseur en teikeneer vaan teikenfilms (o.a. The Flintstones) (90)
* 2019 - Frans Andriessen, Nederlandse politicus (89)
23 miert

**23 miert** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 82en daag vaan e gewoen jaor en d'n 83e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 272 daog.

## Gebäörtenisse
* 1919 - Benito Mussolini riech de fascistische partij op.
* 1939 - nazi-Duutsjlandj nump 't Memellandj in. Hitler geuf veur de lètste keër ein toesjpraok nao aanleiding van ein gebeedsoetbreijing zónger dat d'r eine sjöt veur gelos hoofde te waere.
* 1948 - In Parijs weurt de Citroën 2CV (*Lieleke Eend*) aon de peers getoend
* 1989 - Stanley Pons en Martin Fleischmann make bekend kaw kernfusie te höbbe gerealiseerd.
* 1997 - In Beverwijk vinde gevechte tösse supporters vaan Ajax en Feyenoord, de *[[Slag bij Beverwijk]]*.
* 1998 - De film *[[Titanic (1997)|Titanic]]* wint èlf Oscars en evenaart daomèt 't record vaan Ben-Hur oet 1959.
* 2001 - Brokstökke vaan 't ruimtestation Mir koume neer in de Stèllen Oceaan.
* 2005 - Vaanwege 't strande vaan zie veurstèl euver de gekoze börgemeister beslut minister Thom de Graaf aof te trejje.
* 2019 - De Syrische Democratische Tróppe melle de val van Baghoez, de lèste plaatsj die nog in han van IS waor. Hiemit is zelf oetgerope kalifaat van de terreurgróp definitief gevalle.
* 2019 - In Ogossagou en Welingara, twie dörpkes in de Malinese regio Mopti, weure 160 Fulani's aofgeslach. D'n aonslaag is 'n vergelding veur 'nen iederen aonval vaan Al-Qaeda.

## Gebore
* 1749 - Pierre Simon Laplace, Frans wiskundige (gestorve 1827)
* 1910 - Akira Kurosawa, Japanse filmrezjiseur (gestorve 1998)
* 1912 - Wernher von Braun Duits/Amerikaans rakètpionier (gestorve 1977)
* 1931 - Viktor Kortsjnoi, Russisch sjaakgrootmeester
* 1946 - Lee Towers, Nederlands zenger
* 1956 - José Manuel Barroso, veurmaolege premier vaan Portugal en Prizzedent vaan de Europees Kemissie
* 1972 - Guus Meeuwis, Nederlands zenger

## Gestorve
* 1971 - Simon Vestdijk (72), Nederlands schrijver
24 miert

## Gebäörtenisse
* 1989 - De olietenker Exxon Valdez luip veur de kös vaan Alaska aon de groond; d'r kump minstens 42.000 m³ olie vrij
* 1992 - Dirk Frimout vertrèk mèt de Space Shuttle Atlantis, es ierste Belzje ruimtevaarder.
* 1999 - Brand in de Mont Blanc tunnel, 39 lui koume um
* 1999 - De NAVO begint bombardeminte op Servische doele in de Kosovo-oorlog.
* 1999 - De NAVO begint mèt 'n militair interventie in Joegoslavië, vaanwege 't gaans oet de haand gelope etnisch gewaeld in Kosovo.
* 2001 - Mac OS X, 't nuie besturingssysteem vaan Apple weurt gelanceerd.
* 2003 - De Nederlandse verpleegkundige Lucia de Berk krijg levenslang veur de maord op diverse patiënte.
* 2005 - In Kirgizië nump de oppositie mèt 'n revolutie de mach vaan president Askar Akajev euver.
* 2014 - De G7 beslete, nao aonleiing vaan de annexatie vaan de Krim, veur Rusland te sjorse oet de G8.

## Gebore

* 1607 - Michiel de Ruyter, Nederlands zieheld (gestorve 1676)
* 1874 - Harry Houdini, Amerikaans boeiekeuning en illusionis (gestorve 1926)
* 1884 - Peter Debye, Nederlands/Amerikaans sjeikundege (gestorve 1966)
* 1897 - Charles Eyck, Nederlands sjèlder (gestorve 1983)
* 1911 - Joseph Barbera, Amerikaans producent, rezjiseur en teikeneer vaan teikenfilms (gestorve 2006)
* 1960 - Nena, Duits zangeres
* 1986 - Nathalia Dill, Braziliaanse actries

## Gestorve
* 1558 - Anna van Buren (ong. 25), vrouw vaan Willem de Zwijger
* 1905 - Jules Verne (77), Frans sjrijver
Tilburg

**Tilburg** is 'n gemeinte en industriestad in 't midde vaan Noord-Braobant. Op 1 januari 2005 had de gemeinte 198.772 einwoeners, boemèt de stad de twiede vaan Noord-Brabant en de zesde vaan Nederland is. De einwoeners höbbe de bijnaom *Kruikenzeikers*; tijdens vastelaovend gebroeke de Tilburgers dee naom ouch zelf.

## Stadsfuncties

Tilburg is veural 'n industriestad, wie groet zöster Eindhove. De gemeinte herberg naoventrint 7.600 bedrijve die same zoe'n 100.000 arbeidsplaotse beje. Tilburg kint 'n bleujende universiteit, die sinds inkel jaore *[[Universiteit van Tilburg]]* hèt (in 1927 begonne es *Katholieke Universiteit Tilburg*, later um begriepbaar rejes *Katholieke Universiteit Brabant* geneump). De stad heet e gerenommerd poppodium, 013 geneump, nao 't nètnómmer vaan Tilburg. De vootbalcub Willem II kump oet in de Ieredevisie.

## Stadsbild
Tilburg heet ziech pas laot tot 'n stad oontwikkeld, zoetot 't stadsbild neet monumintaal is. Bekind is 't gemeintehoes, in neo-gotische stiel es paleis veur keuning Wöllem II gebouwd. In de statiebeurt vint me inkel wolkekrabbers, boevaan de hoegste mèt 146 meter tot de hoegste gebouwe vaan Nederland huurt.

## Historie

Tilburg woort in de Middeliewe gestiech es verzameling herdgange: dörper en gehuchte die kort bijein laoge en zoe löskes 'ne groetere plaots vörmde. Later oontwikkelde ziech 'n textielindustrie, boeveur urine aon de deur woort opgehaold veur de stoffe te bleke; heiaon höbbe de Tilburgers häöre bijnaom te danke. In 1806 kraog Tilburg stadsrechte. Later in de negentiende iew, tijdens de korte regeerpeiode vaan Wöllem II, bouwde me 'n ech stadscentrum en versjeie gebouwe; de keuning kaom gere in Tilburg. Aon 't eind vaan de negentiende iew greujde Tilburg oet tot 'n echte stad vaanwege 'n sterke greuj vaan de textielindustrie, die in de jaore zesteg vaan de twintegste iew verlore zouw goon.

## Externe link
* Officieel website
Dialek

'n **Dialek** (van 't Griekse woord διάλεκτος) ies 'n variëteit van 'n sjtandaardtaal die gesjproke weurt in 'n bepaalde geografische umgeving. Taalvariëteite die gesjproke were in bepaalde sociaal umgevinge neump me sociolekte. Dialekte höbbe 'n eige fonologie, woordesjat, morfologie en syntaxis en versjille dao-in van de sjtandaardtaal en van ander dialekte. 

't Ies lestig um 'n grens te trèkke tösje de begrippe "dialek" en "taal". Formeel en taalkundig gezeen besjtoon d'r gein versjille tösje ein taal en ein dialek. Me zou kènne zègke dat 'n taal 'n dialek ies dat 'n bepaalde sjtatus haet gekrege, bieveurbeeld doordat reigelsj zint vasgelag veur grammatica en sjpelling, de taal officieel weurt gebruuk in e bepaald land of d'r ónderwies in de taal weurt gegeve.

'n Miesversjtand euver dialekte ies dat ze ein verbastering van de sjtandaardtaal zouwe zin. 't Ies èvvel andersjum: de dialekte zint ouwer en oet de dialekte ies de sjtandaardtaal óntsjtange. 

De weitesjap die zich mèt dialekte bezig hèlt neump me dialektologie.

## Belsj
Op 't Belsj neump me de besjtuurstaal van de regio's Vlaandere, Wallonië en de taal van de Duutsjtalige Gemeensjap de sjtreektaal.

## Zuug ouch

* Dialectologie
* Diasysteem
Roemenië

**Roemenië** (Roemeens: *România*) is e land en 'ne lidstaot vaan de Europese Unie (EU) op 't carrefour vaan Centraol, Oos- en Zuidoos-Europa. 't Grens in 't zuie aon Bölgarije, in 't noorde aon Oekraïne, in 't weste aon Hongarije, in 't zuidweste aon Servië, in 't ooste aon Moldavië en in 't zuidooste aon de Zwarte Zie. 't Land heet euver 't algemein e gemaoteg continentaol klimaot en 'n opervlaakde vaan 238,397 veerkante kilometer, mèt 'n bevolking vaan roontelum 19 mieljoon (2025). Roemenië is 't twelfde land vaan Europa en de zèsde lidstaot vaan de EU op basis vaan bevolking. De hoofstad en groetste stad is Boekares. Aander groet steieleke gebeeje zien Iași, Cluj-Napoca, Timișoara, Constanța, Craiova, Brașov en Galați.

De Donau, de opein nao laangste revier vaan Europa, oontsprink in 't Duits Zwart Woud en heer struimp 2857 laank in zuidoosteleke riechting, veurtot 'r oetmoont in de Roemeensen Donaudelta. De Karpaote, die Roemenië vaan 't noorde nao 't zuidweste doorkruse, umvatte de Moldoveanu berg op 'n huugde vaan 2544 meter.

Roemenië woort in 1859 gevörmp door 'n personele unie vaan de Donaukeuninkrieke vaan Moldavië en Walachije. De nuie staot, officieel Roemenië geneump vaanaof 1866, woort in 1877 gans oonaofhaankelek vaan 't Ottomaons Riek. In d'n tied vaan de Ierste Wereldoorlog voch Roemenië, naotot 't in 1914 de neutraoliteit had verklaord, same mèt de geallieerde meugendheie vaanaof 1916. In de naosleep vaan deen oorlog woorte Boekoving, Bessarabië, Transsylvanië en deile vaan Banat, Crișana en Maramures deil vaan 't Keuninkriek vaan Roemenië. In de zomer vaan 1940, es gevolg vaan 't Molotov-Ribbentrop-pak woort Roemenië gedwonge um Bessarabië en Noord-Boekoving aof te staon aon de Sovjet-Unie en Noord-Transsylvanië aon Hongarije. In november 1940 teikende Roemenië 't tripartiet pak en es rizzeltaot daovaan góng Roemenië in juni 1941 aon de kant vaan Nazi-Duitsland d'n Twiede Wereldoorlog in, vechtend contra de Sovjet-Unie bis augustus 1944 bij de geallieerde aonsloot en Noord-Transsylvanië heruiverde. Nao d'n oorlog en de bezètting door 't Roed Leger woort Roemenië 'ne socialistische en communistische rippebliek en lid vaan 't Warschaupak. Nao de Roemeense rivvelutie vaan 1989 begos Roemenië aon 'nen euvergaank nao democratie en merretikkenemie.

Roemenië is 'n oontwikkelingsland mèt 'n ikkenemie mèt 'n hoeg inkoume, op de 49e plaots in de Human Development Index. 't Heet de 47ste groetste ikkenemie in de wereld op basis vaan BNP. Roemenië maakde in de vreuge 2000'der jaore 'n snel ikkenomische greui door; allewijl is de ikkenemie vaan Roemenië gebaseerd op deenste. Roemenië is 'ne prodecent en 'ne netto-exportäör vaan mesjienes en electrische energie via bedrieve wie Automobile Dacia en OMV Petrom. Roemenië is sinds 1955 lid vaan de Vereinegde Naties, de NAVO sinds 2004 en de EU sinds 2007. De mierderheid vaan de Roemene is Roemeenstaoleg en identificeert mèt de Oosters-Orthedoxie.
San Marino

**San Marino** is 'n klein rippebliek umrink door Italiaans groondgebeed. 't Land is drei kier zoe klein es Liechtenstein en zes kier zoe klein es Andorra. 't Is in trèk es belastingparadies en weurt ouch dèks es curiositeit en um 't pittoresk stadsmidde door toeriste bezoch.

## Bestuurleke indeiling
San Marino is ingedeild in nege gemeintes (*castelli* of börchte). Eder börch is e historisch stedsje. De indeiling stamp nog oet de middeliewe.

* Acquaviva
* Borgo Maggiore
* Chiesanuova
* Domagnano
* Faetano
* Fiorentino
* Montegiardino
* San Marino (stad)
* Serravalle

## Taol
Italiaans is hiel dominant. 't Plaotselek dialek vèlt oonder de Emiliaans-Romagnoolse gróp.

## Historie
San Marino claimp de ajdste rippebliek vaan de wereld te zien en de ajdste staot vaan Europa. Volgens de euverlevering woort 't land in 301 gestiech door St.-Marinus. In 't Middelieuwse Italië, wat in hiel väöl versjèllende groeter en kleiner stäötsjes verdeild waor, bleef 't langen tied oonbedreig door groete naobers. Napoleon erkinde in 1797 't stäötsje en lijfde 't neet bij Frankriek of ein vaan zien satellietstaote in. Op 't Congres vaan Wene in 1815 erkinde alle deilneumers 't.

In 1848 woort in San Marino es ierste land op de wereld gratis krankezörg ingeveurd. In 1897 woort e tractaat mèt 't inmiddels gevörmde Italië geslote. De constitutie vaan 1925 lag vas tot San Marino 'n parlemintair democratie is. In 1930 kaom oonder drök vaan Italië de fascistische partij aon de mach. In 1943 woort 't land door de Pruse bezat, en in 1944, nao liechte bombardeminte, bevrijd door de Britte. 

Tot 1957 woort San Marino geregeerd door coalities vaan de communistische (PCS) en de socialistische (PSS) partij. Daonao höbbe de christen-democrate (PDCS) de mach gehawwe, ummer in coalities mèt of de PCS of de PSS.
Jaor

E **jaor** is de relatieve einheid van tied die de perioëde besjrief waorin ein planeet óm zien sjter drieët. In 't algemein taalgebroek is e jaor ein in daag getèlde periode die gebaseerd is op de tied die 't de aarde kos om 1 maal rónd de zon te drieë. Volges de Gregoriaanse kalender tèlt e jaar 365 daag, verdeild euver 12 maonde en 52 waeke. In de raegel óm de veer jaar weurt dao inne daag biegetèld om te kompensiere veur 't feit dat de ómgank rónd de zón neet precies in ganse daag is te miëte. Me nump zoe'n jaor e sjrikkeljaor. De Juliaanse kalender haw inne kier in de veer jaor e sjrikkeljaor en doerde dus gemiddeld 365.25 daag (365d, 6h). De Gregoriaanse kalender haet get minder sjrikkeldaag, en doert gemiddeld 365.2425 daag (365d 5h 49m 12s).

## Annum

I de astrologie en geologie weëd de periode oeë-i de eëd um de zon drieët (e joar), aagedeëd mit *annum* (aafgekót: *a*), dat litterlig: *joar* in 't latien beteëkent. 't Weëd doarum genoteërd mit factor: 100. E annum is de klieënste eenheed va de nieëgste annum-eenheder die mit de SI-vuurveugsele weëde aagedeed:
*Hectorannum, 'n hónderdjaorige perioëde
*Kiloannum, doezend joare
*Mega-annum, miljoen joare
*Giga-annum, miljard joare
Plantkónde

**Plantkónde** of **botanica** is de weitesjappelike sjtudie van plante. 't Is 'n tak van biologie. 
Plantkónde besjtrik 'n ganse reeks van weitesjappelike disciplines die de gruj, de reproductie, 't metabolisme, de óntwikkeling, de ziektes en de evolutie van 't plantelaeve besjtudere.

Zoeas bie anger laevesvurm in biologie, kint 't plantelaeve weure besjtudeerd op versjillende nivo's, van 't molekulaire, 't genetische en biosjeimische nivo via de organelle, celle, weifsels, organe en de biodiversiteit van ganse plante. Aan de top van dees sjaal kinne plante weure besjtudeerd in populaties, gemeinsjappe en ecosysteime (zoas in ecologie). Op edert van dees nivo's kint inne botanis zich bezighouwe mit de classificatie (taxonomie), de sjtruktuur (anatomie) of de functie (fysiologie) van 't plantelaeve.
Servië-Montenegro

**Servië-Montenegro** waor vaan 2003 tot 3 juni 2006 'n losse federatie op de Balkan. 't Land grensde aon Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Albanië, Macedonië, Bulgarije, Roemenië en Hongarije en laog aon de Adriatische Zie. 't Land waor in 2003 oontstande es veurtzètting vaan 't aajd Joegoslavië, perceizer gezag vaan 't verkleind Joegoslavië vaan nao 1992. Veur de naomsverandering waor gekoze naotot 'n staotshervörming de federatie tösse de twie len väöl losser had gemaak.

Op 3 juni 2006 verklaorde Montenegro ziech oonaofhenkelek. In dezelfde maond volgde internationaal erkinning, op 15 juni vaan Servië, zoewie lidmaotsjap vaan de VN.

## Bestuurleke indeiling
Oonder d'n eine federaole president stoonte twie volweerdege rippublieke, mèt hunnen eige president, regering en parlemint: Servië en Montenegro. Servië kós twie otonoom gebeje: Vojvodina en Kosovo. Kosovo waor al sinds 1999 'n protectoraot oonder de VN; de facto had de Servisch-Montenegrijnse regering dao niks euver te zègke.


Image:Scg01.png
Image:Scg02.png
Breda

**Breda** (Braobants: *Brédao*) is 'n stad in de provincie Noord-Braobant. Mèt 167.908 einwoners op 1 januari 2005 is 't de derde stad vaan Noord-Braobant en de negende vaan Nederland. De vastelaovendsnaom vaan Breda is *Kielegat*.

## Stadsfuncties
Breda functioneert es verzörgingscentrum veur Wes-Braobant. 't Karakter is minder industrieel es dat van Tilburg. Breda hoesvès de Keuninklike Militair Academie (KMA) en 'n arrondissemintstribunaal. 't CSM-sókkerfebrik is in dees stad gevesteg.

## Stadsbild

Breda heet 'n good bewoerd historisch centrum, mèt es veurnaomste bouwwèrk de Groete Kèrk. Aon de Merret stoon inkel markante gebouwe, wie 't stadhoes. 't Begijnhof geneet ouch bekindheid.

## Historie
Breda, *Brei A*, ligk aon de samevleujing vaan Mark en Aa, boedeur de stroum (*Aa*) hei inderdaod väöl breier weurt. Op dees plek oontstoont in de twelfde iew 'n nederzetting, die in 1125 veur 't iers geneump weurt. In 1252 kraog 't stadsrechte, en in de volgende iewe bleef 't greuje. In 1403 woort de Baronie van Breda gestiech, e gebeed mèt Breda es centrum, geïnspireerd op de Meierij van de Bosj. Tijens d'n Tachtegjaoregen Oorlog woort de stad neet minder es drei kier door de Staotse legers vereuverd: in 1572 bij 't begin vaan d'n Opstand, in 1591 (door de lis mèt 't *[[Törfsjip vaan Breda]]*) en in 1637. De bevölking bleef evels gooddeils katheliek.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Den Bosch

*Neet te verwarre mit [[De Boesj]].*
----

**Den Bosch** (Nederlands: **, in Limbörg ouch wel: *De Bos(j)*, *De Bós(j)*, *D'n Bos(j)* of *D'n Bós(j)* geneump) is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Op 1 januari 2005 woende hei 134.005 lui. Den Bosch is 'n aw vestingstad aon de Maos en waor 'n veurpos vaan de Graove vaan Braobant, vaandao de naom. Neve de stad Den Bosch besteit de gemeinte nog oet de dörper en gehuchte Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruisstraat, Maliskamp, Meerwijk, Nuland, Orthen, Oud-Empel, Rosmalen en Vinkel.

## Historie
Den Bosch is in 1185 gestiech es vestingstad. Es zoe waor 't al vaanaof 't begin 'n echte stad, mèt slotgrach en walmör. Loupende de Middelieuwe woort de stad de veerde vaan 't hertogdom Braobant, nao Brussel, Antwerpe en Leuve. 't Waor 't centrum vaan de Meierie van Den Bosch, die oongeveer 't modern Oos-Braobant besloog.

In d'n Tachtegjaoregen Oorlog zeukde de stad de kant vaan Spaanje, zoetot ze mierder kiere belegerd mós weure. In 1629 kaom de stad in 't oonderworpe gebeed Staotsbraobant te ligke: e katheliek gebeed zoonder stum in de Staote-Generaal rechstreeks vaanoet D'n Haog besteurd woort. Dees situatie doorde tot 1795, wie de Franse vazalstaot de Bataafse Rippebliek opgeriech woort. In 1735 hiemelde de bekinde Utrechse sjriever Justus van Effen hei. 

In de negentienden iew bleef de stad (formeel) 'n vestingstad, daorum moch tot 1877 neet boete de mör gebouwd weure. Dit had euverbevolking en bovegemiddeld väöl epidemieë es gevolg. Daodoor bleef de stad achter in häör oontwikkeling en mós in de regio in de twintegsten iew Nimwege, Tilburg en Eindhove veur ziech laote.

Politika en Nederlands ministerse Carola Schouten waor in Den Bosch gebore in 1977.

## Extern linke
* Site vaan de gemeinte
Geul

De **Geul** ies 'n rivier in Belsj en Nederland. De Franse naam veur de Geul ies **Gueule**. 
Ander plaatselike name zint: Guuël en Gäöl.
De naam zou kènne sjtamme van de waternaam Gulia (908) of van 't Fins kulju (plas). Ouw benaminge zint: middelned. goele (moeras), middelhd. gülle, Gullo (922), Guel en Goel (15e ièw in Valkeberg) en Gule. Geul beteikent sjmaal water, watergank, göt, vaargeul 

## Luip

De Geul óntsjprink bie de Duutsje grens in Belsj, vlakbie Aoke, in 't gehöch Lichtenbusch (gemeinte Raeren). In de kelder van de boerderie *Het Todtleger* bevink ziech de brón die me besjouwt es de oarsjpróng van de Geul. Nao óngevaer 20 km kump de Geul bie Cottesse Nederlands Limburg binne. Ze mondt oet in de Maas bie 't Voelwames (Voulwames) in de buurt van Bung en Ittere.

De Geul ies 58 km lank en 't totaal verval ies óngevaer 250 m. De Geul sjtruimp langs en door de volgende dörper: Moresnet, Sippenake, Kelmis, Cottesse, Ièpe, Mechele, Partij, Wittem, Gulpe, Wielder, Keuteberg, Sjin op Geul, Oud-Valkeberg, Valkeberg, Houtem, Geulem, Meersje, Raotem, Waert, Bung en 't Voelwames.

Aan de Geul liegke volgende watermeules in: Ièpe, Höfke, Euvergäöl, Wittem, Gulpe (2), Wielder, Oud-Valkeberg, Valkeberg (3), Geulem, Meersje en Raotem.

De Geul haet 130 ziebeke. 't Geuldal ies de sjtreek woa-door ze sjtruimp.

## Ziebeke

De veurnaamste ziebeke zint 
* de Selzerbaek of Sinzelbeek mèt de ziebeekskes: 
**Harleserbeek
** de Hermansbeek 
** de Zieversbeek
* de Eyserbeek 
* de Gulp. 
Wiejer zint d'r nog 'n aantal beke die in de Geul oetmonde, zoawie 
* de Klitserbeek
* de Mechel of Lombergerbeek
* de Sjtraobaek
* de Pletsjbaek
* de Kattebaek
* de Hièkerbeek
* 't Gäölke
* de Watervalderbaek
* de Hermensbaek
* de Nutbrón
* de Berversbergbaek
* de Cottesserbaek
* de Sielerbaek of Terzieterbaek.
 

Vlakbie Moresnet liek 'n sjpoorweegviaduk van 1153 maeter lank en 52 maeter hoag euver 't Geuldal. Dit waor 'ne tied lang de groatste sjpoorweegbrök van Belsj.

## Natuur, flora en fauna
De Geul ies e gereguleerd water gewore. Hiedoor zint 'n aantal kènmerke van van 'ne natuurlike sjtruim verdwene. Mèt Europese subsidie weurt noe de natuurlike sjtaot van de Geul hersjtèld. De Geul maog weer häöre eige luip vinge. In 't Ingendael, e natuurgebeed bie Houtem in de gemeinte Valkeberg zint Galloways en konikspaerd oetgezat. 

Langs en in de Geul vink me 'ne veur Nederland unieke flora en fauna. Hie kómme de elrits, 
de gesjtieppelde alver en de beekforel veur. Aan de boveluip, woa kalk en zink in de grónd ziet, greujt 't zinkviuèlke. In de heuvels bie Valkeberg laef ein klein populatie gaelboekvuurkróddele. In väöl buim langs de Geul kump haamsjeut (maretak) veur.

In de Geul en de zierivierkes haet me e vösjverbod ingesjtèld van 1 oktober tot en mèt 31 mièrt.

## Geulleedsjes
* *Geul Geul, wie sjoeën bis dich*, van Toon Knops (oet Wielder).
* *De Geulsymfonie*, van Roep Lambriks oet Valkeberg.
* *Bie ós dao sjtruimp de Geul* van Leo van Weersch oet Sjin.
* *Geul, 'ch wil diech huère* va Guus Sjmeets oet Valkeberg.

## Extern links
*Besjrieving van 't Geuldal es habitat bie 't Ministerie van Landboew
1 april

**1 april** is d'n heilegendaag vaan Irene van Thessalonike. Vreuger woort 't es begin vaan de lente gezeen en d'n daag weurt vaanajds mèt lenterituele umgeve. In euzen tied is 't nog ummertouw populair um op deen daag grappe nao-ein te make; allewijl gebäört dat ouch dèks in de vörm vaan loos gezètteberiechte.

**Ech nuits**
* 1572: De Watergeuze vereuvere Den Briel, boemèt d'n Opstand tege de Spaonse euverhiersing begint.

**Aprilgrappe**
* 2005: Gerd Leers, Steve Stevaert en J.J.H. Som, börgemeisters vaan respectievelik Mestreech, Hasselt en Kèrkraoj, rope de oonaofhenkelike Rippebliek Limburg oet.

## Gebäörtenisse
* 1939 - Eindj van de Sjpaanse Börgeraorlog, dae mèt hulp van Hitler en Mussolini gewónne wirt door de fascistische generaal Franco.

## Gebore
*1858 - Arnold Aletrino, Nederlandstaolege sjriever
*1929 - Milan Kundera, Frans-Tsjechische sjriever.

## Gesjtorve
*1935 - Theodorus Marinus Roest van Limburg (69), Nederlandse pelisiefunctionaris
Enschede

**Enschede** (Nedersaksisch: *Eanske*) is 'n stad in 't ooste vaan Euveriesel, in de streek Twente. De gemeinte Enschede had op 1 april 2016 157.999 inwoeners, boemèt de stad de ierste vaan Euverijssel is. Ander kerne zien Boekelo, Glanerbrug, Lonneker en Usselo.

## Stadsfuncties
Enschede is verzörgingscentrum vaan Twente en 't aonpaolend Duits gebeed. Mèt Hengelo, Borne en 't Duitse Gronau vörmp de stad 'n agglomeratie mèt bekans 400.000 inwoeners. Enschede zie beteikenis es industriestad is aofgenome nao 't verdwijne vaan de textielindustrie. Allewijl is dao 'n technische universiteit gevesteg, zoewie e conservatorium en 'n hoegesjaol. Bij Enschede ligk ouch de Vleegbasis Twente, die allewijl geslote is.

## Stadsgeziech
Enschede heet e modern stadsbeeld, mèt naome door de brand vaan 1862 dee zoe good wie alle bebouwing in d'n as lègkde. De meiste febrikke zien gesloop en vervaange door woeninge of bedriefsgebouwe. De väöl aw arbeiderswieke geve de stad e typisch Interbellum-aonziech.

## Historie
Enschede moot roontelum 'n donjon oontstande zien. Roond 1300 kraog 't stadsrechte, die in 1325 door de bisjop vaan Utrei bekrachteg woorte. De stad bleef oonbelangriek tot eind achtiende iew de textielindustrie opkaom; wie 't industrieel dommenant Bèlsj ziech in 1830 aofsjeide kós 't oetgreuje tot textielcentrum vaan Nederland. In 1862 góng door 'ne groete brand al bebouwing verlore.

In de jaore zesteg en zeventeg góng de textielindustrie verlore door concurrentie oet lieg-loenlen, boenao intensief revitaliseringsprojekte nudeg waore, vergliekbaar met die in Heerle. In de jaore negeteg zaoge planne veur 'n fusie mèt Hengelo en Borne tot *[[Twentestad]]* 't leech, die evels in 2000 aofgebloze woorte wegens teväöl oonwèl bij de bevölking. In datzelfde jaor explodeerde in de wiek Roombeek e vuurwerkfebrik, boebij 23 doeje vele.

## Bekinde Enschedeërs
* Harry Bannink, componis
* Willem Brakman, sjriever
* Jan Cremer, sjriever
* Sharon Dijksma, politica
* Gert-Jan Dröge, presenteur
* Femke Halsema, politica
* Sander Kleinenberg, dj
* Youri Mulder, vootballer
* Hans op de Coul, chef cultuur en radio-presentator L1
* Winnie Sorgdrager, ex-minister

## Externe link
* Site vaan de gemeinte Enschede
Slowakije

**Slowakije** is e land in de Karpate, in Midde-Europa. 't Is gans door land umgeve en grens aon Pole, Tsjechië, Oosteriek, Hongarije en de Oekraïne. Hoofstad is Bratislava; wijer groete stei zien Košice en Zvolen.

## Bestuurleke indeiling
Slowakije is ingedeild in ach geweste, die *kraje* geneump weure. Eder kraj is geneump nao zien hoofstad en wijer oonderverdeild in distrikte, die *okresy* heite. Daovaan zien 'rs 79.

* Gewes Banská Bystrica (Banskobystrický kraj) 
* Gewes Bratislava (Bratislavský kraj)
* Gewes Košice (Košický kraj)
* Gewes Nitra (Nitriansky kraj)
* Gewes Prešov (Prešovský kraj)
* Gewes Trenčín (Trenčiansky kraj)
* Gewes Trnava (Trnavský kraj)
* Gewes Žilina (Žilinský kraj)

Zuuch ouch: Lies van stej in Slowakieje.

## Taole
Slowaaks is officieel taol en dominant. De dialekte vaan 't weste (wie dat vaan Bratislava) liekene relatief väöl op 't Tsjechisch, de oosteleke zien oonaofhenkeleker daovaan. Gaans in 't ooste weurt Rusyn (Roetheens) gesproke, wat 'n Oos-Slavische taol is (of 'n Oekraïens dialek) meh toch in oostelek Slowaaks euvergeit. Wijer weurt väöl Romani gehuurd en sprik 9,5% vaan de bevolking Hongaars.

## Historie
In de vijfden iew vestegde de ierste Slave ziech op Slowaaks gebeed. 't Waor in de zevende iew deil vaan 't riek vaan Samo, en de proto-Slavische staot Groet-Moravië bereikde in de negende iew zien huugdepunt wie Cyrillus en Methodius 't christendom introduceerde en keuning Svätopluk 't riek good oetbreide. 

Oeteindelek woort Slowakije deil vaan 't keuninkriek Hongarije, tot de veertiende iew. In deen tied besloog 't woengebeed vaan de etnische Slowake väöl mie land es noe. Ouch waore väöl Slowaakse edele aon 't hof vaan de keuning.
 
Wie 't Osmaans Riek de Balkan begós te vereuvere versjoof 't centrum vaan 't riek nao Bratislava, wat in deen tied es *Pressburg* (*Pressporek*, *Pozsony*; Duitse, Slowaakse en Hongaarse naom) bekind stoont en in 1536 hoofstad woort. Tege 't eind vaan de achtienden iew verveel de invlood vaan Slowakije. 

In 't revolutiejaor 1848 perbeerde Slowakije binne de Donaumonarchie vaan Hongarije nao Oosteriek euver te stappe, wat evels neet lökde. Tot 't oetereinvalle vaan dit land in 1918 woort 't land sterk oonderdrök. 

In 1918 góng Slowakije mèt de Boheme en Moravië 't nui land Tsjechoslowakije vörme, al bestoont 'ne gans korten tied 'n oonaofhenkelek Slowaakse Raoderippubliek. In 't Akkoord vaan München oet 1938 woort Tsjecho-Slowakije op las vaan Hitler oontbonde en woort Slowakije 'n apaarte rippubliek, oonder sjerpe control vaan nazi-Duitsland. 't Land woort in 1945 door de Russe bevrijd, die Tsjecho-Slowakije nui stiechte, 't land bezat hele en 't deil lete oetmake vaan 't Warschaupak. 

Nao de vreidzaome Fluwele Revolutie vaan 1989 woort Tsjecho-Slowakije oontboonde, gooddeils tege de wèl vaan de Slowake, wat op 1 januari 1993 in effek trooj. In mei 2004 trooj 't mèt nege ander len touw tot de EU.

## Extern links
* Slowaakse Wikipedia
Tsjechië

**Tsjechië** is e land in Midde-Europa dat gans door ander len umgeve weurt, en wel door Pole, Duitsland, Oosteriek en Slowakije. Hoofstad is Praog, dewijl aander veurnaom stei Brno, Liberec, Ostrava en Pilsen (Plzen) zien. 't Land besteit sinds 1993 en is de leste jaore es vakantieland veur Wes-Europeane in gebruuk gekoume.

De inwoeners vaan Tsjechië zien de Tsjeche.

## Bestuurleke indeiling
Tsjechië besteit oet 13 *kraje* (geweste), en e hoofstedelek distrik. De kraje, met hun hoofstei, zien:

* **[[Usti nad Labem (gewes)|Usti nad Labem]]** (Usti nad Labem)
* **[[Karlsbad (gewes)|Karlsbad]]** (Karlsbad / Karlovy Vary)
* **[[Pilsen (gewes)|Pilsen]]** (Pilsen / Plzeň)
* **[[Liberec (gewes)|Liberec]]** (Liberec)
* **[[Praag (gewes)|Praog]]** (Praog / Praha)
* **[[Centraal Boheme]]** (Praog)
* **[[Zuud-Boheme]]** (Budweis / České Budejovice)
* **[[Hradec Kralove (gewes)|Hradec Kralove]]** (Hradec Kralove)
* **[[Pardubice (gewes)|Pardubice]]** (Pardubice)
* **[[Vysocina]]** (Jihlava)
* **[[Olomouc (gewes)|Olomouc]]** (Olomouc)
* **[[Zuud-Moravië]]** (Brno)
* **[[Moravië-Silezië]]** (Ostrava)
* **[[Zlin (gewes)|Zlin]]** (Zlin)

## Taole
95% vaan de bevölking sprik Tsjechisch. Wijer zien dao Romani-, Slowaaks-, Pools-, Duits- en Oekraïenstaolege minderhede.

## Historie
Tsjechië kaom in de late negende iew op wie 't gebeed door de Premysl-dynastie vereuverd woort. Laank bleef 't keuninkriek vaan de Boheme 'n veurnaom lokaal mach, meh intern konflikte wie de Hussietenoorloge en extern wie d'n Daartegjaoregen Oorlog hadde 'n verweustend effek op 't land, dat daan oonder de Habsburgers kaom en vaanaof de negentiende iew deil góng oetmake vaan de Donaumonarchie. 

Naotot dit land in 1918 ineinstortde gónge de Tsjeche mèt hun naobervolk de Slowake de nui republiek Tsjechoslowakije vörme. Dit land bevatte 'n groete Duitse minderheid, zoetot 't land in 1938 op las vaan Hitler bij 't Akkoord vaan Muunsje oontboonde woort. Slowakije woort oonaofhenkelek, Tsjechië woort e jaor later verdeild in 't Protectoraat Boheme-Moravië en Sudetenland, de door Pruse bewoende boeteste sjèl vaan Tsjechië, die bij Duitsland geveug woort. 

Nao d'n Twieden Wereldoorlog woort Tsjechoslowakije door Stalin obbenuits gevörmp en in 't Warschaupak gezet. 't Rezjiem dao gedroog ziech neet gans es marionette vaan Moskou: in 1968 begós dao 'n periode vaan beperkde vrijheid, die de Praagse Lente genump weurt. De USSR veel 't land dao-op binne en installeerde weer 'n orthodox-communistische regering.

In 1989 begós de Fluwele Revolutie, boedoor Tsjechoslowakije oet de Sovjetrussische invloodssfeer kaom. Op 1 januari 1993 splitsde 't land ziech in twie deile. In 1999 woort Tsjechië lid vaan de NATO, en in 2005 ouch vaan de EU.
Apeldoorn

**Apeldoorn** (Nedersaksisch: *Apeldoorne* ) is 'n plaots mèt steidelek karakter in de provincie Gelderland, aon de rand vaan de Veluwe. De gemeinte Apeldoorn besleit e groet deil vaan dit Nationaal Park en is ein vaan de groetste vaan Nederland. Nao gruutde is Apeldoorn de èlfde stad vaan 't land en de twiede vaan de provincie, nao Nijmege. De gemeinte had op 1 januari 2024 168.000 einwoeners. Boete de stad Apeldoorn kint de gemeinte de kèrne Assel, Beekbergen, Beemte-Broekland, Hoenderloo, Hoog Soeren, Klarenbeek (gedeiltelek), Lieren, Loenen, Nieuw-Milligen, Oosterhuizen, Radio Kootwijk, Uddel, Ugchelen, Wenum-Wiesel en Woudhuizen. Väöl vaan die kèrne ligke *op* de Veluwe en zien neet mie es gehöchte, vaanwege de oonvruchbare groond vaan dit gebeed.

## Stadsfuncties
Apeldoorn heet 'n verzörginsfunctie veur 'n derde vaan Gelderland, veur de Veluwe en e gebeed t'n ooste devaan, tot in Euverijssel. De bekinde verzekereer Centraal Beheer ("Even Apeldoorn bellen") is hei gevesteg. De bevolking behuurt veur 't groetste deil tot de hoeger middelklasse; industrie is vaan relatief gering beteikenis. 't Paleis 't Loo en de primate-zoölozjiek Apenheul trèkke väöl binnelandse bezeukers.

## Stadsbild

Umtot Apeldoorn pas laat oontwikkeld is kint 't wieneg aw gebouwe. 't Aajd raodhoes is de meujte weerd, zjus wie de neogotische Groete Kerk.

Apeldoorn heet 'n ope bebowwing mèt väöl losstaonde hoezer en groete parke, wat es stad mèt väöl bourgeois inwoeners neet verwoonderlek is. Wijer zien dao ouch väöl stadsparke; me sprèk wel vaan *Greun stad*. T'n weste vaan Apeldoorn ligk de Veluwe, e bosriek gebeed mèt 'n florissante fauna. Ouch ligk Paleis Het Loo, de boeteplaats vaan keuningin Wilhelmina, in dees gemeinte; de keuninklike femilie stèlt 't ope veur publiek.

## Historie
Roond 792 al weurt Apeldoorn geneump es *Appoldro*; daan moot 't al 'n boeteplaots ("villa") gewees zien. Beteikenis es industrieoord kraog 't, wie ziech in de vreugmodernen tied tot centrum vaan de pepierverwèrking oontwikkelde; 't dörpke greujde snel meh kraog gein stadsrechte. 't Loo woort in 1684 door Stadhawwer Wöllem III gekoch. Nao 1800 góng de industrieel beteikenis vaan Apeldoorn achteroet, al kaom in 1869 't Apeldoorns Kenaal veerdeg, boemèt de stad via d'n IJssel verboonde woort mèt de Zuiderzie. Nao d'n Twieden Wereldoorlog greujde 't oet tot 'n stad vaan nationaal beteikenis, mèt ouch volkser wieke wie De Maten en Zevenhuizen. In 2009 voont tijdens 'n Keuninginnedaagvering 'ne mislökden aonslaag op de leje vaan 't Keuninklek Hoes plaots, boebij, mèt d'n daoder zelf, zeve lui umkaome.

## Extern linke
*Officieel website vaan de gemeinte