open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waalwijk

**Waalwijk** (Braobants: *Wólluk*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Oppervlak vaan de gemeinte bedräög 68,15 km² en de gemeinte heet 'n inwoeneraontal vaan 45.742 per 1 januari 2006. Binne de gemeinte ligke boete Waalwijk de dörper Capelle, Sprang, Vrijhoeve en Waspik.

## Historie
Waalwijk, gelege in de Langstraot tösse Geertruidenberg en De Bos, laog aonvenkelek in Holland, meh woort in 1232 aon Braobant verkoch. De bijgelege dörper Besoyen en Baardwijk evels bleve Hollands, wat tot gevolg had tot de kèrk veur de helf in Hollands en veur de helf in Braobants gebeed stoont. Waalwijk oontwikkelde ziech tot groete handelsplaots en in 1303 kraog 't stadsrechte. Tijens d'n Tachetegjäöregen Oorlog raakde de kèrk zwoer besjaojeg.

Tijens de Industrieel Revolutie woort Waalwijk e centrum vaan sjoonsindustrie. In 1922 woorte de gemeintes Besoyen en Baardwijk bij Waalwijk gevoog. In 1997 volgde Waspik en Sprang-Capelle.

## Gebore in Waalwijk
* Yuri van Gelder, turner
* Aloysius Luyben, minister
* Annette Nijs, politica
* Martinus Veldman, natuurkundege

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Werkendam

**Werkendam** is e dörp in de Nederlandse gemeinte Altena, provincie Noord-Braobant, aon de Maos, mèt op 1 januari 2018 11.292 inwoeners. Tot 2019 waor Werkendam 'n zelfstendege gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Dussen, Hank, Nieuwendijk en Sleeuwijk. Die dörper waore mèt diverse ieder fusies (1973: Nieuwendijk vaan de opgelufde gemeinte Almkerk; 1997: Dussen) bij Werkendam gekoume.

Bij 't dörp ligk de Braobantse Biesbosch, 't zuidelek deil vaan 't Nationaol Park De Biesbosch. 't Dörp is vrij agararisch vaan karakter. Religieus gezeen is 't dörp zier calvinistisch, zjus wie gans 't Land vaan Altena meh hendeg in tegestèlling tot de res vaan de provincie.
Woensdrecht

:*Dit artikel behandelt de gemeinte Woensdrecht. Dao is in die gemeinte ouch e dörp mèt dezelfde naom, zuug daoveur [[Woensdrecht (dörp)]].
----

*'Woensdrecht''' is 'n gemeinte in 't zuidweste vaan de provincie Noord-Braobant, tege de grens mèt Belsj (provincie Antwerpe, in 't zuie en ooste) en Zieland (in 't weste) aon, ten zuie vaan Berg op Zoom, mèt 'n oppervlak vaan (perceis) 100,00 km² (daovaan gei water) en per 1 januari 2006 21.153 inwoeners. Woensdrecht besteit oet de kerne Hoogerheide (hoofplaots), Huijbergen, Ossendrecht, Putte (gedeiltelek) en Woensdrecht.

Bij woensdrecht ligk de bekinde Vleegbasis Woensdrecht, in hen vaan de Nederlandse lochmach, bekind vaan pacifistische proteste tege de plaotsing vaan kruusrakètte. Bij Ossendrecht ligk e militair trainingskamp veur de landmach. 't Landsjap vaan de gemeinte is liech gloojend, meh in verglieking mèt de umgeving oetgesproke heuvelechteg en maak deil oet vaan de Braobantse Kempe. E groet deil vaan de gemeinte is bebós. In 1997 woort de nui gemeinte Woensdrecht gevörmp oet de aw gemeintes Woensdrecht, Huijbergen, Ossendrecht en Putte.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Veldhoven

**Veldhoven** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, 'n veurstad vaan Eindhove, boe 't te zuidweste vaan ligk. 't Oppervlak bedräög 31,92 km2 (daovaan 0,20 km2 water) en op 1 januari 2006 had de gemeinte 43.654 inwoeners. 't Modern Veldhoven besteit oet de kerne Veldhoven (ing), Meerveldhoven, Oerle en Zeelst en is in 1921 oontstoon oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Veldhoven en Meerveldhoven, Oerle en Zeelst.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Veghel

**Veghel** is e versteidelek dörp in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de rand vaan 't Pieëlland, mèt good 30.000 inwoeners. 't Is de hoofplaots vaan de gemeinte Meierijstad.

Tot 2017 waor Veghel 'n apaarte gemeinte, die neve de plaots Veghel de gemeinte ouch de dörper Boerdonk, Eerde, Keldonk, Mariaheide en Zijtaart en sinds 1994 Erp umvatde. 't BAG erkós allein Veghel en Erp es woenplaotse. Veghel oonderheel 'n zjumelaasj mèt Gogh.

## Historie
De ajdste spoere vaan bewoening goon trök tot in de Roemeinsen tied. In de middeliewe maakde Veghel aonvenkelek deil oet vaan 't aajd graofsjap Rode (Sint-Oedenrode), meh vaanaof de daartiende iew huurden 't bij 't heertogdóm Braobant en wel bij de Meierij vaan De Bos. In 1310 kraog Veghel de status vaan 'gemeinte'; de hiere vaan Erp zwejde de scepter.

Nao 1648 laog Veghel in Staots-Braobant, e wingewes vaan de Republiek vaan de Nederlen. In deen tied stagneert 't dörp tot in de negentiende iew de industrie opkump aon de nui gegraove Zuid-Willemsvaart. Veural de vlasteelt kaom sterk op. Ouch woort in 't dörp 'n landbouwmerret gehawwe, boe-aon de Veghelere hunne bijnaom 'kuse' (wat in dees streek neet "verkes" meh "kaver" beteikent) daanke. Allewijl bleujt veural de voodselindustrie.

In 1994 woort de gemeinte Erp aon Veghel touwgevoog. In 2017 góng Veghel zelf op in de fusiegemeinte Meierijstad.

## Gebore in Veghel
* Theo Lucius, vootballer

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Woudrichem

**Woudrichem** (Braobants *Woerkem*; dit is ouch bij veurkäör de oetspraok in 't Algemein Nederlands) is e stedsje in de Nederlandse gemeinte Altena, aon de Merwede en d'n Andelse Maos, tegeneuver Loevestein en sjuins tegeneuver Gorinchem, mèt zoeget 4.500 inwoeners. 't Stedsje heet e pittoresk aonzien; belaankrieke monuminte zien oonder mie de Gevaangepaort, 't aajd raodhoes en de Martinuskèrk.

Woudrichem kint, wie alle plaotse in 't Land vaan Altena meh gans in tegestèlling tot de res vaan de provincie, 'n prottestantse mierderheid.

Tot 1 jannewarie 2019 waor Woudrichem 'n zelfstendege gemeinte. Tot 1973 umvatde die allein Woudrichem zelf, meh in dat jaor woorte de opgelufde gemeintes Almkerk (gedeiltelek), Andel (gedeiltelek), Giessen en Rijswijk bij Woudrichem gevoog. Zoedoende umvatde de gemeinte sindsdeen tien kerne (neve Woudrichem, wat de hoofplaots bleef, nog Almkerk, Andel, Giessen, Oudendijk, Rijswijk, Uitwijk, Uppel en Waardhuizen). Oetindelek had ze mie es 14.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan zoeget 50 km². 't Groondareaol reikde tot aon de Bergse Maos, gans in 't zuie vaan 't Land vaan Altena.
2 september

**Heiligedaag van [[Elovsdottir]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Viëtnam]]**

## Gebeurtenisse
* 44 v. Chr. - Farao Cleopatra VII van Egypte beneump häöre zoon Caesarion tot co-heerser.
* 44 v. Chr. - Cicero sjpriek zien ièrsjte *Philippische raeveuring* tege Marcus Antonius oet. 
* 31 v. Chr. - Sjlaag bij Actium: troepe van Octavianus winne van troepe ónder Marcus Antonius en Cleopatra.
* 909 - In de Franse Bourgogne weurt de abdij van Cluny gesjtiech. 
* 1192 - Mèt 'n akkoord tösje sultan Saladin en Richard Lièwehart kump 'n ing aan de derde kruustoch.
* 1645 - De ièrsjte sjtein van de *Sael van Oranje*, 't later Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, weurt gelag.
* 1666 - Groate brand van Londe: 'n groat gedeilte van de sjtad brent aaf.
* 1752 - 't Vereinig Keuninkriek veurt de Gregoriaanse kalender in. 
* 1935 - Bie 'n orkaan in Florida kómme 435 luuj um. 
* 1944 - In de Twiède Waereldoorlog trèkke de geallieerde Belsj binne. 
* 1944 - Anne Frank en häör familie were op de lèste transporttrein van Kamp Westerbork nao Auschwitz gezat, woa ze drie daag later zulle aankómme.
* 1945 - Officieel ing van de Twiède Waereldoorlog mèt de euvergaaf van Japan. 
* 1945 - Vietnam verklaort ziech ónaafhenkelik van Frankriek.
* 1992 - Nagorno-Karabach in Azerbeidzjan verklaort ziech ónaafhenkelik; diet weurt internationaal neet erkènd.
* 1998 - Vluch 111 van Swissair van New York nao Genève sjtort neer bie Peggy's Cove in Nova Scotia (Canada); alle 229 inziettende kómme um.

## Gebore
* 1778 - Lowie Napoleon Bonaparte, keuning van 't Keuninkriek Holland (1806-1810)
* 1838 - Liliuokalani, keuningin van Hawaï
* 1862 - Alphons Diepenbrock, Nederlandse componis
* 1912 - Johan Daisne, Belzje sjriever
* 1924 - Daniel arap Moi, Keniaanse politicus (gestorve 2020)
* 1947 - Louis Michel, Belzje politicus
* 1960 - Ruth Jacott, Nederlandse zangeres
* 1971 - Tom Steels, Belzje fietsrenner

## Gesjtorve
* 421 - Constantius III, Romeinse keizer
* 1910 - Henri Rousseau, Franse sjilder
* 1937 - Pierre de Coubertin, Franse gróndlègker van de modern Olympische Sjpele
* 1968 - Ernest Claes, Belzje sjriever
* 1969 - Ho Chi Minh, president van Noord-Vietnam
* 1973 - J.R.R. Tolkien, Britse sjriever
* 1985 - Abe Lenstra, Nederlandse vootballer
* 2016 - Islam Karimov, Kazachse politicus (78)
Zomere

**Zomere** (officieel (Nederlands: *Someren*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de grens mèt Nederlands Limburg. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 81,43 km², daovaan is 1,33 km² water. Zomere zelf besteit oet drei kerne, die alledrei tot kèrkdörp zien oetgegreujd: Zomere-dörp, Zomere-eind en Zomere-Hei. Daoneve kint de gemeinte nog 't dörp Lierop, wat in 1935 aon de gemeinte Zomere woort touwgevoog.

Zomere ligk tösse Eindhove, Helmond en Wieërt in. 't Is 'n plattelandsgemeinte, meh de industrie is dao in besjeie vörm ouch opgekómme.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Zundert

**Zundert** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tege de grens mèt de Belzje provincie Antwerpe aon, ten zuie vaan Breda. De gemeinte had op 1 januari 2006 20.772 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 119,84 km2 (daovaan 0,24 km2 water). Neve de hoofplaots Zundert heet de gemeinte ouch nog de kerne Achtmaal, Klein-Zundert, Rijsbergen en Wernhout.

In Zundert ligk 'n abdij vaan de Trappiste. Bezeenswierdeghede zien de protestantse kèrk oet 1806, de kathelieke Sint-Truikèrk oet 1927 (in neo-romaonse stiel) en 't neoclassicistisch raodhoes oet 1830. Op de plaots vaan 't geboortehoes vaan Vincent en Theo van Gogh steit 'n statu vaan die twie. In 't dörp vint jaorleks e groet blomecorso plaots.

In 1997 woort de gemeinte Rijsbergen aon Zundert touwgevoog.

## Gebore in Zundert
* Janus Braspenninckx, fietserenner
* Vincent van Gogh, sjèlder
* Jelle Nijdam, fietserenner
Non-paschante

**Non-paschante** zint Katholieke, die geine Paosje houte. *Paosje houte* wilt zègke, dat me gebiech haet en ter communie ies gewaes. Non-Paschante ies 'n woord oet 't Latien.

In de Vief gebode van de Kèrk sjteit in 't 4e gebod, dat me ins per jaor moet biechte en in 't viefde gebod dat me in de Paosjtied de Heilige communie moet óntvange. 

Katholieke, die sóndigs neet nao de kèrk goon, um de Heilige Mès bie te wone, weure Non-dominicante geneump.
Non-dominicante

**Non-dominicante** zint Katholieke, die sóndigs neet nao de kèrk goon, um de Heilige Mès bie te wone. Non-Dominicante ies 'n woord oet 't Latien.
In de Vief gebode van de Kèrk sjteit in 't 2e gebod, dat me op zón- en verpliechde fièsdaag (rösdaag) deil moet numme aan de Eucharistieviering en dat op dees daag gein verbao werk gedoon maog weure.

Non-paschante houte geine Paosje. 
*Paosje houte* wilt zègke, dat me gebiech haet en ter communie ies gewaes.
Vief gebode van de Kèrk

**De vief gebode van de Kèrk** zint door de Roams-Kathelieke Kèrk bepaald. Hie-in sjtoon concrete bepalinge veur 'n Christelik leve.
## De vief gebode van de Kèrk
Geer zölt:
# de verpliechde fièsdaag viere es zóndig;
# op zóndig en verpliechde fièsdaag deilnumme aan de Eucharistie en gein verbao werk doon;
# op onthoudingsdaag gein vleisj ete en op vastedaag vaste;
# ten minste eine kièr per jaor biechte;
# in de paosjtied de heilige communie óntvange.

De paosjtied ies de tied van vieftig daag tösje Paosje en Pinkstere.

Neve de vief gebode van de kèrk besjtoon binne 't Katholiek gelouf ouch de Tièn Gebode. De tièn gebode zint biebels, de vief gebode aevel zint dogmatisch, dat wilt zègke ze zint door de Romeinse curie veurgesjreve.
Paosjtied

De **Paosjtied** ies de periode van vieftig daag tösje Paosje en Pinkstere. 
Katholieke kènne in dees periode voldoon aan bepaalde ónderdeile van de Vief gebode van de Kèrk.

Op de zóndig nao Paosje, Beloke Paosje geneump, weurt 't fiès van Paosje aafgesjlote. 't Woord beloke kump van luke ofwaal sjlete. De ganse Paosjviering doert ein octaaf (8 daag). 

Op de vièrtigste daag nao Paosje, op dónderdig tièn daag veur de Pinkstere, vèlt 't fiès van Hemelvaart. Dan weurt de hemelvaart van Christus herdach.
Hemelvaart

**Hemelvaart** (Latien: *In ascensione Domini* = 't nao de hemelsjtiege van de Hièr) ies 'ne katholieke en christeleke fièsdaag. Op de vièrtigste daag nao Paosje, ummer op dónderdig, tièn daag veur Pinkstere weurt 'r gevierd in Nederland, Belsj, Colombia, Denemarke, Duutsjland, Finland, Frankriek, Groenland, Haïti, Iesland, Indonesië, Liechtenstein, Luxemburg, Madagaskar, Namibië, Noorwege, Oastenriek en Zjwitserland. In väöl leng ies dae dónderdig 'ne vrieje daag.
In Hongarije, Italië, Pole, Portugal en Spanje vèlt Hemelvaart op de zóndig, zeve daag veur de Pinkstere. 

Herdach weurt de hemelvaart van Christus, dae besjreve sjteit in (Handelinge 1:9-11). 
Traditioneel doon väöl kinger op dezen daag de 1e Heilige communie. Dèks weurt'r, vanwege de vrieje fièsdaag, de Hepi-vakantie aangekoppeld. Dat ies de periode tösje (He)melvaart en (Pi)nkstere.

## Rerum novarum
Hemelvaartsdaag ies ouch 't fiès van de Christelike Arbeidersjbewaeging. Herdach weurt dan dat in 1891 de pauselijke encycliek  Rerum Novarum, versjeen, dae handelt euver sociaal rechvaardigheid.

## Dauwtrappe
Vreuger sjtónge luuj op hemelvaartsdaag hièl vreug op (veur daag en dauw: sjnachs rónd 3 oer) um dan berves (op bloate veut), zingentaere  door 't graas te goon loupe. Diet zou 'n magische of heilende wèrking höbbe.   

'ne Andere hemelvaart ies Maria Hemelvaart of Maria-tenhemelopnumming. Die viering vèlt op 15 augustus. Op daen daag weurt ouch de kroedwösj gewiejd.
Beloke Paosje

**Beloke Paosje** ies de 1e zóndig nao Paosje. Op dezen daag weurt 't fiès van Paosje aafgesjlote. 't Woord *beloke* kump van *luke* ofwaal "sjlete". De ganse Paosjviering doert ein octaaf (8 daag). 

De Paosjtied ies de periode van vieftig daag tösje Paosje en Pinkstere.
Sjweiermam

**Sjweiermam** (Nederlands: *schoonmoeder*) is de mam van dien vrouw of diene man. Daegene is dan sjweierzoon of sjweierdochter van de sjweiermam. Euver sjweiermamme weure väöl grepkes gemaak. Sómmige Australische Aboriginaltale kènne sjpeciaal subtale die gebruuk were in de buurt van sjweiermojers of bepaalde ander familielede.

Sjweiermam is de mam va dieng partner, in ut Kirchröadsj plat. Vasteloavendsmoezziek maacher "Ummer D'r Neaver" hat hei inne hit va jemaat. Deë hit hat cultstatus jekrieje, vöal Limbörgers kenne d' r jilles nit vol jenóg va krieje.

## Trivia
't begrip Sjweiermam is bekènd gewore door de gelieknamige plaat van Ummer d'r Neaver:

:*Sjweiermam jebakke, sjweiermam die sjmaat.*
:*Sjweiermam is lekker in de eëpelsjlaat.*
:*Sjweiermam mit friette, sjweiermam van 't sjpit.*
:*Hat inne nog ing sjweiermam ? ... Da bring ze doch ins mit.*
3 september

**[[Nationale fièsdaag]] in [[San Marino]] en [[Katar]]**
**Heiligedaag van [[Gregorius de Groate]]**

## Gebeurtenisse
* 301 - San Marino, de oudste republiek en ein van de kleinste leng van de waereld, weurt gesjtiech door de heilige Marinus van Rimini.
* 590 - Gregorius I weurt paus.
* 1189 - Richard I van Ingeland (*Richard Lièwehart*) weurt gekroand in Westminster.
* 1783 - De Vrae van Paries weurt geteikend; hiemèt kump 'n ing aan de Amerikaanse Ónaafhenkelikheidsoorlog.
* 1808 - 'ne Veurluiper van 't periodiek systeem van elemente weurt geïntroduceerd door John Dalton.
* 1878 - Miè es 640 luuj kómme um bie 'n boetsing van 't passagierssjeep *Princess Alice* mèt e vrachsjeep op de Theems. 
* 1920 - De stèlle film *[[Way Down East]]* kump oet in de VS.
* 1939 - Frankriek en 't Vereinig Keuninkriek verklaore d'n oorlog aan Duutsjland.
* 1939 - In Belsj wirt ein regering van Nationale Unie gevörmp, 't Kabinet Pierlot.
* 1944 - Brussel weurt bevried.
* 1967 - Eddy Merckx weurt in Heerle waereldkampioen fietserenne.
* 1967 - Zjwede sjakelt euver van links- nao rechsrieje. 
* 1971 - Qatar weurt ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek.
* 1976 - De Viking 2 landt op Marsj.
* 2004 - De gijzeling van sjoalkinger en lerare in 'n sjoal in Beslan (Rusland) die op 1 september begoes ies, eindig mèt 'n besjturming van 't geboew door Russische militaire woabie miè es 330 doaje valle.

## Gebore
* 1034 - Go-Sanjo, keizer van Japan
* 1499 - Diane de Poitiers, maitresse van de Franse keuning Hendrik II
* 1695 - Pietro Locatelli, Italiaanse componis en violis
* 1703 - Johan Theodoor van Beiere, kardinaal en prins-biesjop van Luuk 
* 1875 - Ferdinand Porsche, Duutsje autoboewer
* 1947 - Mario Draghi, Italiaonse baankeer en premier
* 1964 - Adam Curry, Nederlandse deejay en óndernummer

## Gesjtorve
* 1803 - Pierre Choderlos de Laclos, Franse sjriever
* 1883 - Ivan Toergenjev, Russische sjriever
* 2017 - Walter Becker (67), Britse gitaris (Steely Dan)
Onthoudingsdaag

**Onthoudingsdaag** zint de daag woa-op volges de Vief gebode van de Kèrk de Katholieke ziech moete ónthoute van 't ete van vleisj of jus oet vleisj. Dat zint de vriedige en inkel ander daag o.m. Esjelegoonsdig. In 't nuuj kerkelik wètbook blief diet gebod besjtoon, meh de biesjoppelike conferenties kènne dat eventueel aanpasse. In Nederland ies, saer 1967, 't ónthoudingsgebod allein nog van krach op esjelegoonsdig en op Goje vriedig.

Bie 't vaste, dat ouch ein van de kèrkelike gebode ies, moet me ziech gehièl of gedeiltelik ónthoute van ete en drank vanwege religieus motieve.
Vaste

**Vaste** ies 't ziech um principieel rae, meistal in 't kader van 'n religie, ónthoute van ete en drinke of van bepaalde eetgeweundes. Binne 't katholicisme ies 't ein van Vief gebode van de Kèrk. Katholieke moete ziech dan gehièl of gedeiltelik ónthoute van ete en drank vanwege religieus motieve.
Vanaaf de veerde ièw weurt 'r gevas in de vastetied of de vièrtig daag veur de Paosje. Daoneve op Quatertemperdaag en op vigiliedaag veur 'n groate kèrkelik fiès. In kloastersj zint 'r miè vastedaag. De kèrkelike vastewèt sjtèlt vaste allein verpliech veur luuj tösje de 21 en 60 jaor. Die maoge dan mer eine volle maoltied gebruke per daag. In 1950 ies deze reigel aangepas aan de moderne tied door de Nederlandse biesjoppe. Saer 1967 hoof allein nog mer op Esjelegoonsdig en op Goje vriedig ech gevas te weure. De daag veurdat de vastetied begint hèt vastenaovend.
De vièrtig daagse vastetied ies 'n veurbereiding op 't Paosjfiès. 't Ies de tied veur heroriëntatie op de christelike levespraktijk.

## Aankleiing van 't kruus en de kleier van de geistelike

In de vastetied weurt 'n kruus mèt kruusbeeld in Katholieke kèrke bedèk mèt 'ne paarse dook (periode van bezinning). Op 't ing van die fièrtigdaag doerende veurbereiding op Paosje krieg 't kruus op Goje vriedig 'ne zjwarte dook euver ziech heen (ter herinnering aan de doad van Jezus). Op Paosjzóndig ies de kleur van de dook wiet (de verriesenis van Christus weurt gevierd). Ouch waegkruzer were dan verseerd mèt blome(kranse). Preesters drage ouch aangepasde kleier in dezelfde kleure.

## Vastebreef
De biesjop, of alle biesjoppe van de kèrkprovincie, geve 'ne vastebreef oet woa-in 'n belangriek ónderwerp betreffende 't gelouf weurt behandeld.
## Vaste-offer en vaste-actie
In de vastetied waor 't gebrukelik, dat 'r gesjpaard woort op luxe drank, ete en sjloek. Kinger bewaarde sjloek in 'n vastetrummelke. De inhoud woort mèt Paosje, later edere zóndig, opgegete. 
De vaste-actie ies 'n actie saer 1960, woabie me de solidariteit mèt de Derde waereld wil sjtimulere. Dao weurt geld ingezameld, dat in de vastetied bie-ein ies gesjpaard. De kèrk zal dat aan kleinsjalige óntwiekkelingsprojecte sjpendere. 

## Vaste es veurjaorszuvering
Vaste weurt in 't veurjaor ouch dèks gedoon door luuj, die, um ander dan religieus motieve, hun lief wille zuvere van de gevolge van 't zjwoarder wintersj ete of um gewoon aaf te valle.

Onthoudingsdaag zint de daag woa-op volges de Vief gebode van de Kèrk de Katholieke ziech moete ónthoute van 't ete van vleisj of jus oet vleisj. 

## Vaste in ander religies
Ouch in 't Judedóm weurt gevas, in de daag veuraafgaond aan 't Juuds Paosjfiès. Ze moete dan óngegisde broajer (matzes) ete. In de maond ramadan van de Islamitische kalender maoge moslims tösje zónsopgank en zonsóndergank nieks ete en drinke. De ramadan weurt aafgesjlote door 't Soekkerfiès.
Priorin

'n **Priorin** (of bie de manne de prior) ies de titel van de euversjte van 'n priorie of van 'n kloaster van zuustersj. Dat kloaster ies gein abdij. Bie de bedelordes ies de priorin ouch de euversjte.  
'n Priorie ies 'n twiède vestiging van 'n besjtaond kloaster. 't Woord prior kump oet 't Latien en beteikent ièrsjte.

In abdije hèt de plaatsvervengster van de abdis ouch priorin.
Nefertiti

**Nefertiti** waor de Groete Keuninkleke Vrow (of hoofconsort/echgenote) vaan de Egyptische farao Amenhotep IV (later Akhenaten), en sjoenmojer vaan farao Toetanchamon. Amenhotep regeerde euver Egypte tijdens de 18e dynastie, vaan 1352 v. Chr. tot 1338 v. Chr., en daomèt keuningin tijdens de Amarna periode. 't Is good meugelek tot zie ouch op 'r eige regeerde oonder de naom **Neferneferuaten**, veur korten tied nao d'n doed vaan häöre maan en veur de troensbestijging vaan Toetanchamon. Häöre naom vertaolt ziech oongeveer tot "de sjoen (of perfecte) vrow is gekoume". Häöre naom liekent ouch op de aonduijing veur e soort verlengde gouwe kräölke, boemèt zie dèks aofgebeeld woort.

Zie is bereump gewore door häör buste, noe in 't Altes Museum in Berlien, hei rechs aofgebeeld. 't Beeld weurt towgesjreve aon de beeldhouwer Djhutmose. De buste is bezunder door 't inziech wat ze gief in de opvattinge die de Aw Egyptenere hadde euver gooj geziechsverhawwinge.

Zie had väöl titels, in Karnak zien inscripties die leze: *Erfgenaome, Groet vaan Gunste, Bevaange vaan charm, Oetstraoler vaan Gelök, Meisteres vaan Beminnelekheid, geleefde, verzachter vaan 't hart vaan de keuning in dit hoes, zach sprekend in alles, meisteres vaan Opper- en Lieger-Egypte, Groete Keuningsvrow, boe heer vaan hèlt, Vrowwe vaan de Twie Lande, Nefertiti*.

Zoewel d'n oorzaak vaan de doed vaan Nefertiti es ouch de plaots en tied zien oonbekind, meh op e gegeve momint weurt zie neet mie in 't openbaar gezeen. Gedach weurt tot zie in 1338 v. Chr. gestorve is, in 't 14e regeringsjaor vaan häöre maan. Es meugeleke oorzake weurt gedach aon ofwel moord of verstoeting, of 'n krenkde. Volges weer 'n ander theorie heet zie häöre maan euverleef, is zie hertrowd met 'ne prins oet 'n buurland en heet zie nog einege tied euver Egypte geregeerd.

## Beuk um te leze
* J. Fletcher, *Op zoek naar Nefertiti*, Vianen - Antwerpen, 2005.
* Rita E. Freed, Yvonne J. Markowitz, Sue H. D'Auria, Pharaohs of the Sun: Akhenaten &ndash; Nefertiti &ndash; Tutankhamen (Museum of Fine Arts, 1999)
* Joyce Tyldesley, Nefertiti: Egypt's Sun Queen (Viking, 1999)

## Externe link
* Nefertete.
Iesheilige

**Iesheilige** zint de heilige Mamertus, Pancratius, Servaos en Bonifatius. *Iesheilige* weurt ouch gezag tege de 3 of 4 daag in mei, 11 mei, 12 mei, 13 mei en 14 mei es hunne namesdaag weurt gevierd. De iesheilige kóndige de zomer aan. In de tuin begint dan al good te greuje. 
Rónd dees periode van 3, 4 of 5 daag ies dèks sjpraoke van groate wieselinge in de temperatuur. 't Kènt bieveurbeeld 25 grade C. were (1998), daoneve kènt 't sjnachs ouch vreze. Aangenómme weurt dat 't nao de iesheilige neet miè ónder 0 grade Celsius zal goon. Alle potplante, einjaorige plante, zomerbleujersj en ander geveulige gewasse maoge noe nao boete en/of kènne were geplant.

In Mofert weurt traditioneel Mamertus weggelaote en Bonifatius op 11 mei verièrd. Op 14 mei kump dan de iesheilige Sint-Meties (Matthias). Daobie huèrt 't gezèkde *Sint-Meties smietj 'nen heite stein in 't ies.*

## Drie ies heilig getal
Umdat drie es 'n heilig getal weurt besjouwd, rekent me in de meiste leng mer drie persone tot de iesheilige. Óf de ièrsjte heilige, Mamertus, weurt neet mètgetèld óf me lièt de lètste, Bonifatius, valle. 

## Kouw Sophie
Op 't Duutsj, in Hongarije en Zjwitserland woort vreuger ouch nog de 15e mei bie de iesheilige gerekend. Dat waor d'n daag van “kouw Sophie”. Dat volksgebruuk sjtamp oet de 11e ièw, toen Sint Sophie de besjermheilige waor van de vrós. 

## Zeen ouch
Dialekte in noordelek Nederlands-Limbörg

**Noord-Limburgs** is, geografisch gedefinieerd, de saomenvattende naom veur de in 't noorde vaan Nederlands Limburg gesproke dialekte, die taolkundeg gooddeils of gans oonder 't Kleverlands valle. Ze vertuine evels nog väöl zuidoesteleke kinmerke, die ze tot typische euverganksdialekte make. Dao is ook een taolkundege invölling vaan dit begrip meugelek: in dat geval sleit "Noord-Limburgs" op de dialekten vaan Venlo en umgeving.

Boe me de grens moot trèkke tösse Limburgs en Braobants, mèt ander wäörd boe 't Noord-Limburgs begint, is neet gans dudelek. 't Taollandsjap roond Venroj, Venlo en Wieërt is hendeg complex, en allewel tot op sommege plaotse de isoglosses reejlik gliek loupe wejjere ze op ander punte weer oeterein. Tösse 't Venrojs, e dudelek Braobants dialek, en 't Tegels, e dudelek Limburgs dialek, vint me (oonder mie) de volgende versjèlle:

De versjèlle mèt 't Limburgs zien groeter in aontal es de euvereinkómste. Wat 't Noord-Limburgs mèt 't Limburgs nog deilt is 't väöl veurkoume vaan umlautsvörm, neet allein in verkleinwäörd en sterke verbe, meh ouch nog in miervoude. Allewel tot de meiste Noord-Limburgse dialekte, wie oet de tabel bliek, gein toentaole zien, höbbe ze wel inkel sleip- en stoettoene, meh die weure neet beteikenisoondersjeiend gebruuk.

Oonderzeuk heet oetgeweze tot de dörper roontelum Venlo lankzaamaon verlimburgse, dewijl me door d'n drök vaan 't Nederlands zjus 't umgekierde zouw verwachte. Zow is de vörm *mich* de afgelope iew nao 't noorde opgesjove te koste vaan *meej*.
Julia Kristeva

**Julia Kristeva** (Sliven, Bulgarije, 24 juni 1941) is 'n Bulgaars-Franse filosofe, psychoanalytica, taalkundige en sjriefster.

## Laevesloop
In 1967 gong Kristeva in Paries sjtudere - mit 'n beursj, die ze nao eege zigke an De Gaulle te daanke how - an de *École des Hautes Études Sociales*. Tiedens d'r Kowwe Kreeg wol De Gaulle mit dae polletiek de cultureel beng mit de Oost-Blokleng behouwe. Ze leep college bie literatuursocioloog Lucien Goldmann en bie Roland Barthes. In 1972 sjreef Barthes 'n ode an de literatuurkritiek van Kristeva (*l'Étrangère*), dae gee oondersjeet mie makt tussje 't sjrieve va, en 't sjrieve uvver literatuur.

## Discours versus metadiscours
't Versjil tussje discours en metadiscours besjteet in häöre literatuurkritiek neet mie en 't sjoertepunt versjuuft van d'r auteur nao d'r laezer es dergenige dae 't waerk 'hersjrieft' en daodör tut laeve bringt.
In de jaore saeëvetig waor dis *French theory* 'ne echte hype an de universitete in Amerika.

## Oondersjeed tussje semiotiek en symboliek
Kristeva makt 'n oondersjeed tussje 't semiotische, dat vör verwerping, revolutie en verendering sjteet, en 't symbolische, dat sjteet vör orde en wèt. 't Ursjte saoërt tekes numt ze vrowwelek en 't twiede, mannelek. Ze wirkt dat oondersjeed oet op de gebiede van de psyche, de taal en de kultuur.

## Literaer waerk
Naeëve theoretisch waerk sjreef ze och de detectieveromans *Le vieil Homme et les loups* en *Possessions*. Ze sjpäöle zich allbèj aaf in e neet besjtaond laand: Santa Barbara. D'r zeunt uvvereenkomste mit die sjtad in Californië en mit häör gebaortelaand. Wat die twieë plaatsje mitee verbind is de bedding die ze Kristeva beeje um häöre kritiek nao 't communisme toe mae och nao de westerse samelaeving toe, 't sociaal gecorrigeerde kapitalisme, vorm te gaeve. Ze tuuënt zich in dat opzich verwaant mit Milan Kundera.

## Sjrieve uvver de literatuur
In häör ursjte book *Semeiotikè* (Fraankriek, 1969) introduceert Kristeva 't concept intertekstualiteet dat ze van de kritieke van d'r Rus Bakhtin koes, dae hie doe nog neet gekaant waor. Bakhtin zaet dat ging ing taaluiting op zichzelf sjteet mae dat literaire tekste naoeen verwieze en nao de historische en sociale wirkelekheed. De sociaal interactie tussje alle taaluitinge neumt Bakhtin dialogisme en Kristeva maakt dao intertekstualiteet van en ze haat zich ummer blieve verzitte taege de westerse litterleke opvatting van dit begrip. In 1998 laet ze, 30 jaor later, nog 'ns oetee wat zie bedoeld in 't essay *Europhilie-europhobie in L'Avenir d'une révolte*.'t Binneste van 'n teks is 't product van 't boeteste en die interpretatie makt dudelek dat zoeget es e vastumlijnd subject neet besjteet. "D'r sjriever is e subject in ontwikkeling, 'ne carnaval, 'n polyfonie, zoonder 't väöroetzich op een mäögeleke verzoening tussje al die taegesjtilde bewaeginge, e neet-aaflaotend verzèt (91, 92)"

Zie waor d'n ierste, en tot allewijl, einegsen atheïs die op oetnudeging vaan de paus nao 't Vaticaan is gekomme um häör visie op de wereld te presentere.
Tungelder

**Tungelder** (Hollendjs: Tungelroy) is 'n in oorsprong agrarisch kerkdörrep, inne gemeindje Wieërt. 't Ligktj ca. 5 km zuidelek van de stad. Tungelder is bekindj veur de, in 1892 geopendje ieëste Coöperatieve Boterfabriek. In daen tiêd woorter al in 't dialekt gesjreve, getuge 't vantj veur deez gelegenheid oetgebrachdje "Tungelders Volksleed". Hiejónger 't twieëdje couplet:                
:Kintj gè 't dörrep woea zoeavöl luuj
:Van wiêd en kortbiej,  
:Gekome zeen veur centrifu
:En botermakeriej.
:Zie wore welkom deze hieëre,
:Begrepe hiej heur taak
:En ginge 't weer aan anger lieëre,
:Tot veurdeil en gemaak.
:De centrifu tralalala (bis,
:De centrifu det ès de zaak!

## Literatuur
Dao weurtj in Tungelder neet allein plat gekaldj, mer gelökkig ouch nog gesjreve en gelaeze. 
In 1943 begost student/óngerduiker George F. Kooijman oet Haarlem, hiej baeter bekindj als Hallefers Nor, aan `t verzamele van alle, tot inne jaore vieftig gangbare, Tungelderse weurd 
en oetdrökkinge. In 1985 woort zien 500-pagina dikke *Thematisch Woordenboek van het Tungelroys*, mèt veurbieëldjzinne en illustraties, biej Rodopi in Amsterdam oetgegaeve. In 1992 versjeen vanne zellefdje auteur 't beukske *Herstjes inne Pan* (plezerige en anger herinjerìnge aan ziene óngerduiktiêd in Tungelder. Vanaaf 1946 woorte tieëntalle van zien gedichte en verhäölkes in 't tieêdsjrift "Veldeke" gepubliceerdj. 

Oúch in 1992, kwaam Coen Beelen met zien familie-kroniek van ca. 200 blaadzieje, getiteldj "Wij...die mensen van toen". En twieë jaor later vollegdje "Tösse Wel en Pelmersheij", 250 pagina's dórrepsgesjiedenis, door weer eine "jóng" oet Tungelder, Silv Joosten.

In 2008 sjreef Coen Beelen 'ne bundel euver Tungelroy: "Op z'n Boôrefluitjes".
Kesjtièl Reijmersbaek

**Kesjtièl Reymersbaek** ies ein kesjtièl in de gemeinte Nut, liegkend op de grens mèt Sjènne. Allewiel  ingesjlote door de A 76 en 't sjpoor van Heële nao Zittert. De aanliegkende vieversj kriege hun water oet de Gelaenbaek. 't Geboew dateert oet de 17e ièw. Meugelik ies 't opgetrokke op de euverbliefsele van 'n ouwer kesjtièl oet de Mieddelièwe. Markant ies de 8 heukige tore mèt dito leie toresjpiets geseerd mèt 'ne unvörmige bol.
Vanaaf 1626 haet de familie van Eynatten hoes en landgood in beziet. 't Kesjtièl ies neet toegankelik veur publiek.
Árse

**Árse** (Nederlands: *Arcen*) is 'n dörp in de geminte Venlo. 't Telt 2.479 inwoeners (2016) en is veural in de zomer hiel sterk gerich op toeriste. Dan verblieve daor doezjende minse op de bungalowparke en campings in de umgaeving. Árse kenmerkt zich door 'n historisch waerdevol centrum, met 'n promenade en terrasse direk naeve de Maas. Òk de kastielgaerd, likeurbrennerie 'de IJsvogel' en 't thermaalbaad trekke de nudige luuj 't ganse jaor daor. 't Thermaalbaad is zelfs ein Pruus Kurort: 'Bad Arcen'.
Det thermaalbaad leet beej 't alde kloester St. Paul dat afgebraoke is gewaore. Daor is òk 't Franz Pfannerhoes waor hiël dök moeje konserte gegaeve waere.
Kórt beej de grens met Pruse leet 't einige dubbelfort van de Fossa Eugenia dat de Spanjaarde van de Rien naor de Maas hebbe gegrave in de 17e ieëw. Saer 2010 huuërt 't dörp biej de geminte Venlo.

Biej Árse stiet òk de Hertog Jan-broewerie.
Lóm

**Lóm** of **Lòm** (Nederlands: *Lomm*) is 'n dörp in de geminte Venlo. 't Telt 1.015 inwoeners (november 2011). 't Dörp is 't kleinst van de gemint, en daormei ien van de rustigste plâtse mit as groetste bedrievigheid 't industrieterrein 'De Spikweien', det op regionaal nivo werk verschaf aan ongeveer 800 luuj. Verder is 't aafwisselende landschap rondum Lòm zeker de meujte waert. 't Gezelligst is 't in Lòm rond Vastelaovend, wannier ok vuul minse van boete Lòm daor d'n Vastelaovend komme viere. Tot 2010 huuërde 't bie de geminte Árse en Velde.

## Kultusplaat oét Midde-Iezertied
In Lóm zien in 2008 reste gevonde van 'n kultusplaat oét d'n Midde-Iezertied. In Nederland zien vondste oét die prehistorische periode zeldzaam. 

## Referentie
Velde

**Velde** (Nederlands: *Velden*) is 'n dörp in de gemeinte Venlo mit 5.067 inwoeëners (2016). Veur de 20e ieëw laefde 't dörp veural ván landbouw en viëteelt, mar sinds d'r toen in Velde-Oeëst 'n groeëte niejbouwwiek is gekómme, woeëne d'r noow vuuel minse die in Venlo werke. Velde steit bekind um De Gekke Maondaag, dae, ónaafhankelik ván vastelaovend, idder jaor op de maondaag nao 't gildefieës ván St. Sebastianus (20 jannewari) door 't dörp trek.

## Historie
Tiedes de Spaanse Successieoeërlog woort Velde ingenaome door Pruusse troepe. Velde huuerde toen tot 1841 beej 't Pruuse deil ván Gelderland. Daonao huuerde 't beej 't Keuninkriek der Nederlande. Daobeej woerde ók de niej grenze gelag mit kanonschaote. Wiewieëd e zuuj kómme, det zuuj de grens zien, maar beej 't Verdraag ván Londen woorte de grenze toch wer verlag.

Veur 2010 huuerde 't dörp beej de gemeinte Árse en Velde, waován 't de groeëtste kern waas.

## Bezeenswaardighaede

* Beerfontein oppe Mert
* Sint-Andreaskerk
* Pieterpaad

## Locatie
Velde leet aan de Maas, op zo'n twieë kilomaeter aafstand ván de Duitse grens. Ónder andere de volgende gehuchte behure tot Velde: Bong, Hasselderhei, Hasselt, De Krosselt, Schandele, Solingerhoaf, 't Veld, de Vilgert, de Vogelbuurt en 't Vorst.

## Trivia

* D'r is 'n vaerpont in Velde, dea geit nao Grevors en wir truuk (heen&weer).
* De politicus Ger Koopmans is in Velde gebaore.
* Velde laet aan de Riekswaeg d'n N271.
* Velden is Latien veur *duivelsketel*.
* De buslien 83 verbindt Velde mit Venlo, Gennep en Numwaege.
* In Velde wuuert jaorliks 't Top D Tournament SV Velden gehalde, tusse jeugteams ván clubs oet verschillende lend.

## Externe link
*Velden in Site. Foto's ván de sträöt te Velde
Maer

**Maer** dan wel **meer** kèn zeen:

* E dörp in de gemeinte Èèsjde-Mergraote (Hollands *Mheer*), zuug Maer (Nederlands Limburg);
* E gehuch in de gemeinte Riems, óngerdeil van de deilgemeinte Val(-Meer), zuug Maer (Belsj Limburg);
* E groet, sjtilsjtaond binnewater, zuug maer (hydrografie);
* E vruiwkespaerd (of -zebra);
* E synoniem veur *[[moojer]]* of *moeder-euverste* (<Frans *mère*), zuug maer (religieuze).

N.B. In de ierste beteikenis haet *Maer* 'n hooflètter, in de angere 'n klein lètter. In de ierste drie beteikenisse haet 't woord de sjleiptoen, in de lèste twie de sjtoettoen. In de ierste twie beteikenisse haet 't woord gei miervoud, in de derde en de veerde beteikenisse is 't miervoud (mutatis mutandis) *maere*, in de viefde beteikenis is 't miervoud *maers*.
Gyanendra van Nepal

**Gyanendra Bir Bikram Shah Dev** (7 juli 1947) waor vaan 4 juni 2001 tot 28 mei 2008 keuning 't Himalayastäötsje Nepal. Heer waor de leste keuning vaan dat land.

Gyanendra is de twiede zoon vaan Mahendra en 't jónger broor vaan Birenda. In 1950 waor de toenmaolege keuning Tribhuvan (grampeer vaan Gyanendra) en 't groetste deil vaan de familie in exiel in India, en in november vaan dat jaor woort de dreijäörege Gyanendra al tot keuning oetgerope; heer bleef in "functie" tot januari 1951, wie d'n awwe keuning trökkaom. Later studeerde Gyanendra in Cambridge, in Darjeeling (India) en aon de Nepalese Birendra-universiteit.

In 2001 voont in 't Nepalees keuninklik paleis e keuningsdrama plaots boebij kroenprins Dipendra keuning Birendra en de meiste lede vaan de keuninklike familie vermaordde um teslotte ouch zelfmaord te plege. Gyanendra waor neet presint bij dit bloodbaad en woort tot opvolger vaan Birenda gekroend. Es keuning begós heer bekans direk mèt 'n otoritair bewind: de democratische hervörminge ingestèld door ziene veurgenger, wie de instèlling vaan de constitutioneel monarchie in 1990. Heer oontsloog tot twie kier premier Sher Bahadur Deuba en oontboond ouch 't parlemint. In aprèl 2006 kaom 't tot oetgebreide proteste in de hoofstad Kathmandu, die de keuning mèt geweld perbeerde neer te sloon. Oetindelek zag 'r op 24 aprèl touw de democratie te zalle herstèlle. Toch waor de positie vaan de keuning al te sterk verzwak um Gyanendra te kinne haandhaove. Naotot zien mach iers tot 'n ceremonieel rol beperk woort besloot 't parlemint in 2008 de monarchie gans aof te sjaffe. Op 28 mei vaan dat jaor woort de republiek ingestèld.

Gyanendra is getrojd mèt Komal, zöster vaan de vermaorde keuningin Aishwarya. Ze höbbe twie kinder: Paras en Prerana. Gyanendra steit bekind es poëzieleefhöbber en werp ziech gere op es natuurbesjèrmer.
Planetoïed

'n **Planetoïed** of **asteroïed** is e planeetechteg objek wat in 'n baon um de zon drejt meh kleinder, dèks väöl kleinder is es 'n planeet. In 't zonnestèlsel bevinde die ziech veural tösse Mars en Jupiter. Woersjienelek zien ze oontstoon es stökker materie die bijein de massa vaan 'n planeet höbbe meh door de zwuurtekrach van ander objekte (beveurbeeld 'n groete planeet wie Jupiter) neet tot 'ne bol kóste klóntere en in kleiner bölkes gestold zien. Väöl kleinder asteroïdes verraoje door hunne vörm evels tot ze brokstökker vaan groeter objekte zien.

In 't zonnestèlsel bevinde ziech de volgende clusters vaan planetoïdes:

* Vulcanoïde (hypothetisch): zjus um de Zon, wied binne de baon vaan Mercurius. Es ze bestoon zien ze vrij klein en bestoon ze woersjijnelek oet gaasvörmege silicium en/of metaole. Door 't sterk sjijnsel vaan de Zon zouwe ze vaanaof de Eerd neet ziechbaar zien.
* De Hoofgordel vaan Asteroïde, veural tösse Mars en Jupiter, mèt oetsjeters nao binne tot binne de baon van de Eerd, en nao boete tot veurbij Jupiter. Es ze noets binne de baon vaan Jupiter koume - väöl planetoïdes höbbe 'n nogal excentrische baon - heite ze Centaure.
* Centaure: tösse de versjèllende groete planete (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus).
* De Kuipergordel, geneump nao de Nederlandsen astronoom Kuiper, zjus boete de baon vaan Neptunus, inkele nog debinne. Pluto en Eris zien feitelek ouch e Kuipergordelobjek. De Kuipergordel strek ziech evels väöl wijer oet. De Kuipergordel-objekte bestoon es regel oet bevrore methaan of (water)ies. De groetste en mies kortbije vaan dees objekte weure wel *[[plutino]]'s* geneump.
* De Oortwolk, 'ne gordel wied boete de Kuipergordel, tot aon de rand vaan 't zwuurtekrachsveld vaan de Zon, op 't punt boe Sirius en ander stare ziech doen gelle, wel doezend kier d'n aofstand vaan de Eerd tot de Zon (AE). Komete weure geach hei-oet aofkumsteg te zien; hun baon is oongeluifelek elliptisch en dewijl ze eins in de zoeväöl jaor kortbij de zon koume goon ze daonao weer väöl wijer de ruumde in. Recentelek (november 2003) is 't objek (90377) Sedna oontdek, wat door sommege gezeen weurt es 'n objek oet de Oortwolk.
De Oortwolkobjekte liekene nao alle worsjienelekheid sterk op de Kuipergordelobjekte. Same weure ze de Trans-Neptuniaanse objekte geneump.
Duiven

**Duiven** (Kleverlands: *Duve*) ies 'n plaats en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. 't Liek in de Liemers, 6 kilomaeter ten zuudoaste van Arnhem. De gemeinte haet 25.564 inweunersj (1 januari 2006, brón: CBS) en haet 'n oppervlak van 35,15 km² (daovan 0,48 km² water). Behalve de hoofplaats Duiven haet de gemeinte de kerne Groessen en Loo. 

De gemeinte liek aan de A12 van Arnhem nao Oberhausen. D'r ies 'n treinsjtasie aan de lien Arnhem-Doetinchem-Winterswijk. 

## Historie

In 'n akte oet 838 were de kèrke van Duiven ("*Thuvine*") en Groessen veur 't ièrsj vermeld. Besjtuurlik gezeen huèrde Duiven lang bie Kleef; later kaom dit in heng van 't keurvoorsjtedóm Brandenburg, dat opgóng in 't keuninkriek Pruusje. In 1816 kaom Duiven definitief bie Nederland.

Van 1986 bies 1994 waor Duiven es greujkern aangeweze, woadoor 't inweuneraantal hendig toenaom. 

## Bezeenswaerdighede
't Centrum van Duiven ies 't Remigiusplein, woa de katholieke Remigiuskèrk liek, mèt 'ne twelfde-ièwse tore. Ouch liegke d'r nog 'n paar ouw boerderieje, bieveurbeeld de *Magerhorst* (1549). 

Groessen haet ouch 'n katholieke kèrk mèt romaanse tore. Wiejer liek dao 't hoes *Rijswijk*.

## Gebore
* Roos Reebergen, zengeres vaan Roosbeef

## Externe link
*Website van de gemeinte
Aalten

**Aalten** (Nedersaksisch: *Aalt'n*) ies 'n plaats en gemeinte in 't oaste van de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte liek tege de grens mèt Duutsjland, in de Achterhook. Aalten haet 27.436 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van 97,04 km² (daovan 0,52 km² water). Behalve de hoofplaats Aalten haet de gemeinte de kerne Barlo, Bredevoort, Dale, Dinxperlo, Haart, De Heurne, IJzerlo, 't Klooster en Lintelo. In 2005 ies de gemeinte Dinxperlo bie Aalten gekómme. 

Aalten haet 'n gotische kèrk mèt 'ne romaanse tore van tufsjtein. 't Vestingsjtedsje Bredevoort mèt 'n besjermp sjtadsgeziech en 'n gotische kèrk ies saer de jaore 90 van de twintigste ièw bekènd es "sjtad van de beuk" (antiquariate en bokemerte). 

## Externe link

*Website van de gemeinte
Baek

**Baek** of **beek** kèn zin:
* Baek (gemeinte)
* Baek (plaats)
* De Baek
* Baek (water) (sjtruimend water of klein rivier)
* Beek (Ubbergen)
Baek (water)

'n **Baek** of **beek** ies 'n klein rivier of sjmaal sjtruimend water, woa se nog doorheen kèns loupe. V'r óndersjeie regebeke, sjtortbeke en sjtuufbeke. Door de samevloeing van innige beke óntsjteit 'n rivier, zoa-es de Maas en de Geul.

=Baeke in Nederlands Limburg en Belsj Limburg=
## Ziebaeke van de Maas
### Aan de Nederlandse kant
* de Geul
* de Jeker
* de Gelaenbaek
* de Roer  
* de Ouw Maas 
* de Kanjel 
* 't Vlaot
* de Voor

### Aan de Belzje kant
* de Geer
* de Grand Surdan
* de Kogbaek
* de Sleiebaek
* de Ziepbaek
* de Berwien of Berwinne
* de Langbrookbach
* de Bosbaek
* de Witbaek
* de Raambaek
* de Pepinusbaek
* de Vullensbaek
* de Hambaek.

## ziebaeke van de de [[Geul]] ([[Gäöl (beek)|Gäöl]] of [[Guuël]])

* de Selzerbaek of Sinselbaach mèt de ziebaekskes: 
**Harleserbeek
** de Hermansbaek 
** de Zieversbaek
* de Eyserbaek 
* de Gulp
* de Klitserbaek
* de Mechel of Lombergerbaek
* de Sjtraobaek, Strabeek
* de Platsbaek
* de Kattebaek
* de Hièkerbeek, Hekerbeek
* 't Gäölke,Geulke
* de Watervalderbaek
* de Hermensbaek
* de Nutbrón
* de Berversbergbaek
* de Cottesserbaek
* de Sielerbaek of Terzieterbaek .

## ziebaeke van de [[Gelaenbaek]] ([[Geleenbeek]])

* de Venkebaek
* de Hóndsbaek
* de Limbrichterbaek
* de Köttelebaek, (Keutelbeek)
* de Pletsjbaek, (Platsbeek)
* de Hölsbergerbaek, (Hulsbergerbeek)
* de Beëssebaek, (Bissebeek)
* de Luiperbaek
* de Rieëtersjbaek ,(Retersbeek)
* de Hoonsbaek, (Hoensbeek)
* de Kaumerbaek, (Caumerbeek)
* de Welterbaek, (Welterbeek)

## ziebaeke van de [[Roer]] (op 't [[Duutsj]] Rur)
* de Wörm, Wurm
* de Posbaek
* de Holsterbaek
* de Leigraaf
* de Vlootbaek, (Vloedbeek)
* de Kwabaekerbaek
* de Roa baek, (Rodebach)

## ziebaeke van de [[Voor]] ([[Voer]])
* de Väöësj, (Veurs)
* de Noor
4 september

**Heiligedaag van [[Irmgard van Kölle]]**

## Gebeurtenisse
* 1261 - De op 29 augustus gekoze Urbanus IV weurt in Viterbo es paus geïnstalleerd. 
* 1609 - Henry Hudson óntdèk 't eiland Manhattan.
* 1781 - Los Angeles weurt gesjtiech ónder de naam *El Pueblo de Nuestra Señora La Reina de los Ángeles de Porciúncula*.
* 1870 - Keizer Napoleon III van Frankriek weurt aafgezat en de Derde Republiek weurt oetgerope. 
* 1886 - De Noord-Amerikaanse indianeleijer Geronimo geuf ziech euver.
* 1888 - George Eastman registreert de naam Kodak en kriet octrooi op ziene camera mèt fotorölke. 
* 1929 - De "Graf Zeppelin" beïndeg häör wereldreis.
* 1944 - In de Twiède Waereldoorlog weurt Antwerpe bevriejd. 
* 1948 - Keuningin Wilhelmina van Nederland traejt aaf en weurt opgevolg door Juliana. 
* 1971 - 'ne Boeing 727 van Alaska Airlines Flight vluug tege 'ne berg bie Juneau (Alaska): 111 doaje. 
* 2000 - De Amsterdam Exchange Index (AEX) bereik zien hoagste punt oats: 1546,03 (gulle)-punte (in euro's: 701,56 punte).

## Gebore
* 1241 - Keuning Alexander III van Sjotland
* 1596 - Constantijn Huygens, Nederlandse diechter en componis
* 1768 - François René de Chateaubriand, Franse sjriever en diplomaat
* 1824 - Anton Bruckner, Oasteriekse componis
* 1892 - Darius Milhaud, Franse componis
* 1909 - Johannes Willebrands, Nederlandse kardinaal en aartsbiesjop van Utrech
* 1927 - John McCarthy, Amerikaanse informaticus
* 1981 - Beyoncé Knowles, Amerikaanse zangeres 

## Gesjtorve
* 1907 - Edvard Grieg, Noorse componis
* 1963 - Robert Schuman - Duutsj-Franse politicus, mètopriechter van de EU
* 1965 - Albert Schweitzer, Duutsje arts en winnaer van de Nobelpries veur de vrae
* 1989 - Georges Simenon, Belzje sjriever
* 2004 - Bram Vermeulen, Nederlandse cabaretier, tekssjriever, componis en zenger
* 2013 - Dick Raaijmakers, Nederlands-Limbörgse componis (83)
De Heeg

**De Heeg** is 'n wiek vaan Mestreech, in 't zuidooste vaan de stad. Ze is gebouwd in de jaore '70 en '80 vaan de veurege iew.

De wiek besteit groetendeils oet liegbouwwoeninge verdeild euver woenerve. De sporadische hoegbouw is euver 't algemein neet hoeger es 4 verdepinge, allein bij 't winkelcentrum Roserije en aon de Welsdaal stoon hoeger gebouwe. Groofeweg is de wiek in drei deile te betrachte: de straote die eindege op *haag* (de Hage), de straote die eindege op *borg* (de Borge) en de straote die eindege op *daal* (de Dale).

In 1981 woort ouch de parochiekèrk vaan dees wiek gebouwd, die gewijd is aon de HH. Monulfus en Gondulfus. D'n ierste pestoer waor Frans Wiertz, dee later bisjop vaan 't bisdóm Remun zouw weure. 

De wiek heet 'n eige sjötterij, die ouch *De Heeg* hèt. De vastelaovendsvereiniging vaan de wiek hèt *De Kribbebieters*. Weijer gaof 't 'n voetbalvereiniging, VV De Heeg, die woort evels op 30 juni 2017 opgeheve. 

In de buurt ligk de toremeule van Groonsveld.

## Extern linke
*Buurtnetwerk De Heeg
*Parochie de Heeg
*sjötterij De Heeg
*Vastelaovendsvereiniging ''De Kribbebieters''
Haersjtraot

**Haersjtraot**, of **Hièrewaeg** (Nederlands **Heerstraat**) is 'n gehuch vlakbie Iezere in de *gemeinte* Valkeberg aan de Geul op e plateau in Zuud-Limburg. Kómmende vanoet Mergraote, de *Iezere waeg*, langs de *Lammerdel*, nao Haersjtraot (en wiejer via Sub nao Valkeberg), ligke hie de häöf en hoezer langs 'ne hièle ouwe verbingingswaeg. De naam geuf dat aan: de sjtraot van de hièr, in vreuger jaore hièrbaan geneump. In de buurt zouwe Romeinse urne zin opgegrave. 

De nederzètting weurt doorkruus door 'n paar haol waeg. Op de sjplitsinge sjtaon waegkruzer. Eine van dees waeg is 'ne andere ouwe verbingingswaeg van Mestreech euver Bemele, Gastes nao Sjuèlder en Gulpe. Ein boerderie op 't kruuspunt is geboewd van mergel aafgewisseld mèt baksjteine heuk en lieste. 
Same mèt Iezere wone d'r 330 luuj in 2002.

In Haersjtraot zint de breursj Huub, Jan en Ger Harings gebaore, alledriej in hunne tied bekinde fietsrennersj.
Amay

**Amay** ies 'n plaats en gemeinte in 't arrendissement Huy in de Belzje provincie Luuk. De gemeinte haet 'n oppervlak van 27,61 km² en haet 14.368 inweunersj (2020).

In de parochiekèrk, die gewiejd ies aan Sint Joris bevingk ziech in 'n crypte ónder 't preesterkoar de sarcofaag van de heilige Oda van Amay. De sarcofaag sjtamp oet de achste ièw.

## Kerne

De kerne, dörper en gehuchte van de gemeinte zint: Amay, Jehay, Ampsin, Flône, Ombret, Gerbehaye en Mâle Gueule

## Extern linke
* Website van de gemeinte