Amie

**Amie** (officieel **Amby**) is 'n aajd dörp in de gemeinte Mestreech, allewijl min of mie 'n stadswiek. Tot 1 juli 1970 vörmde Amie 'n eige gemeinte.

In Amie stoon de studio's vaan de regionalen umroop L1.

## Historie
Archeologisch oonderzeuk wijs trop tot Amie al sinds 1000 v. Chr. oonaofgebroke bewoend weurt. Amie neump ziech daorum 't 'ajdste dörp vaan Nederland', allewel tot ouch aander plaotse, boe-oonder Beek, op deen titel aonspraok make. De naom kin vaan Keltischen oersprunk zien (**Ambiacum*) en trókgoon op 'ne persoensnaom (**Ambios*?). De ajdste voondste woorte in 1997 gedoon (potsjerve); in 2008 kaom hei 'n Gallo-Romeinse muntsjat oet de groond (de zoegeneumde Eburonesjat). Aander opgravinge oet de aajdheid behelze Romeins eerdewerk en e dito landhoes.

Oondaanks zienen awwerdom kump Amie pas relatief laat in bronne veur. De Walpurgiskapel, 'ne veurgenger vaan de huiege kèrk, kump in 1145 veur op 'n lies mèt bezittinge vaan de proosdij te Meerse, boe Amie vaanajds oonder veel. In 1609 woort 't 'n zelfstendege parochie. Door zien ligking kortbij Mestreech heet 't dörp in de Vreugmodernen Tied dèks te lije gehad oonder belegeringe. Zoe woort hei slaag geleverd bij 't Belag vaan Mestreech: 't Leger vaan de Staotse prins Frederik Hendrik stoetde hei op de tróppe vaan de Graof vaan Pappenheim, dee mèt 12.000 maan vootvolk en 4.000 ruters de stad veur Spaanje perbeerde te behawwe. Door 't oorlogsgeweld woort 't dörp bekans compleet verrinneweerd.

Amie, wat vreuger ummer tot Meerse had gehuurd, woort nao de Fransen tied 'n apaarte gemeinte. Dees situatie doorde tot 1 juli 1970, wie 't dörp, tegeliek mèt Hier, Haare, Ittere, bij Mestreech woort ingelief. E klei stökske groond vaan de gemeinte góng daobij nao Meerse. Sindsdeen heet Mestreech Amie ummer es stadswiek (en neet es dörp) behandeld.

### Historische inwoenertalle

;Opmerkinge:
* De aontalle tot en mèt 1960 sloon op de veurmaolege gemeinte, 't aontal vaan 1971 op de Mestreechse wiek. In dat lèste ciefer weurt 't deil vaan 't Amies boetegebeed wat in 1970 nao Meerse góng dus neet mètgerekend.
* In de volkstèlling vaan 1971 zien de inwoenertalle aofgerund op ganse vieftalle. Rekening hawwend mèt 't klein aontal inwoeners is daorum 't greujciefer nao ganse percinte aofgerund.

;Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(*x*1830=100)

                                                
ImageSize  = width:755 height:330                        
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1830 till:1971                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830
                                    
PlotData =                          
  bar:600 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:500 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:400 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:300 color:gray1       
  from:start till:end
  bar:200 color:gray1
  from:start till:end
  bar:100 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1                   
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(40,70)(90,73) color:blue  width:2 #1830-40 index 100-105,6
  points:(90,73)(135,75)    color:blue  width:1 #1840-49 index 105,6-110,2
  points:(135,75)(185,77)   color:blue  width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...)
  points:(185,77)(235,80)   color:blue  width:1 #1859-69 index 115,0-120,2
  points:(235,80)(285,84)   color:blue  width:1 #1869-79 index 120,2-128,7
  points:(285,84)(335,89)   color:blue  width:1 #1879-89 index 128,7-137,1
  points:(335,89)(385,96)   color:blue  width:1 #1889-99 index 137,1-151,1
  points:(385,96)(435,109)  color:blue  width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2
  points:(435,109)(490,138) color:blue  width:1 #1909-20 index 178,2-236,4
  points:(490,138)(540,168) color:blue  width:1 #1920-30 index 236,4-295,7
  points:(540,168)(625,204) color:blue  width:1 #1930-47 index 295,7-367,2
  points:(625,204)(670,242) color:blue  width:1 #1947-56 index 367,2-443,0
  points:(670,242)(690,258) color:blue  width:1 #1956-60 index 443,0-475,6
  points:(690,258)(745,291) color:blue  width:1 #1960-71 index 475,6-541,5
  points:(40,70)(90,71) color:green width:1
  points:(90,71)(135,78) color:green width:1
  points:(135,78)(185,74) color:green width:1
  points:(185,74)(235,85) color:green width:1
  points:(235,85)(285,94) color:green width:1
  points:(285,94)(335,98) color:green width:1
  points:(335,98)(385,108) color:green width:1
  points:(385,108)(435,132) color:green width:1
  points:(435,132)(490,152) color:green width:1
  points:(490,152)(540,186) color:green width:1
  points:(540,186)(625,225) color:green width:1
  points:(625,225)(670,243) color:green width:1
  points:(670,243)(690,251) color:green width:1
  points:(690,251)(745,298) color:brightgreen width:1
  


Greun:Gemeinte Amie
Leechgreun: Amie es wiek vaan Mestreech
Blauw:Provincie Limbörg

## Cultuur
### Beziensweerdeghede
In Amie ligke 'n aontal kestielkes en hiereheuf, wie Kestiel de Geuzelt (zeventiende iew, gerestaureerd 1997), Hoes Zevere en de Withoeshoof. De neogotische Walburgakèrk  vaan Amie woort in 1866 gebouwd nao oontwèrp vaan Carl Weber.

Op de Amieërhei lik de *Heihaof* in de helling tege Berg aan, nog zjus in de gemeinte Mestreech. Dees geslote boerderij stamp oet 1406 en waor iertieds 'n lien van Valkeberg. Ze is opgetrokke in brikke, mergel en speklaoge.

### Taol
Es aajd dörp heet Amie vaanajds 'n eige dialek, 't Amies, wat väöl op 't Hiers liekent en sterk oonder drök vaan 't Mestreechs (en 't Standaardnederlands) steit. *Sjlaaj* en *vlaaj* gelle es sjibbolette.

## Waope
Op 26 oktober 1895 kraog Amie vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope, wat ziech zoe liet umsjrieve:

:Gedeild: rechs (*veur de beziener links*) in zèlver (*wit*) 'nen dobbelstartege liew vaan keel (*roed*), gekroend en geklajd vaan goud; links (*veur de beziener rechs*) in keel de H. Walburgis, aonziend mèt 'ne gouwe nimbus um de kop, geziech en han vaan natuurleke kleur, gekleid in e Benedictijner ordekleid, bestaond oet e wit (*sic*) kloestergewaad mèt 'ne kap vaan sabel (*zwart*), in de linkerhaand 'nen abbatiaole kroompstaaf en in de rechter 'n vaas, bei vaan goud; rechs aon de veuj vergezèld vaan 'n keuninkleke kroen vaan goud.

De liew vaan keel is 't waope vaan Valkeberg en daomèt 'n verwiezing nao 't Land vaan Valkeberg, boe de sjepebaank Meerse-Amie vreuger in laog. De middeliewse volksheilege Walpurgis is sjötspetroen vaan de parochie.

## Gebore in Amie
* Robert Franquinet (1915 - 1979), sjriever en diechter

## Bronne
*Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.*

### Rifferenties