open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veldeke-orgaan

't **Veldeke-orgaan** waor 't tiedsjrif van de dialekvereiniging Veldeke. 't Woort ouch waal gewoon *Veldeke* geneump, nao de naam van de vereiniging, die häöre naam te danke haet aan Henric van Veldeke.
Bie de opriechting van de vereiniging in 1926 woort ouch ’t Veldeke-orgaan oetgegeve. ’t Blaad versjeen 6 kièr per jaor in A5-formaat. Vanaaf de jaore 90 tot en mèt 2006 in A4 mèt ’n kaf in kleur, geseerd mèt 'n kunswerk.  
In 2006 heel 't Veldekeblaad, nao 80 jaor, op te besjtoon. Tegeliek woort 'n speciaal nuuj Veldeke Jeugmagazine, gans in kleuredrök, gelanceerd.
Vanaaf 2007 kriege de Veldeke-lede in de plaats van 'n periodiek blaad 'n aantal nuujtsbreve en 'n Veldeke-jaorbook.

## Inhoud
De inhoud besjteit oet:
* verhaole en gediechte (in 't dialek) van Veldeke-lede oet gans Nederlands Limburg en Belsj Limburg
* artikele euver cultureel ónderwerpe: literatuur, theater, volkscultuur, film, muziek, tv- en radioprogramma's in relatie tot de sjtreektaal en de Limburgse cultuur
* besjrieving en recensies van nuuj dialekbeuk en dialekcd's en/of van Limburgse auteursj
* interviews mèt bekènde Limburgersj
* mètdeilinge van 't Hoofbesjtuur en diverse versjlage van oet de (12) Veldeke-kringe

## Sjtreektaal
Bekans alles sjteit in ’t dialek gesjreve. Ónder eder artikel sjteit in wélk van de Limburgse dialekte. 
't Blaad ies ’n platform veur de beginnende en gevorderde dialeksjriever in Limburg. Literatuur op zien Limburgs weurt publiceerbaar en zoa ziechbaar veur edere belangsjtèllende lezer. Behalve veur de Limburgse cultuur ies d’r veural aandach veur taalkundige aspecte van de dialekte en ’t maatsjappelik draagvlak. Die belangsjtèlling uut ziech in dialectologische, volkskundige en cultuurhistorische artikele en besjouwinge euver de positie van Limburg en zien sjtreektaal.

## Bloomlezinge
Van oet 't Veldeke-orgaan zint 'n paar bloomlezinge geselecteerd:
* In 1975 *[[Mosalect]]*
* In 2000 *[[Mozaiëk]]*
12 oktober

**Fièsdaag van de zalige [[Joaõ Bosco Burnier]]**
**Nationale fièsdaag in [[Sjpanje]] en [[Equatoriaal Guinee]]**

## Gebeurtenisse
* 1492 - Christoffel Columbus kump aan op de Bahama's; hae "óntdèk" Amerika, hoewaal hae meint in Oas-Indië te zin aangekómme.
* 1654 - De *Delfse dóndersjlaag*: 'n opsjlaagplaats veur buskroet óntplof in de binnesjtad van Delf. Hiebie valle väöl doaje en d'r ies groate sja.
* 1810 - 't Ièrsjte *[[Oktoberfest]]* in München vink plaats ter gelegeheid van de broelof van prinses Theresia van Saksen-Hildburghausen en kroanprins Lodewijk van Beiere.
* 1822 - Brazilië weurt een ónaafhenkelik keizerriek.
* 1931 - 't 30 maeter hoag Christusbeeld op de heuvel Corcovado in Rio de Janeiro weurt gewiejd. 
* 1944 - De Geallieerde lande bie Athene.
* 1956 - Marga Klompé weurt de ièrsjte vrouwelike minister van Nederland.
* 1964 - De Russische *[[Voschod 1]]* weurt gelanceerd; diet ies de ièrsjte ruumdevluch mèt 'n bemanning van miè es eine persoon.
* 1971 - De musical *[[Jesus Christ Superstar]]* van Andrew Lloyd Webber geit in New York in première.
* 1992 - In Egypte kómme bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 5,9 op de sjaal van Richter 553 luuj um.
* 1999 - Rónd deze daag moet de zèsmiljardste aerdbewoner gebore zin. E kind oet Sarajevo kriet de symbolische ièr deze titel te drage.
* 2002 - Moslim-extremiste plege 'ne aansjlaag op 2 discotheke in de toeristische badplaats Kuta op Bali. Miè es 200 luuj sjterve hiebie.

## Gebore
* 1537 - Keuning Edward VI van Ingeland (gestorve 1553)
* 1891 - Edith Stein, Duutsje filosofe, karmelietes en heilige (gestorve 1942)
* 1935 - Luciano Pavarotti, Italiaanse zenger (gestorve 2007)
* 1939 - Carolee Schneemann, Amerikaanse conceptueel kunsteneres (gestorve 2019)
* 1944 - Ton Koopman, Nederlandse musicus
* 1956 - Trần Đại Quang, Vietnamese politicus (gestorve 2018)
* 1975 - Marion Jones, Amerikaanse atlete
* 1998 - Kastiop, Belsj-Limbörgse vlogger (gestorve 2020)

## Gesjtorve
* 1654 - Carel Fabritius, Nederlandse sjilder
* 1870 - Robert Edward Lee, opperbevelhöbber van de zuidelijke Geconfedereerde Sjtate van Amerika in de Amerikaanse burgeroorlog
* 1990 - Max Tailleur, Juuds-Nederlandse humoris
* 1997 - John Denver, Amerikaanse countryzenger
Milan Kundera

**Milan Kundera** (Brno, 1 april 1929 - Paries, 11 juli 2023) waor 'ne Fraans-Tsjechoslowaokse sjriever.

Saer 1975 wont Milan Kundera in Fraankriek en noom de Fraanse nationaliteit aa. E wirkde es docent literatuurwetensjappe an de universiteet va Rennes.
Saer 1989 sjrieft-e och in 't Fraans.

## Laevesloop
Milan Kundera sjrieft uvver de situatie in z'n vaderlaand saer de communiste de vreedzame Revolutie va 1968 mit gewaeld oonderdrukte. Kundera waor zelf actief bie de Praagse Lente betrokke. 

## Waerk
Kundera verbindt in z'n romans persoonlijke gesjiedenisse mit filosofische thema's. E gift oetdrukking an de Tsjechische tradiesje va emotioneel verdeping in 't Fraans.
D'r ursjte roman *De grap* is getekend dör cynische humor. Met de *Onsterfelijken* makt e 'n begin mit 'n compositie en 'ne inhoud dae tekenend is vör al z'n aander waerk. 

## Existentialist en post-modernist
Wat d'r inhoud van z'n romans aa-geet kint me Kundera 'ne existentialist neume. D'r laezer krint zich verdepe in de psyche van de personages mae wert toch in sjtaot gesjtilt z'n besjouwende afsjtandelekheed te beware.
Wat de compositie aa-geet neumt me Kundera 'ne post-modernist. Kenmaerk van zie waerk zeunt de dik wisselende gezichspunte vanoet versjillende personages.

## De ondraaglijke lichtheid van het bestaan
Dit is 'ne roman dae geet uvver de Praagse Lente in 1968 en d'r invloed daovan op de veer hoofdpersonages. Dis veer personages hubbe 'ne versjillende achtergroond en versjillende ideeje uvver 't laeve. Ze probere allemaol op hun eege meneer hun eege laeve in te richte. Vanoet versjillende personages waere thema's wie toeval, vörbesjtemming, politiek, kuns, leefde, seks, kitsch en natuurlijk de oondraaglijke lichtheed van 't besjtoeë behandeld.

### Vertalinge
Dizze roman is oorsjpronkelijk dör Kundera in 't Tsjechisch gesjraeve en daonao in 't Fraans vertaald en oetgegaeve. Och de Nederlandse vertaling van Jana Beranovà (1985) is oet 't Tsjechische typoscript va 1984 vertaald. 't Copyright is van 1983 en in heng van d'r sjriever. Pas begin november 2006 is d'r roman in 't Tsjechisch oetgegaeve. Volgens ziene agaent haat Kundera d'r roman eeges oet 't Fraans motte truukvertale umdat 't oorsjpronkeleke manuscript verlaore is gegange. 
Interessaante vraog in dizze kontext is of 't Tsjechisch dat Kundera noe sjrieft 't eegeste is es in 1983 en es d'r versjille zeunt, welke dat dan zeunt. Alhoewel Kundera 't Tsjechische waerk truukvertaalde oet 't Fraanse, sjteet dat neet es zoedanig in d'r roman ópgenaome.

## Varia
**De ondraaglijke lichtheid van het bestaan* is verfilmd.
*In 1985 is dizze roman in waekelekse afleveringe in 't Nederlands gepubliceerd in 't Vlamsje tiedsjrif HUMO.
Brookhaove

:*Neet te verwarre mit [[Brookhaove (Gangelt)|Brookhaove]] (Broichhoven) in de gemeinte [[Gangelt]].*
----
**Brookhaove** (Nederlands: *Broekhoven*) is 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Zuud Limburg, gelege tösje de sjpoorbaan en de Maas.
In 2003 wone d'r 40 luuj. De naam kump van haof gelege in 'n brook (moerassig terrein).
't Grwat-Brook

**'t Grwat Brook** (Nederlands: *Westbroek*) is 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Zuud Limburg, gelaege tösje de sjpoorbaan en 't Julianakanaal ten weste van 't Klei-Brook (Oostbroek).
In 2003 wone d'r 225 luuj. 't Woord *brook* in de naam geuf aan dat 't gehuch in moerassig terrein gelege is.

## Baevaartsplaats
Es gevolg van versjieninge in 1993 van de heilige Maria aan 'n 15-jaorig maedsje, Nicole Jonkhout, is 't Grwat Brook oetgegegreujd tot 'n baevaartsoord.
Euverhem

**Euverhem** of **Euverem** ies 'ne groate gesjlote haof aan de voot van de Goudsberg en Sjaatsberg bie Valkeberg. Veurlangs löp 't "Sint Pièterpaad", kómmend vanoet 't veurmalig veursjtedsje Sint-Pièter, dat 'n deil van de Via Belgica zou kènne zin gewaes.  De naam Euverem geit truuk nao ouw bewoning (heim) op 'n huègde (euver), aan de euverkant van de Geul, want liègeraaf in Valkeberg, bevingk ziech de hoof en later buurtsjap Neerhem.

Op 'n kaart oet 1840 sjteit 't good geteikend, zoa ouch op de gemeintekaart, oet 1860, van Sjin op Geul woa 't bie huèrde tot 1940.

In Gulpe-Wittem bevingk ziech 'n gehuch mèt de naam Euverem (plaatselik Öäverem geneump).
Euverem

**Euverem** kènt zin:
*Öäverem, 'n buurtsjap van Gulpe
*Euverhem, 'ne haof aan de voot van de Goudsberg in Valkeberg
Klaerment op Berwien

**Clermont-sur-Berwinne** (Limburgs: **Klaerment op Berwien**) ies 'n dörp in de gemeinte Thimister-Clermont in 't noorde van de Belzje provincie Luuk, in 't arrondissement Verviers. 't Ies gelege aan de rivier de Berwien (Frans: Berwinne) in 't Land van Herf ónder Aubel. 

## Bezeenswaerdig

De kèrk, die oet de 16e ièw sjtamp, liek op 'n huègde tösje de graver van 'n kèrkhof. 't Geboew tuènt 'n mengeling van sjtiele, ó.m. gotiek en Maaslandse renaissance. Ze ies gewiejd aan Jacobus de Mièrdere. De kèrk en 't dörp is 'n pleisterplaats of hospitia op de vaste routes die nao 't baevaartsoord Santiago de Compostella loupe.

Tegeneuver de kèrk bevingk ziech de róndbaogige ingangspoort mèt 'ne sjpietse tore en verdeping. Daoneve 't sjtadhoes. 
Aan de dörpssjtraot sjteit 'n helsjteine pómp.
In Clermont liek 't kesjtièl van Crawhez (Plat: Kroment) oet de 17e ièw en de kesjtièlboerderie Aguesse.
Wiejer sjteit 'r nog 'n Anna-kapel. De meiste hoezer in 't centrum zint geboewd in de Maaslandse Renaissance sjtiel.
't Dörp haet de kwalifikatie: *Un des plus beaux villages de Wallonie*.

## Externe link
* Ein van de sjoanste dörper van Wallonië
De Huls

**De Huls** (Nederlands: **Huls**) is ee gehucht in de gemeente Zumpelveld in Nederlands Limburg. D'r woeëne óngeveer 360 luuj (1 januari 2005). D'r naam zou kome van de plantsenaam *[[höls]]*. In 1454 sjreef me *in die Heuls*. Bei De Huls heurt de buurtsjap Lauvenberg, noe Lovemich geneumt.

De Huls liek op inge berg boave 't durp Zumpelveld (216 m baove A.P.). Me zaet durum "óp gen Huls" went me "in De Huls" bedoelt. Vanoes Zumpelveld lofe tzwei waeg mit ee maximaal hellingspercentaasje vaan 11% umhoeëg noa De Huls. Teëge de westelijke helling is ing nuuj woonwijk gebouwd, 't *Hulserveld*. 

De bebouwing besjteet oes inge weg mit git ziesjträösse. In 1955 is de kirch Sint Jozef-Arbeider gebouwd. De baksjtinge zaalkirch is ing hulpkirch van de parochie Zumpelveld. D'r is enge wasserputs aan de Kapelsjtraos; dat is d'r hoeëgs geleëge puts va Nederland. Ten noorde van De Huls liekt ee boerderijcomplex, Kevemich, op de plaatsj woa vreuger ee kastieël woar.

Op inge akker bei de Huls is ing collectie vuursjtinge gereedsjap gevonge (biele, pielpunte en maalsjting), die waarsjienlik oes de Michelsbergcultuur (4600-3400 v. Chr.) sjtamme.

De Huls liekt aan de Mergellandroute.

## Vereniginge
* Fanfaar *Eendracht*
* Karnavalsverein De Bergböck
*Kirchekoer Sint Jozef Arbeider
Zèsde iew veur Christus

zevende iew veur Christus -- zèsde iew veur Christus -- viefde iew veur Christus

De **zèsde iew veur Christus** leep vaan 600 v.Chr. tot en mèt 501 v.Chr. 



600 v.Chr.
599 v.Chr.
598 v.Chr.
597 v.Chr.
596 v.Chr.
595 v.Chr.
594 v.Chr.
593 v.Chr.
592 v.Chr.
591 v.Chr.

590 v.Chr.
589 v.Chr.
588 v.Chr.
587 v.Chr.
586 v.Chr.
585 v.Chr.
584 v.Chr.
583 v.Chr.
582 v.Chr.
581 v.Chr.

580 v.Chr.
579 v.Chr.
578 v.Chr.
577 v.Chr.
576 v.Chr.
575 v.Chr.
574 v.Chr.
573 v.Chr.
572 v.Chr.
571 v.Chr.

570 v.Chr.
569 v.Chr.
568 v.Chr.
567 v.Chr.
566 v.Chr.
565 v.Chr.
564 v.Chr.
563 v.Chr.
562 v.Chr.
561 v.Chr.

560 v.Chr.
559 v.Chr.
558 v.Chr.
557 v.Chr.
556 v.Chr.
555 v.Chr.
554 v.Chr.
553 v.Chr.
552 v.Chr.
551 v.Chr.

550 v.Chr.
549 v.Chr.
548 v.Chr.
547 v.Chr.
546 v.Chr.
545 v.Chr.
544 v.Chr.
543 v.Chr.
542 v.Chr.
541 v.Chr.

540 v.Chr.
539 v.Chr.
538 v.Chr.
537 v.Chr.
536 v.Chr.
535 v.Chr.
534 v.Chr.
533 v.Chr.
532 v.Chr.
531 v.Chr.

530 v.Chr.
529 v.Chr.
528 v.Chr.
527 v.Chr.
526 v.Chr.
525 v.Chr.
524 v.Chr.
523 v.Chr.
522 v.Chr.
521 v.Chr.

520 v.Chr.
519 v.Chr.
518 v.Chr.
517 v.Chr.
516 v.Chr.
515 v.Chr.
514 v.Chr.
513 v.Chr.
512 v.Chr.
511 v.Chr.

510 v.Chr.
509 v.Chr.
508 v.Chr.
507 v.Chr.
506 v.Chr.
505 v.Chr.
504 v.Chr.
503 v.Chr.
502 v.Chr.
501 v.Chr.
Jónkheid

Eker dörp in (Zuid) Limburg haet wal 'n **jónkheid**.
'n Jónkheid besteit oet alle neet-getrouwde manslui oet 't dörp.
De jónkheid haet es taak um de tradiesjies in iere te houwe, bevuurbeeld 't mei-den plante, versere mit de brónk en aoch nog ander dinger, die soms per dörp versjillend zien.
Zevende iew veur Christus

achste iew veur Christus -- zevende iew veur Christus -- zèsde iew veur Christus

De **zevende iew veur Christus** leep vaan 700 v.Chr. tot en mèt 601 v.Chr. 



700 v. Chr.
699 v. Chr.
698 v. Chr.
697 v. Chr.
696 v. Chr.
695 v. Chr.
694 v. Chr.
693 v. Chr.
692 v. Chr.
691 v. Chr.

690 v. Chr.
689 v. Chr.
688 v. Chr.
687 v. Chr.
686 v. Chr.
685 v. Chr.
684 v. Chr.
683 v. Chr.
682 v. Chr.
681 v. Chr.

680 v. Chr.
679 v. Chr.
678 v. Chr.
677 v. Chr.
676 v. Chr.
675 v. Chr.
674 v. Chr.
673 v. Chr.
672 v. Chr.
671 v. Chr.

670 v. Chr.
669 v. Chr.
668 v. Chr.
667 v. Chr.
666 v. Chr.
665 v. Chr.
664 v. Chr.
663 v. Chr.
662 v. Chr.
661 v. Chr.

660 v. Chr.
659 v. Chr.
658 v. Chr.
657 v. Chr.
656 v. Chr.
655 v. Chr.
654 v. Chr.
653 v. Chr.
652 v. Chr.
651 v. Chr.

650 v. Chr.
649 v. Chr.
648 v. Chr.
647 v. Chr.
646 v. Chr.
645 v. Chr.
644 v. Chr.
643 v. Chr.
642 v. Chr.
641 v. Chr.

640 v. Chr.
639 v. Chr.
638 v. Chr.
637 v. Chr.
636 v. Chr.
635 v. Chr.
634 v. Chr.
633 v. Chr.
632 v. Chr.
631 v. Chr.

630 v. Chr.
629 v. Chr.
628 v. Chr.
627 v. Chr.
626 v. Chr.
625 v. Chr.
624 v. Chr.
623 v. Chr.
622 v. Chr.
621 v. Chr.

620 v. Chr.
619 v. Chr.
618 v. Chr.
617 v. Chr.
616 v. Chr.
615 v. Chr.
614 v. Chr.
613 v. Chr.
612 v. Chr.
611 v. Chr.

610 v. Chr.
609 v. Chr.
608 v. Chr.
607 v. Chr.
606 v. Chr.
605 v. Chr.
604 v. Chr.
603 v. Chr.
602 v. Chr.
601 v. Chr.
610 v.Chr.

613 v.Chr. - 612 v.Chr. - 611 v.Chr. - **610 v.Chr.** - 609 v.Chr. - 608 v.Chr. - 607 v.Chr.
**610 veur Christus** waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de Romeinse kalender stoont 't bekind es 't jaor 144 ab Urbe condita.

## Gebäörtenisse
* De Egyptische stad Naucratis weurt gestiech door Griekse koloniste. Oetindelek zal 't ein vaan de groeter stei in 't land weure.
* Nechro II volg Psamtik I op es farao vaan Egypte.
* Cyaxares II, keuning vaan de Mede, vereuvert Urartu. 

## Gebore
*Anaximandros, Griekse filosoof (bij benaodering)

## Gesjtorve
* Psamtik I, farao vaan Egypte (26e dynastie)
546 v.Chr.

549 v.Chr. - 548 v.Chr. - 547 v.Chr. - **546 v.Chr.** - 545 v.Chr. - 544 v.Chr. - 543 v.Chr.
**546 veur Christus** waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont dit jaor bekind es 't jaor 208 ab Urbe condita.

## Gebäörtenisse
* 't Perzisch Riek lief Lydië in.
* Cyrus de Groete maak Pasargadae de hoofstad vaan 't Perzisch Riek.
* Pisitratus kump veur de daarde kier aon de mach in Athene.
* Eupalinus vaan Megara bouwt aquadukte die Athene vaan water mote veurzien.
* Cyrus annexeert de Ionische stei in Klein-Azië.
* In de staot Qi vint 'ne staotsgreep plaots.

## Gebore

## Gesjtorve
* Anaximandros, Griekse filosoof (ca. 56)
* Thales, Griekse filosoof (ca. 70)
IOMTBM

IOMTBM (Internationaal Organisatie ter besjerming van Minderheidstale en Bedreigde Minderhede / AIDLCM / International Association for The Defence of Threatened Languages and Cultures) is väörtkaome oet 'ne groep va 'n 50-tal professore oet Ieslaand, Denemarke, Noorwege en Finlaand die oonder leiding van Pierre Naërt in 1950 'n documaent opsjtilde uvver bedreigde tale en culture en dat uvvermakde nao de UNESCO. 

## Historie

In 1964 waoërt in Toulouse de IOMTBM opgerich, ing van de veer Neet Goevernementeel Organisaties (naeëve de FUEN,MRG, EBLUL) die dör d'r Raod van Europa aanzieë werre es organisaties mit 'n belangrieke expertise op 't terrein van de besjerming van nationaal minderhede. Versjillende leng, oeëoonder Italië en Sjpanje, lieëverde al väörzitters. Op 't momaent (2006) is Paul Lefin d'r väörzitter. Paul Lefin sjtong in 1990 aan de weeg van de erkenning van de binnenlandse regionaal tale in Wallonië. In augustus 2008 vindt 't congres plaatsj in Luuk.

## Resolutie m.b.t. [[Belsj]] en de [[Voerkwestie]]

De IOMTBM sjtimde op 18/19 november 2006 in Marseille versjillende resoluties betreffende regionaal tale in Fraankriek, Italië, Sjpanje (Catalaans, Asturiaans), Oosteriek (Sloveens) en wat vör Belsj en Voere aa-geet de volgende:

De IOMTBM:
* haat kennisgenaome van de gemingderaodsverkiezinge va 8 oktober 2006 in Belsj;
* vindt dat de resultate van de sjtimmeriej 'n evolutie van de taalgemeensjappe te kinne gaeve in 'n taalgeveulige zone an de taalgrens;
* vrugt dat alle pro-actieve maatregele ter besjerming va minderheedstale toegepas werre;
* acht 't weunsjelek dat Belsj de Verdrage van d'r Raod van Europa, mit name 't Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden en 't Europees Handvest voor regionale talen en talen van minderheden ratificeert resp. tekent en ratificeert en 'n ing makt an de discriminatie en administratief paesterieje die in 't bezoonder opgelag werre an de Franstalige va Voere.

Op13/14 november 2010 waoërt de resolutie aangenaome oeëin de Róndsjtuurbreve bezieë werre es administratief middele öm de Belzje taalwètte óp de faciliteite te herinterpretere en herhaolt de IOMTBM dat 't hoeëgtied wert dat Belsj 't Kaderverdraag ratificeert.
Foekepot

'ne **Foekepot** is 'n oud muziekinstrument. De naam foek zou óntsjange zin es 'n soort klanknaobootsing. 't Instrument besjteit traditioneel oet eine  Keulse pot (van aardewerk) mèt dao euverheen ein verkesblaos gesjpanne. In 't miedde van de blaos is ein reet gesjtoke. Door in de hand te spieje en mèt dee voes euver 't reet te sjtrieke, huèrt me de karakteristieke klanke.

In de Achterhook neume ze 't sjtriekinstrument ouch 'ne foekepot.
Nieswiller

**Nieswiller** (op 't dialekplaatsnaambord sjteit **Nieswieler**) (Nederlands: Nijswiller) ies 'n dörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg.  't Dörp ies gelege langs de riekswaeg (de vreugere hièrbaan) van Mestreech nao Vaols tösje Wilder (Wahlwiller) en Mameles. In 2003 wone d'r 800 luuj.

De naam kump van *villare* en de heilige Dionysius (Nys). Ouwer sjriefwies zint *Wilra sancti Dionisii* (1179) en St. Dionysiuswilre. In 1312 weurt Nyswilre gesjreve.

Langs de waeg nao Zumpelveld liek de technische onderwiesaafdeiling van sjoalegemeinsjap *Sophianum*.

## Bezeenswaerdig
* De katholieke kèrk gewiejd aan de heilige Dionysius, 'n romaans zaalkèrkske oet de 12e ièw, dat in 1905 ies oetgebreid nao 'n óntwerp van Pierre Cuypers. 't Geboew liek *Op d'r Welsj* en ies opgetrokke van Kundersjtein. Saer 1835 ies Nieswiller 'n zelfsjtendige parochie.
* Kesjtièl Nieswiller oet de 13e ièw.
* De groate haof *Grunnevig* (Groeneweg) aan de Kèrksjtraot oet de 17e ièw,  mèt aanboewe oet 18e en 19e ièw.
* Sjmeediezere waegkruus op de driesjprunk Op d'r Welsj.
* De haol waeg riechting Kruusberg, De Boanhei en de Platte bösj.

## Dörpsvereiniginge
* Harmonie Excelsior
* St. Cecilia-koar.
* Carnavalsvereiniging: de Baagratte
Mariet Verbong

**Mariet Verbong**, gebaore in Tegele in 1939 en gesjtorve in Sjteil op 20 november 2006 is 'n Nederlandse sjriefster. 
In 1987 versjient eur debuut, 'nen bundel mèt verhaole: *Vandaag winnen we*. Mariet Verbong waar in 't dageliks laeve óngerwiezeres.
Zeej zoot in de kernredactie van *Doorkijk*, 't liefblad van 't Katholiek Vrouwegilde Nederland en waar lid van 't team van *Laeze en sjrieve*, 'n literair radioprogramma van de sjtadsömroop Venlo. Ouch waar ze besjteurslid van *Literair café* in Helde. De filmer Ben Verbong is euren broor, filmer Pieter Kuijpers is eure zoon, danseres Josien Kuijpers eur jongste dochter, en Remungse Kingermiddig regisseuze Lyan de Vreese eur aadste dochter. Zeej waar Hub Kuijpers zien vrouw.

Thema's in eur verhaole zien 't dörp Tegele en (geveulens) bie diverse krenkdes, die zeej deils zelf haet doorgemak.

## Bibliografie
* 1987 Verhaolebundel *Vandaag winnen we*
* 1992 *Die Jungfrau*, novelle
* *Sjefke*, 'n kingerbook
* *Onze juf verzamelt stenen*, kingerbook
* 2001 *Nonna*, roman euver de zuustersj van Sjteil
* 2004 *Gouden ovalen*, deils autobiografische roman
Peëzeke

**Peëzeke** (Nederlands: Pesaken) ies 'n buurtsjap van Gulpe, gelege aan de Gulp in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
't Gehuch ies gelege rónd de waeg Pesaken en Kampsweg. In 2003 wone d'r 60 luuj in 25 weuninge. (In 1840 waore dat'rsj 160 in 24 hoezer).
Ouwer sjriefwies van de plaatsnaam zint in de 14e ièw *Peipsacken* en *Pypsacken*. In 1840 *Pesaeken*. De pypsack zou es doedelzakvörm de vörm van 't perceel en zoa de veldnaam verklaore.

Väöl (ouw) häöf en hoezer zint noe vakantieweuninge.

## Bezeenswaerdig
* Haof Wachtendonck mèt gedeiltes oet de 15e ièw. Oats 'n weuning van de hière van Neubourg.
* Vakwerkhoezer
* 't Reveerke de Gulp.
* Veurmalige watermeule op de Gulp.
René van der Linden

**Pierre René Hubert Marie (René) van der Linden** (Ees, 14 december 1943) is 'ne Nederlandse CDA-politicus. Van 23 juni 2005 bies 22 januari 2008 waor van der Linden d'r vörzitter van de Raodgaevende Vergadering van d'r Raod van Europa, de PACE. E waoërt opgevolgd dör d'r Sjpaanse sociaal democraat Luis Maria de Puig. Daovör waor van der Linden d'r presidaent van de Nederlandse delegatie, oeëvan och Frans Timmermans lid woar. 

Bis 1970 sjtudeerde Van der Linden economie an de Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg. 

René van der Linden waor sjtaotssecretaris Boetelandse Zake in 't kabinet Lubbers II. E vool uvver de paspoortaffaire. Van 1977 tut 1986 en van 1988 tut 1998 waor e lid van de Twiede Kamer. Van 1999 tut 2015 waor e lid van de Örsjte Kamer. Es lid van de Örsjte Kamer waar Van der Linden waoërdveurder Laandboew en vörzitter van de kamercommissie vör Europese samewirking.

Op 21 sept. 2007 lieëverde Van der Linden, es vörzitter van de PACE, kritiek op de positie van de Rösse in Esland en Letland.

Van 6 oktober 2009 bis 28 juni 2011 waor Van der Linden d'r väörzitter van de Örsjte Kamer van Nederland.

## Naevefunkties

* Vörzitter Vereniging va Erpelverwirkende industrie (VAVI)
* Vörzitter MsM (Maastricht School of Management)
* Vörzitter Sjtuurgroep Nederland-Belsj
* Lid Hoofproductsjap Akkerboew
* Lid Raodgaevende vergadering van de West-Europese Unie
* Lid Raodgaevende Interparlementaire Benelux-Raod
* Lid Adviesbureau Euregem
* Lid Besjtuur Agroned (Hulporganisaasje Roemenië)
* Lid Kirk in Noeëd
* Lid Algemeen Besjtuur VNO/NCW
* Besjermhieër Sjtichting Lisboa (dakloos keender in Portugal)
* Adviseur Sjtichting Dr. van de Brekel (Malawi)
* Adviseur Otto Uitzend Kracht

## Oondersjeijinge

* Ridder in de orde van d'r Nederlandse Lieëw (1988)
* Ridder in de orde van Oranje-Nassau (1998)
* Grosses Deutsches Verdienstkreuz
* Ridder in de Orde van Seent Gregorius (2003)
* Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau (2007)
* Commandeur de la Légion d'Honneur
* Ereburger van de sjtad Luuk, augustus 2008
* Lid in de Orde van de Turkse Republiek (februari 2013) 

## Referentie
Sinselbeek

**Sinselbeek** kènt verwieze nao:
*Sinselbaach, 'n buurtsjap van Wittem in de gemeinte Gulpe-Wittem
*Selzerbaek, 'n baek, die sjtruimp van achter Vaols riechting Partei, woa ze in de Geul oetmóndt
Evo Morales

**Juan Evo Morales Ayma** (Orinoca, Oruro, 26 oktober 1959) is 'ne Boliviaonse politicus. Heer is de leismaan vaan de Boliviaonse socialistische partij MAS en vervölde vaan 22 januari 2006 tot 10 november 2019 de functie vaan president vaan Bolivia. Es Aymara-indiaon waor heer 't ierste inheims staotshoof vaan Bolivia sinds 't gebeed begin zèstiende iew door de Spanjole gekoloniseerd woort.
Krapoel

**Krapoel**, of **Krapel** (Nederlands: Crapoel) ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De paar häöf en hoezer en 'ne pool, woa de naam nao verwies, zint gelege aan de waeg *Crapoel* in 't verlengde van de Gulpenerberg. In 2003 wone d'r in de 6 weuninge 15 luuj. Get liègeraaf, in 't dal, liek 't gehuch Peëzeke (Pesaken).
Ouwer name van 't gehuch zint: Krapool, Krapault en Crapaalt.

## Bezeenswaerdig
* 'n Paar Vakwerkboederieje.
* Haol waeg en bösj
* Twiè waegkruzer, woavan eint gemaak ies van brónze granaathölze nao de Twiède Waereldoorlog. 't Ander ies van sjmeediezer mèt 'n pietsjtang en 'ne hamer aan de dweersjbalk.
Landserao

**Landserao** (Nederlands: Landsrade) ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De paar häöf en hoezer zint gelege in 't verlengde van de Gulpenerberg, mèt oetziech op 't glooiend heuvelland. Vlakbie liek 't Landseraojerveld en Kruusbösj. De meiste hoezer en häöf höbbe allewiel vakantiebesjtumming. In 2003 wone d'r 50 luuj. 't Suffix *rao* of *rade* beteikent: gerooide of óntgonne plek.

## Bezeenswaerdig
* 't Landhoes *Landsrath*
* De waterpöt van Landserao, mèt 'n pómpinstallatie, die oetgegrave is in 1929 tot 65 maeter deep.
* 'n Paar groate boederieje.
* 'n Iezere waegkruus.
* haol waeg.
Waterop

**Waterop** ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan de waeg van Böätenake (Beutenaken) nao Billinghoeze. 't Gedeilte *water* in de naam wies nao 't reveerke de Gulp, die langszie sjtruimp. Same mèt Billinghoeze wone d'r in 2003 60 luuj.
 
## Bezeenswaerdig
* Hoes Karsveld aan de Gulp sjtamp oet de 18e ièw. 't Kesjtièlechtig hoes ies van mergel mèt 'ne trapgevel. 't Ies geboewd op fundamente oet de 12e ièw.
* Carréboerderieje
* grave en haol waeg
Berghem (Limburg)

**Berghem**  ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De 5 häöf en hoezer liegke op de Gulpenerberg mèt 't oetziech op o.m. (kortbie) Wittem en Gulpe. De naam geit truuk nao *berg* en *heim*. In 2003 wone d'r 15 luuj. 

## Bezeenswaerdig
* Op de tuup van de Gulpenerberg sjteit 'n Mariabeeld oet 1935 en 'n missiekruus oet 1834.
* Liègeraaf sjteit 't Kesjtièl Neubourg aan de Gulp.
* Aan de voot van de berg riechting Wittem: haof De Bek.
* Haol waeg en grave
* De Dunne bösj
Öäverem

**Öäverem** (Nederlands Euverem) is 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De ca 30 hoezer ligke rónd de gelieknamige waeg Euverem richting Peëzeke (Pesaken). 'n Vreuger sjriefwies is: Euvenheim. De naam wies nao Middelieëwse bewoning, get hoeëger gelaege.

## Bezeenswaerdig
De veurmalige Forellekwekerie lik mit vieversj aan de Gulp. De forel is 'ne vösj, dae laef in sjnelsjtruimende baeke. 
De Gulp óntsjprinkt bie Hombourg in Belsj en is 'n ziebaek van de Geul. Aan de Gulp sjtaet kasjtieël Neubourg mit zien biegeboewe. 
Róntenum ligke hellinge mit grave, de Osebösj en haol waeg. 
Op 'n sjplitsing sjteit 'n iezere waegkruts mit crucifix.

## Vereiniginge
* Carnavalsvereiniging *De Dweschdrievers* oet 1979.
De Hut

**De Hut** ies 'n buurtsjap van Ingber in de gemeinte Gulpe-Wittem gelege aan en rónd de riekswaeg N 278, de waeg van Mestreech via Mergraote nao Gulpe en Vaols. Vanoet De Hut löp 'ne provinciale weeg via Hoagkruts nao de grenseuvergank mèt Belsj bie De Plank.

De buurtvereiniging en de RKIVV, de voetbalvereiniging van Ingber en De Hut, organisere ins in 't jaor 'n weiefiès aan de Wienwaeg (eind juni).
Elzet

**Elzet** (Nederlands: Elzet) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. 't Gehuch liek tamelik geïsoleerd op 't plateau.
De naam zou kómme van 'ne bösj Elze (Aels). Same mèt de veurmalige buurt *Ginsterberg* wone d'r in 2003 25 luuj in 't gehuch.

## Bezeenswaerdig
* Vlakbie Elzet en Ginsterberg liek de Elzetterbösj, 'n 100 hectare groat ónderdeil van de Vielenerbösj.
* Boerderieje en vakwerkhäöf en hoezer.
* Op de sjplietsing sjteit 'n sjmeediezere waegkruus.
* Deunehègke, haogsjtambóngerde en haol waeg
* In 't dal sjtruimp de Hermensbaek.
* 'ne Groate haof hèt *De Ginsterberg* (noe ingeriech mèt vakantieweuninge).
Brook (Mechele)

**Brook** (Nederlands: Broek) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De nederzètting ies gelege tösje de reviere de Nutbrón en de Geul. Brook beteikent zómpetig (moerassig) gebeed.

## Bezeenswaerdig
* Vakwerkhoezer
* De Ubden (Gebösjke)
* De *Forellehaof* an de Geul
* Haol waeg en grave.
Aoverees

**Aoverees** (Nederlands: Overeys) is 'n buurtsjap van Ees (Eys) op 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam beteikent aan de euverkant of hoager gelege.

## Bezeenswaerdig
* 't Good Goedenraad aan de Ezerbaek besjteit oet 'n kesjtièl mèt gesjlote haof en 'n park van 26 hectare. Hie in sjtoon väól beukebuim tege 'n helling. 't Geboew sjtamp oet de 18e ièw, meh weurt al geneump in de 14e. 'n Anker geuf 't jaortal 1764 aan. De boerderie ies in de sjtiel van Lodewiek XVI. In de jaore 70 van de 20e ièw ies 't complex gerestaureerd.
* Haof Vogelzang
Ezerhei

**Ezerhei** (Nederlands: Eyserheide) ies 'n buurtsjap van Ees (Eys) op 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam kump van Ees en van de hei, die hie vreuger laog. 't Gehuch tèlt 90 inweunersj.

## Bezeenswaerdig
* Eine kièr in de drie jaor kump hie de processie langs vanoet Ees.
* De Ezerbösj mèt sjtiel hellinge veur wielrennersj. Eder jaor passeert hie de Amstel Gold Race.
* Op 't plateau van Ees haet Natuurmonumente grónd aangekoch ter besjerming van de korewouf (korenwolf). 't Land weurt daoveur op 'n ouwerwètse meneer beheerd. Daodoor óntsjtoon akkersj mèt kore, kolleblome (klaproas), koreblome en maoter (kamille).
Euvergäöl

**Euvergäöl** (Nederlands: Overgeul) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg.
De buurt liek ten opzichte van 't dörp Mechele aan de euverkant van de Geul, dao woa de ziebaek: de Mechel hie in oetmóndt. 

Aangrenzend liegke de buurte *Graaët* (Gracht) en *Diek* (Dijk) mèt vakwerkhoezer. Hie sjtruimp ouch de baek de *Landeust* effe wiejer de Geul in. 

## Bezeenswaerdig
* De *Commandeursmeule* aan de Hoofsjtraot, 'n (veurmalige) watermeule op de Geul. Oarsjprónkelik loog hie al 'n watermeule in de 13e ièw. Ze weurt ouch waal de Ónderste meule geneump. Sjtruim op, bie Höfke bevingk ziech de Bovenste meule.
* Hoof *d'r Plei*, 'n gesjlote boederie in vakwerk mèt lossjtaonde vakwerksjuur oet ca 1740. 't Ies 'n rieksmonument.
* Nóg 'n aantal ouw vakwerkhäöf aan de voot van 'ne haole waeg.
* 'n Waegkruus.
* De Schweiberger bösj
Vaeke

'n **Vaeke** of veke ies 'n klein sjarnerend houte peurtsje dat gebruuk weurt um 'ne tuin, 'ne koalef, 'ne bóngerd of 'n wei aaf te sjlete. 't Ies 'n opegewèrkde constructie van latte. 'n Groate opegewèrkde, ineingetummerde houte poort van planke weurt *[[vauwer]]* geneump. 't Vauwer(e) kèn 'n ganse sjtraot aafsjlete of 'ne breie doorgank nao 't land of nao de wei.
'n Sjtegelke ies 'ne hièle sjmale doorgank allein besjtumd veur luuj.

## Etymologie
't Woord vaeke kump van 't germaanse *faka* 't gein vlechwerk beteikent. Vreuger woorte dit saort peurtjes gevlochte van wilgetek.
Vauwer

't **Vauwer** ies 'n groate opegewèrkde, ineingetummerde houte poort van planke, die deent es sjarnerende doorgank veur dere, paerd, ringer of landboewmesjienes. 't Vauwer kèn 'n ganse sjtraot of 'ne waeg aafsjlete. 'n Vaeke ies 'n klein sjarnerend houte peurtsje dat gebruuk weurt um 'ne tuin, 'ne koalef, 'ne bóngerd of 'n wei aaf te sjlete. 't Ies 'n opegewèrkde constructie van latte. 'n Poort of paort ies 'n sjarnerende, toew constructie van hout.
'n Breer ies 'n sjarnerende aafsjleting van gesjmeed iezer. 

In Mofert zouw de sjtraot- en wieknaam ** zeen aafgeleid van **valder(e)* "vauwer".
Breer

'n **Breer** ies 'n sjarnerende, gesjmede iezere aafsjeiing tösje twiè pilere, moere of tösje 'n iezere hèkwerk of sjtankètsel. 'n Kleiner exemplaar hèt breerke. 'n Vauwer ies 'n opegewèrkde poort van houte planke, 'n kleiner exemplaar weurt *vaeke* geneump. 'n Poort of paort ies 'n sjarnerende, toew constructie van hout. Bie Klumme op de groate weeg nao Heerle liek 't gehuch 't Breer (Barrier), dat zoa geneump ies vanwege 't breer of de tol dae hie in vreuger jaore haet gesjtange.

Allewiel wuèrt de benaming *breer* ouch toegepas op anger metale aafsjeiinge, wie van alluminium.

## Etymologie van 't woord breer
* 't Woord breer kump van 't Franse barrière wat tolhèk beteikent.
* Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal zaet: barrière: (Fr.) v. sjlaagboum of drièjhèk, tolhoes enz.
* Van Dale woordebook Frans vermeldt: barrière: tolhèk enz.
* Van Dale Etymologisch woordebook: bareel (tolhèk) verouderd Frans barrel, noe barreau (sjtang) me.lat. barra
* Limburgs etymologisch woordebook: 't breer: fra, barrière, tolhèk. verwies nao 't Franse barre.
* Valkebergs woordebook: bareer: waegtol; Bareerhuuske: houte huuske langs de sjtraotwaeg woa de waegtol woort óntvange, dat woort *bareer betale* geneump.
Brook

**Brook** kèn zin:
* Brook (Häör), buurtsjap van Häör in de gemeinte Leudaal
* Brook (Mechele), buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem
* Brook (Voere), gehuch in de gemeinte Voere
* D'r Bróch, gehuch in de gemeinte Zumpelveld
* Brook (kleier) of bóks
* Brook (landsjap)
* Brook (natuurgebied), moerasgebied in Helje.
Campagne

**Campagne** is 'n wiek in 't zuidweste vaan Mestreech. De wiek weurt in 't noorde begrens door Daalhof, in 't weste door Wolder, in 't ooste door Biesland, en in 't zuie door Sint Pieter. Aon de noordkant löp de Tongerseweeg, d'n oetvalsweeg riechting 't Belsj. Aon de zuidkant gief 't e prachtig oetziech euver 't dal vaan de Jeker en op de St. Pietersberg. Umtot 'r nogal get deur en groete hoezer ligke weurt 't ouch wel de *Goudkös* vaan Mestreech genump.
Op de Bies

**Op de Bies** ies 'n buurtsjap in 't noorde van Sjömmert op 't plateau van Zuud Limburg in de gemeinte Baekdale. De buurt weurt aangegeve mèt 'n wiet plaatsnaambord. De naam kump van winderige plek (bies (wind)). De häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan de waeg nao Sjpauwbeek.

In vreuger jaore loog hie 'n groat kloaster. Op de hook van de Hoofsjtraot en de Langsjtraot sjteit de openbaar waterpómp.Aan de Rozemarijnsjtraot sjteit saer 1933 'n baksjteine Mariakapel in neogotische sjtiel, geboewd door de zuustersj van de orde van de Montfortane.

Euver de buurtsjap ies 70 jaor lank gevreigeld tösje de Republiek van de Vereinigde Nederlande en Oasteriek in de 18e ièw. In 1785 haet keizer Jozef aafsjtand gedoon van zien aansjpraok op 't gehuch.
Hómmert

**Hómmert** (Nederlands: Hommert) ies 'n buurtsjap van Vaosje (Vaesrade) en Awstrao in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Gehuch weurt aangegeve door 'n blauw plaatsnaambord en ies gesitueerd tösje Vaosje, Awstrao (Amstenrade), Broensem en Gebrook (gemeinte Heerle). Dedoorheen löp de groate weeg van Gelaen nao Heerle. Dao liegke 'n paar groate häöf.

Bies 2019 huèrde 't bie twiè versjillende gemeintes: bies 1982 bie Vaosje en Awstroa, daonao bie Nut en Sjènne. Pas saer de fusie van dat jaor ligk gans Hómmert veur 't ièsj in ein gemeinte.

Op 'n sjplietsing sjteit 'n waegkruus.

{{DEFAULTSORT:Hommert]]
Azeraoj

**Azeraoj** of **Azerao** (Nederlands: Asenray) is ein dörp in Midde-Limburg. Vreuger heurde Azerao bie de gemeinte Neel (Maasniel), mer toen de gemeinte Neel biej Remunj kwoom, kwoom Azerao ouch biej Remunj.
Azerao haet get meer es 1000 inwoners.

Azerao haet ein kirk, ein buurthoes (De Duup) en ein café (café De Keizer).

## Buurtsjappe
Biej 't dörp Azerao waere ouch Maolbrook, de Spik en Thussershaof geraekend. 

## Vereniginge

*De voetbalvereniging van Azerao is 'RKAVC' (Rooms Katholieke Azenrayse Voetbal Club).
*De biljaarvereniging hit 'ABC'.
*De vastelaovesvereninging hit 'de Nachtegale'. 
*De jeugdvastelaovesvereniging 'de Zölderratte'. 
*Verder zin der ouch nog 'Die Lerchenwald Muzikanten', in de vastelaovestied ouch waal de APK genump. Det stuit veur Azeraojse Prinse Kapel.
*Es letste kump doa auch nog de AAP biej, de Azeroajse Aad Prinse. Meer info kint ger vinje op: http://www.aapeazerao.nl
Barbara

Seent **Barbara** waor 'n martelares oet ca. 306 in Nicodemië in Klein-Azië. 't Perzische riek waor van aodsher ingedeeld in *satrapies* en häöre vader waor 'ne *satrape*, d'r gouverneur van zoe'n *satrapie*. Vanoet die funktie waor 't in dae tied en op die plaatsj neet te verantwoorde dat z'n dochter 't Christendom gong praedege. Volges de legende leet häöre vader häör in 'ne taoëre opsjlete, zoegezag um häör maagdelekhèèd te besjerme. Toch lukde 't aander christene um häör dao te deupe. Ze wis te oontsjnappe mae wie häör sjuilplaatsj dör 'ne herder verraoje waoërd, zow häöre vader häör uvvergelieëverd ha an de Romeinse rechters. Wie ze vas bleef haowe an häör geleuf waord ze veroordeeld tut onthoofding en häöre vader zow dat vonnis èèges motte oetveure. Wat-e ooch deeg. Vlak nao d'r moord zow-e èèges op de gerechtsplaatsj dör d'r bliksem getroffe zieë.

In 1969 besjlaoët de Rooms-Katholieke kèrk dat de verieëring vanaaf da nog louter lokaal zow zieë en waoërd Barbara gesjrapt oet de Litanie der heilige.

## Etymologie
't Waoërd **barbara** is verwaant mit 't oad-indische barbara dat *sjtamelend kalle* betekent. De mieërvoudsvorm barbaroi waoërt op d'r doer in 't Grieks 'n aanduiding vör neet-Griekse volker, o.m. de kelte. Nog later verengde d'r naam zich tut de betekenis *Neet Griek, vraeme, luuj die een neet te versjtoeë taal kalle*. Och d'r naam van de Noord-Afrikaanse bevolking, de Berbers, is een exoniem.

## Patrones
Barbara is ing van de 14 noeëdhelpers en wert in 't bezoonder aa-gerope taege d'r insjlaonde bliksem. Häöre fieësdaag is op 4 december.
Barbara is de patrones van de architecte, de ingenieurs, de geologe, de sjtervende, de klokkegetersj en -loewersj. In 't Limburgse väöral van de mienwerkers en de blokbrekers.

## Limburg
In Limburg besjting ’n traditie, de zgn. Sinte-Berb. Berbke woort gezeen es de maad van Sinterklaos. Same mèt häöm brach zie de kadootjes rónd. In de weke veur ’t fiès ging ze kieke of de kinger waal braaf waore gewaes. Es dat zoa waor dan sjónk zie zoageneumde tartepómme, die zie op de meis ónmeugelike plaatse versjtopde. In Valkeberg haet de ouw parochiekèrk twiè petroanheilige: Sinterklaos en Barbara, woavan de namesdaag valle op 4 en 5 december. 
In Valkeberg weurt op Ouw-wieverbal door de Ouw wiever ’n 'Berbke' aan de moer van ’n hoes in de Groate sjtraot opgehange es Carnavalssymbool.

## Attribute
In de kuns weurt ze meistal aafgebeeld es ’n knappe jóng vrouw mèt de martelaarspalm en ’t zjwaard woamèt ze gedoad woort. Ander attribute zint ‘nen tore mèt drie vènstere, umdat zie in ‘nen tore gevange zoot. De drie vènstere wieze nao ‘t geluif in de Drie-Einheid. Sóms ies ze aafgebeeld mèt ‘ne krans van roaze, ’n soort kanon en mèt ’n kèlk mèt hostie. De vörm van d'n tore weurt ouch vergeleke mèt 'n mienlamp.

Kiek ooch: Barbaratak
Toine Ambaum

**Toine Ambaum** ies  de samesjtèller van 't *Brónsgreun bukske Nederlands-Tegels*. Hae ies gebore in 1941 in Tegele. In 't dageliks leve ies 'r ónderwiezer en directeur van 'n basissjoal in zien geboorteplaats. In 2004 deit'r de pos-hbo-kadercursus Lièrgank Limburgs

't *Brónsgreun bukske* ies 'n woordelies, die bedoelt ies um de sjriever in 't Tegels te helpe mèt de sjpelling. De lies geit oet van (alfabetisch) 't Nederlandse woord mèt daoneve 't Tegelse. 't Bevat 2300 items en 6000 weurd. 't Beukske ies oetgegeve in 2006 mèt sjteun van Veldeke Limburg
Philippe van Gulpen

**Philippe van Gulpen** waor ‘ne aquarellis dae gebore ies es Philippe Wilhelmus Jacobus in Mestreech op 18 mei 1792 es zoon van Catharina Elisabeth Hess en de pómpemeker Wilhelmus van Gulpen. In de Franse tied dae volg, rónd 1800, zal hae ziechzelf, nao de mode van toen,  Philippe Guillaume Jacques van Gulpen neume. Vlak nao de geboorte sjtörf de pap, de mam hertrouwt en de nónk, notaris Jan Theodoor van Gulpen, weurt voogd.
In 1812 geit Philippe in Deens en wèrk vervolges in ’n militair hospitaal in Hamburg (Duutsjland). Nao drie jaor geit’r truuk nao Mestreech bie ziene nónk wone. Hae sjtudeert veur chirurg in Paries meh maak de sjtudie neet aaf. 

## Werk

’n Opleiding um te teikene haet ’r waarsjienlik neet gehad, te zeen aan de meuite wat’r haet mèt persjpectief. 
Hae maak hónderde teikeninge en aquarelle van Mestreech en umgeving en van kesjtièle en boeteplaatse in Nederlands Limburg. De teikeninge zouwe realistische weergaves zin van wat de kunstenaer veur ziech zoog.

Hae sjtèlt twiè Luukse albums same mèt bekans 300 teikeninge. 
Ouch sjtèlt hae ‘ne kroniek same van de sjtad Mestreech van 171 handgesjreve pagina’s. Hae besjrief hie-in de tied vanaaf de Romeine tot en met 4 juni 1862. Op 12 juli 1862 sjtörf ‘r in Mestreech

* In 1978 lièt DSM, dat eder jaor 'ne kalender oetgeuf gewiejd aan 'n thema euver Limburg, 'n exemplaar versjiene mèt teikeninge van Gulpe. 
* In 2002 vingk ’n  tentoansjtèlling plaats  in ’t Sjpaans Gouvernement in Mestreech mèt es titel: *Mestreech gezeen door de ouge van Philippe van Gulpen*. Dan versjient ouch 'ne catalogus.

## Externe link
* https://web.archive.org/web/20070929212926/http://www.caestert.net/philippevangulpe.html
Billinghoeze

**Billinghoeze** (Nederlands: Billinghuizen) ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 
De häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan de waeg van Böätenake (Beutenaken) via Waterop nao Öäverem en Peëzeke. Langszie sjtruimp de Gulp. Same mèt Waterop wone d'r in 2003 60 luuj.
 
## Bezeenswaerdig
* Haof Groenendaal, dae 'n euverbliefsel ies van 'n vreuger kesjtièl Groenendaal of *Ophem*. 
* grave, bösj en haol waeg
13 oktober

**Heiligedaag van [[Geraldus van Aurillac]]**

## Gebeurtenisse
* 54 - Claudius, princeps van 't Romeins Riek, weurt vergieftig door zien vrouw Julia Agrippina minor; ziene sjtiefzoon Nero weurt de nuje princeps.
* 1307 - Alle Tempeliers in Frankriek were gearresteed op bevel van Filips de Sjoane.
* 1792 - De ièrsjte sjtein veur 't Wiet Hoes in Washington D.C. weurt gelag.
* 1834 - Ónder leijing van Hendrik de Cock sjeije de Gereformeerde ziech aaf van de Nederlandse Hervörmde Kèrk.
* 1914 - 't Gaasmasker weurt oetgevónge door Garrett Morgan.
* 1917 - Op deze daag zouwe 70.000 luuj in Fátima (Portugal) 't *Zónnewónder* gezeen höbbe.
* 1944 - Riga weurt bevriejd.
* 1972 - In de Andes in 't grensgebeed tösje Argentinië en Chili sjtort 'n Uruguayaans vleegmesjien mèt 45 inziettende neer. Op 23 december woorte 16 euverlevende gered; zie bleke 't te höbbe volgehouwte door te ete van de lichame van gesjtorve passagiers.
* 1972 - Boete Moskou sjtort 'n vleegmesjien van Aeroflot neer; alle 176 inziettende kómme um.
* 1976 - 'n Boeing 707-vrachvleegmesjien sjtort neer op 'n sjoal in Santa Cruz (Bolivia): 100 doaje woa-ónder 93 sjoalkinger.

## Gebore
* 1921 - Yves Montand, Franse acteur en chansonnier
* 1923 - Faas Wilkes, Nederlandse voetballer
* 1925 - Margaret Thatcher, Britse premier
* 1934 - Nana Mouskouri, Griekse zangeres
* 1945 - Desi Bouterse, Surinaamse militair en politicus
* 1955 - Patrick Dewael, Belzje politicus
* 1965 - Johan Museeuw, Belzje fietserenner

## Gesjtorve
* 54 - Claudius, princeps van Roame
* 1605 - Theodorus Beza, Franse sjriever en theoloog
* 1822 - Antonio Canova, Italiaanse beeldhouwer
* 1990 - Hans Freudenthal, Nederlandse wiskundige
* 2003 - Bertram Brockhouse, Canadese fysicus
Dousberg-Haozendans

De wiek **Dousberg-Haozendans** is 'n nui wiek in 't weste vaan Mestreech. Ze is ind twintegste iew en begin einentwintegste iew gebouwd. Ze ligk ten noorde vaan Daalhof, ten weste vaan Potteberg en Belfort, en ten zuie vaan het recreatiegebeed Dousberg. In 't weste grens de wiek aon 't Belsj. De straotnaome zien verneump nao Belzje dörpe.

Alle hoezer in de wiek zien wit. 't Gief gein veurzieninge in de wiek, daorveur zien de bewoeners aofhaankelek vaan de umringende wieke, veurnaomelek Daalhof en Belfort.
14 oktober

**Heiligedaag van [[Callistus I]]**

## Gebeurtenisse
* 1066 - Willem de Veroveraer wint in de sjlaag bie Hastings van de Angelsaksische keuning Harold II van Ingeland.
* 1863 - Alfred Nobel kriet octrooi op nitroglycerine.
* 1905 - De *[[Fédération Aéronautique Internationale]]* weurt opgeriech.
* 1926 - 't Kingerbook *[[Winnie de Poeh]]* van de Britse sjriever A. A. Milne kump oet.
* 1944 - Erwin Rommel pleeg zelfmaord.
* 1947 - De Amerikaan Chuck Yeager doorbriek in 'n Bell X-1-vleegmesjien es ièrsjte miensj de geluidsbarrière. 
* 1962 - De Cubacrisis begint: op bevel van John F. Kennedy vlege Lockheed U-2-vleegmesjiene euver Cuba en make foto's van lanceerinriechtinge en rakette.
* 1964 - Nikita Chroesjtsjov weurt aafgezat es leider van de Sovjet-Unie en secretaris-generaal van de Communistische Partie van de Sovjet-Unie; ziene opvolger ies Leonid Brezjnev.
* 1964 - De Nobelpries veur de vrae geit nao Martin Luther King.
* 1973 - In Thailand weurt 't leger ingezat tege 'n sjtudentedemonstratie; hienao sjtuurt keuning Bhumibol de militair junta weg.

## Gebore
* 1633 - Jacobus II, keuning van Ingeland en Sjotland
* 1801 - Joseph Plateau, Belzje wis- en natuurkundige
* 1890 - Dwight D. Eisenhower, president van de Vereinigde Sjtate
* 1893 - Lillian Gish, Amerikaans actrice
* 1906 - Hannah Arendt, Duuts-Joeds filosofe
* 1926 - Willy Alberti, Nederlandse zenger
* 1927 - Roger Moore, Britse acteur
* 1930 - Mobutu Sese Seko, president van Zaïre
* 1937 - Jean Innemee, zenger en bassis van de groep The Walkers (gesjtorve 1 augustus 2007)
* 1940 - Cliff Richard, Britse zenger
* 1946 - Paul Witteman, Nederlandse televisiepresentator

## Gesjtorve
* 530 - Tegepaus Dioscurus
* 1066 - Harold II van Ingeland
* 1923 - Marcellus Emants, Nederlandse sjriever
* 1944 - Erwin Rommel, Duutsje generaal
* 1977 - Bing Crosby, Amerikaanse zenger en acteur
* 1990 - Leonard Bernstein, Amerikaanse componis en dirigent
De Zjeramiek

**De Zjeramiek** (Nederlands: Céramique) is de naom vaan 'n wiek in Mestreech. Ze weurt in 't noorde begrens door Wiek, in 't ooste door 't Heugemerveld, in 't zuie door Randwiek, en in 't weste door de Maos. De wiek heet veurnaomelek 'n woen- en kentoerfunktie. De naom vaan de wiek kump vaan de eerdewerkindustrie Société Céramique, die hei gelege waor in vreuger jaore.

In 1987 is begós met de herontwikkeling vaan 't terrein. Nao de sloop vaan de industrieel gebouwe, woort door Jo Coenen 'n masterplan opgestèld. Veur de ontwerpe vaan de kentoer- en appartemintsgebouwe woorte internationaal bekinde arsjitekte gevraog, wie Aldo Rossi, Álvaro Siza en Mario Botta.

De koup/heurpries vaan de woeninge is hoeg te numme. De wiek kaom e paar jaor geleie in 't nuits door 't balkondrama vaan Patio Sevilla, boebei twie doeie zien gevalle.

Bekinde gebouwe zien 't Centre Céramique (ontwórpe door Jo Coenen) en 't Bonnefantemuseum (ontwórpe door Aldo Rossi). Via de fietsers- en vootgengersbrögk de Hoeg Brögk (Hoge Brug), die oetkump op *Plein 1992*, is de wiek verboonde met de binnestad vaan Mestreech.

Vaan de aw industrieel bebouwing zien inkel de Wiebengahal, de villa Jaunez (dirrektäörswoening)  en de bordenhal (noe Derlon theater) euver. Oonder aon de tore vaan Siza is in 't weegdèk aongegeve boe het bastion Parma gestande heet.