Islamitische Staot

D'n **Islamitische Staot**, mer in de media meistens d'n **Islamitische Staot vaan Irak en de Levant** (dèks aofgekort **ISIL**, of **Da'esh** nao 't Arabisch: **لدولة الإسلامية في العراق والشام‎**), ouch bekind es d'n **Islamitische Staot vaan Irak en Syrië** (mèt de in de media väöl gebruukde aofkorting **ISIS**) of d'n **Islamitische Staot vaan Irak en ash-Sham**, is 'n Salifistisch-jihadistische militante- en terroristegróp en waor 'ne veurmaolege zelfverklaorde staot vaan 2014 bis 1018 dee 'n fundamentalistische Salafi doctrine vaan de soennistische Islam volg. De staot woort door niemes aanders in de wereld erkènd. Op 29 juni 2014 reep de staot 't kalifaat ('t spiritueel en polletiek centrum vaan de islamitische wereld) oet in 't grensgebeed vaan Irak en Syrië. Op 't hoegtepunt (juni 2015) had de staot controle euver 'n territorium vaan 10 mieljoen lui in gebeed vaan Irak en Syrië. D'n Islamitische Staot had in die periood ouch gelimiteerd territoriaal controle in bepaolde gebeije vaan Libië en Nigeria.. Väöl journaliste en politicologe zien d'n Islamitische Staot es e direk rizzeltaot vaan de chaos die in mierdere Arabische regio's, wie Syrië, woort gecreëerd door de democratische rivveluties vaan 't Arabisch Veurjaor en de dao-op volgende Syrische Börgeroorlog. Veur väöl Arabiere is de opkoms vaan d'n Islamitische Staot e bezej veur wat mis is gegaange in 't Arabisch Veurjaor, naomelek 'n oetbarsting vaan Mohammedaons extremisme. e Direk rizzeltaat vaan d'n Islamitische Staot is de Europese migrantecrisis, die ziech veurnaomelek in de EU aofspeult. Dit heet oetindelek gezörg veur 'n opkoms vaan extreem-rechse partije in de EU, mer ouch veur 'n algemein kritischer (soms zelfs vijandeger) hawwing vaan politici contra islam, moslims en migratie in 't algemein. Allewijl is d'n Islamitische Staot mer in inkel dörper en stedsjes vaan Syrië nog actief, wijl 't op zien hoegtepunt 'n groette had vaan Syrië of Irak zelf. De dreiging vaan d'n Islamitische Staot vertaold ziech allewijl veural in de vörm vaan 'ne losgeorganiseerde, internationalen terroristegróp dee ouch actief is in Europa.

De staot of terroristische gróp (vaanaof noe altied 'n gróp genömp in 't artikel) is in 't Arabisch bekind es *ad-Dawlah al-Islamiya fil-'Iraq wash-Sham*, wat dèks rizzelteerd in 't acroniem **Da'ish** (*Da'iesj*) of **DAESH** (*Da'èsj*). Dit 't Arabisch equivalent vaan *ISIL*. De gróp is in 1999 opgeriech. Op 29 juni 2014 reep de gróp e *wereldwied* kalifaat op, mèt Abu Bakr al-Baghadi es de kalief, en hernömde de gróp häörzelf d'n *Islamitsche Staot* (*ad-Dawlah al-Islamiyah*). De nuie naom en de idee vaan e kalifaat is wiet euver de wereld bekritiseerd en becommenteerd, mèt de VN, versjèllende regieringe en 't groet gros vaan de mohammedaone es tegestenders vaan de ideologie. Es kalifaat claimp 't relizjeus, polletiek en militair authoriteit euver alle mohammedaone op Eerd te höbbe. 't Stèlt “de legaliteit [te höbbe] alle emiraote, gróppe, staote en organisaties [vaan mohammedaonse origine] bis nul te bringe via de expansie vaan 't kalifaat en zien authoriteit en opkoms vaan zien troepe bij hun gebeije”. De meiste islamitische en neet-islamitische gemeinsjappe nömme de gróp evels oonrepresentatief veur de islam.

De Vereinegde Naties heet d'n Islamitische Staot verantweurdelek gehawwe veur 't sjenne vaan minserechte en 't plege vaan oorlogsmisdaod, en Amnesty International heet gereporteerd tot 't etnisch zuvering gief op “historisch sjaol”. De gróp is aongeduid es 'n terroistische organisatie door de VN, de Europese Unie, 't Vereineg Keuninkriek, de Vereinegde Staote vaan Amerika, India, Australië, Canada, Indonesië, Maleisië, Törkije, Saudi-Arabië, de Vereinegde Arabische Emiraote, Syrië, Egypte en Rösland. Mie es 60 len zien direk of indirek in oorlog mèt d'n Islamitische Staot. De "Limbörge" zien in 'n direk oorlog (Nederland en Belsj zien direk in oorlog door 't sjikke vaan eige seldaote, indirek in de oorlog zien de EU-staote die bewös gein höbbe gesjik mer door hun lidmaotsjap bij de EU wel bis e polletiek blok behure contra d'n Islamitische Staot).

De gróp waor sinds 1999 'n cel vaan de groetere terroristegróp Jama'at al-Tawhid wal-Jihad, die weer deil zaw oetmake vaan al-Qaeda vaanaof 2004. Versjèllende gróppe vaan al-Qaeda participeerde mèt 't Iraaks leger vaan Sadam Hussein contra de invasie vaan Irak in 2003 (Miert). In jannewarie 2006, vörmde dees gróppe mèt aander extreme soennitische gróppe de Mujahideen Shura Raod, die bezeg waor mèt 'n formatie veur 'ne zekeren Islamitische Staot vaan Irak (ISI) in oktober 2006. Nog mie es noe góng 't um 'n gróp; vaan geografische mach waor emper spraoke.

Oonder 't leijersjap vaan al-Baghdadi sjikte ISI seldaote nao Syrië in augustus 2011 naotot de Syrische Börgeroorlog in Miert 2011 waor begos. De gróp nömde ziechzelf op dat memint Jabhat an-Nusrah li-Ahli ash-Sham of *al Nusra Front* ('t Levants Front), en kraog al snel de mach euver groete gedeiltes vaan Syrië boe soennitische mierderheije leve, boe-oonder Ar-Raqqah, Idlib, Deir ez-Zor en Aleppo.
In April 2013 reep al-Baghdadi zien seldaote op de aw koloniaal grenze tösse Syrië en Irak (die inderdaad door Europeane is getrokke nao de val vaan 't Ottomaans Riek), boenao de gróp seldaote ziech d'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant góng neume. Seldaote vaan de gróp zölle altied de naom ISIL of 'n variant daovaan gebruuke, wijl ze de naom ISIS sjuie veur hun hawwing contra de term *Syrië*, es e produk vaan Europees kolonialisme, wat historisch ouch riechteg is, en daorum gein term is die "in dees nui periood vaan mohammedaonse opbleui" gebruuk maag weure. De leijers vaan al-Nusra en al-Qaeda, Abu Mohammad al-Julani en Ayman al-Zawahiri, weigere ziech evels aon te slete bij de oproop vaan al-Baghdadi en beginne zelfs publiek al-Baghdadi's hajding fel te veroordeile es bliek tot deze maan en zien seldaote aander mohammedaone, die neet soennitisch zien (veural sjiite) dèks op brute wieze excutere. Veur al-Qaeda is altied 't buut gewees 'n Arabische wereld te vörme zoonder invlood vaan 't Weste, weliswoer gedomineerd door de islam, mer dees gróp heet noets gemeind aander moslimbroojers of zelfs christene die de koran tollerere es 't plaotselek wètbook te vermaore. Nao 'n groete interne ruize vaan ach maonde, nömp al-Qaeda officieel aofstand vaan de gansen Islamitische Staot op 3 fibberwarie 2014, en laot wete de gróp op gei meneer mie de steune volgens häör “beröchte oonverzeunende hajding”.

D'n Islamitische Staot steit bekind um zie good gefinancierd web en zien professioneel socialmediapropaganda, die besteit oet internetvideos vaan versjèllende seldaote, börgers, journaliste en vrijwèllegers die weure geköp, destructie vaan cultureel besjermde gebeije en ouch professioneel reklaam um nui lui te trèkke nao de Staot.

De gróp begint väöl aondach te kriege in de Europees media vaanaof 't memint tot de gróp succesvol Iraakse legers in Wes-Iraakse stei liek te verdrieve. In Syrië verklaore zie de oorlog mèt zoewel de regiering es de rebelfractie vaan de Syrische Börgeroorlog. Allewel de lètse twie tegestenders bis veurkort mekaars groetse tegestenders waore in de Börgeroorlog, weurt noe opvallend wieneg bevochte tösse dees twie en lieke ze tezame e blok perbere te vörme contra d'n Islamitische Staot, al geit dat neet altied eve gemekelek. 't Verlees vaan bekans e kwaart vaan 't Iraaks groondgebeed rizzelteert e paar kier bijnao in 'n val vaan de Iraakse regiering en zörg veur nui stationeringe vaan Amerikaanse militaire in Irak.

## Naom
De gróp heet versjèllende naome gehad.

# De gróp weurt opgeriech in 1999 door de Jordaanse radicalen Abu Masab al-Zarqawi es *Jama'at al-Tawhid wa-al-Jihad*, de *Organisatie vaan Monotheïsme en Jihad* (JTJ).
# In oktober 2004 zweert al-Zarqawi loyaliteit bij Osama bin Laden en verandert de grópsnaom in *Tanzim Qa'idat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn*, de *Organisatie vaan Jihads basis in Mesapotamië*, veurnaomelek bekind oonder häöre kortere naom: *al-Qaeda in Irak* (AQI). Allewel de gróp häörzelf noets al-Qaeda nömp, is dat häören informele naom.
# In jannewarie 2006 AQI fuseert mèt versjèllende aandere Irakese gróppe de *Mujahideen Shura Raod*. Al-Zarqawi weurt vermaord in juni 2006. Op 12 oktober 2006 fuseert de Mujahideen Shura Raod mèt versjèllende aandere fracties um op 13 oktober ziech de *ad-Dawlah al-'Iraq al-Islamiyah* of d'n *Islamitische Staot vaan Irak* (ISI) te neume. De leijers vaan de gróp zien Abu Abdullah al-Rashid al-Baghdadi en Abu Ayyub al-Masri. Naotot zie zien vermaord in 'n Amerikaans-Irakese operatie in April 2010, weurt Abu Bakr al-Baghdadi de nuie leijer vaan de gróp. 
# Op 8 april 2013, wie de gróp de grens vaan Syrië succesvol waor euversteek, adopteert zie de naom *Islamitische Staot vaan Irak en al-Sham*, mèt mie vertaolde variante wie ISIL, ISIS of 'ne volle naom daovaan. Dees naome zien vertaolinge vaan de Arabische naom *ad-Dawlah al-Islamiyah fi-l-'Iraq wa-sh-Sham*, al-Sham es 'n descriptie vaan de Levant of Groeter-Syrië. De vertaolde naome zörge veur väöl discussie, veural in de media um welke naom noe gebruuk mót weure. De Washington Post concludeert tot de distinctie tösse de twie "neet zoe groet is".
# De naom *Da'ish* is dèks gebruuk door de Arabischsprekende detractore vaan de gróp. 't Is gebasseerd op de Arabische lètters Dal, 'ayn en shin, die de acronym (داعش) vörme vaan häör meis officiele naom: al-Dawlah al-Islamīyah fī al-ʻIrāq wa-al-Shām. De seldaote vaan de gróp gebruke meistens de Da'ish derogatorie, umtot 't lieket op 't Arabisch woord *Daes*: iemes dee verinneweerd mèt zien naakse veuj.
# Op 14 mei 2014 kondeg de VS aon de gróp *Islamitische Staot vaan Irak en de Levant* of ISIL te neume. In december datzelfde jaor begint'n tóp vaan de VS evels euver te gaon nao DAESH, aongezeen dat de gepreffereerde term is bij Arabische partners.
# Op 29 juni 2014 hernömp de gróp ziechzelf de Islamitische Staot en verkondeg ze tot 't 'n wereldwijd kalifaat zal vörme.

## Historie
### Opriechting vaan de gróp (1999-2006)

Nao de Invasie vaan Irak in 2003 kriege de in 1999 door Jordaonse Salafi-Jihadis Abu Musab al-Zarqawi opgeriechte militair gróp Jama'at al-Tawhid wal-Jihad bekindheid in de vreug periood vaan d'n Iraaksen Opstand (2003-2011) door zelfmoordaonvalle op sjiitische moskees, börgers, Irakese gouvernemintsinstitute en Italiaonse seldaote die mèt wèrke in de Amerikaanse Multi-National Force. Al-Zarqawi's gróp is officieel gekoppeld aon Osama bin Ladens al-Qaeda-netwèrk in oktober 2004, door häöre naom te verandere in de Organisatie vaan Jihads basis in Mesopotamië (*Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn*, تنظيم قاعدة الجهاد في بلاد الرافدين), ouch bekind es *al-Qaeda in Irak* (AQI).

In jannewarie 2006 besleet AQI mèt versjillende kleinere Irakese opstandsgróppe oonder ein daak te goon, es de Mujahideen Shura Raod (MSR). Door Brian Fishman weurt in de Annals of American Academy of Political and Social Science geclaimp tot dit mie zal gaon veurstèlle es weurt gedach in de media en 'n poging um de beweging 'n mie “Iraaks smeekske” te geve en mesjiens zelfs wel aofstand te nömme vaan versjèllende oonpoppelair acties vaan al-Qaeda wie de terroristische aonvalle in 2005 door AQI op drei hotels in Amman. Op 7 juni 2006 vermaor 'n Amerikaans legervleegmesjien al-Zarqawi, dee is oetgerope es leijer vaan de gróp door d'n Egyptische militant Abu Ayyub al-Masri.

Op 12 oktober 2006 vereineg de MSR ziech mèt drei kleiner gróppe en zès soennitische stamme um de *Mutayibeen Koälitie* te vörme. Zie zweert bij God "...de soenniete oonder de opressie vaandaon te haole vaan de rejectioniste [sjiite] en de kruusveerdende bezètters [Amerikane en Europeane] […], eus rechte trök te kriege, desnoeds door 't offere vaan eus eige leves […], door Gods woord supreme te make in dees wereld en de glorie vaan de islam beijin te rape." 'nen Daag later röp de MSR de opriechting vaan d'n Islamitische Staot vaan Irak (ISI) oet, dee de zès, veurnaomelek soennitisch-islamitische, staote bij-ein zal mótte bringe, mèt Abu Omar al-Baghdadi es de nuien Emir. Al-Masri is de gegeve titel vaan de Kriegsminister  in 't tien leije tèllend kabinèt vaan ISI.

### D'n Islamitische Staot vaan Irak (2006-2013)

Op force vaan 'n Amerikaans geheimedeensstudie in de vreuge maond vaan 2007, maak de ISI – de AQI – planne um hun force te laote greuie in 't weste en de middel vaan Irak, zoetot 't de metamorfose kin oondergoon vaan 'ne soennitischen islamitische staot. De gróp greuit in staarkde en in häör hoegtepunte krijg 't väöl aondach in de Irakese regieringe vaan Al Anbar, Diyala en Baghdad, wie zie Baqubah oetrope es hun hoofstad. De Amerikaanse troepe zètte mie force in, wat rizzelteert in de arrestatie en doed vaan versjillende hoegaontstaonde AQI-leije.

Tösse juli en oktober 2007 krijg al-Qaeda in Irak te hure tot ze hun belaangriekse militaire kampe tösse Anbar en Baghdad höbbe verlore. Gedäörende 2008 drieve de Amerikane en Irakeze mie en mie AQI-soldaote oet versjillende westeleke en centraole stei, wie Diyala en Al Anbar, nao 't noordelek gebeed vaan de stad Mosul.

In 2008 besjrijf ISI ziechzelf es 'ne staot in *extraordinaire crisis*. Zie geweld maak ziechzelf ummertouw minder populair oonder de bevolking vaan de regio's boe zie 't lètse woord höbbe; zelfs oonder de soennitische lui, die op alles weure veurgetrokke door de gróp. Oetindelek hilt de groete krimp vaan de gróp, in zoewel lui es land, op mèt de opmerkeleke Anbar Oontneuchtering, 'n rivvelutie in Anbar boe 't volk oetindelek de kant kees vaan ISI. Dees gebäörtenis is in zoen maote 'n verassing veur ederein, inclusief de Amerikane, tot 't ISI 'n oonverwachte veurspronk goof in de regio, die de Amerikane en Irakeze nimmie in toen höbbe kinne inhaole.

In laat 2009 stèlt 'ne kommendeur vaan de Amerikaanse forces in Irak, generaal Ray Odierno, dat de ISI “...in 'ne knab is getransformeerd. Wie 'r ins waor gedomineerd door boetelendse individuuje, is 't noe mie gedomineerd door Iraakse börgers.” Op 18 april 2010 zien de twie tópleiers vaan ISI, Abu Ayyub al-Masri en Abu Omar al-Baghdadi vermaor door 'ne vereinegden inval vaan de VS en Irak in 't naoventrint vaan Tikrit. In 'n pressconferentie in juni 2010 reporteert generaal odierno tot tachteg percent vaan de 42 ISI-tópleiers, inclusief recruters en financeerders, vermaor of opgepak zien, mèt nog meh ach te gaon. Heer stèlt tot zie gei kontak mie höbbe mèt 't leiersjap in Pakistan.

Op 16 mei 2010 weurt Abu Bakr al-Baghdadi de nuie leier vaan d'n ISI. Al-Baghdadi völt 't leiersjap aon mèt versjillende militair figure door kontak op te nömme mèt 't veurmaoleg Ba'athist-leger oonder Saddam Husseins leiersjap. Vaan dees lui spendere de meiste väöl tied in de Amerikaanse legergevangenis. Zie beslaon op e gegeve memint 1/3e vaan Baghdadi's tóp 25 kommandäörs. Eine vaan dem is de veurmaolege kolonel, Samir al-Khlifawi, ouch bekind es *Haji Bakr*, dee de militairen hoofkommandäör weurt vaan alle grópsopperaties. Al-Khlifawi is instrumenteel vaan hendeg groet belang veur de fundering die leit nao de greui vaan de lateren ISIL.

In juli 2012 brink al-Baghdadi 'n verklaoring oet op audio, boe-in de gróp aonkondeg trök te kiere nao de plaotse boe zie in de periood tösse 2007 en 2008 oet is gejaag door de VS en hun soennitisch allientie. Heer röp ouch de start op vaan e nuij offensief in Irak, genaomp *Breaking the Walls* (*Breek de Mör*), wat ziech riech op 't vrijlaote vaan versjillende leije vaan gróp oet de Iraakse gevagenisse. Geweld in Irak begint te escalere in juni 2012, primair mèt AQI's wagebomaonslage, en in juli 2013, escaleerde 't bis 1.000 doejes; 'ne nómmer dee nimmie zoe hoeg waor gewees sinds april 2008.

#### Syrische Börgeroorlog (2011-allewijl)

Oondertösse mót me ouch in gedechte hawwe tot de Syrische Börgeroorlog bezeg is. Die begint in miert 2011 mèt proteste in Syrië contra de regiering vaan Bashar al-Assad, es reactie op de versjèllende internationale opsten tiejes 't Arabisch Veurjaor. In de kommende maonde begint geweld op te komme tösse demonstreerders en veilegheidsforces, dat oetindelek veurt tot de militarisatie vaan 't konflik. In augustus 2011 begint d'n ierder genömde al-Baghdadi ISI-soldaote te sjikke nao 't grensgebeed vaan Irak en Syrië um de groete druim vaan de Levantse islamiste (de grenscorrectie vaan de koloniaal grens die Fraankriek en 't Vereineg Keuninkriek höbbe achtergelaote nao de dekolonisatie vaan 't Midde-Ooste) te verwezeleke. De gróp weurt geleid door 'ne Syriër genump Abu Muhammed al-Julani. Dees gróp begint klophingste te recrutere en celle op te riechte euver 't gans land. Op 23 jannewarie 2012 maak de gróp de formatie bekind vaan *Jabhat al-Nusra li Ahl as-Sham—Jabhat al-Nusra—more* beter bekind es al-Nusra Front. Al-Nusra greuit oet bis 'n serieus te nömme force, dee populariteit krijg oonder versjillende gróppe tege de Assad-regiering.

### D'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant (2013-2014)
Op 8 april 2013 laot Al-Baghdadi in 'n audioberiech weite tot *Al-Nusra Front* is opgeriech, gefinancieerd and gesteund door d'n Islamitische Staot vaan Irak, en tot de twie gróppe veurtaon wijer zawwe goon oonder de naom *Islamitische Staot vaan Irak en Al-Sham* (*Al-Sham* is Arabisch veur de Levant). Al-Julani oontkint dit evels en stèlt tot niemes hei euver is geadresseerd. In juni 2013 reporteert Al Jazeera tot 't 'n breef heet oondersjöp gesjreve door al-Qaeda's leier Ayman al-Zawahiri, geadresseerd nao de twie leiers vaan de ISIA en de ANF, boe-in heer ouch de formatie oontkint en vraog um verzeuning tösse de twie gróppe. Nao ach maond, in fibberwarie 2014, ootnboond Al-Qaeda alle relaties mèt ISIL.

Volges de journalis Sarah Birke, gief 't e paar essentiële versjèlle tösse al-Nusra Front en ISIL. Wijl al-Nusra actief oproop veur de val vaan de Assad-regiering, hilt ISIL ziech väöl mie bezeg mèt 't vergroete vaan eige land um zien visie op de Islam te verwezeleke. Veur ISIL zal de börgeroorlog tege Assad dus allein mer 'ne kans zien gewees um indelek de eige agenda te realisere. Ouch stèlt zie tot ISIL väöl grover en meedoegeloezer is in 't bouwe vaan 'nen islamitische staot. Ouch is al-Nusra zoe good es gans opgeriech en bekleid door Syriërs, wijl ISIL veur e groet gedeilte door boetelenders in leve weurt gehawwe. ISIL heet es direk buul de sharia te verwezeleke in eder gebeed boe 'r aon de mach kump. Allewel ANF ziech ouch profileert es orthodox-islamitisch, is hun polletiek in de praktiek nog erg mild. Oondertösse heet de veurmaolege Islamitische Staot vaan Irak al versjèllende plaotse in Syrië in zien hen, wie de veer grenssteij Atmeh, al-Bab, Azaz en Jarablus. De ierste groete boetelandse interne gróp vaan ISIL begint hel te greuie, *Jaish al-Muhajireen wal-Ansar* of JMA: de Rössischtaolege jihadiste vaan ISIL. In november 2013 weurt de JMA opgesplits. De Tsjetsjeniër (Rösland) Abu Omar al-Shishani zweert 'n ood vaan alliantie veur al-Baghdadi en laot zien JMA dus opgaon in ISIL. 'n Deil vaan de gróp besluut al-Shishani neet te volge en blijf dus doorgaon oonder de oonaofhenkeleke JMA, die hiel gauw zal verdwiene vaan de kaart es serieus te nömme gróppering in de Syrische oorlog.

In jannewarie 2014 gaon twie gróppe die veurheer vijande waore, 't Islamitisch Front en de door de VS getrainde *Free Syrian Army* te aonval tege ISIL in en roontelum Aleppo. In mei 2014 röp Ayman al-Zawahiri al-Nusra Front op um te stoppe mèt 't aonvalle op ISIL. In juni 2014, nao versjèllende gevechte tösse de twie gróppe, besleet de al-Nusra-gróp vaan 't Syrisch stedsje Al-Bukamal de vreij te slete mèt ISIL. In middel-juni 2014 kump ISIL tot aon de Jordaonse grens en arresteert ederein die de grens euver perbeert te gaon. Bepaolde stamme in Saudi-Arabië, die väöl euverein höbbe mèt die vaan Oos-Syrië en Wes-Irak, beginne ouch ISIL te steune.

### D'n Islamitische Staot (juni 2014-2017)

Op 29 juni 2014 duip de organitie häörzelf um tot e wereldwied kalifaat. Abu Bakr al-Baghdadi duip ziechzelf um tot Kalief - 'ne plaotsvervenger vaan de islamitische hoofprofeet Mohammed, vreuger de gesteileke titel vaan de sultan vaan 't Ottomaans Riek. Al-Baghdadi nömp ziech vaanaof noe *Kalief Ibrahim*. De gans gróp geit hei in mèt en herneump häörzelf d'n Islamitische Staot. e Kalifaat ziende, claimp 't de relizjieus, polletiek en militair autoriteit euver alle Mohammedaone, wereldwied. 't Concep vaan e kalifaat weurt hendeg betwis en euver gediscussieerd euver gans de Islamitische en Arabische wereld, al iewe veur d'n Islamitische Staot. In dees discussies vin me dèks, veural in de minder opgeleide regio's, extremere visies - zoewel in 't betoge veur e kalifaat, of 't verdrieve vaan lui die veur zoe e kalifaat zien. Wie me d'r dus ouch tegeneuver steit, d'n Islamitische Staot speult mèt dees iewe-awwe discussie.

In juni en juli 2014 sjikke Jordanië en Saudi-Arabië troepe nao hun grenze mèt Irak naodat Irak de controle verlees op versjèllende plaotse en stamme die oonder IS driege te valle of zelfs bewös dee kant keze. 't Gief speculaties tot de Irakese primier Nouri al-Maliki vaan plan is troepe nao 't zuie te sjikke um d'n Islamitische Staot mie tege de Saudi grens te drökke zoetot dees organisatie ouch e perbleem zal kinne gaon vörme veur de Saudi's.

In juli 2014 recruteert IS mie es 6.300 vegers volgens 't *Syrian Observatory for Human Rights*, boevaan sommege ierder lieke te höbbe gevochte mèt 't *Free Syrian Army*. Op 23 juli 2014 zwere Abu Sayyaf leier Isnilon Totoni Hapilon en get aander gemaskde mansminse loyaliteit bis al-Baghdadi, ofwel *Kalief Ibrahim*, boedoor IS noe ouch ben begint te kriege in de Filipiene. In september 2014 kidnap de gróp talloeze lui in de naom vaan de Islam, daovaan blieke later twie Duits te zien. 't Lieket veur de ierste kier te zien tot EU-slachoffers valle in dit gebäöre.

Op 3 augustus 2014 nömp IS de steij Zumar, Sinjar en Wana euver in Noord-Irak. De behoofte veur veujsel en water veur doezende Yazidis ('n minderheid in 't Midde-Ooste), laot de gróp vlöchte nao de tóppe vaan de berg boe ze oetindelek weure umsingeld door IS-militaire. IS heet al ierder bekind gemaak 'n genocide te wèlle plege op de Yazidis, die in de ouge vaan väöl Jäö, Christene en Mohammedaone oet de regio sataniste zien. Dit vörmp ein vaan de reijes, en publiekelek weurt 't es ein vaan de hoofreijes gepresenteerd, tot de VS d'n Islamitische Staot binnevilt op 7 augustus. e Groet deil vaan de Yazidi bevolking weurt gered.

Op 11 oktober 2014 vertrèkke 10.000 IS-militaire vaan Syrië en Mosul riechting Baghdad, um de Irakeze hoofstad te verovere. Op 13 oktober verlees d'n IS zien ierste slaag tege de Amerikane, zoene 25 kilometer vaan 't Baghdads vleegveld. De Amerikaanse militaire laote weite tot IS meh op 't nipperke neet Baghdad in zien gekoume, en daomèt sjeelt 't meh 'n haor, of de Irakese regiering zaw zien gevalle.

Op 't ind vaan oktober 2014 nömme 800 radicale militaire de Libische stad Derna euver en laote weite 'n alliantie aon te gaon mèt al-Baghdadi ofwel *Kalief Ibrahim*. Heimèt weurt Derna de ierste stad boete Syrië en Irak die deil oet geit make vaan 't *Kalifaat*. Op 2 november 2014 komme representatieve vaan Ahrar ash-Sham, al-Nusra Front, de Khorasan Gróp, IS en Jund al-Asqa bijein um 'n coalitie te vörme tege de VS en de gemaotegde Syrische rebelgróppe. Evels bliek op 14 november 2014 tot de besprekinge tot niks gerizzelteerd zien en tot daomèt de poging ben te sjöppe tösse de gróppe is mislök. Op 10 november 2014 kees 'n militair gróp in Egypte genaomp Ansar Bait al-Maqdis ouch veur alliantie mèt IS. In Egypte is tot d'n daag vaan vendaog evels (nog) gein sprake vaan geografisch mach.

Op 10 juni 2014 nömme IS-soldaote Mosoel in Irak in. 'nen Daag later vilt ouch Tikrit. Oonder zwoere drök treit de Irakese premier Noeri al-Maliki aof op 14 augustus. Veural de börgeroorlog mèt IS weurt väöl aon zien zwake autoriteit verwete. Väöl terroristische aonvalle boete Syrië en Irak oonder autoriteit vaan d'n IS gief 't neet mie in de res vaan dat jaor, ouch hendeg groete geografische veranderinge gebäöre neet mie.

Väöl mie in de media kump de aonslaag op satririsch blaad Charlie Hebdo in Paries op 7 jannewarie. Mèt zwoer gesjöt weurt d'r gesjote op 't kantoer, en 12 doeje valle, oonder wee bekènde cartoonteikenere. Allewel neet direk gelink mèt d'n IS, zien de daojers extreem-islamitische en waor de aonslaag gepleeg umtot zie voonde tot hun geluif waor aongetas door spotprente euver Mohammed. Ouch blijk ein vaan de twie väöl connecties te höbbe mèt d'n Islamitische Staot. D'n IS eis de aonslaag neet op, dat deit Al-Qaeda, mer wel laot de Staot wete de aonslaag good te käöre. In Europa hiers d'r 'n angs tot 't noe 'n interne oorlog in Europa gief, georganiseerd door de IS en aander extremistische grópperinge. Dat weurt benaodrök get later in de VS. Dao weurt 'n IS-aonslaag op 'n nationalistische bijeinkoms in Texas op 4 mei gepleeg boe ein doeje vilt. In tegendeil tot Charlie Hebdo weurt dees wel opgeeis door d'n Islamitische Staot. Wat hölp is tot de populaire Nederlandse anti-islamitische politicus Geert Wilders ierder deen daag aonwezeg waor bij de bijeinkoms um 'n speech te geve. 'n Triologie aon aonslage weure gepleeg in de drei kontinènte vaan d'n Awwe Wereld, alle door Mohammedaone, op 26 juni: bij de Europese stad Lyon weurt iemes oonthoof in e febrik, in de stad Sousse vaan 't Afrikaans Tunesië weure 37 lui, boe-oonder 'n paar Belzje Limbörgers, vermaor op 't strand en in 't land Koeweit, in Azië, hiemele 25 lui in 'n sjiitische moskee door 'n zelfmaoraonslaag. De lètse is officieel geeis door d'n Islamitische Staot, evels kinne de aandere d'r indirek väöl mèt te make höbbe umtot de gróp Mohammedaone heet opgerope chaos te creeëre in de wereld tiejes de ramadan. 't Gief obbenuits aondach in de Westerse media es bliek tot op 23 augustus 2015 IS-strijers d'n iewenawwen tempel van Baal Shamin höbbe verneteg, dee op de Werelderfgoodlies vaan UNESCO stoond, in de Syrische ruïnestad Palmyra.

#### Rössische inval
Op 28 september 2015 lieket evels alles te verandere. Op deen daag reup Vladimir Putin in de VN op veur 'n gezameleke coalitie.  Zien geziech is veural op 't Weste (de VS en de EU) geriech, mer eigelek al volges zien eige verwachting krijg heer veural protes vaan dee kant. Putin is naomelek vaan plan Bashar al-Assad te verdedige, d'n dictatuur boe 't Weste officieel nog 't altied 't meiste tege vech. De Rössische prizzedent Putin is vaan meining tot de oorlog tege de IS allein gestop kin weure door Assad te steune en daorum ouch te vechte tege de rebelle, die op 't memint door de Amerikaanse CIA weure opgeleid. Op 7 oktober sjeet Rösland kruisrakètte vaanaof de zie, via Iran en Irak. 't Kin neet vaanoet de aandere kant, umtot Törkije de Rössische aonval neet steunt en daorum vaanoet Törks groondgebeed neet kin weure gevochte. Iran steunt de aonval evels wel, en sjikt op dee zelfde daog hoonderde Iraonse militaire nao Syrië; Irans groetse polletieke aonhenger is Assad. Mèt Rössische lochsteun vilt 't Syrisch leger de rebelle aon in de provincies Idlib en Hama. 't Zien de zwoerste gevechte in maonde, zègke activiste in 't gebeed. Ze verwachte e nog groeter offensief es de militaire vaan Hezbollah en Iran ziech d'r ouch mèt gaon bemeuie.

Op 't memint tot Putin Syrië binnevilt, greuit de populariteit vaan de prizzedent weer in eige land. Al ierder greuide Putin in de pijlinge um zien umstreie annexatie vaan de Oekraïnse Krim op 18 miert 2014, es gevolg vaan de Krimcrisis. Väöl politicologe, dèks lui vaan Europese of Westerse achtergroond, geve es causa veur Putins inval in Syrië de oontkeuling vaan 't ierdere enthousiasme op de Krimse annexatie. Feit is tot Putin weer greuit in de populariteit op 't memint tot zien land de oorlog verklaord aon d'n Islamitische Staot. Op 31 oktober veranderd de sfeer evels. Op deen daag stort e Rössisch vleegmesjien bove de Sinaïweuste (Egypte) neer. Op twie Oekraïniërs en eine Bellarös nao, zien alle inzittende Rössisch. Alle 224 passageers komme um. Metein eis 'n gróp verwant aon IS 't oongeval op. Putin reageert evels door te zègke tot 't "zier zeker gein aonslaag mer 'n oongelökkege technische fout" waor. Al 'n paar daog later kump de Britse inliechtengsdeens evels mèt aander conclusies: allewel neet zeker, is de kans volges de Britte groet tot hei wel 'n aon IS verwante gróp achter zit. Op 9 november gief Putin dit indirek touw, door alle lochwege, zjus wie de EU, nao Egypte te blokkere (wat meint tot ouch Putin neet mie geluif in de theorie tot 't hei um 'n technisch fout geit). Vaanaof dit oongeval begint laankzaom de binnelandse steun aon de Rössische inval in Syrië weer te daole.

#### Aonsleeg vaan IS in Europa en de res vaan de wereld
Oondertösse in Europa, vind d'r 'n reeks gigantische terreuraonsleeg op Paries aof op 13 november 2015. 129 doeje valle direk en zeker 325 lui zien zwoer gewoond, boedoor 't aontal doeje nog kin oplaope. De aonslage speule ziech op 't zelfde memint op zès versjèllinde plaots in Paries aof, oonder aandere in restaurante en op e concert vaan de Eagles of Death Metal in theater Bataclan. Veural bij die lèste aonslaag komme väöl lui um: zoen 89. Prizzedent François Hollande spreek euver groetse terroristische aonval op Fraankriek oets, en reup de noedtouwstand aof: alle grenze vaan 't land goon touw. D'n daag daonao eis IS de aonsleeg op. Op eige gebeed geit 't op deen daartiende vaan november väöl minder good mèt d'n Islamitische Staot: 't Koerdisch kamp pesjmerga pakke de stad Sindzjar trök op IS.

Tot aon 2018 weure mie es 70 terroristsiche aonvalle gepleeg in de naom vaan d'n Islamitische Staot. Zuuch hei veur mie informatie euver de versjèllende aonsleeg gepleeg door ISIS of door lui die zègke gerelateerd te zien aon ISIS:

* Lies van terroristische aansjlaeg in 2016
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2017
* Lies van terroristische aansjlaeg in 2018

### De laankzaome oondergaank vaan IS (2016-2017)
#### 2016
De oondergaank vaan IS lieket in november 2017 'n feit te zien, mer 't tij lieket al te kiere vaanaof 2016. Op 4 fibberwarie 2016 verklaort Saoedi-Arabië ziech bereid um in de strijd tege IS groondtroepe in te zètte in Syrië. De VS zeet begin fibberwarie 'n rapport te höbbe boe-in blijk tot IS in de aofgeloupe 12 maond 20% vaan zien manskrach heet verlore. Dit zaw veural te daanke zien aon de Russische en Amerikanse militaire interventie. Op 16 fibberwarie bombardere ouch de Nederlanders veur 't iers doele vaan IS in Syrië, nao 't kabbinèt-Rutte II 'n week ierder dit heet beslote. Op 19 fibberwarie bombardere de Amerikane e kamp vaan IS in Libië, naomelek in Sabratha, neet wiet vaan de grens mèt Tunesië. 't Gief zeker 41 doeje. Op 25 fibberwarie herovere de Syrische regieringstroepe mèt hulp vaan de Russische lochaonvalle de stad Khanaser, die twie daog ierder nog door IS waor ingenomme.

D'n Amerikaanse minister vaan Boetelandse Zake, John Kerry, verklaort op 13 miert tot IS de aofgeloupe drei weke zoen 3000 km aon terrein heet verlore. Ouch zien roontelum 600 IS-strijers gehiemeld.

Vaanaof december 2015 waore de Syrische regieringstroepe al bezeg Palmyra te herovere vaan IS. Dat luk hun indelek op 19 miert 2016, mèt hölp vaan Russische lochsteun.

## Zuug ouch
* 't Arabisch Veurjaor
* Europese migrantecrisis

## Bronne
* Es brónne weure de Ingelstaolege en Nederlandstaolege Wikipedia's gebruuk. Hun bronne zien hei te vinde: