Centraal-Maaslandjs

't **Centraol-Maoslands** is e Limbörgs dialek in de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten, wat op de grens vaan Belsj- en Nederlands-Limbörg weurt gesproke. 't Dialek huurt bij 't Centraol-Limbörgs, meh heet wezelek mie affiniteit mèt Oos-Limbörgs es mèt Wes-Limbörgs.

Wie alle Limbörgse oonderdialekte vörmp ouch 't Centraol-Maoslands gein absolute einheid; aander indeilinge zien zeker dinkbaar.

## Umvaank
't WLD rekent de volgende plaotse daan wel tóngvel tot 't Centraol-Maoslands:

't Dialek van Mofert deit wat betröf de heioonder geneumde kinmerke op väöl punte mèt mèt 't Centraol-Maoslands, meh is dujelek oosteleker vaan karakter en weurt umgeve door dialekte die oondobbelzinnig Oos-Limbörgs vaan aard zien. Um die rei weurt 't miestens ingedeild bij 't Noordelek Oos-Limburgs.

## Kinmerke
### Versjèlle mèt 't weste
Aon de weskant weurt 't Centraol-Maoslands gebeed euveral begrens door de Hoeg Kempe, e natuurgebeed, vaanajds zoe good wie oonbewoend. Dat heet gezörg veur 'n natuurleke barrièr tösse oosteleke en westeleke taolilleminte. Nog mie es 't Wieërtlandjs of Treechterlands is 't Centraol-Maaslands heidoor versjoend gebleve vaan westeleken invlood. De versjèlle mèt 't Maoskempes zien aonzienelek.

De dujelekste versjèlle tösse Maoslands 't Maoskempes, de westeleke naober, zien oontrunding en mouillering. 't Ierste ('t versjijnsel tot me beveurbeeld *kieëning*, *green* en *pèt* zeet veur *kuuening*, *greun* en *pöt*), kump in bekaans alle Maoskempense dialekte veur, meh nörges in 't Centraol-Maoslands. Bij mouillering is 't bekaans andersum. In de mieste Centraol-Maoslandse dialekte (e paar in 't zuie zien de oetzundering) zeet me vaan *vrund(s)j* en *kènjer*, dewijl dat in de Maoskempense dialekte allein gans in 't noorde veurkump, roond Bóggetj (!) en Bree. Aon zoe'n versjèlle kinne Maoskanters en Kempenere ziech oonderein herkinne.

Me zeet in 't Centraol-Maoslands *beer* (tegeneuver westelek *bier*), *good* (tegeneuver westelek *goed*), *tied* (tegeneuver westelek *tijd, tèd, taaid*), *hoes* (tegeneuver westelek *huis*, *hèès*, *haus*), *boum* (tegeneuver westelek *boom*), *stein* (tegeneuver westelek *steen*) en *make* (tegeneuver westelek *maoke*). Dit versjèl is 't abrupste in 't zuie vaan 't gebeed. In 't noorde doen de Maoskempense dialekte nog väöl dinger mèt 't ooste same; in 't zuie weurt de tegestèlling sjerper. Es me vaan Mechele nao Zietendaol (Zutendaal) reis kin me dit versjèl euver e paar kilometer in zien vol glorie vinde, dewijl 't versjèl tösse Bree en Mezeik, die wijer vaanein ligke, väöl kleinder is. Dao zien de westeleke klinkers neet zoe wied nao 't ooste doorgedroonge.

Oostelek is ouch 't behajd vaan *doe/dich* (wat ouch in de oosteleke Kempe nog gezag weurt) en de *sj-* in wäörd wie *sjaop*, *sjoeën* en *sjan* (zuug Panninger Zijlinie). Dat deilt 't Centraol-Maoslands nog wel mèt 't Maoskempes; pas in 't weste vaan de provincie verdwijne ouch die kinmerke.

### Versjèlle mèt 't ooste
't Belaankriekste versjèl mèt 't Oos-Limbörgs is tot de Centraol-Maoslandse dialekte westelek ligke vaan de Panninger Linie. Ze höbbe daorum *s-*, en neet *sj-*, in *slaope*, *spegel* of *stinke*. (In beveurbeeld Remund en Zittert, wat aon d'n andere kant vaan de Panninger Linie ligk, zeet me *sjlaope, sjpegel* en *sjtinke*.) Daorum is 't ouch *Stein* (neet *Sjtein*).

### Versjèlle in noordeleke en zuieleke riechting
't Versjèl mèt 't Häörs, 't noordelek naoberdialek, is in de ierste plaots tot me in 't Centraol-Maoslands de combinaties *-ald* en *-old* al laank geleie in *-au(d)* en *-ou(d)* heet veraanderd. Heidoor zeet me in dit gebeed *awd*. In 't Land vaan Häör, boe dat pas get later gebäörd is, zeet me *aod*. E vergeliekbaar versjèl besteit tösse Noordelek en Zuielek Oos-Limbörgs (*aad* in 't noorde, *awd/oud* in 't zuie). Wijer zeet me in 't Centraol-Maoslands miestens *dat* en neet *det*, allewel tot *det* in beveurbeeld Ech wel weurt gezag.

Ouch mèt 't Treechterlands, wat zuielek aon dit dialek grens, gief 't versjèlle. In 't Treechterland is d'n euvergaank vaan wes nao oos väöl geleieleker. In Mestreech en umgeving wisselt me dèks tösse oosteleke en westeleke klaanke (*daag* [inkelvoud] meh *daog* [miervoud], *gries* meh *grijze*, *douf* meh *doeve*); 'n wisseling die weurt geregeerd door toenversjèl. In 't Centraol-Maoslands kint me die neiging neet.

### De rollende r
't Centraol-Maoslands steit binne Limbörg, zeker in Nederlands-Limbörg, drum bekind tot me de r deit rolle. Dit is evels mer deils woer. Um te beginne waor dit vreuger algemein; nog roond 1900 waor de uvulair r beperk tot de stei. Daonao vereuverde ze laankzaamaon 't platteland; nao d'n Oorlog waor de rollende r gooddeils trökgedroonge tot de Maoskant. Ouch dao is ze noe dujelek aon 't verdwijne; de rollende r kump veural bij get awwer sprekers nog veur. De rollende r waor dus feitelek allein in d'n twintegsten iew 'typisch Maoslands'.