open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fresno

**Fresno** is 'n stad in de Amerikaanse staot Californië, Fresno County en tèlt 427.652 inwoeners. De stad is, zoe wie de naom mesjiens al verraojt de hoofplaots van 't graofsjap. Daoneve späölt 't ouch 'n belaankrieke rol in 't oonderwies. In dees stad ligk de Fresno Universiteit.

## Demografie
Vaan de bevolking is 9,3 % awwer daan 65 jaor en besteit veur 23,3 % oet einpersoenshoeshouwe]]s, boe v'r oet kinne opmerke tot 't 'n groete studentestad is. De werkloesheid bedroog 12,9 % in 2000.

Oongeveer 39,9 % vaan de bevolking vaan Fresno besteit oet hispanics en latino's, 8,4 % is vaan Afrikaanse oersprong en 11,2 % vaan Aziatische oersprong.

De stad is erg populair, wat beweze weurt door de greuj: de stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 72.000 inwoeners gegreujd. Hei door is 't noe de 37ste stad vaan de VS, qua inwoenertal.

## Plaotse in de naoventrint
* Clovis - *10 km, nao 't noordooste*
Fries (architectuur)

'n **Fries** is in de boewkunde 'n óngerdeil van 't hoofgesjtèl tösje de architraaf en de kroanlies. Me sjpruk van 'n *fries* es d'r sjprake is van 'n doorloupend beeldhouwwerk, dit woort veural toegepas in de Korinthische orde. In geval dat de beeldhouwwerke waere óngerbraoke door ein mèt tweë heële en tweë hauf verticale sjleuve verseerde sjten, (de triglyph), sjpruk me van 'ne metopen.

Dèks is 't *fries* te zeen es 'ne horizontale bandj mèt sjilder- of beeldhouwwerk, mozaïek of dergelike óm 'n moervlak in te deile of te begrenze.

In de wiskundige benadering waere 7 sjtrookpatroangroepe óngersjeije.

## Zuug ouch
*Baogfries
*Zuul (boewkunde).

## Brón
* Wikipedia nl
Markleeville

**Markleeville** is 'n stad in Alpine County in de Amerikaanse staot Californië en tèlt 197 inwoeners. Markleeville is de hoofplaots vaan Alpine County.

## Demografie
De stad heet 'n bevolkingsdichtheid vaan 4,0/km² (10,3/mijl²). D'r zien 92 gezinne en 52 femilies in Markleeville. De gemiddelde gezinsgruute is 2,14.

## Plaotse in de naobij umgeving
* Alpine Village - *10 km, nao 't noorde*
* South Lake Tahoe - *31 km, nao 't noord-weste*
Echters

't **Echters** of **Echs** is 't plat zoawie det gespraoke wuuertj in Ech.

## Kinmèrke
### Óneigelike twieëklank
In Ech kalle ze mit de zoageheite óneigelike twieëklank. Dit zeen de klanke *oa*, *ieë* en *uue*.

### Panninger Linie
Ech lèk ten oaste vanne Panninger Linie, wodoor me in Ech van "sjtad" en "sjtaon" kaltj. In 't Echs kump dus ein "j" tösse de "s" en de "t". Det guldj ouch veur wäörd die beginne mit zjw-, sjl-, enz.

Traditioneel gezeen sjprèk men in Ech waal van "stad" en "staon" (ten weste vanne linie), mer det is allewiel neet mièr 't geval.

### Aod en awd
In 't Echs kump zoawaal de vorm *aod/aoj(e)* es *awd* veur, aafhankelik van 't zinjsverbandj. 

 *Nen aoje miens is awd.*

Euveriges kump 'n dergelik versjiensel neet alein in Ech veur. In Mestreech gebäörtj 't persies angesóm: * 'Nen awwe mins is aajd.*

### Rónjing
Kinmerkendj veur 't Echters is ouch 't verrónje van sommige klinkers in wäörd wie *hae bruk* en 'n *spun* (taengeneuver Mofers: *hae brèk* en 'n *spin*).

## Externe links
*Sjpelling 2003 van 't Echs in 't kórt
Glenn County

**Glenn** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Willows.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3437 km² (1327 mijl²) boevaan 3405 km² (1315 mijl²) land is en 32 km² (12 mijl²) of 0,93% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Colusa County - zuie
* Lake County - zuidweste
* Mendocino County - weste
* Tehama County - noorde
* Butte County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 8/km² (20/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 26.453 dat bestoont oet:
* 71,78% blaank
* 0,59% zwart
* 2,09% inheimse Amerikane
* 3,38% Aziate
* 0,13% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 18,18% aandere
* 3,86% twie of mie rasse
* 29,64% Spaons of Latino

't Gaof 9172 gezinne en 6732 femilies in **Glenn**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,84.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Orland 
* Willows

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Mendocino County

**Mendocino** is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Ukiah.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 3437 km² (1327 mijl²) boevaan 3405 km² (1315 mijl²) land is en 32 km² (12 mijl²) of 0,93% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Sonoma County - zuie
* Lake County - ooste
* Glenn County - ooste
* Tehama County - noordooste
* Trinity County - noorde
* Humboldt County - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 8/km² (20/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 26.453 dat bestoont oet:
* 80,76% blaank
* 0,62% zwart
* 4,76% inheemse Amerikane
* 1,20% Aziate
* 0,15% luj aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 8,61% aandere
* 3,90% twie of mie rasse
* 16,48% Spaons of Latino

't Gaof 33.266 gezinne en 21.855 femilies in **Mendocino**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,53.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Mendocino 
* Ukiah

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Lake County (Californië)

**Lake County** (ein vaan de wienege graofsjappe die in de volksmoond wel mèt 't woord *County* geneump weurt) is geneump nao Clear Lake en is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Lakeport.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3443 km² (1329 mijl²) boevaan 3258 km² (1258 mijl²) land is en 185 km² (72 mijl²) of 5,38% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Napa County - zuie
* Sonoma County - zuidweste
* Mendocino County - weste, noordweste
* Glenn County - noordooste
* Colusa County - ooste
* Yolo County - zuidooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 18/km² (46/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 58.309 dat bestoont oet:
* 86,25% blaank
* 2,11% zwart
* 3,04% inheimse Amerikane
* 0,83% Aziate
* 0,16% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 4,11% aandere
* 3,50% twie of mie rasse
* 11,39% Spaons of Latino

't Gaof 23.974 gezinne en 15.367 femilies in **Lake County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,93.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Lakeport 
* Lucerne

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Los Angeles County

**Los Angeles** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Los Angeles City. Qua inwoeners is dit 't groetste graofsjap vaan de VS.
Neet de gaanse Los Angeles Metropolis (Los Angeles inclusief e paar veurstei) vèlt oonder 't graofsjap.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 12.308 km² (4752 mijl²) boevaan 10.518 km² (4061 mijl²) land is en 1791 km² (691 mijl²) of 14.55% water.

### Aongrenzende graofsjappe
*Ventura County - weste
*Kern County - noorde
*San Bernardino County - ooste
*Orange County - zuie

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid  905/km² (2344/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 10.223.055 (28 % vaan alle Californiërs) dat bestoont oet:
* 31,10% blaank
* 9,78% zwart
* 0,81% inheemse Amerikane
* 11,95% Aziate
* 0,28% lui aofkomstig vaan eilande in de Stille Oceaan
* 23,53% aandere
* 4,94% twie of mie rasse
* 44,56% Spaons of Latino

't Gaof 3.133.774 gezinne en 2.137.233 femilies in **Los Angeles County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,98.

## Plaotse
't Gief mer twie stei in Los Angeles County, en dat zien:
* Long Beach
* Los Angeles

Wel heet Los Angeles väöl distrikte die zoe groet zien es normale Amerikaanse plaotse (zuuch oonder).

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Clear Lake (Californië)

**Clear Lake** is e meer in Lake County in Californië. 't Is 30,6 km laank en 12,8 km breed; de óppervlakde bedrègt 177 km². Gemiddeld is d'r Clear Lake 8 m deep en óp z'n deepst is 't meer 18 m. In Californië is 't 't groeëte natuurleke meer en daobie ooch nog 't odste in gaans Noord Amerika. Roondöm 't meer sjtrèkt zich e wienboewgebied oet.

## Milieusjaaj dör [[DDT]]
Clear Lake waoërt an 't èng van 40er jaore bekaand dör de massaal sjterfde van fute dör 't gebroek van verdelgingsmiddel DDT in 't water öm de mugke kapot te make. De concentratie DDT in 't water waor lieëg mae in de voedselkete how zich d'r DDT geconcentreerd töt dodeleke huuëgdes bie d'r plancton, dae dör visje gaeëte wert en die wer dör de fute. 
## Bloody Island Massacre
Indiane van d'r Pomo sjtam, die dör de blaanke Andrew Kelsey (oeë 'n sjtad an 't meer nao geneumd is) en Charles Stone es sjlave verkópch waoërte, kieëme in 1850 in ópstaand en vermoordde Kelsey en Stone. Daoóp trókke soldaote oonder lutenaant Nathaniel Lyon taege de indiane óp, ömsingelde ze óp 't Bo-no-po-ti eiland in 't noorde van 't meer en vermoordde mieë wie 200 maan, dao oonder ooch vrówwe en keender.

## Externe leenk
*Bloody Island Massacre
Alabama

**Alabama** (Spreek oet: *Ellebemmaa*) is qua inwoenertal (oongeveer 5 mieljoen) de 24ste staot vaan de VS. 't Ligk in 't zuidooste vaan de VS, aon de Golf vaan Mexico. De staot grens wijer aon Mississippi, Georgia, Florida en Kentucky. De hoofstad is Montgomery Stad.

't Is eigelek neet dudelek boeveur Alabama e roed kruus op de veendel heet stoon, mer meugelek is de vlag aofgeleid vaan Spaonse vlagge mèt 't *Bourgondisch kruus*. De vlag liek ouch väöl op de aw vlag vaan Ierland, die ouch bestoont oet e roed andreaskruus op e wit veld. De bijnaom vaan de staot is *Yellowhammer State* (geelgorsstaot).

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 135.765 km² (boevaan 3,2% water). 't Klimaat vaan Alabama kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan Fraankriek, dus e normaal landklimaat.

't Hoegste punt vaan Alabama is Cheaha Mountain, de res vaan de staot is tamelek plat. 't Liegste punt vaan de staot is Auburn Blocks. Daoneve heet 't ouch de mieste reviere vaan de VS. E paar belaankrieke reviere zien de Mobile, de Tensaw, de Tombigbee, de Alabama, de Chattahoochee, de Coosa, de Tallapoosa en de Tennessee.

## Counties

Alabama besteit uit 67 counties, boevaan de groetste Baldwin County is, en dee mèt de mieste inwoeners Jefferson County.
Jeu van Bun

**Jeu van Bun** (Mestreech, 10 december 1918 - Mestreech, 21 december 2002) waas 'ne Nederlandse voetballer.

## Biegrafie
Van Bun voetbalde 19 jaor op 't hoagste niveau in de Nederlandse competitie, veurnamelik es rechsback. Hievan sjpeelde hae 17 jaor veur 't Mestreechse MVV, eësj es amateur en vanaaf 1954 es semiprof. Van 1956 pès 1960 sjpeelde hae, ouch veur MVV, es profvoetballer in de Eredivisie. In 't sezoen 1960-1961 maakde hae 'ne euversjtap nao de eredivisieclub Willem II en in zien lètste jaor sjpeelde hae in 't sezoen 1961-1962 veur Sparta Rotterdam. Hae scoorde zès gole in de Eëredevisie, allemaol  veur MVV.

In zien amateurperiood bie MVV sjpeelde hae in de jaore 1947, 1948 en 1949 èlf interlands veur 't Nederlands Èlftal. In 1948 naom hae es lid van 't Nederlands èlftal deil aan de Olympische Sjpele in Londen wo in de veurrónje mèt 3-1 woort gewónne van Ierlandj. In de eësjte rónje woort aevel mèt 4-3 van 't gaslandj Groat-Brittannië verlaore wodoor Nederland veur wiejer deilname waas oetgesjakeld. 

Nao zien carrière es voetballer waas hae actief es voetbaltrainer biej diverse Limburgse amateurclubs.

## Brón
* Wikipedia NL, Jeu van Bun
Keutelbaek

De **Keutelbaek**, ouch waal *Cötelbaek*, is 'n ziejbaek van de Gelaenbaek, of eigelik **waas** 'n ziejbaek van de Gelaenbaek. 

Van de hujige baek is allein de baoveloup tot aan Neerbaek nog euvergebleve. Ze óntsjprunk in Kelmond, 'n buurtsjap beheuërend biej de gemeinte Baek en meandert vervolges langs de buurtsjap Geverik nao de viever biej 't kesjteël Genbroek. Vanoet deze viever wirt 't water gedoseerd aafgeveurd nao 't puntj wo 't es baekske en via ein (gedeiltelikke) euverkloezing in de richting van Baek sjtruimt. In de oarsjprunkelike sjtaot leep de baek door de kern van Baek, vervolges door Neerbaek, Sjpaans Neerbaek, Kraonkel en Awt-Gelaen, wo ze dan oetmóndje in de Gelaenbaek. In vreuger tieje woort 't baekwater benut door 'n aantal laerloajerieje in Baek, Kraonkel en Awt-Gelaen.

In 't verleje haet me de baek euverkloesd vanaaf 't puntj dat dit revierke de gemeinte Baek bènnelöp tot aan de móndjing in de Gelaenbaek in Awt-Gelaen, en 't euverkloesde deil is tegeliekertied óngerdeil gewore van de gemeintelike riole van de gemeintes Baek en Gelaen. De aafveure van 't baekwater en de riolering zint aangesjlaote op de Rioolwater Zuiveringsinstallatie. 

Aanvank 21-ste eëuw woorte d'r planne gemaak óm de euverkloezinge in de gemeinte Baek weer te verwiejere en de baek ziene natuurlikke loup weer trök te gaeve. Dees planne krege greun leech toen d'r in december 2008 door de Baekse gemeinteraod woort ingesjtömd mèt de óntkloezing van de Keutelebaek. De oetveuring is door 't Waterschap Roer en Overmaas ter handj genómme, de euverkloezinge zint weer weggehaold, de baek meandert in de gemeinte Baek weer es van awts en zoa is de natuurlikke aafveur van baekwater en revierwater weer hersjtèld. 

## Brón
* Wikipedia NL, Cötelbeek
Humboldt County (Californië)

**Humboldt** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Eureka.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan (10.495 km²) (4052 mijl²) boevaan 9,251 km²(3572 mijl²) land is en 1243 km² (480 mijl²) of 11,84% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Mendocino County - zuie
* Trinity County - ooste
* Siskiyou County - noordoost
* Del Norte County - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 14/km² (35/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 126.518 dat bestoont oet:
* 84,71% blaank
* 0,88% zwart
* 5,72% inheimse Amerikane
* 1,65% Aziate
* 0,19% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 2,45% aandere
* 4,39% twie of mie rasse
* 6,49% Spaons of Latino

't Gaof 51.238 gezinne en 30.640 femilies in **Humboldt**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,39.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Bridgeville 
* Eureka

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Imperial County

**Imperial** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is EL Centro.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 11.608 km² (4482 mijl²) boevaan 10.812 km² (4175 mijl²) land is en 795 km² (307 mijl²) of 6.85% water.

### Aongrenzende graofsjappe
*Riverside County - noorde
*Yuma County in Arizona - ooste
*La Paz County in Arizona - ooste
*San Diego County - weste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 13/km² (34/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 142.361 dat bestoont oet:
* 49,37% blaank
* 3,95% zwart
* 1,87% inheimse Amerikane
* 1,99% Aziate
* 0,08% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 39,08% aandere
* 3,65% twie of mie rasse
* 72,22% Spaons of Latino

't Gaof 39.384 gezinne en 31.467 femilies in **Imperial**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,33.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* El Centro 
* Salton City

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Napoleonswaeg

:*Neet te verwarre mit 't waegtype [[Napoleonswaeg (wegtype)|Napoleonswaeg]]*
----
De **Napoleonswaeg** (N273; in de vouksmóndj ouch: *Napoleonsbaan*) is 'ne provinciale waeg dae löp van 't Belsj toet in Noord-Limburg. Veure äöpening vanne A73 tösje Venlo en Brach in 2008 vörmde de waeg dan ouch 'n wichtige verbinjing tösje Noord-, Midde- en Zuud-Limburg.
De waeg stamp oeten tied van Napoleon.
Ofsjoean allewiel neet alle waegdeil officieel zoea heite, is 't waal de naam wo-ónger de waeg bie de luuj bekèndj is.

Bie de grenseuvergank van Kaesing mit Ittervoort begintj 't Nederlands deil vanne waeg.
De waeg löp vanoet dao in 'n vriewaal rechte lien door toet in Blieërik.

De waeg steit bekèndj es doeajewaeg. Dao zeen dan ouch versjillendje verkieërshandjhavendje maotregele aanwezig.
Étienne-Louis Boullée

**Étienne-Louis Boullée** (Paries, 12 fibberwarie 1728 - aldao, 4 fibberwarie 1799) waor 'ne Fraanse neoclassicistische architekt, dae d'r geometrische sjtiel hanteerde in z'n oontwaerpe. D'r *Centaaf va Newton* is noeëts gerealiseerd, mae de tekening waor in de internationaal architectewaelt gekaand. 't Oontwaerp vör 'n Newton cenotaaf is 'n kruutsing tösje 't aod mausoleum va *Halicarnassus* en 't Romeins pantheon. 't Oontwaerp suggereert 'n planetarium op fantastische sjaal en verwiest op die meneer nao Newtons oonderzeuke.

E.L. Boullée tekende z'n waerke mèt *Ed io anche son Pittore* ,*Ich bin ooch 'ne sjilder* oeëmèt e dezelfde vriehèèd wie 'ne sjilder väör zich opeiste. E voond dat de architectuur 'n *architecture parlante* mot zieë, 'n *sjpraeëkende architectuur*. Dit idee waoërt 'n essentieel elemaent in de 19de ieëwse architectuur.
Etienne Louis Boullée how väöl invloed op ègentiedse, mae ooch op hedendaagse architecte, wie Aldo Rossi, d'r architect van 't Bonnefaantemuseum va 1995 in Mestreech.

## Bron
*Norbert Lynton, *De moderne wereld*, Amerongen,1976 ISBN 90-6017-640-5
Countynómmers

'ne **Countynómmer** (Ingels: *FIPS County Code*) is de unieke nómmer wat eder county heet in Noord-Amerika.

## Historie
In de periode 1985 - 1990 moste hiel väöl groete counties in de VS en Canada groond aofstoon, um dao mie kleiner counties vaan te make. Dit gebäörde umtot de veural de VS (neet zoe erg Canada) hel greujde in deen tied, zoetot veur de countygemeintes 't te meujlek woort um nog good toowziech te höbbe op de county.

## Lies vaan countynómmers in de VS

### Californië
*De [[Californië|Californische]] countynömmers beginne allemaol mèt *'06*', en volge daan mèt de unieke nómmer. Dus beveurbeeld: Alpine Count 003, is 06003.*
1926

1923 - 1924 - 1925 - **1926** - 1927 - 1928 - 1929
**1926** (MCMXXVI) waor e gewoen jaor wat begós op vriedag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Jean Baptiste Perrin "um zie werk umtrint de discontinue materiestaot, in 't bezunder um zien oontdèkking vaan 't sedimenteringsevewiech."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Theodor Svedberg "veur zie werk aon de ultracentrifuge."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Johannes Fibiger "um zien oontdèkking vaan 't Spinopteracarcinoom."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Grazia Deledda "um häör idealistisch geïnspireerde gesjrifte, die mèt 'n plastische klaorheid 't leve op häör eiland sjèldere en mèt deepgaank en sympathie mèt minseleke probleme in 't algemein umgoon." 
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Aristide Briand en Gustav Stresemann "um hun werk aon 't Verdraag vaan Locarno."

## Gebore
* 1 juni - Marilyn Monroe, Amerikaanse actrice en zangeres (gestorve 1962)
* 13 augustus - Fidel Castro, Cubaanse politicus (gestorve 2016)
* 23 september - John Coltrane, Amerikaanse saxofonis (gestorve 1967)
Limburgs keteerke

't **Limburgs keteerke** is 'n zèkswies die algemein in Limburg veurkump.
De oetdrökking wies dich drop det es 'nen tied aafgespraoken is, 't neet óngebroekelik is es 't e keteerke later wuuertj.
't Is 'n favoriete smoes wo me zich mer al te gaer op bereup es me te laat kump.

Ouch wuuertj gekaldj van * 't Limburgs keteerke in ieëre haje*.

## Keteerke per plaats
Ofsjoean 't keteerke in gans Limburg waal veurkump, refereertj me meistal nao de eige plaats:

*[[Mofert|Mofers]] keteerke, [[Mestreech]]s kerteerke, enz.*

## Laatkómmers
Mit al die keteerkes is nag neet gezag det Limburgers wörkelik dökker later op de plaats van bestömming arrivere es neet-Limburgers.
Daobie is 't bewöste keteerke neet noeadwendig gebónje ane grenze van Limburg.
Ouch keteerkes anen angere kantj vanne päöl wie 't Braobantjse en Gelderse waere gehuuerdj.

## Varia
't Zangduo Paul en Leo (Paul Munsterman en Leo Keularts) oet Haerle hawwen in 2007 'ne carnavalssjlager in 't LVK mit es titel "'t Limburgs kwarteerke".

## Betrach ouch
* Academisch keteerke
* Haags keteerke
Fexhe-le-Haut-Clocher

**Fexhe-le-Haut-Clocher** is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. 
In de plek woort in 1316 de Vrede van Fexhe gesjloten waomit prinsbisjop van Luuk Adolf van der Marck, en nao dem alle vólgende prinsbisjoppe e deil van hun mach verloor.

## Demogafie
De gemèngde tèlde op 1 januari 2005 3046 inwoners op 'n oppervlakte van 19,25 km².

## Externe leenk
* Website van de gemèngde
Inyo County

**Inyo** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Independence.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 26.488 km² (10.227 mijl²) boevaan 26.426 km² (10.203 mijl²) land is en 62 km² (24 mijl²) of 0,63% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* San Bernardino County - zuie
* Kern County - zuidwest
* Tulare County - weste
* Fresno County - weste
* Mono County - noorde
* Esmeralda County in Nevada - noordooste
* Nye County in Nevada - ooste
* Clark County in Nevada - zuidooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 13/km² (34/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 142.361 dat bestoont oet:
* 80,06% blaank
* 0,16% zwart
* 10,04% inheimse Amerikane
* 0,91% Aziate
* 0,08% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 40,60% aandere
* 4,15% twie of mie rasse
* 12,58% Spaons of Latino

't Gaof 7703 gezinne en 4937 femilies in **Imperial**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,31.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Independence 
* West Bishop

## Speciaolheje
* Inyo County heet 't hoegste punt vaan Noord-Amerika, namelek Mount Whitney
* 't Mies liege punt vaan 't Westelek Haafroond lègk hei, Death Valley
* D'r lègk in dees graofsjap 'n geisstad, genaomp Chloride City

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Kern County

**Kern** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Bakersfield.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 21.138 km² (8161 mijl²) boevaan 21.085 km² (8141 mijl²) land is en 53 km² (20 mijl²) of 0.25% water.
### Aongrenzende graofsjappe
* Los Angeles County - zuie
* Ventura County - zuie
* Santa Barbara County - zuidweste
* San Luis Obispo County - weste
* Kings County - noorde
* Tulare County - noorde
* Inyo County - noordooste
* San Bernardino County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 31/km² (81/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 661.645 dat bestoont oet:
* 54,30% blaank
* 5,30% zwart
* 1,60% inheimse Amerikane
* 8,05% Aziate
* 0,13% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 25,90% aandere
* 4,73% twie of mie rasse
* 43,99% Spaons of Latino

't Gaof 252.940 gezinne en 186.669 femilies in **Kern County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,09.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Bakersfield 
* Californië City

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Academisch kerteerke

't **Academisch kerteerke** is in 't sjtudaentejargon an de universiteet d'r tied dat sjtudaente wachte óp 't binnekaome van d'r docaent of professor. Es 'n lès geprogrammeerd sjteet öm 10 oor, wachte ze dus töt 10.15 oor en verlaote dan 't lokaal. Es d'r docaent daornao ópdaagt öm zie college te gaeve, zal dat neet kènne dörgoeë, mae kan haeë/zie evenmin dit de sjtudaente koeilek naeme.

Get gaans aandersj is e academische keteerke bie die facultete oeë alle colleges sjtandaard e kerteer later wie ingeruësterd beginne. 't Kerteerversjil tösje geplande en werkeleke aanvangstied is dan 't academisch kerteerke. 

Óp sommige universitete wert d'r term aangepaast an de plaatsj: Leids kerteerke, Mestreechs kerteerke, Leuves kerteerke, enzoewieër.

## Referentie
San Bernardino County

**San Bernardino** is de groetste graofsjap in Californië, VS. 't Is 13 kier de staot Rhode Eiland. De hoofplaots vaan 't graofsjap is San Bernardino.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 52.073 km² (20.105 mijl²) boevaan 51.936 km² (20.052 mi²) land is en 137 km² (53 mijl²) of 0.26% water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Inyo County - noorde
* Clark County, in Nevada - noordooste
* Mohave County, in Arizona - ooste
* La Paz County, in Arizona - zuidooste
* Riverside County- zuie
* Orange County- zuidweste
* Los Angeles County- weste
* Kern County- weste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 33/km² (85/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.709.343 dat bestoont oet:
* 58,19% blaank
* 9,09% zwart
* 1,17% inheimse Amerikane
* 4,96% Aziate
* 0,30% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 20,82% aandere
* 5,03% twie of mie rasse
* 39,16% Spaons of Latino

't Gaof 528.594 gezinne en 404.374 femilies in **San Bernardino**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,15.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Highland 
* San Bernardino

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Alaska

**Alaska** (*aofkorting: AK*) is ein vaan de staote vaan de VS. 't Heet 'n oppervlak vaan 1.481.347 km², en is daomèt de groetste staot vaan de VS qua oppervlak. 't Heet evels mer 655.435 inwoeners. De staot weurt ouch wel *De Lèste Grens* (*The Last Frontier*) geneump. De hoofstad vaan Alaska is Juneau.

## Historie
Tot 1867 huurde de staot bij Rusland, mer woort verkoch aon de VS veur $ 7,2 miljoen dollar. Allewijl weurt Alaska nog wel 's veur de grap *Russisch Alaska* geneump. In 1964 woort de staot getroffe door de *Gooie Vriedeg Eerdbeving*, aongezeen deen eerdsjók gebäörde op 'ne Gooie Vriedeg. 't Koste 131 lui 't leve.

De zeve klein stare op de vlag vaan Alaska zien geplaots nao 't evebeeld vaan de klaorste stare vaan 't starebeeld de Groete Beer (de Steelpan), dewijl de groete staar Polaris veurstèlt.

Benny Benson (de bedinker vaan de vlag) sjreef weier euver de symboliek:

(Limbörgse vertaoling: * 't Blauw veld steit veur de loch vaan Alaska en 't vergeet-me-nietsje, 'n Alaskaanse blom. De Poolster steit veur de touwkomstege staot Alaska, de mies noordeleke in de unie. De Steelpan steit voor de Groete Beer, dee krach veurstèlt.*)

## Geografie
Alaska grens allein (in het ooste) aon Canada en aon gein aander staot of land. 't Ligk veur 't groetste deil in de Alaska-tiedzone terwijl e deil vaan de Aleoete in de Aleoete-Hawaï tiedzone ligke. 't Noorde vaan Alaska kump tot bove de poolcirkel. 

In tegedeil tot 48 aander staote in de VS (Louisiana heet "parishes") heet Alaska gein graofsjappe, mer zoegenaomde boroughs. De Alaskaanse boroughs zien get groeter daan de graofsjappe. De reie veurwat Alaska buroughs heet is umtot Alaska in d'n tied tot de graofsjappe woorte ingeveurd nog neet bij de VS huurde. In totaol heet Alaska 19 georganiseerde buroughs en eine "ongeorganiseerde burough".
Zaofele

**Zaofele** (Duutsj: *Saeffelen*) is 'n dörp oppe Zelfkantj. Zaofele grens aan 't op 't Nederlandjs-Limburg gelaege gehuchske Spaanshuuske.

## Naam
De naam Zaofele is aafkómstig van de baekske 't Zaofel of Zaofelerbaek. Ouch de naam Zelfkantj is hiehaer trök te herleie: vreuger hoot dit Zaofelkantj en dit is mittertied verbasterdj toet Zelfkantj.

## Vereiniginge
### Meziek
* Meziekvereiniging "St. Gregorius"
* Der Spielmannszug 1921 e.V
* Pfarrcäcilienkoear St. Luzia

### Sport
* SV Höngen/Saeffelen
* Wielersportvereining Velo-Club Selfkant
1959

1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962
**1959** (MCMLIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 3 jannewarie - 't Territorium Alaska weurt de 49e staot vaan de Vereinegde Staote.
* 21 augustus - Hawaii weurt 'ne volweerdege staot. Heimèt haolt de VS zien nog ummer staond aontal vaan 50 staote.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Emilio Segrè en Owen Chamberlain "um hun oontdèkking vaan 't antiproton."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Jaroslav Heyrovský "um zien oontdèkking en oontwikkeling vaan de polarografische analysemethode."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Arthur Kronberg en Severo Ochoa "um hun oontdèkking vaan de mechanismes achter de biologischen aonmaak vaan ribonucleïnezoer en deoxyribonucleïnezoer."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Salvadore Quasimodo "um zien lyrische poëzie, die mèt klassiek veur de tragische beleving vaan 't leve in euzen tied oetdrök."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Philip Noel-Baker, "parlemintslid, leveslange vurege wèrker veur wereldvrei en internationaol samewèrking."

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
Dwight D. Eisenhower

## Gebore
* 22 mei - Morrissey, Britsen indiemuzikant
* 13 juni - Klaus Iohannis, president van Roemenië
* 18 augustus - Willy Willy, Belzje rockgitaris (gestorve 2019)
* 8 november - Ferdinand Grapperhaus, Nederlandse politicus en minister vaan Justitie en Veilegheid
Töddere

**Töddere** (Duutsj: *Tüddern*, Nederlandjs: ) is 'n dörp oppe Zelfkantj. 't Is daomit de grótste plaats vanne gemèndje, wo dan ouch 't gemèndjehoes steit. D'r wóne óngevieër 2.000 miense.

## Ligking
Töddere lik ane Nederlandjs-Limburgse grens op nag gènne kilomaeter aafstandj van Brookzittert. 

## Vereiniginge
* TSV Rot-Weiss Tüddern e.V., dans
* S.V.O.G. Selfkant-Tüddern, hondensport
* Instrumentalverein St. Cäcilia Tüddern 1912 e.V., muziek
Vuch (Duutsjlandj)

**Vuch** of **Vöch** (Duits: *Waldfeucht*) is e stedje en gemèndje op 't Pruses in 't distrik Hinsberg. 't Stedje lik ane grens bie Echterbós. In 2008 woondje d'r 9.282 miense inne gemèndje, wovan 1.266 in 't gelieknamige dörp. De gemèndje haet 'n oppervlakdje van 30,27 km².

Ofsjoean 't neet de grótste plaats vanne gemèndje is - det is namelik Hare - is die dao waal haer verneump gewore.

## Vereiniginge
* Historische Vereiniging Vuch
* Mezeikvereiniging Cecilia Vuch
Veldbrandsjtein

'ne **Veldbrandsjtein** ies 'ne briek, dae mèt de hand gevörmp en dae in 'ne veldbrandove gebakke ies. Oetgangspunt waor de aanwezigheid van goje kleiaarde.

## Veldbrandove
Op de baom van 'n oetgegrave gröb woorte sjtruèbössele en sjanse (bössele tek) gelag. Dao-op kaom 'n laog mèt de hand gevömde (of in 'n mal) gedruègde sjtein, die ouch wir aafgedèk woorte mèt sjtruè en sjanse.
Daonao woort de boel aangesjtoke. Nao e paar daag, es 't vuur oet waor, koeste de briekke aafgeveurd were en ging de volgende partie d'n ove in. 

## Kwaliteit
De kwaliteit van dit soort sjtein, die in 'n gróndsjleuf gebakke waore, waor neet hièl erg good. De sjtein bleef tamelik zach, want de temperatuur van 't vuur waor daoveur neet hoag genoeg gewaes. Dao waore väöl misbaksels bie. De maot van 'ne veldbrandsjtein ies ca 24 x 12cm.  De later gebakke veldbrandsjtein in echte veldbakoves waor heller en van beter kwaliteit. De sjtein ies herkènbaar aan zien levetige kleure: van roadbroenpaars tot blauwgries.

## Toepassing
De veldbrandsjtein woort gebruuk veur 't boewe van moere, hoezer, boerderieje, bakhoezer en sjure. Meistal in de buurt van de veldbrandove.

## Zónnebekker
'n Ander soort veld"brand"sjtein ies de **zonnebekker**, dae gewoon in de hitte van de zón woort gebakke. Ouch deze sjtein ies vrie zach. Hae ies herkènbaar aan zien wermroaj, terracotta kleur en zien roew oppervlak.
Dochtertaol

De term **dochtertaol** weurt in de taolkunde gebruuk veur 'n taol die ziech oet 'n variëteit (dialek) vaan 'n aander taol (de proto-taol) oontwikkeld heet. Umtot de nui generaties ze ummertouw 'n bitsje aanders gebruukde, weurt de taolvariëteit mèttertied neet mie es variant vaan de ierste taol mer es 'n apaarte taol gezeen.  

De Romaanse taole zien allemaol dochtertaole vaan 't Vulgair Latien. 't Afrikaans weurt meistal es 'n dochtertaol vaan 't Nederlands gezeen, mer 't heet daoneve kinmerke vaan 'n creooltaol umtot 't ouch invlode vaan aander taole wie 't Maleis oondergaange heet.
Arkansas

**Arkansas** is ein vaan de staote vaan de VS. De standaardaofkorting veur de staot is AR. De hoofstad is Little Rock. 't Heet 2.752.629 inwoeners, en grens aon Oklahoma, Mississippi, Louisiana, Missouri en Tenessee.

## Geografie
De staot Arkansas besteit oet 137.732 km², boevaan 134.856 km² land is.

## Historie
Vreuger woende in Arkansas Inheimse Amerikane. De staot is gestiech op 15 juni 1836, en waor daoveur hiel laank in bezit vaan de Franse. *Arkensaw* is daan ouch Aajdfrans veur "struimaofweerts". Hiel laank stoond de staot bekind is de staot vaan de diamante. Daoveur heet Arkansas noe e roet op ziene vlag.

Arkansas, wat tot de zuideleke staote weurt gerekend, kint e getemperd klimaot mèt neet al te heite zomers en maotege winters. In de hoeglen kin tot 25 cm snie valle dewijl in de zuidoosteleke graofsjappe neet mie es oongeveer 5 cm per jaor vèlt.

## Counties

Arkansas besteit oet 75 counties, boevaan de groetste Union County en dee mèt de mieste bevolking Pulaski County is.
Ezerbaek

De **Ezerbaek** is 'n revier in Zuud-Limburg. Dees baek óntsjprunk in Boches, löp dan via Zumpelveld nao Eys. Nao dees baek is 't dörp Eys geneump wo de revier dan ouch doorheen sjtruimp. De Eyserbaek is 'n zierevier van de Gäöl en kump oet op dees revier bie Grach Burggraaf, 'n buurtsjap mèt Motte naobie Gulpe. Bie dees sjtrategisch gesitueerde versjterking kómme nog ènnige anger reviere, wó-onger de Gulp, oet in de Gäöl.

In Zumpelveld haet de Eyserbaek tweë watermeules gehad. Ter hoagte van de *Oude Molenstraat* waas de Aw Meule of Meule van Houben gelaege, wovan begin 2009 't meuleraad en de wateraanveur nog aanwezig zint. Wiejer sjtroamaafwèrts ligk d'r nog 'ne meuletak dae langs 'n boerderie sjtruimp wo vreuger de Bulkemsmeule gelaege waas.

## Brón
* Wikipedia NL
Riëtersjbaek (baek)

De **Riëtersjbaek** (Nederlands: Retersbeek) is 'n ziebaek van de Gelaenbaek, die ’t Zuud-Limburgse heuvellandj doorsjtreuëmp van zuud nao noord. De baek is gelaege op de lènkeroever van de Gelaenbaek en óntsjprunk bie 't dörp Klumme naobie de autowaeg Heërle-Mesjtreech. De baek sjtreuëmp achtereinvolges langs de haove Huiskenshoaf en Nieuwhaof en löp vervolges langs de buurtsjap Riëtersjbaek. Veurdat de baek in de Gelaenbaek oetmóndj passeert ze nog 't kesjteël Reviere, wo de grachte van 't kesjteël waere gevoed.

## Brón
* Wikipedia NL, Retersbeek
San Diego

**San Diego** is 'n stad in San Diego County in de Amerikaanse staot Californië en tèlt 1.300.000 inwoeners. 

Diego, wie de bijnaom lojt, is de hoofplaots vaan San Diego County.

## Demografie
* 60,47% Blaank
* 7,90% Zwart
* 0,86% inheimse Amerikane
* 13,60% Aziate
* 0,48% lui aofkomsteg vaan eilen in de Oceaan
* 12,00% Aandere
* 4,69% twie of mie rasse

## Plaotse in de naobij umgeving
* Spring Valley - *16 km, nao 't ooste*
* Riverside - *30 km, nao 't noorde*
Roaj Baek

De **Roaj Baek** (Nederlands: *Roode Beek*, Duutsj: *Rodebach*) is 'ne waterluip in Nederlands Limburg en Duutsjland. De baek haet tweë baoveluipe; ein op 't Duutsj die óntsprunk op de Teverener Heij en de anger op 't Hollèsj. Dae lètste óntsjprunk in 't hoagveengebeed Brunssemmerheij, ten zuudoaste van Brunssem en sjtreuëmp in noordwestelike richting via de plaatsje Brunssem, Sjènveld, Süsterseel, Tüddern, Zitterd, De Nuujsjtadt en Zöstere, wonao ze in Midde-Limburg bie Detere in de Gelaenbaek oetmóndj. 't Gedeilte op Nederlands gebeed haet 'n lengde van 17 km. De Roaj Baeke kómme biejein in Mindergangelt en höbbe 'n aantal klein ziebaeke, wo-ónger de euverkloesde baek die vreuger door 't centrum van Brunssem sjtreuëmde, de Merkelbaeker baek (Merkelbaek) de Ruuscherbaek. Te noorde van Sjènveld vörmp de baek över 5 kilometers de rieksgrens tösje Nederland en Duutsjlandj, zjuus wie tösje Millen en Zöstere . 't Gebeed van de Roaj Baek vörmp, naeve dat van de Gäöl en de Gelaenbaek, ein van de drie belangriekste baekdale van Zuud-Limburg.

De Roaj Baek woort in de twintigste eëuw gekanaliseerd en sjtreuëmde van toen af aan in 'n betónne, kunsmatige bèdding. Saer ènnige jaore wirt d'r gewirk aan de renaturalisering van 't baekverloup. In de toekoms mót de Roaj Baek weer es vanawds gaon meandere.

In 't brónnegebeed van de Roaj Baek kump 'n aantal relatief zeldzaam plantesaorte veur, zoa-es de zónnedauw, klökskesgentiaan, watergentiaan, beinbraek, klein veenbes en lavendelheij.

## Watermeules
Op de Roaj Baek ligke de volgende watermeules:
*Millenermeule
*Deterdermeule

## Zuuch ouch
* Roeaj Baek (Roer)

## Externe links
* Kaertje van de Gelaenbaek mèt de ziebaeke
* Website Natuurmonumenten
* Website Initiatiefgroep Roode Beek

## Brón
* Wikipedia NL, Roode Beek
* [De Roaj Baek haet tweë baoveluipe](https://web.archive.org/web/20030920222557/http://www.zl.nl/nl/html/module/infocd/Documenten/Mjr%203%20-%2004%20-%20030%20-%20Rode%20Beek%20(Brunssum).pdf)
Thraciërs

De **Thraciërs** waore e historisch volk die 'n Indogermaanse taal, 't Thracisch, kalde. Ze waoërte al in d'r *[[Ilias]]* van Homerus vermeld en dör Herodotus besjraeve. Thracische sjtamme vestigde zich óp d'r Balkan, in 't oorsjpronkeleke Thracië, in Roemenië, Moldavië, Servië, Macedonië, Bulgarije, Noord-Griekeland (de allewijle regio Oos-Macedonië en Thracië), tösje de noordeleke Karpate en de Egeïsche Zieë, en in Klee-Azië. Herodotus besjraef ze es 't groeëtste Indische volk. Ze howwe geen sjrift; sjtónge evvel in nauw kontakt mèt de Grieke en hun cultuur. De ow Griekse religie waor sjtaerk dör de Thracische beïnvloed.  

## Kiek ooch
*Kelte, de seersjief va Helde.
Tulare County

**Inyo** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Visalia.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 12.533 km² (4839 mijl²) boevaan 12.494 km² (4824 mijl²) land is en 39 km² (15 mijl²) of 0.31% water.
### Aongrenzende graofsjappe
* Kern County - zuie
* Kings County - weste
* Fresno County - noorde
* Inyo County - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 29/km² (76/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 368.021 dat bestoont oet:
* 58,08% blaank
* 1,59% zwart
* 1,56% inheimse Amerikane
* 3,27% Aziate
* 0,11% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 30,79% aandere
* 4,60% twie of mie rasse
* 50,77% Spaons of Latino

't Gaof 110.385 gezinnen en 87.093 families in **Tulare County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,38.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Tulare 
* Visalia

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
* *Alles euver 't graofsjap vaan Tulare
Balkan (sjiereiland)

D'r **Balkan** (of **Balkansjiereiland**) vörmt 't oostelekste sjiereiland van de driej groeëte sjiereilande in Europa en wert vör 't örsj in 1808 zoe geneumd dör d'r Duutsje geograaf August Zeune. 't Wert in 't noorde begrensd dör de revere Sava en Donau en in 't noordweste dör de lien Triëst - Ljubljana. 't Oontleent ziene naam an berg in Bulgarije die in 't Turks (en inmiddels ooch in de mètste aander tale, mae neet in 't Bulgaars) Balkan wert geneumd, wat *Bebeusjde Berg* betekent. De Bulgare haant 't över 't *Stara Planina* (*Стара Планина*). Mèt dae naam, dae *Owwe Berg* betekent, verwieze ze allèng nao de berg en neet nao 't sjiereiland.
Kesjteël De Burght

**Kesjteël De Burght** is gelaege in 't Nederlands Limburgse Heër, 'n wiek van de gemeinte Mesjtreech.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige geboew haet 'ne rechhokige plattegróndj en besjteit oet drie etages. 't Is geheël ómgaeve door 'n ómgrachting en is beriekbaar via 'n sjteine brökske. Van oarsjpróng waas 't 'n donjonachtig geboew oet de 13e en de 14e eëuw en woort gebruuk es woontaore. De óngerboew ómvat 'ne authentieke kelder mèt 'n zjwaor moerwerk van 2,3 maeter dikde, wovan 90 cm aan de boetekantj oet kaolezandjsjtein en 140 cm mergel aan de bènnekantj.  De óngerboew haet 'n tóngewelf en sjeetsjleufnisse. 't Moerwerk van de baoveboew is groatedeils oet mergel opgetrokke. Aan deze baoveboew zint in de loup van de eëuwe diverse verboewinge gedaon, wobie 't geheël 'n minder aantrèkkelik aanzeen haet gekrege. 't Hujige uterlik van 't geboew is óntsjtaon nao 'n ingriepende wieziging in 1776.

## Gesjiedenis en beweuners
De Burght zou oarsjprónkelik oet de 11e eëuw sjtamme, aangezeen in 1070 al sjpraoke is van 'n *Hoes in Here*, bewoond door de Ridders De Here. 
Heër waas ein van de èlf sjepebanke van 't vrieje Riekskapittel van Sint Servaas in Mesjtreech en woort veur 't eësj es zoadanig vermèld in 1202. De rieproos gebruukde De Burght es weuning van wo-oet hae zien gezag oetoefende. In 1408 zou de börch zeen verrinneweert, mèr daonao mót dees weer zeen opgeboewd, aangezeen ze in de 15e eëuw zou höbbe gedeend es gevangenis van Luuk. In 1489 zou d'r sjpraoke zeen van 't sjlechte van 't hoes óm te veurkómme dat ze bezat woort door viejandige groepe, mèr in 1509 is d'r 'en vermèlding van beweuning door kanunnik Johan Rethens. Zien opvolgers bleve d'r pès 1582 es proos Engelbertus Boonen d'r neer sjtriek. In 't midde van de 16e eëuw (1578) is 'e gebouw aafgebrend tiedes de Tachtigjaorige Aorlog, mèr van 1578 tot 1583 is 't weer opgeboewd.  

Toen in 1632 Mesjtreech woort ingenómme door Sjtaatse Troepe kaom 't kapittel ónger voogdie van de Sjtate-Generaal, mèr woort neet opgeheve. 't Kesjteël bleef bewoond door diverse kanunnike tot 't in de Franse Tied in besjlaag woort genómme. Nuuje eigenaer woort de Mesjtreechtenaer Jean François Bachelier, mèr dae verkoch 't aan Frans de Backer oet Mechele. In 1857 woort de femilie Becker de volgende eigenaer en die veurde opnuuj |'n aantal verangeringe door, wo-ónger 't inwèndig gedeiltelik wegkappe van de boetemoere mèt es doel óm meë ruimde te winne. Nao 'n aantal anger  eigenaere woort 't kesjteël gebruukt es óngerkómme veur 't *Internaat voor Sociale Jeugdzorg*. In 1963 kaom 't kesjteël in hènj van A.J. Leufkens. 

## 't Heje
Allewiel is 't kesjteël es kantoarepandj ingerich door 'n Consultancy bedrief. 't Souterrain is in gebruuk es resterant.

## Brónne, externe links
* Mesjtreechse Kesjteële op Wigosite
* Heemschutserie Limburg, deel 73.
* Kastelen in Zuid-Limburg, L. Heynens, ISBN 90-5730-383-3
Kings County (Californië)

**Kings** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Hanford.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3604 km² (1391 mijl²) boevaan 3603 km² (1391 mijl²)land is en 1 km² (0 mijl²) of 0.04%) water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Kern County - zuie
* Tulare County - ooste
* Fresno County - noorde, noordweste
* Monterey County - weste
* San Luis Obispo County - zuidweste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 36/km² (93/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 129.461 dat bestoont oet:
* 53,68% blaank
* 8,30% zwart
* 1,68% inheimse Amerikane
* 3,07% Aziate
* 0,19% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 28,28% aandere
* 4,79% twie of mie rasse
* 43,61% Spaons of Latino

't Gaof 34.418 gezinnen en 26.983 families in **Kings County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,18.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Hanford 
* Kettleman City

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Madera County

**Madera** is e graofsjap in Californië. Madera is Spaons veur hout, aongezeen houtbedrief 'California Lumber Company' hei aktief waor. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Madera Stad.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5577 km² (2153 mijl²) boevaan 5532 km² (2136 mijl²) land is en 45 km² (17 mijl²) of 0,81% water.
### Aongrenzende graofsjappe
* Fresno County -zuie, weste
* Merced County - noordweste
* Mariposa County - noorde
* Tuolumne County - noordooste
* Mono County - noordooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 22/km² (58/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 123.109 dat bestoont oet:
* 62,23% blaank
* 4,12% zwart
* 2,61% inheimse Amerikane
* 1,27% Aziate
* 0,17% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 24,35% aandere
* 5,25% twie of mie rasse
* 44,28% Spaons of Latino

't Gaof 36.155 gezinne en 28.598 femilies in **Madera County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,18.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Madera Stad 
* Madera Acres

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Marin County

**Marin** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is San Rafael (Californië).

## Geografie
**Marin** is ein vaan de graofsjappe vaan Californië. 't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 15.585 km² (6017 mijl²) boevaan 15.443 km² (5963 mijl²) land is en 142 km² (55 mijl²) of 0,91% water. 't Graofsjap is verneump nao de Marin, 'n zeldzaom blom die allein nog mer in Marin County te zien is.

### Aongrenzende graofsjappe
* San Francisco (Dees stad heet gein graofsjap) - zuie
* Contra Costa County - ooste
* Sonoma County - noorde

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 184/km² (476/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 247.289 dat bestoont oet:
* 84,03% blaank
* 2,89% zwart
* 0,43% inheimse Amerikane
* 4,53% Aziate
* 0,16% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 4,50% aandere
* 3,47% twie of mie rasse
* 11,06% Spaons of Latino

't Gaof 100.650 gezinne en 60.691 femilies in **Marin County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,43.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* San Anselmo 
* San Rafael

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Riverside County

**Riverside** is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Riverside.

## Geografie
De graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 18.915 km² (7303 mijl²) boevaan 18.667 km² (7207 mijl²)land is en 248 km² (96 mijl²) of 1.31% water.
### Aongrenzende graofsjappe
* San Bernardino County- noorde
* La Paz County in Arizona- ooste
* Imperial County- zuie
* San Diego County- zuie
* Orange County- weste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 8/km² (20/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.545.387 dat bestoont oet:
* 65,58% blaank
* 6,24% zwart
* 1,18% inheimse Amerikane
* 3,69% Aziate
* 0,25% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 18,69% aandere
* 4,37% twie of mie rasse
* 36,21% Spaons of Latino

't Gaof 506.218 gezinne en 372.576 femilies in **Riverside**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,98.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan de graofsjap zien:
* Indio 
* Riverside

## Meziek
* In 2009 woort 't nömmer Riverside vaan Sidney Samson, e hiphop-nömmer euver de graofsjap, 'n hit in Noord-Amerika en zelfs Europa

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
U-dal

'n **U-dal** is e dal dat oontsjande is dör gletsjererosie. Zoe'n dal haat 'n typische U-vörm: 'ne platte baom mèt sjtiel valleiwande. 't Dal van de Berwien haat zoe'n typische U-vörm, terwiel me óp groond van de historie van de laandsjapsvorming - 't haat d'r noeëts gletsjers gehat - ieëder 'n V-vörm zów verwachte. Es e U-dal gedeeltelek ópgevuld wert mèt zieëwater neumt me 't e fjord.
Lassen County

**Lassen County** is geneump nao Peter Lassen en is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Susanville.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 12.226 km² (4720 mijl²) boevaan 11.803 km² (4557 mijl²) land is en 422 km² (163 mijl²) of 3.46% water.
### Aongrenzende graofsjappe
* Sierra County - zuidooste
* Plumas County - zuie
* Shasta County - weste
* Modoc County - noorde
* Washoe County in Nevada - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 3/km² (7/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 33.828 dat bestoont oet:
* 80,81% blaank
* 8,84% zwart
* 3,26% inheimse Amerikane
* 0,74% Aziate
* 0,43% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 3,23% aandere
* 2,96% twie of mie rasse
* 13,84% Spaons of Latin

't Gaof  9625 gezinne en 6776 families in **Lassen County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,59.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Susanville 
* Westwood

## Bron
* alles euver de Amerikaanse graofsjappe
Seent Hubertusmäöële

De **Seent Hubertusmäöële** is 'n weendmäöële, die liekt óp 'n huëgde baove Kelment in de buurt van Klee Genhoot in de gemèngde Baeëk. De mäöële is geboewd in d'r Fraanse tied wie de feodaal hieërleke rechte waoërte aafgesjaft. Saer doe waor 't oetbate neet langer 't hieërlek rech van d'r Hieër mae koes edereen bie de överigheed 'n aanvraog doeë öm 'n mäöële boewe. Vanaaf d'r Fraanse tied waoërte de boere ooch vrie öm eges de mäöële oet te keze oeë ze hun graan woolte laote male. Ieëder moesse ze hun graan laote male in de banmäöële ofwaal de mäöële van d'r Hieër.

## Brón
* Hubertusmäöële van Klee Genhoot