open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victor Claessens

**Victor Claessens** waor 'ne sjriever, dae in 1944 gebore ies in Berg bie Valkeberg. Op later laeftied woont 'r achtereinvolges in Hièr en Ambie. Claessens ies auteur van 't naosjlaagwerk *Berg en Terblijt, van twee heerlijkheden naar één gemeente*, 'n naosjlaagwerk van 500 pagina's. Diet ies versjene bie de gemeintelike herindeiling van 1981, woabie Berg en Terbliet es gemeinte ingelief weure bie gemeinte Valkeberg aan de Geul.
Claessens sjtörf in oktober 2006.

## Externe link
*Online versie van 't book ''Berg en Terblijt, van twee heerlijkheden naar één gemeente''
Wieringermeer

De **Wieringermeer** is 'ne polder en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon 't IJsselmeer, mèt (1 augustus 2006) 12.648 inwoeners en 'n oppervlak vaan 309,37 km2 (daovaan 102,70 km2 water). In de polder ligke de kerne Kreileroord, Middenmeer, Slootdorp en Wieringerwerf (raodhoes).

De Wieringermeer is e groet en redelek homogeen akkerbouwgebeed. Aon d'n IJsselmeerdiek stoon 'n aontal groete windmeules.

## Historie
Tot in de vreug middeliewe waor 't gebeed vaan d'n huiege polder nog land; 't laog toen aon 't *Almere*. Daonao euverstruimde 't gebeed tot allein Wesflinge (e gewes in Midde-Noord-Holland) en Wieringen euverbleve. Dit bleef zoe tot 1927. In dat jaor woort begós mèt 't inpoldere vaan de Wieringermeer, es oonderdeil vaan e groet plan vaan ir. Cornelis Lely um de Zuiderzie aof te slete en gedeiltelek druug te make. In 1930 veel de polder druug en in 1934 begós me häöm te kolonisere. Dit gebäörde noe veur 't iers op initiatief vaan de euverheid, umtot bij de cultivering vaan de Haarlemmermeer, op particulier initiatief, te väöl fout waor gegaange. Vaanaof 1941 góng de polder es gewoene gemeinte in de provincie Noord-Holland wijer. In aprèl 1945 blaozde de Pruse d'n diek op um de polder es waterlinie te gebruke. Nao de bevrijing woorte de loker gediech en in december veel de polder weer druug. In 1956 woort 't dörp Kreileroord aongelag. In 2012 góng de gemeinte op in de nui gevörmde fusiegemeinte Hollands Kroon.
Wervershoof

**Wervershoof** (Westfries: *Werfershouf*) is e dörp in de gemeinte Medemblik, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland.

Wervershoof, in 1288 veur 't iers geneump es *Werfaertshof*, waor in vreuger tije 'n ban en kraog later in de Middeliewe echte dörpsbebouwing. In 1817 woort 't 'n zelfstendege gemeinte, die in 1868 woort oetgebreid mèt Hoog- en Laag-Zwaagdijk. In 2011 góng de gemeinte op in Medemblik; ze had per 1 januari 2010 8794 inwoeners en 'n oppervlak vaan 31,08 km2 (daovaan 7,62 km2 water). Ouch de dörper Onderdijk en Zwaagdijk hoorte bij Wervershoof.
Ban (rechspraok)

'n **Ban** of bank waor vreuger de term vaan 'n rechsgebeed. 
'n Veurbeeld is de aongeweze banmeule (watermeule of windmeule), boe ederein verpliech waor um te laote maole.

'n Ban of banne stoond oonder de rechspraak van 'ne rechter.

't Woord is noe nog trök te vinde in plaotsnaome wie Banne-Buiksloot en Vrijenban.

Dao besteit ouch 'n kèrkeleke ban.
Wijdemeren

**Wijdemeren** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi of in de Vechstreik, mèt (1 augustus 2006) 23.506 inwoeners. De gemeinte besteit oet de dörper Ankeveen, Boomhoek, Breukeleveen, 's-Graveland, Kortenhoef, Muyeveld, Nederhorst den Berg, Nieuw-Loosdrecht, Oud-Loosdrecht en Overmeer.

De gemeinte is in 2002 oontstande oet sameveuging vaan de aw gemeintes 's-Graveland, Loosdrecht en Nederhorst den Berg. Loosdrecht waor tot deen tied 'n Utreise gemeinte.

't Raodhoes vaan Wijdemeren steit op Hilversums groondgebeed.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Wognum

**Wognum** (Westfries: *Woggem*) is e dörp in de Noord-Hollandse gemeinte Medemblik, in Wesfriesland. 

Tot 1 januari 2007 waor Wognum 'n apaarte gemeinte mèt (1 augustus 2006) 8206 inwoeners en 'n oppervlak vaan 21,42 km2 (daovaan 0,05 km2 water). Binne de gemeinte Wognum laoge wijer nog de dörper Nibbixwoud, Wijzend en Zwaagdijk-West.

## Historie
Wognum moot roond 't jaor 900 oontstande zien. In 980 weurt ze veur 't iers geneump, es *Wokgunge*. In 1063 weurt vaan 'n kepel gesproke, op de plaots boe noe de dörpskèrk steit. Vaan 1392 tot 1426 had Wognum stadsrechte; die woorte dus herrope, wat in Nederland 'n unicum is. In 't vervolg heelte de bewoeners ziech veural mèt vèsvangs, later mèt landbouw bezeg. In 1979 woort de gemeinte Nibbixwoud aon Wognum touwgeveug. Op 1 januari 2007 woort Wognum mèt Noorder-Koggenland bij Medemblik geveug.
Wolder

**Wolder** waor tot 1920 e dörp in de gemeinte Aajd-Vroenhove. In dat jaor is die gemeinte geannexeerd door Mestreech. Tegewoordeg is Wolder 'n wiek vaan Mestreech. 

Awwer naome zien Wilre (1316), Wylré (1330), Wilré of Wolder (1840). De naom geit trök nao 't Romeinse villare of hoof. In 2006 woende dao 1700 lui.

Wolder ligk in 't zuidweste vaan Mestreech, langs de verbindingsweeg vaan Mestreech nao Tóngere, de Tongerseweeg, zjus tege de grens vaan Belsj. Aon ein zij steit 'n Mariakapelke. Es te de grenseuvergaank veur de brögk euver 't Albertkanaal passeers, bis te in Vroenhove. De vreugere verbindingsweeg, de Romeinse baon, ligk noordelek vaan Wolder, door de wiek Daalhof. Dizze weeg kump zjus oet op d'n huidege grenseuvergaank.

In Wolder ligk 'n neogotische kèrk.

Wie alle aw plaotse in de gemeinte Mestreech heet ouch Wolder vaanajds e vaan 't Mestrechs versjèllend dialek. Vaan 't Wolders besteit e leesplenkske, gemaak door Wiel Eurlings en oetgegeve door de plaotseleke heimkundevereineging.

## Rifferenties
Binnestad (Mestreech)

De **Binnestad** is de mies centraal wiek vaan 't centrum vaan Mestreech. De wiek weurt begrens door de Maos, 't Jekerkerteer, 't Boschstraotkerteer, 't Statekerteer en 't Kommelkerteer.

't Groetste deil vaan 't winkelcentrum vaan Mestreech ligk in dees wiek, zoewie de ''Groete Staat'', de ''Kleine Staat'' en de *[[Wolfstraot]]* mèt bekinde winkelketens, meh ouch de *[[Stekstraot]]* en de *[[Mestreechter Brögkstraot]]* mèt mier luxueus winkels. Wijer vint me dao ouch 't oetgaankcentrum vaan de *[[Platielstraot]]* en netuurlek de Vriethof.

Bezeensweerdighede zien 'rs genóg, zoewie de Sintervaosbasiliek.

't Veurmalig gotisch kruushierekloester aan de Kómmel, oet de 15e iew, is allewijl 'n 5-sterre-hotel.

Veurheer woort dees wiek *City* of *kernwinkelgebeed* genump. Umtot me dit neet voont passe bij 'n historische stad wie Mestreech, heet 't College van B&W op 13 februari 2007 't advies vaan de Straotnaomecommissie euvergenome um euver te goon tot verandering. Wat vreuger mèt *Binnestad* woort aongegeve hèt noe *Centrum* (dit gebeed umvat de Binnestad (veurheen dus City), 't Jekerkerteer, 't Kommelkerteer, 't Statekerteer, 't Boschstraotkerteer, Sint Maartenspoort en Wiek).
Aajd Kaberg

**Aajd Kaberg** is 'n wiek in 't noordweste vaan Mestreech. Ze ligk aon de Belzje grens, ten noorde vaan Malberg en Kaberg en ten weste vaan de nog te oontwikkele wiek 't Laonekerveld. Aajd Kaberg heet nog altied e dörps karakter.

Tot de koms vaan de Franse in 1794 behuurde 'Cauwenbergh' tot de vrij rieksheerlekheid Pietersheim. In 1839 woort 't met Wolder en Nekum samegeveug in de Nederlandse gemeinte Aajd Vroenhove. Dees gemeinte woort in 1920 door Mestreech geannexeerd.
Belvédère

**Belvédère** is 'n nog te realisere wiek in 't noordweste vaan Mestreech, ten noorde vaan het Bosscherveld, en ten ooste vaan 't Laonekerveld. De wiek Bosscherveld, wat veural 'n industrieterrein is, zal oonderdeil weure vaan dees nui wiek. 't 'Masterplan Belvédère' betrèk ouch de wiek Boschpoort bij de nui wiek. De Belvédère moot volges de planne goon veurzien in 'n groete woen- en kentoerbehoefte. 

Saillant detail is dat 'n deil vaan de wiek gebouwd zal weure op 't vreuger stort. De realisering vaan de wiek zal zeker tot 2025/2030 dore.

De veurmaolige groeve Belvédère is noe opgevöld mèt aofval, mer in de jaore '90 vaan de veurige iew zien hei de ajdste reste vaan minseleke aonwezigheid - kampe vaan jaoger-verzameleers die hei 250.000 v. Chr. huisde - gevoonde tijdes 'n oonderzeuk dat geleid woord door Roebroeks. Minseleke reste zien neet gevoonde. 'n Deil vaan de site is geconserveerd oonder 't stort.

## Extern link
Website vaan de nui wiek
Paleolithicum

De **Ouwe [[Sjteintied]]** (paleolithicum) ies 'n prehistorische periode, die in Europa óngevaer sjtart in 700.000 veur Christus. In óngevaer 9000 v. C. begint de Miedde sjteintied. Rónd 5000 v.Chr. sjpreke v'r van de jónge sjteintied.
De ouwe sjteintied doert hie tot óngevaer 8000 veur Christus. Luuj woonde en zjworve hie rónd en waore jager.

## Opgravinge in Limburg
* Oet de ouwe sjteintied zint in 2006 op 't Belsj, kort bie Mestreech veurwerpe gevónge van bewèrkde vuursjtein. Bie de vónds geit 't um 'n soort sjaaf. Bie de veurwerpe bevónge ziech reste van houtskool, die zouwe wieze op 'n soort kempke.
Zie laote zeen, dat in diet gebeed de luuj al óngevaer 300.000 jaor geleje actief waore. Dit zin de tot noe toe oudste aanwiezinge van bewoning in Limburg, Vlaandere en Nederland. 

* In de groeve Belvedere in Mestreech zint in de jaore 90 van de veurige ièw tal van bewèrkde vuursjteine veurwerpe (van 250.000 jaor geleje) nao bove gehaold door archeologe. 

* In Veldwezelt - Hezerwater (Belsj Limburg), zint rónd 't twiède millenium reste gevónge van zeker vief kampe oet de ouwe sjteintied. De oudste datere van óngevaer 130.000 jaor geleje.

## Ontdekkinge
In 't paleolithicum maakde de miensj de ierste groete oetvindinge en ontdekkinge, al woort vuur al behièrs bienao 1 miljoan jaor veur de ouwe sjteintied en zin archeologe al teikes van cannibalisme tegegekomme van 100.000 jaor daoveur. Miensjeleke oontdèkkinge die waal typisch vaan dizze tied zin, zin:

Vanaaf 't cultivere van landboew (10.000 v.Chr.) en veural de ieërsjte sömpele machines (7000 v.Chr.) moderniseert de miensj en komme v'r aan in 't mesolithicum.
Allerheilige

**Allerheilige** (Latien: Omnium Sanctorum solemnitas) ies 'ne kèrkelike fièsdaag bie de katholieke, dae gevierd weurt op 1 november. Alle heilige en martelaere, bekènd of neet bekènd, weure dan gezamelik herdach umdat zie same de zegevierende kèrk vertegenwoordige. 

## Oarsjpróng en viering
De oarsjpróng van 't fiès liek in de 4e of 5e ièw. Paus Gregorius IV, dae laefde van 827-844, verplaatsde de fièsdaag van Allerheilige van 13 mei nao 1 november. Op 13 mei vóng de kèrkwiejing plaats van 't dan toe heidense Pantheon in Roame. 1 november waor de begindaag van de winterperiode volges Benedictus. 

De Orthodoxe kèrk kènt ouch 'n Allerheilige-fiès, meh dat vèlt op 'ne andere datum.
Op de daag veur Allerheilige, 31 oktober, vingk 't fiès van Halloween plaats, dat dezelfde gróndgedachte haet: de sjeiing van zomer mèt winter. De naam zou aafgeleid zin van Allerheilige-aovend. 

## Wètteleke Vierdaag

In Belsj, Oastenriek, Liechtenstein, de katholieke Kantons va Zjwitserland, de Duutsje deilsjtate Baden-Württemberg, Beieren, Nordrhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz en Saarland, wie ouch in Luxemburg, Italië, Frankriek, Sjpanje, Portugal, Pole, Hongarije, Kroatië, Sjlowakije, Slovenië en Litaue ies Allerheilige 'ne wètteleke vriejen daag. In Zjwede vèlt daen daag op de zaoterdig nao 1 november. In al dees leng haet ziech mèt en mèt 't fiès van Allerzièle verlag nao Allerhèlligedaag en were op 1 november de euverlejene oet eige krink herdach en hun graver verseerd. In Nederland woort Allerheilige es wètteleke fièsdaag in de 60er jaore aafgesjaf.  
Op 2 november, of op de kortsbie liegkende zóndig, weurt Allerzièle gevierd es naogedachtenis aan alle doaje.
Scheel Sie

De **scheel sie** is in 't Rienland de naam veur de ander, en daobeej geliek, de verkieërde zie van de Rien.
Veur Kölle is Deutz de Schäl Sick en veur Dusseldörp is det Oberkasssel. Kreifeld neump Dusseldörp en Duusburg de Schääl Sie.
In Limburg kint me zègke det veur Venlo Blierik en veur Mestreech Amie en Hier de Scheel Sie (sjael zie) is.
Allerzièle

**Allerzièle**, op 't Latien: *In commemoratione omnium fidelium defunctorum*= in gedachte bie alle geluivige die doad zin, ies 'ne kèrkelike fièsdaag bie de Katholieke, dae gevierd weurt op 2 november (of op de korts bie liegkende zóndig). In leng woa Allerheilige 'ne wètteleke fièsdaag ies, zoa-wie Belsj, Frankriek of 't aan Nederlands Limburg grenzende Duutsjland, ies mèt en mèt de inhoud van Allerzièle verlag nao 1 november.

## Oarsjpróng
Van oarsjpróng waor 't 'n fiès veur de katholieke, die geluifde in 't vagevuur. Ze baejde dan veur de vergeving of reiniging van zóndare in dat vagevuur, zoadat zie alsnog in de hemel woorte opgenómme. Op deze daag kènne (koeste) de katholieke in de kèrk 'ne volle aflaot verdene veur de doaje. 
De ièrsjte viering vóng plaats in de Benedictiener abdij van Cluny (Frankriek) in 't jaor 998. 

## Daag van de doaje
In Zuud-Amerika liek de oarsjpróng van dit fiès in de tradities van de Meso-Amerikaanse indiane, de Azteke, de Maya en Purépecha. In Mexico en ouch waal in de res van Latiens-Amerika weurt op 1 en 2 november *de daag van de doaje* gevierd, (Sjpaans: Dia de los Muertos). 't Fiès tuènt ziech aan boetesjtaondersj sóms in 'n vraem en luguber sjfeer. Doadsköp, die waore bewaard, woorte bie de vieringe tentoan gesjtèld um de doad en de wedergeboorte te symbolisere. De fièsdaag veel begin augustus. Nao de kóms van de Sjpanjaarde woort de viering gekerstend en verplaats nao allerheilige en allerzièle. 
Me geluif dat de zièle van kinger op 1 november truukkómme op de aerd en die van de groate luuj op 2 november. 

De graver were sjoan gemaak en verseerd. Aan 't graaf weurt 'n bezeuk gebrach mèt ete en drank. Nao aafloup weurt 't meistal zelf opgegete en gedrónke umdat me geluif, dat de doaje de zièl van dees gaves tot ziech höbbe genómme. 

Halloween ies 'n gelieksoortige viering, die plaatsvingk op d'n daag veur Allerheilige: 31 oktober.
Allerheilige vèlt op 1 november.
Beatrixhave

De **Beatrixhave** ligk in 't noordooste vaan Mestreech, ten noorde vaan Lummel. De veurnaomste functie is industrieterrein.

In dees wiek ligk ouch de penitentiair inriechting Limburg Zuid - Hoes vaan Bewaoring Overmaze, in de volksmoond ouch wel *Hotel Mestreech* geneump. Dees inriechting geit in de touwkoms de funktie vaan TBS-kliniek kriege.
Belfort (Mestreech)

**Belfort** is 'n wiek in 't weste vaan Mestreech. Ze ligk ten ooste vaan De Haozendans, ten zuie vaan Potteberg, ten weste vaan de Brusselse Poort en Mariaberg en ten noorde vaan Daalhof. Bijnao alle straotnaome höbbe te make met naome vaan vreuger gildes en eindege op '-dreef'. De wiek is gebouwd in de jaore '60 en '70 vaan de veurige iew.
Sluis

**Sluis** kènt verwieze nao:
*Sluis (gemeinte)
*Sluis (plaots)
*Sluis (waterwerk)
*In Amsterdam: e steine brögkske
Biesland

**Biesland** is 'n wiek in 't zuid-weste vaan Mestreech. De wiek ligk ten zuie vaan Mariaberg, ten ooste vaan Campagne, ten noorde vaan Sint Pieter en noord-westelek vaan Jekerdal.

## Extern linke
*De website van Biesland op buurtplein.nl
Boschpoort

**Boschpoort** is 'n wiek zjus ten noorde vaan 't centrum vaan Mestreech, langs d'n oetvalsweeg nao Smeermaos en Laoneke in Belsj. Boschpoort ligk tege de Maos aon, aon d'n aandere kant ligk Borghare.

Kinmerk vaan de wiek is 't väöle water, in en roond de wiek, zoewie 't Voedingskenaal, de Jo-Jo-have, de Zuid-Willemsvaart, 't Aofvoerkenaal en netuurlek de Maos.
In Boschpoort ligke, es einigste plaots in Mestreech, woenbote.

Aon de groete weeg nao Smeermaos ligk 'n monumentaol, baksteine kèrk, die gebouwd is in Art-deco-stijl. De sjaol (kèrk en sjaol zien oontworpe door arsjietek Keyser) en väöl hoezer datere ouch oet de jaore twinteg en daarteg vaan de twintigste iew. Boschpoort weurt dèks aongeduid es Bosscherveld, dewijl dit de naom is vaan 't industrieterrein wat vlak debij ligk.

## Externe link
Kenniscentrum stedelijke vernieuwing
Bosscherveld

**Bosscherveld** is 'n wiek in 't noordweste vaan Mestreech, langs 'nen oetvalsweeg nao Smeermaos en Laoneke in Belsj. De wiek is eigelek 'n industrieterrein, boe 'n aontal groete Mestreechse wèrkgevers gevesteg waor. Es woenwiek stèlt de wiek neet väöl veur.
Kaardemich

**Kaardemich** of *Kademig* (Nederlands: *Kaardenbeek* of *Cardenbeek*) ies 'n carréboerderie bie Krawbich (Klumme, gemeinte Voelender). Deze baksjteine haof weurt al geneump in de 13e ièw. Ander name zint: Cardenbech (1620), Cardenbech (1631), Cardebeck (17e ièw) en Caertenbeck (1679). Ouch Cardenberg kump veur. De haof liek aan de holle waeg geneump Keldergraaf (vreuger Kerrestroet).

Aan de rechterzie ies get oud mergelwerk in de boew te zeen. De groate sjuur links veuraan dateert van 1827, zègke de moerankersj, en ies deils van mergel opgetrokke. 2 Groate ellipspoorte sjtoon neve-n ein mèt 'ne sjleetsjtein van helsjtein. Puntgevele bevinge ziech veur en achter en 'n ellipspoort mèt sjleetsjtein woa-op 1821 en de initiale I(ohannes) H(orsmans) A(nna) E(lisabeth) S(tassen). 

In de 17e en 18e ièw woonde 'n familie Meyers in de haof. 
Veur 1600 weurt de naam Cardenbeek geneump mèt es pachtersj o.m. Heilger Cardenbeek in 1568 en Johannes Cardenbeek in 1380.
Schandele

**Schandele** (Nederlands: *Schandelo*) is 'n buurtschap van Velde in de gemeinte Venlo in Nederlands Limburg. Schandele leet tösse 't Prusische stedje Straole, 't gehuch De Hasselderhei en 't Zwart Water, 'n neteurgebeed tösse Velde en Venlo. Zeej besteit oet inkel boerderieje en woeëninge en haet óngevier 250 inwoeëners.

## Naamgaeving
De naam ván de buurtschap is vánaaf 1377 gedocumenteerd as *Schanle*. Me dink dát dae naam get te make haet mit *schand* of *slech* en is samegesteld mit achterveugsel *lo (*aope plats in 't bós*), mar heejveur óntbraeke concrete aanwiezinge. 't Is vuuel waarschienliker dát hae truukgeit op *scan, waat *schoeën* of *vreej van drek* beteikent. De -d- as ingeveugde klank is vreej niej en woort pas rónd 1750 gedocumenteerd.

De inwoeëners van Schandele nump me Schandelse.

## Geschiedenis
Schandele waas al bewoeënd in de Romeinsen tied en de middelieëwe. In 1975 woorte reste van 'n moor ván 'ne Romeinse villa bloeëtgelag en ok 'n aantal graafheuvels oet daen tied. 't Is aevel neet dutelik of 't gebeed permanent bewoeënd waas gewaes. Dát dao gen minse mier woeënde naodát de Romeine vertrokke, is zaeker neet oet te sloete. 

In d'n Twieëde Waereldoorlog waas Schandele aeve ván strategisch belank. Umdát 't vleegveld op de Groeëte Hei 't risiko laep gebombardeerd te waere, mós 'n Schandels nepvleegveld de aandach ván de geallieerde trekke. Ech vuuel baat haet dát vleegveld euveriges neet gehad, want de *Fliegerhorst* op de hei woort in 1944 mar leefs vaer kier gebombardeerd. Sommige restante zien nog altied zichbaar.

In Schandele leet 'n Mariakapel oet 1923, op de plats van 'n vieftiende-ieëwse kapel en 'n Sint Jozefkapelke. In 't gebeed guf 't vaerder 'n aantal alde boerderieje. De meiste woorte gebouwd rónd 1800.

## Trivia
*Schandele kump veur in 't bekinde leed *As de sterre dao baove straole* van Frans Boermans.

## Kiek ok
* Sjandele in Haerle

## Brónne


## Extern links
* Buurtvereiniging van Schandele
* Webpagina euver de Romeinse villa van Schandele
* Webpagina euver 't vleegveld van Schandele
Brusselse Poort

**Brusselse Poort** is 'n wiek ten weste vaan 't centrum vaan Mestreech. De wiek ligk ten ooste vaan Potteberg, ten noordooste vaan Belfort, ten zuidooste vaan Malpertuis, ten zuie vaan Kaberg, ten weste vaan 't Fróntekerteer en ten noorde vaan Mariaberg.

D'r zien 'n aontal veurzieninge in de wiek, boe-ónder het winkelcentrum *Brusselse Poort*, wat ouch 'n regionaal functie heet. De veurmalige St. Lambertuskèrk is neet veur publiek geopend umtot ze op instorte steit, meh d'r zien planne um de kèrk te goon restaurere en te goon gebruke es kentoer.
Wormerland

't **Wormerland** is 'n gemeinte en e polderlandsjap in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Zaanstreik, mèt (1 augustus 2006) 15.836 inwoeners en 'n oppervlak vaan 45,14 km² (daovaan 6,51 km² water). Binne de gemeinte ligke de kerne Jisp, Neck, Oostknollendam, Spijkerboor, Wijdewormer en Wormer en de naobersjap Engewormer.

De gemeinte is in 1991 oontstande oet sameveuging vaan de aw gemeintes Jisp, Wijdewormer en Wormer.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Zandvoort

**Zandvoort** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Bollestreik, mèt (1 augustus 2006) 16.628 inwoeners en 'n oppervlak vaan 33,82 km2. Binne de gemeinte ligk ouch 't dörp Bentveld.

Zandvoort is 'n belangrieke massatoeristische badplaots, veural veur de inwoeners vaan Amsterdam en Haarlem. Wijer is 't bekind es vestegingsplaots vaan 'n otoracecircuit. Hei woorte tösse 1948 en 1985, en sinds 2021 weer, Formule 1-races gehawwe. Zandvoort is 't indpunt vaan 'ne spoorlijn vaanoet Amsterdam via Haarlem.

Vaanajds weurt in 't dörp e bezunder Hollands dialek gesproke, 't Zandvoorts. Door de oontsleting vaan 't dörp en de groeten immigratiedrök is 't dialek sterk oonder drök koume te stoon.

## Historie
De naom Zandvoort, roond 't jaor 1100 *Sandevoerde*, liet ziech sumpel verklaore es *zand* "zavel" en *voord* "doortrèkbaar plaots in 'ne waterloup". Iewelaank (tot 1722) waor 't vèssersdörp bezit vaan de Hiere vaan Bredero. Al vreug in de negentiende iew kaom Zandvoort es badplaots in gebruuk, in 't begin veur de elite. Wie in 1881 de plaots op 't spoorwegenèt aongeslote woort góng 't toerisme hel veuroet. Tijens d'n Twiede Wereldoorlog woort de plaots gooddeils oontruimp en es vesting ingeriech, meh nao d'n oorlog herstèlde 't toerisme ziech gaw. Allewijl wèrk oongeveer de hèllef vaan de plaotseleke bevolking in de toeristische sector.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Zeevang

De **Zeevang** is 'n landstreek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Heer besteit oet 't land wat vreuger de buffer vörmde tösse de Beemster en de Zuiderzie.

Tösse 1970 en 2016 waor de Zeevang ouch 'n gemeinte, oontstande oet de aw gemeintes Beets, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen en Warder. Neve dees dörper laoge ouch de kerne Etersheim, Hobrede en Schardam zoewie de gehuchte Axwijk en Verloren Einde. De gemeinte Zeevang is per 1 jannewarie 2016 opgeluf en aon Edam-Volendam touwgeveug.
Zijpe

De **Zijpe** is 'ne polder en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeinte, die sinds decennia groeter waor es d'n eigeleke polder, had (1 fibberwarie 2012) 11.568 inwoeners en 'n oppervlak 116,34 km² (daovaan 2,17 km² water). De gemeinte umvatde de dörper en gehuchter Abbestede, Burgerbrug, Burgervlotbrug, Callantsoog, Groote Keeten, Oudesluis, Petten, Schagerbrug (raodhoes), Sint Maartensbrug, Sint Maartensvlotbrug, Sint Maartenszee, De Stolpen en 't Zand.

De Zijpe waor oersprunkelek e stroumlook tösse Wieringen en e paar duineilendsjes in de kop vaan Noord-Holland. In 1597 woort dit stroumlook definitief ingepolderd; oet de polder oontstoont de later gemeinte Zijpe. Tot in de negentienden iew woort nui polderland bij 't landsjap geveug, meh de Anna Paulownapolder woort in 1870 es nui gemeinte vaan de gemeinte Zijpe aofgesjeie. In 1929 woort 't dörp Petten bij Zijpe geveug, in 1989 de gemeinte Callantsoog. Sinds 1 jannewarie 2013 huurt de Zijpe bij de gemeinte Schagen.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Boschstraotkerteer

't **Boschstraotkerteer** ligk in 't noordelek deil vaan 't centrum vaan Mestreech. 't Weurt begrens door de Boschstraot, de Maosboulevard, de van Hasseltkade, de Gubbelstraot en de Merret. Aon de noordkant ligk Sappi, in Mestreech nog altied 'KNP' of de pepierfebrik geheite.

In de wiek gief 't väöl horeca, oonder andere aon de Merret en de Bassing (Nederlands: Bassin), de aw binnehave vaan Mestreech. Daoboete is de wiek 'n echte woenwiek, mèt apparteminte oet de jaore '80 vaan de veurige iew.

'n Aontal bezeenswaardighede zien de Boschstraot, de Mattijs (Nederlands: St. Mathiaskerk), en de Bassing mèt z'n aw pakhoezer.
9 oktober

**Heiligedaag van [[Dionysius van Paries]]**

## Gebeurtenisse
* 1238 - Jacobus I van Aragón verovert Valencia.
* 1514 - Lowie XII van Frankriek trouwt mèt Mary Tudor.
* 1604 - Supernova 1604, de lètste bekènde supernova in de Mèlkweeg, weurt veur 't ièrsj geobserveerd.
* 1817 - De Universiteit Gent weurt plechtig geëupend.
* 1914 - Antwerpe vèlt in Duutsje heng.
* 1921 - D'n ierste Klassieker oets weurt gespäöld tösse Feyenoord en Ajax. D'n oetslaag is 2-2.
* 1934 - Keuning Alexander I van Joegoslavië weurt in Marseille vermaord tiejes e sjtaatsbezeuk aan Frankriek; ouch de Franse minister van boetelandse zake Louis Barthou kump um 't leve bie dezen aansjlaag.
* 1938 - De ièrsjte huègdemaeter op basis van radiogolve weurt gepresenteerd in New York.
* 1939 - De ièrsjte 22 juudse vluchtelinge kómme aan in kamp Westerbork.
* 1944 - Winston Churchill en Jozef Stalin treffe ziech in Moskou.
* 1944 - Bie kèrk-razzia's in Noord-Limburg were doezende jónges en mansluuj opgepak.
* 1962 - Oeganda weurt 'n ónaafhenkelike republiek.
* 1967 - De ièrsjte bloate vrouw kump op de Nederlandse televisie: Phil Bloom in 't VPRO-programma *Hoepla*.
* 1970 - In Cambodja weurt nao bienao 1000 jaor monarchie de republiek oetgerope.
* 1986 - De musical *[[The Phantom of the Opera]]* van Andrew Lloyd Webber geit in Londe in première.
* 1989 - In Leipzig demonstrere óngevaer 70.000 luuj veur de legalisering van oppositie in de DDR.
* 2006 - Noord-Korea deit zien ièrsjte kernproof.

## Gebore
* 1813 - Giuseppe Verdi, Italiaanse componis
* 1835 - Camille Saint-Saëns, Franse componis
* 1859 - Alfred Dreyfus, Franse militair
* 1879 - Max von Laue, Duutsje natuurkundige
* 1940 - John Lennon, Britse muzikant, lid van de Beatles
* 1947 - Hans van der Togt, Nederlandse presentator
* 1948 - Jackson Browne, Amerikaanse zenger en leedsjessjriever
* 1957 - Herman Brusselmans, Belzje sjriever

## Gesjtorve
* 1934 - Keuning Alexander I van Joegoslavië
* 1943 - Pieter Zeeman, Nederlandse natuurkundige
* 1967 - Che Guevara, Argentiense revolutionair
* 1967 - Cyril Norman Hinshelwood, Ingelsje chemicus
* 1978 - Jacques Brel, Belzje zenger
Excommunicatie

**Excommunicatie** ies 'n kèrkelike sjtraof bie de katholieke. 'n Ander woord ies kèrkelike ban. 

Bie *de klein ban* weurt me oetgesjlote van 't óntvange van sacramente. 

Bie *de groate ban* weurt me boete de katholieke kèrk geplaats.

Luther woort in 1518 in de groate ban gedoon, woadoor hae al zien rechte verloor. Bie de protestante geit 't deils um oetsjleting van 't lidmaatsjap van de kèrk en deils um 't óntzègke van deilname aan 't Lètste aovendete.
Lètste aovendmaol

't** Lètste aovendmaol** ies 'n gezamelik ete van Jezus mèt zien lièrlinge of apostele vlak veurdat hae gekrusig woort en dao-opvolgend ziene doad. In de katholieke liturgie weurt die activiteit gevierd op wiette dónderdig, de donderdig veur de Paosje. 
Ónder dat ete haet Jezus 't Heilig maol of de Heilige Mès ingesjtèld.
't Heilig maol, of de Eucharistie, ies 't sacrament, dat 't lieje, sjterve en verrieze oet d'n doad van Christus herdink.

## Protestantse en gereformeerde kèrke

't Lètste aovendmaol weurt door Zwingly besjouwd es 'n symbool veur 'n christelike werkelikheid, de aanwezigheid van Jezus bie de viering van 't Heilig ete. 

Luther geuf 'n realistischer verklaoring, hae hèlt vas aan de werkelike aanwezigheid, èvvel neet in de vörm van transsubstantiatie (de gedaanteverandering van broad en wien bie de consecratie).

Calvijn lièrt dat Christus zien vleisj en blood geuf, meh dat dit geistelik ies en allein besjtump veur de geluivige.

## Kuns

In de beeldende kuns ies 't Lètste aovendmaol 'n geleef ónderwerp. bv 'n groat fresco van Leonardo da Vinci in de Santa Maria delle Grazie in Milaan en 'n sjilderiej van  Dirk Bouts in de St. Pieterskèrk in Leuve
De Hasselderhei

**De Hasselderhei** (Nederlands: *Hasselderheide*) is 'n buurtschap van Velde in de gemeinte Venlo in Nederlands Limburg. Zeej haet óngevier 350 inwoeëners en 140 huus (brón: CBS). De Hasselderhei leet tösse Velde, 't naoberdörp Lóm en de gehuchte Hasselt, Bong, Vilgert en Schandele.

't Gehuch leet in 'n landelik gebeed en steit bekind um de vuuele bungalows. Aan de Meulediek guf 't 'n manaesj. Vaerder kint me euvernachte in 'n bed & breakfast.
Walrams genootschap

**Koninklijk Walrams genootschap** ies 'n muziekvereiniging in Valkeberg, die besjteit oet 'n aafdeiling mannezank (koar) en 'n aafdeiling hermenie.

## Koar
De zank van Walram woort opgeriech in 1863 door "Meister" Smeets.

## Hermenie
Onder de aafdeiling hermenie huère: de hermenie, de drumband en de jeughermenie (saer 2015 lièrlingeorkes).

In 2000, 2002, 2007 én 2012 woort de aafdeiling hermenie Limburgs kampioen.
In 2001, 2003 én 2008 woort de aafdeiling hermenie landskampioen. In 2018 promoveerde ze nao de ièrsjte divisie van De LBM mit mièh es 92 punte. Zoa hoag hubbe ze al die 'plus 160 jaor' neet gesjpeeld.

De dirigent ies Jos Paffen.
Zangvereiniging Orphée

**Zangvereiniging Orphée** is 'n gemengk koar in Houtem - Sint Gerlach.  't Koar is opgerich es *Société d' Orphée*, 'n mannekoar,  op 1 augustus 1864. 't Lèsgeld bedroog toen 5 Belzje francs per jaor of 1/2 franc per maond (€ 0.20). Euver de periode 1878-1892 weurt gesjreve dat Orphée neet actief waor es vereiniging. 'N oud krantenknipsel lièt zeen dat me in 1878 dringend op zeuk ies nao zengersj umdat Orphée in häör besjtoon bedreig woort.  Echter hange d'r waal medailles oet dees periode aan de drapeau van Orphée. Teves weurt in 1915 bie 't sjterve van veurzitter Janssen gesjreve dat hae bienao 'nne hauve ièw actief waor veur Orphée, waodoor neet mèt zekerheid gezag kèn were wat d'r mèt Orphée aan de hand waor tussje 1878 en 1892. Ouch in de Ièrsjte waereldaorlog en in de Twiède waereldaorlog waor d'r wiènig activiteit. In de ièrsjte 85 besjtoonsjaore woort väöl deilgenomme aan concourse en festivals, in Nederland, mèh ouch in Belsj en Duutsjland. In 1968 woort Orphée 'n gemengde zangvereiniging. In de jaore 80 en 90 van de veurige ièw belaefde Orphée opnuuj groate successe, veural bie de concourse in Weert, mèt promotie nao de hoagste aafdeiling. Saer 2014 haet Orphée 'n extra aafdeiling veur jongere tussje 15- en 30 jaor. Veurzitter (president) van 't koar is Mathieu Lahey saer 1997. In 2017 woort Levon Leonard dirigent van Orphée. 

Van de honderde lede die Orphée gekènd haet, höbbe allein Theo Voncken, Gerlach Vrancken, Mia Geuskens en Nandy Bielders hun gouwe jubileum gevierd. Zie höbbe daomèt de langste sjtaot van deens bie 't koar. 

## Keuninklike óndersjeiing
Bie gelegenheid van 't 150 jaorig besjtoon haet 't keuning Willem-Alexander behaag um aan Orphée de ièrepenning in zilver toe te kènne vanwege häör verdeenste veur de gemeinsjap. De medaille woort oetgereik door burgemeister Martin Eurlings van de gemeinte Valkeberg aan de Geul.

## Oetveuringe
Orphée geuf vanaaf 't begin concerte bie kèrmesse, processies, broelofte en mèt de vastelaovend. Zie bringk serenades en zingk eucharistievieringe, zoa-es: de nachmès, 'n dialekmès en diverse huweliksmèsse. Geuf eder jaor 'n kaersjkonzaer. In samewèrking mèt ander koare oet de regio vingk d'r 'ne koaredaag plaats (mèt zangoetveuringe). In 't veurjaor waor d'r veurheen 'n lunchkonzaer. Ouch ande concerte en eucherastievieringe weure nog ummer door Orphée opgeloesterd.

## Repertoire
Orphée zingk zoawaal klassiek, religieus es profaan. Daonaeve sjtoon ouch gospel, opera, operette, musical, volksleedsjes, dialekleedsjes en énkele populaire leedsjes op häör repertoire. Zie haet 'n speciaal dialekmès mèt de vaste gezange in 't Valkebergs dialek (teks van Annemie Bemelmans-Steynebrugh oet 1993) op muziek van Frans Schubert en saer 1996 't Limburgs volksleed in 't dialek (teks van Els Diederen, veersjtummige bewèrking door Piet Bours).

## Links
* Website van Orphée
* Facebookpagina van Orphée

## Dirigente en veurzitters van Orphée
Eik (dörp)

**Eik** (Nederlands: **Kesseleik** of **Kessel-Eik**) is 'n dörp in de gemeinte Pieël en Maas in Nederlands Limburg. Eik likt ten zuudweste van Kessel. In 2001 haai 't dörp ongeviër 800 inwoëners en ongeviër 330 woëninge (brón: CBS). 

De kèrk van Eik is gewiejd aan Slevevrouw-Ónbevlek óntvange. Ze is óntworpe door de Zittertse arsjitekt Jos Wielders, dae sjtorf veurdat 't geboew in 1950 waar voltoejd. Toen Eik 'n zelfsjtenjige parochie waerde in 1974 waar 't 'n rectoraatskèrk.

Aan de Lanterdweeg likt 't restant van 'n laat-mieddelièwse landweer, 'n verdedigingswal, van óngevier 50 m lank. Bie Eik ligke twiè natuurgebiede: Eikelenpeel en de Mösjeberg.

Tot 2010 hoort 't dörp bie de gemeinte Kessel.
De Bieselt

**De Bieselt** (Nederlands: *Bisselt*) ies 'n gehuch van Mook (inweunersj van De Bieselt zègke: *Mouk*) in de gemeinte Mook en Middelar in Nederlands Limburg. De Bieselt liek op de Mokerhei, vlak bie de grens mèt Gelderland (gemeinte Groesbeek). 't Gehuch haet gein eige plaatsnaambord. 

't Plaetske ies in 't lètste kwaart van de 18e ièw gesjtiech. Me wol hie doe eigelik 'n dörp veur 500 gezinne boewe mèt fabrieke debie, meh diet ies noats gebeurd.
Komeresj

**Komeresj** (Nederlands: Camerig) is 'n buurtsjap va Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuud-Limburg. 't Buurtsjap Gènzie lik vlak bie Ieëpe en Kotteze. In 2002 woeëne d'r 55 luj.

Bezeenswaedig is d'r haof Winneberg of Wingberg, dae in de buurt van Terpaote is geleëge aan de voot van de Camerig (helling). Och ligke d'r restante van 'n waarsjienlik Romeinse iezersjmilterie.
Kotteze

**Kotteze** (Nederlands: *Cottessen*) is 'n buurtsjap va Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuid Limburg. 
't Gehuch is geleëge tösje de Kottezerbach, de Belleterbach en de Guël. In 2002 woëne d'r 45 luj.

Bezeenswaerdig: d'r groëte haof Bellet oet de 14e ieëw en 'n aantal vakwerkhoezer.
11 oktober

**Heiligedaag van [[Gommarus van Lier]]**

## Gebeurtenisse
* 1614 - Adriaen Block en 12 Amsterdamse koupluuj verzeuke de Sjtate Generaal um exclusief handelsrechte in de kolonie Nieuw-Nederland.
* 1899 - De Twiède Boereoorlog begint in Zuud-Afrika.
* 1962 - Paus Johannes XXIII eupent in Roame 't Twiède Vaticaans Concilie.
* 1968 - De NASA lanceert de *[[Apollo 7]]*, de ièrsjte succesvol bemande Apollomissie.
* 1971 - De single *[[Imagine]]* van John Lennon kump oet.
* 1980 - De Nederlandse politieke partieje KVP, ARP en CHU fusere tot 't CDA.
* 2018 - 't Oecumenisch patriarchaot vaan Constantinopel erkènt de Oekraïens-Orthodoxe Kèrk. Daomèt weurt de kèrk oonaofhenkel vaan de Russisch-Orthodoxe Kèrk.

## Gebore
* 1885 - François Mauriac, Franse sjriever
* 1927 - Joséphine-Charlotte van Belsj, vrouw van groathertog Jan van Luxemburg
* 1947 - Loukas Papadimos, aajdpremier vaan Griekeland
* 1959 - Youssou N'Dour, Senegalese zenger
* 1966 - Luke Perry, Amerikaansen acteur (gestorve 2019)
* 1969 - Prins Constantijn van de Nederleng

## Gesjtorve
* 1303 - Paus Bonifatius VIII
* 1347 - Lowie IV van 't Heilig Roams Riek
* 1531 - Huldrych Zwingli, Zjwitserse reformator
* 1850 - Louise-Marie d'Orléans, keuningin van de Belzje
* 1889 - James Prescott Joule, Britse natuurkundige
* 1896 - Anton Bruckner, Oasteriekse componis
* 1963 - Jean Cocteau, Franse diechter, sjriever en regisseur 
* 1963 - Edith Piaf, Franse zangeres
Mameles

**Mameles** (Nederlands: Mamelis) ies 'n buurtsjap van Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuid Limburg. 
't Gehuch is gelege in 't dal van de Selzerbach of Sinselbaach, die hie ouch doorheen sjtruimp.
Mameles is bie 't aanlègke van de riekswaeg  N278, in 1825, van Mestreech nao Vols in twièje gesjneje. De beboewing bevingk ziech noe rónd dae riekswaeg en deper gelege rónd de Mamelisserwaeg. Ten weste van de riekswaeg liegke nog twiè nujer boerderieje. Al bie-ein 25 hoezer mèt ca 70 inweunersj. 

## Historie
De vreugste vermelding sjtamp oet 1243 es Mamelines, woa toen al 'n watermeule loog. 't Oudste gedeilte liegk rónd de Sinselbaach tege de mónding in de riekswaeg. 
De haof Mameles sjtamp oet de 14e iew, meh de hudige boew ies van 1617-1623. In 1392 weurt 'ne hof Maemlois vermeld. De boerderie, sjure en sjtel zint van baksjtein en 't woonhoes van mergel. 't Complex weurt verpach door de abdij va Mameles. Wiejer bevinge ziech hoe nog 'n paar vakwerkhoezer en de geboewe van de veurmalige meule mèt meulesjtein. 
Aan de ander ziej van de baek sjteit 'n ouwe grenspaol van de vreuger riekssjtad Aoke.
Mamelis waor ein van de rotte of buurtsjappe van de hièrlikheid Viele. 
Get hoager op 'ne heuvel liek de abdij van Mameles, gewiejd aan Benedictus (Benedictusberg) oet 1925. De kloasterkèrk is oet 1960.
Rot

**Rot** (Nederlands: *Rott*) is 'n geïsoleerd gelaege buurtsjap va Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuid Limburg. (In Viele: i g'n Rot; in Vols: e jen Rot), want dao löp de Benrather Linie durch hin (dialekgrens).
In 2002 woëne d'r 80 luj.

Bezeenswaëd: 
* De Elzetterbösj, 'n 100 ha groeët óngerdeel van de Vielenerbösj lik vlakbie.
* Bekans allein Vakwerkhoezer en dao tösje 'n waterpómp.
* Wiengaard St. Martinus
* 'n Sjmeediezere waegkruts op 'n sjplitsing.
* haol waeg
* Deunehègke en hoeëgsjtambóngerde
Aod Lemieësj

**Oud Lemieësj** (Nederlands: Oud Lemiers) ies 'n buurtsjap van Lemiers in de gemeinte Vaols in 't heuvelland van Zuud-Limburg. Dees ouw dörpskern van Lemiers liek zudelik van de grensbeek, die de grens vörmp mèt 't in Duutsjland gelege Duutsj Lemieësj. De naam van de beek ies de Senserbach.

## Gesjiedenis

In 't oud gedeilte ies in 1929 moerwerk bloatgelag van 'ne Romeinse villa mèt badhoes. Dae zou sjtamme oet de 2e ièw. 
De naam Lemiers weurt geneump in 1041 inzake 'n sjinking van 'n good *Lumirs* door Keuning Hendrik III aan 'n zekere Irmingard. In 1202 ies sjpraoke van Hière van Lumirs en in dao-op volgende ièwe van Hière van Lemiers. Zie zetelde in *Gen Hoes*, kesjtièl Lemiers.
Tot 't ing van de 18e ièw waor Lemiers 'n hièrlikheid en tot 1937 huèrden 't bie de parochie Viele. In 1937 woort de in 1896 geboewde rectoraatskèrk de parochiekèrk.

## 't Oud dörp
In de ouw kern bevinge ziech versjillende bezeenswaerdig geboewe. De Katharinakapel ies 'n Karolingisch zaalkèrkske mèt expressionistische moersjilderinge, die in 1978 gemaak zin door Hans Truijen. 't Kèrkske ies geboewd van zand- en breuksjtein. Vlak in de buurt sjteit 'ne grenssjtein mèt 'ne adelaer, 't waope van Aoke, d'r op. 

Taeves liek hie 't mèt grachte umgeve *Gen Hoes* of kesjtièl Lemiers, dat in de 17e ièw herboewd ies op de fundamente van 'n mieddelièws adellik hoes.
Nui Lemieësj

**Nuuj Lemieësj** (Nederlands: Nieuw Lemiers) ies 'n buurtsjap van Lemiers in de gemeinte Vaols in 't heuvelland van Zuud-Limburg. Dees nuuj dörpskern van Lemiers liek aan de Rieksweeg van Vols nao Mestreech en zudelik daovan. Alle hoezer, die geboewd zint nao 1825 huère debie. In dat jaor ies de Rieksweeg aangelag. 

In 1895 weurt de nuuj rectoraatskèrk geboewd in neoromaanse sjtiel. Ze ies gewiejd aan de heilige Catharina en Lucia en haet 'n veurfrónt mèt twiè tores. In 1937 weurt ze de parochiekèrk van Lemiers in plaats van de ouw kèrk, die ziech in Awd Lemieësj bevingk.
Dütsj Lemieësj

**Duutsj Lemieësj** (Officieel: Lemiers) huèrt bie de gemeinte Aoke in Duutsjland. 't Gehuch ies gelege aan noordkant van de Senserbach, de grensbeek mèt Duutsjland.
Aan de Senserbacherwaeg op de nummersj 218 en 219 liegke veurmalige ouw boerderieje. Ouch bevingk ziech hie de ouw oliemeule van G'n Hoes (kesjtièl Lemieësj). Nederlands en Duutsj Lemiers were mèt ein verbónge door 'n brökske euver de Senserbach. Ander name zint: Senserbach en Selzerbach.

De Orsbacher Pütz vörmp hie 'ne groate viever (Orsbacher-Pütz-Weiher).

In Duutsj Lemiers liegke de ouw verbingingswaeg riechting Aoke: Die Alte Strasz en de Sjneebergwaeg. Ouch de Senserbacherwaeg (oet 1955) löp noordelik van de baek.
Volsbroch

**Volsbroch** (Nederlands: **Vaalsbroek**) ies 'n buurtsjap van Vaols in 't utersjte zuudoaste van Nederlands Limburg. 
De naam beteikent moerassig terrein (= broch) bie Vaols. 
't Gehuch huèrt bie de parochie St. Paulus Vaols same mèt de buurtjap D'r Roare, die vlakbie liek.
 
## Kesjtieël Volsbroch - Kesjtièl Vaalsbroek
In vreuger tieje waor 't carrévörmig kesjtièl Vaalsbroek 'n hièrlikheid. De Hièr waor ouch de baas euver de Malensbösj. 
Bie 't good huèrt 'n watermeule en 'n panhoes. 't Gehièl, same mèt 'n vakwerksjuur, 'n park, sjtankètsele en tuinornamente ies 'n rieksmonument saer 2002.
D'r Roare

**D'r Roare** (Nederlands: Raren) ies 'n buurtsjap van Vaols in 't utersjte zuudoaste van Nederlands Limburg. 
De naam kump van rade, wat ontginning, gerooide plek beteikent. De beboewing liek langs de Roarendersjtraot, de Meelenbrokerwaeg en de Lange Boswaeg.  
't Gehuch huèrt bie de parochie St. Paulus- Vaols same mèt de buurtjap Volsbroch, die vlakbie liek.

* Rare ies gedeiltelik besjermp buurtsjapsgeziech. Hie liek 'n aantal hièl ouw vakwerkhoezer oet de 16e en 17e ièw.
* Vlakbie bevingk ziech de Malensbösj mèt hie en dao ouw graafbölte umgeve mèt in 'n cirkelvörm geplaatsde sjtein. Ouch liek hie 'n zoa geneump  'kingergraaf', woa in de crematiereste kingertennekes zint gevónge. Daobie zote ouch nog Romeinse sjerve, dat zou wieze op 'n plundering door de Romeine.
.
Woofhaag

**Woofhaag** (Nederlands: **Wolfhaag**) ies 'n buurtsjap van Vaols in 't utersjte zuudoaste van Nederlands Limburg. 
Haag in de naam beteikent hègk es besjerming rónd 'n terrein (tege wolve?).  
In de buurt zint miè veldname te vinge mèt haag d'r in: Volserhaag, Knopshaag en Reutershaag.
De beboewing van 't gehuch ies gelege rónd de waeg Woofhaag, de Gemmenicherwaeg, de Meelenbroekerwaeg en de Sjöttebergswaeg op de grens mèt 't Belsj. Hie bevingk ziech 'ne grenseuvergank nao 't Belzje Gemmenich op 'n huègde van 275m bove AP. In 2003 wone d'r 110 luuj.

## Gesjiedenis
In de 14e ièw weurt Woofhaag geneump vanwege accijns, die betaald zint gewore door de gebreursj *de Wolfhagen* aan de abdij Burtscheid in Burtscheid in (Aoke).

## Bezeenswaerdig
* Tot de *Woofhager-Rotte* huèrde vreuger de haof Weijer en de watermeule aan de Weijerwaeg.
* Op de *Woofhagerhei* (Sjöttebergswaeg) liek 'n aantal vakwerkhoezer. 
* Hie bevingk ziech ouch 'n oorlogsmonument oet 1949.
Sjietekove

**Sjietekove** (Nederlands: *Schietecoven*) is 'n buurtsjap van Ulesjtraote in Zuud Limburg, gelege tösje Kaze en Humkove.
Ouwer benaminge zint: in de 16e jew: Schitecoven en in de 19e jew: Schetecoven. 't Gehuch is gegreujd vanoet 'ne haof. In 2003 haet 't 106 inweunersj. De hoezer ligke op *de Bieseberg*.
Humkove

**Humkove** (Nederlands: *Humcoven*) is 'n buurtsjap van Ulesjtraote in Zuud Limburg, gelege aan en rónd de waeg tösje Meersje en Kesjtjel Vliek. Aan de weskant bevingk zich *de Bieseberg*. 
In de 17e jew weurt 't gehuch es Heymcoven betiteld. De naam zou óntsjtange zin van de haof van Heimo. In 2003 tèlt 't 45 inweunersj. 
Langs 't Humkoverveld sjtruimp de Watervalderbaek
D'n Esj

**D'n Esj** (Nederlands: D'n Esch) ies 'n buurtsjap van Vaols in 't utersjte zuudoaste van Nederlands Limburg. De hoezer liegke rónd de Esjberg, de route van Vaols riechting D'r Roare - Komeresj (Camerig) en Ieëpe (Epen).
Völzer

't **Völzer plat** is 'n Ripoarisch dialek dat weat jemoeld i Vols, ing kling sjtad die liet never Oche, mer dan an de Hollendsje zie va jen jrens. De sjproakjrens mit de Limburgse dialekte, of ooch jenannt isoglos, verlauf ziesj dursj en t'n weste va de jemingde Vols. Dit weat de Benrather Linie jenannt. 't Völzer plat hat nag veul voet van et Öcher Plat en et Kirchröadsjer plat. Kenmerkend veur et Völzer plat is d'r *iesj/miesj-klank*, die vuur sjpreisje. In Lemieësj, drei kilometer va Vols, zet mer al *ich*, mer vuur zaare nog *iesj*. Wat or opvelt, is dat vuur eijentlisj jing boochsjtab *G* kenne in ozzer sjproar. De *G* weat erzats dursj ing aat van *J* of ing aat va hals-klank.

## Trivia
*In Oche zaat mer dat 't beste Öcher plat jemoeld weat i Vols.

## Websick
*Websick va d'r ''Heemkundekring Sankt-Tolbert Vaals'', mit jet Völzer wöad en oesdrök
*Sjpelling 2003 van 't Vieleter, Völser en Lemieësjer in 't kót
Vliek

**Vliek** (of Vljek?) (Nederlands: *Vliek*) is 'n buurtsjap van Ulesjtraote in Zuud Limburg, gelege bove-n aan de waeg van oet Meersje aan 't begin van Ulesjtraote. Vliek is tegewoordig 'n wiek van Ulesjtraote mèt 80 inweunersj. 

## Bezeenswaerdig
* Op 'ne driesjprunk lik 'n vakwerkhoes.
* 't Gelieknamig kesjtjel Vliek lik in 't dal van de *Vljekkerbaek* en de Watervalderbaek mèt bösj, vieversj en brónne. 't Geboew dateert van 1725 en is allewiel 'n restaurant oetgebaat door de wienboer Akkermans oet Teuve. De gesjlote haof mèt tiendsjuur lik achter 't landhoes. Dao tegeneuver sjteit 't koetsjhoes.
Grwat Bergem

**Grwat Bergem** (Nederlands: *Groot Berghem*) is 'n buurtsjap van Ulesjtraote in Zuud Limburg. Tegewoordig is 't ein in 't noordweste van Ulesjtraote gelaege wiek mèt 150 inweunersj. De naam kump van berg en heim, dat wies nao 'n ouw bewoning op 'ne berg. Vlakbie lik 't Vljekkerveld (Vliekerveld) en de wiek Vliek. 
't Gehuch Klein Bergem bevingk zich in 't zuud-waste van Ulesjtraote.
Caecilia

**Caecilia** ies 'n heilige en martelares in de Roams-Katholieke Kèrk. Zie zou in de derde ièw nao Christus in Roame de marteldoad gesjtorve zin. Caecilia ies de petroanheilige van de muziek en van de blinne. Häöre fièsdaag ies op 22 november. 

## Legende

Caecilia zou oet 'n veurnaam Romeins gesjlach, 't gens Caecilia, sjtamme. Zie houw in 't geheim 'n gelofte van maagdelikheid aafgelag en ziech tot 't christendóm bekièrd. Door häör ouwersj woort zie gedwónge te trouwe mèt 'ne heidense man, Valerianus. Zie bekièrde häöre man en ziene broor Tiburtius. Mèt zien drieje dege zie väöl gooj dinger en bekièrde ze väöl luuj tot 't christendóm. Wie ze weigerde aan de heidense gode te offere woorte ze ter doad veroordeild door de prefek van Roame. Caecilia woort in 'n kokend bad in häör hoes op Trastevere gezat, meh euverlaefde diet. Oeteindelik woort door 'ne soldaot mèt 'n zjwaerd geprobeerd um häöre kop d'raaf te houwe, meh zie euverlaefde de drie sjlaeg (officieel mochte d'r neet miè gegeve were) en sjtorf drie daag later. 

Caecilia's associatie mèt de muziek kump oet de besjrieving van häör leve in de *Passio Caeciliae* oet óngevaer 500 nao Christus. Hie-in sjteit dat Caecilia in häör huweliksnach in häör hart zóng veur God um häör te helpe häör maagdelikheid te beware, terwiel instrumente sjpeelde. In later bewèrkinge en vertalinge ies "in häör hart" neet euvergenómme, woadoor 't leek of de heilige zelf gezónge zou höbbe. Caecilia's band mèt de blinne kump van häöre naam; 't Latiens woord *caecus* beteikent "blind".

## Verièring
In Roame ies de kèrk Santa Cecilia in Trastevere aan häör gewiejd. De kèrk zou geboewd zin op de plaats woa Caecilia gesjtorve zou zin. 

Väöl kèrkkoare zint nao Caecilia geneump. Ouch hermenieje, fanfares en ander muziekgezelsjappe drage häöre naam. 

## Kuns
Caecilia weurt aafgebeeld mèt 'n örgel, harp of 'n ander muziekinstrument en mèt 'n paumetekske. 

'n Bekènd marmere beeld van häör bevink ziech in de *Santa Cecilia in Trastevere*; dit beeld ies gemaak door Stefano Maderno en zou de heilige aafbeelde in de positie woa-in me häör vóng wie häör graaf in 1599 geëupend woort.

D'r zint ouch muzieksjtökker geïnspireerd door Caecilia, bieveurbeeld *Ode to St. Cecilia* van Henry Purcell, *Hymn to St. Cecilia* van Benjamin Britten en *Messe Solennelle de Sainte Cécile* van Charles Gounod.

## Externe link
Klein Bergem

**Klein Bergem** (Nederlands: *Klein Berghem*) is 'n buurtsjap van Ulesjtraote in Zuud Limburg. 
De naam kump van Berg en heim, dat wies nao ouw bewoning in 'n helling.  Tegewoordig is 't 'n wiek in 't zuud-waste van Ulesjtraote mèt 150 inweunersj. Vlakbie lik 't good Vliek. Grwat Bergem bevingk zich noord-westelik in Ulesjtraote.
't Klei-Brook

**'t Klei-Brook** (Nederlands: *Oostbroek*) is 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Zuud Limburg, gelaege  wastelik van 't Grwat-Brook taege de sjpoorbaan.
In 2003 wone d'r 65 luuj. De meiste hoezer ligke langs de waeg *Oostbroek*. 't Woord *brook* in de naam geuf aan dat 't gehuch in moerassig terrein gelaege is.

## Bezeenswaerdig
Op 'n krusing sjteit 'n Heilig Hartbeeld.
De Husjeberg

**De Husjeberg** (Nederlands: *Hussenberg*) is 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Zuud Limburg, gelaege  noord-wastelik van Sniedersberg
De hoezer ligke op 'ne berg. 't Zörgcentrum veur bejaarde, dat zich hie bevingk, hèt *Ave [[Maria]]*. 

## Vereiniging
Buurtvereiniging Hussenberg
't Sjtómmeveldsje

**'t Sjtómmeveldsje** (Nederlands: *Stommeveld*) is 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Zuud Limburg, gelaege tösje  Sniedersberg en Mwórveld. Vlakbie bevingk zich de hellingbösj de *Sjieversberg*.

Op de Sjieversberg sjteit de villa *Sjieversberg*, woa Felix Rutten (sjriever Nederlandse en Limburgse literatuur) en Marie Koenen (sjriefster euver o.m. Limburg) höbbe gewoond in de jaore 20 van de 20e jew.