open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zoondag

De **zoondag** is 'nen daag in de week. Oersprunkelek waor 't d'n iersten daag; in de westerse werkweek is 't evels de zevende en lèsten daag gewore.

D'n daag is verneump nao de zon; 't woord *zoondag* is daan ouch 'n sumpel lienvertaoling vaan 't Latiens *Solis dies* daan wel 't Aajdgrieks ἡμέρᾱ Ἡλίου *hèmera Hèliou*. De zon waor in 't Ptolemeïsch stèlsel ein vaan de zeve planete; de aander weekdaog zien nao de aander planete geneump. Daobij gol de zon in väöl culture ouch es 'ne god (Helios bij de Grieke; in minder maote ouch Sol Invictus bij de Romeine). 't Astronomisch symbool veur de zon ☉ woort veural vreuger ouch es teike veur de zoondag gebruuk. In de Romaanse taole heet me de naom *zoondag* neet gehawwe; hei sprik me vaan d'n 'Daag vaan d'n Hier' (*domenica*, *dimanche* etc.).

De zoondag waor en is in 't volksgeluif algemein 'ne gelöksdaag, um de positief associaties die de zon mètbringk. Dit kin hiel good vaan invlood zien gewees op de vreug christene, die d'n daag vaan rös en gebed versjove vaan de sabbat (op zaoterdag; in de Romeinse cultuur zeker geine gelöksdaag) nao de zoondag. Bekans alle christeleke genoetsjappe doen de mès of deens op dezen daag, allein get klein christeleke genoetsjappe wie de zevendendaagsadventiste koume op zaoterdag bijein.

In alle vaanajds christeleke len is de zoondag de wètteleke rösdaag. Ouch in 't islamitisch meh seculier ingestèld Turkije is dat zoe; 't land zeuk daomèt aonsleting bij Europa. Op zoondag weure dèks sportmatche gespäöld en in väöl len verkezinge gehawwe. Bij sommege christene gief dat evels probleme, umtot ze meine tot de zoondagsrös heimèt weurt versteurd. Dit is oonder mie bij de orthodox-prottestante in Nederland zoe. Daorum weure in dit land verkezinge op goonsdag gehawwe, en speule amateurvoetbalclubs op prottestantse groondslaag dèks op zaoterdag.
Lies van Latiense auteurs

Dit is 'n lies vaan oteurs die in 't Latien sjreve. Umtot 't oondersjeid tösse literatuur en zaakbeuk bij klassieke taole väöl minder weurt gemaak, vint me hei sjrievers in alle genres.

* Augustinus
* Ambrosius
* *[[Marcus Gavius Apicius|Apicius]]* (spookoteur vaan e kookbook)
* Caesar
* Catullus
* Cicero
* Ennius
* Gnaeus Naevius
* Horatius
* Juvenalis
* Livius
* Lucanus
* Lucretius
* Martialis
* Ovidius
* Plautus
* Plinius d'n Awwere
* Plinius de Joongere
* Prudentius
* Seneca d'n Awwere
* Seneca de Joongere
* Suetonius
* Tacitus
* Terentius
* Vergilius
Dollar

***Dollar*** is de naam van diverse munteinheje, veural in d'n Angelsakische waereld. Allemaol leie ze hunne naam aaf van 't Nederlands woord *[[daalder]]*, wat weer 'n lienvertaling is van 't Hoegduutsj *[[Taler]]*. Veurbeelder zeen (mit neet mie gebruukde variante tösje häökskes):

* Amerikaansen dollar, de bekindste en invloodriekste munteinheid op de waereld, en deginnige dae gemeinelik weurt gemeind mit 'dollar';
* Australischen dollar;
* Bahamesen dollar;
* Barbadiaansen dollar;
* Belizaansen dollar;
* Bermudadollar;
* Bruneisen dollar;
* Canadesen dollar;
* Fijidollar;
* Guyanesen dollar;
* Hong Kong-dollar;
* Jamaicaansen dollar;
* Kaojmandollar;
* Kiribatidollar;
* Liberiaansen dollar;
* *[[Ringgit|Maleisischen dollar]]*;
* Namibischen dollar;
* Nuuj-Zielandsen dollar;
* Oes-Caribischen dollar;
* Singaporesen dollar;
* Salomonsdollar;
* Surinaamsen dollar;
* Taiwanesen dollar;
* Trinidadesen dollar;
* Tuvalesen dollar;
* *[[Wes-Indischen dollar]]*;
* *[[Zimbabwaansen dollar]]*
Arrokoth

**(486958) Arrokoth** is e trans-Neptunisch objek oet de Kuiperreem. Ietot 't ziene naom kraog, stoont Arrokoth officieel bekind es **(486958) 2014 MU<sub>69</sub>** en informeel es *Ultima Thule* (de middeliewse naom veur Greunland, daan de uterste grens vaan de in Europa bekinde wereld).

De planetoïde woort op 26 juni 2014 oontdèk aon de hand vaan beelder vaan d'n Hubble-ruimtetelescoop. In 'n artikel oet 2017 woort de baon vaan 't objek vasgestèld: de elliptische haafas bedreug 44,458 AE, de excentriciteit is 0,0471 en 'nen umluip doort 296,44 jaor. 2014 MU69 is woersjienelek e binair systeem of 'n samesmèlting vaan twie veurheer losse componente; dit liet ziech oet zienen oonregelmaotege vörm aofleie. De twie componente zouwe daan oongeveer 20 respectievelek 18 kilometer in doorsnei zien. De albedo is hendeg lieg (neet väöl hoeger es 0,1 en mesjiens zelfs mer 0,04); heidoor is de asteroïde nog leechzwaker es ze aanders al zouw zien (sjijnbaar magnitude 26,8).

Arrokoth woort op 1 jannewarie 2019 weure bezoch door de ruimtesonde *[[New Horizons]]*, die in 2015 häör hoofdoel Pluto aondeeg. 't Team achter de missie waor op zeuk nao e Kuiperreemobjek um te oonderzeuke es 't tuig Pluto waor veurbijgevloge. 2014 MU69, e jaor deveur pas oontdèk, bleek kort op 't trajek te ligke; de vlöchleiing mós de koers mer e bitteke aonpasse um optimaol draon veurbij te vlege. De camera's vaan *New Horizons* zien expliciet gemaak um klein, leechzwake objekte op hoeg snelheid sjerp te kriege; ze waore daorum ouch good gesjik veur dit oonderzeuk.

D'n definitieve naom woort bekindgemaak op 12 november 2019. *Arrokoth* beteikent lètterlek 'hiemel' in 't Powhatan, 'n oetgestorve Algonkische taol. Me deeg dit umtot 't Powhatan de inheimse taol waor in Maryland, de staot boe zoewel de Hubble-telescoop es de *New Horizons*-missie woorte geleid. Veur de naomgeving had me de Powhatan iers um touwstumming gevraog. Alan Stern, teamleier vaan *New Horizons*, zag tot de naom stoont veur "de inspiratie vaan 't loere nao d'n hiemel en 't dinke euver de stare en werelde veurbij dee vaan us."

## Rifferenties
Laser

'ne **Laser** (acroniem veur *light amplification by stimulated emission of radiation*) is 'n apparaat wat door gestimuleerde emissie 'ne sterk geconcentreerde leechstraol kin veurtbringe, 'n zoegeneumde **laserstraol**. Lasers beginne mèt 'n zwake leechbron, die weurt versterk door elektrische energie touw te veuge en die um te zètte in leech mèt de frequentie vaan de bron. Zoe oontsteit 'n straol mèt 'n zier ing bandbreidde. Umtot 'ne laser zien leech ouch sterk op ein plaots concentreert, weurt e rillatief klei doelwit in korten tied efficiënt mèt energie bestook. Lasers vinde hun ajdste en groetste touwpassing in de industrie, beveurbeeld bij de bewèrking vaan staol (wie op de foto). Minder sterke lasers gebruuk me veur ougcorrecties, die eine vaan zien bijzeendheid kinne aofhelpe. Wijer touwpassinge vinde lasers in laserpenne (gemeind es optische aonwiesstek) en in leechshows. De laser woort in 1960 door d'n Amerikaon Theodore H. Maiman oetgevoonde.
Astronomische einheid

De **astronomische einheid** (aofgekort **AE**; oet 't Ingels *Astronomical Unit* daan wel *AU*) is 'ne middellangen lengdemaot dee weurt gebruuk in de astronomie. De AE is in gebruuk veur aofsten die in kilometers hendeg groet zien, meh boevaan 't nog geine zin heet um ze in leechjaore of parsecs oet te drökke. De AE vint veural häör touwpassing bij objekte in 't Zonnestèlsel of eventueel in aander zonnestèlsels (exoplanete).

De astronomische einheid is gebaseerd op de elliptische haafas vaan de baon die de Eerd roond de zon maak. Veur 't gemak is ze gedefinieerd op exak 149.597.870.700 meter. Veur alledaogse touwpassinge kin me zègke: ein AE is zoeget 150 mieljoen kilometer. Es 'n planeet op 9 AE vaan de zon steit, steit ze dus nege kier zoe wied eweg es de Eerd. De twiede wèt vaan Kepler maak 't meugelek te berekene tot zoe'n planeet 27 jaor euver 'nen umloup deit. De AE steit wijer oongeveer geliek aon 1,5812507×10⁻⁵ leechjaor (of 499,004 leechseconde) zoewie 4,8481368×10⁻⁶ parsec.

## Vergelieking
Um te zien op wat veur sjaol de versjèllende lengdemaote zinvol zien, volg hei 'n vergelieking vaan diverse aofsten in 't hielal, oetgedrök in kilometers, astronomische einhede en leechjaore. N.B.: Wienie neet aanders gezag weurt mèt d'n aofstand tösse twie hiemelliechame ummer de elliptische haafas gemeind.
Bao-toewen óngerónje centraal-veurklinker

De **bao-toewen óngerónje centraal-veurklinker** of **óngerónje bao-geslaote centraal-veurklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne bao-toewen óngerónje centraal-veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is bao-toe, det inhèltj det de tóng net get minder vernejdj es is bie 'nen toewe klinker;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make (anges zów 't óm 'ne mitklinker gaon); inne wirkelikheid is deze klinker döks lichtelik centraliseerdj (centraal-veur);
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de bao-toewen óngerónje centraal-veurklinker veur in bekans alle dialekte. De exakte oetspraok wusjeltj per dialek. Zoea wuuertj de klank döks get toewer of wiejer nao veur oetgespraoke, dewiel d'r juus ouch nag gecentraliseerdjer kan veurkómme (beveurbeildj in 't Mestreechs). In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking, juus wie de meiste anger óngerónje veurklinkers.

De lange variant van deze klinker kump veur in dialekte wie 't Wieërts; dao guldj t'r es 'nen allofoon vanne lang *ee* veur nasaal mitklinkers.

Sómmige dialekte, wie 't Valkebergs en in minder maot 't Remunjs, wuuertj de korte *i* in väöl vel 'n korte *ie*: *kiendj*, *giester* veur *kindj*, *gister*. Get vergliekbaars kump ouch veur mitte gerónje versie.
Bao-toewe gerónje centraal-veurklinker

De **bao-toewe gerónje centraal-veurklinker** of **gerónje bao-geslaote centraal-veurklinker** is 'ne klinker dae inne sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne bao-toewe gerónje centraal-veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is bao-toe, det inhèltj det de tóng net get minder vernejdj es is bie 'nen toewe klinker;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make (anges zów 't óm 'ne mitklinker gaon); inne wirkelikheid is deze klinker döks lichtelik centraliseerdj (centraal-veur);
* De klinker kan zeen:
** geróndj-samegedrök, det mèntj det de renj vanne luppen aangespanne zeen en zoea waere samegetróch det de binnekantj vanne luppe neet nao boete kómme;
** geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de zuvere bao-toewe gerónje centraal-veurklinker neet veur. Waal wuuertj 't symbool  döks es 'ne neutraolere variantj gebroek veur anger klenk. In sómmige dialekte, worónger 't Buuls steit dit symboeal den veure bao-toewe gerónje centrale klinker ; inne meiste Nederlandjs-Limbörgse dialekte (worónger 't Mestreechs en 't Wieërts) steit 't veure toe-midde gerónje centrale klinker ; en in 't Mofers steit 't veure korte toe-midde gerónje veurklinker  (korte *eu*) en haet t'r 'n, lichtelik, palataliserendje wirking. De korte *i* enne korte *u* höbbe dus neet dezelvendje vokaalhuuegdje inne meiste dialekte.

Sómmige dialekte, wie 't Valkebergs, wuuertj de korte *u* in väöl vel 'n korte *uu*: *luup* veur *lup*. Get vergliekbaars kump ouch veur mitten óngerónje versie. In 't Remunjs zuut me dit in 'n inkel val ouch gebeure bieje gerónje versie, wie *truuk* veur *trögk*. Bie sómmige wäörd (vriewaal allemaol verkleinwäörd) is det aevel wiejer verbrèdj in Midde-Limbörg: *knuupke*, *s(j)tuupke* en *puuzzel*, taengeneuver *knupke*, *s(j)tupke* en *puzzel*.
Bao-toewe gerónje centraal-achterklinker

De **bao-toewe gerónje centraal-achterklinker** of **gerónje bao-geslaote centraal-achterklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vanne bao-toewe gerónje centraal-achterklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is bao-toe, det inhèltj det de tóng net get minder vernejdj es is bie 'nen toewe klinker;
* De vokaalposiesje is achter, det inhèltj det de tóng zich zowied wie meugelik nao achter bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make. Óngerónje achterklinkers neige te waere gecentraliseerdj, det mèntj det ze döks feitelik centraal-achterklinkers zeen;
* De klinker is geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de bao-toewe gerónje centraal-achterklinker in väöl dialekte veur es 'ne korte klinker, en waal dae klinker dae gesjreve wuuertj es *ó*. Inne meiste dialekten is de preciezen oetspraok aevel lichtelike gecentraliseerdj toet , of nag e klei stökske wiejer nao  of . De *ó* kóntrasteertj den mitte korten aope gerónjen achterklinker , gesjreven es *o*, en in sómmige dialekten onna mitte korten aop-midde gerónjen achterklinker , *ò*. Ónger invlood van 't Nederlandjs dreige dees klenk bieje jeug same te valle.

Sómmige dialekte, wie 't Valkebergs, wuuertj de korte *ó* in väöl vel 'n korte *oe*: *knoep* veur *knóp*. Dit is aevel in väöl Midde-Limbörgse dialekten ouch 't val, meh get minder consequent doorgeveurdj: *s(j)toep*, *foekke* en *boets(j)e*, taengeneuver *stóp*, *fókke* en *bóts(j)e*. Det zuut me den veural in littergrepe wobie gein toeankóntraste kónne waere gemaak. In dialekte wie 't Mofers kómme döks twieë variantje naevenein veur; zoea kan me zowaal *póppe* es *poeppe* zègke; in anger vel is 't houfwaord ónverhoeag, meh de aafleijing waal, wie *lóch* taengeneuver *loeftig* en *bók* taengeneuver *boekketig*.
Donaumonarchie

De **Donaumonarchie**, ouch wel bekind es **Habsbörgmonarchie**, **Dóbbelmonarchie**, **Oosteriek-Hongarije** of **Keizerriek Oosteriek** (de terme wissele in gebrukelekheid nao gelaank 't tiedvak boe me vaan sprik) waor 'ne staot in Midde- en Zuidoos-Europa dee vaan de late middeliewe tot 1918 door 't Hoes Habsbörg woort geregeerd. Tot dit land hoorte de facto ouch de Habsbörgse len boete dit gebeed, in 't bezunder de Oosteriekse Nederlen in d'n achtienden iew.

Diverse Europese staote kaome, deils door geweld meh veural door vererving, mèt en mèt in Habsbörgse han. Dit culmineerde in keizer Sjarel V, dee in de zèstienden iew e wereldriek regeerde. Nao zien aoftrejje splitsde ziech de Habsbörgse erflen in e Spaons en 'n Oosterieks gebeed. De Oosteriekse Habsbörgers waore neve aartshertoge vaan Oosteriek ouch oonder mie nog hertoge vaan Stiermarke, hertoge vaan Karinthië, graove vaan Tirol, keuninge vaan Hongarije en de Boheme. Door de aonveurende rol die de Habsbörgers in 't Heileg Roems Riek hadde, woorte ze wie vaanzelf tot keizer vaan dat riek gekoze; zoedoende hadde ze de facto ouch die positie erfelek in han. In 1804 kroende ziech Frans II tot keizer vaan Oosteriek; twie jaor later woort 't Heileg Roems Riek officieel opgeluf en waore de Habsbörgse len formeel vereineg oonder eine keizer. 't Keizerriek waor ein vaan de euverwinners in de Napoleontische Oorloge en kós groete veurspood tot 't in 1866 door Pruses woort verslage. Op dees nederlaog volgde 'nen opstand in Hongarije, wat ziech dreigde aof te sjeie. Oetindelek woort de kwestie opgelos door d'n Ausgleich vaan 1867, boe-in Hongarije wiedgoonde otonomie kraog. Nationalisme in de aander, neet zoe otonoom kroenlan maakde de einheid vaan 't riek evels permanent oonzeker. Naotot de Donaumonarchie d'n Ierste Wereldoorlog verloor, veel 't land finaol oeterein.
Toe-midden óngerónje centrale klinker

d'n **Toe-midden óngerónje centrale klinker** of **óngerónje geslaote-midde  centrale klinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen toe-midden óngerónje centrale klinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is toe-midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'nen toewe klinker en 'ne middeklinker bevindj;
* De vokaalposiesje is centraal, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges 'ne veurklinker en 'nen achterklinker bevindj;
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toe-midden óngerónje centrale klinker veur es 'nen allofoon veure sjwa wen d'r völg op 'n littergreep mit geslaoten of midden óngerónje klinkers, wie *tieje* en *braeke*, beveurbeildj in 't Remunjs.
Toe-midde gerónjen achterklinker

d'n **Toe-midde gerónjen achterklinker** of **gerónje geslaote-midden achterklinker** is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen toe-midde gerónjen achterklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is toe-midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'nen toewe klinker en 'ne middeklinker bevindj;
* De vokaalposiesje is achter, det inhèltj det de tóng zich zowied wie meugelik nao achter bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make. Óngerónje achterklinkers neige te waere gecentraliseerdj, det mèntj det ze döks feitelik centraal-achterklinkers zeen;
* De klinker is geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewe-midde gerónje achterklinker veur in vriewaal alle dialekte. De lange klank wuuertj meistes gesjreven es *oo*. De korte variantj kump veur es 'nen allofoon veure bao-toewe gerónje centraal-achterklinker  *ó*.

De *oo* kóntrasteertj inne meiste dialekte mitte langen aop-midde gerónjen achterklinker  of d'n aope gerónjen achterklinker , gesjreven es *ao*, en in sómmige dialekten onna mitte lange midde gerónjen achterklinker , *òò*. 

In dialekte wie 't Vinloos, en in minder maot 't Mestreechs gespraoke door jóngere, krieg de lange klinker 'ne (lichtelik) gediftongeerdje oetspraok . In anger dialekte, worónger 't Mofers, kóntrasteertj deze klank mitten óngediftongeerdje variantj, wodoor minimaal pare wie *zo*  en *zów*  óntstaon.

Bieje stoeattoean wuuertj de klank op 't lits in Midde-Limbörgse dialekte döks lichtelik gecentraliseerdj toet [òə̯]. Det truuedj veural op veur 'n *-r*. In dialekte wie 't Zittesj, 't Hirkebósjer en 't Zelfkantjs truuedj zelfs 'n richtige diftongering op, wobie d'n ieëste klank wuuertj verlieëg, toet  *ou* wie in *bloud* (veur *blood*).
Ank Bijleveld

**Anna Theadora Bernardina Bijleveld-Schouten** of **Ank Bijleveld** (IJsselmuiden, allewijl gemeinte Kampen, 17 miert 1962) is 'n Nederlandse politica. Ze waor minister vaan Defensie in 't kabbinèt-Rutte III. Zie is lid vaan 't CDA.

Bijleveld greuide op in e Roems-Katheliek gezin en ging nao 't gymnasium in Nimwege. Vaan 1980 bis 1986 studeerde ze bestuurskunde aon de hoegesjaol in Enschede, Twente. Dao woort zie nao 't aofstudere lid vaan de gemeinteraod naomes de CDA.

Vaan 1989 bis 2001 waor zie lid vaan de Twiede Kamer. Dit gaof zie op wie ze börgemeister vaan Hof van Twente woort. Dit bleef zie bis 2007. Vaan 2007-2010 waor ze staotssikkertaris vaan Binnelandse Zake en vaan 2011-2017 waor ze Commissaris vaan de Keuning(in) in Euverijssel.

Bijleveld traoj op 17 september 2021 aof oet 't al demissionair kabinèt naotot ze 'n motie vaan aofkäöring te verwèrke had gekrege. De Twiede Kamer voont tot zij en häör collega Sigrid Kaag de evacuatie oet Afghanistan nao de machseuvernaome door de Taliban neet good hejje geregeld.

## Extern linke
* Drs. A.Th.B. (Ank) Bijleveld-Schouten, Parlement.com
Criminaliteit

**Criminaliteit** (vaan 't Latiens *crimen*, oersprunkelek 'oerdeil', naomelek in 'n rechszaak) of **misdaod** is in de volksmoond de naom veur zwoer vergriepe tege de wètte vaan e land of sameleving, in tegestèlling tot *wètseuvertrejjinge*, die minder zwoer zien. 'n Algemein kinmerk is tot 't vergriep bewös is gepleeg (en neet 't gevolg vaan naolaotegheid). Vergriepe die es criminaliteit gelle weure in 't gemein zwoer gestigmatiseerd en door de wèt zwuurder gestraof, dèks mèt gevaangenisstraof of soms (aofhenkelek vaan 't rechssysteem) zelfs de doedstraof. Oonder criminaliteit versteit me zoonder mie maord en doedslaag, verkrachting, mishandeling, intimidatie, versjendelering en deefstal (boe-oonder inbraak), meh ouch handel in verboje geujer (drugs en waopes), corruptie en witwesje valle droonder.

De motieve veur criminaliteit loupe oeterein, meh gemeinelek is persoenelek gewin de belaankriekste factor. Op persoenelek (psychologisch vlaak) speule sociaolen achtergroond (ermeuj, crimineel umgeving, gebrek aon sociaol cohesie etc.) en biologischen aonlag (beveurbeeld antisociaol persoenelekheidssteurnis) 'n rol es risicofactore. Veural in de wereld vaan d'n illegaolen handel is de georganiseerde criminaliteit wiedverspreid. Es deen handel zier lucratief is, trèk dit dèks zwuurder criminaliteit (beveurbeeld aofrekeninge) nao ziech touw. 't Bekampe vaan de georganiseerde misdaod heet daorum 'n hoeg prioriteit bij de pelitie en 't gerech.

## Definities
In 't Nederlands rech kump 't woord *misdaad* neet veur, allein *overtreding* en *misdrijf*. 't Belsj rech kint e dreileieg versjèl tösse *overtreding*, *misdrijf* en *misdaad*.
Midden óngerónje veurklinker

De **midden óngerónje veurklinker** of **óngerónje midde veurklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is  of .

## Kènmirke
Kènmirke vanne midden óngerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'nen toewe klinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de midden óngerónje veurklinker veur in vriewaal alle dialekte. In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking, juus wie de meiste anger óngerónje veurklinkers. De korte klank wuuertj meistes gesjreven es *è*. Allofone van deze klank die veurkómme door gans Limbörg zeen d'n toe-midden óngerónje veurklinker  ennen aop-midden óngerónje veurklinker .

In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj *èè* veur. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midden óngerónje veurklinker , gesjreven es *ee*, ennen aop-midden óngerónje veurklinker , gesjreven es *ae*. 

In 't Mofers guuef 't väöl vel worin de *è* kan waere verwusjeltj mitten toewen óngerónje veurklinker  *i*. In sómmige vel is de oetspraok mit *è* de aadste, wie in *(hae) mèntj* en *ènsigste* taengeneuver *(hae) mintj* en *insigste*; in anger vel is de oetspraok mit *i* de aadste, wie in *(hae) viltj* en *kirk* taengeneuver *(hae) vèltj* en *kèrk*. De gólje regel hiebie is det wen de *è* 'n verkorting is van *ei*, det 't hiebie 'n aaj oetspraok betruf; zoea is *mèntj* 'n aafleijing van *meine*, en *ènsigste* 'n aafleijing van *ein*. Det de twieë klenk toch apaarte foneme zeen, kan me-n aafleien oet minimaal pare wie *stèl* "twieë luuj die same huuere" taengeneuver *stil* "roewig, zónger geluid".
Midde gerónje veurklinker

De **midde gerónje veurklinker** of **gerónje midde veurklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is  of .

## Kènmirke
Kènmirke vanne midde gerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'nen toewe klinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker kan zeen:
** geróndj-samegedrök, det mèntj det de renj vanne luppen aangespanne zeen en zoea waere samegetróch det de binnekantj vanne luppe neet nao boete kómme;
** geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
De korte variantj vanne midde gerónje veurklinker kan in 't Limbörgs veurkómmen es 'nen allofoon vanne bao-toewe gerónje centraal-veurklinker  *u*, beveurbeildj in 't Mofers, wo d'r meistes wuuertj oetgespraoken es 'nen toe-midde gerónje veurklinker .

In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj *èù* veur. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midde gerónje veurklinker , gesjreven es *eu*, ennen aop-midde gerónje veurklinker , gesjreven es *äö*. 

Op 't Kirkräödsj guldj de  es de standerd oetspraok veure *ö*, wo anger dialekte meiste d'n aop-midde gerónje veurklinker  broeke.
Centrale middeklinker

De **centrale middeklinker** (döks ouch **sjwa**, **stóm ''e*** of *'doeffe *e**' geneump) is 'ne [[klinker]] dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't [[Internationaal Fonetisch Alfabet]] gebroek wuuertj is .

De [[klinkerrunjing|runjing vanne luppe]] wuuertj euveren algemein neet bestump, al is de klank ieëre óngeróndj es waal geróndj.

Bie väöl publikaasjes wuuertj 't symboeal  gebroek veur ederen ónbeklemtoeandje klinker, egaal waat de próntje oetspraok daovan is.

== Kènmirke ==
Kènmirke vanne centrale middeklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is [[middeklinker|midde]], det inhèltj det de [[tóng]] zich halverwaeges tössen 'nen [[toewe klinker]] en 'nen [[aope klinker]] bevindj;
* De vokaalposiesje is [[middeklinker|centraal]], det inhèltj det de tóng zich halverwaeges 'ne [[veurklinker]] en 'nen [[achterklinker]] bevindj;
* De klinker kan zeen:
** óngeróndj, det mèntj det de [[lup]]pen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen;
** geróndj-samegedrök, det mèntj det de renj vanne [[lup]]pen aangespanne zeen en zoea waere samegetróch det de binnekantj vanne luppe neet nao boete kómme;
** geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

== Limbörgs ==
In 't Limbörgs kump de centrale middeklinker veur es de stóm *e*, wie in *loupe* of *bevrundj*. De exakte oetspraok hievan varieertj aevel van dialek toet dialek en hèltj onna sterk same mitte klankómgaeving worin d'r zich bevindj. Zoea wuuertj t'r in 't [[Mofers]] döks es 'nen [[toe-midden óngerónje veurklinker]]  oetspraoke wen d'r völg op 'n littergreep mit geslaoten of midden óngerónje klinkers, dewiel me in zoea val in 't [[Remunjs]] lever 'nen [[toe-midden óngerónje centrale klinker]]  broek.

De stóm *e* kan zowaal geróndj es óngeróndj veurkómme. Ouch hie ligk 't ane klankómgaeving. Zoea kan me inne ómgaeving van 'ne [[bilabiaal|bilabialen]] of 'ne [[labiodentaal|labiodentale]] mitklinker, wie 'n , 'n (lichte) runjing verwachte, wie in *bekandj*. Meistes is de klank aevel óngeróndj, zowiezoea in neutraal vel.

De sjwa wuuertj aevel neet ummer oetgesjreve. Zoea sjrief me de sjwa meistes neet oet wen d'r 'ne [[svarabhaktivokaal]] is. In väöl dialekte wuuertj 'ne korte sjwa ingelas tösse twieë mitklinkers anen ènj van e waord wen de veuraafgäöndje klinker 'ne [[sleiptoean]] druueg; me zaet *kè~rrək* en *ka~lləm*, meh sjrief *kèrk* en *kalm* (e waord wie *angs* haet 'ne [[stoeattoean]]; me zal dus noeatj !*a\ngəs* huueren es oetspraok veur det waord, went det zów me opvatten es 't waord *anges*). Anger dialekte, worónger 't Mofers, doon in zoea val aan verlinging vanne [[sonorant]]; det wil zègke det me *kè~rrk* en *ka~llm* zaet sónger de sjwa daotösse. In sómmige wäörd huuertj me dae sjwa waal ummer; daoveur kan me op 't Mofers *èllef* en *twellef* sjrieve, dewiel me die wäörd in anger dialekten ieëre es *èlf* en *twelf'' zów sjrieve. Allewiel begintj dit versjiensel van sonorantverlinging aevel lankzemaan eweg te gaon oet 't Mofers en huuertj me de svarabhaktivokaal ummertoe mieë, veural bieje jeug.

## Zuuch ouch
* Paragogische sjwa
Midde gerónjen achterklinker

De **midde gerónjen achterklinker** of **gerónje midden achterklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is  of .

## Kènmirke
Kènmirke vanne midde gerónjen achterklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'nen toewe klinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is achter, det inhèltj det de tóng zich zowied wie meugelik nao achter bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make. Óngerónje achterklinkers neige te waere gecentraliseerdj, det mèntj det ze döks feitelik centraal-achterklinkers zeen;
* De klinker is geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
De korte variantj vanne midde gerónjen achterklinker kan in 't Limbörgs veurkómmen es 'nen allofoon vannen aope gerónjen achterklinker  *o*, beveurbeildj in 't Hessels:  *mok*.

In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj *òò* veur. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midde gerónjen achterklinker , gesjreven es *oo*, ennen aop-midde gerónjen achterklinker  of d'n aope gerónjen achterklinker , gesjreven es *ao*.
Huls (plant)

D'r **huls** (*Ilex aquifolium*; anger Limburgse name: *höls*, *s(j)tachelder*) is 'n plant oet de hulsfamilie (*Aquifoliaceae*), deë vuurkunt in 't weste en zude van Europa, 't noardweste van Afrika en 't zuudweste van Azië. Heë is d'r innige greunblievende loofboom van d'r Benelux. D'r huls kunt vöal vuur in eke- en beukebussje, 't leefs in d'r sjieëm van dizze beum. D'r boom kin teëge zoere zank - of leemgrónk. Heë gruit lankzaam en kin hóngerd joare aod weëde. D'r bluitied is va mei bis juni.

De blaar van d'r huls zint leerechtig en hant sjerpe sjtachele. Typisch zint de roeë bere, die durch vuëgel gegeëte weëde. Vuur d'r miensj zint ze evvel zjwak giftig. Boekpieng en göbbele zint mieëtstes de gevolge van 't eëte van de bere. Van de jóng blaar kin me tieë make. Vreuger woeëde de blaar en de bere óch es medicien gebroek teëge krenkdes wie malaria, epilepsie en versjtopping.

## Symboliek
Hulsbeum woeëde verierd durch de Kelte en de Germane. Volges aod beigleuf zouw de plant sjoets beie teëge bliksem, duvele en hekse. Bei de Romeine woar 't gebroekelig um 't hoessimmer mit de helgekluurde blaar en bere te versere. Mit d'r ópkóms van 't christedom woeëde de klure van de plant symbool vuur leëve en blood, sjpieëder óch vuur hoap en leefde. Hüj weëde vuural i Noard-Amerika en Groeët-Brittannië hulsteksjkes gebroek es krisversering. 

## Extern linke

* Soortenbank - Hulst (Ilex aquifolium)
* Informationszentrale gegen Vergiftungen - Stechpalme (Ilex aquifolium)
Depressie

'n **Depressie** (oet 't Latiens *deprimere* 'induje') kan zeen:

* 'ne Sjtaot van somberheid en vermènjerde zin, in 't bezunjer 'n klinische depressie;
* e gebeed van óngergemiddelde lochdrök, zuug liegendrökgebeed;
* e gebeed wat aan alle kentj lieger ligk es 't landj dróm eweg, zuug depressie (geologie);
* 'n economische depressie, beveurbeeld de Crisis van de Jaore Dartig (soms 'Groete Depressie') geneump
Genf

**Genf** (Frans en Nederlandjs: *Genève*) is op Zeurich nao de grótste stad van Zwitserlandj, mit 201.164 inweuners in 2015, en behuuertj toet 't Fransspraokig deil. Genf ligk in 't gelieknamig kanton. De stad ligk aan 't wèspuntj van 't Maer van Genf en wuuertj doorsneje dore reveer de Rhône, dae in 't maer oetkump, es ouch d'n Arve.

De stad is óntstangen es 'n plaats van 't Keltisch vouk de Allobrogi. Nao de vereuvering dore Romeine maakdje zie deil oet vanne pervinsje Gallia Narbonensis. Kortbie Genf heel Julius Caesar de Helvetii taenge die nao 't wèste woren 'nt trèkke. 

Inne neugendjen ieëf woort Genf de houfstad van Boergondië. Inne zèstieëndjen ieëf vörmdje 't 't centrum van 't protestants Calvinisme. De aaj kattedraol (de *Saint-Pierre*) waas Calvien zien eige kirk. Genf sloot zich in 1815 aan es e kanton van Zwitserlandj.

Inne stad Genf hoeze hieël väöl wichtige internasjenaal organisaasjes, worónger inkel óngerdeil vanne Vereinigdje Naasjes, 't Roead Kruuts, de Werreldgezóndjheidsorganisaasje enne vorsjingsinstèlling CERN. E groeat deil vanne inweuners kump denouch oet 't boetelandj.
Javazieë

De **Javazieë** is 'n groeëte (ca. 310.000 km²) en óndepe zieë (max. 82 maeter), die as randzieë geraekend wuurt tot de Indische Oceaan. Zeej óntstónd aan 't ind van d'n iestied, wie twieë groeëte reviersysteme woorte euverspeuld. Zeej leet tösse de Indonesische eilande Borneo (in 't naorde), Java (in 't zuje), Sumatra (in 't weste), en Celebes (in 't oeëste). In 't naordweste steit de zieë via de Straot Karimata in verbinding mit de Zuud-Sjinese Zieë, in 't zuudweste via Straot Soenda mit de Indische Oceaan. In 't naordoeëste leet de Straot Makassar. Aan de oeëszie bevingk zich de Floreszieë en aan de zuudzie de Balizieë. 

De strouming in de Javazieë wuurt bepaold door de moesson: de oeësmoesson veurt water oet de Floreszieë nao de Javazieë en de wesmoesson veurt water oet de Zuud-Sjinese Zieë via de Straot Karimata de zieë in. Visserie is 'n wichtige economische activiteit in de Javazieë. 't Gebeed róndum de zieë is populair beej toeriste.
Boketj

**Boketj** of **Bokentj** (Nederlands: *Boeket*) is e naobersjap det huuertj bieje Nederlandjse gemèndje Neejwieërt. 't Naobersjap ligk te naordwèste van 't dörp Neejwieërt.

Boketj ligk op 31 maeter baove zieëniveau.

## Gesjiechte
Van 1917 toet 1951 haet 'ne windjmeulen in Boketj gestange: de *Meule van Coolen*. Deze kaoremeule waas vannen gróndjzeilertuup en haw 'nen achterkentjige rómp. Inne periood 1951-1976 woort de meulen óntmantjeldj. De roede woorten hergebroek bieje resteraasje vanne meule *De Bleeke Dood* in Zaandiek.

## Sint-Antoniuskapel
Bieje kruutsing tösse de straote Boketj en Aan 't Vin bevindj zich de neogotische Sint Antoniuskapel. Dees woort geboedj in 1992. De veurgenger van dees kapel sting in 't veurmaolig gehuch Rosveldj, te zuje van 't dörp Neejwieërt. Dees oet 1867 stammendje kapel woort op 22 mieërt 1992 gesloeap veur plaats te make veur e bedriefsterrein. Door gifte vanne gemèndjen en vereins kós de kapel mit nuuj matterjale waeren herboedj in 't naobersjap Boketj. E plakaat inne kapel herinjertj aan dees verhoezing. d'n Daakruter oppe kruutsing kump aaf vanne oearsprunkelike kapel.

## Braosheuf
De Braosheuf is 'n achtieëndjen-ieëfs landjshaofkómpleks, bestäöndje oet twieë häöf. d'n Haof *bi-j Braos* is vannen tuup langgevelhaof. d'n Haof *bi-j Heindriks* haet 'ne veerkentjigere plattegróndj en 'n hoeag opgäöndj woufsdaak. Oearsprunkelik laag nag 'nen derdjen haof bie dit kómpleks; deze woort ane begin vanne neugentieëndjen ieëf gesloeap.
Zank

:*Dit artikel geit euver 't muzikaal broek vanne stum; veur de netuurlike stof, zuuch: [[zandj]].*
----

**Zank**, **gezang** of **zingen** is 't veurtbringe van meziek mitte stuum. Wäörd of anger klenk waeren op versjillige toeanhuuegdjes oetgekaldj volges 'n bepaoldje milledie. In det percès wuuertj e huuerbaar leed veurtgebrach. Wen me zingk kan me de klemtoean van wäörd of d'n tóngval lichtelik aanpasse veur esthetische raejene (det 't sjónder klink).

Miense kónne gans allein zinge (solo) of same mit anger luuj (in e koear). Sómmige bieëster, wie veugel en walvèsse zingen ouch. Wen me gei wäörd oetsprèk dewiel me de stum mit geslaote luppe gebroek, duit me neurië.

'ne Persoean waat aan zank duit neump me 'ne zenger (of 'n zengerin/zangeres).
Lieke Martens

**Lieke Elisabeth Petronella Martens** (Baerge (Bergen), 16 december 1992) is 'n Nederlands-Limbörgse voetbalster, die späölt es aonvallende middeveldster en sinds 2011 oetkump veur 't Nederlands èlftal. Ze waor ein vaan de groete stare vaan 't Europees kampioensjap damesvoetbal 2017 en woort daomèt ouch lendelek bekind boete de wereld vaan 't vrouwevoetbal.

## Biografie
Martens begós op viefjaorege leeftied te voetballe bij RKSV Montaignards in häör geboortedörp. Dao doorleep ze de F-, E-, D- en C-jäög. Roond häör achste kraog ze häör ierste oetneujing veur e regioèlftal. Nao de C-jäög stapde ze in 2005 euver nao Olympia '18 in Boksmaer (Boxmeer), op aondringe vaan de toenmaolege boondscoach Vera Pauw. In 't lèste jaor vaan häören tied bij Olympia deeg ze mèt aon 't HvA-projek vaan de KNVB.

In 2009 begós Martens aon 'n carrièr in 't profvoetbal. Ze späölde ei sezoen bij sc Heerenveen, boe ze in 18 matche twie kier scoorde. Daonao stapde ze euver nao VVV Venlo, de club oet häör buurt die in 't sezoen 2010/11 zjus mèt vrouwevoetbal begós. Dao späölde ze 20 kier en scoorde ze nege gole.

Al in 2010 had Martens mètgedoon aon 't EK vrouwlui oonder de 19. Nederland kaom heibij tot de haaf finaal; Martens scoorde veer kier en woort daomèt gedeild topscoorster vaan 't toernooj. 't Jaor dao-op debuteerde ze veur 't ierste èlftal in 'nen oetmatch tege China.

Nao e jaor VVV góng Martens nao Standard Luik, wat daan in de BeNeLeague späölde. Al in häöre debuutmatch, in de BeNe Supercup tege FC Twente, scoorde ze twie kier. Dat gans jaor zouw ze 25 kier speule en neet minder es 17 kier score. Heidoor trok ze ouch boete de Benelux de aondach en teikende ze in jannewarie 2012 bij FCR 2001 Duusbörg. Door 'n administratiefout kós ze dao evels pas nao 't ind vaan 't sezoen terech. Nao twie jaor stapde ze euver op de Zweedse competitie: vaan 2014 tot 2016 späölde ze bij Kopparbergs/Göteborg FC, daonao nog e jaor bij FC Rosengård. Oonderwijl deeg ze ouch mèt aon 't Wereldkampioensjap vaan 2015, boe ze oonder mie d'n insegste gool scoorde in de eupeningsmatch tege Nui-Zieland.

Häöre groetsten doorbraok kaom evels in 2017. Op 't Europees kampioensjap, gehawwe in Nederland, veel ze in de grópsfaas al op. Tegen 't Belsj maakde ze de winnende gool en ouch in de kwartfinaal tege Zwede scoorde ze. Nao de finaal tege Denemarke, die Nederland mèt 4-2 won en boe Martens ouch weer scoorde, woort ze oetgerope tot späölster vaan 't toernooj. Häör optrejje maakde tot zoewel d'n UEFA es de FIFA häör later dat jaor verkoze tot späölster vaan 't jaor.

Nao 't EK góng Martens speule veur FC Barcelona. In 2022 maakde ze de euverstap nao Paris Saint-Germain.

Martens is same mèt de vreugere keeper Benjamin van Leer, dee oonder mie bij Roda JC heet gekeep. De twie zien in juni 2023 getrojd. Op 18 fibberwarie 2025 kraoge ze hun ierste keend.

In 2024 stopde Martens mèt voetballe veur 't Nederlands èlftal. Häöre lèste match waor 'n 1-1 geliekspeul tege Finland.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, en deils vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lieke_Martens&oldid=52600966 dees versie].*
Last Post

D'r **Last Post** is e tröatsignaal dat weëd gebroek i versjillende leëgers óp g'n welt, in 't bezónger bei militair herdinkinge en begreffenisse i Groeët-Brittannië en 't Gemenebes. 

Oersjprunkelig woeëd 't vuural gesjpild, um d'r daag aaf te sjlete en de poste te inspectere. 'n Anger functie van 't signaal woar 't formeel beëindige van 'ne sjlaag. D'r Last Post is óntsjtange oet d'r taptoe, e signaal dat Ingelsje soldate in d'r 17e ieëw oet de Lieëg Leng mit noa hoes han genoame. In de Verenigde Sjtate weëd 'n variant gesjpild, de taps. Volges 'n anger theorie zouw Joseph Haydn in ópdrach van d'r Britse kuëning George III 't sjtuk gecomponeerd han of i jieëker geval mitgewirk han aan 't sjtuk.

In Ieper weëd jieëkere daag um ach oer soaves gesjpild ónger de Menepoat durch de lede van de Last Post Association. Dat deet me um de gevalle soldoate van d'r Ieësjte Weltkreeg te herdinke.
Baekdale

**Baekdale** (officieel Nederlands: **Beekdaelen**) is 'n fusiegemeinte in Nederlands Limbörg die op 1 jannewari 2019 is ontsjtange oet de auw gemeintes Ongerbanke, Nut en Sjènne. De gemeinte ligk in 't noorde van 't Heuvelland en haet 'n euverwegend lanjelèk karakter.

## Vörming
In 1982 woort Zuid-Limbörg heringedeild. 't Aontal gemeintes zakde daobij in de ganse provincie vaan 103 nao 68, dewijl in de res vaan de provincie gaaroet gein herindeilinge plaotsvoonte. Heibij kaom oonder mie de gemeinte Óngerbenk tot stand, dewijl Nut en Sjènne hendeg woorte oetgebreid. Wie toen nog gebrukelek woorte dees fusies door 't Riek opgelag.

Dit waor de ierste twinteg jaor genóg. De regering bleef de gemeinte evels ummer mie take geve die vreuger door 't Riek of de provincie woorte gedoon. Nao 2000 begós me wel in te zien tot nui herindeilinge op de langen door neet te veurkoume waore. Noe wouw me dat evels neet vaan bovenaof regele, meh de gemeintes zoeväöl meugelek op eige initiatief doen fusere. In de jaore tien kaom dat perces in 'n struimversnelling. In december 2015 beslote Sjènne en de Óngerbenk veur fusiegesprekke te beginne. Later sloot Nut ziech daobij aon. Op 1 november 2016 prizzenteerde de drei gemeintes e herindeilingsoontwerp, compleet mèt geplande fusiedatum. Dit plan woort drei maond t'r inzage gelag en góng in fibberwarie 2017 nao de provincie.

Noe tot 't plan concreet woort, mós me 'ne naom veur de fusiegemeinte bedinke. Börgers mochte 'ne naom suggerere. Oet 178 suggesties, boevaan 79 'geldege', koos me 'rs drei: *Beekdaelen*, *Beemdenrade* en *Bekenrade*. Dao mochte alle börger vaan twelf jaor of awwer euver stumme. Oetindelek koos zoeget dreikwart veur *Beekdaelen*.

Op 28 miert 2017 woort 't herindeilingsplan officieel door de drei gemeinteraode aongenome. In de loup vaan 't jaor stumde ouch de provincie en 't Riek demèt in.

### Herindeilingshistorie
:*Zuug ouch: [[Lies vaan geweze gemeintes in Nederlands Limbörg]]*

* **Baekdale** (sinds 2019)
** Nut (tot 2019)
*** Hölsberg (tot 1982)
*** Sjömmert (tot 1982)
*** Vaosje (tot 1821)
*** Wienesrao (tot 1982)
** Óngerbenk (1982-2019)
*** Bèngelder (tot 1982)
*** Jaobik (tot 1982)
*** Merkelbek (tot 1982)
*** Sjilvend (tot 1982)
** Sjènne (tot 2019)
*** Awstrao (tot 1982)
*** Oeësjbik (tot 1982)

## Kerne
De gemeinte umvat 15 dörpskerne:

## Politiek
De börgemeister weurt ind december bekindgemaak en daan op z'ch vreugs op 1 jannewarie es woernummende börgemeister beneump door de provinciegouverneur. In principe weurt heer of zij daan in de loup vaan 't jaor door de Keuning vas beneump.

### Gemeinteraod
Op 21 november 2018 woorte in de touwkumstege gemeinte raodsverkezinge gehawwe. D'n oetslaag waor de volgende:

E colleesj gaof 't bij de instèlling vaan de gemeinte nog neet.

## Bronne
*Dit artikel is deils euvergenome vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Beekdaelen&oldid=52555389 dees versie].*

### Rifferenties


## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Goiás

Mit **Goiás** kan waere gemeindj:

* 'ne Sjtaot in Brazilië, zuug Goiás (staot);
* 'n Klein sjtad, de naamgaever en vreuger huidsjtad van deze sjtaot, zuug Goiás (stad).

;Zuug ouch
* Goiânia, de nuuj huidsjtad en groetste sjtad van Goiás
Pelt (fusiegemènt)

**Pelt** is de naom vaan 'n fusiegemeinte in Belsj Limburg die op 1 jannewarie 2019 is oontstande oet de aw gemeintes Nerpelt en Euverpelt (in de volksmoond ouch gewoen *Pelt* geneump). De gemeinte besleit 'n oppervlaakde vaan 83,63 km² en heet zoeget 32.500 inwoeners.

## Vörming
Nao de groete fusie vaan 1977 voont me 't op 't Belsj langen tied neet nujeg de gemeintes nog groeter te make. Roond 2010 kaom die discussie evels oetgebreid: gemeintes hadde väöl take debijgekrege en móste ummer mie samewèrke in intercommunales. De regering besloot gein fusie vaan bovenaof op te lègke, meh de gemeintes op eige initiatief te doen fusere.

Nerpelt en Euverpelt kaome in 2017 euverein tot ze wouwe fusere. Op 4 november 2017 mochte alle börgers bove de twelf jaor stumme euver 'ne nuie naom. De opties waore *Dommelpelt*, *Pelt* en *Pelten*. Vaan de lui die kaome stumme koos 74% veur de sumpelste optie. Op 18 december käörde de bei gemeinteraode de fusie good, en mèt e decreet vaan 4 mei 2018 bekrachtegde 't Vlaoms gewes de planne.

## Gemeinteraod
De börgers vaan Pelt koze op 14 oktober 2018 tegeliek mèt gans Belsj de leie vaan de nuie raod. Wie euveral in de Limbörgse Kempe steit CD&V hei bezunder sterk. De partij behaolde bekaans de hèlf vaan de stumme en 'n mierderheid vaan zetele:

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pelt_(gemeente)&oldid=52528027 dees versie].*

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Paraná

**Paraná** kan verwieze nao:

* 'n Reveer in Zuud-Amerika, zuug Paraná (revier);
* 'ne Sjtaot van Brazilië dae aan die reveer ligk, zuug Paraná (staot).
Audsberge

**Audsberge** (Nederlands **Oudsbergen**) is de naom vaan de fusiegemeinte in Belsj Limbörg die op 1 jannewarie 2019 is oontstande oet Miëve-Roj en Glabbek. De gemeinte heet naoventrint 23.000 inwoeners en besleit 'n oppervlaakde vaan 116,24 km². Heimèt is 't in groondgebeed de groetste gemeinte vaan de provincie. De gemeinte umvat de deilgemeintes Elekom, Glabbek, Mieëve, Naerglabbik, Roj en Wiesjage. Gehuchte zien Luiwel en Nuwe Kempe.

## Vörming
Nao de groete hervörminge vaan de jaore zeventeg (ierste runde 1970 en 1971, twiede runde 1977) voont me 't op 't Belsj eve neet mie nujeg um de gemeintes wijer op te sjaole. Roond 2010 späölde die discussie evels weer op. Gemeintes kraoge take debij en gónge ummer mie samewèrke in intercommunales. Op de langen door, meinde me, waor 't neet mie haolbaar um mèt 'n gemeinte vaan roond de tiendoezend inwoeners door te goon. De regering wouw evels gein fusies vaan bovenaof oplègke; in plaots daovaan woorte de gemeintes gestimuleerd um zelf fusies veur te stèlle.

Versjèllende plattelandsgemeintes gónge dao-op in. Op 23 fibberwarie 2016 woort bekind tot de gemeintes Miëve-Roj en Glabbek 'n fusie "wouwe oonderzeuke". Nao 'n oonderzeuk vaan tien maond woort 't plan op 28 november in principe goodgekäörd. Wie de bei gemeinteraode op 26 juni 2017 definitief instumde, waor de fusie bekloonke.

De naom vaan de nui gemeinte waor al ieder bepaold. Börgers mochte hun suggestie indene, boe-oet 'n volksjury daan 'n beperkde keus maakde. Oetindelek woorte oet bekaans 900 inzendinge veer meugeleke naome gehaold: *Broekstede*, *Donderslag*, *Oudsberg* en *Oudsbergen*. Op 9 mei 2017 kóste alle inwoeners vaan bove de twelf stumme euver de naom. *Oudsbergen* won oetindelek mèt 63%. De naom verwijs nao d'n Audsberg, e zandduin wat op de grens vaan de twie fusiepartners ligk, en nao diverse kleinder duine dao in de buurt.

## Politiek
Wie de wij umgeving is Audsberge op politiek gebeed conservatief ingestèld. 't CD&V haolde bij de raodsverkezinge 'n absolute miejerheid vaan 17 zetele (op 27). Börgemeister waor tot 2021 Lode Ceyssens (daoveur de börgemeister vaan Mieëve-Roj); sindsdeen is dat Marco Goossens. Allebei zitte ze bij 't CD&V.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oudsbergen&oldid=52455195 dees versie].*

### Rifferenties


## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Amerikaans

**Aaddörp** kin beteikene:
* Amerikaans (dialek): 't dialek det gespraoke wuuert in 't Limbörgs dörp Amerika;
* verbandj höbbendj mit 't kóntinent Amerika;
* verbandj höbbendj mitte Vereinigdje Staote van Amerika;
* (specefiek) Amerikaans-Ingels.