open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
15 oktober

**Heiligedaag van [[Theresia van Avila]]**

## Gebeurtenisse
* 1582 - Paus Gregorius XIII veurt de Gregoriaanse kalender in. In Italië, Sjpanje, Portugal en Pole volg 15 oktober op 4 oktober.
* 1815 - Napoleon kump aan op St. Helena, woa hae de lètste jaore van zien leve in ballingsjap zal doorbringe.
* 1880 - In Kölle weurt 'n groat fiès gehouwte vanwege de voltoajing van de Dóm.
* 1889 - 't Centraal Sjtation in Amsterdam, nao 'n óntwerp van Pierre Cuypers, weurt geëupend.
* 1894 - Begin van de Dreyfus-affaire: Alfred Dreyfus weurt opgepak weges sjpionage.
* 1917 - Mata Hari weurt in Vincennes bie Paries geëxecuteerd door e vuurpeloton vanwege sjpionage veur Duutsjland.
* 1945 - Pierre Laval weurt gefusilleerd.
* 1946 - Hermann Göring vergieftig ziechzelf de nach veur zien geplende executie.
* 1969 - In Washington D.C. protestere 250.000 luuj tege de Vietnamoorlog.
* 1990 - Michail Gorbatsjov kriet de Nobelpries veur de Vrae.
* 1994 - De Haïtiaanse president Jean-Bertrand Aristide kièrt truuk.
* 2018 - Naodat de Oekraïens-Orthodoxe Kèrk, oondaanks protest vaan de Russisch-Orthodoxe Kèrk, weurt erkènd door 't Oecumenisch patriarchaot vaan Constantinopel vaan de Oosters-Orthodoxe Kèrk es oonaofhenkeleke kèrk, maak de Russisch-Orthodoxe Kèrk bekeènd te breke mèt Constantinopel. Dit gebäört mie es 'n millennium naotot de Russisch-Orthodoxe Kèrk door Constantinopel woort opgeriech roond 't jaor 988.

## Gebore
* 70 v.Chr. - Vergilius, Romeinse diechter (gesjtorve 19 v.Chr.)
* 1542 - Akbar de Groete, heerser van 't Mughalriek (gesjtorve 1605)
* 1814 - Michail Lermontov, Rössische sjriever (gesjtorve 1841)
* 1844 - Friedrich Nietzsche, Duutsje filosoof (gesjtorve 1900)
* 1926 - Michel Foucault, Franse filosoof (gesjtorve 1984)
* 1935 - Barry McGuire, Amerikaanse zenger ("Eve of Destruction")
* 1946 - Tessa de Loo, Nederlandse sjriefster
* 1951 - A.F.Th. van der Heijden, Nederlandse sjriever
* 1972 - Sandra Kim, Belzje zangeres
* 1980 - Tom Boonen, Belzje fietserenner
* 1993 - Robin Hensgens, Nederlands-Limbörgse sjeidsrechter

## Gesjtorve
* 1564 - Andreas Vesalius, Belzje anatoom
* 1605 - Akbar de Groete, heerser van 't Mughalriek (63)
* 1905 - Arnold Schunck, óngernummer en sjtichter van de Firma Schunck (63)
* 1917 - Mata Hari, Nederlandse danseres en sjpionne
* 1945 - Pierre Laval, Franse politicus
* 1946 - Hermann Göring, Duutsje legerofficeer en politicus
* 1957 - Henry Van de Velde, Belzje arsjitek
* 1991 - Hotze de Roos, Nederlandse kingerbokesjriever
Kleen Doonder

**Kleen Doonder** (Nederlands Klein Doenrade) ies 'n buurtsjap van Oarsjbaek op 't plateau van Zuud Limburg in de gemeinte Baekdale.
Kleen Doonder weurt gezag ter óndersjeiing van Groeët Doonder, (Doonder), dat 'n noordeliker gelege kèrkdörp is van Sjènne, meh tot 1982 ouch bie Oarsjbaek huèrde. 

De beboewing lik aan en rónd de gelieknamige waeg *Klein-Doenrade* van Hout nao De Grach  en Woufhage  en besjteit oet ca 10 weuninge. Vlakbie bevingk zich 't Doonderhuuske (kesjtièl Doonder). 't Sjpoor van Heerle nao Zittert löp parallel.

Groate boerderieje in de buurt zint de Limpenshaof en de Hagenhaof.
Oppeven

**Oppeven** (Nederlands: **Oppeven**) is 'n veurmalige buurtsjap, egelik noe 't zudelik deel, van Oeësjbik (Oirsbeek) i Zuud Limburg in de gemeinte Baekdale. De beboewing is allewiel aan Oeësjbik vasgegreujd en bevingt zich van hiej tot op de grens mèt Amstenrade. 

Oeësjbik, Oppeven, De Grach en Kleen Doonder vörmde vreuger same 't dörp Oeësjbik. 
Oppeven woert in 1840 es *Oppeven* en in 1929 es *Opperen* op 'n kaart gesjreve. Oppeven woert gans vreuger ooch waal es Ophoven gesjreve mer moste neet verwarre mit Ophaove (Ophoven) in Zitterd.
De Grach

**De Grach** (Nederlands: Gracht) is 'n veurmalige buurtsjap, egelik noe 't westelik deel, van Oeësjbik (Oirsbeek) i Zuud Limburg in de gemeinte Baekdale.

De beboewing van 't buurtje is gelege aan de waeg van Kleen Doonder nao Woufhage (Wolfhagen). Tegewoordig is de buurt aan 't dörp Oeësjbik vasgegreujd. In vreuger jaor woort Oeësjbik gevörmp door de kerne: Oeësjbik, De Grach, Kleen-Doonder en Oppeven.
G'n Hèk

**G'n Hèk** (Nederlands: **Hegge**) is 'n buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 'n Paar hoezer ligke in de gemeinte Baek. De beboewing bevingk zich langs de doorgaonde waeg van Nagelbek nao Sjpaubaek (Spaubeek).
De naam hèk of hègk geit truuk nao 'n plek, die umsjlote is mèt 'n hègk (haag).

Parallel aan 't gehuch löp de autobaan A76 en 't sjpoor van Heerle nao Zittert.

## Bezeenswaerdig
* Karakteristieke groate boerehäöf aan de hoage kant van de lintbeboewing aan de doorgaonde waeg nao Sjpaubaek.
* Haol waeg
G'n Heisterbrök

**G'n Heisterbrök** (Nederlands: **Heisterbrug**) is 'n buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg.

De beboewing is gelaege rónd de gelieknamige waeg Heisterbrök en bejteit oet ca 50 hoezer (2002).
't Gehuch bevingk zich in 't dal van de Gelaenbaek aan de voot van de Pötterberg.

## Bezeenswaerdig
* 'n Aantal rieksmounumente:
** Kesjtièl Terborg of *hoes Sjènne*, is 'ne miedelièwse börch mèt 'ne 17e ièwse haof, die same  op  'n motte ligke. Róntelum bevingk zich 'n grach.
** 'n Watermeule op de Gelaenbaek
** De hoezer Zandberg 1 en Heisterbrök 34
* 'n Geetiezere waegkruus op 'n krusing aan de Meulewaeg. Neve dit ouwer waegkruus sjteit 'n baksjteine kapel oet 1959 gewiejd aan Maria van Banneux.
Grach

**Grach** kint zin:
*Grach (water)
*Grach (sjtraot)
*De Grach, 'n veurmalige buurtsjap bie Oeësjbik (gemeinte Sjènne) i Zuud-Limburg
*De Jraat, 'n wiek va Kirchroa i Zuud-Limburg
Hoeg-Kâsjtert

**Hoeg-Kâsjtert** (Nederlands: *Hoog-Caestert*) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemeinte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech. 
De naom is vreuger aog gesjrieëve es Hoog-Caster, Caffstert, Calfstert en Cawester. De bebowwing is gelège rongd de Kapelkessjtraot, parallel aon 't sjpoer van Mesjtreech nao Lùk (Belsj). Kortbie bevingd zich de sjtaosie. Ien 2003 woende d'r 140 luj.
Hoeg-Kâsjtert likt aon 't reveerke de Voor (Voer).

## Bezeenswaerdig
* De *Möggemeuële*, 'n wottermeuële op de Voor oet de 17e iew
* De *Breustermeuële*. Ien de 13e iew waor 't 'n banmeuële. Ze is van 1972 neet mie in bedrief.
* De *Kerenshoeëf* oet 1695 (sjleetsjtejn boeëve de poert). 't Woenhoes dateert oet 1720.
Melik

**Melik** (Mofers: *Mieëlik*; Nederlands: *Melick*) is 'n dörp in de gemeinte Roerdale mit 3.623 inwoners (2014). 
Tót 1993 woor 't ongerdeil van de gemeinte Melik en Hèrkebósj, daonao heurde 't bie Roerdale. In Melik zint sjpäör van Romeinse bewoning aangetroffe. De Romeinse naam van Melik woor *Mederiacum*. In ein sjinkingakte oet 943 waerd 't dörp *Malialicol* genump.

Melik woor tót 1494 Braobants. Daonao kwóm 't mit de res van 't Land van Wassenberg in 't bezit van 't hèrtogdom Gulik. Toet 1794, 't begin vanne Franse tied, bleef Melik Guliks. In 1815 waerde 't veur 'n jaor Pruus, en op 16 oktober 1816 waerde 't Nederlands.

## Fotogalerie

Image:Church in Melick, Limburg, NL.jpg|Sint-Andreaskerk
Image:Melick, Prins Bernhardmolen foto26 2011-03-22 11.28.JPG|De Prins-Bernhardmeule
Image:Melick1.jpg|Melick
Image:Melick2.jpg|Reveer de Roer bie Melick
16 oktober

**Heiligedaag van [[Hedwig]]**

## Gebeurtenisse
* 456 - Magister militum Ricimer versjleit keizer Avitus bie Piacenza en dwink häöm aaf te trae.
* 1377 - Tvrtko I kroant ziechzelf tot keuning van Bosnië.
* 1793 - Marie Antoinette, de vrouw van Lowie XVI van Frankriek, weurt ónder de guillotine gebrach.
* 1813 - De sjlaag bie Leipzig tösje Napoleon Bonaparte en de Zèsde Coalitie begint.
* 1830 - De Nederlandse kroanprins Willem reup de ónaafhenkelikheid van Belsj oet.
* 1834 - 'n Groat deil van 't Palace of Westminster in Londe brent aaf.
* 1919 - De Sacré-Coeur in Paries weurt gewiejd.
* 1934 - Chinese communiste ónder Mao Zedong beginne hunne Lange Marsj.
* 1940 - 't Getto van Warschau weurt opgeriech.
* 1946 - De doadvónnisse van de processe van Neurenberg were voltrokke.
* 1978 - Karol Wojtyła weurt gekoze tot paus Johannes Paulus II.
* 1984 - Desmond Tutu kriet de Nobelpries veur de vrae.
* 2002 - In Nederland vèlt 't Kabinet-Balkenende I.

## Gebore
* 1430 - Keuning Jacobus II van Sjotland (gestorve 1460)
* 1758 - Noah Webster, Amerikaanse lexicograaf (gestorve 1843)
* 1854 - Oscar Wilde, Ierse sjriever (gestorve 1900)
* 1886 - David Ben-Gurion, ièrsjte premier van Israël (gestorve 1973)
* 1925 - Karel Dillen, Belzje politicus (gestorve 2007)
* 1927 - Günter Grass, Duutsje sjriever (gestorve 2015)
* 1969 - Roy Hargrove, Amerikaanse jazztrompöttis (gestorve 2018)
* 1981 - Ali B, Nederlandse rapper

## Gesjtorve
* 1591 - Paus Gregorius XVI
* 1621 - Jan Pieterszoon Sweelinck, Nederlandse componis
* 1690 - Margaretha Maria Alacoque, Franse heilige
* 1793 - Marie-Antoinette, keuningin van Frankriek
* 1946 - Joachim von Ribbentrop, Duutsje nazi-politicus
* 1946 - Arthur Seyss-Inquart, Oasteriekse nazi-politicus
* 1959 - George C. Marshall, Amerikaanse militair en politicus
* 1998 - M. Vasalis, Nederlandse diechteres
Lieg-Kâsjtert

**Lieg-Kâsjtert** (Nederlands: *Laag-Caestert*) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech. 
De naom is vreuger aog gesjrieëve es Laag-Caster, Caustert, en Castert. De bebowwing is gelège rongd de Sjtèègsjtraot en de plaots oe de Voor de Maas iensjtruimpt. Ien 2003 woende d'r 115 luj. Ien de buurt sjtruimpt aog de Berwien (Berwinne) op 't Belsj.

## Bezeenswaerdig
* De *Èèsjdermeuële*, 'n wottermeuële op de Voor (Voer) oet de 14e iew.
* Vuurmaolige zaoëgmeuële oet de 14e iew. Op 'n zieëker memingt is ze eigendóm van Kesjtiel Èèsjde. Ze is neet mie ien bedrief.
* De *Reinickenshoeëf*, besjteit oet twie hierehoezer en 'n carréboerderej mit woentoere. De naom kumpt van Johan Hendrik Reinicke, ien deensj van 't Sjtaots garnizoen ien Mesjtreech.
* De Kâsjterbèèmde en de Maos
* De hooëf (kesjtiel) vreuger aog fort Navagne bevingt zich op de grens mit Belsj. 
* Kesjtiel Èèsjde

## Evenemente
* Bronk mit cramignonfête op de maondig nao de sacramingtsprocessie 

## Referentie
't Poelveld

**Poelveld** (Nederlands: *Het Poelveld*) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech. 
Awwer naome zien: *In den Poel* en *In den Pael*. Poelveld is de jongsjte woonwiek van de gemejnte. 't Is gelège te oêsjte van Breusj, oe 't eigelik ummer bie huurde. De buurt huurt noe bie de parochie Mariadörp. Ien Poelveld ligge 500 hoezer. Vanwege de fruitteelt draoge de sjtraote naome van (aw) fruitsoerte. 't Sjpoer van Mesjtreech nao Lùk (Belsj) löpt langs dis wiek.

## Bezeenswaerdig
* Hoagsjtam-bóngerde. 
* Op 't perceel mit de naom *Bellefleur* zien vuurwerpe gevóngde oet de Romeinse tied.
17 oktober

**Heiligedaag van [[Ignatius van Antiochië]] en van [[Margaretha Maria Alacoque]]**

## Gebeurtenisse
* 1346 - Keuning David II van Sjotland weurt in Calais gevange genómme door Edward III van Ingeland en weurt veur 11 jaor gevange gezat in de Tower van Londe. 
* 1604 - Johannes Kepler zuut in 't sjterrebeeld Sjlangedrager veur 't ièrsj de Supernova 1604 (ouch waal "sjter van Kepler"), de lètste supernova in de Mèlkweeg. 
* 1662 - Karel II van Ingeland verköp Duinkerke veur 40.000 pond aan Frankriek.
* 1918 - De republiek Joegoslavië weurt officieel gesjtiech.
* 1923 - In Nijmege weurt de Katholieke Universiteit Nijmegen gesjtiech.
* 1933 - Albert Einstein vestig ziech in de Vereinigde Sjtate, op de vluch veur 't nazisme.
* 1945 - Juan Perón weurt vriegelaote oet de gevangenis nao 'n groate demonstratie in Buenos Aires.
* 1973 - 'n Aantal OPEC-leng kóndig 'n olie-embargo aaf tege 'n aantal Westerse leng; dit leidt tot 'n oliecrisis.

## Gebore
* 1760 - Claude-Henri de Rouvroy, Franse weitesjapsfilosoof
* 1898 - Simon Vestdijk, Nederlandse sjriever
* 1908 - Jan van Hout, Nederlandse fietserenner en verzètssjtriejer
* 1912 - Albino Luciani, de latere paus Johannes Paulus I
* 1915 - Arthur Miller, Amerikaanse toneelsjriever
* 1933 - Soeur Sourire, Belzje kloasterzuuster en zangeres
* 1972 - Eminem, Amerikaanse rapper
* 1979 - Kim Räikkönen, Finsen otocoureur

## Gesjtorve
* 532 - Paus Bonifatius II
* 1837 - Johann Nepomuk Hummel, Oasteriekse componis
* 1849 - Frédéric Chopin, Frans-Poolse componis
* 1967 - Xuantong, lètste keizer van China
Kaderverdraag inzake de besjerming van nationaal minderhede

't **Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden** *(Framework Convention for the Protection of National Minorities)* is op 1 februari 1995 dör de leden van d'r Raod van Europa gesjlaoëte. 't Doel van 't Verdrag is de juridische erkenning van nationale minderhede en de besjerming van hun rechte.

Nederland tekende 't Verdrag in 1995 en ratificeerde 't in 2004. Saer 2005 werre de Frieze es nationaal minderheid erkend.

Belsj tekende 't Verdrag in 2001, mae Vlaandere hölt 'n ratificatie taege. De Belzje federaal regering haat de Commissie va Venetië, 'n insjtèlling van d'r Raod van Europa, opdrach gegaeve te oonderzeuke wie in de belzje sjtaotssjtructuur 't concept minderhèèd versjtande kan waeëre. De advieze van die commissie zeunt neet beended vör leng mae werre mètstens opgevolgd.

* Leng die 't Verdrag tekende en ratificeerde erkenne 't verbod op assimilatie van de erkende minderheed, zowie 't verbod op alle maatregele die assimilatie in de haand wirke. De Vlamsje Omzendbrieven, zowie Omzendbrief-Peeters (1998) Omzendbrief-Martens (1998) en Omzendbrief-Keulen (2003)  werre besjouwd es maatregele die assimilatie van de Franstalige Voerenaere naosjtraeve.
* Minderhede, die es nationaal minderheed erkaant zeunt, haant in hun laand 't wèttelek rech op gelieke toegang tut de media m.a.w. 't minimum rech op hoor en wederhoor, mae ooch 't rech op èège zendtied. De Franstalige minderheed in Voere haat die rechte in Vlaandere neet.
* De minderhede haant 't rech um hun taal op besjtuursvlak, zoewie in d'r gemèngderaod, te gebroeke. 
* De in dit verdrag erkende minderhede motte voldoende gelegenhèèd kriege öm hun èège taal en de taal van 't laand, of d'r deelsjtaot, te lieëre.
Computersjpel

**Computersjpel**, ouch waal videosjpel  (pas op: archaïsme) of (computer)game genoemd is 'n interactief en es sjpel bedoeld computerprogramma, dat de gebroeker sjpeële kin op onger angere:
*PC
*(Vreuger) homecomputers van Commodore en Atari
*Sjpelcomputers (deurchontwikkeling van homecomputers), o.a. PlayStation (2, 3), GameCube, Nintendo Wii, Xbox (360), Dreamcast
* Handheld sjpelcomputers (Eng.: vrie übergezat "in de hand vasthoudbare") wie GameBoy (pocket, color, advance(SP)), PlayStation Portable, Nintendo DS.

Doa mot man waal bie bedinke, dat 't waal geet um veur 't desbetreffende apparaat gesjreve software.

Nog get veurbilde van sjpelle:

## Vreugere sjpelle of langlopende series van sjpelle
* Super Mario Bros.
* Metroid
* Yolo scope
* Command & Conquer (mit delen en sub-series wie "Red Alert", "Tiberian Sun", "Generals")
* Warcraft
* The Legend of Zelda
* Kirby
* Stan's soldiers

## Recenter sjpelle en jóng series
* League of Legends
* Empire Earth
* Splinter Cell
* Hitman
* Grand Theft Auto (GTA)
* Need for Speed
* Call of Duty
* Minecraft

## Online multiplayer
Noen is, mit 't sjnelle internet, "online multiplayer" populair. Doabie sjpele luu via 't web teëge einanger.
18 oktober

**Heiligedaag van [[Lucas]]** 

## Gebeurtenisse
* 1009 - De Heilig Graafkèrk in Jeruzalem weurt verwoes door kalief Al-Hakim.
* 1210 - Paus Innocentius III excommuniceert Otto IV van 't Heilig Roams Riek.
* 1685 - Lowie XIV van Frankriek herreup mèt 't Edic van Fontainebleau 't Edic van Nantes: 't katholicisme weurt weer sjtaatsgodsdeens in Frankriek, woanao 50.000 hugenote nao Nederland vluchte. 
* 1867 - De Vereinigde Sjtate gelle Alaska veur 7,2 miljoan dollar van Rösland.
* 1908 - Belsj annexeert Kongo, wat daoveur es *Kongo-Vriesjtaat* perseunlik eigedóm van Leopold II van Belsj waor.
* 1912 - De Italiaans-Turkse Oorlog kump tot 'n ing.
* 1922 - De BBC weurt opgeriech.
* 1989 - Erich Honecker traejt aaf es president van de DDR; Egon Krenz volg häöm op.
* 1989 - De ruumdesónde Galileo weurt gelanceerd um Jupiter en zien maone te besjtudere.
* 1991 - Azerbaidzjan verklaort ziech ónaafhenkelik van de Sovjetunie.

## Gebore
* 1547 - Justus Lipsius, Vlaamse historicus
* 1741 - Pierre Choderlos de Laclos, Franse sjriever
* 1926 - Chuck Berry, Amerikaanse Rock-'n-rollmuzikant
* 1931 - Ien Dales, Nederlandse politica
* 1947 - Job Cohen, Nederlandse politicus
* 1955 - Rita Verdonk, Nederlandse politica
* 1956 - Martina Navrátilová, Tsjechisch-Amerikaanse tennisster
* 1960 - Jean-Claude van Damme, Belzje acteur
* 1972 - Karl Nehammer, d'n allewiele bondskanseleer van Oasteriek

## Gesjtorve
* 1545 - John Taverner, kompenis
* 1558 - Maria van Hongarije, landvoogdes van de Nederlande
* 1678 - Jacob Jordaens, Vlaamse sjilder
* 1871 - Charles Babbage, Britse oetvinger
* 1893 - Charles Gounod, Franse componis
* 1931 - Thomas Edison, Amerikaanse oetvinger
19 oktober

**Heiligedaag van [[Johannes de Brébeuf]], [[Isaac Jogues]] en de [[Canadese martelaere]]**

## Gebeurtenisse
* 202 v. Chr. - In de sjlaag bie Zama winne de Romeine ónder Publius Cornelius Scipio Africanus van 't Carthaags leger ónder Hannibal; hiemèt kump 'n ing aan de Twiède Punische Oorlog.
* 439 - De Vandale ónder leijing van keuning Geiserik numme Carthago in.
* 1813 - Napoleon verluus in de sjlaag bie Leipzig van de Zèsde Coalitie; dit ies ein van zien zjwoarste verleze.
* 1845 - De opera *[[Tannhäuser]]* van Richard Wagner geit in Dresden in première.
* 1900 - Max Planck presenteert de wèt van Planck in Berlien.
* 1974 - Niue weurt ónaafhenkelik in vriej associatie mèt Nuuj-Zièland.
* 1975 - Arnold Janssen, dae ónder andere drie congregaties sjtiechde in Sjteil, weurt zalig verklaord.
* 1989 - De Guildford Four, veer ónsjuldige es terroriste veroordeilde Noord-Iere, were vriegelaote nao 15 jaor in de gevangenis te höbbe gezete.
* 1991 - Bie 'n aardbeving in Noord-Italië valle 2000 doaje.
* 2005 - 't Proces tege de veurmalige Iraakse dictator Saddam Hoessein begint.

## Gebore
* 1862 - Auguste Lumière, Franse filmpionier
* 1873 - Jaap Eden, Nederlandse sjaatser en fietserenner
* 1927 - Pierre Alechinsky, Belzje kunstenaer
* 1931 - John Le Carré, Britse sjriever
* 1958 - Fientje Moerman, Belzje politica
* 1960 - Beate Eriksen, Noorse actrice en filmregisseuse
* 1963 - Prins Laurent van Belsj
* 1973 - Marc Lotz, Nederlandse fietsrenner

## Gesjtorve
* 1216 - Jan zonder Land, keuning van Ingeland
* 1745 - Jonathan Swift, Brits-Ierse sjriever en satiricus
* 1937 - Ernest Rutherford, Nuuj-Zièlandse natuurkundige
* 1943 - Camille Claudel, Franse beeldhouwster
* 1983 - Carel Willink, Nederlandse sjilder
* 1999 - Harry Bannink, Nederlandse componis
Zenuwstèlsel

't Zenuwstèlsel is 't orgaonsystieëm det verantjweurdelik is veur ónger angere de sensibiliteit en motoriek van 't lichaam. Anatomisch kan 't óngerverdeild waere in:
* 't centraal zenuwstèlsel (de hersene en 't ruggemerg)
* 't perifeer zenuwstèlsel (de res van de zenuwe)

Functioneel kan 't opgedeild waere in 't animaal zenuwstèlsel en 't autonoom zenuwstèlsel.
't Animaal stèlsel is veur bewus acties, zoea-es bewus waornumming, opzèttelike bewaeginge en verwerking van informatie.
't Autonoom stèlsel zörg veur onbewus functies, beveurbeeldj de werking van inwenjeg orgaone.

Waat me meistal zenuwe nump zeen eigelik axone.
Sint-Jansgelaen

**Sint Jansgelaen** (Nederlands: **Sint Jansgeleen**) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. Eigelik ies 't 'n gedeilte van de buurtsjap De Aw kèrk, gelieknamige sjtraotnaam nr 3.
't Ies gelege tege-n 't sjpoor en de autobaan A76 van Heerle nao Gelaen (langs de weeg nao Gelaen).  De  St. Jansmeule, de watermeule op de Gelaenbaek, huèrend bie 't veurmalig Kesjtièl St. Jansgelaen, sjtamp oet de 14e ièw. De hièrehaof dateert oet 1571. De veurbörch haet 'n mansardekap en ies opgetrokke van baksjtein mèt mergelbeng, de zoageneumde sjpeklaoge.

D'r naam va allewiel 'Sint-Jansgelaen' berust óp e misversjtaand. 't Kesjtieël hoosj ieëder *Hieër Jansgelaen* en waor geneumd nao Jan Rode de Obsinnich II, dae aafkomstig van Rimmersjdel in 1476 hieër va Sjpawbik waoërt, en daomèt ziene pap (Jan I) ópvólgde. Dizze lètste waor d'r rechtsópvólger van ziene zjwaoger, Jan van Werst of Waeërsj. Vanaaf 't midde van d'r vieftieënde ieëuw waore d'r dus achtereenvólges driej hieëre mèt d'r ègeste väörnaam, n.l. Jan. 

Aan de euverkant van sjpoor en autobaan bevingk ziech 't good Ten Dieke (Ten Dijken).
Hoeve

**Hoeve** (Nederlands: **Hoeve**) ies ('n veurmalig gehuch, noe) 'n buurtsjap, eigelik noe 't noordelik deil, van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 
't Ies gelege bie de parochiekèrk van Sjpaubaek tösje twiè ziebaeke van de Gelaenbaek. 
De beboewing liek aan de gelieknamige sjtraot, woa-ónder 'n paar (veurmalige) häöf (hoeves). De kèrk, gewiejd aan de heilige Laurentius sjtamp oet 1925.
De Aw Kèrk

**De Aw Kèrk** (Nederlands: **De Oudekerk**) ies 'n buurtsjap van Sjpaubeek in de gemeinte Baek in Zuud Limburg.
De beboewing ies gelege noordelik van de autobaan A76 van Heerle nao Gelaen-Zittert. De naam kump van de oarsjprónkelike (ouw) kèrk van Sjpawbaek, die hie tot 1837 gesjtange haet. Ouch de Annakapel, die ziech hie noe bevingk weurt door de luuj *de ouw kèrk* geneump. 
Dao liegke 30 hoezer.

## Bezeenswaerdig
* 'n Neogotische kapel, gewiejd aan de heilige Anna, ies in 1866 geboewd op de plaats van de ouw parochiekèrk, oet piëteit veur de doaje die op 't kèrkhof begrave loge. In 1989 woort de kapel gerestaureerd. Tege 'n boetemoer sjteit 'n geetiezere weegkruus mèt de teks: "Onverwach sjteiste veur mich".
* Vlak bie de kapel ies 'n *opeloch-sjtein-tentoansjtèlling* gelege, woabie 't óntsjtoon van 't regionaal landsjap weurt aangetuènd. 't Ies aangelag door 't IVN aafdeiling Sjpawbaek.
* Kesjtièl St. Jansgelaen, woavan de veurbörch en haof nog besjtoon. 't Good ies geboewd in 1570 neve 'n watermeule oet de 14e ièw op de Gelaenbaek. 't Hoofgeboew haet 'n mansardekap en ies opgetrokke in baksjtein mèt mergelbeng, de zogeneumde sjpeklaoge.
* 't Kloaster of veurmalig retraitehoes en asielzeukersjcentrum vèlt gedeiltelik ónder de gemeinte Sjènne. 't Ies geboewd van baksjtein  mèt geblokde heuk. Eine gevel haet aafwieselend róndbaog- en rechheukige vènstere en 'ne voluutvörmige tuup.
Looiwinkel

**Looiwinkel** (Nederlands: **Looiwinkel**) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 
't Ies gelege ten noorde van 't oud gehuch Hoeve (noe deil Sjpawbik) en 't gehuch Hoebelrao en weurt begrens door de autobaan A76 en de Gelaenbaek. 
Loowinkel besjteit groatendeils oet nuujboew.
Halsteren

**Halsteren** (Braobants: *’Altere*) ies (saer 1997) 'n dörp in de gemeinte Bergen op Zoom in de provincie Noord-Brabant. 't Liek naordelik van de sjtadskern, kortbie de brögk nao Tholen. In 2019 hauw de kern 12.450 inweunersj.

't Ies verdeild in de wieke de Beek, de Schans, de Julianawiek, 't centrum en de Konijnenburg.

## Bronne
Klein Maes

**Klein Maes** (Nederlands: **Kleine Meers**) ies 'n veurmalig gehuch, noe 'n buurtsjap van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. 't Gehuch haet ummer bie de gemeinte Sjtein gehuèrd.
Vreuger woort Maes *Groat Maes* geneump um ziech te óndersjeie van Klein Maes. 
Klein Maes ies gelege tege 't Julianakanaal, dat mèt de Maas 'n eiland vörmp. 
De beboewing ies aan Maes vasgegreujd.
De Velsjuur

**De Velsjuur** (Nederlands: **Veldschuur**) is 'n gehuch van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. 
De buurtsjap is gelege achter de Sjteinerdiek op 't eiland dat gevörmp weurt door de Maas en 't Julianakanaal ten zuide van De Maasbendj. D'r wone in 2003 80 luuj.

De naam kump van 'n lossjtaonde graansjuur in 't veld. Waarsjienlik waor die in vakwerk opgetrokke, vanwaege de verplaatsbaarheid. Op de Tranchotkaart besjteit 't gehuch, aangegeve es *Velsur*, oet twea hoeze lènks en rechs van de weag van Sjtein nao Maes. 't Plaetske weurt allewiel aangegeve door 'n wit plaatsnaambord.

Velsjuur lik in 'n landelik agrarisch gebeed mit hoagsjtam- bóngerde. Bezeenswaerdig zint ouw häöf en hoeze.
Maes

**Maes** (ouch **Meas** gesjpeld, Nederlands: **Meers**) is 'n dörp in Zuid Limburg in de gemeinte Stein. Tot 1982 bewerde 't bie de gemeinte en de parochie  Elsloo. Op de plaatsnaamborde sjteit *Meas*.
Vreuger woor 't dörp *Grwat Maes* genump um zich te óngersjeie van Klein Maes, dat noe aan Maes is vasgegreujd. 
Maes is gelaege in 'ne boch van de Maas. Same mit de buurtsjappe bevingk 't zich op 'n eiland tösje dees rivier en 't Julianakanaal. De autobaan A76 löp in de buurt.
In 2006 wone d'r (same mit de buurte) 1400 luuj.

## Buurtsjappe
Buurtsjappe van Maes zint:
* De Maasbendj (Maasband)
* De Velsjuur (Veldschuur)

## Euversjtruiminge en óntgrenjing
In 1880, 1920, 1925, 1993 en 1995 zin Maes en zien buurtsjappe gejel of gedeiltelik euversjtruimp gewaes door de Maas. In 1998 zin nuu dieke aangelag. In 't gebeed weurt veul kiezel gewónne.
In 't kader van de Grensmaasplanne waere de óntgrenjinge noe aangepas, zwadat in 2015 'n natuurgebied zal zin óntsjtange.

## Bezeenswaerdig
* Eind jaore 90 van de 19e jèw kreeg Maes 'n houte nwadkèrkske, dat in 1910 vervange is door 'n baksjteine kèrk  noa 'n óntwerp van Egide Joosten. Later is de kèrk vergrwèjt. In 1932 woor ze 'n zelfsjtandige parochiekèrk van de Heilige Joep.
* *Maasmonument*, mèt es titel: "Lichtvanger", van de beeldhouwer Piet Berghs oet Meersje, nao aanleiding van de euversjtruiminge van 1994 en 1995.
* Kapel gewied aan de roazekrans oet 1989 aan de Grwatte sjtraot.
* Woodhenge, is 'n verzameling boumsjtem (es gedènkteike), die gevónge zin in de Maas bie Maasbrach.
* Vrie geïsoleerd, in de polder bie de Maas, lik de *Weerterhaof*. 't Linkergedeilte van de ouw boerderie waor vreuger de vereinigingskamer van de sjötterie van Maasmechele, wobie *De Weerd* werde tot in de 19e jèw. Ze waor doe róntelum begrens door 't Maaswater. Weerd (land aan water), kump van Proostenweerd, nao de eigenaer van Maasmechele: de proos van 't Servaoskapittel in Mestreech. 

## Externe link
*https://web.archive.org/web/20170708173450/http://www.meers.nl/
De Maasbendj

**De Maasbendj** (Nederlands: **Maasband**) ies 'n gehuch van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. De buurtsjap liek te noorde van  De Velsjuur aan de Maas. Aan de andere kant van de rivier liek Belsj Eisden. In 2003 wone d'r 150 luuj.
In de buurt bevingk ziech 'n waterzuveringsinstallatie.
De Maasbendj vörmp ten opziechte van Katholiek Limburg 'n protestantse enclave.

## Bezeenswaerdig
* Ouw häöf in 'n landelike umgeving.
* 'n Minikapelke van veldbrandsjtein dat 'n ièwenoud moordkruus oet 1806 besjermp. Gelege bie de Maas aan de Leutherbrookweeg.
* Hoagsjtam-bóngerde
20 oktober

**Fièsdaag van de heilige [[Wendelinus van Trier]]**

## Gebeurtenisse
* 1740 - Maria Theresia weurt gekroand tot aartshertogin van Oasteriek en keuningin van Hongarije en Boheme; doordat sómmige Duutsje en Europese vorste de Pragmatieke Sanctie neet erkènne briek de Oasteriekse Successieoorlog oet.
* 1803 - De Amerikaanse senaat ratificeert de *[[Louisiana Purchase]]*, woabie de Vereinigde Sjtate e gebeed van 2,1 miljoen km² ten weste van de Mississippi van Frankriek gelle.
* 1827 - In de Griekse Ónaafhenkelikheidsoorlog weurt de sjlaag bie Navarino oetgevochte.
* 1880 - In Amsterdam weurt de Vrije Universiteit opgeriech.
* 1944 - Belgrado weurt door Joegoslavische Partizane óntzat.
* 1973 - Keuningin Elizabeth II eupent 't Operahoes in Sydney.
* 1978 - Paul Vanden Boeynants weurt veur de twiède kièr premier van Belsj; hae volg Leo Tindemans op.
* 1983 - De maeter weurt obbenuujts gedefinieerd es de aafsjtand dae leech in e vacuüm aaflèk in 1/299.792.458 secónde.
* 1995 - Willy Claes traejt aaf es secretaris-generaal van de NAVO vanwege de Agusta-affaire.
* 1996 - In Brussel loupe óngevaer 300.000 luuj mèt in de Wiete Marsj nao de arrestatie van Marc Dutroux.
* 2018 - Nao drie jaor van oetsjtèl waere in Afghanistan parlemèntsverkezinge gehauwe. De Taliban dreige alóm mit aansjlaeg.

## Gebore
* 1620 - Albert Cuyp, Nederlandse sjilder
* 1632 - Christopher Wren, Britse arsjitek
* 1740 - Belle van Zuylen, Nederlandse sjriefster
* 1854 - Arthur Rimbaud, Franse diechter
* 1946 - Lucien Van Impe, Belzje fietserenner
* 1946 - Elfriede Jelinek, Oasteriekse sjriefster
* 1948 - Piet-Hein Donner, Nederlandse politicus
* 1963 - Stan Valckx, Nederlandse voetballer geboare in Aarse (Gemeinte Arce en Velde)
* 1964 - Kamala Harris, Amerikaanse politica

## Gesjtorve
* 1740 - Karel VI van 't Heilig Roams Riek
* 1964 - Herbert Hoover, 31e president van de Vereinigde Sjtate
* 1984 - Carl Ferdinand Cori, Oasteriekse biochemicus
* 1984 - Paul Dirac, Britse natuurkundige
* 1987 - Andrej Nikolajevitsj Kolmogorov, Russische wiskundige
* 1994 - Burt Lancaster, Amerikaanse acteur
* 2018 - Wim Kok, Nederlandse politicus
21 oktober

**Heiligedaag van [[Ursula]]**
**Antilledaag in de [[Nederlandse Antille]]** 

## Gebeurtenisse
* 686 - Conon weurt paus.
* 1805 - In de Napoleontische Oorloge vink de sjlaag bie Trafalgar plaats; de Britse vloot ónder Horatio Nelson wint van 'n Frans-Sjpaanse vloot.
* 1854 - Florence Nightingale weurt mèt 38 zuustersj nao de Scutari (e deil van Istanbul) gesjtuurd um de soldaote oet de Krimoorlog te verplege.
* 1879 - Thomas Alva Edison demonstreert in New York de ièrsjte gleujlamp.
* 1944 - In de Twiède Waereldoorlog vèlt Aoke es ièrsjte Duutsje sjtad.
* 1945 - In Frankriek maoge vrouwluuj veur 't ièrsj sjtumme.
* 1959 - 't Guggenheim Museum in New York weurt geëupend.
* 2003 - De dwergplaneet Eris weurt óntdèk.

## Gebore
* 1790 - Alphonse de Lamartine, Franse diechter
* 1833 - Alfred Nobel, Zjweedse chemicus en industrieel
* 1917 - Dizzy Gillespie, Amerikaanse jazzmuzikant
* 1940 - Anne Wil Blankers, Nederlandse actrice
* 1940 - Manfred Mann, Britse zenger
* 1955 - Frank Vandenbroucke, Belzje politicus
* 1979 - Fernanda Rodrigues, Braziliaanse actries

## Gesjtorve
* 310 - Paus Eusebius
* 1931 - Arthur Schnitzler, Oasteriekse sjriever
* 1936 - Pierre Visschers, Valkebergse diechter, toneelsjriever en regisseur
* 1944 - Hilma af Klint, Zweedse sjèlderes (81)
* 2006 - Paul Biegel, Nederlandse sjriever
* 2017 - Nol Hendriks (80), geldsjeter en bestuurder vaan Roda JC
22 oktober

## Gebeurtenisse
* 1303 - Niccolò Boccasini weurt tot paus Benedictus XI gekoze.
* 1797 - André-Jacques Garnerin maak bove Paries de ièrsj bekènde parachutesjprunk.
* 1836 - Sam Houston weurt de ièrsjte president van de Republiek Texas.
* 1873 - In Schloss Schönbrunn in Wene ónderteikene Duutsjland, Oasteriek-Hongarije en Rusland de Driekeizerbónd.
* 1877 - Bie 'n mienóngeluk in Blantyre (Sjotland) kómme 207 koempelsj um.
* 1932 - Charles de Broqueville volg Jules Renkin op es premier van Belsj.
* 1934 - Jean-Paul Sartre kriet de Nobelpries veur literatuur, meh weigert 'm.
* 1938 - 't Lök Chester Carlson um 'n fotokopie te make: de xerografie ies óntdèk.
* 1943 - Kassel weurt gebómbardeerd door de Britse Royal Air Force; d'r valle doezende doaje en d'r ies väöl sja.
* 1953 - Laos weurt ónaafhenkelik van Frankriek.
* 1968 - Apollo 7 mèt de astronaute Walter Schirra, Donn Eisele en Walter Cunningham aan boord landt succesvol in de Atlantische Oceaan.

## Gebore
* 1197 - Juntoku, keizer van Japan
* 1811 - Franz Liszt, Hongaarse componis en pianis
* 1844 - Sarah Bernhardt, Franse actrice
* 1943 - Catherine Deneuve, Franse actrice
* 1943 - Robert Long, Nederlandse zenger
* 1960 - Harrie Smeets, Nederlands-Limbörgse geisteleke
* 1969 - Helmut Lotti, Belzje zenger
* 1979 - Arjen Lubach, Nederlandse cabaretier en prizzentator

## Gesjtorve
* 741 - Karel Martel, Frankische hofmeier
* 1383 - Keuning Ferdinand I van Portugal
* 1751 - Willem IV van Oranje-Nassau, Prins van Oranje
* 1906 - Paul Cézanne, Franse sjilder
* 1979 - Nadia Boulanger, Franse componiste en muziekpedagoge
* 1986 - Albert Szent-Györgyi, Hongaarse arts en Nobelprieswinnaer
* 2002 - Geraldine Apponyi de Nagy-Apponyi, keuningin van Albanië
Steins

**Steins** is 't Limburgs dialek wat ze kalle in Stein en ómgaeving. Karakteristiek veur 't dialek hie en ouch in ó.m. Maes, Berg aan de Maas en Wermend, is de rollende *r*. Dit is aevel mer relatief: nog neet zwa lang geleje leet me in bekans gans Limburg de r nog rolle (allein staej wie Mestreech en Remunj hawwe de Franse r euvergenómme) en allewiel weurt deze klank in Stein en de anger geneumde dörper ouch ummer mjea verwaarloos. Aan de Belzje kentj laef ze trouwes ónverminderd door.

Stein lik aan de weskentj van de Panninger Linie; daodoor spruk me hie de combinatie *s+[[consonant]]* op ze Nederlensj oet, neet es *sj-*; vandao *Stein* en neet **Sjtein*. Dit is 'n euvereinkóms mit de dialekte aan den angere Maasoever, op Belzje bójem, mae ei versjil mit de meiste ómringende dialekte in Nederlendsj Limburg. Opvallend is waal, dat in Stein de cluster *-rs* in *-s* verangert: be veurbeeld: get anges veur "iets anders"; det gebeurt aevel neet in de mjeavawdscluster *-ers*. De Middeljeawse *oe* en *ie* klinke in 't Steins óngevjer wie in Maerse en Gäöl: *wa* en *jè*.

'ne Bekènde Steinse teks is 't vastelaovesleedje *Faala (alaaf angezóm)* wat in 2006 twjedde woor bie 't LVK. Hie-in weurt trouwes 'nen houp teks achtersteveure gezónge.

## Externe link

* Vastelaovendleedjes oet Stein
Katsep

**Katsep** (Nederlands: **Catsop**) is 'n gehuch van Aelse in de gemeinte Stein in Zuud Limburg in. 't Gehuch ies gelege tösje Baek en Aelse.  
In de 14e ièw leze v'r Kaytsappe en Catsop. In 1840 sjteit Castrop gesjreve. 
Miede in 't dörp liek de Dreesj, 'n drieheukig plein, woa vreuger 'ne waterpool gelege haet um 't viè te laote drinke. Dat weurt noe aangegeve mèt 'ne beeldegroep van helsjtein.

## Gesjiedenis
* Op de Hyscheber in de bösj *De Horst*  zou 'n kamp ingeriech zin, woavan de vestingwalle en grach van ca 6 maeter breid noe nog te óndersjeie zint. De Noormanne houwe in de buurt van Aelse aan 't ing van de 9de ièw 'n kamp van woa oet ze hun sjtruiptochte óndernomme. Ze zint verdreve door de keuning van Oos-Francië *Karel de Diekke*.
* De sjtraotnaam *Op de Dreesj* kump van dreesjpool, de plek woa 'ne drinkpool laog veur 't viè.

## Bezeenswaerdig
* Riechting Gäöl löp 'ne holle waeg.
* Op 't ing van de Daalsjtraot sjteit  aan de ouwe weeg, de hièrsjtraot van Remung nao Mestreech,  miedde op 'n krusing de Mariakapel oet 1848, die geboewd ies op de plek woa 'n kapel in de Mieddelièwe haet gesjtange. Tegen 't plafón van 't geboew ies de legende van de heilige Philippus Winandus oet Klein Maes gesjilderd, dae op weeg nao Jeruzalem, door 'ne ingel op 'n peerd in eine daag nao heim (de plaats van de kapel) zou zin truukgebrach. In 1998 haet restauratie plaatsgevónge. De kapel weurt *'t Bluuske* geneump, 'n sametrèkking van *bel* en *huuske*. Op 't geboew kapel sjteit e klokketeurentsje. De bel  fungeerde es alarmbel in tieje van gevaor en brand. 
* In de buurt van de kapel sjteit de "Katseperhaof" oet 1150.
* Aan de Schuthagenwaeg liek de *Hagenhaof*.
Terhage

**Terhage** (Nederlands: **Terhagen**) is 'n buurtsjap van Aelse in de gemeinte Stein in Zuud Limburg in. 't Gehuch ies gelege tösje de Hemelbaek, 't Julianakanaal en 't sjpoor nao Zittert. 
't "Terhagerpötje" is 'n ièwenouw waterplaats van 't gehuch Terhage, woa 't water woort gehaold en de wesj woort gedoon. In de buurt liegke hoagsjtambóngerde.
Bie de "Grwatte duker" sjtruime baekskes: de Roesjert en de Materbergbaek in de Hemelbaek. Dit is e brónnegebeed. 
Op de krusing Lindenbergsjtraot sjteit e veldkruus.

Vlakbie bevingk zich de lankgerekde bösj, dae zich oetsjtrek vanoet Bung (Bunger bösj), langs Gäöl tot Aelse.
De Kaereshei

**De Kaereshei** (Nederlands: **Kerensheide**) is 'n buurtsjap van Stein in de gemeinte Stein in Zuud Limburg. Sjus wie de wiek *Nuuj-Kaereshei* is ze gelaege in 't noord-oaste van Stein tösje 't Julianakanaal en DSM.

't Autobaanknouppunt *Kerensheide* op de A2 mèt A76 is nao dit gehuch geneump.

## Bezeenswaerdig
* De katholieke kèrk, gewiejd aan de heilige Joep, is geboewd in 1943 nao 'n óntwerp van Alphons Boosten.
* De Steinerbosj
Nuujdörp

**Nuujdörp** (Nederlands: **Nieuwdorp**) is 'n buurtsjap van Stein in de gemeinte Stein in Zuud Limburg. Daes woonwiek is gelaege in 't zuud-oaste van Stein.
De autobaan A76 löp noordelik van de beboewing. 
't Sjportpark van Stein ligk in Nuujdörp.
Nattenhaove

**Nattenhaove** (Nederlands: **Nattenhoven**) ies is 'n buurtsjap van Berg aan de Maas in de gemeinte Stein in Zuud Limburg. Tot 1982 huèrde 't gehuch bie de gemeinte Opbeech en Papenhaove. De beboewing, aangegeve mèt 'n wiet plaatsnaambord,  ies aan 't dörp Berg vasgegreujd. In 2003 wone d'r 200 luuj. 

## Dörpsvereiniging
* Sjötterie Sint Hubertus.
U2

**U2** is 'ne band oet de Rippebliek Ierland. Hae besteit sinds 1976, mit es bandlede Bono (zank), The Edge (gitaar), Adam Clayton (bas) en Larry Mullen Jr. (drums). Hun stiel is 'n mengeling van ónger angere rock, pop en New Wave.

De band, veural Bono, is politiek aktief veur ónger mieër mienserechte. Zie steune mierdere goede doele. Zie höbbe ouch op benefietconcerte gespäöld, zoea-es Live Aid en Live 8.

## Gesjiedenis
In 1976 plaatsde Larry Mullen Jr. e breefke op 't prikbord van zien sjoeal, de Mount Temple in Dublin, wo-in 'r vroog óm bandlede. Bono, The Edge, Adam Clayton en nog get anger luuj kaome nao de ieërste oefenaovendj. Zie numde zich doe nog **Feedback**. In 1978 verangerde det nao **The Hype**, en neet väöl later nao **U2**.

## Discografie
* 1980 - *Boy*
* 1981 - *October*
* 1983 - *War*
* 1984 - *The Unforgettable Fire*
* 1987 - *The Joshua Tree*
* 1988 - *Rattle and Hum*
* 1991 - *Achtung Baby*
* 1993 - *Zooropa*
* 1997 - *Pop*
* 2000 - *All That You Can't Leave Behind*
* 2004 - *How to Dismantle an Atomic Bomb*
* 2009 - *No Line on the Horizon*
* 2014 - *Songs of Innocence*
* 2017 - *Songs of Experience*
* 2023 - *Songs of Surrender*

## Extern links
* Officiële site U2
* U2 @ IMDB
Kirchröatsjer sjpetsiejalietète

**Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète** is ing serie va plate die durch d'r Kirchröatsjer vasteloavends verain is oesjebraat. 't Zunt in de loof van de joare vunnef dele in dis serie óp d'r maat jekomme.

Deel ee oes 1976 is 't mietst bekank en is dan óch sjpieëder nog ing kieër op tseedee oesjebraat.

### De LP
Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète: (deel 1, 1976)
Orkes: Original Wurmtaler Muzikanten o.l.v. John Quadflieg

#### Solistisje mitwikung va:
*Hanny Tholen
*Niek Ploum
*John Quadflieg

#### Koeër:
*Roda-zangers
*Wurmtaler Dameskoor

#### Arrangemente:
*Willy Scheren

#### Opname:
*Jan Theelen Studio's Munstergeleen

#### Produktioeën:
*Kirchröatsjer vasteloavends-verain

#### Wat sjteet op die plaat?

##### Kantj A:

##### Kantj B:
Nieuwdorp

**Nieuwdorp** kènt verwieze nao:
*Nuujdörp (Nederlands: Nieuwdorp), 'n buurtsjap van Stein in Nederlands Limburg
*Nieuwdorp (Borsele), 'n plaats in de gemeinte Borsele in Zeeland
Leudaal

't **Leudaal** (Nederlands **Leudal**) is e gebeed en 'n gemeinte in Midde-Limburg, gedefinieerd es 't struimdaal vaan de Leubeek. 
De gemeinte weurt gevörmp door de aw gemeintes Hale, Heitse, Hunsel en Rogkel en Naer. 't Oppervlak is 164,87 km2 (daovaan 0,49 km2 water), 't aontal inwoeners löp tege de 37.000. 
De gemeinte umvat de kerne:
*  Baoksem (Baexem)
*  Bögkeme (Buggenum)
* Èl (Ell)
*  Gratem (Grathem)
*  Haalder (Haler)
*  Hale (Haelen)
*  Häör (Horn)
* De Heibloom (Heibloem)
*  Heitse (Heythuysen)
*  Hunsel
*  Itter (Neeritter)
*  Ittervoort
* Kelpe-Oler (Kelpen-Oler)
*  Naer (Neer)
* Nunem (Nunhem)
* Öffelse (Uffelse)
* Rogkel (Roggel)

't Raodhoes steit in Heitse.

Euver de vörming vaan de gemeinte is vaan te veure nog einege discussie gewees. Oorsprunkelijk wouwe de gemeintes ouch nog Hael en Toear bij de fusie betrèkke. Dees twie gemeintes trókke ziech evels later oet dit plan trök en koze in plaots daovaan deveur um mèt Brach de nui gemeinte Maasgoew te vörme. In de Twiede Kamer waor ouch nog discussie euver 't plan: veural binne de VVD waor me deveur um Hunsel aon Wieërt touw te veuge. Heiveur waor evels bij die twie gemeintes zelf gein steun te vinde. Oetindelek accepteerde de Ierste Kamer 't veurstèl op 12 september 2006.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
* Wandel- en fietsroutes in de Gemeinte Leudaal
Doevergenhout

**Doevergenhout** of **Genhoot** (Nederlands: Douvergenhout) is 'n buurtsjap van Merkelbek in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 
Eigelik vörme de in 't weste van Merkelbek gelege buurtsjappe *Doeve* en *Hout* same de kern *Genhoot*. Oarsjprónkelik waor zie groater es 't dörp Merkelbek. 

## Vereiniginge
* Rooms_Katholieke_Douvergenhouter_Football_Club
Op d'n Hiering

**Op d'n Hiering** (Nederlands Op den Hering) is 'n buurtsjap van Sjilvend in de gemeinte Baekdale  
in Zuud Limburg. 'ne Ander naam is: Heringsbos.

De beboewing is gelege tege de Duutsje grens rónd grenspaol 266 aan de gelieknamige waeg Heringsbos. In 2003 wone d'r 30 luuj.
Aan de weskant hèt de grenswaeg hie *Heringsbos* (mèt Nederlands naam- en verkièrsborde) en aan de oaskant (op 't Duutsj)  *An der Venne* (mèt Duutsje naam- en verkièrsborde). Hie bevingk ziech de buurtsjap Niederbusch.

## Bezeenswaerdig
* De Heringshaof
* Opelochmuseum *Nonke Buusjke* in en rónd 'n vakwerkboerderiej.
Kwabik

**Kwabik** (Nederlands: **Quabeek**) is 'n veurmalige buurtsjap van Bèngelder in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 

Kwabik is tegewoordig aan Bèngelder vasgegreujd en lik op de plaats woa noe 't gemeintehoes en de sjoal van Bèngelder sjtoon.
G'n Veel

**G'n Veel** (Nederlands: **Viel**) is 'n buurtsjap van Bèngelder in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 

De beboewing is gelege rónd de Veelderwaeg, zuud-westelik van Bèngelder. In 2003 wone d'r 50 luuj.

## Bezeenswaerdig
* De Wigelraderhaof
Raat

**Raat** (Nederlands: **Raath**) is 'n buurtsjap van Bèngelder in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De naam sjtamp van gerooide plek.  Ouwer (gesjreve) name zint: Rade en Raede. 

De beboewing is aan 't dörp Bèngelder vasgegreujd. 

## Bezeenswaerdig
* Kesjtièl Raath, geboewd in 1686, is nao 'ne brand in 1751 wir opgeboewd door architek Duckers oet Luuk (in 1804). 't Hoes ies noe miedenin Bèngelder gelege.
Viel

'n **Viel** is e stök handjgereidsjap det deentj veur wirkstökke middels verspaning 'n anger vorm te gaeve of gled te make. 'n Viel wuuertj döks gebroek door metaalbewirkers en tummerluuj.

## Zuuch ouch
* G'n Veel veur 't gehuch bie Bèngelder
Ruivers

't **Ruivers** is 't dialek det gespraoke wuuert oppe Ruiver.

## Kinmèrke

De Ruiver lèk ten noorde vanne Benrather Linie (ma**k**e), en ten zuje vanne Uerdinger linie (ou**ch**). 't Lèk ten zuudoeaste vanne Panninger Linie (**sjt**iel), en ten zuudoeaste vanne Panninger Seitenlinie (**sj**aop).

### Óneigelike twieëklank

Oppe Ruiver kaltj me mit de óneigelike twieëklanke *ieë*, *oeë* en *uuë*.

Veurbeeldjzinke: *twieë roeëj ruueskes*.

### Mouillering

't Ruivers dialek kintj versjèllendje mouilleringe: *-ndj*, *-ntj*, *-sj*, *-nj-*.

## Literatuur
'ne Bekèndje sjriever in 't Ruivers is Herman Bors. Hae wón in 2003 en 2007 de Veldeke-literatuurpries
Samisch

Samisch (Saami of Sami) is 'ne verzamelnaam vör de tale en taalvariëtete, die gekald werre dör de Saami in Sapmi in 't noorde va Noorwege, Zjwede en Finlaand en in 't noord-weste va Rusland.

## D'r naam Laps

D'r naam Laps wert dör de sjpraeëkers van de taal es 'n sjeldwaoërd ervare. In Scandinavië, mae och in de vaktaal van taalkundige wert d'r naam Laps dan och, um die raej, neet mie gebroekt.

## Eenheed in diversiteet

In Finlaand en Noorwege is 't Samisch 'n officieel taal en in Zjwede 'n officieel minderheidstaal.
't Samisch behuurt tut de Finoegrische tale. Um politiek-kultureel raejes wert 't Samisch es ing taal behandeld mae taalkundig bezieë geet 't um versjillende tale en taalvariëtete die neet allemaol onderling te versjtoeë zeunt. In totaal kalle 'n 35.000 Saami de taal. 't Gift in totaal 10 tale of variaante oeëvan d'r zis 'n eege sjrif haant. De veer aander werre tesame nog dör 'n 500 luuj gekald. De tale mit 'n eege sjrift heesje: Noord-Samisch; Lule-Samisch; Zuid-Samisch; Inari-Samisch; Skolt-Samisch; Kildin-Samisch.

## Toendra, palsa en rendeer

Wäörd die oorsjpronkelek oet 't Samisch sjtamme zeunt toendra en palsa. In 't Nederlands wert mit toendra väöral nao 'n klimaatzone verwaeze en in 't bezoonder nao de (haof) bevraore mossteppe. De Saami verwieze daomit nao 'n geografische gebied: n.l. 't bergachtige Noordpoolgebied.
't Samisch haat mieë wie 400 waoërd vör rendeer.

## Nordic Sami Council

In 1959 is d'r grensuvversjrejjende (Finlaand, Noorwege, Zjwede) *Nordic Sami Council* opgerich. Och al zeunt d'r nog vraoge op te losse wat 't rech op laand en natuurleke bronne aageunt, de Saami zeunt officieel erkind en in de Scandinavische leng is hun taal en kultuur 'n vak an de universitete.

## Internationaal Songfestival vör Europese minderheedstale

In 2006 waoërt 't Internationaal Songfestival vör Europese minderheedstale (Liet Lavlut) in Östersund Laplandj in Zjwede gehaowe. 't Muziekfestival waor in zis leng op d'r tillevies te zieë, oeëoonder och Nederland (Omroep Fryslan; Nederland 2; 1.1.2007 um 11 oor). D'r winnaar waor d'r groep dae in 't Samisch zong. D'r groep, jong Saami mèt kristalhelder sjtèmme in traditioneel klèjjer, makde 'n gesjlaagde combinatie van modern en traditioneel Joik-elemaente.
Laarhof

**Laarhof** (Nederlands: **Lahrhof**) is 'n buurt in Zitterd-oos in Zuud-Limburg. Er is ouch 'n sjool mit de naam *Laarhof*. Laarhof is óngerdeil vanne wiek Kemperkoul.

De wiek ies geneump nao de gesjlote haof Laar, sjtammend oet de 16e tot 20e ièw. Ze ies opgetrokke van baksjtein. 't Gehièl ies wietgeverfd. D'r tegeneuver bevingk ziech de woonwiek. In de buurt sjteit 'n waegkruus tege 'n 17e ièwse sjmederie en dao lik 'ne hoagsjtambóngerd.

In **Laor** (Nederlands: **Laar**) , 'n buurtsjap van Wienesrao, gelege in de gemeinte Nut, bevingk ziech ouch 'ne groate  *haof Laar* of *Laor*.
Vallem

**Vallem** (**Vullem** in t Sintruins, officieel **Velm**) lie feitelijk op t kruispunt tusse Luik, Vloam-Brabbant en Limburg. De dialeknoam van het durp kum rechstreiks van het Latijn. In het Latijn was doa vruger sproak van "Fallem", zoe wont het durp in den teid van Sint-Trudou och beschreive. In het dialec is dé noam dan och gebleive, en weid doa nog alteid van "Vallem" geklap.

Het durpke Vallem is iejen van de oadste van hiel Haspengoa. Trudou, den opriechter van de stad Sintruin, kam hei in vruger al iedere oanderen dag bedde in de kerk. Vallem is, noa Haspengoase nurme, och een groet durp. In Vallem woene teigewoadig een 2000 minse, as dzje dan de durpe nimp dè rondemedum Vallem ligge, dan komdzje ni voal durpe teige dè mier as 1000 man telle.

## Dialek
Dour den teid is de toal dè ze in Vallem klappe dan och hiel fel verbrabbantsd, voul felder as in oander durpe in oos geboere.
Wa hiel fel opvilt as dzje de toale van de differente durpe got bezien is da ze in Vallem ni klappe van "ich weit" (ik weet), mar van "ich wiet". Da is iet hiel typisch vur Vallem, in Kerrekom bevuirbeild is da ni mee en in Hallemol nog voul mender.

Och weudjes lek "doezig(e)" komdzje in oander durpe ni an teige. Het wood "doezig(e)" op zen eige hei gin betiekenis. Het is lek het weudje "des" in het Frans, da wilt och niks zegge. Ma hét verschel is da "doezig(e)" allienlek gezeid weid as dzje immand wilt aatmoake. "Doezig verreke", "doezige vaal biejest" het zen de grutste beleidiginge da dzje immand aat Vallem koent geve.