open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 september

**Fièsdaag van de Zalige [[Mojer Theresa|Moder Theresa]]**

## Gebeurtenisse
* 1698 - Tsaar Peter I van Rusland veurt belasting op baarde in, um zien volk "Aziatische" geweundes (dat wil zigke, geweundes die aafwieke van de Wes-Europese cultuur) aaf te lière. 
* 1774 - De óntdèkkingsreiziger James Cook óntdèk Nuuj-Caledonië. 
* 1800 - Malta, dat door de Franse bezat waor, kump in heng van de Britte. 
* 1899 - Christine Hardt oet Dresden kriet patent op de beha. 
* 1910 - 't Lök de natuurkundige Marie Curie um in häör laboratorium in Paries inkel gramme radium te verkriege.
* 1914 - In de Ièrsjte Waereldoorlog begint de Sjlaag aan de Marne, woa-in 550.000 soldaote zouwe umkómme.
* 1916 - De film *[[Intolerance (film)|Intolerance]]* kaom oet in de VS.
* 1928 - De Britse bacterioloog Alexander Fleming óntdèk dat de sjömmel *[[Penicillin notatum]]* de greuj van bacterië remp. 
* 1944 - Döllen dinsdeg: nao de sjnel bevriejng van Brussel en Antwerpe verwach me in gans Nederland de ónmieddellike euvergaaf van de Duutsjersj.
* 1972 - Palestiense terroriste valle 't woonblok van de Israëlische ploog bie de Olympische Sjpele in München aan.
* 1975 - Mieslökde maordaansjlaag op de Amerikaanse president Gerald Ford.
* 1977 - De Voyager 1 weurt gelanceerd.
* 1978 - De ièrsjte ónderhandelinge op Camp-David tösje Anwar as-Sadat en Menachem Begin beginne. Ze zulle doere tot 17 september. 
* 1980 - De Gotthardtunnel tösje Zjwitserland en Italië weurt geëupend veur 't autoverkièr. 
* 1980 - De opera *Satyagraha* van Philip Glass geit in première in de Stadschouwburg in Rotterdam. 
* 2001 - In Halberstadt begint me mèt de ièrsjte oetveuring van 't muzieksjtök *As slow as possible* van John Cage, dat 639 jaor zal doere.

## Gebore
* 1187 - Lowie VIII, keuning van Frankriek
* 1585 - Kardinaal Richelieu, Franse sjtaatsman
* 1638 - Lowie XIV, keuning van Frankriek
* 1735 - Johann Christian Bach, Duutsje componis
* 1774 - Caspar David Friedrich, Duutsje sjilder
* 1847 - Jesse James, Amerikaanse crimineel oet 't Wild Weste 
* 1881 - Otto Bauer, Oasteriek-Hongaarse polletieker en polletieke weitesjapper
* 1912 - John Cage, Amerikaanse componis
* 1920 - Fons Rademakers, Nederlandse regisseur
* 1946 - Freddie Mercury, Britse zenger van de band Queen
* 1957 - Peter Winnen, Nederlandse fietserenner, sjriever en columnis

## Gesjtorve
* 1548 - Catharina Parr, keuningin van Ingeland
* 1803 - Pierre-Ambroise-François Choderlos de Laclos, Franse sjriever
* 1857 - Auguste Comte, Franse filosoof 
* 1997 - Moder Teresa, Albaanse sjtiechster van de *Missionarisse van Naosteleefde* en óntvangster van de Nobelpries veur de vrae
* 2010 - Corneille, Nederlandse kunsjilder.
* 2017 - Holger Czukay (79), Duitse bassis en experimentele musicus (Can)
Korendijk

**Korendijk** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't zuidweste vaan d'n Hoeksche Waard, mèt naoventrint 11.000 inwoeners en 'n oppervlak zoeget 100 km² (inclusief water). De gemeinte umvatde de dörper Goudswaard, Nieuw-Beijerland, Piershil (raodhoes) en Zuid-Beijerland. Ouch 't eiland Tiengemeten hoort bij de gemeinte Korendijk.

*Korendijk* is de naom vaan 'nen diek en 'n naobersjap in dees gemeinte, woe 't natuurgebeed de *Korendijkse Slikke* nao verneump is. De gemeinte oontstoont in 1984; veur deen tied waor eder dörp 'n zelfstendege gemeinte. Op 1 jannewarie 2019 góng Korendijk op in de nui fusiegemeinte Hoeksche Waard.
6 september

**Heiligedaag van [[Magnus]]**

## Gebeurtenisse
* 3761 v. Chr. - Ièrsjte daag van de Juudse jaortèlling.
* 1776 - Bie 'n orkaan kómme in Guadeloupe miè es 6000 luuj um.
* 1791 - De opera *[[La Clemenza di Tito]]* van Wolfgang Amadeus Mozart geit in première in Praag.
* 1898 - Keuningin Wilhelmina van Nederland weurt ingehuldig in de Nuuj Kèrk in Amsterdam.
* 1901 - De Amerikaanse president William McKinley weurt vermaord door de anarchis Leon Czolgosz.
* 1924 - Mieslökde aansjlaag op de Italiaanse fascisteleijer Benito Mussolini.
* 1939 - In de Twiède Waereldoorlog verklaort Zuud-Afrika d'n oorlog aan Duutsjland. 
* 1941 - De verpliechting um 'n Juuddesjter te drage weurt oetgebreid nao alle juudde bove de zès jaor in 't door Duutsjland bezat gebeed. 
* 1948 - Keuningin Juliana van Nederland weurt ingehuldig in de Nuuj Kèrk in Amsterdam.
* 1964 - Jan Janssen weurt waereldkampioen fietsrenne in Sallanches.
* 1968 - Swaziland weurt ónaafhenkelik.
* 1972 - Israëlische atlete en coaches die bie de Olympische Sjpele in München gegijzeld were door lede van Black September were vermaord es 'n bevriejingsactie door de politie mieslök. 
* 1975 - In Lice (Turkije) valle bienao 2400 doaje bie 'n aardbeving.
* 2001 - In Macedonië weurt 'n wèt aangenómme die de Albanese minderheid dao miè rechte geuf.

## Gebore
* 1535 - Emanuel van Meteren, Vlaamse historicus
* 1766 - John Dalton, Britse gróndlègker van de atoomtheorie
* 1880 - Jean-Louis Pisuisse, Nederlandse zenger en cabaretier
* 1884 - Julien Lahaut, Belsj-Luukse politicus
* 1926 - Prins Claus von Amsberg, man van Beatrix van Nederland
* 1946 - Bennie Jolink, Nederlandse zenger van de band *[[Normaal]]*
* 1961 - Jessica Durlacher, Nederlandse sjriefster
* 1963 - Geert Wilders, Nederlandse politicus
* 1984 - Thomas Dekker, Nederlandse fietsrenner

## Gesjtorve
* 1683 - Jean-Baptiste Colbert, Franse sjtaatsman
* 1688 - James II van Ingeland, keuning van Ingeland en Sjotland
* 1925 - Wissemenneke, bienaam va Jacob Werlof, lètste bewoner van d'r Baeëndel, Norbik
* 1966 - Hendrik Verwoerd, premier van Zuud-Afrika
* 1998 - Akira Kurosawa, Japanse filmrezjiseur (88)
* 2007 - Luciano Pavarotti, Italiaanse tenorzenger
* 2018 - Burt Reynolds, Amerikaansen acteur (82)
Koalmet

**Koalmet** (Nederlands: **Colmont**) ies 'n buurtsjap van De Berg (Ubachsberg) in de gemeinte Voelender in 't Limburgse Heuvelland.
Ouwer name zint Kollemonde en Coelmont. De naam geit truuk nao 't Latiense *calvum montem* wat kale berg beteikent. De buurt umvat zoan 30 häöf en hoezer, woa ca 80 luuj in wone.

Op 'n T-sjplietsing sjteit 'n baekapel, opgetrokke in kundersjtein. Ze ies in 1946 geboewd oet dankbaarheid dat 't gehuch zónder väöl geweld bevried ies geworde in de Twiède waereldoorlog. De kapel ies gewiejd aan de heilige Cornelius. Dae kundersjtein, woamèt 'n gedeilte van de, ouwer, häöf en hoezer ies opgetrokke, weurt in de buurt gedolve. In de berg bevinge ziech ouch reste van kalkoves.

Koalmet ies hoag gelege op 't plateau in Zuud-Limburg. Typisch zin de haol waeg. De umgeving ies euvergangsgebeed tösje de Duutsje Eifel en de Belzje Ardenne. In de buurt liegke natuurreservate: de Koalmeterbösj en de Vrouwehei mèt windmeule.  De *Vrakelberg*, dae begint in Etenake en eindig in diet dörp, haet 'n hellingspercentage van 11%.
Mingesjborg

**Mingesjborg** (Nederlands (**Mingersberg**) ies 'n buurtsjap van De Berg (Ubachsberg) in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. Ouwer name zint Mingelsburg en Mingartsborg. De naam geuf aan dat de buurt hoaggelege ies, op 'ne berg. De 20 hoezer liegke rónd de weeg Mingersborg gedeiltelik in de gemeinte Gulpe-Wittem. Vlakbie liek 't gehuchske Dringsele (Trintele)

## Bezeenswaerdig
* Ein van de paar windmeules, die Zuud-Limburg riek ies bevingk ziech in de buurt. 't Ies de hoags gelege windmeule van Nederland, op 215 maeter bove AP. De *meule van Vrouwehei*, geboewd in 1857, ies van 't type beltmeule. Nao 'ne brand in 1945 ies ze in de jaore 80 van de 20e ièw gerestaureerd.
* De Bernardushaof, opgetrokke in kundersjtein. Op de krusing veur dees groate carréboerderie sjteit 'n kapel in kundersjtein mèt 'n kuupelke en 'ne tuupgevel.  Ze ies gewiejd aan Maria. Op dees plaats löp de sjeiing van de gemeintegrenze van Voelender en Gulpe-Wittem. Hie sjteit ouch 't plaatsnaambord van Trintelen, woavan 't centrum zudelik gelege ies.
* Typische haol waeg
Dringsele

**Dringsele** (Nederlands: **Trintelen**) ies 'n buurtsjap van Ees (Eys) in de gemeinte Gulpe-Wittem op 't plateau in Zuud Limburg. De 50 häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan de weeg tösje Mingesjborg en Busjehoêze.

## Gesjiedenis
De gesjiedenis geit truuk nao de sjtiechting van de Dringselerhaof. In 1717 waor zie es lièn eigendóm van de Hièr van Schell. In 1756 neumde de Mestreechse burgemeister, Jean Léonard Olislagers ziech Hièr van Neer, Holland en Trintelen. In 1827 kaom Holland bie Doonder (Doenrade). Dringsele woort in 1845 eigendóm van jónkhièr P.A. Kerens. Zien dochter, barones de Crassier, erfde 't good in 1862.

## Bezeenswaerdig
* De Dringselerhaof, gelege aan de Eyserweeg nr 2, ies 'n gesjlote boerderiej van baksjtein en sjure van Kundersjtein oet de 18e ièw.
* Op de Eyserweeg nr 1 sjteit 'ne haof in Kundersjtein oet 1827.
* 'n Veldkruus op 'n sjplietsing van haol waeg tösje Ezerhei - Aoverees en Dringsele en Ees-Wittem.
* 'n Kapelke gewiejd aan Maria.
* Op 'n sjplietsing sjteit 'n ièwenoud pöthuuske mèt 'n deepde van 70 maeter. Op de pöt sjteit 't Romeins jaortal MCMLXXXII (1982), 't jaor dat 't gebuuwke wir ies opgeboewd. 
* Neve de pöt sjteit 'n helsjteine waegkruus mèt crucifix.
* Vakwerkhoezer

## Evenemente
* Pötfiès in 'n weekend in mei georganiseerd door de buurtvereiniging.
* De processie trèk um de drie jaor bie toerbeurt vanoet Ees.
* In juni weurt de juni-den geplant
Leiderdorp

**Leiderdorp** is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, oostelek vaan Leie, daovaan gesjeie door de reveer de Zijl, mèt op 1 januari 2006 26.017 inwoeners en 'n oppervlak vaan 12,29 km2 (daovaan 0,56 km2 water). In de gemeinte ligke gein ander kerne.

Bezeensweerdeg is 't zoegenaomp *Oude Dorp*, 'n nuibouwwiek oet begin twintegste iew mèt oonder mier oontwerpe vaan Willem Dudok en J.J.P. Oud.
 
## Historie
In de Roemeinsen tied laog bij 't modern Leiderdorp e castellum ('n legerplaots). De modern neerzètting Leiderdorp stamp waorsjijnlik oet de vreug Middeliewe; arsjeologisch werk heet aongetuind tot in deen tied al primitief dieke woorte aongelag die 't gebeed tege euverstruiminge besjèrmde. Leiderdorp oontleint ziene naom aon de term *[[leithon]]*, wat in 't allerajds Holland eder vaan de drei distrikte waor die 't graofsjap had. De modern stad Leie bestoont nog neet; die oontwikkelde ziech later pas um de plaotseleke börch. Wie 't huieg Leie groeter woort es de aw plaots Leithon mós de leste ziech es oondersjeid *Leiderdorp* goon neume.

In de Middeliewe woorte roond Leiderdorp väöl kestiele gebouwd. De vesteging vaan 'n Augustijnekloester waor hiel belangriek veur de oontwikkeling vaan 't dörp. Intösse annexeerde 't greujend Leie ummer mie land vaan 't ambach Leiderdorp. Mèt d'n Opstaand vaan tijdens d'n Tachetegjäöregen Oorlog woort 't kloester oontboonde en 't gebouw aofgegeve aon jónker Arent van Dorp. Tijens 't Belag vaan Leie (1574) hoolt 't Spaons bevel zien domicilie in Leiderdorp, totdat de polders um de stad door de Geuze oonder water woorte gezat. In 1597 kraog Leie 't rech 't ambachsbestuur vaan Leiderdorp te beneume, wat 't ambach feitelek bezit vaan de stad maakde. Dees situatie doorde tot de Fransen tied. In de twintegste iew greujde Leiderdorp oet tot veurstad vaan Leie.

## Gebore in Leiderdorp
* Carice van Houten, actrice
* Taeke Taekema, hockeyer
* Martin Verkerk, tennisser

## Externe link
* http://www.leiderdorp.nl
Leidschendam-Voorburg

**Leidschendam-Voorburg** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, t'n ooste vaan D'n Haog, mèt op 1 januari 2006 73.194 inwoeners en 'n oppervlak vaan 35,60 km2 (daovaan 0,30 km2 water). De gemeinte, 'n echte veurstad vaan D'n Haog, umvat de kerne Leidschendam (raodhoes), Stompwijk en Voorburg.

De gemeinte oontstoont in 2002 oet 'n fusie vaan Leidschendam (inclusief Stompwijk) en Voorburg. Dees fusie woort es 'n alternatief veur inlieving bij D'n Haog gezeen.

## Externe link
* https://www.leidschendam-voorburg.nl
Hemelbaek

De **Hemelbaek** ies 'n ziebaek van de Maas bie Aelse. Dao óntsjpringk ze in de vochtige hellingbösj in de buurt van 't kesjtièl vanoet 'n paar brónne. Naodat ze same ies gesjtruimd mèt de Sjlekbaek mondt ze in de Maas oet.

De baek liek bie Terhage en weurt doorkruuts door 't Julianakanaal.
Kundersjtein

**Kundersjtein** ies 'n soort kalksjtein dae gevónge weurt bie Kunder in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. De sjtein haet 't uterlik van mergel, dae get zudeliker in 't Mergelland gedolve weurt. De kundersjtein haet 'ne ónreigelmaotige en hellere sjtructuur en ies neet te zaege zoawie mergel. Bie 't boewe, dat al in de Romeinse tied woort toegepas,  weurt de gevónge of gekapde vörm enigszins rech aafgekap. De moere höbbe, in vergelieking mèt de gesjaafde en gezaegde mergelblök, 'n roew oppervalk. In Craubeek neume ze deze sjtein de *Krawberger*.

## Kalkoves
't Aafval wat euverbleef nao 't (be)kappe van deze natuursjtein woort in sjachoves verbrand tot metsel- en plaosterkalk. Mèt de zachte woort 't land bemès ('t zgn: mergele). 't Kalkbrenne gebeurde tot 1965.

## Woa sjtoon de geboewe van kunsdersjtein

Op de groate doorgaonde weeg van Klumme (door Kunder) nao Heële liek 'n aantal häöf en hoezer geboewd in Kundersjtein. 
Ouch in de buurdörper: in Krawbich, in Ransdel en  op 't plateau op Walem, op 't plateau op Ubachsberg, Mingersberg, Trintele, Bösjehoêze, Zumpelveld, Eys en Colmont zint väöl (ouw) häöf, hoezer en kèrke (of gedeiltes daovan) geboewd van deze sjtein. 
Ouch in Mestreech zint 'n paar geboewe daovan opgetrokke, zoe wie de St. Theresiakèrk in de wiek Biesland.
Ge Kruuts

**Ge Kruuts** (Nederlands: *Hoogcruts*) ies 'n buurtsjap van Noorbaek in de gemeinte Èèsjde-Mergraote, gedeiltelik gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. Tot 1982 behuèrde-n 't tot de gemeinte Norbik en gedeiltelik gemeinte Sjlenake. De grens van de gemeintes löp dweersj door de geboewe van 't veurmalig kloaster, dat hie gelege haet. Dao zint nog reste aanwezig.

De naam beteikent 't hoag kruus. De 25 hoezer van Ge Kruuts sjtoon rónd de krusing van de Mergellandroute, de weeg Norbik-Sjlennich en de provinciale weeg van De Hut nao de grenseuvergank mèt 't Belsj, De Plank . De helling achter 't veurmalig kloaster riechting Beutenake en Sjlenake weurt *d'r Piemert* geneump. De helling richting Norbik d'r Wósberig.

't Gehuch Gekruts (Gekruis) ies 'n buurtsjap van Sjömmert.

## Bezeenswaerdig
*'t Veurmalig Sepulchrienekloaster, 'n kapel ter ière van 't Heilig Kruus weurt veur 't ièrsj vermeld in 1428. Eind 15e ièw vingk 'n verboewing plaats tot priorie van de kanunnike van 't Heilig Graaf. In de 16e ièw plundere troepe van Willem van Oranje 't kloaster en sjteke de Sjpaanse soldaote van Parma de boel in brand. In 1603 weurt 't gehièl wir opgeboewd tot kloaster mèt jóngeskossjoal. In de Franse tied weurt 't kloaster opgeheve en verkoch. De oastelike vleugel weurt dan 'n landhoes en de kapel 'n sjuur. In 1870 weure de geboewe besjadig door 'ne brand. In de jaore daonao weure ze wir gerestaureerd. Begin 20e ièw weure ièrsj de zuustersj Dominicanesse en later de Franciscanesse eigenaresse van 't geboew, dat noe wir de functie van kloaster kriet. In 1965 kump d'r 'n instituut in veur geistelik gehandicapte. In 1979 goon de geboewe in vlamme op. Wat euverblief ies 'n rewien.
*De losliegkende boerehaof ies nog in bedrief.

't Café *de hoeskamer van Ge Kruuts*, gedreve door de familie Offermans, besjteit saer 1939 en ies 'n gashoes veur de passerende vrachwagechauffeurs en toeriste op weeg nao Belsj.
Terlinne

**Terlinne** (Nederlands: *Terlinden*) ies 'n buurtsjap van Norbik in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. 'n Paar hoezer huère bie de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam kump van *ter ling*, dat beteikent *bie de lindeboum*. 45 häöf en hoezer liegke langs de weeg Mestreech - Vols en De Plank aan de Belzje grens.

## Bezeenswaerdig
* 'n Modern baekapel, die op de plaats sjteit van 'n ouwer gebuujke, ies gewiejd aan Maria. De buurt baejt hie bie 'n sjterfgeval same de roazekrans. In de maond mei weurt hie edere zaoterdig de Heilige Mès opgedrage.
* De kèrmes in Terlinne vingk plaats in 'n weekend begin augustus. Dao sjtoon 'n paar kèrmesattracties. In 'n fièstent treffe ziech inweunersj en väöl bezeukersj veur de *Terlinne-aovend* mèt diverse artieste. Van de opbrings geit de ganse buurt 'ne daag op sjtap en weurt de Mariakapel ónderhoute. Sjmaondegs ies 't traditioneel "paol-hawwe" en um twelf oer saoves weurt "d'r knaok begrave" en 't fiès aafgesjlote.
* De carrévörmige *Terlingerhaof* dateert oet 1852 en ies geboewd van baksjtein. Allewiel zint d'r vakantieweuninge in gevestigd.
* Vakwerkhäöf en -hoezer

## Vereiniging
*Jónkheid Terlinne, opgeriech in 1883. 

In de buurt van Brómmele (Wienesrao) bevingk ziech ouch 'ne carrévörmige, mergele haof Terlinge.

## Zuuch ouch
* Terlinden (bie Heële)
Liemeer

**Liemeer** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, tege de grens mèt Noord-Holland aon. De gemeinte bestoont oet de kerne Nieuwveen (raodhoes), Noordeinde, Noordsedorp, Vrouwenakker en Zevenhoven.

In 1991 woort 't dörp en de aw gemeinte Zevenhoven aon Liemeer touwgevoog. Op 1 januari 2007 góng Liemeer mèt Ter Aar in de gemeinte Nieuwkoop.
Liesveld

**Liesveld** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in d'n Alblasserweerd, aon de revier de Lek, mèt op 1 fibberwarie 2012 9.775 inwoeners en 'n oppervlak vaan 44,44 km² (daovaan 3,37 km² water). De gemeinte umvatde de kerne Groot-Ammers (raodhoes), Langerak, Nieuwpoort en Streefkerk en de naobersjappe Liesveld en Waal.

Liesveld is in 1986 oontstande oet 'n fusie vaan Groot-Ammers, Langerak, Nieuwpoort en Streefkerk. In 2013 fuseerde de gemeinte mèt Graafstroom en Nieuw-Lekkerland tot de nui gemeinte Molenwaard.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Ees

**Ees** (Nederlands: *Eys*) is e dörp in 'n del van 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. Eys haet in 2005 ongevaer 775 hoezer en 1795 inwoëners. 

't Dörp ies óntsjtange bie 'n kruuspunt van waeg bie de Ezerbaek. 't Weurt veur 't ièrsj geneump in 'n oarkónde oet 1193 van 't kapittel van de Sint Paulus kathedraal in Luuk (Belsj).

## Buurtsjappe
*Aoverees
*Ezerhei
*D'r Piepert
*Dringsele (Trintele).

## Bezeenswaerdig

* Aan de ingank van 't dörp (vanoet Wittem sjteit in de graaf 'n kapelke van Kudersjtein gewiejd aan Maria.
* Aan  de oaskant van 't dörp, aan de Mr. Dr. Froweinwaeg, liek kesjtièl Goedenraad, in 't dal van de Ezerbaek. Bie 't good huère 'n landhoes-kesjtièl oet 1777 en 'n carréboerderie. 't Gehièl bevingk ziech in 'n park.
* De baksjteine kèrk, gewiejd aan de heilige Agatha, ies 'ne herboew van'n ouwer kèrk op de Boereberg. Die ies aafgebroke in 1745. Graaf Ferdinand van Plettenberg gaof opdrach um dees nuuj parochiekèrk te boewe in 1735. Architect waor Johann Conrad Schlaun. 't Geboew ies einbeukig, de tore haet 'ne opvallende torekoepel-sjpiets.
* 'n Motte ofwaal 'ne historische kesjtièlberg, op de Boereberg, woa-op in de Mieddelièwe 'ne oetziechtore gesjtange haet. De motte liek miede in de beboewing van Eys. In 2001 ies ze gerestaureerd.
* Eys haet 'n sjtasie aan 't veurmalig sjpoor van Mestreech nao Aoke. Noe ies 't 'n halte aan 't trajek van de sjtoumtrein aan  't Milioanelientsje.
* Vakwerkhoezer en carreboerderieje in kundersjtein.
* De Ezerbösj en 't plateau van Ees. De korewouf (o.a.) ies hie 'n besjermde deersoort.
* De Ezerberg, mèt 'ne klum van 900 maeter tot 190 bove NAP.
* Op 't kèrkhof sjteit 'n calvarie.
* 't Wiengood *Aldenborgh*.
* Op de viefsjprunk bovenop de  Kruusberg sjteit 'n sjmeediezere waegkruus ónder 'ne einzame boum neve-n 'n bank. Van hie haet me 'n wieds oetziech euver 't heuvelland.

## Inweunersj
* Leo Ketelaars zg, bariton en zangpedagoog.

## Dörpsvereniginge
* Harmonie St. Agatha
* Sjötterei St. Sebastianus
* Carnavalsvereiniging De Öss
* D'r Importkloeb
* Zwart-Wit '19
* De Ezer Sjnake

## Evenemente
* Kèrmes begin mei
* De Brónk trèk begin mei bie toerbuurt door Eys, Ezerhei en Dringsele.
* St. Agatha-wandeltoch in april
* *Muziekdaag Ees* (klassieke muziek), eind juli

## Extern links
* Sjötterij Sint Sebastianus
* D'r Importkloep
* Harmonie Sint Agatha
* Voetbalclub Zwat-Wit '19
* Ezer Sjnake
Sjilberg

:*Neet te verwarre mit [[Sjaelberg]] bie Ech.*
----

**Sjilberg**, lokaal: **Op-'e Sjilbrig** (Nederlands: *Schilberg*; Boileau: ) is 'n buurtsjap van Norbik in de gemeinte Èèsjde-Mergraote en 'n buurtsjap van Sjlennich in de gemeinte Gulpe-Wittem. Alletwieë de gemeintes ligke in Nederlands Limburg. Sjilberg is och 'n buurtsjap van De Plaank (Sint-Martens-Voere) in de gemeinte Voere in Belsj Limburg op 't Belsj. De häöf en hoezer ligke in lintbeboewing langs de ouwe waeg *Schilberg* van Mestreech nao Verviers en rónd de krusing mèt de waeg van Sint-Martens-Voere nao Sjlennich. 

De grens tusje de twieë Nederlandse gemeintes en mèt Belsj lupt d'r deurheen. 'n Daartig jaor truuk gonge de keender of nao Norbik of nao Sjlennich of nao de Plaank nao de lieëger sjoeël.  
In 2003 liegke d'r ca. 35 häöf en hoezer.

In de buurt van Ech lik ouch 'n buurtsjap Sjaelberg (Nederlands: Schilberg).

## Etymologie
Ouwer name van Sjilberg zunt in de 14e ieëw Bitseelberg, Butseilbergh en in de 17e ièw Beseelsbergh. Op 'n kaat oet 1870 sjteet tösje Ge Kruuts en Sjilberg nog 'ne naam: Beschilberg. Dit gedelte huët noe bie Sjilberg. De naamvorming ès gewest: Op Besjilbrig > Op-'e Sjilbrig. (Dao zaet me neet Op *ge* Sjilbrig en zieëker neet Op *g'ne* Sjilbrig).

D'r Boileau verklaort "Sjilbrig" es: d'r baerg bie 't baechske (beekje). Mae wat vör e baechske da? Leep doe nog e waeterke dör de dipde jüs ten westen van de buurtsjap? Of dör de dipde va Paomewiejje?

## Taal
Sjilberg en Ùlvend zunt klèng buurtsjappe. Op de boeredinger wissele de pechter dèk, en e-zeu kaome dèk luuj mit ander tale binne. Tòch hant ze 'n ège taal. Vör de twèèj buurtsjappe gilt dat die taal neet gaans de ègeste es die van Noërberg. En hie ès al 't ùsjte versjeel: Die va-n *Noërberg* zage *Norbik*. - En in os twèèj buurtsjappe huuët me noeëts *verkòjt* vör *verkaoët*. 't Lùpt dùs 'n taalgrens tùssje Sjilberg / Ùlvend en Noërberg

## 't Bezieë waeëd

* Kapel gewiejd an Sint Jozef. 't Gebuuwke ès opgetròkke oet kundersjtèè en haat 'n töensje. 't Sjtèèt op d'r hook van d'r Sjilbergerwaeg en d'r Mastrichterwaeg. In 1946 ès 't dör de naobere opgericht oet dankbaarheid vör 't gesjpaard blieve in d'r Twidde waeldkreeg. In 2000 haat 'n restauratie plaatsj voonde. Op de plek sjtèèt och 'n waterpöt en 'n waegkruts. 
* Kort bie Sjlennich an d'r Kèrkdel lik 'n veldbrandsjteine kapel gewiejd aan de heilige Anna. Ze is in 2006 gerestaurierd.

## Referenties
* Boileau Armand 1961 Plaatsnamen te St- Martens Voeren, in: Heem 5, 5-6, online: Users.skynet.be - PLAATSNAMEN TE SINT- MARTENS- VOEREN;
* Boileau Armand 1971 Enquête dialectale sur la toponymie germano-romane du Nord-Est de la province de Liège - Analyse lexicologique et grammaticale comparative;
* Mertens, J. 1993 De verpachting van het paanhuis (1386), de toelating tot een volmolen (1388) en twee 15de-eeuwse kerkregisters van Sint-Pieters-Voeren - tekstuitgave. In: Het oude Land van Loon 48 p. 189-219;
* Nyssen J. 1961 Sint-Martens Voeren - Plaatsnamen - kaart 5 - Het Plankerveld, in: Heem 5, 2-3.
Wittem

**Wittem** ies 'n dörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg. In 1999 zint de gemeintes Wittem en Gulpe samegevoog tot de fusiegemeinte Gulpe-Wittem. In Wittem wone in 2003 800 luuj, inclusief die van Partei.
'ne Ouwere naam ies Witham. 'ne Ham ies 'ne hook hoager gelege sjtök land in ein euversjtruimingsgebeed. 
Door Wittem löp de Geul, de Sinselbeek en vlak bie de Gulp. Wittem ies saer 1893 'n baevaartsoord ter ière van de redemptoris Gerardus Majella.

## Buurtsjappe
* Kartiels (Cartils)
* Partei (Partij)
* Sinselbaach (Sinselbeek)

## Gesjiedenis
De oudste vermelding dateert van 1125. Wittem ies óntsjange vanoet 'ne hièrehaof. Tot begin 1700 waor d'r allein 'n kesjtièl. Partei waor de ouw woonkern. Tot aan de Franse tied waor Wittem 'n vrie rieksheerlikheid binne 't Duutsj Riek.

## Bezeenswaerdig

* Kloaster van de Capucienersj. Later van de Redemptoriste. 't Kloaster dateert oet de 18e ièw. In de lètste jaore van de 19e ièw vinge verboewinge plaats. In 't complex liek 'ne imposante (religieuze) bibliotheek.
* Kloasterkèrk gewiejd aan de heilige Alfonsus en Johannes Nepomucenus. Geboewd rónd 1730 in baroksjtiel. De veurgevel ies in 1895 obbenuuts opgetrokke in neogotische sjtiel. Sjilderinge zint van Charles Eyck.
* Kesjtièl Wittem oet de 13e ièw, oetbreiing in de 15e ièw, besjteit oet 'ne tore en twiè vleugele. Geboewd van mergel. Gedeiltelik umgrach.
* De Wittemer watermeule aan 'ne zietak van de Geul: de Selzerbeek of Sinselbeek. Geboewd in 1733.
* Haof Wienhoes (in Partei, aan de ouw heerbaan) ies 'ne veurmalige herberg bie 't tolhoes van de hière van Wiittem aan de heerbaan. De linkervluegel dateert oet de 17e ièw. De rechtervleugel, oet de 18e ièw, deende es parkeerplaats veur de poskoetsj. Naoderhand loog hie 'n possjtasie tot in 1865 bie de aanlèk van de sjpoorbaan Mestreech - Aoke.
* Vakwerkhäöf en hoezer

## Evenemente
* Wienertreffe op 'ne zóndig in april, 'n optrae van accordeoniste á g'n Wienhoes
* Wittem muziekmaond ies in juni in de kloasterbibliotheek
* Keersjsjtalle-tentoansjtèlling in 't kloaster
* Religieus concerte door orkeste en koare in de kloasterkèrk (december)

## Dörpsvereiniginge
* Sjtichting Pelgrimswegen en voetpaden

## Gebore
* Peter Schuyren (1944), beeldhouwer
Lisse

**Lisse** (Hollands *Lis*) is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in de Bollestriek, ten zuie vaan Hillegom, tege Noord-Holland aon, tösse Haarlem en Leiden in. De gemeinte heet zoeget 23.000 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 16,05 km² (daovaan 0,36 km² water). Binne de gemeinte ligke gein ander kerne, wel ligke de naobersjappe De Engel en Halfweg drin.

Lisse is mèt Hillegom 't centrum vaan de Nederlandse seerblómmeteelt. Binne de gemeintegrenze ligk de Keukenhof, e park wat volsteit mèt seerblómme en väöl toeriste trèk. Dit park maak deil oet vaan 't landgood roond Kestiel Keukenhof. Hei weure ouch diverse festivals gehawwe, oonder mie Castlefest.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Kertiels

**Kertiels** (Nederlands: **Cartils**) ies 'n buurtsjap van Wittem in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. 't kesjtièl Kertiels huèrde tot 1982 tot de gemeinte Wielder (Wijlre) en tot 1998 bie de gemeinte Gulpe. Langs 't gehuch löp 'n beek, die zien brón haet in 't hoager gelege de Piepert riechting de lièger sjtruimende Geul. Dao sjtoon 4 carréboerderieje, woavan eine in sjpeklaoge en eine mèt 'ne vakwerkgevel en 2 hoezer. In 2002 wone d'r 15 luuj. 
De naam kump van 't Vulgair Latiense woord cortillis, dat bie 'n curtis (hièreboerderie) behuèrend beteikent. 'ne Ouwere naam ies Curtils (12e ièw.)

## Gesjiedenis

Waarsjienlik waor Kertiels in de Romeinse tied ein militair vesting, vanwege de gunstige liegking. In de 9e ièw zou d'r 'n haof gesjtange höbbe es centrum van de hièrlikheid Kertiels. De bewonersj waore allein verantwoording sjöldig aan de biesjop en later aan de Duutsje keizer.

## bezeenswaerdig
* Kesjtièl Kertiels, mèt gedeiltes oet de 15e en 16e ièw.
* Aan de holle weeg nao Ees sjteit 'n oorlogsmonumentsje oet 1944 opgeriech veur 4 in 1944 umgekómme Canadese vlegersj.
## Referentie
Zwarte Zie

De **Zwarte Zie** is 'n zie die tösse 't Europees vasteland, 't Aziatisch vasteland en de Bosporus ligk. De Donau móndj oet inne Zwarte Zieë.

Inne Zwarte Zieë ligk ouch 't sjiereilandj de Krim.

De volgendje lenj grenzen ane Zwarte Zieë: Oekraïne, Röslandj, Georgië, Törkieje, Bulgarieje en Roemenië.
Margaretha Maria Alacoque

**Margaretha Maria Alacoque** ies 'n Franse heilige. Ze ies gebore in Lauthecour op 22 juli 1647 en gesjtorve in Paray-le-Monial op 16 oktober 1690. Dees Franse zuuster trooj op 23 jaorige laeftied in 't kloaster van de Orde van Maria Visitatie in Paray-le-Monial. Doordat in herhaolde visioene Christus aan häör versjeen woort ze 'n vurig propagandiste van de Heilig-Hartdevotie, die door häöre inzat ouch binne de liturgie van de Katholieke kèrk 'n plaats kreeg.
't Fiès van 't Heilig Hart weurt gevierd op de vriedig nao de twiède zóndig nao Pinkstere.

In häör geistelik leve woort Margaretha Maria Alacoque geleid door de jezuïete Claude de la Colombière en Jean Croiset. 
In 1920 ies ze heilig verklaord. Saer dan ies Paray-le-Monial 'n baevaartsoord.
Häöre fièsdaag vèlt op 17 oktober.
Opus Dei

't **Opus Dei** ies 'n religieus organisatie, woavan 'n deil van de lede celibatair laef en in speciaal centra woont. 70% haet 'n gezin. De lede drage gein speciaal kleier. Manne en vrouwe kènne lid zin. 't Opus Dei wèrk boete de sjtructuur van parochies en bisdóm. De orde, 't zou 'n sekte zin, ies actief in 't ónderwies, runt waereldwied 5 universiteite, 11 hoag sjoale, tièntalle basis- en mieddelbaar sjoale. Ze beheert ouch 150 sjtudentehoezer, woavan 5 in Nederland: 1 in Mestreech en 2 in Amsterdam en Utrech. 

De naam hèt officieel: Praelatura Sanctae Crucis et Operis Dei (Latiens: Prelatuur van 't Heilig Kruus en Werk van God), prelatuur van de Katholieke Kèrk, gesjtiech in 1928 in Madrid (Sjpanje) door de preester J.Escrivá de Balaguer (1902-1975). Deze ies heilig verklaord in 2002.
## Doel
't Doel van Opus Dei um luuj bewus te make dat zie tot heiligheid en sjpiritualiteit gerope zint. Opus Dei sjtimuleert hun um volges 't gelouf tet leve en aan de evangelisatie van de maatsjappie bie te drage. Veural de heiliging in 't eige beroep en in 't gewoon leve kriege extra naodrök. In euvereinsjtumming dus mèt de beroepscompetentie, in de arbeid de vereiniging met God zeuken, handele mèt de wunsj andere te dene, leve mèt de wet en ethiek en op dees meneer ein biedraag levere aan de veuroetgank van de sameleving. Dees boodsjap van 't Opus Dei (dat de oproop van Christus tot heiligheid geriech ies tot alle geluivige), haet 'n centraal plaats gekrege in de lièr van 't Twiède Vaticaans Concilie.
## Organisatie
Saer 1982 ies de organisatie, die in 1947 kèrkrechtelike erkènning haet gekrege es seculier insjtituut, 'n personele prelatuur. In 't Twiède Vaticaans Concilie zint specifieke pastoraal take toegeweze. Daobie haet 't prelaat kèrkelik gezag euver bepaalde persone, neet euver 'n gebeed zoa es 'n parochie of bisdóm.
## Take
't Lidmaatsjap ies gebaseerd op perseunlike roping. Neve de getrouwde lede, ies 'n aantal, celibatair levend, dat ziech bezig hèlt mèt vormings- en besjtuurstake van de prelatuur. De lede blieve lekegeluivige en hun beroepsumsjtandighede en positie in Kèrk en maatsjappie verandere neet.
't Geuf ouch mètwèrkerjs, die gein lid zint, meh waal deile in 't geistelik good van 't Opus Dei. Mètwèrkersj zint ouch dèks neet christen of neet-katholiek. Lede wèrke same mèt neet-lede, op persoonlike titel en mèt groate sociaal betrokkenheid. Zoa zint d'r sjoale, universiteite, óntwikkelingsprojekte en ziekenhoezer opgeriech. 
## Lede
Begin 20e ièw tèlde 't Opus Dei ruum 84 000 lede in de vief weaerelddeile.'t Groatste deil ies getrouwd; 1800 lede zint preester.
In Nederland zint centra in Amsterdam, Utrecht, Mestreech, Hengelo en Moergestel. In Belsj in Brussel, Antwerpe, Luuk, Leuve en Dongelberg. 
## Externe link
*www.opusdei.nl
7 september

**Heiligedaag van [[Regina van Alise]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Braziel|Brazilië]]**

## Gebeurtenisse
* 1274 - Wiejing van de nuuj Sint-Sjtevenskèrk in Nijmege door Albertus Magnus. 
* 1543 - 't Tractaat van Venlo weurt ónderteikend. Diet ies 't ing van de Gelderse Successieoorlog. 
* 1812 - Napoleon Bonaparte wint de sjlaag bie Bordino, waarsjienlik de groatste veldsjlaag oet de gesjiedenis. 
* 1822 - Brazilië weurt 'n ónaafhenkelik keuninkriek.
* 1860 - Giuseppe Garibaldi verovert Napels.
* 1888 - Veur 't ièrsj weurt 'n couveuse gebruuk bie 'ne miensjelike baby.
* 1898 - Keuningin Wilhelmina van Nederland lèk de eed aaf.
* 1911 - Franse rechercheurs arrestere Guillaume Apollinaire op verdènking van 't sjtele van de *[[Mona Lisa]]*.
* 1940 - In de sjlaag um Ingeland weurt Londe zjwoar gebombardeerd. 
* 1944 - De Belzje regering kump truuk oet ballingsjap.
* 1955 - Bie euversjtruiminge in India were óngevaer 45 miljoan luuj daakloos; d'r vèlt 'n ónbekènd aantal doaje.
* 1998 - Google Inc. weurt opgeriech.
* 1999 - Bie 'n aardbeving in de buurt van Athene sjtorte versjillende geboewe in en kómme óngevaer 150 luuj um. 
* 2005 - De Haagse rechbank verbeejt 't sjiekke van subsidie aan de sjtreng-christelike SGP, umdat häör sjtatute vrouwluuj es volwaerdig lid oetsjlete.

## Gebore
* 786 - Saga, 52e keizer van Japan
* 1533 - Elizabeth I, keuningin van Ingeland
* 1756 - Willem Bilderdijk, Nederlandse historicus, diechter en advocaat
* 1860 - Willem Nolens, Nederlandse priester en politicus
* 1919 - Briek Schotte, Belzje fietsrenner
* 1930 - Keuning Boudewijn van Belsj
* 1936 - Buddy Holly, Amerikaanse zenger
* 1966 - Gunda Niemann, Duutsje sjaatsster

## Gesjtorve
* 1809 - Rama I, keuning van Thailand
* 1915 - Louis Paul Zocher, Nederlandse tuinarsjitek
* 1948 - Dr. H.A. Poels, Venrojse filantroop
* 1961 - Pieter Sjoerds Gerbrandy, Nederlandse politicus en minister-president
* 1997 - Mobutu Sese Seko, president-dictator van Zaïre
* 2018 - Mac Miller, Amerikaanse rapper (26, euverdosis)
Mosasaurus

**Mosasaurusse** ("Maosherdisse") zien e geslach vaan fossiel reptiele oet de oonderorde Sauria, oet de familie Mosasauridae, die in zie leefde. De Mosasaurus heet ziene naom te daanke aon de vindplaots vaan 't ierste fossiel: de Sint-Pietersberg bij Mestreech. Mosasaurus leefde in 't ouch al nao häöm geneump Maastrichtien, de lèste epoch vaan 't Kriet (71,3 - 65,4 miljoen jaor geleie).

De ierste fossiele vaan 'ne Mosasaurus woorte opgegraove in 1766, decennia veur de ierste dinosaurusse. 't Góng oonder mier um twie oonderkake en ein bovekaak. Die ligke allewijl in 't Teylers Museum in Haarlem. In 1774 woort nog 'n kaak gevoonde, die bekind is gewore umtot 'r door de Franse tijdens de Fraanse bezètting geklajd is en nao Paries is mètgeveurd. Allewijl ligk 'r dao in 't *Muséum Nationale d'Histoire Naturelle*. Biologe herkinde in die fossiele direk herdissereste, meh daan väöl groeter. Dit brach e debat op gaank of bieste mesjiens neet kóste oetsterve anders es door minseleke oetroejing; dit waor in deen tied nog 'n controversieel gedachte. Väöl lui meinde tot bieste door God gesjaope neet op 'n natuurleke meneer kóste oetsterve; dit zouw in tegespraak zien mèt 't doel vaan de sjöpping. Later vónste in zuidelek Limburg voonte plaots in 1956 (in de melgerkojl bij 't Root), in 1998 (in de kalksteinkojl vaan de ENCI; bijgenaomp *Bèr*) en in 2012 (ouch in d'n ENCI-kojl; bijgenaomp *Carlo*). Bèr is euvergebrach nao 't Natuurhistorisch Museum in Mestreech; mèt Carlo geit dat ouch gebeure.

De Mosasaurus waor e slaank bies boevaan de veer pu tot flippers waore oetgegreujd. Mèt die flippers en ziene start, boe 'n vin op zaot, bewoog heer ziech door 't water. Individu Carlo waor 13 meter laank; de modaole Mosasaurus evels eine meter korter.

## Vootnote
Maassluis

**Maassluis** is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de Nui Waterweeg, ten weste vaan Vlaardinge en t'n ooste vaan Hoek van Holland, in de agglomeratie Rotterdam. De gemeinte had op 1 januari 2006 31.989 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 10,11 km2 (daovaan 1,51 km2 water). Binne de gemeinte ligke gein ander kerne.

## Stadsfuncties
Maassluis is 'n industrie- en forenzestad, in de periferie vaan Rotterdam. 't Industriekarakter vaan vreuger heet de stad, door de sloop vaan aw arbeiderswieke, gooddeils verlore.

## Stadsgeziech

In 't centrum vaan Maassluis ligke mer relatief weineg aw gebouwe. 't Meis bezeensweerdeg is de Groete Kèrk (1629-1639), op 'n eilendsje wat me 't *kèrkeiland* neump, op de plaats vaan d'n awwe sjans. In de kèrk hingk 't bekind Garrelsörgel oet 1732. 't Aajd raodhoes is allewijl e sjeepvaartmuseum. Op 't memint (2006) bojt me in 'n boetewiek vaan Maassluis 'n nui kathelieke kèrk mèt e hendeg modern oontwerp, die es bijnaom "Sydney aan de Waterweg" gekrege heet (vaanwege de gliekenis mèt 't operagebouw vaan Sydney).

## Historie
Maassluis oontstoont roond 1340 es *Maeslantsluys*, 'n neerzètting bij 'n sluus in 'n waterkiering vaan de reveer de Maos in 't amb Maasland. In 1489 woort 't gehöch geplunderd. In de zestiende iew lag me op bevel vaan Marnix van Sint-Aldegonde 'ne sjans aon. In 1614 woort de plaot, tot daan touw nog ummer in Maaslands bezit, door de Staote vaan Holland zelfstendegheid gegönd. Vieftien jaor later woort mèt de bouw vaan de Groete Kèrk begós. De handels- en vèssersplaots greujde daonao lankzaam door. In 1811 kraog ze vaan Napoleon stadsrechte.

In de negentiende iew industrialiseerde de plaots door de kortbijheid vaan de Rotterdamse have: de sjleepvaort kaom in 't bezoonder op. In de twintegste iew zètde dees tendens ziech door, zeker ouch umtot 't havegebeed ziech ummer mie nao 't weste verplaotsde. Nao d'n oorlog kraog Maassluis mier 'n functie es forenzestad veur Rotterdam.

In de jaore zeveteg en tacheteg kaom de plaots negatief in 't nuits door 'ne gifbelt in de nuibouwwiek de Steendijkpolder. Dees polder waor in de jaore viefteg opgehoeg mèt slib oet de Rotterdamse have; dit had desastreus gevolge veur 't milieu in dees nuibouwwiek. Door de bebouwing waor sanering oonmeugelek.

## Gebore in Maassluis
* Khalid Bouhlarouz, vootballer
* Maarten 't Hart, sjriever
* Abraham Kuyper, politicus
* Bas van Toor, clojn (vaan 't duo Bassie en Adriaan)

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Woufhage

**Woufhage** (Nederlands:**Wolfhagen**) ies 'n buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De 40 häöf en hoezer liegke langs en rónd de gelieknamige weeg, ten noorde van Sjènne.

## Gesjiedenis
In de 16e ièw woont'r 'ne zekere Jan Wolffs es pachboer op de Witzenhaof. Zien familie woont dan al saer ca 1500 hie. De naam Woufhage geit waarsjienlik truuk nao deze Wolff mèt zien nederzètting umringk mèt 'n hègk (haag).

## Bezeenswaerdig

* Versjillende ouw boerderieje, sómmige mèt vakwerk, land en baende gelege tege de Pötterberg.
* Hoes Fabricius gelege op 'n sjplietsing van waeg, dateert oet 1615
* Op dees sjplietsing sjteit 'n iezere weegkruus woa-op versjillende heilige figure te zeen zin.
* De Dieterenhaof ies 'ne carrevörmige, gesjlote haof, geboewd in baksjtein, mèt róndbaogpoorte, gelege aan de holle waeg nao Pöt. 
* De Woufhagerbösj mèt 9 ha grónd. Miedde door de Wieje (Wilge) en de Kannadasse (Populiere) sjtruimp de Kakkert. Dao bevingk ziech ouch 'n moeras. 
Ónder de grónd loupe de geng van veurmalige koele of kolemiene. Dat ies te zeen aan plaatselike verzakkinge woadoor 't gebeed tamelik vochtig ies. In 1992 kaom de bösj aan de sjtiechting 't Limburgs Landschap.
In de moere van versjillende ouwer hoezer loupe sjäöre vanwege miensja, tengevolge van verzakkinge door miengeng.

## Vereiniginge
* Bewonersjgroep Wolfhage
't Limburgs Landschap

**'t Limburgs Landsjap** ies 'n sjtiechting, die opgeriech ies op 31 juli 1931. 't Doel van de sjtiechting ies de natuur en zien karakteristieke monumente in Limburg te besjerme en te behere.  De sjtiechting haet in 2006 7300 hectaar natuur versjpreid euver 59 sjtökker land veilig gesjtèld. In 2006 kump 'n jubileumbook oet: *Het verhaal achter*...ter herinnering aan 75 jaor natuurbesjerming.
## Terreine en monumente
* Boshuizerbergen bie Venroj
* Bemelerberg bie Bieëmele
* Kesjtièl Neercanne en de Cannerbösj
* De Hamert, bie De Loj (Wellerlooi)
* Weerterbos bie Wieërt
* Sjtökker Mergelland o.a. Geuldal en vakwerkhoezer bie Kotteze (Cottesse)
* 't Ingendael bie Chateau Sint-Gerlach
* Maasplasse
* De Tangkoel bie Sjteil
* Reigersbroek bie kesjtièl Montfort (Mofert)
* Landgood Arcen
* Landgood bie kesjtièl Goedenraad mèt de Èzerbaek.
Middelharnis

**Middelharnis** (Ziews *Menheerse*) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Goeree-Overflakkee, provincie Zuid-Holland, op 't eiland Goeree-Overflakkee Same mèt Sommelsdijk vörmp 't e twielingdörp. 

De gemeinte Middelharnis woort in 1966 oetgebreid mèt Nieuwe-Tonge, Sommelsdijk en Stad aan 't Haringvliet. Wijer laog de naobersjap Battenoord nog in de gemeinte. Ze had 18.073 inwoeners (1 fibberwarie 2012) en 'n oppervlak vaan 86,79 km² (daovaan 25,62 km² water). In 2013 góng ze op in de nui gemeinte Goeree-Overflakkee.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Midden-Delfland

**Midden-Delfland** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in de streik 't *Westland* (en t'n ooste vaan de ''gemeinte'' Westland) tösse D'n Haog en Rotterdam, mèt op 1 januari 2006 14.469 inwoeners en 'n oppervlak vaan 49,38 km2 (daovaan 1,92 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Hodenpijl, Den Hoorn, Maasland, Nieuw Huis ter Lucht, Schipluiden (raodhoes), 't Woudt en De Zweth.

De gemeinte is op 1 januari 2004 oontstoon oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Schipluiden en Maasland.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
* Website mèt informatie
Nagelbek

**Nagelbek** (Nederlands: **Nagelbeek**) ies 'n buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. In 2002 wone d'r 70 luuj in lintbeboewing aan de weeg Nagelbeek. 't Zint bekans allenei ouwer hoezer en häöf mèt poorte. 

## Bezeenswaerdig
Aan 't begin van de buurtweeg liek 'n vriesjtaonde gesjlote boerderiej. Aan 't ander ing van 't gehuch sjteit 'n modern ope kapelke gewiejd aan Maria. Ze ies geboewd in 1957 en in 1988 gerestaureerd.
In Nagelbek bevingk ziech de sjroapfabriek van Canisius Henssen. In de buurt bevinge ziech haol waeg en 'n kiezelkoel aan 't ing van de Vloodsgraaf. Dat ies 'n gröb, riechting de Gelaenbaek.
Moordrecht

**Moordrecht** is e dörp en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de Hollandsen IJssel. De gemeinte had per 1 januari 2010 8.187 inwoeners en 'n oppervlak vaan 12,73 km2 (daovaan 0,52 km2 water). Binne de gemeintegrenze laoge gein ander kerne. Op 1 januari 2010 is de gemeinte mèt Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle gefuseerd tot de nui gemeinte Zuidplas.
Nederlek

**Nederlek** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in de Krimpenerwaard, aon de revier de Lek. De gemeinte umvatde de kerne Krimpen aan de Lek en Lekkerkerk.

Nederlek oontstoont in 1985 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Krimpen aan de Lek en Lekkerkerk. Op 1 jannewarie 2015 góng ze zelf op in de fusiegemeinte Krimpenerwaard.

## Externe link
* https://web.archive.org/web/20020929194023/http://www.nederlek.nl/
Nieuw-Lekkerland

**Nieuw-Lekkerland** is e dörp in de Nederlandse gemeinte Molenwaard, provincie Zuid-Holland, in d'n Alblasserwaard, aon de Lek. Tot 1 jannewarie 2013 waor 't 'n zelfstendege gemeinte, die neve 't dörp Nieuw-Lekkerland ouch e groet deil vaan Kinderdijk umvatde. Dees gemeinte had op 1 fibberwarie 2012 9.501 inwoeners en 'n oppervlak vaan 12,77 km² (daovaan 2,38 km² water).

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Nieuwerkerk aan den IJssel

**Nieuwerkerk aan den IJssel** is 'n plaots en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de revier de Hollandsen Iesel, ten ooste vaan Rotterdam en deil vaan de agglomeratie Rotterdam. 't Is praktisch (op 'ne streek vaan ei weiland breid nao) aoneingegreujd mèt Capelle aan den IJssel. De bevolking bedroog op 1 januari 2006 22.147 lui; 't oppervlak vaan de gemeinte waor 18,47 km2 (daovaan 1,20 km2 water). Binne de gemeintegrenze laoge gein echte aander kerne, allein de naobersjappe Kortenoord en Hitland.

E groet deil vaan de gemeintegroond weurt in beslaag genome door de Zuidplaspolder; in deze polder ligk ouch 't liegste punt vaan Nederland: 6,76 meter oonder zieniveau. Bij 't hoegste punt vaan Nederland, op de Vaolserberg, steit e sjèldsje mèt 'n verweizing daonao; evezoe steit bij dit punt ouch 'n verweizing nao Vaols.

## Historie
Nieuwerkerk weurt veur 't iers geneump  in 1282, es graof Floris V vaan Holland aon hier Traveys vaan Moordrecht 't gebeed tösse Gouda en Kralingen (noe 'n wiek vaan Rotterdam) in lien gief. Langs de Gravenweg (de "weg naar Kralingen"?) waor de ierste bebouwing gevesteg. Väöl awwer kin de plaots neet zien, umtot Ouwerkerk aan den IJssel (gemeinte Ouwerkerk) toen al bestande moot höbbe.

't Dörp laog laank tösse versjèllende groete veenplasse, die in de negentiende iew woorte druuggelag es de Zuidplaspolder en de Prins Alexanderpolder (allewijl gooddeils Capels en Rotterdams groondgebeed). In 1855 kaom de spoorweeg vaan Rotterdam nao Gouda veerdeg, boe Nieuwerkerk 'n statie aon kraog; later woort die lijn tot in Utrei doorgetrokke. Heidoor woort Nieuwerkerk interessant veur forenze, alleriers veur de allerveurnaomste, oetindelek nao d'n Twiede Wereldoorlog leit dit tot 'n explosieve greuj vaan 't dörp tot 't d'n umvaank vaan 'n stad krijg.

Op 1 januari 2010 is de gemeinte opgeheve um mèt Moordrecht en Zevenhuizen-Moerkapelle de gemeinte Zuidplas te goon vörme.
Nieuwkoop

**Nieuwkoop** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't Greun Hart, aon de grens mèt Utrech. Nieuwkoop ligk aon de Nieuwkoopse Plassen, e natuurgebeed bestaond oet oondepe veenplasse.

De gemeinte umvat de dörper Korteraar, Langeraar, Nieuwkoop, Nieuwveen (raodhoes), Noordeinde, Noorden, Noordsedorp, Papenveer, Ter Aar, Vrouwenakker, Woerdense Verlaat en Zevenhoven. Op 1 januari 2007 woorte de gemeintes Liemeer en Ter Aar aon Nieuwkoop touwgeveug.

## Externe link
* http://www.nieuwkoop.nl
Noordwijk

:*Dit artikel geit euver de Zuid-Hollandse gemeinte Noordwijk. 't Gief ouch e dörp mèt dee naom in de [[Groninge (provincie)|provincie Groninge]], in de gemeinte [[Marum]]; zuug [[Noordwijk (Groninge)]].*
----

**Noordwijk** (Hollands: *Noorteg* of *Noortek*) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de Noordzie, te noorde vaan Katwijk, tege de grens mèt Noord-Holland. De gemeinte heet bekaans 43.000 inwoeners, daovaan good 26.000 in de plaots Noordwijk. De gemeinte umvat de kerne Noordwijk en Noordwijkerhout. Noordwijk weurt dèks informeel opgedeild in *Noordwijk aan Zee* en *Noordwijk-Binnen*. Wijer kint de gemeinte nog de naobersjappe Langeveld en De Zilk.

Noordwijk is 'n baadplaots, 't toerisme is daan ouch 'n belangrieke factor in de plaotseleke economie. Ouch hoesves de gemeinte 't ESTEC, 't oonderzeuks- en informatiecentrum vaan Europese ruumdevaartsorganisatie ESA. De vèsserij, boe Noordwijk aan Zee vaanajds vaan leefde, is in d'n twintegsten iew bekaans verdwene, dewijl ze in Katwijk beter behawwe bleef. Noordwijk-Binnen en Noordwijkerhout zien mie lendelek vaan karakter en hure bij de Bollestriek.

In Noordwijk aan Zee sprik e klei deil vaan de bevolking nog 't Noordwijks, 'n awwerwèts Zuid-Hollands dialek wat sterk rappeleert aon 't Katwijks. In Noordwijk-Binnen en Noordwijkerhout sprik me dat dialek neet; 't oonderzeuk nao de dialekte vaan de Bollestriek is nog neet zoe wied gevorderd.

Noordwijkerhout waor tot 1 jannewarie 2019 'n zelfstendege gemeinte.

## Gebore in Noordwijk
* Henriette Roland Holst, diechteres

## Rifferenties


## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Noordwijkerhout

**Noordwijkerhout** is 'n plaots in de Nederlandse gemeinte Noordwijk, in 't uterste noorde vaan de Zuid-Holland, aon de grens mèt Noord-Holland, oostelek (landinwaarts) vaan 't dörp Noordwijk, mèt mie es 16.000 inwoeners.

Noordwijkerhout vörmde oersprunkelek 'n einheid mèt Noordwijk, meh woort al in de middeliewe in twie hierlekhede gesjeie. Noordwijk riechde ziech op de vèsserij, Noordwijkerhout woort e landbouwdörp. De lèste iewe maak 't deil oet vaan de Bollestriek en is de blommeteelt hei 'ne belaankrieken economische factor. Tot 1 jannewarie 2019 waor Noordwijkerhout 'n zelfstendege gemeinte die ouch nog 't gehuch De Zilk umvatde.
Oegstgeest

**Oegstgeest** is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, te noorde van Leie, boe 't 'n veurstad vaan is. De gemeinte heet per 1 januari 2006 21.887 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 7,75 km2 (daovaan 0,55 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.

## Historie
Oegstgeest, of de groond vaan dees nederzètting, woort in de Romeinsen tied al door Kaninefate ('n Germaanse stam) bewoend. In de negende iew woort hei volges 'n euverlevering e kèrkske gebouwd door Sint-Willebrord. De naom Oegstgeest duuk veur 't iers op in de tiende iew es *Osgeresgeest*, de geesgroond (relatief oonvröchbaar grun boe-op gewoend woort) vaan einen Osger. In de volgende iewe greujde Oegstgeest dudelek, tot in de veertiende iew de expansie vaan Leie es stad dao 'n ind aon maakde. In 1399 woort 't ambach Poelgeest bij Oegstgeest gevoog. Oegstgeest heet laank oet e groet aontal naobersjappe bestoon, die vaanaof de negentiende iew alle aoneingebouwd zien. Sommege zien door de gemeinte Leie geannexeerd.

## Gebore in Oegstgeest
* Hans Blokland, politicus
* Aad Kosto, politicus
* Theo Maassen, cabaretier
* Jan Wolkers, sjriever

## Externe link
* http://www.oegstgeest.nl