open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burdinne

**Burdinne** is 'n plaats en gemèndj inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 2500 inwoeaners.

## Anger kerne
Hannêche, Lamontzée, Marneffe, Oteppe en Vissoul.

## Bezeenswaerdigheje
Inne gemèndje bevindj zich ónger angere de volgendje bezeenswaerdigheid:
* Tumulus van Vissoul

## Plaetjes

Image:Burdinne, église de la Nativité de la Sainte-Vierge le chœur oeg61010-CLT-0001-01 foto3 2012-07-01 12.27.JPG|Kirk van Burdinne: église de la Nativité de la Sainte-Vierge le chœur
File:Burdinne FCH3 JPG.jpg|d'n Doevetaore vanne kestieëlhof (oete 16e-18en ieëf)
File:Lamontzée, église Saint Maurice foto2 2012-07-01 12.40.JPG|Kirk van Lamontzée: église Saint Maurice 


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Gerstekaove

**Crisnée** (in Belsj Limburg ouch: *Gerstekaove*, Nederlands: *Gerstenhoven*) is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 2500 inwoeaners.

## Anger kerne
Fize-le-Marsal, Kemexhe, Odeur (*Eldere*) en Thys.

## Plaetjes

File:Crisnée JPG00.jpg|Sint-Mauritiuskirk in Crisnée.
File:Crisnée JPG01.jpg|Raodhoes van Crisnée.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Naas

De **naas** is 'n orgaan det veural deentje veure aomhaoling en 't ruke.

Bie de meiste gewèrveldje zitj de naas inne midde op 't gezich of aan 't ènj vanne snoet. In 'n naas zitte bieje meiste bieëster twieë naasgater. Aomhaole gebäörtj veurnamelik dore naas. De naas haet daobie es specifieke functie de lóch te reinigen en te verwurme veurdet die nao de lónge geitj.

De nate naas van zougdere deentj ouch veure richting vanne lóchstroum te bepaolen en maak daodoor de räökzin ouch richtingsgeveulig. Kaajreceptoren inne hoed reagere mit groeate geveuligheid oppe aafkeuling door verdamping ane kantj wo de lóchstrouming 't sterkste is.

## Aafwiekinge
Inne naas kónne zich ónger angere de volgendje aafwiekingen en aandeuninge veurdoon:
* Anosmie, e gebraek aan räökzin.
* Vestibulitis nasalis, óntstaeking vanne veurhaof vanne naas.
* Bie 'n erg verkaadjheid kónne de bieholdjes vólloupe mit naassliem en verstop waere. Es die hiedoor gaon óntstaeken is spraok van 'n bieholdjeóntstaeking (sinusitis). Dees kan chronische waeren en döks is den 'n operatie nuuedig.
* Naaspoliepe, meistes goodaerdig meh toch ouch hinjerlik, es gevolg van allergie of langdoerige infecties wie bieholdjeóntstaekinge.
* Aventoe kan zich inne naas- en bieholdjes kanker óntwikkele.
* In 't geval van 'n permanente naasverstopping kan 't 'nen inkele kieër nuuedig zeen veure naassjelpe chirurgisch te verkleinen of gans eweg te haole. Dees operatieve ingrepe staon bekèndj es conchareductie en turbinectomie.

't Behanjele van aandeuningen ane naas behuuertj toet 't wirkveldj vanne otorinolaryngologie, de tak vanne genaeskónde die zich specialiseertj inne bäövelste lóchwaeg.
Brahma

Brahma is eine vaan de väöle hindoestaonse gaoje en euvereges eine vaan de belaangriekste. Heer steit bekind es de sjöpper en weurt ouch wel *pitamaha* genömp, wat groetvajer meint. Hindoes besjouwe Brahma es de veurawwer vaan alle gaoje en demone. Heer woort volges dees relizjie gebore oet e gaw äöf en sjeep de Eerd en gans en al dao-op. In inkel later hindoestaons lezjendes weurt verhaold tot Brahma oet 'ne lotusblóm woort gebore dee oet de navel vaan Vishnu greuide. De meiste Hindoestaone höbbe de veurkäör veur de gaw äöf-theorie. Brahma is ouch de god dee de priesterklasse vaan de hindoestaone representiert en de Brahmaone weure genömp. Brahma waor zoen doezend jaor laank de veurnaomste god vaan 't hindoeïsme, in de periood vaan 500 veur Christus bis 500 nao Christus, meh naomaot 't hindoeïsme ziech oetbreijde en verandere, nom Brahma neet zoene centraole plaots mie in in de hindoeïstische veriering wie Shiva, Vishnu en de Groete Godin. Allewijl gief 't gein riechting binne 't hindoeïsme boe-in allein Brahma verierd weurt, meh alle tempels die aon Shiva of Vishnu gewied zien, höbbe ouch pleetjes vaan Brahma. Brahma weurt dèks aofgebeeld mèt veer geziechte en veer erm en steit dèks oppe troen dee d'r oetzuut wie 'ne lotusblóm.
Donceel

**Donceel** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 2500 inwoeaners.

## Anger kerne
Haneffe, Jeneffe en Limont.

## Plaetjes

File:Donceel - Eglise Saint-Cyr et Sainte-Juliette.JPG|Kirk in Donceel: église Saint-Cyr et Sainte-Juliette.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Daag

'nen **Daag** is d'n tied dae de aerd nuuedig haet veur 'ne ganse kieër ómme aerdas haer te drejje ten opzichte van e referentiepuntj. Aafhenkelik van 't referentiepuntj sprèk me van 'ne zóndaag (ten opzichte vanne zón), 'ne maonsdaag (ten opzichte vanne maon) of 'ne siderischen daag (ten opzichte vanne sterre). Sómtieds wuuertj mitte term daag slechs d'n tied tösse zónsopgank en zónsóngergank gemèndj, get det ouch waal specifiek wuuertj aangeduudj es daagdoer. 'n Get nejkäöriger aandujing is *etmaal*. 'n Etmaal doertj 24 oer, begintj óm middernach en bevatj alle veer de daagdeiler: nach, mörge, middig en aovendj. d'n Daag of 't etmaal wuuertj neet gebroek es tiedseinheid binnen 't SI-stèlsel: hie gebroek men inplaats de sekónd.

In hieël specialistische tekste wuuertj sómtieds ouch de van 't Aadgrieks aafgeleidje term *nychthemeron* gebroek veur 'n ganse drejjing ómme aerdas haer.

## SI-definitie
'nen Daag wuuertj volges 't SI-stèlsel in 't algemein geliekgestèldj aan 86.400 sekónd. 't Internationaal bureau van gewichten en maote (BIPM) haet de sekónd gedefinieerd es d'n doer van 9.192.631.770 periodes vanne straoling die euvereinkump mitten euvergank tösse de twieë hyperfein energieniveaus vanne gróndjtoestandj van 't cesium-133 atoom. De lingdje vannen daag is op gróndj hievan geliek aan 794.243.384.928.000 van zón periodes.

## Sjrikkelsekónd
Aafhenkelik vanne positieve of negatieve sjrikkelsekónd kan 'nen daag ein sekónd langer of kórter doere. Sjrikkelsekónde waere van teveuren aangekónjig dore *International Earth Rotation and Reference Systems Service*. Die waeren ummer ingeveug aan 't ènj van 'n maondj, op 30 juni of 31 december.

## Variaties in daaglingdje

De snelheid womitte aerd ómme as haer drejtj is neet kónstantj, meh neump euver 't algemein hieël lanksem aaf es gevolg vanne getiejewirking van zowaal de maon es de zón. d'n Daag wuuertj dus ummer langer enne toenaam bedruueg óngevieër 1,7 millisekónd de ieëf (e gemiddeldje det is beraekendj op gróndj vanne litste 2700 jaor). Warve (sedimentläögskes die inne loup van ei jaor gevörmp waere) wiezen aan det zoea 620 miljoen jaor trögk 'n etmaal slechs 21,9 oer doerdje.

Daonaeve wusjeltj de drejjingssnelheid vanne aerd sómtieds van daag toet daag mitte massaverdeiling - krumpe de oceanen of de dampkrink get in door aafkeuling, den geitj de aerd get snelder drejjen es gevolg vanne wèt van behaad van impulsmoment. Zón versjille zeen mit modern tiedmaetmetodes good waornumbaar. Veure klok geliek te laote loupe mitte middelbare zóndaag mót aventoe 'n sjrikkelsekónd ingelas waere (zuuch hiebaove).
Faimes

**Faimes** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 3500 inwoeaners.

## Anger kerne
Aineffe, Borlez, Celles, Les Waleffes en Viemme.

## Plaetjes

File:Faimes-Chapelle Saint-Blaise (1).JPG|De kepèl van Saint-Blaise te Saives


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Ferrières (Luuk)

**Ferrières** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 4500 inwoeaners.

## Anger kerne
My, Vieuxville, Werbomont en Xhoris.

## Plaetjes

File:Ferrières JPG00.jpg|alt=Une photo de l'église|L'église Saint-Martin, geboewdj in 1878
File:0 Ferrières - Maison communale (1).JPG|'t Raodhoes
File:Ferrières Ferme de la House.JPG|Ferrières: de paort van La House
File:Château de Ferot Ferrières.JPG|Château de Ferot


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Flémalle

**Flémalle** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 25000 inwoeaners.

## Anger kerne
Awirs, Cahottes, Chokier, Flémalle-Grande, Flémalle-Haute (gemèndjehoes), Gleixhe, Ivoz-Ramet, Mons-Crotteux, Mons-lez-Liège en Souxhon.

## Plaetjes

File:Gleixhe - Chateau Hautepenne.jpg|Kestieël Haultepenne
File:Chateau d'Aigremont.JPG|Kestieël van Aigremont
File:090416 Chokier 3.jpg|Kestieël van Chokier
File:Flémalle (petite) - Castle - Town Hall.jpg|Raodhoes van Flémalle


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Fléron

**Fléron** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 16000 inwoeaners.

## Anger kerne
Les Heids, Magnée, Retinne, Romsée en Trois-Chênes.

## Plaetjes

Image:Fléron_St_Denis.jpg|Kirk van Fléron: St. Denis.
Image:Magnée_Sackgassen.jpg|Kaart van Magnée.
Image:Magnée_St_Antoine_2.jpg|Kirk: St. Antoine de Padoue.
Image:Magnée_chateau_d_eau_2.jpg|'t Waterkestieël.
Image:Retinne_Ehrenmal_1.jpg|Retinne.
Image:Retinne_Janusjesus_1.jpg|E waegkruuts.
Image:Retinne_église_Ste_Julienne_3.jpg|Kirk: Ste. Julienne.
Image:Retinne_Verwaltungsgebäude.jpg|'t Aad raodhoes van Retinne.
Image:Romsée_Ehrenmal.jpg|Romsée.
Image:Romsée_Ste_Vierge_Marie.jpg|Kirk: Ste Vierge Marie.
Image:Romsée_Verwaltung.jpg|'t Aad raodhoes van Romsée.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Amerindische spraoke (Greenberg)

*Dit artikel geitj euvere veurgestèldje spraokfemielje van Joseph Greenberg; veure inheimsje spraoke van Amerika, zuuch: [[Amerindische spraoke]].*
----
**Amerindisch** is 'n hypothetische spraokfemielje op hoger niveau, veurgestèldj door Joseph Greenberg in 1960 en wiejer oetgewirk door ziene student Merritt Ruhlen. Greenberg stèldje veur det alle inheimsje spraoke van Amerika toet drie spraokfemieljes trögkgebrach kinne waere: de veuraaf al wied geaccepteerdje Eskimo-Aleoetische spraoke en de Na-Denéspraoke, en de res, die normaliter door specialisten es väöle versjillige spraokfemieljes gezeen woort, in ein femielje, de Amerindische spraoke. Vanwaengen 't groeat aantaal aan methodologische tekórtkómminge in zie book *Language in the Americas* (1987), zeen de verwantjsjappen en óngerling relaties tösse dees spraoke die Greenberg veurstèldje dore meiste historisch-spraokkóndige aafgewezen es valsj.
Amerindische spraoke

*Dit artikel geitj euvere inheimsje spraoke van Amerika; veure veurgestèldje spraokfemielje, zuuch: [[Amerindische spraoke (Greenberg)]].*
----

De **Amerindische spraoke** zeen de spraoke die dore inheimsje luuj van Amerika gekaldj waere, van Alaska en Greunlandj toet 't uterste zujelik puntj van Zuud-Amerika. Dees inheimsje spraoke zeen te verdeilen in tieëntaal aan versjillige spraokfemieljes, esouch in väöle isolaatspraoke en spraoke wovan de precieze indeiling neet bekèndj is.

Me haet väöl veurstèlle gemaak óm dees spraoke in te deilen in femieljes op 'n hoger niveau, wie in drie macrofemieljes: Eskimo-Aleoetisch, Na-Dené en Amerindisch, meh dees veurstèlle woorte door bekans alle specialisten aafgeweze.

Volges UNESCO zeen de meiste inheimsje Amerikaanse spraoke in Naord-Amerika zieër bedreig en väöl al oetgestórve. De Amerindische spraok mitte meiste spraekers is 't Zuud-Quechua, mit róndje zès à zeve miljoen spraekers, veurnamelik in Zuud-Amerika.
Hannut

**Hannut** (Nederlandjs: *Hannuit*) is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 15000 inwoeaners.

## Anger kerne
De deilgemèndje Abolens, Avernas-le-Bauduin, Avin, Bertrée, Blehen, Cras-Avernas, Crehen, Grand-Hallet, Lens-Saint-Remy, Merdorp, Moxhe, Petit-Hallet, Poucet, Thisnes, Truielingen (*Trognée*), Villers-le-Peuplier en Wansin.

Brón: Stad Hannuit

## Plaetjes

File:Hannut JPG00.jpg|Sint-Christoffelkirk te Hannut.


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Riekel

**Riekel** is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk in 't zuudwèste vanne gemèndje bie 'nen doeaje Maaserm. Bie daen doeaje maaserm ligk ouch 't netuurgebied d'n Dónderberg. Tösse Riekel en Wielder móndj de Zjwaam oet inne Maas.

Euvere Maas is ouch e fietsjevaer van Riekel nao Naer det anen angere kantj vanne reveer ligk.

De Slevrouwe van Smartekepel in Riekel is e rieksmonument en woort in 1781 in gebroek genómme.
Waer

: *Veur mieë definities van "waer", zuuch: [[weer]].*
----
't **Waer** is de gestèldjheid vannen dampkrink op e bepaoldj ougeblik. Dit in taengestèlling toet 't klimaat, det e gemiddeldje is vanne versjillige meteorologische maetingen euver 30 jaor. Aafgezeen van fenomene wie de straolstruim speeltj 't waer zich veurnamelik inne troposfeer aaf. 't Waerbild wuuertj bepaoldj door 't samespeel vanne waersillemente. Dees illemente zeen:
* lóchdrök;
* lóchtemperatuur;
* lóchvochtigheid;
* bedèkkingsgraod;
* saort bewolking;
* naerslaag;
* windj;
* zich;
* biezunjer versjiensele:
** ónwaer;
** windjhoze;
** iezel;
** zandj of staof inne lócht.

Me kan toet op zeker huuegdje 't waer veurspèlle. Dit gebeurtj allewiel aanhandj van modelberaekeningen in groeate computers. De veurspèlling rizzelteertj in 'n waersverwachtig, waergaeven inne waersveuroetzichten of e waerberich. Waer kan echter ouch 'n hobby zeen veur waeramatäörs.

## Waersysteme
't Gehieël van waersillemente kan e systeem toet standj bringe det zich aafhenkelik vanne gruuedje veur einigen tied in standj hèltj. Dees systeme zeen te óngersjeie mit gruuedje en laevesdoer:
Wolk

'n **Wolk** of **wouk** is innen aerdsen dampkrink 'n op 't oug samehangendje vergaoring van mieërendeils zwevendje waterdruuppelkes of ieskristelkes of 'n kómbinaasje hievan. De waterdruppelkes en ieskristelkes óntstaon door condensatie of verrieping van ónzichbare waterdamp, dao wo de relatief lóchvochtigheid baove de 100% is gekómme. 

Wölk waeren in versjillige klassen ingedeildj, gegróndj op häör veurkóms en huuegdje (vanaaf de gróndj).
Hamoir

**Hamoir** is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 3500 inwoeaners.

## Anger kerne
De deilgemèndje Comblain-Fairon en Filot enne gehöchte Comblain-la-Tour, Xhignesse en Lassus.

## Plaetjes

File:HamoirFromBelvédèreDeCoïsse.jpg|Zich op Hamoir vanoet Belvédère De Coïsse. 


## Externe link
*Website vanne gemèndje
Satelliet

**Satelliet** kan verwieze nao:
* satelliet (astronomie)
** natuurlike maon
** kónsmaon
* microsatelliet, inne genetica
* satellietvirus, inne microbiologie
* satellietmannetjes 
* satellietstad inne geografie
* satelliet (spraokkónde)
* satelliet, inne logica
* satellietstaat, politiek-economisch begrip
* satellietpartie, politiek begrip in Mexico
Kónsmaon

'n **Kónsmaon** of **satelliet** is e door luuj gemaak objèk in 'n baan róndj 'n hieëmellichaam. Kónsmaone zeen ónbemandje toestèlle die dore miens in 'n baan zeen gebrach. Netuurlike maon zeen meistes objèkte mitte structuur van 'n klein planeet of planetoied die dore zwaordjekrach vanne planeet in häör baan waere gehaje.

## Gesjiechte
De ieëste satelliet die in 'n baan róndje aerd woort gebrach is de Spoetnik 1 vanne Sovjet-Unie op 4 oktoeaber 1957. Döks wuuertj dezen datum gezeen es 't begin van 't ruumdjevaarttiedpirk. De ieëste Amerikaanse satelliet die in 'n baan róndje aerd woort geplaats woor de Explorer 1.

De ieëste satelliet in 'n baan róndj Mars waas de Amerikaanse Mariner 9 op 13 november 1971, slechs inkel waeke later gevölg dore Mars 2 en Mars 3 (27 november en 2 december 1971) vanne Sovjet-Unie.

## Classificatie
Aafhenkelik vanne toepassing kónne satelliete es volg waere geclassificeerdj:
* Communicatiesatelliet: verzörging van tillefoean, radio, tillevies, internet euver wiej aafstenj, wie Artemis.
* Navigatiesatelliet: veur plaatsbepaoling oppe aerd mit beveurbeild GPS of Galileo.
* Observatiesatelliet: observatie van beveurbeild milieuveróntreiniging, make van landjkaarten en observere van 't hieëlal, beveurbeild Envisat of ANS.
* Óngerzeukssatelliet: veur weitesjappelik óngerzeuk beveurbeild nao gewichsloosheid, wie Sloshsat-FLEVO.
* Spionaasjsatelliet: döks militair toepassinge, wie CORONA.
* Waersatelliet: toegepas bie 't doon van waersveurspèllinge, beveurbeild Meteosat.

'n Apaarte categorie vörme de ruumdjestaasjes die in zeker zin ouch satelliete zeen.

Satelliete waeren ouch geclassificeerdj nao massa (inclusief brandjstof):
* Minisatelliet of gewuuen "klein satelliet": 100 toet 500 kg.
* Microsatelliet: 10 toet 100 kg.
* Nanosatelliet: 1 toet 10 kg.
* Picosatelliet: 100 g toet 1 kg.
* Femtosatelliet: 10 toet 100 g - bevinje zich inne tesfase.
Ghotuo

't **Ghotuo** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Edo-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 9.000 luuj (1994) en haet de ISO 639-3 code *aaa*.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Edoied
****** Naord-Centraal
******* Ghotuo-Uneme-Yekhee

## Brón
* Ethnologue.
Ari (spraok)

't **Ari** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Wèstelike Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, inne buurt vanne Aramia-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 50 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *aac*.

't Ari wuuertj gekaldj in twieë dörper: Ari en Serea. De spraekers van 't Ari kallen ouch 't Gogodala. Daotaengeneuver steitj det 't Ari zelf ouch gekaldj wuuertj door spraekers van 't Wagi.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Gogodala-Suki
*** Gogodala

## Brón
* Ethnologue.
Amal

**Amal** kan verwieze nao:
* Amal (organisatie), 'n Libanese organisatie die vech veure emancipatie vanne sjiieten in det landj. 
* Amal (spraok), 'n spraok die gekaldj wuuertj in Papoea-Nuuj-Guinea.
* Åmål, een Zweedse stad.
Amal (spraok)

't **Amal** is 'n Sepikspraok die gekaldj wuuertj inne Sandaun Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, ane Wagana-reveer, inne buurt vanne samevleujing mitte Wanibe-baek. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 830 luuj (2003) en haet de ISO 639-3 code *aad*.

'nen Alternatieve naam veur 't Amal is *Alai*.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Sepikspraok
** Iwam

## Brón
* Ethnologue.
Arbëreshë-Albanees

't **Arbëreshë-Albanees** is 'n Indogermaanse spraok, specifieker 'n vorm van 't Albanees, die gekaldj wuuertj dore Arbëreshë-Albaneze in 't zuje van Italië inne regio's Calabrië, Apulië, Basilicata (Lucanië) en Molise. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 100.000 luuj (2007) oet 'n etnische bevolking van 270.000 (1976) en haet de ISO 639-3 code *aae*.

't Guuef versjillige dialekte, namelik 't Calabrisch-Albanees, 't Campo Marino-Albanees, 't dialek vanne Centraal Berg, 't Molise-Albanees en 't Sicilisch Albanees. De spraekers zègke det dees dialekten óngerling neet good verstaonbaar zeen. De lexikaal geliekenis toet 't Toskisch is 45%.

't Arbëreshë-Albanees haet 'n sterke positie in sómmige distrikten en d'r wuuertj ouch in sómmige sjoeal inne spraok óngerweze, mer 't haet gein officieel status en geldj is 'n spraok die veurnamelik heim gekaldj wuuertj. Op sómmige plaatse lieëre de kinjer waal nag de spraok, meh wen ze nao sjoeal gaon sjeie ze oet mit die te gebroeke. De meiste spraekers gebroeken ouch Italiaans en regionaal Italiaanse dialekte. 

't Guuef get litteratuur inne spraok en d'r zeen deiler vanne Biebel euvergezadj in 1868–1869. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens alfabet; 't Grieks alfabet wuuertj neet mieë gebroek. De spraekers van 't Arbëreshë-Albanees zeen aafstammelinge vanne vieftieëndjen ieëfse huurlingen en vlöchtelinge vanne Ottomaanse invasie en zeen euverwaegendj kristelik.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Indogermaans
** Albanees
*** Toskisch

## Brón
* Ethnologue.
Aranadan

't **Aranadan** is 'n Dravidische spraok die gekaldj wuuertj in 't Malappuram-distrik, inne Kerala-staot in India. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 200 luuj (2001), meh neet alle inlandjse naerzèttinge zeen getaldj, en haet de ISO 639-3 code *aaf*.

't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal geliekenis mit 't Malayalam is 63%–69% en mit 't Tamil 53%–55%. Alternatieve name veure spraok zeen *Aranatan* en *Eranadans*. De gelitterdjheid inne ieëste spraok is óngere 1%; inne twieëdje spraok is 't 35%-41% in Kerala en 65% in Tamil Nadu (2001).

De laevetigheid van 't Aranadan in 't Malappuram-distrik is betwiefelenswaerdig vanwaenge de klein bevolkingsaantalen en boetedet guuef 't gein apaarte dörper; de spraekers laeve same mitte Malayali's. De lieëg graod van óngerrich zörg d'rveur det de spraok stabiel blief. 't Aranadan wuuertj veurnamelik heim gespraoken inne dörper, mer 't guuef 'n negatieve opstèlling taengeneuver de spraok. De meiste spraekers höbbe minstens gróndjkènnis van 't Malayalam, det gebroek wuuertj in próntj dezelvendje ómstenjighejen es 't Aranadan. De spraekers zeen erkèndj es 'n stam dore euverheid en höbben 'n traditioneel religie.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Dravidisch
** Zujelik
*** Tamil-Kannada
**** Tamil-Kodagu
***** Tamil-Malayalam
****** Malayalam

## Brón
* Ethnologue.
Ari

**Ari** kan verwieze nao:
* Ari, 'ne mennelike naam.
* Ari (Italië), 'n gemèndje in Italië.
* Ariclenes da Silva Ferreira, 'ne Braziliaanse voetballer.
* Ari (spraok), 'n spraok in Papoea-Nuuj-Guinea.
* *Automatische Rijweginstelling*, e deilsysteem van VPT Procesleiding Rijwegen.
* ARI, 'n historisch Duits mirk van motorfietsje.
* Aari, 'n spraok in Ethiopië.
Abu' Arapesh

't **Abu' Arapesh** is 'n Torricellispraok die gekaldj wuuertj inne Sandaun Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea,  in 't Aitape-distrik, esouch inne Oeastelike Sepik Provincie, in 't Maprik-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 2.560 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *aah*.

'nen Alternatieve naam veure spraok is *Ua* en 'n apaart dialek hètj 't Matapau. De spraok haet 'n SVO waordvolgorde en congruentie inne naamwaordgruup.

Inne naordelike dörper wuuertj 't Abu' Arapesh inne meiste spraokdomiene vervange door 't Tok Pisin. Die spraok is denouch de houfspraok veur 40% vanne jeug. Tródsdet is de opstèlling ten opzichte van 't Abu' Arapesh positief.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Torricellispraok
** Kombio-Arapesh
*** Arapesh

## Brón
* Ethnologue.
Arifama-Maniafia

't **Arifama-Maniafia** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj inne Oro Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea,  in 't Tufi-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 3.470 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *aai*.

Alternatieve name veur 't Arifama-Maniafia zeen *Miniafia Oyan* en *Maniafia-Arifama*. De spraok wuuertj gekaldj in 20 toet 25 dörpkes, op veer locaties ane kös. De lexicaal geliekenis mit 't Ubir is 39% enne graod van gelitterdjheid is 10% inne twieëdje spraok (2009).

De standerd waordvolgorde in 't Arifama-Maniafia is SOV en me sjrief in 't Letiens alfabet. Spraekers kallen ouch Ingels en naoberige spraoke, wie 't Hiri Motu.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Centraal-Oeastelik Malayo-Polynesisch
**** Oeastelik Malayo-Polynesisch
***** Oceanisch
****** Wèstelik Oceanisch
******* Papoea-Tip
******** Kern
********* Naord-Papoea-Houflandj-D'Entrecasteaux
********** Are-Taupota
*********** Are

## Brón
* Ethnologue.
Ankave

't **Ankave** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Gulf Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Kerema-distrik in 't daal vanne Mbwei- enne Swanson-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1,600 luuj (1987) en haet de ISO 639-3 code *aak*.

't Ankave wuuertj ouch waal *Angave* geneump en haet versjillige dialekte, namelik Ankai, Bu'u, Miyatnu, Sawuve, Wiyagwa en Wunavai. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok ligk óngere 5%; veure twieëdje spraok is det ouch óngere 5%. De spraok wuuertj in 't Letiens alfabet gesjreven en de spraekers höbben 'n traditioneel religie.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Angaans
*** Angaans-Kern

## Brón
* Ethnologue.
Afade

't **Afade** is 'n Afro-Aziatische spraok die gekaldj wuuertj inne Wied-Naordelike Regio van Kameroen. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 5.000 luuj (2004), mit 'n ganse bevolking van 36.000 in alle lenj, en haet de ISO 639-3 code *aal*.

Afade wuuertj ouch waal es *Afadeh* of *Affade* gespèldj. 't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef. 

De spraok wuuertj neet gesjreve. De spraekers zeen islamitisch en gebroeken ouch Tsjadisch Arabisch.

't Afade wuuertj ouch gespraoken in twelf dörper inne Borno-staot in Nigeria, wo de spraok ouch waal *Afada*, *Kotoko* of *Mogari* geneump wuuertj.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Tsjadisch
*** Biu-Mandara
**** B
***** B.1
****** Kotoko (zuver)
******* Naord

## Brón
* Ethnologue.
Aramanik

't **Aramanik** is 'n oetgestórve Nilo-Saharaanse spraok die gekaldj woort inne Arusha Regio van Tanzania, oppe Masaaisteppe. De spraok haet de ISO 639-3 code *aam*.

't Aramanik steitj ouch bekèndj es *Laramanik*, *Dorobo* en *Ndorobo*, wovan de litste twieë namen es aanstoeatgaevendj gelje. De spraok is óngesjreven en geldj es 'n jaeger-verzamelersspraok.

De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.

## Classificatie
* Nilo-Saharaans
** Oeastelik-Soedanisch
*** Nilotisch
**** Zudelik
***** Kalenjin
****** Nandi-Markweta
******* Nandi

## Brón
* Ethnologue.
Anambé

De **Anambé** zeen 'n inheimsj vouk van Braziel, die inne Pará-staot woeane. 't Aantaal leje van 't Anambévouk ligk op 130 luuj. 

## Gesjiechte
De Anambé höbbe kóntak mit neet-inheimsje saer 1842. Inne 1940'er jaore woor häör bevoukingsnómmer 60. Ze nomen in aantaal aaf vanwaenge de inveur van mazele. Daobie troedje väöl Anambévrólje boete de stam. Saer de 1960'er jaore grötj 't aantaal weer.

## Spraok
De Anambé spraeke de Anambéspraok, 'n Tupispraok, die bieje Tupí-Guaraníspraoke huuertj.
Anambé (spraok)

't **Anambé** is 'n Tupispraok die gekaldj wuuertj door 't Anambévouk inne Pará-staot van Braziel, bieje Cairari-reveer, 'n zietak vanne Moju-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 6 luuj (2006) oet 'n etnische bevolking van 130 en haet de ISO 639-3 code *aan*.

't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef. De spraok sjientj op 't Asuriní do Tocantins te lieke. De spraekers gaon lankzemaan euver op 't Portugees.

De spraokstatus veur dees spraok is bao oetgestórve (8b); det beteikentj det de spraok allein nag gekaldj wuuertj door luuj vanne groeateljergeneratie of ajer die weinig meugelikheje höbbe veur de spraok te gebroeke.

## Classificatie
* Tupi
** Tupí-Guaraní
*** Wayampí
**** Amanayé

## Brón
* Ethnologue.
Algeriens Saharaans Arabisch

*Dit artikel geitj euvere variant van 't Arabisch zowie die inne Algeriense Sahara gekaldj wuuertj. Veur anger Arabische variante, zuuch [[Arabisch#Dialekte]].*
----

't **(Algeriens) Saharaans Arabisch** is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Algerieë, ane grens mit Marokko langse Atlasberg, t'n zuudwèste van Medea (zujelik van Algiers), t'n naordwèste van Righ Wadi en zoea wiejelik zuud es 't Plateau du Tademait. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 100.000 luuj (1996), mit 'n ganse bevolking van 130.500 in alle lenj, en haet de ISO 639-3 code *aao*.

Anger name veure spraok zeen *Tamanghasset Arabisch* en *Tamanrasset Arabisch*. 't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef. De spraok is waal structureel versjillig van anger Arabische variëteite.

't Saharaans Arabisj wuuertj ouch inne Agadez Regio, in 't naordwèste van Niger gekaldj door zoea 10.000 luuj. Dees spraekers kómmen oearsprunkelik van Algerieë en zeen islamitisch. Ze gebroeken ouch 't Tayart Tamajeq. In Niger geldj 't Saharaans Arabisch ouch es 'n twieëdje spraok veur spraekers van 't Dazaga en 't Tedaga.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Semitisch
*** Centraal
**** Zuud
***** Arabisch

## Brón
* Ethnologue.
Afar

**Afar** kan verwieze nao:
* Afar (regio): ein vanne regio's van Ethiopië.
* Afar (vouk): e vouk det in 't oeaste van Afrika laef.
* Afar (spraok): de spraok van det vouk.
Afar (spraok)

't **Afar** is 'n Afro-Aziatische spraok die gekaldj wuuertj inne oeastelik lieëglenj van Ethiopië, inne staote Afar, Amara en Sumale. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.280.000 luuj in Ethiopië (2007), mit 'n ganse bevolking van 1.379.200 in alle lenj, worónger 906.000 einspraokige. 't Afar haet de ISO 639-3 code *aar* enne ISO 639-1 code *aa*.

Inkel anger benaminge veure spraok zeen *Adal*, *Afar Af*, *Afaraf*, *Qafar*, *Danakil* en *Denkel*, wovan de litste twieë es aanstoeatgaevendj gelje. 't Guuef versjillige dialekte, namelik Aussa, Baadu (*Ba'adu*), Centraal-Afar en Naord-Afar. De spraok is verwantj aan 't Saho.

De standerd waordvolgorde is SOV. Spraekers van 't Afar kallen ouch 't Soedanees Arabisj. De graod van gelitterdjheid in Ethiopië inne ieëste spraok is óngere 1%; veure twieëdje spraok is det 3%. 't Guuef poëzie, nuje media, radiopragramma's, films en waordebeuk in 't Afar. De spraekers zeen euverwaegendj islamitische nomade.

Oearsprunkelik wuuertj 't Ethiopisch sjrif gebroek in Ethiopië, saer 1840 wuuertj veurnamelik 't Letiens sjrif gebroek.

In Djibouti wuuertj 't Afar door zoea 99.200 luuj (2006) gekaldj inne regio róndje Roeaj Zieë. De graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok is óngere 1%. 

In Eritrea wuuertj 't Afar ouch inne regio róndje Roeaj Zieë gekaldj. De graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok is óngere 8%. In Eritrea wuuertj 't Afar oppe lieëgere sjoeal óngerweze. 't Wuuertj heim gebroek, in 't journalisme en dore locaal autoriteite. Alle laeftieje gebroeken 't Afar enne opstèlling taengeneuver de spraok is positief. Spraekers kallen ouch Arabisch. 't Afar wuuertj es twieëdje spraok gebroeke door spraekers van 't Dahalik en 't Saho.

De spraok wuuertj mesjiens ouch in Somalië gekaldj.

De spraokstatus veur dees spraok is provinciaal (2) in Ethiopië; det beteikentj det de spraok in óngerrich, wirk, media en bestuur binne groeate administratieve óngerdeiler van e landj gebroek wuuertj; en óntwikkelendj (5) in Djiboute en Eritrea; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar. In Ethiopië is 't Afar 'n wettelike provinciaal wirkspraok inne Afar Regio (1994, Gróndjwet, Art. 47).

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Koesjitisch
*** Oeas
**** Saho-Afar

## Brón

* Ethnologue.
Aasáx

't **Aasáx** is 'n Afro-Aziatische spraok die gekaldj wuuertj dore luuj van 't Asávouk van Tanzania, inne Manyara Regio oppe centraal Masaaisteppe. De etnische bevolking is 350 en nump aaf en de spraok haet de ISO 639-3 code *aas*.

Anger name veur 't Aasáx zeen *Aasá*, *Asá*, *Asak*, *Asax*, *Assa*, *Il Konono*, *Lamanik*, *Dorobo* en *Ndorobo*, wovan de litste twieë es aanstoeatgaevendj gelje. Lamanik en Il Konono zeen bliekbaar identificaties van aafkóms en neet de spraok.

De spraok woort gekaldj inne dörper Landenai, Ndovu Okutu en Lolbeni, en sjienbaar ouch in Lemelebo en Landrobo. In sómmige gebiede zeen de Asá nomade. 

't Aasáx störf oet vanwaenge spraokversjuving. In 1999 woort 't nao zègke gespraoken inne centraal Masaaisteppe. 't Woor aafhenkelik van en euvergenómmen in 't Masaai en anger kórtbiezeendje Bantoegruup. Vanwaenge stigmatisering identificere väöl Asá zich es Masaai. 't Sjientj det 't nag óngevieër 100 luuj guuef die einige kènnis vanne spraok höbbe. De meiste Asá kallen allewiel Masaai of Swahili.

De spraokstatus veur dees spraok is bao oetgestórve (8b); det beteikentj det de spraok allein nag gekaldj wuuertj door luuj vanne groeateljergeneratie of ajer die weinig meugelikheje höbbe veur de spraok te gebroeke.

## Classificatie
* Afro-Aziatisch
** Koesjitisch
*** Zuud

## Brón
* Ethnologue.
Arvanitisch

't **Arvanitisch** is 'n Indogermaanse spraok, specifieker 'n vorm van 't Albanees, die gekaldj wuuertj dore Arvaniete in Griekeland. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 50.000 luuj (2007) oet 'n etnische bevolking van 150.000 en haet de ISO 639-3 code *aat*.

De spraok wuuertj ouch waal *Arberichte* of *Arvanitika*; ze neumen 't zelf αρbε̰ρίσ̈τ (*arbërisht*) en sjrieve mit 't Grieks alfabet. 't Guuef drie versjillige dialekte die óngerling verstaonbaar zeen, namelik 't Naordwèstelik Arvanitisch, 't Zuudcentraal Arvanitisch en 't Thracisch Arvanitisch. De spraok is gedeildjelik óngerling verstaonbaar mit 't Toskisch en kintj 'n groeate invlood vanoet 't Grieks.

't Arvanitisch wuuerdj gekaldj in Attica, Boeotia, Zuud-Euboea enne Salamiseilenj, es ouch in Thracië, Arkadië, Athene en op Peloponnesos (veurnamelik 't naordwèste) en Andros. De spraekers zeen veurnamelik kristelik en die woeane verspreidj euver 300 boeredörpkes.

De jeug verhoes nao Athene en assimileertj es Grieke. 't Guuef get cultureel heroplaeving sins de 1980'er jaore, meh de snel spraokversjuving zörg d'rveur det geregeldj gebroek vanne spraok wersjienlik toet e zieër klein aantaal luuj bepirk is, veurnamelik ajere. Weinig toet gein kinjer lieëre de spraok nag.

De spraokstatus veur dees spraok is versjuvendj (7); det beteikentj det de spraok óngerling nag gebroek wuuertj dore generatie die kinjer krieg, meh det de kinjer zelf de spraok neet mieër aangelieërdj kriege.

## Classificatie
* Indogermaans
** Albanees
*** Toskisch

## Brón
* Ethnologue.
Abau

't **Abau** is 'n Sepikspraok die gekaldj wuuertj inne Sandaun Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, bieje Sepik- enne Green-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 7.270 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *aau*.

'nen Alternatieve naam veur 't Abau is *Green River*. 't Guuef versjillige dialekte, namelik Centraal-Abau, Downriver-Abau, Downriver-border-Abau en Upriver-Abau. De versjille tösse de dialekte zeen zoea groeat det (zeker jónger) spraekers van versjillige dialekte Tok Pisin es communicatiemiddel gebroek. 't Tok Pisin wuuertj ouch gebroek es neet-Abauspraekendje luuj aanwaezig zeen. De spraok wuuertj door alle laeftieje gebroek en 't aantaal spraekers stieg, meh jóngere preferere ummer mieër 't Tok Pisin. Dees spraok wuuertj denouch door 90% vanne Abauspraekers gespraoke.

De spraok wuuertj in 't Letiens sjrif gesjreven en ouch oppe lieëgere sjoeal óngerweze. 't Guuef poëzie in 't Abau. De graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok is 60% (wiebie de kinjer ieëder kónne sjrieven es de eljers).

't Abau is 'n nominatief-accusatiefspraok mit SOV waordvolgorde.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Sepikspraok
** Abau

## Brón
* Ethnologue.
Oeastelik Abenaki

't **Oeastelik Abenaki** is 'n Algische spraok, specifieker 'n vorm van 't Algonkische Abenaki, die gekaldj wuuertj inne staot Maine vanne Vereinigdje Staote, in 't Androscoggin-Kennebec- en 't Penobscot-daal. 't Is neet bekèndj of 't nag luuj mit 't Oeastelik Abenaki es moderspraok guuef. De litste spraeker stórf in 1993. De etnische bevolking is 90 (2000) en de spraok haet de ISO 639-3 code *aaq*.

't Guuef versjillige dialekte worónger 't Penobscot, det toet inne late twintjigsten ieëf veurtlaefdje inne buurt van Bangor.

De spraokstatus veur dees spraok is slaopendj (9); det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.

## Classificatie
* Algisch
** Algonkisch
*** Oeastelik Algonkisch
**** Abenaki

## Brón
* Ethnologue.
Pará Arára

't **Pará Arára** is 'n Caribische spraok die gekaldj wuuertj inne Pará-staot van Braziel. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 340 luuj (2010) en haet de ISO 639-3 code *aap*.

De spraok steitj ouch bekèndj es *Arára Bravos* en wuuertj gekaldj in twieë dörpkes: Laranjal en Cachoeira Seca. 't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef, meh de spraok liek sjienbaar 't meis op 't Ikpeng en 't Bakairí. De spraok wuuertj mit 't Letiens sjrif gesjreve.

Sómmige sjoealgäöndje kinjer lieëre wie ze Pará Arára mótte laezen en sjrieve, mer óngerhandj alle gelitterdje laezen en sjrieve Portugees. 'n Spraok die ouch door sómmige adolescènte gebroek wuuertj.

Sómmige gruup mit spraekers zeen neet in kóntak mitte wèstersje werreld. Subgruup vanne Arára zeen de Apiaká of Miranya (*Apingui*), de Arára-Pariri of Arára Mansos, de Arára Bravos en de Yarumá. Mit oetzunjering vanne Arára Bravos, wo de hujige Pará Arára-luuj aafstammelinge van zeen, zeen alle anger subgruup oetgestórve.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Carabisch
** Zuud-Amazonisch
*** Arára

## Brón
* Ethnologue.
Mandobo Atas

't **Mandobo Atas** is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Papua Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't gebied ten zuje vanne Digul-reveer, tösse de plaats Tanahmerah en Mindiptanah. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 10,000 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code *aax*.

De spraok wuuertj ouch *Dumut*, *Kambon*, *Kwem*, *Mandobbo*, *Nub*, *Wambon* en *Kaeti* geneump, wovan de litste es aanstoeatgaevendj geldj.

De spraekers van 't Mandobo Atas zeen kristelik of hangen 'n traditioneel religie aan.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Trans-Nuuj-Guinees
** Ok-Awyu
*** Awyu-Dumut
**** Dumut

## Brón
* Ethnologue.
Amarasi

**Amarasi** kan verwieze nao:
* Amarasi (vórstendóm), e traditioneel vórstendóm in Wès-Timor.
* Amarasi (spraok).
Amarasi (spraok)

't **Amarasi** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj inne provincie Oeas-Nusa Tenggara op 't Indonesische eilandj Timor, versprèdj euver tachtig dörper. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 70.000 luuj (2011) en haet de ISO 639-3 code *aaz*.

't Amarasi wuuertj ouch waal *Timor Amarasi* of *Uab Meto* geneump.

't Guuef veer versjillige dialekte, namelik 't Kotos (centraal en oeastelik), 't Ro'is (wèstelik), Ro'is Hero (of *Kopa*, ómgaeve door Helong-spraokgebied) en Ro'is Tais Nonof (zujelik). 't Amarasi maak deil oet vanne Uab Meto-spraokkitting. 't Sjientj det de spraok geliekenisse haet mit 't Uab Meto, mer 't guuef versjillen inne fonologie, de vocabulair enne diskoer, mit semantische versjuvinge, structureel versjillen en verstaonbaarheidsprobleme. 't Ro'is Tais Nonof haet de intonatie wie 't Ro'is, mer de vocabulair wie 't Kotos. 

't Amarasi wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif enne meiste litteratuur steitj in 't Kotos-dialek. 't Guuef ouch poëzie en gezètten inne spraok, esouch deiler vanne Biebel die euvergezadj zeen van 2002 toet 2011. De spraekers zeen euverwaegendj kristelik.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Centraal-Oeastelik Malayo-Polynesisch
**** Oeastelik Malayo-Polynesisch
***** Timor-Babar
****** Kern-Timor
******* Uab Meto

## Brón
* Ethnologue.
Bankon

't **Bankon** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Littoral-regio in Kameroen, naordelik van Douala en wèstelik van Dibombari enne Wouri-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 12.000 luuj (2001) en haet de ISO 639-3 code *abb*.

Anger name veur 't Bankon zeen *Abo*, *Abaw*, *Bo* en *Bon*.

't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal geliekenis mit 't Barombi is 86%. Alle vólwassene kalle de spraok, meh bao sómmige jóngere.

De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Benue-Congo
***** Bantoied
****** Zudelik
******* Nej-Bantoe
******** Naordwès
********* A
********** Basaa (A.42)

## Brón
* Ethnologue.
Ambala Ayta

't **Ambala Ayta** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj op Luzon inne Zambales en Bataan provincies vanne Filipiene. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.660 luuj (1986) en haet de ISO 639-3 code *abc*.

Twieë anger benaminge veure spraok zeen *Ambala Agta* en *Ambala Sambal*. 't Is ónbekèndj of versjillige dialekte zeen. Spraekers vanne spraok verstaon 't Botolan Sambal veur 60%, 't Mag-Indi Ayta veur 54%, 't Mag-antsi Ayta veur 60% en 't Magbukun Ayta veur 70%. De lexicaal geliekenis mit 't Botolan Sambal is 70% en mit 't Filipino is det 55%.

Spraekers kallen ouch 't Filipino. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 25% en inne twieëdje spraok is det ouch 25%.

Spraekers zeen euverwaegendj kristelik of hangen 'n traditioneel religie aan. Zie verminge zich neet mit anger Aytagruup en woorte beïnvlood dore oetbarsting vanne Pinatubovólkaan.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Filipiens
**** Centraal-Luzon
***** Sambalisch

## Brón
* Ethnologue.
Manide

't **Manide** is 'n Austronesische spraok die gekaldj wuuertj op Luzon inne  Camarines Norte provincie vanne Filipiene. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 3.800 luuj (2010) en haet de ISO 639-3 code *abd*.

Alternatieve name zeen *Abiyan* en *Camarinas Norte Agta*.

d'r Zeen gein bekèndje dialekte. De lexicaal geliekenis mit Alabat Agta is 67% en mit Mount Iriga Agta is det 35%. Jóngere neigen 't Tagalog baoven 't Manide te verkeze. De spraok wuuertj heim gekaldj en slechs door e paar kinjer. De opstèlling taengeneuver 't Manide is lichtelik positief. Twieëspraokigheid mit 't Tagalog is euverhieërsjendj.

De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.

## Verspreijing
Jason William Lobel (2010) vermèldj det 't Manide door róndje 4.000 luuj gekaldj wuuertj die inne volgendje gemèndjes woeane: 
* Camarines Norte:
** Basud - 2 gemeinsjappe, 175 spraekers.
** Labo - 9 gemeinsjappe, 1.542 spraekers.
** Jose Panganiban - 3 gemeinsjappe, 568 spraekers.
** Paracale - 4 gemeinsjappe, 581 spraekers.
** Santa Elena - 1 gemeinsjap, 110 spraekers.
** Capalonga - 2 gemeinsjappe, 245 spraekers.
** San Lorenzo Ruiz - 1 gemeinsjap, 45 spraekers.
* Quezon:
** Calauag - 1 gemeinsjap.
** Lopez - 1 gemeinsjap.
* Camarines Sur:
** Ragay - 1 gemeinsjap, 200 spraekers.
** Lupi - 1 gemeinsjap, 197 spraekers.

## Classificatie
* Austronesisch
** Malayo-Polynesisch
*** Filipiens
**** Grótter-Centraal-Filipiens
***** Umiray Dumaget

## Brón
* Ethnologue.
Wèstelik Abenaki

't **Wèstelik Abenaki** is 'n Algische spraok, specifieker 'n vorm van 't Algonkische Abenaki, die gekaldj wuuertj in 't Odanak-rizzervaot ane Saint-François-reveer inne Canadese staot Québec en aan 't naordènj van Lake Champlain inne Amerikaanse staot Vermont. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 14 luuj, wovan 10 in Canada (1997) and 4 inne Vereinigdje Staote (2007). De spraok haet de ISO 639-3 code *abe*.

Twieë alternatieve name veur 't Wèstelik Abenaki zeen *Abenaqui* en *St. Francis*.

In Canda wuuertj de spraok allein nag meh door ajer luuj gekaldj, mer in drie gemeinsjappe guuef 't heroplaevingspoginge. 

Inne Vereinigdje Staote guuef 't veer erkèndje stamme. In Vermont guuef 't pogingen ómme spraok te heroplaeven en 't te óngerwiezen in 't sjoealsysteem van die staot.

In 1844 woorte deiler vanne Biebel ómgezadj nao 't Wèstelik Abenaki. De spraok wuuertj in 't Letiens sjrif gesjreven en gebroek veur brónmatterjaal veur spraokkóndig óngerzeuk en spraokheroplaevingsprogramma's.

De spraokstatus veur dees spraok is bao oetgestórve (8b); det beteikentj det de spraok allein nag gekaldj wuuertj door luuj vanne groeateljergeneratie of ajer die weinig meugelikheje höbbe veur de spraok te gebroeke.

## Classificatie
* Algisch
** Algonkisch
*** Oeastelik Algonkisch
**** Abenaki

## Brón
* Ethnologue
Abenaki (spraok)

't **Abenaki** (of *Abnaki*) is 'n bao oetgestórve Algonkische spraok in Québec en Vermont. 't Guuef twieë variante: 't Oeastelik Abenaki en 't Wèstelik Abenaki, die versjillen in vocabulair en fonologie en sómtieds es twieë versjillige spraoke gezeen waere.

Oeastelik Abenaki woort gekaldj door versjillige vouke, wovanne litste 't Penobscotvouk van köstelik Maine woor. De litste spraeker stórf dao ouch inne 1990'er jaore. Anger dialekte van 't Oeastelik Abenaki, wie 't Canabi en 't Aroosagunticook, woorte gedocumenteerdj in Fransspraokige brónne vanne kolonialen tied.

In 1991 woort 't Wèstelik Abenaki nag gekaldj door 20 luuj langse Saint-Lawrence-reveer tösje Montréal en Québec, veurnamelik bie Odanak, die plaats wo 't veurmaolig missiedörp Saint Francis loog, en door 50 luuj die gans dore staot New York en Connecticut laefdje. Taenge 2006 woorte nag meh vief spraekers gevónje.
Abenaki

De **Abenaki** (*Abnaki*, *Wabanaki*, *Waponahki*) zeen 'n indianestam en First-Nationsvouk, ein vanne Algonkisch spraekendje luuj in 't naordoeaste van Naord-Amerika. De Abenaki wonen inne regio New England vanne Vereinigdje Staoten en Québec enne Zieëprovincies van Canada, 'n regio die in 't Oeastelik Abenaki *Wabanaki* geneump wuuertj, det *dawlandj* beteikentj. De Abenaki zeen ei vanne vief leje vanne Wabanaki Confederatie. *Abenaki* is 'n spraokkóndige en geografische groep; historisch gezeen goof 't gein sterke centraal autoriteit, mer e groeat aantaal versjillige kleinder stamme die väöl cultureel gedraginge deildje.

De Abenaki kallen 't Abenaki, det verdeildj wuuertj in twieë variante: 't Oeastelik Abenaki en 't Wèstelik Abenaki. Allewiel kalle de meiste Abenaki aevel Ingels of Frans.
Abé

't **Abé** is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne regio's Agneby, Lagunes en N'zi-Comoe in Ivoearkös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 170.000 luuj (1995) en haet de ISO 639-3 code *aba*.

Anger name veur 't Abé zeen *Abbé*, *Abbey* en *Abi*. 't Vouk det Abé kaltj wuuertj Abbé geneump. 't Guuef veer dialekte: Abbey-Ve, Kos (*Khos*), Morie en Tioffo.

't Abé is 'n tonaal spraok mit posposities. De standerd waordvolgorde is SOV.

De spraok wuuertj gesjreve mit 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 5% toet 10%; inne twieëdje spraok is det 50% toet 75%. De spraekers van 't Abé gebroeken ouch 't Frans es twieëdje spraok, dewiel 't Abé es twieëdje spraok deentj veur spraekers van 't Attié en 't Krobu.

De spraekers zeen euverwaegendj kristelik of hangen 'n traditioneel religie aan. Deiler vanne Biebel zeen euvergezadj van 1967 toet 1980.

De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.

## Classificatie
* Niger-Congo
** Atlantisch-Congo
*** Volta-Congo
**** Kwa
***** Nyo
****** Agneby

## Brón
* Ethnologue.