open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nach van 't Limburgse Leed

In 't jaor 2000 haet eine groep Venlonaere zich sterk gemak veur ein jäörliks truukkómmend dialekfestival **Nach van 't Limburgse Leed** mèt as doel 't publiek op ein lieëgdrempelige meneer in kontak te bringe met streektaalmeziék en ‘t Limburgse dialek. De Nach haet as doel ein gooje baom te legge veur dialekmuzikante. Dit däör de meugelikheid te gaeve um op te traeje en daodaor de muzikant en teksschrièver te prikkele um vaerder te gaon met dialekwerk. 

Vaerder reik de stichting same met de Stichting Veldeke Krink Venlo idder jaor twieë prièze oèt. De *Priés veur ’t Limburgse Leed* geit nao eine dialekzenger, zangeres of band dae verniejend is bezig gewaes met dialekmezièk. De priès wuurt sinds 2007 aangebaoje door de Stichting O.B. De Woers. De *Oeuvre-Priès van ’t Limburgs Leed* geit nao eine persoeën dae zich al jaore inzet veur de dialekmezièk. De Oeuvre-Priès woort meugelik gemak door de dialekvereiniging Stichting Veldeke Krink Venlo.   

In 2007 deeje haos dertig horeca-ónderneminge mei. Op verschillende podia stond ein dwarsdoorsneej van de dialekmezièk dae in Limburg te huùre is. De ritmes varieerde van rap tot chanson en de dialekte van Wanssum wiès Mestreech. De programmering waas verspreid euver de ganse nach.

De Nach van 2007 telde ruum 35 bands en artieste verdeild euver 37 lokasies. Veur ut ièrs woort de Nach in Gelaen ein waek later as de Nach in Venlo gehalde. Op tieën lokasies in de Gelaense binnestad klonk Limburgse dialek muziek.

In 2016 is de Nach op zaoterdaag 17 september 2016 in Venlo.

## Externe link

Thoèshônk ''Nach van 't Limburgse Leed''
Awans- en Warouxkrèèg

D'r **Awans- en Warouxkrèèg** waor 'ne börgerkrèèg in 't Luukse (1296-1335) tösje de ridderfamilies Awans en Waroux oet Haspengouw. Volges d'r kronieksjriever van Haspengouw, Jacob van Hemricourt, waor d'r inzat van d'r bloederige sjtrijd de sjaking van 'n oonvriej vrow, oonderhorig an Humbert Corbeal van Awans, dör 'n familielid van hieër Willem va Waroux. D'r *Mal-Saint-[[Maarten|Martin]]* of d'r Seent-Maeërtensraamp (1312) brach de Awans an de ziej van de volkspartiej, de Waroux an de ziej van de patriciërs. De Vraej va Fexhe brach gèng oplossing. D'r Luukse bisjop Adolf van der Marck (1313-1344) zörgde oonder sjerke drök oeteindelek vör 'n oplossing in 1335 mèt de *Vraej des Lignages*. *Lignage* (veraoderd) of *parenté* betekent *(blood)verwaantsjap*. Vanaaf doe zowwe de gesjille tösje de edele besjlecht waeëre dör 'n tribunaal, dat oet 12 ridders besjtong. Dis Vraej wert da ooch waal de *Vraej van de Xll* geneumd. De vete tösje de Awans en de Waroux bewèrkde d'r oondergaank van de Luukse aristocratie.

## Externe leenk

D'r teks van Jacob van Hemricourt över d'r Awans- en Warouxkrèèg
Adolf van der Marck

**Adolf ll van der Marck** (augustus 1288 - Clermont-sur-Meuse 3 november 1344) waor va 1313-1344 preensbisjop va Luuk en 'ne zoon van Everhard l van der Mark en Irmgard van Limburg of Berg, die 'n dóchter waor van Hendrik lV va Limburg en 'n jónger zeuster van Walram lV, d'r lètste hertog van Limburg.

Adolf van der Marck waor 'ne autoritaire heerser nao 't väörbeeld va Filips de Schone va Fraankriek. Z'n legiste howwe 't Romeins rech doeë herlaeve, dat alle mach toekènde an 't centraal gezag in d'r persoon van d'r vorst. Dizze preensbisjop wól zoewaal de patriciërs, es de ambachte ónderwerpe en e waoërt daodör ömmer mieë gehaat. Wie e ooch nog de rechterleke mach in z'n heng woolt centralisere, óntsjtóng 'n coalitie va alle Luukse sjtaej, gesjteund dör d'r adel. Dit leidde töt 'ne gewapende ópsjtaand en d'r bisjop vlöchde nao Brabant. In Fexhe-le-Haut-Clocher sjtóng 't leger van de coalitie taegenöver dat van d'r preensbisjop. D'r hónger haat de twieë legers oeteindelek oetgepöt. 't Lambertuskapittel van Luuk sjtèlde dao-op vör te bemiddele in ónderhandelinge, die leidde töt de Vraej va Fexhe in 1316.
Frans Kellendonklaezing

De **Kellendonklaezing** wert saer 1993 jaorleks georganiseerd dör de Radboud Universitèèt va Nijmege ter naogedachtenis an d'r sjriever Frans Kellendonk dae dao sjtudeerde.

* 1993: Patricia De Martelaere, *Om niets te zeggen. Of: de nieuwe kleren van de keizer*
* 1994: Jacq Vogelaar, *Tegen de klok of met de muziek mee. Schrijven tegen de actualiteit*
* 1995: Willem Jan Otten, *Sprong of val*
* 1996: Nelleke Noordervliet, *Hoe wij 's morgens de dingen groeten*
* 1997: Gerrit Krol, *De lof van het onechte*
* 1998: Oek de Jong, *Zijn muze was een harpij. Over het wereldbeeld van [[W.F. Hermans]]*
* 1999: Marcel Möring, *Naakt en namaak in de literatuur*
* 2000: Herman Franke, *De ironie van de romantiek*
* 2002: Kees Fens, *Het licht in de schaduw*
* 2003: Bas Heijne, *Naar een nieuwe kunst*
* 2004: Hans Maarten van den Brink, *Waarlijk spijs en drank*
* 2005: Thomas Rosenboom, *Denkend aan Holland*
* 2006: Joost Zwagerman, *Tegen de literaire quarantaine*
* 2007: Arnon Grunberg, *Over joodse en andere paranoia*
* 2008: Désanne van Brederode, *Tweemaal mijn beste helft*
* 2009: Freek de Jonge, *Komt u volgend jaar maar terug*
* 2010: Kees 't Hart, *Pleidooi voor onmaatschappelijk engagement*
* 2011: Gerrit Komrij, *De triomf en treurigheid van de vermomming*
* 2012: Bart Moeyaert, *Bestaan kan iedereen*
* 2013: Peter Buwalda, *De wethouders van Juinen*
* 2014: A.F.Th. van der Heijden, *Gedichten Gods of De vergrijpstuiver*
* 2015: Maarten Asscher, *Engagement, taal en verbeelding*
* 2016: Joost de Vries, *Hoe je een ijsbeer schiet – over literatuur in buitengewoon geëmancipeerde tijden*
* 2017: Abdelkader Benali, *Sjahrazade in het Witte Huis*
* 2018: Griet Op de Beeck, *Play it fuckin' loud*
* 2019: Koen Peeters, *Romeins dagboek*
* 2020: Hanna Bervoets, Arjen van Veelen en Niña Weijers, *Zijn letters en geest*
* 2021: *gein lezing um [[COVID-19]]*
* 2022: Stephan Sanders, *Toevalligheden, vingerwijzingen, voorzienigheid. Over Katholiek geloven, schaamte en de voorsprong van de homoseksueel*
* 2023: Nina Polak, *Als schrijver wijzer dan als burger*
* 2024: Saskia De Coster, *Mijn jaar van het spook*

## Externe leenk
Euverzich Kellendonklaezinge
Seent-Maeërtensraamp

D'r **Seent-Maeërtensraamp** of d'r *Mal-Saint-Martin* waor 'n volksoetbarsjting op 3 en 4 augustus 1312 in Luuk taege 't complot van d'r adel öm 't gezag in de sjtad te verovere. De ambachte verzatte zich daotaege en sjtoke de Seent-Maeërteskèrk, oeë-in zich edele versjaansd howwe, in braand zoedat 200 van hön 't laeve lete. 't Sjtadspatriciaat moes dao-op de Vraej van Angleur tekene.

## Bron
Nijhoffs Geschiedenis Lexicon, Nederland/België, 1981
Justus van Effen

**Justus van Effen** (Utrech, 21 februari 1684 - Den Bosch, 18 september 1735) waor jurist en 'ne Nederlandse sjriever oet d'r 18de ieëw dae hoofzakelek in 't Fraans sjreef. E waor d'r örsjte dae Nederlandstalege verhaole sjreef. De bekaandste zeunt Kobus en Agnietje (1931) en Thijsbuurs os (1732).

## Laevesloop
Justus van Effen greujde op in kringe oeë 't Fraans de veurtaal waor. E begoes z'n sjtudie in 1699, mae waoërt gourverneur bie rieke families, wie ziene vader, 'ne officier waor gesjtorve. E traoj in deens bie 'n weduwe, en roond 1709 bie Baron Arent van Wassenaer Duivenvoorde, boetegewoeën gezant bie de kroning in 1715 van George I van Engeland. Mètstens wert vermeld dat e mèt Newton en Pope kènnismaakde. Van Effen waoërt beneumd töt lid van de Royal Society.
## Literaer waerk
Same mèt Willem Jacob 's Gravesande en Prosper Marchand richde van Effen in 1713 't tiedsjrif *Journal littéraire de la Haye* op. E vertaalde *Tale of a tub* van Jonathan Swift in 't Nederlands en Robinson Crusoe van Daniel Defoe naar het Frans. Van Effen waor in 1731 d'r oprichter van 't waeëkblad *[[Hollandsche Spectator]]*, dit in naovolging van 't Engelsje blad The Spectator. Hie-in sjreef e aansjouweleke en moraliserende sjetse of cursiefjes in 't Nederlands över de mèts oeteenlopende oonderwaerpe van 't Hollendsje laeve van z'ne tied. E boond d'r sjtrijd aan mèt de poetswoede van de Hollendsje hoesvrow, d'r zucht nao titels, överdraeve purisme, övermatig aeëte en dreenke, chauvinisme en bekroompe provincialisme. Z'ne sjtiel is keul en nuchter. Van Effen zoch aansjluting bie de sjpraeëktaal.

## Externe links
* D'r auteur
* De Hollandsche Spectator
* Biografie
* Lètste rustplaatsj

## Bronne
*Mr. Justus van Effen. Uit de Hollandse Spectator. Een bloemlezing samengesteld, ingeleid en van aantekeningen voorzien door P. Maassen, 1980.
*Literatuur, geschiedenis en leesdossier, J.A. Dautzenberg, 2004 ISBN 90-345-0032-2
J.C.P. Kats

Dr. **Joannes Cornelis Paulus Kats** of **Jo Kats** (Remunj 1906 - Remunj 2000) sjreef in 1985 't Remunjs waordebook, ei van de eerste Limburgse waordebeuk. 
Kats haaj nog planne veur 't oetgaeve van e sjpraekwaordebook. Det is aevel noojts aafgekomme.

Kats sjtudeerde Nederlands aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en promoveerde in 1939 op 't proofsjrif 'Het Phonlogisch en morphonologich systeem van het Roermonds dialect'. Van 1936 toet 1946 waar Kats leraar aan 't Bernardinuscollege in Heële; van 1946 toet 1971 insjpecteur van 't leger ongerwies bie de insjpectie in Mestreech. Dao-'n-baove waar d'r veurzitter van Veldeke (1946-1956).
Radboud Universiteit Nijmegen

De **Radboud Universiteit Nijmegen** waerde in 1923 door de Radboudstichting opgerich es Keizer Karel Universiteit mer waerde in 'tzelfde jaor herneumd toet "Roomsch Katholieke Universiteit Nijmegen". In de jaore '60 verveel 't waord 'Roomsch' en waerde de naam 't KUN. Op 1 september 2004 waerde de hanjelsnaam van de universiteit verangerd in Radboud Universiteit Nijmegen (RU). Statutair blief aevel de officiële naam: Katholieke Universiteit Nijmegen.

De universiteit ligk op het landjgood Heyendael. De universiteit en 't daobie heurende Universitair Medisch Centrum St Radboud höbbe ongevaer 6.000 man personeel en ruum 24.000 sjtudente.

Rector magnificus is José Sanders.
Miemer

**Miemer, Wiemer of Wiemert** (**Aalbes** of **rode (aal)bes** in 't Nederlands), *Ribes rubrum* in 't Latien, is ein van de zoeëget 150 soorte baere oet 't geslech *Ribes*.

De zeutzoer roëje baere zien rónk, klaor en greuje in truuskes. D'r zien ouch witte baere, maar ömdet die d'r neet zoeë lekker óetzéen, waere die neet vuuel geteeld. Boete Nederland waere miemere geteeld in Pruses, Ingeland, Frankriek, Belsj, Pole en Hongarieë.
Caspar Franssen

**Caspar Franssen** (Tegele, 6 juni 1860 - Remunj, 2 jannewarie 1932) waar 'ne Nederlandse architect dae veural bekend waas van ziën kèrke, waovan hae d'r mieër es 50 ontwierp.

Franssen waar 'ne lieërling van Pierre Cuypers oet Remunj, veur wae hae van 1883 tot 1888 wèrkde. In det lètste jaor begós hae veur zien eiges in Tegele. Veer jaor later, in 1892, verzat hae zien kentoeër nao Remunj. Zien ieërste kèrke ware in neogotische-sjtiel, maar vanaaf 1897 bouwde hae ouch in Neoromaanse sjtiel. Hae bouwde veural kèrke, maar ouch sjoeële, kloeësters en anger gebouwe. Naodet hae in 1932 waas gestorve woort zien kentoeër door ziene zoon Joseph Franssen veurtgezet.
## Externe leenks
*Lijst van kerken van Caspar Franssen
*Andere lijst van kerken (met foto's) van Caspar Franssen (Engels)
Tieng

'n **Tieng** is 'ne ovale verzeenkte metale badsj oeë me vreuger de waesj in deeg en sjönsjroebde mèt behölp van e waesjbret. Ooch waoërte de keender in 'n tieng gewaesje. Huutsedaag werre tienge nog gebroekd es blomebadsj.
Baer

* Baer kèn zin: 'n vröch of bes.
* Baer kèn zin: 'n deer.
* Baer (naam) kèn zin: 'n veurnaam (van Hubertus)
Blariacum

**Blariacum**, 't hujige (Holt-) Bliërik, waas ein Romeins legerkamp in de provinsie Ónger-Germanieë (Latien: *[[Germania Inferior]]*). Dao zaot ein gans dörp umheer.

Blariacum steit vermeld op de Peutingerkaart (*Tabula Peutingeriana*) as *Blarico* tösse *[[Catualium]]* (Hael) en *[[Ceuclum]]* (Kuuk) op de heirwaeg van *[[Atuatuca Tungrorum]]* (Tóngere) nao *[[Noviomagus]]* (Nimwege). Vanaaf Blariacum leep 'ne verbindingswaeg nao de heirwaeg aan de euverkant van de Maas, dae van *[[Coriovallum]]* (Heële) nao *[[Colonia Ulpia Traiana]]* (Sante) leep. D'r schient gin brök te zien gewaes, maar ze koste dao redelik gemekkelik de Maas euver.

D'r zien vuuel reste van Blariacum  gevónge beej archeologische ongerzeuk, in Holt-Bliërick, Bliërik en de Bookend, wies wied op Bree aan. Toen 't Roemeinse leger zich truuk begos te trekke van ozze regio zien vuuel plaatse lang verlaote gewaes; schoow veur de Franke. Maar Bliërik neet, det is al deen tied bewoeënd geblaeve, wies nao aan toe. Vanaaf 1940 huurt 't beej Venlo en is 't eige karakter miër en miër op d'n toch komme te staon. In de Bookend en Holt-Bliërik hees se nag wat luuj die ech Bliëriks praote.
Catualium

**Catualium**, 't hujige Hael, waar ein Romeinse plaats in de provins Ónger-Germanieë (Latien: *[[Germania Inferior]]*).

Catualium sjteit vermeld op de Peutingerkaart (*Tabula Peutingeriana*) tösse *[[Feresne]]* (Dilse in Belsj) en *[[Blariacum]]* (Blierik of Holt-Blierik) op de heirwaeg van *[[Atuatuca Tungrorum]]* (Tóngere) nao *[[Noviomagus]]* (Nimwege). De plaatsnaam kump van de Kelte: het Keltische *catul* beteikent *stried*. Catualium verangerde in de loup van de tied in Hathualium, Hethelium, Hethele, Haedele en sunk 1650 Hael.

De reste van Catualium zien gevónge beej de Stefanuskèrk en op de terreine van de Sint Anna-sjtichting aan de Panheelderwaeg: inkel opgegrave sjtökker zien tentoengestèld in 't gemeintehoes van Maasgoew en 't Limburgs Museum in Venlo.
Germania Inferior

**Germania Inferior** (*Ónger-Germanieë*) waas ein provins van 't Romeins Riek.

De provins waer gelaege in 't hujige Zuud-Nederland, Oêsj-Belsj en Pruses links van de Rien en had as hoofdstad *Colonia Agrippinensis* (Kölle). Anger belangrieke plaatse ware *Bonna* (Bonn), *Colonia Ulpia Traiana* (Sante), *Noviomagus* (Nimwege) en *Trajectum (ad Rhenum)* (Utrei), in Belsj Limburg *[[Atuatuca Tungrorum]]* (Tongere) en in Nederlands Limburg *[[Trajectum ad Mosam]]* (Mestreech) en in *[[Coriovallum]]* (Heële).

De bewoëners van dees gebiede kwame veur 't ieërs in aanraking met de Romeine tiedes de Gallische Oorlog van Julius Caesar. Vanaaf zoeëget 50 v.Chr. woorde heej de ieërste Romeinse plaatse gestich. Germania makde toen nag deil oet van de provins Gallia Belgica. In 't jaor 17 woort Germania door keizer Tiberius verdeild in twieë militaire grensgeweste, nag ummer ónger Gallia Belgica. In 't jaor 90 maakde keizer Domitianus d'r twieë volsjtendige provinses van: *Germania Inferior* (Ónger-Germanieë) en *Germania Superior* (Baove-Germanieë). De provinses bleve besjtoan tot 406.

## Externe leenks
* Livius.org - Germania Inferior
Sante

**Xanten** is 'n sjtad an de Rien in d'r Duutsje deelsjtaot Noordrien-Wesfale en behuurt töt d'r Kreis Wesel in 't regeringsdistrict Düsseldorf. De sjtad kan besjoewd werre es d'r opvolger van de Romeinse sjtad Colonia Ulpia Traiana, die o.a. bewond waoërt dör Romeinse veterane van 't kortbie gelaege Castra Vetera. Dis legerplaatsj sjpäölde 'n belangrieke rol in de historie va Germania Inferior.

## Etymologie
Roond 800 boewde me ten zuide van de ruïnes va Colonia, op d'r kèrkhof 'n sjtift, gewiejd an d'r hèllige Viktor, wiens gebeente d'r oonder zowwe zieë begrave. Me neumde de plaatsj doe *ad Sanctos* (bie de hèllige). Later waoërt dat kortweg *Sanctos*. In 867 *Xanctum* en in 1147 *Xantum*, mae ooch Santen dat me zieëker bies in de d'r 18de ieëw gebroekde en in 't dialekt van dao, mae ooch in 't aangrenzende Nederlands-Limburg, in o.m. 't Tegels, noe nog ömmer gebroekd. Oet 'n vermenging va Xantum en Santen is d'r naam Xanten oontsjtande.
## Nibelungenlied
Volges 't Nibelungenlied is d'r Siegfried in de ruïnes van de Romeinse sjtad Colonia Ulpia Traiana gebaore en regeerde e es Köning in Xanten 't Niederland. Ooch Hagen von Tronje waoërt via de Troia-Mythe mèt Xanten in verbaand brach.
## Hansesjtad
Xanten makde saer 't begin van d'r 13de ieëw deel oet van 't handelsgebied roond Wesel, dat in 1407 'n Hansesjtad waoërt.

## Bekiekenswaeërd

### Boewwerke
* 't Archeologisch Park Xanten, afgekort APX; 
**Römer museum: d'r gedeelteleke wederopboew van de *Romeinse Colonia Ulpia Traiana* mèt verklaorende biesjrifte in 't Nederland en 't Duutsj.
**Mèt oonder mieë: 
***d'r gedeeltelek herboewde *Hafentempel* 
***'ne an de Rienziej herboewde sjtadsmoer.
***d'r Romeinse herberg.
* 't Amfitheater in Birten.
* De waterburcht *Winnenthal* bie Birten.
* De baevaartskèrk St. Mariä Hemelvaart in Marienbaum.
* D'r gotische St. Viktor-dom mèt de kloeësterbibliotheek en 't dommuseum.
* 't Middelieëwse sjtadscentrum mèt de *Klever Tor*, de Kriemhildmäöle, 't Gotisch hoes en andere historische geboewe.
* 't *Freizeitzentrum* Xanten, afgekort FZX; 'n recreatiecentrum mèt 'n zjwèmbad, twieë plezeerhavens, 'n waterski-installatie.
* 't *Regionalmuseum* Xanten.

### Natuur
* 't Natuurbesjermingsgebied *Bislicher Insel* is èng van de zeldzaam landboewlandsjappe van Duutsjland: belangriekste weentergebiede van arctische ganze en de enige beverbevolking van de Nederrien haat. Zuuch: 't Nederriense Heuvelrögk

## Extern links
* www.xanten.de 
* Xanten op ''users.telenet.be''


Plaetje:Xanten_APX_Hafentempel.JPG|Hafentempel
Plaetje:Xanten_Klever_Tor.jpg|Klever Tor in 't sjtadscentrum
Plaetje:XantenerDomMitObelisk.JPG|St. Viktor mèt obelisk
Plaetje:Xanten_APX_amphitheater.JPG|Amfitheater
Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes

**Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes** is 'n fieësband uut Wieërt.
Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes zeen ontstânge in 1995. Eur ieërste optraeje woor op ’t 11-jaorig bestaon van VV de Flodderbôkse op ’t “Fieëst van de Lange Aom”. Waat eigelek vör de gekke jen begos krieeg gelieék ‘t vervôlg. Neet lang daonao spuueldje H & de GZ in Kuffee de Hermeni-j. De bezetting van de beginjaore woor als volgtj: Harry Zelluff (Rewalt Tobben), Joerik Bouwels (Jos van Dooren), Cor Ravenna (Jan van Dooren), Preens van de Verkusnejjers (Hans van Hoef), Väöske Ongersteur (Jos Hendriks).

Nao ’t optraeje beej de Wiepkes en beej ’t doeerbieterstoernooi ging ’t snêl met H & de GZ. Ieerste woor d’r nog ’t legendarische optraeje op vastenaovendjzaoterdig beej Hotel Verstraete. De minse hinge met de bein boete en ’t woor ’t fantastisch fieest. De ieerste cd “Woee es mien beer” lêet dan auch neet lang op zich wachte.

Daonao woor ’t jaore lang te doon in de Poort van Limburg op vastenaovendjzaoterdig. Samen met “De Dorstvlieegels” (stichting Toosje) woort d’r ’t Miss Harry-verkezing georganisieerdj. De miss Harry mocht oeevernacht beej Hostellerie M’tten (toen nog l’Auberge) en oeëpendje de volgendje daag de optocht. 

H & de GZ blieëve noow dinger doon en zoeë spuueldje ze op “de Gulden Humor” in Hoensbroek vör ’t breid Limburgs publiek. Twiee bösse met Fenks kwome mej nao Kasteel Hoensbroek. In 1998 kwoom d’r ’t cd-singel u’t met als titel: “Dao stieëte toch”. De optraejes blêeve beej maximaal 3 kieer per jaor en d’r woort gespuueldj op ’t doeerbieterstoernooi, vastenaovendjzaoterdig, op Schoor same met Plat Wieers. In 2000 goof de toenmalige drummer “de Preens van de verkusnejjers” aan d’r mej te wille stoppe. Zien plaats woort ingenoeeme doeer Trevor Nuyten. In det jaor woort ouch de 3e Laajf-cd “Woee” opgenoeeme. In de jaore daonao spuueldje H & de GZ regelmaotig in de regio, van Rooy tot Hunsel, van Ni-j Wieert tot Ittervoort. 

Ein van de hoeégtepunte woor ’t optraeje vör 5000 minse tieëdes ’t OLS op Bosseve same met Rowwen Hèze. Ouch woor H & de GZ presênt op ’t 6x11-jaorig bestaon van VV de Rogstaekers. In 2003 brachte H & de GZ eur veurluipig leste Laajf-cd ’t “Vuuer eur naas”. Aansloeetendj goof Väöske Ongersteur aan te wille stoppe. Ben Penders (opticien Heytse) kwoom d’r beej en same met Väöske Ongersteur werkdje ze nog same mej aan de cd woeenao Väöske ’t stekse overdrôog aan Ben Penders. Tot de daag van vandaag spuuele H & de GZ neet mieer as ’n kieer of drei pur jaor. De leste optraejes waere H & de GZ vergezeldj doeer saxofonist Djek van Tetteroode. Op 19 november 2016 spueeldje zae vör de leste kieër.  Zooe kwoom dr n indj aan 21 jaor Harry en de gebrooëke zwiêgelkes.

## Externe link
*https://web.archive.org/web/20071220191813/http://www.harrygz.nl/
Dietrich Fischer-Dieskau

**Dietrich Fischer-Dieskau** (Berlien, 28 mei 1925 - Berg, 18 mei 2012) waor 'ne Duutsje zenger. Fischer-Dieskau goldj es eine van de belangriekste zengers van de late twintigste ieëw. Zien opnames van de *Schubertlieder* beheure volges kinners toet de sjoonste opnames van die wirke en höbbe väol biegedrage aan de 'rivival' van die sjtökker. Boetedet is Fischer-Dieskau mit meer es 400 versjillende plaatopnames eine van de mees opgenomme (klassieke) musici ooit.

Fischer-Dieskau zóng bariton. Wiewaal er dus 'n leeg mannesjtum hauw, hauw 'r gein 'donker' sjtum. Fischer-Dieskau is ummer dudelik te herkinne aan de helder, 'sjtraolende' baovetone die altied in zien zank te ongersjeije zeen.

## Biografie
Fischer-Dieskau kwaam oet 'n femilie mit 'n lang muzikaal traditie. De Bauernkantate (BWV 212) waerde door Bach al aan eine van Fischer-Dieskaus väorvadere (Kammerherr Carl Heinrich von Dieskau) gewied. Ziene opa woor musicoloog; zien aojers sjtimuleerde 't talent van häor zoon al vreug.

Nao de aorlog kwaam Fischer-Dieskau in kreegsgevangesjap in Italië, wo d'r zien zanksjtudie autodidaktisch doorzat. Zien eejste optraeje goof d'r in zien Amerikaans krijgsgevangenekamp in Italië. 

Zien carrière begòs serjeus in jannewarie 1948 wie d'r - nog altied mezieksjtudent - de cyclus *Die Winterreise* van Schubert aan de radio zòng. In detzelfde jaor verbondj 'r zich aan de Städtische Oper Berlin. In 1949 maakde hae zien eesjte plaatopname: de *Vier Ernste Gesänge* van Brahms. Ouch haaj er in det jaor gastrolle in de operahoezer van München en Wene. 
Wiejer mielpäöl: in 1951 de *Lieder eines fahrenden Gesellen* van Mahler bij de Salzburger Festspiele mit Wilhelm Furtwängler es dirizjent en zie debuut op het festival van Edinburgh in 'tzelfde jaor. In 1952 maakde Fischer-Dieskau zien eerste tournee in de Verenigde Sjtaote. In 1954 trooj 'r de eejste keer op bie de Bayreuther Festspiele es Wolfram in Tannhäuser.

In 1949 trouwde Fischer-Dieskau mit celliste Irmgard Poppen. Zie sjtòrf in 1963 bie de gebaorte van häor derde zoon. Daonao waas hae kort mit de actrice Ruth Leuwerik getrouwd. Allewiel is Fischer-Dieskau mit de zengeres Julia Varady getrouwd.

Saer 1983 waor Dietrich Fischer-Dieskau professor aan de Hochschule der Künste in Berlien. In 1993 sjeijde d'r oet mit zinge.

In 2005 kreeg 'r de Polar Music Prize.
Zangsjtum

't Guf versjillende zangsjtumme.

Manssjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:

**[[countertenor]]**: 'n heel hoog sjtum wobie de zenger mit kopsjtum (falset) zink.

**[[tenor]]**: hoog sjtum

**[[bariton]]**

**[[bas]]**

Vrouwesjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:

**[[sopraan]]**

**[[mezzo-sopraan]]**

**[[alt]]**
Myra Ward

**Myra Ward** (Tegele, 23 augustus 1916 - D'n Haog, 26 juni 1990) waas ein Nederlandse aktris.

Myra Ward woord gebaore as Myra Sijrier. Eur moder hoot Wilhelmina Louisa Lippens en eur vader hoot Willem Hendrik Ward Sijrier; dae waas in de Vereinegde State van Amerika ónger de naam Walter Ward aktief as aktäör. De naam Ward waas de achternaam van zien moder Catharina Ward. Toen Myra begós met aktere gebroekte zeej net as eur vader de achternaam Ward. Myra Ward speulde met twelf jaor eur ieërste tenieëlrol. Daonaeve deej zeej aan ballet en operette. In 1935 debuteerde ze beej het Rotterdamsch Hofstad Tooneel van Cor van der Lugt Melsert in D'n Haog. Heej lieërde zeej Paul Steenbergen kenne, waomei zeej in 1950 zou trouwe. Vanaaf 1949 sjtóng zeej met öm op de buun met de Haagse Comedie. In 1957 won zeej de Theo d'Or, de prieës veur de beste Nederlandse tenieëlaktris. Myra Ward speulde veural tenieëlrolle, maar haet ouch in films, televisieseries en huuerspelle meigedaon.

## Externe leenks
*Myra Ward in de Internet Movie Database
Sjors Verdellen

**Sjors Verdellen** (Tegele, 29 november 1981) is 'ne Nederlandse vootballer in dienst van VVV Venlo.

Verdellen woord gebaore in Tegele maar verhoesde as kink nao Lottem, wao hae ging vootballe beej SV Lottum. Dao woord hae al rap óntdèk door de telentscouts van VVV, wao hae beej de jeugopleiding kwaam en oetgreujde tot 'ne solide verdeidiger. In 't sezoen 1999-2000 begós hae veur het ieërs in de basis van 't ieërste elftal. In 2007 promoveerde hae met VVV nao de ieredivisie.
Campodarsego

**Campodarsego** is 'n gemèndje innen Italiaanse pervinsie Padua (regio Veneto) en haet 12.209 inwoeaners (31-12-2004). De oppervlakdje bedreug 25,6 km², de bevólkingsdichheid is 477 inwoeaners per km².

De volgendje frazioni (inkelvawd: *frazione*) make deil oet vanne gemèndje: Sant'Andrea, Bronzola, Fiumicello, Reschigliano, Bosco del Vescovo.

## Demografie
Campodarsego haet óngeveer 4.117 hoeshajes. 't Aantal inwoeaners stieëg inne periode 1991-2001 mit 9,7% volges ciefere oete tieënjaorlikse vólkstellinge van 't ISTAT (*Istituto Nazionale di Statistica*).

### Bevólkingsóntwikkeling

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:12000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:0
  bar:1871 from: 0 till:3528
  bar:1881 from: 0 till:4032
  bar:1901 from: 0 till:4947
  bar:1911 from: 0 till:6542
  bar:1921 from: 0 till:7183
  bar:1931 from: 0 till:7289
  bar:1936 from: 0 till:7701
  bar:1951 from: 0 till:8111
  bar:1961 from: 0 till:8131
  bar:1971 from: 0 till:9390
  bar:1981 from: 0 till:10226
  bar:1991 from: 0 till:10462
  bar:2001 from: 0 till:11474

PlotData=

  bar:1861 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5)
  bar:1871 at:3528 fontsize:XS text: 3528 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:4032 fontsize:XS text: 4032 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:4947 fontsize:XS text: 4947 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:6542 fontsize:XS text: 6542 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:7183 fontsize:XS text: 7183 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:7289 fontsize:XS text: 7289 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:7701 fontsize:XS text: 7701 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:8111 fontsize:XS text: 8111 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:8131 fontsize:XS text: 8131 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:9390 fontsize:XS text: 9390 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:10226 fontsize:XS text: 10226 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:10462 fontsize:XS text: 10462 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:11474 fontsize:XS text: 11474 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Brón ISTAT



## Geografie

Campodarsego begrinsj de volgendje gemèndje: Borgoricco, Cadoneghe, San Giorgio delle Pertiche, Vigodarzere, Vigonza, Villanova di Camposampiero.

## Externe link
*http://www.comune.campodarsego.pd.it/
Alles paletti

**Alles paletti** is 'n oetdrökking die **alles okay** betekent en väöral in 't ooste van de provincie Nederlands-Limburg, 't Belzje Gemmenich en ömgaeving en in Duutsjlaand gebroekd wert. 't Zów in Limburg väöral in d'r context va vastelaovend gebroekd waeëre. 't Gèèt hie öm 'n oetdrökking die me neet kan verbuge.

Es (humoristische) verlinging gebroek me döks *alles paletti mit de confetti* of (op Duutsjland) *alles paletti im Zirkus Confetti*.

## Geveulswaeërd
De geveulswaeërd van de oetdrökking *Alles paletti* is evvel gaans aandersj es 't geveul dat *Alles okay* oetdrökt. Bie *Alles paletti* sjpelt de väörgesjiedenis, oeëin 't gaar neet okay waor, 'n belangrieke ról.

## Etymologie
*Alles paletti* is verwaant an *pleite*, dat in 't Nederlands *weg* of *verdwenen* betekent en via 't Jiddische *pleta* dat *vlucht* betekent en 't Bargoens in 't Nederlands is kaome.

## Externe leenk
Oetlègk etymologie Alles paletti (Duutsj)
Sjtil diplomatie

**Sjtil diplomatie** is 'n bedèkde meneer van invloed oetoefene op 'ne machtige persoon, mèt de bedoeling öm bepaalde wantoesjtande oet de waelt te helpe zoonder dat dae persoon gezichsverlees liejt.
Sjtil diplomatie is 'n alternatief väör aoëpelek protest. Sjtil diplomatie is d'r op gerich dat 'n autoritèèt concessies kan doeë zoonder gezichsverlees, ömdat neet bekaand wert gemakd dat is toegegaeve an drök van boetenaaf.

't Begrip sjtil diplomatie is aafkomstèg oet de waeld van de diplomatie en d'r internationale polletiek, mae wert ooch daoboete gebroekd. 

### Internationale polletiek
't Doel van sjtil diplomatie is mètstens 't verdedige van de rechte en vriehede va luuj die werre vervolgd öm hun geleuf of övertuging, of ömdat ze behure tot 'ne minderhèèdsgroep. 

't Alternatief väör sjtil diplomatie zeunt aoëpelèke methodes öm drök oet te oefene, zoe-es wie dör *[[resolutie]]s*, *economische sancties*, *[[boycot]]s* en militair ingriepe.

Diplomatieke handelinge zeunt dèk geheim, en lang neet alle geheim diplomatieke handelinge zeunt sjtil diplomatie. Sjtil diplomatie mot beväörbeeld oondersjèjje waeëre van väöroonderhandelinge; väöroonderhandelinge betreffe dèk ooch sjtrikt geheim diplomatie, mae haant es doel öm vijandige partieje zowiet te kriege dat ze mètèè geunt oonderhandele.
Sens du Pays

D'r **Sens du Pays** is e saoërt volksvergadering väör 't Laand va Luuk en èng van de bepalinge van de Vraej va Fexhe (1316). In d'r Sens du Pays howwe de driej Sjtande of Sjtaote zitting en kreeg es taak 't gewoeënterech te interpretere en koes wètte verendere. De oetdrökking Sens du Pays kieëm al in 1264 vör in verbaand mèt particuleer gesjille.

## Tezens
't Waoërddèèl *zens* in *tezens* (zinnig, op groond va inzich) betekent 't ègeste es 't waoërd *sens* in *Sens du Pays*, n.l. *inzich*.

## Bron
*Nijhoffs Geschiedenislexicon Nederland België 1981 ISBN 90-247-9078-6
1950

1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953

**1950** (MCML) waor e gewoen jaor wat begós mit zondig op de Gregoriaanse kalender.

## Gebeurtenisse
*20 januari - 't Ènj van 't keloniale tiedperk veur Suriname.
*26 januari - India ónaafhenkelik.
*8 mei - Veenliek de *[[Maan va Tollund]]* gevónje in Daenemark.
*25 juni - Begin van de Koreaansen Oorlog.
*6 juli - Uruguay wint de 't Wereldvootbalkampioensjap.
*16 augustus - Jean Duvieusart traet truuk es premier van 't Belsj; Joseph Phollen volg häöm op.
*18 augustus - De Belzje politicus Julien Lahaut weurt vermaord.
Datum neet bekaant
*De Belzje keuning Leopold III betrèk weer zien paleis in Lake.
*Europees Verdraag väor de Rechte van de Miens geteikend
*Gerard Kuiper sjtèlt de middelien van de dwergplaneet Pluto vas op circa 6000 kilomaeter.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Cecil Frank Powell "um zien oontwikkeling vaan de fotografische studiemethode vaan nucleair percesse en zien oontdèkkinge umtrint mesone door dees methode."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Otto Diels en Kurt Adler "um hun oontdèkkinge en de oontwikkeling vaan de alkadieensynthese."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Philip Showalter Hench, Edward Calvin Kendall, Tadeusz Reichstein "um hun oontdèkkinge umtrint de hormone in de bijneersjèl, hun structuur en hun biologische effekte."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Bertrand Russell "es erkinning veur zien aofwisselende en belaankrieke gesjrifte boe-in heer pleit veur minseleke ideaole en vrijheid vaan gewete."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Ralph Bunche, "professor aon de Harvard-universiteit, directeur vaan de divisie Trusteeship bij de Vereinegde Naties, bemiddeler in Palestina in 1948."

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
D'n Amerikaanse soldaot

## Gebore
*8 januari - Jos Hermens, Nederlandse sportmanager en veurmalig atleet
*11 januari - Theu Boermans, Nederlandse sjriever en aktäör
*14 februari - Raymond van het Groenewoud, Belzje zenger
*10 fibberwarie - Camille Oostwegel, Limburgse óndernummer in de horecabranche
*6 miert - Ann Philipsen, Limburgse sjriefster
*14 april - Péter Esterházy, Hongaarse sjriever
*13 mei - Stevie Wonder, Amerikaanse zenger
*24 juni - Leon Frissen, gouvernäör van Nederlands Limburg
*17 juli - Derek de Lint, Nederlandse aktäör
*30 juli - Wim De Craene, Belzje zenger
*6 augustus - Edwin Kroll, Nederlandse televisiewaerman
*17 september - Narendra Modi, Indiase politicus
*21 september - Bill Murray, Amerikaanse aktäör
*10 oktober - Peter Jan Rens, Nederlandse aktäör en presentator
*19 oktober - Theo Engelen, Nederlandse sjriever

## Gesjtorve
*21 januari - George Orwell (46), Ingelse sjriever
*3 april - Kurt Weill (50), Duutsj-Amerikaanse componis
*2 november - George Bernard Shaw (94), Ierse sjriever

## Films
* The Asphalt Jungle
* Rashomon
* Winchester '73
* Rio Grande
* All About Eve
* Sunset Blvd.
* Los Olvidados
* In A Lonely Place
Gravensteengroep

D'r Gravensteengroep is 'ne groep Vlamsje leenkse intelectuele die zich met klem distantiëre van 't extreem-rechse discours roond 't verzelfsjtendige van Vlaandere, mae zich waal op 21 februari 2008 in 'n manifest oetsjproke vör 'n confederale Belzje sjtaotssjtructuur.

## Voerense oondertekenaers
't Manifest is o.v.m. oondertekend dör Guido Verstraeten, woonachtig in Gulpe-Wittem en väörzitter van de Vlamsj nationalistische N-VA-aafdeling Voere en Guido Sweron väörzitter van de VVV vör toeristische ontplooiing va Voere.

## Wallonië
In Wallonië haat 't väöraansjtaone politici die al hieël lang pleite väör 'n sjtructuur va autonoom regio's. Welsj parlemaentsväörzitter José Happart richde, wie e nog in 't Europees Parlemaent zoot, vanoet dat idee de organisatie Europa van de Regio's op, oeë noe d'r confederalist Luc Van den Brande d'r väörzitter va is.

## Hugo Claus
Oonder 't pseudoniem *Anatole Ghekiere* sjreef Hugo Claus in 1950 : *Die waere ende suevere chronieke van sGravensteene: Esbatement ofte clute*

## Referentie

## Bronne

* Homepage Gravensteengroep, met 't Manifest, de analyse en de oondertekenaers.
* Na Kosovo willen Vlamingen vrij zijn, ''De Telegraaf'', 22 februari 2008
* Vlaamse intellectuelen sluiten onafhankelijkheid niet uit, ''De Morgen:Formatie'' 22/02/08
* Interview mèt José Happart oeë-in e 't versjil tössje oonaafhankelekhèèd en autonomie oetlaet.(fraans)
Guido Verstraeten

**Guido Verstaeten** is saer 2001 apotheker an de KU-Leuve, docaent an de Karel de Groete Hoeëgsjoeël in Antwerpe en publicist. E wont noe in de gemèngde Gulpe-Wittem. Verstraeten is d'r väörzitter van de Vlamsj-nationalistische N-VA-aafdeling va Voere en haat in de jaore näögeteg van d'r vörrige ieëw in Teuve gewond. Get dat in officieel gesjrifte wert oontkènd (kiek externe leenk). Ooch doe waor e al polletiek actief in Voere vör de Vlamsje zaak, in 't sjpaoër va Guido Sweron. Ziene zoon, Willem Verstraeten is doctoraatssjtudaent an de VITO in Leuve en d'r secretaer van de N-VA-aadeling va Voere. D'r Willem wont nog ömmer in Teuve. 
Verstraeten oondertekende 't manifest van d'r Gravensteengroep op 21 februari 2008, zjuus wie Guido Sweron.

Nao ège zègke haat Verstraeten zich töt Nederlander laote naturalisere ömdat de Vlamsje nationalitèèt neet besjtèèt en e gene Belsj wilt zieë.

## Extern leenke
*Publicaties
*Raej Verstraeten öm zich töt Nederlander te laote naturalisere
Pierre va Welsde

**Pierre va Welsde** is d'r pseudoniem va Pierre Heynen (1913-1966) oet Welsde, dae sjreef in 't Mergraotes en oeëvan versjèjje verhaole en e gedich zeunt opgenaome in Mosalect (1976), 'n bloomlaezing va limburgse literatuur oetgegaeve door Veldeke.

## Waerk
*E Hergodswaer (gedich)
*De hane va Job
*Dae gee koeëd inhaat, haat ooch gee good in
*Poeleke va Gaastert
Middelhoeëgduutsj

't **Middelhoeëgduutsj** is 'n owwer vörm van 't Hoeëgduutsj en 'n conglomeraat va dialekte dat gekald en gesjrieëve waoërt tössje 1050 en 1350 n.Chr. In engere zin versjteet me oonder 't Middelhoeëgduutsj de epische taal die gebroekd waoërt in d'r tied van de Hohenstaufer.
't Waoërt väöraafgegange dör 't Aodhoeëgduutsj dat zich tösje d'r driejde en viefde ieëw, mèt de twiede en Hoeëgduutsje klaankversjuving van de Westgermaanse tale begoes te oondersjèjje. Soms helpe historische feite öm die klaankversjuving te datere. De invasie va Attila in Europa vong plaatsj in d'r viefde ieëw. In Duutsjlaand neumt me Attila ooch Etzel en dat gegaeve dèèt de twiede klaankversjuving datere get vör of op dae tied.

Mèt d'r Eneïde va Hendrik van Veldeke begint de Middelhoeëgduutsje, en daomèt ooch de Duutsje literatuur.  Daovör waoërt bekaans mètstens in 't Latien gesjraeve.  Sommege deile van de Carmina Burana zint Middelhoeëgduutsj.
Vraej va Fexhe

De **Vraej va Fexhe** waoërt op 18 juni 1316 in Fexhe-le-Haut-Clocher gesjlaoëte tösje preensbisjop Adolf van der Marck, 't Seent-Lambertuskapittel, d'r adel en de groeëte Luukse sjtaej. De vraej va Fexhe how 'n nationaal karakter en alle preens-bisjoppe va Luuk zowwe bies an 't èng van 't Ancien Régiem d'r eed va troew an dit verdrag motte aaflègke.

### Inhaod van de vraej va Fexhe (mèt later toevoeginge):
*Individueel vriehede:
**Eedere inwoner mot berecht waeëre dör gewoeën rechbaanke. Dat how o.m. töt gevolg dat 't in Luuk noeëts inquisitierechbaanke gehad haat.
**Oonsjendbaarhèèd van de domicilie. Hoeszeukinge zoonder gooj raej waoërte verbaoje.
**Oonsjendbaarhèèd van ègendomme, ooch va veroordeelden.
**Verplichting va ambtenaere öm börgers rechmatig te behandele. De vraej va Fexhe makde 'ne komaaf mèt 't machsmisbruuk van de ambtenaere
**Rech va börgers op passieve waersjtaand bie oonrechtvaardige behandeling ofwaal 't resistentie-rech.
*Politieke organisatie: 'n representatief sjtelsel:
**De wètgaevende mach berösde bie d'r Sens du Pays same mèt d'r preens-bisjop. D'r Sens du Pays 't waor de miening van de bevolking, vertegenwoordigd dör de driej sjtande of Sjaote, n.l. d'r clerus, d'r adel en de Goj Sjtaej. D'r preens-bisjop how feitelek allèng 'n oetveurende mach. De Vraej va Fexhe introduceerde 'ne democratische gèès in 't Preensbisdom Luuk en de hoofsjtad Luuk  en is de formeel erkènning van d'r Sens du Pays tösje d'r preens en 't laand.

Mèt dis vraej wol me ooch 'n èng make an d'r jaorelaank aa-sjlepende en d'r gewaelddadige Awans- en Warouxkrèèg in 't preensbisdom Luuk. Dat gelökde evvel neet.

De vraej va Fexhe is 't mèts beroemde documaent van de historie van 't Laand va Luuk, oeë 't de èègeste plaatsj innèmt es de Magna Carta in de Engelsje gesjiedenis.
## Devies van de vraej va Fexhe
*Lecteur, apprécie tes libertés à leurs justes valeurs, mais souviens-toi que la liberté des uns s’arrête où commence celle des autres* 
(Laezer, sjat dieng vriehede in op hön zjuuste waeërd, mae herinner dich daobie dat de vriehèèd van d'r ene oetsjèjt oeë die va aander begint)
## Externe leenk
*Kopie van de origineel tekst (waal dörklikke), die in 't Rijksarchief va Mestreech bewaard wert
Worms

**Worms** (lat. *Borbetomagus*, later *Civitas Vangionum*) is 'n kreisvriej sjtad in Rienland-Palts in Duutsjlaand en liegkt direc an d'r westelek Rien-oever. De sjtad haat belangrieke centrumfunkties.

De dör de Kelte es *[[Borbetomagus]]* gesjtichde sjtad Worms vregelt zich mèt Augsburg en Trier öm d'r titel va *Aodste Duutsje sjtad*. Worms is 't ènnige Duutsje lid van 't Most Ancient European Towns Network *(Netwaerk van aodste [[Europa|Europese]] sjtaej)*.

Bekaand is Worms ooch es Nibelungensjtad, es Luthersjtad en öm d'r Wormer Dom, dae naeve dae va Mainz en Speyer ènge van de driej romaanse Keizer-Domme is.

Worms waor ooch 'n weenterverbliefplaatsj va Karel de Groete.
Hunne

De **Hunne** waore 'n confederatie va nomadesjtamme aafkomstig oet Centraal-Azië, die in d'r 5de ieëw dör Europa trok. Ze waore berucht öm de verwoestinge die ze aanrichde en hön wreedhèèd.

## Historie
De Hunne werre geïdentificeerd mèt 't volk dat de Chineze de Xiongnu (aow transliteratie *Hsiung-nu*) neume en dat in d'r 4de bies d'r 6de ieëw, mae ooch al ieëder, 't Chinese Riek bedreigde.

De Hunne erkaande ene opperheerser. Name va kunninge zeunt bekaand vanaaf ca. 300 v.Chr., al besjtonge ze volges Chinese gesjrifte al saer 1800 v.Chr. In 352 v.Chr. waoërte ze dör de Hua verdraeve, oeë-op 'ne groep (de *Zjwarte Hunne*) nao Rösland trok en 'ne aandere groep (de *Witte Hunne*) nao Perzië en Noord-Indië trok oeë ze vör 'ne korte 'n riek stichde. Wie ze versjlage waoërte dör de Perze trokken de Witte Hunne in d'r 6e ieeëw richting Europa en waoërte dao berucht es de Avare.

De Zjwarte Hunne oonderworpe de Ostrogote die doe de mach howwe över Oost-Europa en de Russische sjteppe en verdreve de Visigote en aander Germaanse sjtamme die doe massaal en in paniek 't al verzjwakte West-Romeinse Riek invluchde en 't dör d'r resulterende chaos nog mieë verzjwakde. D'r beroemde Attila d'r Hun waoërt roond 433 n.Chr. kunning van de Zjwarte Hunne. In Rösland voegde zich o.m. Sjlave, Gote en Allemanne oonder de Hunse troepe zoedat z'n aanvalskracht zich nog versterkde. Attila's riek, met 't centrum in Pannonië (noe Hongarije), sjtrekde zich tensjlotte oet van d'r Kaukasus bies an d'r Rien. Ze maakde väöl streuptochte dör Europa, mètstens in 't West-Romeinse Riek en ze bedreigde zelfs Rome.

De Hunne vele ooch ènnège maol 't Oost-Romeinse Riek binne en makde 't vör 'n hoeëg bedraag sjatplichtig. In 451 waoërte ze evvel versjlage in 'ne groeéte sjlaag taege 'n leger dat besjong oet Romeine, Franke en Visigote oonder leiding va Flavius Aetius. Mèt d'r Sjlaag op de Catalaunische Vaelder in 't huidige Frankriek waoërt 'n èng gemakd an de mythe van d'r 'oonoverwinneleke Hun'. Attila veel vervolges es revange Rome aan, mae moes zich ttuuktrèkke, waarsjienlèk dör 'n doeëdeleke kraekde in z'n leger. Nao d'r doeëd van Attila in 453 veel z'n riek oetèè, en heel de Hunse bedreiging op te besjtoeë.

In d'r Sjlaag an de Nadao waoërte de Hunne ooch in hön ège Oost-Europees riek versjlage dör de Gipide en de Ostrogotische sjtamme.

De krèègstactieke van de Hunne waoërte dör o.m. de Romeine övergenaome mèt 'n keus vör 'n gepantserde cavalerie. Sommige Hunne trokke truuk nao de Aziatische sjteppe, mae de mètste bleve en waoërte boer.
Sjaasberg

* Sjaasberg of D'r Sjeet  is 'n plaats bie Landgraaf
* Sjaasberg of Sjaatsberg is 'ne berg bie Walem (Valkeberg)
* Sjaasberg is 'ne berg bie Blieberig
Guédelon

**Guédelon** is 'n plaatsj in de gemèngde Treigny in midde-Fraankriek oeë d'r boew van 'n middelieëws kesjtieël 'n toeristische attractie is. In naovolging wert in Sjaasberg de ruwien van 't kesjtieël gerestaureerd. 
## Evolutie van de restauratie

De organisatie haat vakluuj in deens mae wèrkt ooch mèt stagaires.

Image:Castle_Guedelon_2005.jpg|in 2005
Image:Château de Guedelon 2006 01.jpg| in juli 2006
Image:Château guédelon août 2007.jpg|in augustus 2007


## Externe leenk
*Officieel website (Ingelsj)
Scandinavië

**Scandinavië** is 'n gebied in Noord-Europa. D'r term kan betekene:

*Geografisch gezieë: 't Scandinavische sjiereiland mèt de leng Noorwege en Zjwede en 't noordweste van Finland.
*Polletiek bezieë: de leng Denemarke, Noorwege en Zjwede. 
*Historisch en cultureel bezieë bestaat Scandinavië oet de lidsjtaote van d'r Noordse Raod: Denemarke, Finland, Iesland, Noorwege en Zjwede. In 't Deens, Noors en Zjweeds wert dit gebied aangeduid es *"Norden"* en in 't Fins es *"Pohjoismaat"*.
Mètstens wert de twiede of de driejde definitie gebruukd. 

## Oorsjprong
't Waoërd waoërt vör 't örsj gebroekd dör Plinius d'r Owwere (23-79) in de vörm 'Scadinauia' en is warsjienlek gevörmd oet de Aodgermaanse wäörd 'skadin' (sjaaj) en 'auio' (eiland). 

## Scandinavische tale
De tale Noors, Zjweeds en Deens werre dèk aangeduid es de Scandinavische tale. Dit in taegenstèlling töt de Noord-Germaanse tale, oeë-oonder ooch Ieslands en Faeröers valle. De talen lieke zoe sjraek opèè dat ze oonderling te versjoeé zeunt.
Craemsjnitje

**Craemsjnitje** (Nederlands: **tompouce** of **tompoes**) is 'n Nederlands gebak. 't Rechheukig taertje besteit oet twieë läögskes bladerdeig, de bäöveste met roze glezuur, met daotösse vanielje roum. Met Koninginnedaag wuurt oranje glezuur gebroek.

## Oorsjprong en etymologie
't Craemsjnitje woort bedach in de 19e iew door 'ne Amsterdamse banketbekker. Hae verneumde zien taertje waorsjienlik nao General Tom Thumb, 'ne dwerg oet 't Amerikaanse circus van Phineas Taylor Barnum, dae Napoleon naodeej. General Tom Thumb waas de artisnaam van Charles Sherwood Stratton en verwies nao *Tom Thumb*, de Ingelse naam van Klein Duumke oet 't gelieknamige sjpreukske van de breurs Grimm. Klein Duumke wuurt in 't Frans *Tom Pouce* geneumd.

In 1941 neumde Marten Toonder zien stripfiguur Tom Poes nao *tompoes*, de Nederlandse naam veur 't craemsjnitje.

## Craemsjnitje in angere lenger
In Belsj en Frankriek besteit 'n gebak det *mille-feuille* (in Belsj ouch *glacéke*) wuurt geneump en waal 'n bietje op 't craemsjnitje sjtaalt, maar toch 'n anger saort taertje is. De *mille-feuille* woort in 1651 oetgevonge door François Pierre de La Varenne oet Frankriek.

In Pruses en Oesteriek heit 't gebak *Cremeschnitten*, zoeëget 't zelfde wie in deile van Nederlands Limburg, Kroatië (*Kremšnite*) en Israël (קרם שניט , oetgesproake as *krem-shjniet*). De meiste Ingelstalige lenger neume 't *custard slice* en in de Vereinegde State heit 't *napoleon* of *nap*, in Noorwege *Napoléon's kake*, in Zwaede *napoleonbakelse* en in Rösland Наполеон, ofwaal *Napoleon*.
Bourgondiërs

De **Bourgondiërs** waore 'ne Oost-Germaanse sjtam dae oorsjpronkelek in Scandinavië laefde. In d'r örsjte ieëw waor Pole hön laefgebied en in d'r driejde ieëw bereikde ze d'r Rien. Nao de volksverhuzing vanaaf d'r viefde ieëw vestigde ze zich an de Rhône in 't gebied dat later Bourgondië geneumd zow waeëre. Vanaaf d'r zaeëvende ieëw werre ze opgenaome in 't Frankeriek.

Oonder köning Sigismund (516-524) gónge de Bourgondiërs aoëver van 't arianisme nao 't katholicisme. Later is Sigimung hèllig verklaord.

De taal van Bourgondiërs behoert töt 't Oost-Germaans, 'ne tak van de Germaanse tale dae is oetgesjtorve. In 't Bourgondisch is ooch niks op sjrif behaowe. Wulfila, 'ne West-Gotische bisjop, sjreef evvel waal in 't West-Gotisch 'n biebelvertaling, d'r Codex Argenteus. 't Nibelungenlied gèèt över d'r sjtried tösje de Hunne en de Bourgondiërs.
Brennieëtel

De **brennieëtel** (brandnetel) is 'n inheemse plaant oeëvan 't in d'r Euregio Maas-Rien twieë saoërte gèft: de groeëte (Urtica dioica) en de klèng (Urtica urens). De groeëte brennieëtel is hieël riek an minerale en vitamine A en C. 

## Kènmerke
'n Opvallend kènmerk van de plant, dat ouch nao d'r naam verwies, is 't brenne bie aanraking. Dat kump door de brandhaore op de blaar en sjtengele. Dis haore zeunt klèng hól buuskes oeë mierezoeër en ènnige ander sjtóffe inzit. Es me die häörkes aanraakt, braeëke die en keumt de hoed in kóntakt mèt 't zoer, wat jäöëkende en piengleke blaore tót gevolg haat.    

## Gebroek
### Sóp
Van de jong blajjer, en later in 't jaor de köpkes, kan me 'n sóp make mèt 'ne liter bouillon, 'ne erpel in blökskes, 'n klèng un gesjnipperd. Es aal gaar is, twieë haampfele gesjnae brennieëtelblajjer d'r bie doeë en nog 'n paar minute laote gare. Daonao de sóp purere mèt d'r sjtaafmixer of dör de passe-vite drieje.
### Verlichting artrosepieng
Lichte artrosepieng in de gewrichte van de heng wert evvel tiedelek verlicht es me zich an 'n brennieëtel gebraand haat. 

## Indicator
Brennieëtele zeunt 'ne indicator va rieke en vruchtbare groond.
Avril Lavigne

**Avril Lavigne**, geboaren és **Avril Ramona Lavigne Whibley** (Belleville (Ontario), 27 september 1984), is ein popster oet Canada en is in de heele welt bekend van leedjes wie *Complicated*, *Sk8er boi* en *I'm with you* .

## Albums

* Let go
* Under my skin
* The best damn thing
* Goodbye lullaby
* Avril Lavigne
* Head above water
* Love sux

## Singles

* Complicated (2002)
* Sk8er boi (2002)
* I'm with you (2003)
* Losing grip (2003)
* Don't tell me (2004)
* My happy ending (2004)
* Nobody's Home (2004)
* Keep holding on (2006)
* Girlfriend (2007)
* When You're Gone (2007)
* Hot (2007)
* The Best Damn thing (2008)