open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meisje

| 
|-
| 
|}
**Meisje**, ouch waal **huve** geneump, (Nederlands: knikkeren) is ’n sjpel gesjpeeld mèt meisje (huve), 'n bèlke van glaas, marmer, sjtein, hout of kleij. 't Sjpel van meisje wirt meistal door kènjer gesjpeeld. In Vlaandere wirt ouch waal gesjpraoke van *marbels;* Roebroek houw in 1886 al "huve" en "marbels" es weurd veur versjillende soorte meisje opgeteikend in zien book euver het Baeks dialek.

## Gesjiedenis
’t Sjpel van meisje waas al bekènd in de awtheid, ouch de Remeinse en Egyptische kènjer sjpeelde d'r mèt. D'r zint heël völ saorte meisjersjpellekes, mèt jeder ein specifiek doel en regels.

## Saorte meisje en punte
Meisje höbbe oeteinloupende name, aafhankelik van de kleur, materiaal en groatte. De name kènne ouch per regio, of zelfs per sjoal, versjille. 
Dèks, mèr ouch dit versjilt per regio of sjoal, woorte aan de versjillende saorte meisje punte toegekènd. Euver 't algemein zint groatere meisje meë punte waerd es kleinere, en zeldzamere mè sjpeciaal kleurpatroane meë dan de "geweune" glaze meisje. Dit haet weer gevolge veur 't inzètte van meisje, want de inzètte van allebei de kantje mótte geliek blieve. Meistal wirt d'r óm de meisje gesjpeeld: de winnaer wint dan alle meisje. Kènjer beware sóms hun meisje in 'ne sjpeciale zak: de meisjezak of huvezak.

## Preductie
Meisje van kleij waere saer 1870 febrieksmatig gemaak. Vanaaf 1890 koosjte ouch de glaze meisje febrieksmatig waere gemaak door sjpeciaal meisjemechines. Meisje besjtaon oet allerlei materiale, mèr de glaze meisj blif de populairste en is 't meis doerzaam (sjliet en bruk neet sjnel). 

't Is neet zoa einvoudig óm glaze meisje te make. Pas gesjmólte glaas mót in gelieke cilinderkes waere verdeild. Dees cilinders goan den in ein sjpeciaal apparaat mèt ein saort meulesjtein, die 't werm glaas tot bèlkes rolle. 't Is lestig óm dit heël precies te doon. 

Vreuger woorte d'r ouch metale meisje gebruuk óm te meisje, dèks waaste dat de kögel oet 'n awt kogellager.

## Externe links
*Knikkerwereld
*Nederlands kampioen knikkeren
*Film "Voor een paar knikkers meer"
Kievele

**Kievele** (oetspraok: *kie~vele*), ouch waal **reipe** geneump, is 'n ieëwenaad speel det kinjer vreuger op straot dieëje. Op vandaag is dit speel in dees vorm gooddeils oet 't straotbeeldj verdwene, meh me zuut 't nag aventoe.

## Kievel
't Woort gespeeldj mit 'ne *kievel*, 'n groeate rónje metale rink, dök in de vorm van 'n fietsjeraad sónger speike. De kievel woort veuroetbewaoge mit 'ne stek, womit ederskieër klein tikskes draan gegaeve woorte.

## Gesjiechte

De gesjiedenis van 't principe van kievele geit trök toet de aadheid. De oearsprónkelike versie woor van hout, wovan de brèdje kós variëre. Dees versie woor algemein bekèndj toet inne negetieëndje ieëw. De iezere versie waas van 'n róndjgemaakdje iezere staaf, wovan de puntjen aanein gemaak wore. Mit de kóms vanne fietsj zeen dök velge gebroek gewore.

Mit de kóms van modern speelgood begós 't kievele inne vergaetelheid te rake. De kievel maakdje aevel 'n trökkóms inne jaore sèstig vanne vurgen ieëw, doe *hoela-hoepe* 'n rage waas.
Beugele

**Beugele** is 'n volkssjport oet Limburg (Nederland) en Noord-Brabant en ein van de awste balsjporte van Nederland.

## Gesjiedenis
In 't bisjdóm Luuk is al in 1344 sjprake van 't beugelsjpel en ouch in ’t Limburgse Thorn en in Haarlem is in daen tied al sjprake ’n saortgeliek sjpel. In 1390 sjónk Hertog Albrecht in Haarlem 'n sjtök gróndj óm d'r ein beugelbaan op aan te lègke. In de archieve van Deventer sjtóng in 1432 vermeld dat d'r woort gebeugeld aan de over van de Iessel.
Ein van de eësjte aafbeeldinge dateert oet 1600, ein sjilderie van Pieter Brueghel de Jonge toant 't beugelsjpel tiedes de St. Joriskirmes. Ouch is d'r 'n penteikening oet 1611 van Augustus von Mayerburg dae 't beugelsjpel toant veur 't palies van de ambassadeurs in Moskou. Ein houtsjniejwerk in 't St. Anna-altaar in Kempen (Duutsjlandj) beeld tweë beugelende kènjer oet. 

Meugelik waas ’t beugele in 't begin 'n sjpel dat allein mèr waas veurbehouwe aan de adel. Al sjnel (1483, verordening in Deventer) woort ’t aevel door 't geweune volk euvergenómme en greujde 't oet tot ein echte volkssjport. Mèr ouch biej de adel bleef ’t populair. Zoa waas d'r ouch ein beugelbaan biej 't palies Het Loo en in [1661] was d'r sprake van een beugelbaan veur de ambassades in Moskou. 

Tot aan de [Tweëde Waereldaorlog tróf me veural in Limburg en Brabant in jeder dörp nog ein of tweë beugelbane aan. Dit ware meëredeils neet-euverdekde bane, in de buurt van herberge, wo me oetsjlutend veur de óntsjpanning beugelde, of wo me  toernoje sjpeelde óm sjènke en woosjte es pries.
In 1933 woort de eësjte euverkoepelende organisatie, de Midde-Limburgse Beugel Bóndj opgerich dae zörgde veur ’n wiejere óntwikkeling van de sjport. In 1967 woort de Nederlandse Beugel Bóndj opgerich dae ouch aansjluting vónj biej de Nederlandse Sjportfederatie. D'r woorte noe competitiewedsjtrieje gesjpeeld. 

’t Is en blif ein volkssjpel, dat heuërt biej Brabant, Nederlands en Belsj Limburg. 

## 't Sjpel
't Beugele wirt gesjpeeld op 'n baan mèt 'ne óngergróndj van leim en mèt aafmaetinge van ± 10 biej 4 maeter. 'ne Iezere rink, de beugel, sjteit op ± 7 maeter van de óngerkantj van de baan. De bedoeling van 't sjpel is óm de bol (ruum 4 kg in gewich) mèt 'n sjlaaghout door de beugel te sjpele.
D'r wirt individueel in groepsverbandj gesjpeeld tösje tweë ploge van zös sjpelers. Jedere sjpeler sjpeelt mèt tweë böl, zoadat d'r in totaal veer böl in 't sjpel zint. Alle böl waere door de respectievelike sjpelers óm en óm gesjpeeld. Punte waere gescoord door de bal door de paort te sjpele of de bal van de taengesjtander aan de korte kantj, 't wiedste van de beugel, oet de baan te sjpele. 
 
't Sjpel vereist gein sjpecifieke krach of lichamelike getraindheid. Sjpelinzich en sjpelvaardigheid zint de belangriekste criteria. 't Sjpel kènt gesjpeeld waere door jónk en awt en door mansluuj en vrouwluuj. 

## Literatuur
**Kolven, het plaisir om sig in dezelve te diverteren. Uitgave 2001 van de Kolfclub Utrecht [[St. Eloyen Gasthuis]].*

## Externe links
*Website van de Nederlandse Beugel Bóndj
Sacramento Stad

:*Dit artikel geit euver de stad Sacramento Stad. Veur de reveer Sacramento zuug [[Sacramento]]*

**Sacramento Stad** (Ingels: **Sacramento City**, ouch soms *Sacramento* geneump, mer dat kin ouch nao 't graofsjap verwieze) is de aon de Sacramento gelege hoofstad vaan Californië, en tèlt 2.042.283 inwoeners. Ouch is 't de hoofplaots vaan 't gelieknaomeg graofsjap Sacramento County.

## Demografie
Vaan de bevolking is 9,3 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 13,3 % oet einpersoenshoeshouwes. De werkeloesheid bedroog 10,6 % in 2000.

De stad is erg populair, wat de greuj bewies: de stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 42.000 inwoeners gegreujd. Heidoor is 't noe de zevende stad vaan de VS, qua inwoenertal.

## Plaotse in de naobij umgeving
* Rancho Cordova - *15 km, nao 't noorde*
* Lodi - *35 km, nao 't zuie*
* West-Sacramento - *15 km, nao 't weste*
* Stockton - *46 km, nao 't zuie*
Sacramento (revier)

De **Sacramento** is langste revier vaan Californië, en de op ein nao langste binne de VS. Heer oontsprink naobij de Shasta Berg in 't kösgebergte en struimp daan 615 km nao 't zuie door de *California Central Valley* ('n regio vaan Californië), tösse de *Pacific Coast Range* en de Sierra Nevada. Stei wie San Francisco en Sacramento Stad (die verneump is nao de revier) ligke aon de Sacramento. Aander populair bijnaome zien *American River* en de *Feather*.
Kesjteël Groat Buggenum

|.
|}

**Kesjteël Groat Buggenum** is gelaege aan de Loordersjtraot aeve boete 't Midde-Limburgse dörp Gratem, dat saer 2007 deil oetmaak van de fusiegemeinte Leudaal.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is geboewd op 'n ómgrach terrein op de plaatsj wo 'ne middeleëuwse veurganger de "Meersen" sjtóng. Biej de herboew in de 16e eëuw zint de fundamente van de veerkantje taore van deze veurganger in de hujige taore opgenómme.
Róndj deze taore zint 'n aantal biejgeboewe opgetrokke, wovan ènnige mèt trapgevele. De taorensjpits is mèt leije gedek. Opvallend zint de vinstere mèt roedeverdeiling, de völe hèlsjteine decoraties en de ovaal vorme baove de vinstere.
't Ganse kesjteël is veurzeen van witgekalkte moere en haet 't uterlik van ein neogotisch jachsjlot. Inwèndig haet 't kesjteël 'n aantal ruumdes mèt betegeling wo-op oags- en jachscènes zint te zeen.
Róndjóm 't kesjteël bevundj zich bènne 'n sjteine ómmoering 'ne sjpreukskesechtige tuin mèt tuinkamers, fonteine en waterpartieje. De tuine zint óntwórpe door de fameuze tuinarchitect Roland Weber oet Duutsjland.

## Gesjiedenis en beweuners
't Kesjteël woort veur 't eësj vermèld in 1419 en is eëuwelank in 't bezit gewaes van adellike femilies. De awst bekènde eigenaer waas ómsjtreeks 1400 Johan de Wilde van Mersen. In daen tied woort 't kesjteël dan ouch nao dees femilie van Mersen geneump. In 1632 woort 't kesjteël mèt alle aanheuërigheje, wo-ónger eine pachhaof, ein watermeule en alle lanjerieje beheuërende biej 't kesjteël, door 't huwelik van Josina de Wilde van Meersen mèt jónkheër Philip Wynand van Kerckum, heër van Merdeaux en  Meerwyck, euvergedrage aan de femilie van Kerckem. In 1769, kaom 't kesjteël door euvererving, in 't bezit van graaf Jean Guillaume de Borchgrave d’Altena. In de Franse Tied woort 't kesjteël door soldaote van Napoleon gebruuk es hun óngerkómme, wodoor ’t vernaolessigd raakde en ein aaftakeling begoosj. In 1793 sjtoke dees soldaote 't kesjteël in brandj wodoor 't groatedeils in de vlammezeë verlaore góng. Inmiddels kaom 't restant van 't kesjteël, opnuuj door euvererving in 't bezit van graaf Theodore de Geloes van Aelse. Hae verkoch 't vervalle sjlot in 1880 aan Willem Verbruggen, eine koupman oet Luuk, gebaore in Gratem. Dae leet de restante van 't kesjteël aafbraeke en boewde op de fundamente hiejvan in 1889 't hujige jachsjlot, geheël in de Maaslandse renaissance sjtiel.  

## ’t Heje
Naodat ’t kesjteël in de Tweëde Waereldaorlog danig woort besjadigd, verveel  meë en meë. In 1971 woort de rewien gekoch door perfesser H. Hentrich, architect oet Düsseldorf. Hae restereerde 't kesjteël nao eige inzichte mèt aw boewmateriale en richde 't in mèt kunsveurwerpe oet alle kunsrichtinge. 
Perfesser Hentrich haet ènnige jaore geleje 't kesjteël gesjónke aan de Previncie Limburg.
Op aafsjpraak waere d'r ónger leiding van desköndige gidse róndjleidinge gehawwe.

## Externe link
*Website Kesjteël Groat Buggenum

## Brón
* Wikipedia NL, Kasteel Groot Buggenum
Batjakker

'ne **Batjakker** is 'n dialek woord veur 'ne däögeneet (Nederlands: deugniet). Batjakker weurt in 't Limburgs plat dèks gebruuk es 'ne verwunsjing, zoa wiej ouch batteraaf of braniemaeker.

## Etymologie
Oetlègk 1) 't Woord batjakker is 'n kombinasie van tweë wäörd; *bat* is aafgeleijd van 't Franse woord *battre* (= urges op sjlaon wodoor lawaaj óntsjteit) en *jakker*, 'ne vörm van 't Nederlandjse woord *jakkeren* (= drök of wild bezig zeen). Meugelik is jakkere ouch aafgeleijd van  *jage*.

Oetlègk 2) 't Woord batjakker kump oet Indonesië en waor oarsjprunkelik [patjakker]. De beteikenis is "doerak" of "däögeneet".

Gezèkde: *Dat is 'ne batjakker* - dat is 'ne däögeneet.

## Trivia
* In Mesjtreech geuf 't 'n zate hermenie de Batjakkers, zuug Website vaan Zaate Hermenie de Batjakkers
Pennsylvania

**Pennsylvania** is 'ne staot vaan de VS. De groetste stad is Philadelphia, en de hoofstad is Harrisburg. Pennsylvania is gaans ingeslote door Maryland, West Virginia, Ohio, New Jersey en New York.

De veendel vaan Pennsylvania besteit oet 't sjèld vaan de staot, mèt links en rechs devaan e peerd ('t symbool vaan Pennsylvania) en debove 'ne adeleer ('t symbool vaan Noord-Amerika). Oonder 't waopesjèld is indiaanse maïs en lawweleer aofgebeeld, mèt dao weer oonder e lint boe 't staotelek motto *Virtue, Liberty and Independence* (Limburgs: "Däög, Vrijheid en Oonaofhenkelekheid") steit. 't Waopesjèld zelf toent e sjeep, 'n ploog en drei baole terf, die 't belaank vaan handel, arbeid en landbouw veur Pennsylvania symbolisere.

De naom heet de staot te daanke aon William Penn, dee de groond op 28 fibberwarie 1681 gesjoonke kraog vaan de Britse keuning Karel II. Penn stiechde dao 'n kolonie veur de Quakers. De naom beteikent niks mie es *land vaan de bosse vaan Penn* (*silva* is latien veur "bos" of "woud").

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 119.283 km² (boevaan 2,7%% water). 't Klimaat vaan Pennsylvania kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan Duitsland, 't is dus e landklimaat.

't Hoegste punt vaan Pennsylvania is de Mount Davis (979 m), de res vaan de staot is oonregelmaoteg. 't Heet väöl gebergte, mer gein extreem hoeg of lieg punte.

## Counties

Penssylvania besteit uit 67 counties, boevaan de groetste Centre County is, en dee mèt de mieste inwoeners Philadelphia County.

## Gebore in Pennsylvania
* Joe Biden (Scranton, 20 november 1942) - politicus, dee in 2020 woort verkoze tot president.
* Noam Chomsky (Philadelphia, 7 december 1928) - spraokkóndige, filosoof, mediakritieker, politisch-activis en anarchistischen dinker.
* Bradley Cooper (Philadelphia, 5 jannewarie 1975) - aktäör en rezjissäör.
* Bill Cosby (Philadelphia, 12 juli 1937) - aktäör, komiek, tilleviesproducent, sjriever en filantroop.
* Edwin S. Porter (Connellsville, 21 april 1870 – New York City, New York (staot), 30 april 1941) - filmpionier.
Top 40

:*Dit artikel geit euver d'n term Top 40. Veur de Nederlandsen Top 40 zuug [[Nederlandsen Top 40]]*
'nen **Top 40** is de actuele lies vaan populaire popmeziek. In Europa is Portugal 't einegste land zoonder Top 40.
Nederlandsen Tóp 40

De **Nederlandsen Tóp 40** is 'n *hitlies* oet Nederland, die al sinds 2 januari 1965 besteit. Zie is de actueel lies vaan populaire popmeziek in Nederland. 

## Samestèlling
Veur de samestèlling vaan de Nederlandsen Tóp 40 weurt 'n aontal umstreie regels gehanteerd:
* Es e leedje weer obbenuits in de Tóp 40 zou mote koume, maag dit allein es 't daan bei de 30 hoegste steit, aanders weurt de single genegeerd.
* Mèt *superstip* genoteerde leedjes mage de week drop neet zakke. Es 'n superstipleedje eigelek had mote zakke, deent 't te blieve stoon op de plaots (de regel kin evels neet altied touwgepas weure, bv. es d'r simpelweeg gein plaots mie is).

## Records
Dit is de tóp 10 vaan artieste die 't langste in de Nederlandsen Tóp 40 höbbe gestande.

## Kritiek daankzij internet
Door d'n opkoms vaan 't internet, en daomèt ouch 't downloadtiedperk, gief 't väöl kritiek op de Tóp 40. D'n Tóp 40, in tegedeil tot sommege aandere in Europa, baseert zien ciefers inkel op 't aontal verkochde plate, dewijl allewijl is beweze tot de mieste lui via downloade of aandere internetbrónne, wie YouTube, aon hun meziek koume. Heidoor heet d'n Tóp 40 beslote in 2012 ouch de mies beluusterde nómmere vaan Nederland op Spotify mèt te tèlle, naodat ze al mierdere betaolprogramme wie iTunes hadde towgestande in de jaore daoveur. Nog ummertouw nump me evels d'n Tóp 40 'n misleiende reflectie vaan de meziek vaan allewijl. D'n Tóp 40 heet bekind gemaak dees brónne noets te goon mèttèlle in hun lies, um drei reies:
* Youtube en downloade zien bei gratis brónne
* Youtube liet soms slech zien of de fèlmkes wel in Nederland zien bekeke, downloade liet dat zoewiezoe neet zien
* Downloade is in de mieste lidstaote vaan de EU illegaol

## Link
* Website Nederlandsen Tóp 40

## Externe link
* Website van d'n Tóp 40
Robbie Williams

**Robbie Williams** (gebore op 13 fibberwarie 1974 in Stoke-on-Trent, Ingeland) is 'ne Britse zenger.

In 1990 woort Williams bekind es lid vaan de jongesgróp Take That, mer in 1995 besloot heer de band te verlaote um op ziech zelf te gaon zinge. Zien ierste album, *Life Thru a Lens*, woort 55 miljoen kier verkoch.

## Allewijl
Nao 'ne lange tied niks vaan ziech te laote hure, heet heer in 2009 'n nui album oetgebrach: *Reality Killed the Video Star*. Zie leedsje *Bodies* stoond 4 weke op nómmer ein in de Nederlandsen Top 40.

## Albums
* Life thru a lens 1997
* I've been expecting you 1998
* Sing when you're winning 2000
* Swing when you're winning 2001
* Escapology 2002
* Live summer 2003
* Greatest Hits 2004
* Intensive care 2005
* Rudebox 2006
* Reality Killed the Video Star 2009
* Take the Crown 2012
* Swings Both Ways 2013
* The Heavy Entertainment Show 2016
* The Christmas Present 2019
* Britpop 2025
Phoenix (sjtad)

**Phoenix** is de hoofsjtad van Arizona, en en tilt 1.512.986 inwoners. Ouch is 't de hoofplaots van Maricopa County.

Umdat 't groeëtste deel van Arizona nauweliks bruukbaar is (weuste) wuurt 'r bie 't boewe van hoeëzer neet umhoeëg gekaeke. Biena alles is alleen begane grondj of ein verdeping. De meeste hoeëzer höbbe ooch 'ne redelike tuin. Daodurch is ing sjtad wie Phoenix gans groeët, wat oppervlak betref. De sjtad Phoenix is ca 7000-8000 veerkante kilometer. Phoenix zelf is neet zoeë groeët, mer der zeen flink get sjtedjes rondom Phoenix die bie Phoenix geteld wure (dink aan Mesa en Glendale).

Phoenix waor neet erg belangriek totdat ze zilver vonge. Doa hat e vuurgevech tösje versjillende bekende cowboys plaatsgevonge. Doa zeen ooch films van gemak. I Tombstone is d'r ouwe sjtiel nog bewaard, en kins se ing ouw saloon in gaon. Ooch the OK corral besjteet nog en dat gevech wuurt nog naogesjpield. Later höbbe ze ooch nog koper gevonge. Dat wuurt nog sjteeds oet de grondj gehaold. Dat is ooch woa d'r bienaam van de sjtaat van kump.

## Trivia
* De stad behuurt tot Metropole Phoenix

## Stei in de naoventrint
* Mesa - *38 km nao 't zuudooste*
* Glendale - *13 km nao 't noordooste*
* Scottsdale - *18 km nao 't noordooste*
* Chandler - *33 km nao 't noordweste*
Wiel Coerver

**Wiel Coerver** (Kirchroa, 3 december 1924 - aldao, 22 april 2011) waas 'ne voetballer en latere voetbaltrainer, dae tot hoage laeftied actief bleef.

Coerver waas eine meë dan verdeenstelike voetballer dae 24 jaor actief op ’t hoagste niveau, van 1936 tot 1954 es amateur beij Bleijerhei en, toen 't betaald voetbal ingeveurd in Nederlandj, van 1954 tot 1959 es prof biej Rapid JC. Mèt Rapid JC, de veurlouper van 't hujige Roda JC, woort hae in 1956 kampioen van Nederland. Zien eësjte baan wo-in hae aan de sjlaag ging es trainer waas biej de amateurclub S.V.N., die hae bènne ’n paar jaor via titels en kampioensjappe mèt óngewoon attractief, technisch voetbalsjpel nao de top van ’t amateurvoetbal brach. Vriewaal de helf van de sjpelers van Coervers eësjte succesèlftal woort midde jaore zestig mètein weggekoch door profclubs.
Later woort hae coach betaald voetbal, eësj biej Sparta en daonao biej NEC. Zien graotste succes boekde hae aevel biej Feyenoord womit hae in 1974 de UEFA Cup en de nasjenale titel wón. Hae waas daonao nog trainer van ’t Indonesisch Èlftal en Go Ahead Eagles.
Coerver waas ouch de eësjte voetbaltrainer dae, mèt zien interesse veur de balfysica en in zien sjtreve nao perfectie, gebruuk maakde van de kènnis van bewaegingsweitesjappers, o.a. van óngerzeukesj van de universiteit van Nijmege.

Wiel Coerver is aevel veural bekènd gewore mèt de zoagenaamde Coerver-methode, die gerich is op ein zoa volledig meugelike balbeheërsjing, aangevöld mèt de neuëdige techniek. Coerver is vanaaf 1977 in tal van lènj actief (gewaes) óm zien methode aan jeugdige voetballers te óngerwieze. Ouch zint d'r beuk en dvd's oetgebrach óm de oefensjtof dudelik te make. De Coerver-methode wirt in völ lènj door de nasjenale voetbalbunj en clubs ómermd, ónger andere door de jeugaafdeiling van Manchester United.

Op 24 mei 2008 waort Wiel Coerver door de coaches betaald voetbal (CBV) óngersjeije mèt de Oeuvrepries bèste trainer/coach. Deze pries kroog hae oetgereik oet hènj van Kees Rijvers.

## Carrière es sjpeler

*Bleijerhei - 1936-1954
*Rapid JC - 1954-1959 

## Carrière es trainer

*SVN - 1959-1965
*Roda JC - 1965-1966
*Sparta - 1966-1969
*NEC - 1970-1973
*Feyenoord - 1973-1975
*Indonesisch voetbalelftal - 1975-1976
*Go Ahead Eagles - 1976-1977

## Brón
* Wikipedia NL|Wiel Coerver
Kabeijer

'ne **Kabeijer** (ouch waal **kabeier** of **kabejjer**) is 'n in Limburg völ gebruuk woord veur get wat *groat in z’n saort* is. Kabeijer kump qua beteikenis völal euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord *kanjer* of *joekel*.

## Etymologie
't Woord kump veur in 't Rienlandgebeed en is vermoedelik aafgeleid van 'n awt  Duutsj woord *Kabei*, 'n groat en sjterk emes of 'n groat deer. Meugelik ouch afgeleid van *Käbbes*, 'n anger Duutsj woord dat dikzak of dik persoan beteikent.

## Gezègkde
* *Hae haet 'ne kabeijer van 'ne vösj gevange* - Nederlands: Hij heeft 'n kanjer van een vis gevangen.

## Trivia
* De Baeker Vastelaovesvereiniging de Pottentaote kènne de óngersjeijing *"Kebeijer in de orde van de Pottentaote"*, sjpeciaal veur mansluuj.
Wuiles

'ne **Wuiles** is ein in Limburg völ gebruuk woord veur ’n goodaardig persoan.  
Synoniem aan wuiles is ’t woord löbbes.

Wuiles kump qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord *goodzak* (goedzak). 

## Etymologie
Neet bekènd.

## Gezègkde
* *Dat is 'ne wuiles dae* - Nederlands: Dat is een echte goedzak.

## Trivia
* De Baeker Vastelaovesvereiniging de Pottentaote kènne de óngersjeijing *"Wuiles in de orde van de Pottentaote"*, sjpeciaal ingesjtèld veur de jeugprins. 
* *De Wuiles* is ’n Venloos vastelaovesleedje, gesjreve door Frans Boermans en Thuur Luxemburg. Zuug De Wuiles.
Sjalevaeger

'ne **Sjalevaeger** is ein in Limburg völ gebruuk woord veur emes dae op de beusj van emes angesj taert. Sjalevaeger kump qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord *klapluiper*. Deze sjelnaam wirt ouch dèkser gebruuk veur emes dae op reskes aete oet is.

## Etymologie
Veur zover het bekind is, zien sjalevaegers luuj die in de café tot het letst blieve zitte en dan ouch mit motte wasje.. de sjale vaege..
(Etymologie vulgens Vastelloaves Vereiniging de Sjalevaegers

## Gezègkde
* *Dat is 'ne sjalevaeger dae* - Nederlands: Dat is een klaploper.

## Trivia
* De Baeker Vastelaovesvereiniging de Pottentaote kènne de óngersjeijing *"Sjalevaeger in de orde van de Pottentaote"*, sjpeciaal veur mansluuj. 

* Vastelaovesvereniging de Sjalevaegers: https://web.archive.org/web/20130615204133/http://sjalevaegers.nl/
Lies van ónaafhenkelike sjtaote nao opperflaakde

Deaze lies laot alle **ónaafhankelike sjtaote nao opperflaakde** zeen. De lies is gebasseerd, op 'n paar oetzongeringe nao, op de gegaeves van de VN in 2013.

Es de Europese Unie (nao de Brexit) mèt zou tèlle, zou zie op plek 7 komme: bove India.

## Top 20
Dit zin de 20 leng mèt 't meis opperflaakde.

:1) Rusland
:2) Canada
:3) VS
:4) Sjina
:5) Braziel
:6) Australië
:7) India
:8) Argentinië
:9) Kazachstan
:10) Algerieë
:11) Congo-Kinshasa
:12) Greunland (neet oonaofhenkelek)
:13) Saoedi-Arabië
:14) Mexico
:15) Indonesië
:16) Soedaan
:17) Libië
:18) Iraan
:19) Mongolië
:20) Peru

Dit zin de 20 leng mèt 't mins opperflaakde.

:1) Vaticaansjtad
:2) Monaco
:3) Gibraltar (neet oonaofhenkelek)
:4) Nauru
:5) Tuvalu
:6) San Marino
:7) Liechtenstein
:8) Marshalleilen
:9) Saint Kitts en Nevis
:10) Maldive
:11) Malta
:12) Grenada
:13) Saint Vincent en de Grenadines
:14) Barbados
:15) Seychelle
:16) Palau
:17) Andorra
:18) Saint Lucia
:19) Singapore
:20) Bahrein

## Vergelieking mèt de Limbörge
Ter vergelieking, Nederlands-Limbörg zou 176e groetse land ter wereld zin en Belsj-Limbörg metein daobove 't 175e. Apaart van mekaar zin de Limbörge meh get kleiner es Luxembörg. Ze komme dus lang neet in de buurt van de kleinste staote. Es gezamelike Limbörge zou de sjtaat mèt 4,632 veerkante km op nummer 172 komme, get groeter es Kaapverdië en get kleiner es Trinidad en Tobago. Mèt 11,000 veerkante kilometer zou de Euregio Maos-Rien, woa-in Nederlands Noord-Limbörg neet mèttèlt, bij de middemode hure. De Euregio zou es ónaafhenkelike sjtaat 't 164e groetse land ter waereld zin, groeter es Jamaica en kleiner es Gambia.
Pöt

**Pöt** kènt wieze nao:
* 't dörp Pöt (Puth)
* de pöt, waterpöt of pöthuuske
* 'n Pöt, 'n buurtvereiniging
* Pöt is ouch de naam van 't drinkwater waat oet de waterpöt getakeld woort.
* *pöt* is mièvoud van pot
Mississippi (staot)

**Mississippi** is qua inwoenertal de 20ste staot vaan de VS, en tèlt 2.902.966 inwoeners. De hoofstad is Jackson. Mississippi grens aon Alabama, Louisiana, Arkansas en Tennessee.

Linksbove op de veendel vaan Mississippi is de veendel vaan 't zuie vaan de VS te zien. De veendel weurt umrink door de kleure roed, wit en blauw. Dit kump umtot Hollenders de huidege staot höbbe opgeriech. Aongezeen de veendel vaan Mississippi gein eige unieke patroene heet, wèlt me al sinds 2001 'n nui veendel make veur Mississippi.

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 125.546 km² (boevaan 3,2% water). 't Klimaat vaan Mississippi kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan Italië, 't is dus daan ouch e subtropisch klimaat.

't Hoegste punt vaan Mississippi is Woodall Berg, de wesgrens weurt de revier de Mississippi gevörmp.

## Counties

Mississippi besteit uit 82 counties, boevaan 't groetste Bolivar County is, en dat mèt de mieste inwoeners Hinds County.
Louisiana

**Louisiana** (Louisiaons Frans: **Lwizyàn**) is qua inwoenertal de 17de staot vaan de VS, en tèlt 4.515.750 inwoeners. De hoofstad is Baton Rouge. Louisiana grens aon Mississippi, Arkansas en Texas. Neve Ingels weurt hei ouch 'n aofstammeling vaan 't Aajdfrans gesproke door drei procent vaan de inwoeners.

De veendel vaan Louisiana toent e blauw veld mèt dao op 'ne mojerpelikaon in häör nest mèt drei jong pelikaone bove e lint mèt dao op 't motto vaan Louisiana: "Union, Justice and Confidence" (Einheid, Rechvaardegheid en Däögzaomheid).

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 134.382 km² (boevaan 16,0% water). 't Klimaat vaan Louisiana kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan 't westzuie vaan Spanje, 't is dus daan ouch e subtropischklimaat.

't Hoegste punt vaan Mississippi is Mount Driskill, de oosgrens is gebaseerd op de Mississippi  revier.

## Counties

De meiste staote in de VS zien opgedeild in counties, mer dat is neet 't geval in Louisiana. Louisiana is opgedeild in parochies. Dit kump umtot Louisiana hiel lang bij Fraankriek hoort, boe parochies gewoen zien. Louisiana heet 64 parochies, boevaan Cameron de groetste is, en die mèt de meiste inwoeners East Baton Rouge.
Tennessee

**Tennessee** (Spreek oet: *Tennussie*) is qua inwoenertal de 18de staot vaan de VS, en tèlt 5.900.962 inwoeners. De hoofstad is Nashville. Tennessee grens aon Virginia, Alabama, Georgia, Louisiana, Arkansas, Missouri en Noord-Carolina.

De veendel vaan Tennessee besteit oet drei witte stare in 'ne blauwe cirkel mèt 'ne blauwe band aon 't oetind. De blauwe band weurt vaan 't veld gesjeie door 'n witte lijn.

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 109.247 km² km² (boevaan 2,2% water). 't Klimaat vaan Tennessee kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan 't noorde vaan Italië. Zoe e genre klimaat weurt e werm chinaklimaat geneump.

't Hoegste punt vaan Tennessee zien de Appalache.

## Counties
Sjinaos

'ne **Sjinaos** is ein Limburgs sjelwoord dat vreuger völ gebruuk woort veur 'n kwaodaardig vroumesj of kèndj. Sjinaos kaom qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord *kreng* of *loeder*. 

Allewiel haet ’t woord 'n meë vrundjeliker beteikenis en sjteit meistal veur 'ne vlaegel of veur 'n óndeugend emes.

Went me 't euver 'ne groep van óndeugende kènjer haet dan sjpruk me ouch waal van *sjinäöster*.

## Etymologie
Sjinoas is ein verbastering van 't Duutjse, mèr dao neet mee gebruukde woord *Schindaas*, wobiej schinden sjteit veur *ville* en aas veur *kreng*. De viller sjtruipde de huud van doaj dere.  

## Gezègkde
* *Dat is 'ne sjinaos  dae* (of *Dat zint sjinäöster die*) - Nederlands: Dat is een deugniet (Dat zijn deugnieten).

## Trivia
* In Sjèn op Gäöl geuf 't ein meziekkepèl De Sjinäöster Muzekante. 
* In Sjènne geuf 't ein vastelaovesvereiniging de Sjinöster, zuug website Sjinöster.
Baansjotel

'n **Baansjotel** is ein Limburgs sjelwoord dat vreuger völ gebruuk woort veur ’n roddelaersjter, ’n vroumesj dat van hoes tot hoes dörpsnuujkes vertèlt. 

Baansjotel kaom qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord *roddeltante*. 

Verwante Limburgse weurd zint: 'n bletsj, 'n sjroet, 'n mertwief en 'n klappeij.

Vreuger sjtónd ’t woord veur 'n tóndjeldoas, 'n getuug óm vuur mèt te make door houtsjnippere mèt vuursjteinkes aan te make. 

## Etymologie
Neet bekènd.  Waarsjienlik ’n sjotel (de roddelaersjter) die euver de sjtraot (baan) rolt en daobiej lawaaj maak dat jederein in elk hoes wo ze langs kump kent heuëre.

## Gezègkde
* *Dat vroumesj is mich 'n baansjotel* - Nederlands: Die vrouw is een roddelaarster.
Klaene

**Klaene** (ouch waal **klene**) is ’n awt Limburgs woord dat dèks gebruuk wirt es me örges gèt royaal geit opsjmere.

’t Woord klaene is óntsjtaon wie me vreuger de (vakwerk)hoeze mèt leim of weike sjpies deeg veurzeen. Dat woort dan gedaon door 'ne leimklaener dae de leim of de sjpies taenge 't vlechwerk tösje de vakwerkbalke of taenge de moer gaojde (klaende) en dat dan ging oetsjtrieke, wonao ’t koosj dreuëge. 

Went me ’n bótteram gèt te dik met (gooj) bótter besjmeert, wirt ouch waal van klaene gesjpraoke.

## Etymologie
’t Woord klaene is aafgeleid van de Duutsje weurd *Klei* en *Leim*.

## Gezègde
* *Wat bès se noe aan 't klaene* – Nederlands: Wat ben je maar royaal met smeren.
* *Dao mós te gèt taenge aan klaene* – Nederlands: Daar moet je heel wat geld insteken.
Knaokedaag

Mèt **knaokedaag** wirt in Limburg (en ouch ’n deil van ’t aangrenzende Rienlandj) de daag in de waek bedoeld, meistal de goonsdig, dat de vriejers nao hun maedje gónge. Vreuger waas ’t neet vanzelfsjraekend dat me zien verloofde jedere daag koosj bezeuke. De goonsdig waas de daag dae de waek deilde en waas dan de oetgesjpraoke daag dat me mèt zien maedje moch gaon vrieje.

De herkóms van ’t woord knaokedaag zou te make höbbe mèt ’t sjeppingsverhaol wo de Sjepper oet ein rib ('ne knaok) van de man de vrouw sjöpde.
Oklahoma

**Oklahoma** is ein vaan de staote vaan de VS. De standaardaofkorting veur de staot is OK. De hoofstad is Oklahoma City. 't Heet 3.523.553 inwoeners, en grens aon Texas, New Mexico, Colorado, Kansas, Missouri, Arkansas en Louisiana.

## Geografie
Oklahoma besteit oet 181.196 km², boevaan 1,8 % water is.

## Historie
Vreuger woende in Oklahoma *Osage Indiane*. De staot is gestiech op 15 juni 1836. De veendel vaan Oklahoma besteit oet e blauw veld met dao op e traditioneel sjèld vaan de Osage-indiane, gemaak vaan bizonhoed. Oonder 't sjèld steit de naom Oklahoma in witte hooflètters. De kruzer op 't sjèld stoon veur de vrei. Daoneve weurt 't sjèld bedèk door twie symbole vaan de vrei: 'nen olieftak en 'n vreispiep. De vreispiep symboliseert de oersprunkeleke Amerikane en de olieftak de Amerikane vaan Europese komaof, zoetot 't sjèld de vrei tösse bei bevolkingsgrópe moot oetdrökke. 

## Counties

Oklahoma besteit oet 77 counties, boevaan 't groetste Texas County en dat mèt de mieste bevolking Oklahoma County is.

De plaots Nowata lik ouch in Oklahoma.
Clark County (Nevada)

**Clark** is 'n in 1805 gestiech graofsjap in Nevada, VS. 't Waor ein vaan de ierste graofsjappe vaan Nevada. De naom heet 't te daanke aon de gelijknaomege stiechter vaan 't graofsjap. De hoofplaots vaan 't graofsjap is 't bekinde Las Vegas.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 20.955 km² boevaan 20.488 km² land is en 467 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Lincoln County - noorde
* Nye County - weste
* Inyo County in Californië -  zuidweste
* San Bernardino County in Californië - zuie
* Mohave County in Arizona - ooste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Clark County** 1.375.765.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Las Vegas
* Paradise

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Nóndezjuke

'n **Nóndezjuke** (Nederlands vlinderdas of vlinderstrik) is 'n saort sjtrik die door mansluuj op de baord van ein humme wirt gedrage. De sjtrik dank ziene Nederlandse naam aan zien vorm, die ènnigszins op die van 'ne vlinder liek. In de volksmóndj sjpruk me doorgaons van 'n *sjtrikske* went me de vlinderdas bedoelt.

't Nóndezjuke besjteit oet 'n lint (meistal gemaak van zieje, mèr ouch waal van ketoen of polyester) dat, vergeliekbaar mèt ein krevat, óm de hals wirt geknuip. 't Lint eindigt aan allebei de oeteinje in 'n sjtrik, wodoor de sjtrik nao 't knuipe 'n vlinderechtige vorm kriet. Allewiel wirt 't nóndezjuke vriewaal oetsjloetend biej galakleijing gedrage: 'n zjwart biej 'ne smoking ("black tie"), 'n wit biej 'n rokkestuum ("white tie"). 't Drage van 'n nóndezjuke biej dagelikse kleijing wirt allewiel (in Nederlandj) es euverdreve chique ervare.

Nóndezjukes besjtaon in alle dènkbare groates, materiale, kleure en dessins. Behauve de nóndezjukes die gesjtrik mótte waere zint d'r ouch veurgesjtrikde exemplare verkriegbaar. 

Eine bekènde drager van ’n nóndezjuke is Elio Di Rupo. Vreuger waore dat Winston Churchill en Toon Hermans. .

## Brón
* Wikipedia NL, Vlinderdas


Aafbeilding:BOWTIE red velvet pretied clipon.JPG| 'n Nóndezjuke (veurgesjtrik)
Aafbeilding:HowToTieBowtie VersionA.png| ’t Knuipe van ’n nóndezjuke in beeld gebrach 
Aafbeilding:HowToTieBowtie_second-way-A.png| 'n Anger meneer óm 'n nóndezjuke te sjtrikke
Aafbeilding:John Cleese at 1989 Oscars.jpg| John Cleese, 'n nóndezjuke in 't gebruuk
Reservoir Dogs

**Reservoir Dogs** is d'n ierste film vaan Quentin Tarantino oet 1992. Tarantino heet de film zoewel geregisseerd es gesjreve. De hoofrolle weure gespäöld door de aktäörs Harvey Keitel
Tim Roth, Steve Buscemi, Chris Penn en Michael Madsen. De film koste 2.100.000 dollar.

## 't Verhaol

Cabot is d'n oongesjreve meister in 't organisere vaan euvervalle op jueweleers. Ziene zoon 'Nice Guy' *(aordege jong)* Eddie bringk 'n gróp criminele bei-ein um 'ne belaankrieke diamantair te berove. De zès weite niks vaanein aof en kinne allein mer codenaome: Mr. White, Mr. Blue, Mr. Pink, Mr. Orange, Mr. Brown en Mr. Blonde. Mie zelfs, de hiere höbbe allemaol de instruktie gekrege um hun echte identiteit geheim te hawwe en gein inkel aonwiezing te geve. Es de euverval achter de rögk is, kriege ze 'n financieel beloening die hun 'ne röstegen awwen daag verzekerd. Mer tijdes de "hold-up" löp evels alles fout.
Wegesjeet

'ne **Wegesjeet**, in anger dialekte sóms ouch waal **wesjoug**, **waegesjeet** of **war** geneump, (Latien: *hordeolum externum*, Nederlands: *strontje*, *stijg* of, in bepaolde Nederlandse dialekte, 'ne *paddenpisser*) is 'n óntsjtaeking van de oaglidrandj door 'n infectie van 'n talgklierke (klier van Zeis) of 'n zjweitklierke (klier van Moll) biej 't haorzekske van ein wimper. Eine hordeolum externum wirt meistal veroarzaak door 'n bacterie oet de femilie van de stafylokokke.

Eine wegesjeet is zichbaar es 'n klein pienlik road knubbelke op de randj van 't baove- of óngeroaglid, sóms mèt 'n gael köpke. Op 'n gegaeve mement barsj 't aope, wonao zich wat pus óntlas en de óntsjtaeking meistal sjpontaan verdwient. Behanjeling is nauweliks neuëdig, hoewaal dèks wat antibiotische zauf wirt gegaeve. Me kènt prebere de rieping van 't abces wat te besjpoedige door werm nate compresse.

Ein 'hordeolum externum' mót waere óngersjeije van 'n hordeolum internum en 'n chalazion.

## Etymologie
*Waege*, *wege* sjteit veur sjmart, wee (pien doon), *sjeet* sjteit veur knippere mèt de ouge. War is aafgeleid van ’t awt-Duutsje *Werre* of *Warre* dat sjteit veur *gaerstekaore* (gerstekorrel).

Op 't Luxemburgs gebroek me precies dezelfde wäörd *Weeschësser* "waegesjeet" en *Geeschtekär* "gaerstekorrel".

## Zuug ouch
* Gaerstekaore
Landjwaer (vestingwerk)

'ne **Landjwaer** of **landjgraaf** is 'ne doorgaonde aarde wal, meistal mèt grachte of greppele en daornehègke.

Landjwaere zint dèks kilomaetesj lang verdedigingswerke, die veural woorte aangelag in de 14e en 15e eëuw. 'ne Landjwaer besjteit oet 'ne ènkele of 'ne döbbele aarde wal mèt aan weersjkantje grachte of greppele. De walle van landjwaere woorte beplant mèt toew sjtruukgewas, veural mèt sjtaekelige saorte zoa-es meidoorn, sjleejdoorn, hóndjsroas of egelantier. 'ne Landjwaer deende veur de besjerming van ein vriej groat gebeed, wobènne de bevolking zich mèt hun good en laevende have koosjte truktrèkke in tieje van gevaor.

De greppele, de sjtaekelige begreujinge en sóms ouch nog de rieje van klein koele, die es sjtrukelgate deende, maakde van de landjwaer ein vriejwaal ónnumbare hènjernis. 'ne Landjwaer hèj mèr ein beperk aantal doorgèng die bewaak koosjte waere. Behauve es besjerming in tieje van ónrös of aorlog, hèjje landjwaere ouch in vrejestied ein nuttige functie. Zie deende óm gebeje aaf te bakene en óm 't veë te besjerme taenge roufdere.

In de lètste eëuwe zint groate deile van landjwaere geëgaliseerd óm de gróndj te kènne gebruke veur landjboew of beboewing. De nog besjtaonde landjwaere bevènje zich hoofzakelik in bebosjde gebeje. Ze kaome veurnamelik in 't oaste van Belsj en 't zuudoaste van Nederlandj veur.

De gemeinte Landjgraaf dank häöre naam aan 'ne kilomaeters lange aarde wal dae deils op 't gróndjgebeed van de gemeinte is gelaege. Dees ómwalling besjtóng hiej oet 'n döbbel ómwalling van óngeveër tweë maeter hoag mèt daotösje 'ne greppel van óngeveër angerhauve maeter deep.

In Gelaen geuf 't ’n wiek die De Landjgraaf hèt, ouch geneump nao de landjwaer dae dao vreuger waas.  

## Brón
* Wikipedia NL, Landweer
* Wikipedia DE, Landwehr
Geminide

De **Geminide** is 'ne meteorezwerm dee eder jaor in december te zien is. De naom kump vaan 't feit tot de radiant (dao boe de meteore vaandan lieke te koume) 't starebeeld *Gemini* of Twielinge is.

't Maximum vaan de zwerm (de ZHR) vaan 140 (gesjat) is in 2009 op 14 december um 7:10 Nederlandsen tied.. Umtot 't in 2009 zjus twie daog veur de nui maon plaotsvind is de situatie veur 't bekieke vaan de zwerm ideaal (es 't good weer gief).

De zwerm besteit oet stöbdeilkes vaan 3200 Pheathon, 'n Apollo-planetoïde boevaan weurt gedach tot 't 'n oetgedoufde komeet is.

## Referenties
Koekkerel

'ne **Koekkerel** (Nederlands *draaitol* of *bromtol*) is 'n sjtök sjpeelgood in de vorm van 'ne tol.

## Besjrieving
De koekkerel kent, óndanks zien vorm mèt ’n hoag zjwaortepuntj, door sjnel róndjdrejje op ein puntje aan de óngerkantj blieve sjtaon, en liek zoa de zjwaortekrachswètte te sjende. d'r Zint versjillende saorte koekkerelle: priktolle, zjweeftolle en brómtolle. Eine **brómtol** is 'ne vrie groate koekkerel van metaal dae drejjend wirt gehawwe door 't indrökke van 'ne ómhoag sjtaekende pen. De zoemende of brómmende toan wirt veurtgebrach door ein intern muzekaal mechanisme wo de wèndj dae de róndjdrèjende tol maak, door heen bleus.

In de vieftiger jaore van de vurrige eëuw ware priktolle erg populair ónger de jeug. De houte priktol löp nao de óngerkantj conisch toe, wirt mèt 'n tuiwke ómwónde dat veur de drejjende bewaeging zörg es de tol mèt 'n bepaolde bewaeging op de sjtraot wirt gewórpe. 't Tuiwke mót aan 't oeteindj waere vasgehawwe, wodoor de tol biej 't weggoaje zal aafwikkele en de drejjende bewaeging óntsjteit. Door de gyroscopische wirking rich 't sjnel drejjende corpus zich op en zal de tol op de *taatsj* (ein metale punt aan de óngerkantj) blieve drejje. Biej ummer lieëgere drejsjnelheid zal de verticale sjtand sjteeds insjtabieler waere tot de tol oetentelik ómvilt en geleidelik tot sjtilsjtand kómme
Vreuger ware d'r ouch tolle die door d'r mèt ein klein zjwiekske taenge aan te sjlaon drejjend woort gehawwe.
Koekkerelle waere dèks van oetbundige aafbeeldinge veurzeen en sjpeciaal figure die biej ’t róndjdrejje biezunjere effecte kènne gaeve.
 
## Tolbaeweginge

Eine koekkerel, mèr ouch ein drèjjende pleneet in ein zjwaortekrachveld maak drie bewaeginge:

* R=Rotatie
* P=Precessie
* N=Nutatie

## Herkóms van de naam koekkerel
De Limburgse naam is vermoedelik aafgeleid van ’t Duutsje *Guckerall* wat zoavöl beteikent es *door ’n drejjende bewaeging alles óm zich heen kènne zeen*. De naam Guckeral wirt ouch hiej en doa in Limburg gebruuk. Allewiel wirt in ’t Duutsj de naam *Kreisel* gebruuk.

## Trivia
* Euverdrachtelik wirt de term *drejtol* gebruuk veur emes dae "mèt alle wènj mitwèjd" of ummer van meining verangert oet opportunistische raejene.

## Zuug ouch

* Eulersjief
* Gyroscoop
* Keërtol
* Wiebelsjtein

## Gallery

Aafbeilding:Snurra uppochner.gif| 'ne koekkerel in actie.
Aafbeilding:Japanese Top teyorigoma.jpg| Japanse koekkerelle.
Aafbeilding:Smart-top wound107.jpg| De Smart-top koekkerel
Aafbeilding:Pieter Bruegel d. Ä. 049.jpg| Sjilderie van Pieter Breughel 
Aafbeilding:K umdrehkreisel.jpg| Völkleurige koekkerelle
Aafbeilding:Trompo.gif| Wirking van de koekkerel 


## Brón
* Wikipedia NL, Draaitol
Kietsj (adamsappel)

'n **Kietsj** (ouch waal **kitsj**) is 'n Limburgs woord veur de adamsappel in de hals biej volgreujde mansluuj. 

In 't Limburgs sjteit kietsj ouch veur 't Nederlandse woord *klokhuis* (klokhoes), zuug hiejveur Kietsj (vröch).

## Besjrieving
De **adamsappel** is de alledaagse naam veur de *prominentia laryngea*, 't nao veure oetsjtaekende gedeilte van 't sjildkraakbein (*[[cartilago thyreoidea]]*) dat es ein verheveheid midde veur in de hals zichbaar is.

Ónger invloed van mannelike gesjlachshormone greujt 't sjildkraakbein in de puberteit sjterk, wobiej de adamsappel nao veure oetgreujt. Daoróm is mèt name biej mansluuj de adamsappel dudelik zichbaar. Ènnige millimaeters ónger de adamsappel zit de veursjte aanhechting van de sjtömbènj.

## Etymologie
't Woord adamsappel is aafgeleid van de Biebelse feguur Adam en verwies nao de vröch (hoewaal 't woord "appel" in Genesis heëlemaol neet veurkump, wirt dees vröch doorgaons ómsjreve es 'ne appel, waarsjienlik ómdat de saortnaam van appel *malus* is en dit woord ouch *sjlech* beteikent) wovan Adam zouw höbbe gegaete, daotoe verleijd door Eva. Volges de euverlaevering bleef ein sjtökske fruit in zien kael sjtaeke. 't Bleef vervolges zichbaar es ein verdikking in de hals. In versjillende lènj wirt dezelfde aanduding gebruuk: Adam's apple (Èngelsj), pomme d'Adam (Frans) en Adamsapfel (Duutsj).

't In 't Limburgs gebruukde woord kietsj veur adamsappel zouw zeen aafgeleid van de appelkietsj ómdat de adamsappel hiej erg völ op zouw lieke.

## Gezègde
* *Hae sjnapde 'm biej de kietsj* – Nederlands: Hij greep hem bij de keel.

## Zuug ouch
*Baard in de kael

## Brón
* Wikipedia NL, Adamsappel
Edward Maya

**Eduard Marian Llie** (Boekarest (Roemenië), 29 juni 1986), beter bekind oonder de naom **Edward Maya**, is 'ne zenger en leedjessjriever, performer, componist en muzikant oet Roemenië. In 2009 kraog heer 'n nómmer 1 hit in de Nederlandsen Top 40: *Stereo Love*.
Oregon

**Oregon** (bijgeneump *the Beaver State*, Limbörgs: *De Bever Staot*) is de 33ste staot vaan de VS, en weurt dèks aofgekort tot OR. De hoofstad is Salem.

Aon de veurkant besteit de veendel oet e blauw veld mèt dao op in geel 't zegel vaan Oregon dat umrink weurt door 33 stare. Bove 't zegel steit d'n teks *State of Oregon*, dao oonder 't jaor 1859 (toen Oregon woort gestiech). Op d'n achterkant vaan de veendel steit 'ne bever. Zoe es de liew veur Limburg is, zoe is de bever veur Oregon.

## Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 255.026 km², boevaan 2,4 % water. Oregon heet e noordelek zieklimaat, zjus wie Nederland en 't Belsj dat ouch höbbe. 't Hoegste punt vaan Oregon is Mount Hood (3426 m). Oregon grens aon Washington, Idaho, Nevada en Californië.

## Counties

Oregon besteit oet 36 counties, boevaan 't groetste Harney County en dat mèt de mieste bevolking Malheur County is.
Reggae

**Reggae** (spreek oet: *Regkee*) is 'ne meziekstijl, aofkomsteg oet Jamaica. Reggae is nej verboonde mèt de Rastafarireligie. Ze oontstoont in 1968 door de hippiecultuur die opkaom.

## 't Begin
### Meziek oet [[Afrika]]
In de 18e iew zien d'r hiel väöl zwarte slaove oet Afrika gebrach nao 't Zuid-Amerikaanse Jamaica. Toen de slaovehandel woort aofgesjaf zien de mieste lui hei gebleve, um e nui leve te beginne. Daomèt brachte ze väöl Afrikaanse meziek mèt, dee iers lankzaam veranderde in slaovemeziek. Dee stijl heet 'ne aonhawwende melodie, boe door de slaove in 'n soort trance kóste weijer wèrke.

### Ska
De bevolking vaan Jamaica woort rieker, en kós mèt instruminte aon de geng. Noe 't minder rei veur verdreet gaof, woort de slaovemeziek al gaw sneller, en veural vroleker. Nog altied had 't 'n opjuttend ritme. Ouch had 't väöl europese trèkskes, zoewie 'n soort Polkaritme *(twiekwartsmaot)*.

### Rocksteady
In de jaore '50 vaan de 20ste iew kaom de Rock & Roll op. De pop- en rockgeluide kaome ouch lankzaam in de Jamaicaanse meziekcultuur. Rocksteady waor lang neet mie zoe strak op de maot wie ska en slaovemeziek. D'r kaom mie swing in, en dèks waore ze ouch hitgeveuleg.

## 't Gouwe tiedperk
Ind jaore '60 oontstond de hippiecultuur. Kemp en aander genres softdrugs begóste populair te weure. Veural in Jamaica sloog de kemp-hype erg aon. Rocksteady veranderde (mèt daankzij Bob marley) in väöl minder snel. Dèks is reggae ouch bedoeld um te luustere es me oonder invlood vaan drugs is. Reggae woort in de jaore '70 enorm populair in Noord-Amerika, Australië en Europa.

Begin jaore tachteg woort Doe Maar bekind mèt Nederlandstaolege reggae en ska.

## Riddems
't Reggae-ritme, *riddem* volges 't jargon, besteit hoofzakelek oet e basluipke mèt e bepaold drumpatroen. In sommeg gevalle weurt de melodie besjouwt es e oonderdeil vaan 't riddem. De meiste riddems zien aofkomsteg vaan hitsingles. 't Riddem heet meistal de naom vaan de betreffende hit gekrege. 

De door artieste meis gebruukde riddems zien dèks mie es twintig jaor aajt en aofkomsteg vaan Coxsone Dodd's legendarische *Studio One*. Bekinde, väöl gebruukde riddems zien o.a. Real Rock Riddim, Answer Riddim, Full Up Riddim, Stalag Riddim, Punaany Riddim en Satta Massagana Riddim.

## Dub
Dub is oontstande oonder zwoeren invlood vaan kemp. Es me bekans boete weste waor, maakde me dub. In dub is allein mer 'n zwoere baslijn te hure, en 'n echo-ende drum. Dub is nog steeds erg populair in coffeeshops. Veural in Amsterdam en Mestreech kin me nog väöl dub beluustere. Doe Maar "verdubde" zien plaat *Doris Day en andere stukken* tot *Doe de dub*.
Kietsj (vröch)

’n **Kietsj** (ouch waal **kitsj** of **ketsj**) is ’n Limburgs woord veur ’t klokhoes van ’n vröch (b.v. 'nen appel of  ’n paer).  

## Etymologie
In ’t Limburgs sjteit kietsj ouch veur ’t Nederlandse woord *adamsappel*, zuug hiejveur Kietsj (adamsappel).
Rhode Island

**Rhode Island** is 'ne staot in de VS. Ouch behuurt 't tot de regio Nui Ingeland. De aofkorting is *RI*. De hoofstad is Providence.

## Geografie
Rhode Island heet 'n oppervlak vaan 4005 km² (32,4% water), en heet 1.080.632 inwoeners (387,35/km²) .
Vermont

**Vermont** is 'ne staot in de VS. Ouch behuurt 't tot de regio Nui Ingeland. De aofkorting is *VT*. De hoofstad is Montpelier.

## Geografie
Vermont heet 'n oppervlak vaan 24.923 km² (3,8% water), heet 621.394 inwoeners (25,41/km²), en is ein vaan de kleinste staote. 't Hoegste punt vaan Vermont is Mount Mansfield (1339 m). De staot ligk in de Eastern-tiedzone.

Vermont grenst aon New Hampshire in 't ooste, in 't zuie aon Massachuttes, in 't weste aon New York en in 't noorde aon Canada.

E groet deil vaan de staot weurt bestuit oet de Geen Mountains, die oonderdeil zien vaan de Appalache.


Plaetje:Lake Champlain, Burlington VT.jpg
Plaetje:Bartonsville Covered Bridge.jpg
Plaetje:Willoughby lake westmore vermont.jpg
New Mexico

**New Mexico** of **Nui Mexico** is 'ne staot in de VS. De aofkorting is *NM*. De hoofstad is Santa Fe.

## Geografie
New Mexico heet 'n oppervlak vaan 315.194 km² (0,2% water), en heet 1.903.289 inwoeners (5,79/km²).


Plaetje:Albuquerque Old Town church 01.jpg
Plaetje:Bandelier National Monument Tyuonyi Village 3 2006 09 04.jpg
Plaetje:Rio Grande Gorge and Sangre de Cristos.jpg
Wyoming

**Wyoming** is 'ne staot in de VS. De aofkorting is *WY*. De hoofstad is Cheyenne.

## Geografie
Wyoming heet 'n oppervlak vaan 253.554 km² (0,7% water), en heet 506.529 inwoeners (1,96/km²).