Dommellands

't **Dommellands** is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't *[[Woordenboek van de Limburgse Dialecten]]*. 't Weurt gesproke in 't noorde vaan Belsj Limbörg, in de Limbörgse Kempe, zoewie in de gemeinte Cranendonck in Noord-Braobant. 't Dommellands weurt gerekend tot de Wes-Limbörgse dialekte, meh is binne die gróp nog 't mins westelek dialek.

Door de iewe heer waore de Kempe 'n ermelek en vrij dunbevolk gebeed, wat versjoend bleef vaan stadsen invlood. Allein Wiert ligk kortbij, meh dat woort door moerasse vaan Buul gesjeie; zoedoende bleef ouch d'n invlood vaan dee kant beperk.

## Umvaank
Tot 't Dommellands weure de volgende dialekte gerekend:

Opmerkinge:
* In 't WBD weurt neet vaan *Dommellands*, meh 'gewoen' vaan *Budels* gesjreve.
* Ouch 't dialek vaan Groeëte-Brieëgel, wat 't WLD tot 't Maoskempes rekent, kin bij 't Dommellands weure getrokke.

## Kinmerke
### Westeleke kinmerke
't Gief twie isoglosse (taolgrenze) die make tot 't Dommellands bij 't Wes-Limbörgs weurt gerekend. Ierstens ligk 't gebeed westelek vaan de Panninger Zijlinie. Daorum zeet me in 't Dommellands vaan *schaop*, *schoeën* en *schieër*, dewijl dat in 't Maoskempes (beveurbeeld 't Brees) *sjaop, sjoeën* en *sjieër* is.

Ouch kint me in 't Dommellands gein ''doe'' of ''dich''. In plaots daovaan zeet me *geej*; de miervoudsvörm is *gillie*. Dit is algemein veur 't Wes-Limbörgs.

Ouch in 't Wiertlands weurt de *sch-* oetgesproke, meh me kint dao nog wel *doe* en *dich* (al weurt dat in mèt naome de stad Wiert neet väöl gebruuk). 'n Aander kinmerk boe-in 't vaan 't Wierts versjèlt is de gedeilteleke oplufting vaan 't versjèl tösse *aa* en *ao*. In 't Dommellands valle de vaanajds lang ''aa'' en de verlengde ''aa'' wel same veur 'nen dentaol, meh neet in aander umgevinge. Dat beteikent dus tot me hei wel *make* zeet (en neet *maoke*, wie me wijer nao 't zuie kin hure), meh tot 't gei versjèl mie gief tösse *laot ich det doen* en *det laot oer* (in 't ooste zouw me zègke: *det laat oer*).

### Oosteleke kinmerke
Hei mote v'r e versjèl make tösse a) kinmerke boemèt 't Dommellands ziech allein/veural tege de Braobantse dialekte aofzèt en b) kinmerke boemèt 't ouch *binne* de Limbörgse dialekte nog oostelek euverkump, oondaanks ziene status es 'Wes-Limbörgs'.

Wie bekaans alle Limbörgse dialekte ('t Noord-Limbörgs is de insegste oetzundering) weurt in 't Dommellands *ich* gezag. De grens tösse *ik* en *ich*, de Uerdinger Linie, is hei dujelek ouch de Braobants-Limbörgse taolgrens. In de Kempelandse dialekte - gesproke in plaotse wie Bergeijk en Valkenswaard, meh ouch in Lommel (zuug Lommels) - zeet me dus *ik*, *oe* en *ok*, in plaots vaan *ich, oech* en *ouch/ooch*.

Wie ouch de mieste Limbörgse dialekte heet 't Dommellands e toenversjèl: 't gief 'ne sleiptoen en 'ne stoettoen die weure gebruuk um wäörd vaan versjèllende beteikenisse oeterein te hawwe. Dat kump in de Braobantse dialekte neet veur. Deze grens löp veur e groet deil geliek mèt de Uerdinger Linie (entans - in 't gebeed dat v'r in dit artikel besjrieve), meh maak 'nen drej roond Wiert. 't Wiertlands kint naomelek wel sleip- en stoettoene meh die weure neet gebruuk veur versjèlle in beteikenis. Ouch in väöl plaotse in Oos-Braobant kin me nog wel get vaan toenversjèl hure, meh daan gans rudimentair en al zeker neet functioneel.

't Dommellands heet de mieste vaan de Oos-Limbörgse klinkerklaanke in stand gehawwe. Zoe zeet me hei vaan *tied*, *hoes* en *kruus*, in plaots vaan *tijd/taid*, *huis/haus* en *kruis*. De grens tösse *hoes* en *huis/haus* vörmp 'ne betrouwbare wesgrens vaan 't Dommellands dialekgebeed. In 't Demerkempes weurt algemein *tèd/taid*, *haus* en *kruis* (of *krees*) gezag. In 't Braobants is 't miestens *tijd/taid, (h)uis* en *kruis*, meh in 't Heeze-en-Leendes zègke ze wel *tied*. Dit gebeedsje had vaanajds 'ne sterke band mèt Budel en umgeving.

Oontrunding, algemein in 't Maoskempes, kump in 't Dommellands mer in e paar plaotse veur.

## Rifferenties