open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Broadway (Manhattan)

**'Broadway**' is èng van de groeëtste sjtraote in New York City.

## Historie
In d'r tied van de örsjte Nederlandse kolonisatie van Manhattan waor *Broadway* e pad dat de lokaal Wappani indiane gebroekde öm van hön dörp nao de jachtvelder te goeë. David Pietersz. de Vries neumt es örsjte dèzze waeëg in zie dagbook van 1642 ("*De Wickquasgeck weg waar de indianen dagelijks langs gingen*").

Naodat Peter Minuit names de Republiek der Zeven Verenigde Nederlande 't laand van de indiane gól waoërt de sjtraot "Breede Weg" geneumd. In 1667, nao de Vraej van Breda, is d'r naam lètterlek vertaald in *Broadway* wie de sjtad in Britse heng kieëm. 'ne Aandere naam van *Broadway* waor *Heerestraat*..

## Broadway theatre

't Gedeelte van de sjtraot bie Times Square sjteet vool mèt theaters die óp groeéte sjaal gemaakde toneelsjtukke beejt, en dan mèt name musicals.

Dit gedeelte van Broadway, ooch wal bekaand es *The Great White Way*, is 'n beroemde trèkpleister vör miljoeëne toeriste oet de gaanse waelt. Mètdoeë in 'ne succesvolle Broadway-musical wert dör de zengers en acteurs gezieë es 't ultieme succes. De jaarlekse Tony-oetrieking gèft pries an de mèts succesvolle nuuj shows en revivals.

In 2004 sjtóng de örsjte Nederlandse musicalactrice óp Broadway óp de plaanke. Pia Douwes sjitterde es Velma Kelly in d'r musical Chicago.

## Referentie
Iezerhoot

**Iezerhoot** is 'n algemèng benaming vör enorm hael hoot zoewie:
* Merbau van beum oet 't gesjlach *Intsia* aafkomstig oet zuudoost Azië (ooch wal Molluks hoot geneumd)
* Pokhoot van beum van 't gesjlach *Guaiacum* (dit hoot drieft neet óp water en wert/waoërt o.m. gebroekd in d'r sjluizeboew. 't Klapraam, voonde in Moelinge oeëmèt luuj deur d'r elektrische draod van d'r Örsjte Waeltkreeg nao Nederland vluchde waor gemakd van dit hoot.)
* Hoot van d'r Arganboom oet Marokko.
Elektrische draod

D'r **elektrische draod** is 'n tiedens d'r Örsjte Waeltkreeg dör de Duutsjers geplaadsjde grensversjperring van prikkeldraod tösje Nederland en Belsj. D'r draod leep va Vols bies Cadzand en sjtóng oonder dodeleke sjtroom va 2000 volt. Dör 't plaatsje van dae draod wólle de Duutsjers verhindere dat Belzje nog langer massaal nao 't neutrale Nederland vluchde.

## Externe leenke

* Elektrische draod bie Hamont en reconstructie
* Artikel Koeënwoof
* Mèt afbeelding passeursraam
* De draad
* Artikel Volkskrant 
* Alex Vanneste in Andere tijden
Globalisering

De terme **globalisering** en **mondialisering** (kiek notitie oonderaan) werre in 't Limburgs gebroekt vór 't besjrieve van e voortdurend proces van wereldwiej economische, politieke en culturele integratie, mèt es centraal kenmaerk 'n wereldwiej arbeidsdeling, oeërbie productieliene över de waelt werre gesjpreid die gedraeve werre dör de informatie- en communicatietechnologie en dör internationale handel. Mondialisering wert mögelek gemakd dör oontwikkelinge óp 't gebied van verveur en telecommunicatie. Ze kenmaerkt zich wieër dör wietgaonde sjaalvergruëting, 't oontsjtoeë van e waeltwied kapitalisme en de versjrèjjing van 'n consumaentecultuur.

## Definitie van d'r term
D'r term *globalization* (mondialisering) wert dèk toegesjraeve an Theodore Levitt, dae 't begrip in 1983 hanteerde in 't tiedsjrif Harvard Business Review. E besjreef mondialisering es: "de veranderingen in sociale gedragspatronen en technologie die bedrijven in staat stellen om hetzelfde product over de hele wereld te verkopen". Vólges e artikel in de New York Times waor d'r term *globalization* al ruum vör 't artikel van Levitt in ömloop, in eeder geval vanaaf 1944. Oonder econome waor d'r term al in 1981 in gebruuk Oondaanks dit alles kan Levitt waal verantwoordelek werre gehaowe vör de wietgaonde popularisering van d'r term.

:**Notitie**: *globalisering* wert es 'n anglicisme beschouwd. De redenering is dat 't waoërd *globaal* in 't Plat neet de betekenis 'waeltwied' haat die 't Ingelsje *global* in d'r term *globalization* waal haat. 't Limburgse *mondiaal* betekent waal 'waeltwied'.
## Referenties
Maas

Maas kin beteikene:
* Maos (revier);
* Maas (veurnaom);
* 'ne kunssjteek (maassjteek) in e breiwerk 
* eupening in e vössjersnèt of in e nètwerk
* eupening in de wèt (figuurlik).
Jordi Savall

**Jordi Savall** (* 1 augustus 1941 in Igualada, Catalonië) is 'ne Sjpaanse muziekwetensjapper en gambist, óp 't vlak van de historische oetveuringspraxis.

## Laeve
Jordi Savall sjtudeerde an 't *Conservatori Superior de Música de Barcelona*. E waor 'ne lieërling van Wieland Kuijken óp 't Belsj en vanaaf 1968 van August Wenzinger in Bazel. Zieng interesse vör ow muziek veurde 'm nao Wenzingers Schola Cantorum Basiliensis, oeë in 1974 de leiding övernoom. In dat zelfde jaor sjtichde e *Hespèrion XX* (noe: *[[Hespèrion XXI]]*), e ensemble, dat zich speciaal an 't repertoire van de ow muziek van 't Iberischen haofeiland wiejt. In 1987 sjtichde e de *Capella Reial de Catalunya*, die zich gespecialiseerd haat in de interpretatie van middelieëwse geesteleke muziek.

Jordi Savall is saer 1968 getrówd mèt de sopraan Montserrat Figueras. Hön dóchter Arianna Savall en hönne zoon Ferran Savall zeunt ooch professioneel muzikaante. Saer 2009 geft Savall lès es gastdocaent in „Juilliard Historical Performance Program“ van de Juilliard School in New York.

D'r Fraanse film "Tout les matins du monde" (1991) van Alain Corneau (mèt o.m. Gérard en Guillaume Depardieu) över 't laeve van Monsieur de Saint-Colombe makde Savall waeltwied bekaand dör zieng muziek van Marin Marais, Saint-Colombe, François Couperin en Jean-Baptiste Lully.

## Oondersjèjjinge en pries
*1992: César vör Bètste filmmuziek mèt *Tous les Matins du Monde*
*2002: Iëredoctoraat an de Université catholique de Louvain
*2006: Iëredoctoraat an de Universitèèt va Barcelona 
*2008: Beneuming töt ambassadeur vör d'r interculturele dialoog vör de Europese Unie
*2009: Händelpries
 
## Externe leenke

* Discografie
* 'ne Film övver Jordi Savall
* Jordi Savalls en Montserrat Figueras' eige platelabel
Neil Armstrong

**Neil Alden Armstrong** (Wapakoneta (Ohio), 5 augustus 1930 - Columbus (Ohio), 25 augustus 2012) waor 'nen Amerikaanse tespiloot en astronaut. Heer zat op 21 juli 1969 (20 juli in de Vereinegde Staote) es ierste mins voot op de maon.

Armstrong heet gedeend in de Koreaansen Oorlog es gevechspiloot veur de U.S. Navy. Heer studeerde aon de Purdue-universiteit en behaolde 't bachelors-diploma vaan luchtvaartkundeg ingenieur in 1955. Later woort heer tespiloot veur de NASA en bestuurde zeve kier 't X-15-vleegmasjien, wat 't snelheidsrecord in de loch vestegde en tot 70 kilometer huugde kaom. In 1962 woort heer door de NASA geselecteerd es astronaut. Heer waor de commandant vaan de Gemini 8-missie, die in 1966 es ierste 'n koppeling tösse twie ruimtevaartuige bewèrkstèllegde. Heer waor daobij de commandant vaan 't vervaangingsteam veur de Apollo 8-missie.

In 1969 waor heer de commandant vaan de Apollo 11-missie um op de maon te lande. Heer oontsnapte in 1968 op 't nipperke aon d'n doed tijdes 'n training veur de maonlanding. Tijdes de eigeleke missie naom heer twie minute en 21 seconde veur de landing de controle euver vaan de maonlandingsmodule *Eagle* umtot de otomatische landing dreigde plaots te vinde in 'n gebeed mèt väöl klein kraters en "rotsblokke zoe groet wie Volkswages", en zat häör neer in e vlaak gebeed, inkel hoonderde meters weier . Inkel ore later stapde heer oet de maonlander. Wie heer d'n ierste voot op de maonbojem zat, spraok heer de zin:
:*"That's one small step for a man, one giant leap for mankind."*
De 'a' in "for a man" woort evels biezunder kort oetgesproke, en door de slechte kwaliteit vaan de geluidsverbinding woort de zin wereldberoemd es *"That's one small step for man, one giant leap for mankind."* (wat semantisch gezeen oonzin is, umtot *man* daan dezelfde beteikenis heet es *mankind*). Zelf beweerde Armstrong tot heer de 'a' wel degelek had oetgesproke, of althans had bedoeld um ze oet te spreke. Analyses mèt modern computertechnieke vaan de betreffende geluidsopname geve häöm hei-in geliek: heer heet de 'a' wél oetgesproke. 

Luuster in Ogg Vorbis nao de origineel wäörd: .

In 1970 verleet Armstrong de NASA. Heer haolde datzelfde jaor 'ne masters-titel in ruimtevaarttechniek aon de universiteit vaan Zuid-Californië. Heer woort hoeglieraar loch- en ruimtevaarttechniek aon de universiteit vaan Cincinnati en koch in 't kortbij gelege Lebanon 'n boerderij mèt 40 hectare groond woe heer in deiltied 'n boerebedrief begós.

In augustus 2012 woort Armstrong aon zie hart geopereerd. Op de 25e vaan dee maond storf heer in 'nen hospitaol.

## Referenties
Hunky Dory

**Hunky Dory** is 't veerde soloalbum vaan de Ingelse rockster David Bowie. 't Album is aofkomsteg oet 1971. 't Album waor succesvol mèt hits es *Changes*, *Oh! You Pretty Thing* en *Life on Mars*.

## Nómmers
### LP
A-Kant
*1. *Changes* – 3:37 
*2. *Oh! You Pretty Things* – 3:12 
*3. *Eight Line Poem* – 2:55 
*4. *Life on Mars* – 3:53 
*5. *Kooks* – 2:53 
B-Kant
*1. *Quicksand* – 5:08 
*2. *Fill Your Heart* (Paul Williams, Biff Rose) – 3:07 
*3. *Andy Warhol* – 3:56 
*4. *Song for Bob Dylan* – 4:12 
*5. *Queen Bitch* – 3:18 
*6. *The Bewlay Brothers* – 5:22

### CD
kant 1
*1. *Changes* – 3:37 
*2. *Oh! You Pretty Things* – 3:12 
*3. *Eight Line Poem* – 2:55 
*4. *Life on Mars* – 3:53 
*5. *Kooks* – 2:53 
*6. *Quicksand* – 5:08 
*7. *Fill Your Heart* (Paul Williams, Biff Rose) – 3:07 
*8. *Andy Warhol* – 3:56 
*9. *Song for Bob Dylan* – 4:12 
*10. *Queen Bitch* – 3:18 
*11. *The Bewlay Brothers* – 5:22
Rerum Novarum

**Rerum Novarum** (*Över nuuj zakes*) is 'ne in 1891 dör Paus Leo XIII gesjraeve encycliek. D'r encycliek hèlt zich bezig mèt de situatie van de arbeidsklasse en formuleert in de vörm van 'n aantal oetgangspeunte d'r sociale lieër van de Rooms-katholieke Kèrk. 

Oetgangspeunte van d'r pauseleke encycliek waore 'ne rechtvaardege loeën, 't recht op egendóm en solidariteet mèt de zjwakkere. Es instrumaente öm dès doelsjtellinge nao te sjtraeve, waoërte zoewal överheedsingriepe es de vorming van vakboonde vör 't örsj geneumd. Vör d'r Rerum Novarum moege de wèrkluuj zich van de kèrk neet organisere öm mach achter hön belange te zètte.

In z'n oeteenzètting över överheed, industrie en arbeid leidt Leo XIII de Kèrk 't industrieel tiedperk binne. Ziene pleidooi vör vakorganisaties waor neet allèng 'n vernuinng binne de kèrk, mae ooch daoboete. Leo's encycliek bevat 'ne kritiek taegenöver oongebreideld kapitalisme en veroordeelt tegeliekertied 't marxistisch socialisme, 't historisch determinisme en 't dialectisch materialisme. Zieng voäörgesjtèlde samewèrking tösje arbeid en kapitaal insjpireerde töt de vörming van vakboonde en onder mieë versjillende vorme van corporatisme.

Rerum Novarum gèft de contouren van 'n sociaal katholieke lieër, mae is gee systeem. 't Gèft antwaoërd óp concrete situaties. Later encyclieke vólgde en probeerde ooch nuuj oontwikkelinge 'n plaatsj te gaeve binnen d'r sociaal katholieke lieër, dae nog ömer óp d'r Rerum Novarum väörtboewt:
*Quadragesimo Anno dör Paus Pius XI (1931), (kiek ooch Oswald von Nell-Breuning)
*Mater et Magistra dör Paus Johannes XXIII (1961),
*Populorum Progressio dör Paus Paulus VI (1967),
*Laborem Exercens dör Paus Johannes Paulus II (1981),
*Sollicitudo Rei Socialis dör Paus Johannes Paulus II (1987),
*Centesimus Annus dör Paus Johannes Paulus II (1991).
Naeve encyclieke makt de Kèrk ooch gebroek van anderee vorme, zoewie pauseleke breve en toesjprake, oeëin óp d'r sociale toesjtaand wert ingegange:
*Compendium van d'r sociale lieër van de Kèrk (2004) dör d'r Pauselijke Raod vör Rechtvaardigheed en Vraej.

H.A. Poels hów väöl laestigheed mèt de integraliste die dèzze encycliek verwórpe. 
D'r Belzje preester Adolf Daens sjteunde óp dèze encycliek öm de sjlechte werkömsjtandighede in zie land in de 19e ieëw te besjtrijde, wat zów leide töt de oprichting van de Christene Volkspartiej in 1893. Hein Mergelsberg waor d'r örsjte väörzitter van d'r örsjte Belzje christeleke vakboond.

De christeleke vakbewaeging besjoewt d'r Rerum Novarum es häö groondwèt. 't Feest van Rerum Novarum wert geveerd óp Hieëmelvaartsdaag en wert bezieë es d'r taegenhanger van de socialistische 1 mei-veringe, terwiel paus Pius XII d'r 1e mei sjpeciaal haat toegewijd an ´Seent Jozef Werkman´.

## Externe links naar de tekst

*RKDocumenten.nl: Rerum Novarum vertaling in 't Nederlands
Fanfare Concordia Mestreech

**Concordia is ´n Fanfare oet Mestreech, opgeriech in 1904.** Dit orkes steit onder leiding van Bér Poldervaart.

## Historie

## Activiteite 2009
Zondag 30 Augustus 13:00 u.: Slevrouweplein Mestreech Optreije

Zondag 13 September: Optreije in Eijgenbilsen (België)

Zondag 27 September 14:30 u.: Optreije Verzorgingstehuis Campagne.

Zaterdag 19 December: X-Shopping Night Mestreech.

Zondag 20 December 14:00 u.: Keerskonzaer in Aajd-Caberg.

Vrijdag 25 December 11:30 u.: Keerskonzaer Kèrk Aajd-Caberg.

## Reportoire
De fanfaar speult o.a. 

*Marse:
**Sousa Medley march
**San Carlo
**Pack up your troubles
**Les montagnards
**LUNA

*Processiemarse:
**Onze lieve vrouw onder de Linden
**Heilig Hart

*Kerkmuziek:
**The Young Amadeus 
**The Loin King
**Highland Cathedral 

*Concertmuziek:
**Ambiance
**The way to Amarillo
**Twistin'time (medley)
**The little Mermaid
**The lion sleeps tonight
**The Lion King
**Charleston
**Que Será Será
**Crazy little thing called love
**Marco Borsato on Stage (Medley)
**Punjaub (mars)
**Forever ABBA Gold (Medley)
**Highland Cathedral

## Drumband

## Externe link
* Website vaan Fanfare Concordia Mestreech
Gied Jaspars

**Gied Jaspars** (Groonsvaeld, 6 juli 1939 – Amsterdam, 14 februari 1996) waor 'ne Nederlands televisiemaker.

Jaspars richde in 1964 mèt Nicolai van der Heyde en Pim de la Parra 't filmtiedsjrif *[[Skoop]]* óp. Later produceerde e d'r *BB-kwis*, *Sonja’s goed nieuwsshow*, *Natuurmomenten*, *Waar gebeurd*, en diverse programma’s van Wim T. Schippers. De samewèrking mèt Schippers begoes in 1967 wie e dör de VPRO es regisseur an 't team van *[[Hoepla]]* waoërt toegevoegd. Tösjedör oontwikkelde e same mèt Samuel Meyering e revolutionair opbergsysteem, de Rolykit.

Eind jaore saeëvetig sjtóbde e mèt televisiemake. E waoërt zakemaan en probeerde 'n andere oetveending van Meyering te verkope; e zjwenkwieltje zoonder doeëd peunt. Ooch how e 'n hologrammengalerie in Amsterdam. In 1984 produceerde e *[[Een dagje naar het strand]]* van Theo van Gogh.

Jaspars waor getrówd mèt Helen Pavias. Ze wónde in de Oostzijdse Molen an 't Gein. Jaspars sjtórf óp 56-jaorige laeftied an daermkaanker.

## Bibliografie
* Samuel Meyering, Paul Haenen en Gied Jaspers (samenstellers) *Waar gebeurd; meer dan 60 verhalen die niemand geloven wil, maar die waar gebeurd zijn; naar de gelijknamige KRO-televisieserie Waar gebeurd* (1974) ISBN 90-6010-354-8
* *De natuur en Gied Jaspars; fragmenten uit het natuurdagboek* (1995) ISBN 90-269-9424-9
* *De mijmeringen van Gied Jaspars* (2001) ISBN 90-5795-105-3

## Externe link
* Jaspars op IMDb
Triftong

'ne **Triftong** is in de fonetiek 'n combinatie van ene kleenker en twieë haofkleenkers of dèkker twieë kleenkers en ene haofkleenker die deel oetmake van d'r zelfde lettergreep.

Van 'ne triftong is vrijwal altied ene van de kleenkers (miestal d'r middelste) beklemtoond en aoëpe (*a*, *e*, *o*), de twieë aander (haof)kleenkers zeunt oonbeklemtoond en mieë gesjlaoëte (*i*, *u*, *j*, *w*). 

## Triftongen in versjillende tale
Triftongen kaome neet vör in bieväörbeeld 't Nederlands en Frans, mae waal in bieväörbeeld 't Limburgs, de Chinese tale, 't Ingelsj, Sjpaans, Italiaans en Roemeens.

In taengestèlling toet diftonge, höbbe triftonge neet per diffenisie ein richting. Ze bestaon namelik oet drie elementen inplaats twieë, wodoor kómbinaasje wie *äöpenendj* en daonao *sloetendj* muuegelik zeen. In 't Limbörgs kómme triftonge mit ein richting zelfs neet veur (diftonge wie *èi-j* [e̞ɪ̯i̯], *a-ouw* [ɒɔ̯u̯] en *eu-ee-oo* [øe̯o̯] guuef 't neet op 't Plat).

### Limbörgse triftonge

## Notatie
In 't Internationaal Fonetisch Alfabet besjteunt gèng aparte symbole vör triftonge. In de plaatsj daovan wert eder element aafzoonderlek genoteerd.

## Kiek ooch
*Monoftong
*Diftong
Zelfsjtendig naamwoord

't **Substantief** of **zelfsjtendig naamwoord** ies in hièl väöl tale 'n apaarte lexicaal categorie van weurd um persone of zake mèt aan te geve. Veurbeelde van Limburgse substantieve zin *de minsj* of *d'r miensj*, *de taal* en * 't sjpraekwoord*. In tale mèt geslachte  geuf 't meistal drie substantiefklasse: mannelik, vrouwelik en onziedig. Dat ies ouch zoa in de Limburgse grammatica. 

De Romaanse tale höbbe èvvel neet miè es twiè klasse, mannelik en vrouwelik. In 't Nederlands maak me bekans allein nog ondersjeid tösje gemeinsjappelik (mannelik/vrouwelik) en onziejig. In Noord-Nederland haet me de neiging um ziejige weurd es mannelik en in 't zuide um ze es vrouwelik te behandele.

In väöl tale wie 't Limburgs höbbe zelfsjtendige naamweurd ouch e biepassend lidwoord. Dees lidweurd verdeile v'r in bepaalde lidweurd en 'n onbepaalde lidweurd. Wie pronome were in tale mèt lidweurd die ouch naamvalle höbbe - bieveurbeeld 't Duutsj- 't lidwoord mètverboge. In tale one artikele wie bieveurbeeld de Slavische tale en 't Latien zèt me aan d'n oetgank van 't zelfsjtendig naamwoord welke grammaticaal functie ze in de zin höbbe.

Ouch de bievooglike naamweurd were verboge naogelang 't geslach van 't zelfsjtendig naamwoord. Zuug ouch: adjectief en Limburgse grammair.

Substantieve zin 'n ope woordklasse, wat beteikent dat d'r gereigeld nog nuuj wäörd biekómme, wie * 't [[Internet]]* en * d'r [[Wikipedia]]* in 't Limburgs.
Ierste Slavische palatalisatie

De **ièrsjte Slavische palatalisatie** waor 'n palatalisatie van de velare /k/ en /g/ van 't Proto-Slavisch die in de ièrsjte fase van bekans alle Slavische tale veur de klinkersj  *e/ē en *i/ī, en (waarsjienlik later) ouch veur /j/ plaatsvóng. De belangriekste klankversjuvinge die dees verandering veroorzaak höbbe zin:

* k > *kj > *č 
* g > *gj > dž' > *ž 
 
De /x/ van 't Proto-Slavisch, die 't nog neet goof in 't Proto-Indo-Europees, is oet 'n /s/ ontsjtange es gevolg van de Wet vaan Pedersen. 
 
## Veurbeelde

* PIE *wĺ̥kʷe "wouf!" (vocatief inkelvoud *wĺ̥kʷos) > Pr.- Sl. *wilke > Wèt van Pedersen vlьče, Pools wilcze, Kroatisch vȗče 
* PIE *gʷeneh₂ "vrouw" > (Pr.- Sl.) *ženā > žena, (Russisch) žená, (Pools) żona 
* PIE *muHs "moes" > Pr.-Sl. *mūsi > *mūxi > mūši > myšь, Russ. myš, Pol. mysz 

't Effek van dees klankversjuving zuut me ouch truuk in de Gothische liènweurd:

* helmaz "helm" > Pr.-Sl. *xelmu > *šelmu > Wet vaan Pedersen šlěmъ, Russ. šelóm, Kr. šljȅm 
* kinda "kèndj" > Pr.-Sl. *kinda > *činda > Wet vaan Pedersen čędo, Russ. čado, Oudpools czędo 

## Controverse

Tösje taalkundige besjteit gein euvereinsjtumming euver de vraog wièniè dees klankversjuving persies voltooid waor, meh me meint in 't algemein dat 't ièrder waor es de Slavische jotatie van 600 nao Christus. De meneer woa-op Russische hydronieme oet 't Baltisch aangepas zin impliceert wiejer dat 't ouch nog veur de groate versjpreijing van de Slavische volke in de 6e ièw nao Christus waor.
Los Angeles

**Los Angeles** (dèks aofgekort tot LA, spreek oet: El Ee) is 'n groete, oetgestrekde stad in Los Angeles County, Californië; de bijnaom vaan de stad is *City of Angels* (Stad vaan de Ingele).

Los Angeles is de groetste stad in Californië, en de op ein nao groetste stad in de VS, mèt 'n inwoeneraontal vaan 4.018.080 (2007). In de Los Angeles metropolitan area (Los Angeles en veer aander graofsjappe) woene mie es 16 miljoen lui mèt väöl versjèllende etnische en economische achtergronde.

In de buurt vaan Los Angeles, ouch in 't zelfde graofsjap, kin me Long Beach vinde. Dit vèlt neet oonder 't bestuur vaan LA.

LA kaom in 2013 op de nómmer tien te stande vaan de lies *Lielekste Steij op Eerd*, vaan UCityGuides.

## Historie
De Los Angelse kös waor hoonderde jaore geleie bewoend door Indiane. De Europese historie vaan de metropolis begint pas in 1542. E sjeep arriveerde oonder leiing vaan Juan Rodríguez Cabrillo. Heer leet 't evels achter ziech, zoonder get demèt te doen. Op 2 augustus, 1769 bereikde Gaspar de Portolà wat allewijl LA is. In 1771 bouwde de Spaonse monnik Junípero Serra de *Mission San Gabriel Arcangel* bij de San Gabriel Vallei. In 1777 woort de nuie gouverneur vaan Californië, Felipe de Neve, geadviseerd door Antonia María de Bucareli y Ursúa, oonderkeuning vaan Spanje, um vaan 't gebeed wat door Juan Crespí besjreven waor, e dörp te make. 't Dörp woort officieel gestiech op 4 september 1781. 't Dörp kreeg de naom *El Pueblo de Nuestra Señora la Reine de los Ángeles del Río de Porciúncula* ('t Dörp vaan Slevrouwe de keuningin vaan de ingele aon de Porciúncula). Dit is nog ummertouw de officieel benaoming van Los Angeles, al weurt die zoegood es noest door de inwoeners gebruuk. De naom steit bekind es de langste naom vaan 'n plaots op de wereld. Es LA (de väöl gebruukde aofkorting vaan de stad) de officieel naom vaan Los Angeles waor, waor dat zjus ein vaan de plaotse mèt de korste naom op de wereld.

## Hollywood
Hollywood is e distrik in Los Angeles. 't Is gestiech es 'n onafhaankeleke stad in 1857. 't Steit al mie es 'ne iew bekind es 't geziech vaan de Amerikaanse filmindustrie.

## Distrikte
Neve Hollywood gief 't nog ach aander districte in LA:
* Downtown
* Eastside 
* Harbor Area 
* Hollywood 
* Los Feliz 
* San Fernando 
* Westside 
* Wilshire 
* Zuid-Los Angeles

## Gebore
* Kate Bosworth
* Sam Harris - autäör, filosoof, neuroweitesjapper
* Marilyn Monroe
* Gwyneth Paltrow
* Kesha Sebert

## Gestorve
* D.W. Griffith
* Alfred Hitchcock
Tennis

**Tennis** is 'ne balsport veur twie (inkelspeul) of veer (döbbelspeul) speulers, boebij 'ne kleine bal (meistal geel mèt witte lijn) mèt 'n racket euver e net gespäöld moot weure. D'r  moot oondersjeid gemaak weure tösse *Lawn tennis* en *real tennis*. Lawn tennis is de moderne tennissoort die veer allemaol kinne vaan televisie en heet groete geliekenis mèt real tennis, de veurlouper vaan 't huidege tennis, boevaan 't bestoon in het Germaans Europa in 1600 is aongetoend.

Lawn tennis is oontstande in Ingeland en waor 'n sport die door de upper-class gespäölt woort, veurtot de res vaan de wereld kinnes demèt maakde. Tennis weurt in zien hedendaogse vörm gespäöld sinds 1873. De naom is aofgeleid vaan 't Franse woord "tenez!": "houd (de bal)!".
Etymologie

De **etymologie** of **woordaafkóms**  is 't deilgebeed vaan de taolkunde dat de herkoms vaan wäörd bestudeerd. 't Woord kump vaan 't Grieks: *Étymon* (ἔτυμον) (oersprunk vaan e woord) en *logía* (λογία) (wetensjap). De *etymologie vaan e woord* is de historische verklaoring veur de meneer boe op de vörm vaan 't woord tot stand is gekoume; daorum weurt 't ouch wel de **woordherkoms** (Duuts: *Wortherkunft*) geneump.

Iemes dee etymologie bedrief is 'ne **etymoloog**.  Etymologen wèrke dèks bij oetgeverije vaan dictionairs en encyclopedieje.

Bekinde Limburgse etymologe zien Jos Schrijnen, Jac van Ginneken en J. Verbeeten. Same höbbe ze nog de Groete Dialek Enquête oet 1914 oonderzoch.

## Wie wèrk etymologie?
E woord krijg 'n etymologie es 't qua vörm en beteikenis zoedaoneg euvereinstump mèt e woord in 'n aander taol, tot 'r gein sprake kin zien vaan touwval. De etymologie maak in die gevalle oondersjeid tösse veer versjèllende categorieë. In de ierste twie categorieë is spraoke vaan 'n etymologisch verwantsjap (cognate), in de lèste twie neet.

**I Gemeinsjappeleke Bron**:
Väöl taole höbbe weurd dee op mekaar lieke en tegeliek 'n vergeliekbare beteikenis höbbe. Es dit bij väöl weurd tösse twie taole 't geval is, spreke veer vaan twie taole dee ziech oet dezelfde brontaol höbbe oontwikkeld.  Meh 't kin ouch veurkómme tot twie of mier weurd in 'n nuuj taol ziech oet e zelfde gróndwoord in de brontaol oontwikkele of tot ein vaan de twie weurd laoter geliènd weurt (zuug heej onjer). In dit geval weurt gesjproke vaan e doublet. 

**II [[Lienwoord|Lienweurd]]**:
Väöl weurd lieke in versjillende taole opmekaar, mer höbbe gein klaankwèttige euvereinstumming. In dit geval bedoelt me miestal e 'lienwoord'. 't Franse woord toilet is in väöl taole 't zelfde. In de mieste taole weurt 't daan zelfs in de Franse spelling gesjreve (zjus wie in 't Limbörgs en in 't Hollands). Dèks is de reie vaan 't lienwoord, umtot 't woord (zoe es 't Ingelse woord "*tank*", spreek oet "*tenk*") simpelweg in aandere taole neet besteit. 

**III Klaanknaoboetsinge**:
Weurd oet versjillende taole kinne ouch op mekaar lieke umtot ze klaanknaoboetsinge zien vaan 'tzelfde geluid. Dit neump me 'ne klaanknaoboetsing of e onomatopee. Zjus wie bij lienweurd stumme onomatopeeën in versjillende taole dèks euverein in vörm en beteikenis, mer trotsere ze de zoe meugelek gevoonde klaankwette. 

**IV Elementaire begrippe**:
Wier is 't nog zoe tot de fonetiek vaan taole 'r op natuurleke wijze veur zurg tot in väol taole de weurd veur zier elementaire concepte qua vörm op mekaar lieke, allewel ze etymologisch in gei ènkel opziech verwant zien. Dit zien meistal de weurd dee e taollierend keend 't ierst liert, dus de articulatie daovaan mot ouch wel hiel invoudeg zien. Zoe beteikent 't Chinese *ma* 't zelfde es 't Limbörge woord *ma* (vaan *mama*). Hej is gein spraoke vaan etymologische verwantsjap, mer de klaanke boe oet de weurd bestaon zien zeer invoudeg te articulere terwijl 't tevens zoe'n bietje de ierste weurd zien dee e keend liert.
En Vogue

**En Vogue** is 'n Amerikaanse popgróp, gevörmp door de producers Denzil Foster en Thomas McElroy, veurheen bekind vaan de discogróp *Club Nouveau*.

## Albums
* Born to Sing (1990)
* Funky Divas (1992)
* EV3 (1997)
* Masterpiece Theatre (2000)
* The Gift of Christmas (2002)
* Soul Flower (2004)
* Electric Café (2018)
Graofsjap

'n **Graofsjap** vaan oerspronk 't gebeed boe 'ne graof euverhiers. In bepaolde deile vaan de wereld (zoewie de Angelsaksische len, bev. de VS, 't VK en Ierland) weurt 't graofsjap nog ummertouw gebruuk oonder de Ingelse naom **county**. Oersprunkelek góng 't hei ouch euver e laand dat oonder de jurisdictie stoond vaan 'ne *count* ('ne graof). Graofsjappe zien aldao vergeliekbaar mèt de Nederlandse en Belzje provincies en d'n Duitse krink.
Brad Pitt

**William Bradley (Brad) Pitt** (Shawnee, Oklahoma, 18 december 1963) is 'ne Amerikaanse filmakteur en filmproducent.

## Levesluip
Pitt woort gebore es keend vaan Bill en Jane Pitt en greujde op in Springfield in Missouri. Heer heet 'n broor, Doug (1966), en 'n zuster, Julie (1969). Op de Kickapoo High School bloonk Pitt oet in tennis en heel heer ziech bezig mèt toneel en debattere. In 1982 begós heer aon de Universiteit vaan Missouri aon 'n studie journalistiek.

Zienen doorbraak vörmde de rol vaan de gewelddaodege J.D. in de film *Thelma and Louise* oet 1991. Ouch in väöl vaan zien later films späölde Pitt crimineel of dubieus personages, beveurbeeld in *Kalifornia*, *Fight Club* en *Ocean's Eleven*. In Troy (2004), gebaseerd op de Ilias en de Odyssee vaan Homerus, späölde heer de rol van Achilles. Heer waor ouch kandidaat veur de hoofrol in The Matrix, mer oeteindelek kraog Keanu Reeves die rol. In de nuie film Inglourious Bastards späölt heer de hoofrol.

## Prive-leve
Op 29 juli 2000 trouwde Pitt mèt *[[Friends]]*-ster Jennifer Aniston. Nao e huwelek vaan 4,5 jaor kondegde 't paar in jannewarie 2005 aon te goon sjeie. Daoveur had heer relaties mèt oonder mie Juliette Lewis en Gwyneth Paltrow, mèt wee heer zelfs verloof waor. 

Geruchte euver 'n relatie mèt Angelina Jolie bleke woer te zien. In jannewarie 2006 bevesteg 't stèl aon People Magazine US in verwachting te zien vaan 't ierste kind. Op 27 mei 2006 kraoge zie hun ierste keend, 'n dochter, die Shiloh Nouvel woort geneump. Pitt heet de geadopteerde kinder vaan Angelina Jolie, Maddox, gebore in 2001 en Zahara, gebore in 2005, ouch geadopteerd. Ze bewere neet te wèlle trouwe, Angelina zag in 'n interview tot ze verboonde zien door hun kinder. Hun kinder höbbe es achternaom Jolie-Pitt. In 2007 is Pax Thien, toen al 3 jaor aajt, geadopteerd door 't stèl. In juli 2008 kraog 't stèl 'ne twierling: Knox Léon en Vivienne Marcheline.

't Tiedsjrif People reep Pitt twie kier oet tot "Sexiest Man Alive".

Momenteel euverweeg 't stèl um Los Angeles te verlaote en ziech permanent te vestige in Fraankriek. De Franse Wet besjermp kinder vaan bereumphede beter tege de papparazzi. Zoe mage die gein foto's make vaan kinder vaan sterre.
Naer

**Naer** (Nederlands: *Neer*) is 'n plaats in de gemeinte Leudal in Midde Limburg. Toet 1 augustus 2006 hueërdje Naer biej de gemeinte Rógkel en Naer.

De Sint-Martinuskèrk van Naer is 'n neogotisch gebouw van Caspar Franssen oet 1910. In de kèrk hingtj ein marianum det wäördj toegesjraeve aan de Meister van Aelse.

De Friedesse Mäöle is 'n ongersjlaagwatermäöle oppe Naerbaek oet 1717. De mäöle is gerestaureerdj in 2002.

In 2009 vonj in Naer 't OLS plaats, ónger 't motto: *Gaer nao Naer*, georganiseerdj door de Aoj Sjötte, ouch waal St. Sebastianus geneumdj.

## Extern links
*Heemkundevereiniging Oos Naer
*OLS 2009
Brieëme

**Brieëme** is d'r naam van 't plantegesjlach mèt d'r wetensjappeleke naam ***Rubus***.
D'r naam van de vrucht is brommel of framboos.
Oupeye

**Oupeye** (Welsj: *Oûpêye*) is 'n plaatsj en gemèngde in de provincie Luuk óp 't Belsj. D'r wonne ruum 23.500 luuj.

## Ander kerne
Hermée,  Hermalle-sous-Argenteau, Heure-le-Romain, Houtain-Saint-Siméon, Vivegnis en Haccourt. De gemingde kömt groeëtendèèls euverèè mèt d'r bassèng vaan d'Aaz.

## Historie
Oupeye zów de gebaoërteplaatsj zieë van Alpaïde, de moder van Karel Martel. 't Kesjtieël in 't centrum (allewiel o.m. expositieruimte vör keunstenaere) sjtamt oet de middelieëwe; in d'r 17de ieëw waoërt 't gerestaureerd en gedeeltelek herópgeboewd óp initiatief van d'r Luukse handelaer *Curtius*. 

Vlak bie 't kesjtieël is de residentiëel wiek *Dolhenchamps* geboewd.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
Apollo-Sojoez Tesprojek

't **Apollo-Sojoez Tesprojek** waor 'n gezamelek projek vaan de Vereinegde State en Rusland. 't Doel waor um te teste of 't meugelek woar um Amerikaanse en Russische ruimdevaartuige aonein te koppele en meugelek touwkomstege missies same oet te veure. Daobij waore 'n aontal technische probleme te euverwinne, zoewie versjèllende meetsysteme, lochdrökversjèlle en versjèllende samestèlling vaan de lochmengsels. 't Projek moot veural weure gezeen es 'n symbolische missie, um aon te geve tot de verhajding tösse de twie groetmachte losser waor gewore. 't Apollo ruimdevaartuig woort 7 oor later gelanceerd es 't Sojoez 16 ruimtevaartuig op 15 juli 1975. Op 17 juli 1975 um 16:09 UTC voont de ierste koppeling plaots. Drei oor later woorte de ierste han gesjöddeld.
Tób

'ne **Tób** is e watertoe vaat dat an ene hèngel gedrage en gebruukd wert vör 't verveur va water en ander vloeibaar sjtóffe.
Vreuger waore tóbbe va hòòt, laer of metaal; allewiel werre ze gemakd van plastiek. D'r inhaud van 'ne tób is ongeveer 10 lieter.

Al in d'r sjteentied waoërte hòte tóbbe gemakd. Die koesse gedrage werre dör 'n kaoërd an waersziej dör e loak te sjtaeëke en vervólges vas te knuppele. 

Naeve hòot waoërt ooch laer gebroekd es materiaal. Dis tóbbe waore väöl lichter wat 't verveur gemekkeleker makde.

## Plaetsjes

Plaetje:Carisbrooke Castle well house 4.jpg|'n Hòte tób (vör gebroek bie 'ne waterpöt bie Carisbrooke Castle) 
Plaetje:Bath-bucket Louvre MAO694.jpg|'n Broonze tób mèt e Persisch gedich över bade, Louvre (Iran, ca. 1600)
Plaetje:Janitor's bucket with mop.jpg|'ne Gesofisticeerde tób sjroeblómmel en 'ne wringer 
Plaetje:Holzeimer Jungsteinzeit Waldsee-Reute.jpg|Hòte tób va ca. 3700 v.Chr., gevoonde in Reute bie Bad Waldsee, Duutsjland 
Plaetje:A metal bucket.jpg|'ne metale tób
Plaetje:Puts.jpg|'ne puts waoërt gebroekd óp sjipper
Plaetje:Feuerlöscheimer 19 Jh.jpg|Twieë 19de ieëwse laere tóbbe; dis waoërte gebroekd öm braand te blusse
Plaetje:Stavesice CZ CoA.jpg|'n Tób es symbool in d'r heraldiek, hie in 't wape van Stavěšice


## Zie ook
*Baar (aardewaerk)
*Tieng
*Vaat
*Amfora
Helle (reveer)

De **Helle** (Duutsj:*Hill*) is 'n ziejreveer van de Vesder en oontsjpringt bie de Baraque Michel, sjteumt över 't Hoeëg Ven en mondt in Eupe 25 km wieër oet in de Vesder. Belangriekste ziejrevere van de Helle zeunt d'r Spoorbach en de Soor. 
## De Helle es sjtaotsgrens
In d'r Romeinse tied waor de reveer de grens tösje de gebiede Tongere („Civitas Tungrorum“) en Kölle („Civitas Agrippinensium“). 

Van in de late middelieëwe bies in 't jaor 1795 vörmde de reveer de grens tösje versjèjje gebiede. Zoe waor hie de grens tösje 't Hertogdom Limburg en 't Hertogdom Luxemburg, en wieër noordelek tösje Limburg en 't Hertogdom Gulik. 

In de periode 1815-1830 sjèjde de reveer Pruusse van 't Verenigd Köninkriek der Nederlande, vanaaf 1830 (nao de Belzje Revolutie) vörmde ze de grens tösje Pruusse en Belsj.

In 1952 waoërt 'ne oonderhaove km lange verbeendingstunnel gegrave tösje de Helle en d'r Wesersjtuwdam öm 't groeët waterverbruuk van de textielindustrie baeëter te kènne regulere. Oongeveer de helft van häöre waeg sjtroomt de reveer dör 't Natuurpark Hoeëg Ven-Eifel.
Oroniem

'n **Oroniem** (van Grieks: ορός *oros* „berg“ en όνομα *onoma* „naam“) is 'n naam van 'n berg of reliëf. De oronymie is 'n oonderdeel van de toponymie en oonderzeukt berg- en reliëfname nao herkomst, betekenis, historie en regionaal verbreiding en oontwikkelt 'ne systematiek.

Oronyme zeunt es linguistische eenheed mètstens hieël duurzaam; de ópeenvólgende vólke behele d'r oorsjpronkeleke naam van 'n hövvel, 'ne berg of berg mètstens. Zoe bleef d'r naam van de Alpe behaowe terwiel 't dao oronyme gèft mèt Romeinse, Keltische en zelfs warsjienglek vörkeltische wórtele.

In 't koloniaal tiedperk vervool 't oroniem soms töt d'r politiek. D'r Tibetaanse religieuze naam Tschomolungma („Himmelsgoddin“) waoërt 1852 dör d'r nummer „tóp XV“ geprofaniseerd; in 1865 nao Sir George Everest geneumd en dör dem zieng ópvólgers örsj provisorisch Mount Everest geneumd en later internationaal neet mie verendert.
## Oronieme
*Alpe va vörkeltische *hoeëg*
## Oronieme in Limburg
*Sjevemet (Nederlands: *Chêvremont*): D'r naam zów kaome van 't Latiense *cavatum montem*, berg mèt sjtiel hellinge die (hie) aafdale nao 'ne haole weeg. 

## Externe leenk
*Berg- en reliëfname in Haspengouw
Roosbeef

**Roosbeef** is 'n Nederlandstaolege band oet Duiven. De band besteit oet Roos Rebergen, Tim van Oosten, Reinier van den Haak en Erik Harbers. De band maak qua meziek e mingsel vaan Nederlandse volksmeziek en popmeziek.

Op 15 december 2008 laog 't laankverwachte debuutalbum *Ze Willen Wel Je Hond Aaien, Maar Niet Met Je Praten* in de winkel.
Helle

**Helle** kan zieë:
*Helle buurtsjap va Mechele in Nederland Limburg
* Helle, buurtsjap van Nut in Nederlands Limburg
*Helle ziejreveer van de Vesder óp 't Belsj
Montparnasse (kèrkhóf)

**Cimetière du Montparnasse** is 'ne kèrkhóf oet 1824 in 't zuide van Paries dae geneumd is nao de wiek Montparnasse oeë in de begraafplaatsj liekt. Mèt z'n 1200 beum óp 19 ha is d'r kèrkhóf èng van de belangriekste greun lónge van Paries. O.m. de vólgende beroemde luuj zeunt hie begrave:

* César Franck
* Alfred Dreyfus
* Samuel Beckett
* Charles Baudelaire
* Guy de Maupassant
* Jean-Paul Sartre 
* Jacques Chirac 

D'r groeëtste en mèts prestigieuze Pariese kèrkhóf is Cimetière du Père-Lachaise
Parnas

D'r **Parnas** (Aajdgrieks: Παρνασσός, *Parnassos*, Grieks: *Parnassós Óros*) zeunt ruig en oonherbergzaam berg in 't zuide van Phocis (Griekeland) van maximaal 2457 meter hoeëg. De twieë belangriekste, dèk besjniejde, toppe zeunt d'r Tithorea en d'r Lycorea. An d'r voot d'r van liekt Delphi. D'r Parnas beveend zich in de periferie Middel-Griekeland.

De berg zeunt gewiejd an Apollon en de hemèt van de muzen. In de Corycaeïsche Grot óp d'r zuidhelling voonde de Bacchische plechtighede plaatsj. Oet 'n kloof geneumd de Phaedriadae oontsjpróng de brón Castalia die dichters inspireerde (zoewie zoeväöl brónne in de aodheed). Ten westen hievan bevoond zich de Pythia van 't Orakel van Delphi.

Tiedens d'r zondvloed blaef allèng d'r top van de berg baove water. Deucalion kieëm d'r mèt z'n sjip óp terech. Apollon verwondde op d'r Parnas de sjlang Python.

D'r Parnas is riek an bauxiet en in de buurt beveende zich allewiel aluminiumfabrieke. D'r berg is e populair skigebied. De wiek Montparnasse in Paries en de Franse dichtsjoeël Parnassiens zeunt nao d'r Parnas verneumd.
Parnassiens

De **Parnassiens** waor in de brèj betekenis 'n literair sjtroming die de klassieke waerke es maotsjtaf nome vör literair waerk. Oonder leiding van d'r sjriever - mae väöral d'r ópsjtèller van 'ne literaire canon - Nicolas Boileau loge de aanhengers van dis sjtroming saer d'r 17de ieëw överhoop mèt de Moderne.
 
In engere zin verwiest me mèt Parnassiens nao 'ne Fraanse dichtersgroep in de twiede helft van d'r 19de ieëw, dae 't principe L’art pour l’art hanteerde. D'r naam kraeg dae groep in d'r in 1866 dör Alphonse Lemerre heroetgegaeve Anthologie *[[Le Parnasse contemporain]]* dae betrèkking how óp de hie baove bedoelde historische bewaeging en mieë specifiek nao d'r gelieknamige „Berg van de Muze“ oet de Griekse mythologie. De berg sjtaon nog ummer bekind es de Parnas. E literair en inhoudelek monumaent vör de Parnassiens makde Paul Verlaine mèt 't essay *[[Poète maudit|Les Poètes maudits]]*. Es belangrieke vertegenwoordigers gelde Leconte de Lisle en Théophile Gautier. De beroemdste vertegenwoordigers zeunt Paul Verlaine und Stéphane Mallarmé. Ooch Charles Beltjens hoeërt bie de Parnassiens.
Etta Palm-d'Aelders

**Etta Palm-d'Aelders** (Groninge, april 1743 - Den Haag, 28 maart 1799) waor 'ne Fraanstalige sjriever en de örsjte Nederlandse feministe. Óp 30 december 1790 heel ze de rede "Sur l'injustice des Loix en faveur des Hommes, en dépens des Femmes" vör 't Fraanse Nationaalconvent.
## Citaat
*Messieurs, (...)si [la Nature] vous donna un bras plus nerveux, elle nous fit vos égales en forces morales, et vos supérieures peut-être par la vivacité de l'imagination, par la délicatesse des sentiments, par la résignation dans les revers, par la fermeté dans les douleurs, la patience dans la souffrance, enfin en générosité d'âme et zèle patriotique, et si ces qualités naturelles étaient fortifiées par une éducation soignée, par l'encouragement de vos suffrages, par des récompenses publiques, je ne crains pas de le dire, notre sexe surpasserait souvent le vôtre.*

## Externe leenk
*Etta Palm-d'Aelders
Sjpekhei

**Sjpekhei** (Nederlands: **Spekholzerheide**) is 'n veurmalig dörp, noe 'n wiek in de gemeinte Kirchroa in Zuud Limburg. 

## Mienboew
De koel, de Willem-Sophie, waor hie gevestig van 1902-1970, bove ’t buurtsjap De Jraat aan de Duutsje grens. Noe ies dao ’n industrieterrein.
Sjevemet

**Sjevemet** (Nederlands: **Chêvremont**) is e vruier dörp, noe e vieëdel in de jemeende Kirchroa in Zuud Limburg. 
D'r naam zou kómme van 't Latiense *cavatum montem*, berg mèt sjtiel hellinge die (hei) aafdale nao enne haole weeg of grach. Mit jete (*chèvres*) hat 't dus niks tse maache. Op Sjevemet ligke ca 1000 hoezer.

Op Sjevemet sjpillet d'r foesbalverain Sjevemet, deë in 't sezóng 2016/17 i jen Hoofdklasse oeskunt.
GroenLinks

**GroenLinks (GL)** is 'n Nederlandse politieke partiej van leenkse signatuur. GroenLinks zaet 'n "groene", "sociale" en "tolerante" politiek te wille naosjtraeve.

GroenLinks is in 1989 oontsjtande es 'n fusie va veer klèng leenkse partieje: de CPN, de PSP, de PPR en de EVP. GroenLinks haat óp dit momaent (2023) mèt de PvdA 25 zaetels in de Twiede Kamer en 14 in de Örsjte Kamer. D'r fractieväörzitter is Frans Timmermans en d'r partiejväörzitter is Katinka Eikelenboom.

## Twiede Kamer

- * mèt de PvdA

## Webleenks
* Website van GroenLinks
* GroenLinks (GL), Parlement.com

## Referentie
Morfeem

'n **Morfeem** ies 't kleinste onderdeil van e woord mèt 'n ondersjeiende beteikenis of 'n grammaticaal vörmelement.
'n Morfeem dat zelfsjtendig kènt veurkómme, 't zgn. vrie morfeem, ies meistal ouch e woord. bv.book. 

## Morfologie
Morfologie of vörmlièr ies de taalsjtudie van de vörmprincipes die de sjtructuur van weurd bepale en die de correspondentie tösje vörm en beteikenis van bepaalde taalelemente lièt zeen. 

Weurd die oet miè es ein morfeem besjtoon were gelede morfeme geneump. Dat ies wat de morfologie veural besjudeert. 'n Ongeleed woord huèrt op ziech zelf hie neet bie, pas es d'r aafleijinge, samesjtèllinge, flexies, buiginge e.d. veurkómme sjpreke v'r van morfologie.

## Gebónge morfeem
'n Morfeem dat neet zelfsjendig kènt veurkómme, e zgn. gebónge morfeem, kènt allein same mèt 'n ander morfeem optrae zoa-es in -ke in vènsterke, flesjke; -tsje in treintsje; -je in bruuëdje; -sje in maedsje. Dit weurt 't  verkleinwoordsmorfeem geneump.

't Mièvoudsmorfeem zeen v'r in weurd es: -e in vènstere; -sj in sjildersj; -er in glazer. 

Gebónge morfeme zint te verdeile in aafleijings- of derivatiemorfeme, bieveurbeeld -echtig in bookechtig, sjilderechtig en buigings- of flexiemorfeme, bieveurbeeld -er in greuner of -de in wèrkde.
Alexandra Kollontai

**Alexandra Michajlovna Kollontaj**, Russisch: *Александра Михайловна Коллонтай*, gebaore *Aleksandra Michajlovna Domontovitsj*, Russisch: *Александра Михайловна Домонтович*, (Sint-Petersburg, 1870 19 maart — Moskou, 9 maart 1952) waor 'ne Russische revolutionair, diplomaat en feminist.

Kollontaj waoërt gebaore es dóchter van generaal Michail Domontovitsj en Alexandra Masalin-Mravinski. Kollontaj sjlaoët zich aan bie de Russische Sociaaldemocratische Arbeiderspartiej en sjlaoët zich bie 't oeteenvalle van die partiej nao ènige aarzeling aan bie de mensjewieke. Nao 'n periode in Scandinavië en de Verenigde Sjtaote te ha dörbrach kieeërde ze in 1914 truuk nao Rusland en sjlaoët ze zich alsnog aan bie de bolsjewieke.

In 1917 brook óp 8 maart in Sint-Petersburg 'n sjtaking oet, oet protest taege de sjlechte arbeidsomsjtandighede in de textielindustrie. De leiding waor in heng van Alexandra Kollontai. Mèt es gevolg hievan verkaoës 't Internationaal Vrówwesecretariaat van de Communistische of Driejde Internationale in 1921, 8 maart definitief töt datum van d'r Internationale Vrówwedaag.

Nao de Russische Revolutie van 1917 waoërt ze beneumd töt Volkscommissaris vör Sociaal Welzijn, en waoërt daarmèt de hoeëgste vrów in de communistische regering. In 1919 richde ze de organisatie Zjenotdel óp öm de laevesömsjtandighede van de Russische vrówwe te verbaeëtere. Ze zat zich oonder aandere in in d'r strijd taege analfabetisme en onderwaes vrówwe över huweleks-, arbeids- en onderwijswètte die nao de revolutie waore ingeveurd. Kollontaj waor èng van de prominaentste vörsjtanders van 't socialistisch feminisme.

In 1923 waoërt ze beneumd töt ambassadeur in Noorwege, oeëmèt ze d'r örsjte vrówweleke ambassadeur van de waelt waor in 1926 in Mexico en in 1930 in Zjwede. 

Nao 't èng van d'r Twiede Waeltkreeg lach Kollontaj alle politieke functies neer. Ze sjtórf in 1952.
## Waerk
Ich habe viele Leben gelebt... ;Dietz verlag Berlin 1982 (Printed in the German Democratic Republic/Best.-Nr. 737 230 3)
## Stäölke oet "Ich habe viele Leben gelebt..." blz 227
*28 juli.

Ljolja Danielsen ist "mit Briefen" (wir benutzen ihre Adresse) bei mir gewesen. Sie hat vier Kinder. Ihr Mann ist ein rechter Träumer, ewig ohne Verdienst (er repariert Uhren). Ihre matrielle Lage ist miserabel.*
Politicus

Oonder 'ne **politicus** (mieëvoud: *politici*) wert 'ne persoon versjtande dae e ambt of 'n functie in d'r politiek vervult. 'ne Vrouweleke politicus wert 'n **politica** geneumd.

In democratieë wert d'r term miestal gehanteerd vör luuj die 'n gekaoze functie haant en de dör hen gekaoze dagelekse besjtuurders, zoewie vör de gemèngde de wethouders.

Luuj mèt 'n aander es de laandsnationalitèèt kènne hoeëgoet es gemèngderaodslid 'n politieke functie vervölle. Lede van de besjture van afdelinge van politieke partieje haant gèng politieke functie.
 
## Besjtuurslaoge op 't Belsj
* lede van 't Europees Parlement (algemeen besjtuur) en de commissarisse (dageleks besjtuur) - de Europese Unie
* lede van fidderaal parlemaent (algemeen besjtuur) en fidderaal ministers en staatssecretarissen (dageleks besjtuur) - 't Belsj
* lede van gewestelek parlemaent (algemeen besjtuur) en ministers en staatssecretarissen (dageleks besjtuur) - wie Vlaondere
* lede van provinciale sjtaote (algemeen besjtuur) en gedeputeerde (dageleks besjtuur) - wie Luuk
* gemèngderaodslede (algemeen besjtuur) en sjepene (dageleks besjtuur) - wie Waezent

## Besjtuurslaoge in Nederland
* lede van 't Europees Parlement (algemeen besjtuur) en de commissarisse (dageleks besjtuur) - de Europese Unie
* lede van landeleke parlemaent (algemeen besjtuur) en ministers en staatssecretarissen (dageleks besjtuur) - Nederland
* leden van provinciale sjtaote (algemeen besjtuur) en gedeputeerde (dageleks besjtuur) - wie Nederlands Limbörg
* gemèngderaodslede (algemeen besjtuur) en wethouders (dageleks besjtuur) - wie Èèsjde-Mergraote
Nettiquette

**Nettiquette** ies 'n samevoging van de weurd *netwerk* en *etiquette*. De nettiquette hèlt in: de ongesjreve riechliene en gedragsreigelsj veur 't gebruuk van internet. 

Dees reigelsj zint informeel in te deile in twiè categorieë:
* technologisch bepaalde reigelsj
* cultureel bepaalde reigelsj 

Technologische reigelsj zint gebaseerd op 't feit dat neet ederein dezelfde technologie op 't internet gebruuk.
Cultureel reigelsj zint gebaseerd op de waereldwiedheid van internet: wat de ein hièl grappig vingk, ies veur 'ne andere 'n graof belediging.

De nettiquette weurt waal ins ingekort tot: "zeet ruumdinkend in 't ontvange en truukhouwend bie 't wegsjiekke". In de praktijk bliek dat rech toe rechaan zègke wat me dink, zonder de meugelikheid um lichaamstaal, wie toan en geziechsoetdrökking, hièl vlot kèn leie tot miesversjtande en conflicte. Bie e-mail ies 't 't versjendigste um truukhouwend te zin, veural op de meneer woa-op me kritiek uut. De nettiquette kèn versjille per forum, nuujsgroep, on-linenètwerk (zoa-es wikipedia, of chatprogramma. 't Väöl toepasse van hooflèttersj zuut sjrièwerig oet en ies sjtuèrend. Op fora weurt 't gebruuk van hooflèttersj en punctuatie euver 't algemein waal gewaardeerd, terwiel dit bie chatprogramma's es MSN neet noadzakelik ies.

'n Hölpmieddel um emoties miè ziechbaar te make ies 't toepasse van emoticons.

## De tièn gebode van de nettiquette
Op SOFWeb zin reigelsj te vinge um 'ne goje 'Netizen' (net-burger) te zin. Vertaald zeen dees "tièn gebode" d'r zoa oet:

   1. Dink aan 't miensjelik aspect achter de computer.
   2. Hout online dezelfde gedragssjtandaarde es in 't gewoon dageliks leve.
   3. Weit woa se bies in cyberspace (bepalend veur toanzètting).
   4. Respecteer tied en bandbreidte van de gebruker.
   5. Zörg deveur, dats doe d'r good oetzuus online.
   6. Deil expertkènnis.
   7. Beej hölp aan bie 't ónder controle houte van 'flames' (emotionele aspecte boete besjouwing laote).
   8. Respecteer privacy van ander luuj.
   9. Maak gein misbroek van dien mach.
  10. Vergaef ander luuj hun foute.

## Naodeile van internet
* Internet ies duur aan elektriciteit.
* Persoonlike gegeves zint sjlech beveilig, inbreuk op privacy  
* 't Geveul van anonimiteit op internet ies veur sómmige luuj aanleiding um extreem te reagere:
** vandalisme zoa-es door zgn. "scriptkiddies"
** trolle 
** cyberpeste, hoax,

* versjpreiding van ongewunsjde informatie; discriminatie
* spam, reclame, commercie
* versjpreiding computervirusse e.d. 

Zuug ouch: 
* Usenet