open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Briastre

**Briastre** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59730.

De gemeinte is 6,92 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 750 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 108 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
Pius I

**Pius I** (Illyrië/Aquileia, urges in d'n iersten iew - Roeme, oongeveer 155/161) waor d'n tiende paus vaan de Roems-Kattelieke kèrk.

D'r is wieneg bekind euver Pius zie leve, mer me wit wel tot heer woersjijnlek oet Illyrië kump - wat allewijl 'ne grensregio vörmp tösse Slovenië, Kroatië en Servië. Ziene broor, Hermas, zou 't *Poimēn tou Herma* (*Pastor Hermae* of *D'n Herder vaan Hermas*) gesjreve höbbe. Hermas neump ziechzelf in deen teks 'ne slaaf. Dit zou kinne beteikene tot Pius I 'ne vrijgelaote slaaf waor. Ziene naom is Latien veur "de vrome".

Pius I waor oongeveer daartien à vieftien jaor paus, wat hendeg laank is veur deen tied.

Zienen heilegendaag is 11 juli.

## Zuug ouch
* Lies van pause
Rualena

De **Rualena** is e genus of gesjlach van de sjpènnefemieje trechtersjpèn (*[[agelenida]]*) oet Vereinigde Sjtate, Mexico.

't Gesjlach is zo genuimp door de biologisch-wetensjappelikke óntdèkking van Chamberlin & Ivie in 1942.

De sjpènne in dit gesjlach höbbe e sjlank achterlief mit dónkel benj, sjtraepe en tóppele. Ze höbbe lang, haoretege peut en 8 ouge. 't Lief haet klein, bevaerde häörkes.

## Saorte
* *[[Rualena alleni]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena avila]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena balboae]]* (Schenkel, 1950)
* *[[Rualena cavata]]* (F. O. P.-Cambridge, 1902)
* *[[Rualena cockerelli]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena cruzana]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena goleta]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena magnacava]]* Chamberlin & Ivie, 1942
* *[[Rualena pasquinii]]* Brignoli, 1974
* *[[Rualena rua]]* (Chamberlin, 1919)
* *[[Rualena shlomitae]]* García-Villafuerte, 2009
* *[[Rualena simplex]]* (F. O. P.-Cambridge, 1902)
* *[[Rualena surana]]* Chamberlin & Ivie, 1942
Dilan Yeşilgöz-Zegerius

**Dilan Yeşilgöz-Zegerius** (Ankara, d'r 18e juni 1977) is 'n VVD-politikerin. Seër d'r 14e augus 2023 is ze politiek leider va höar partei en ze woar liestrekker bei de Twieëde Kamerverkezinge va d'r 22e november 2023.  

Yeşilgöz is de dochter va d'r Turkisje miensjerechteaktivis  Yücel Yeşilgöz. Höar mam is direktöar va VON, 'n vluchtelingeorganisatie.
Yeşilgöz woar va 2014 bis 2017 lid van d'r geminderoad van Amsterdam en van 2017 bis 2021 lid van de Twieëde Kamer. Van d'r mei 2021 bis d'r jannewaar 2022 woar ze sjtaatssikkertaris in 't kabinet-Rutte III. Van d'r jannewaar i 2022 bis medio 2024 woar ze minister van Justitie en Veiligheed in 't kabinet-Rutte IV.

Es roadslid zat Yeşilgöz zich i vuur lhbti-rechte en d'r aapak va sjtroatintimidatie va vrouwe en es Twieëde Kamerlid vuur d'r aapak van antisemitisme. I kabinet-Rutte III verzat ze zich teëge 't plan um Nederlandse terorisme-verdachte oet Syrië truuk noa Nederland te hoale.

## Extern linke
* D. (Dilan) Yeşilgöz-Zegerius, Parlement.com
Lilian Marijnissen

**Lilian Marijnissen** (Oss, d'r 11e juli 1985) is 'n politikerin. Seër d'r 23e meëts 2017 woar ze politiek leider van de SP en lid va de Twieëde Kamer. 
Óp d'r 12e december 2023 troon ze truuk noadat de Twieëde Kamerverkezinge van d'r 22e november 2023 vuur höar partei desastreus woare verlope. Ze weëd opgevolg durch Jimmy Dijk.

Marijnissen is de dochter va vuurmalig SP-leider Jan Marijnissen. Höar mam Mari-Anne Marijnissen woar ooch actief in de politiek en woar geminderoadslid in Oss en va 1998 bis 2000 wethouwer. Lilian Marijnissen woar tusje 2003 bis 2016 geminderoadslid in Oss. In 2017 volgde ze Emile Roemer óp es fractievuurzitter en parteileider. Ze maak zich sjterk vuur 't óngerwerp zörg, mit name vuur woeënvuurzeninge vuur seniore. Ze sjtelt ooch dök de negatief gevolge van arbeidsmigratie aan de orde.
Eth

**Eth** kin rifferere nao versjèlle beteikenisse:
* Eth (lètter) - lètter op 't Latien alfabèt, gebruuk op oonder aandere 't Ieslands en Faeröers
* Eth (gemeinte) - dörp in de Nord (Noordelekdepartemint), in de Noordfranse regio Hauts-de-France
Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)

De **[[Nobelpries]] in de [[geneeskunde]]** weurt eder jaor touwgekind door 't Karolinska-Instutuut oet Solna bij Stockholm. De ierste oetreiking waor in 1901; wie bij de aander Nobelprieze (op dee in de Economie nao) gebäört dat op aonwiezing vaan Alfred Nobel zien testamint. Oersprunkelek waor de pries sterk geriech op 'nen idealistische vörm vaan wetensjap. Allewijl weurt de pries zoewel oetgereik veur fundamenteel biomedische oontdèkkinge wie veur touwgepas oonderzeuk. 

Sommege bekroende oontdèkkinge zien allewijl achterhaold. Dat gelt in 't bezunder veur de Nobelpries vaan 1926, oetgereik aon Johannes Fibiger. 't 'Spiropteracarcinoom' wat heer besjreef bleek achteraof geint te zien.
Joao Grimaldo

**Joao Alberto Grimaldo** (Lima, 20 fibberwarie 2003) is 'ne Peruviaanse voetballer, gemeinelek speulend in d'n aonval. Heer späölt bij Sporting Cristal.

Grimaldo woort gebore in de provincie Lima, boe heer bij de jäög góng speule. Vaanaof 2016 späölde heer e jaor in 't C-èlftal, tenao nog e jaor in 't B-èlftal en sinds 2020 is heer oonaofgebroke veur 't ierste èlftal oetgekoume.
Hargnies

**Hargnies** riffereert nao twie gemeintes in Fraankriek, naomelek:
* Hargnies (Ardennes), in de Franse Ardenne
* Hargnies (Nord), in 't Frans Noordelekdepartemint
Hargnies (Nord)

**Hargnies** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode: 59138.

De gemeinte is 5,14 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 613 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 119 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
Bijwoord

E **bijwoord** is 'n woordsoort die in de grammatica vaan de mieste taole veurkump. 't Weurt soms mèt ziene Latijnse naom **adverbium** beneump.

E bijwoord heet in 'ne zin de functie vaan modificeerder vaan aander wäörd of zinsdeile. Ze geve in 't gemein 'n antwoord op 'n vraog die mèt *wie* begint. Op de vraog *Wie höbste geslaope* kin 't antwoord zien: *Iech höb good geslaope*; *good* is daan e bijwoord.

Bijwäörd zègke dèks euver werkwäörd, meh kinne ouch get zègke euver bijveugeleke naomwäörd (*Iech woen in 'n *hendeg* klei dörp*) of euver aander bijwäörd (*Iech höb *hiel* good geslaope*). E bijwoord kin weure geanalyseerd es 'n bijwoordeleke bepaoling, e zinsdeil (neet per se bestaond oet ei woord) wat get zeet euver oonderwerp, gezègkde of veurwerp meh dao zelf gei deil vaan oetmaak. Dees secundair functie in de syntaxis beteikent neet tot bijwäörd semantisch neet belaankriek zien: in tegedeil, ze kinne de beteikenis vaan 'ne zin zelfs gans umkiere (*neet, noets*).

In väöl taole, wie ouch 't Limbörgs, kin me bijwäörd verdeile in aofgeleide en oersprunkeleke. Aofgeleide bijwäörd koume vaan bijveugeleke naomwäörd of vaan werkwäörd (beveurbeeld 't Limbörgs gerundium: *slaopentere* vaan *slaope*). Oersprunkeleke zien wäörd wie *gistere*, *väöl*, *ummer* of *neet*. Ouch kin me ze indeile nao beteikenis (vraogende bijwäörd, modaol bijwäörd etc.).

In de mieste Wes-Germaanse taole (Limbörgs, Nederlands, Duits, Fries) versjèlle aofgeleide bijwäörd en predicatief gebruukde bijveugeleke naomwäörd neet vaan vörm. In 'ne zin wie *Sjengke weurt gek* is *gek* e bijveugelek naomwoord (antwoord op 'n vraog *<u>Wat</u> weurt Sjengke*); in *Sjengke deit geit* moot 't weure geanaliseerd es bijwoord (want antwoord op de vraog *<u>Wie</u> deit Sjengke*), meh versjèl zuut me neet en 't is de vraog wiezier me dat es spreker aonveult. Sommege gelierde, in 't bezunder P.C. Paardekooper, höbbe daorum deveur gepleit veur die twie wäörd wie dezelfde woordsoort te analysere, mèt es bijkoumend argumint tot de gebrukeleke woordsoorte zien geènt op de grammatica vaan de klassieke taole Grieks en Latien en dus neet per se de situatie in 't Nederlands good besjrieve. Paardekooper neump de veurgestèlde woordsoort *[[bwbn]]*.

## Rifferenties
Hamas

**Hamas** (Arabisj: حماس, e Arabisj acroniem vuur حركة المقاومة الاسلامية Ḥarakat al-Muqāwamah al-ʾIslāmiyyah, wat letterlig *Islamitisje Verzetsbeweging* heesjt) is 'n Palestiense islamistisje beweging va soennitisje zinjatoer die seër 2007 de Gazasjtrook besjtuurt. De beweging weëd in Australië, Canada, de EU, Groeët-Brittannië, Israel, Japan en de VS besjouwd es 'n teroristisje organisatie. Ze weëd gesjteund durch 't Talibanregime in Afghanistan, Algerieje, 't Ayatollah-regime in Iran, Koeweit, Maleisië, 't communistisj regime in Noord-Korea, Qatar en Venezuela. 

Hamas woeëd in 1987, aan 't begin van de Ieësjte Intifada ópgerich es aafsjplitsing van de Egyptische Moslimbrodersjap. D'r militante tak van Hamas heesjt de Izz al-Din al-Qassam Brigade. In de beginjoare pleegde ze zelfmoordaansjleëg óp Israelisje soldoate en burgesj. Vanaaf 2001 veurt ze vuural raketaanvalle oet óp Israelisje doele, dök mit zelfgemaakde projectiele. Ze deet ooch tunnels grave ónger Gaza en 't Israelisje grensgebeed en gebroek die ónger mieë vuur 't sjmokkele va woapes. Regelmieësig is ze betrokke bei gevechte mit de Israelisje armee, ónger anger rónk de joarwisseling van 2008 en 2009, in 2014, in 2021 en in 2023.
Ruben van Gogh

**Ruben van Gogh** (Dokkum, 22 fibberwarie 1967) is 'ne Nederlandsen diechter.

## Biografie en stijl
Van Gogh kaom tegen 't ind vaan de jaore negenteg op mèt 'n popgeriechte stijl en dito marketing, boebij heer oonder mie in Paradiso declameerde in 'n evenemint boe ouch rappers aon mètdege. Ouch maakde heer naom mèt de blomlezing *Sprong naar de sterren*, boe-in heer poëzie vaan zien ginneratiegenoete verzaomelde en in de inleiing e dujelek manifes sjreef tege de gevestegde poëzie. Heer traoj väöl op in 't boeteland en in 2004 ouch op Lowlands.

In de nuien iew woort zien stijl serjeuzer en experimenteler. In *Klein Oera Linda* oet 2006 woort drök geëxperimenteerd mèt soorte ink, dewijl de boondel volstoont mèt verwiezinge nao 't Oera Linda Boek, 'n negentiende-iewse vervalsing vaan de Friese historie.

Sinds de opriechting in 2009 is Van Gogh lid vaan 't Utrechts Stadsdichtersgilde, boe 'r tösse 2011 en 2012 zelf gildemeister vaan waor. Heer sjrijf väöl gediechte bij eveneminte in de stad en aander gelegenheid.

Sinds de late jaore nul hèlt Van Gogh ziech veural bezeg mèt 't sjrieve vaan libretto's veur opera's en musicals en minder mèt gesjreve poëzie. Heer wèrk väöl same mèt componis Bob Zimmerman.

## Publicaties
### Diechboondels
* *De man van taal* (1996)
* *De hemel in, de hemel uit* (1999)
* *Aan het eind van het begin* (2000; boondeling vaan de veurege twie)
* *We hebben elkaar lief* (vertaolde gediechte vaan Jacques Prévert, 2000)
* *Zoekmachines* (2002)
* *Klein Oera Linda* (2006)
* *Hier begint het leven* (2013)
* *De Jeumont-Heidmann schakelwals* (2015)
* *Nikola – een soort van antenne* (2017; librètto vaan d'n opera *Nikola*; zuug oonder)

### Operalibretto's
* *Kromme Jongens, de musical* (2006, meziek vaan Bob Zimmerman en de Kromme Jongens)
* *De Kus van de Pontamoer* (2008, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *Vlammen – [[De Lier]] en de Wereld* (2010, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *Nikola – a Techno Opera in 4D Sound* (2012; meziek vaan Paul Oomen)
* *Afstallen, de musical* (2012, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *Werkspoor korenopera* (2015, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *Stadsopera Onderweg* (2016, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *Martine & Martinus* (2016, meziek vaan Carlijn Metselaar)
* *Slopera* (2018, meziek vaan Jeroen Zijp)
* *Het boompje* (2019, kleuteropera mèt meziek vaan Bastiaan Wolter)
* *Waterwerken* (2019, meziek vaan Bob Zimmerman)
* *De jongen die te snel groeide* (2019, vertaoling)
* *Het Monster van Minos* (2020; vertaoling vaan *The Monster in the Maze*; meziek vaan Jonathan Dove)*
* *Stadsopera Trijn* (2022; meziek vaan Bob Zimmerman)

===Es blomlezer===
* *Sprong naar de sterren, de laatste generatie dichters van de twintigste eeuw'' (1999)

## Extern links
* Persoeneleke website
* Literatuur vaan en euver Ruben van Gogh in de DBNL
Protosjrif

**Protosjrif** is 't gebruuk vaan teikes op 'n sjrifechtege meneer, zoonder tot mèt die teikes evels taol weurt weergegeve. De teikes höbbe dus al mie abstractie es 'n sumpel sjèldering vaan 'tginnege wat ze veurstèlle, meh höbbe nog neet de maot vaan abstractie die ech sjrif heet.

Protosjrif weurt geach veuraof te goon aon eder ech sjrif wat ziech in de loup vaan de iewe zelfstandeg oontwikkeld heet. 't nagelsjrif en de Egyptische hiërogliefe begóste aontuinbaar es protosjrif, en vaan de Chinese karakters maag me 'tzelfde aonnumme. In väöl gevalle heet ziech e protosjrif oontwikkeld zoonder tot dao 'n ech sjrif oet veurtkaom. Dit waor oonder mie 't geval bij de Vinčasymbole oet de Balkan en Midde-Europa, de Jiahusymbole oet China, 't sjrif vaan de Indusbesjaving, 't Nsibidi oet Nigeria en, volgens de mieste wetensjappers, ouch 't Rongorongo vaan Paoseiland.

Wijer heet me in de grotte vaan Lascaux, tösse de teikeninge vaan bieste op de mör, symbole gevoonde die me heet wèlle leze es 'ne maonkelender. Dat zouw beteikene tot zelfs de Paleolithische jegers-verzamelere dit niveau vaan abstractie hadde.
Oos-Azië

**Oos-Azië** is 'n regio vaan Azië. Me kin ze verstoon es China en die len die door China deepgaond beïnvleujd zien. Neve China (en Taiwan) zien dat Mongolië, Noord- en Zuid-Korea, en Japan. 't Gief cultureel ban mèt Siberië, mèt Zuidoos-Azië en, in beperkdere zin, mèt Centraol-Azië en Zuid-Azië.

De regio, die 'n gesjreve historie vaan mie es dreidoezend jaor kint, is door de iewe heer door väöl versjèllende gróppe bewoend gewees, boe-oonder de Ainu, de Taiwanese Austronesiërs en de Mantsjoes. Allewijl evels zien de mieste daovaan of geassimileerd of op weeg dao naotouw. De basis veur de Chinese cultuur ligk in de domesticatie vaan ries, wat in 't Neolithicum aon de Yangtze veur 't iers verbouwd woort. Ries is in alle Oos-Aziaotische culture basisete (wie broed en eereppel dat in Europa zien). Versjèllende typische dinger vaan dit cultuurgebeed heet me aon de riesbouw wèlle touwsjrieve, in 't bezunder de neiging um collectief belaank bove 't belaank vaan 't individu te stèlle.

De Chinese cultuur besteit zeker al sinds 't twiede millennium veur Christus; umtot 't land noets vaan taol is gewisseld en de sameleving noets is ingestort (ouch neet in de jaore tot 't land door vreemde bezat woort), is dit de ajdste nog bestaonde besjaving op de wereld. Ouch Japan claimp 'n historie vaan doezende jaore. Korea is es riek minder aajd: dit woort pas in de tiende iew ei land, en de volker boe-oet 't vereineg woort sjijne neet dezelfde taol te höbbe gesproke.

'n Aontal dinger die de Oos-Aziaote deile zien, neve de riescultuur, 't sjrif (de Japanse en Koreaonse sjrifte goon trök op 't Chinees sjrif), 'n aontal gedeilde relizjies (confucianisme en regionaol vörm vaan 't oersprunkelek Indisch boeddhisme) en de zoegeneumde Aziatische weerde (e serjeus lier- en wèrkethos, gehuurzaomheid aon superieure, economische veurspood veur persoeneleke vrijheid).

Wijer is, boete Taiwan in de zeventienden iew, geint vaan dees len oets door Europese machte gekolleniseerd gewees. Heidoor heet de westerse cultuur hei neet zoe'n patina achtergelaote wie in ander deile vaan de wereld.
Nikolai Denkov

**Nikolai Denkov** (**Николай Денков**; 3 september 1962) is 'ne Bölgaorse polletieker dee vaam 2023 bis 2024 Premier vaan Bölgarije wapr. Heer waor daoveur de Minister vaan Educatie. Denkov is 'ne fysicus en sjemis. Heer is lid vaan de Bölgaorse Akkedemie vaan de Weitesjappe en heer is 'nen docent aon de Universiteit vaan Sofia.

Heer is lid vaan de liberaol polletieke partij *[[Veer zètte de veraandering veurt]]* (Продължаваме промяната, *Prodalschawame promjanata* - koortweeg PP).

Mèt 't valle vaan de coalitie tösse de centrumrechs-conservatieve polletieke partij GERB en PP heelt 't premiersjap vaan Denkov op. 't Premiersjap is tiedelek euvergenomme door de veurmaolege GERB-Minister vaan Boetelandse Affaires Dimitar Glavchev.
Nikos Christodoulides

**Nikos Christodoulides** (Νίκος Χριστοδουλίδης; 6 december 1973) is 'ne Cypriotische polletieker, diplomaot en akkedemicus dee d'n achste en allewijle Prizzedent vaan Cyprus is. Heer waor ierder Minister vaan Boetelandse Affaires (2018-2022) en Spreker vaan de Regering (2014-2018) oonder 't Prizzedentssjap vaan Nicos Antastasiades. Heer is officieel oonaofhaankelek mer is geaffilieerd aon de christendemocratische polletieke partij Democratische Coalitie (*Dimokratikos Synagermos*).
Petteri Orpo

**Petteri Orpo** (3 november 1969) is 'ne Finse polletieker, d'n allewijl premier vaan Finland sinds 2023 en d'n allewijle leier vaan de conservatieve polletieke partij Nationaol Coalitiepartij sinds 2016 (die, wie 't Nederlands CDA, de Vlaomse CD&V en de Pruuse CDU, deil oetmaak vaan de EVP). Heer waor veur gans korten tied spreker vaan 't Parlemint vaan Finland nao de parlemintaire verkezinge in 2023.

Heer waor vice-primier vaan 2017 bis 2019, minister vaan financies vaan 2016 bis 2019, minister vaan interne affaires vaan 2015 bis 2016 en minister vaan agricultuur en bös vaan 2014 bis 2015. Orpo zien partij won op 2 aprèl 2023 20,8% vaan de stömme, dus 48 zetele.

Orpo zien kabbinèt maak groete stappe in bezuiginge vaan sociaol oetgaves in Finland van 6 mieljaar euro. Orpo stèlt tot de Finland dreig in 'n "sjöldecrisis" terech te komme (allewijl 74% vaan 't BNP). Wijer weurt Orpo zien regeringsperiood gekènmerk door strengere ristricties op neet-Europese migratie en groete steun veur Oekraïne in de Russisch-Oekraïense oorlog en Israël in de Israël-Hamas oorlog.

Orpo ziene veurgenger waor premier Sanna Marin (Sociaoldemocratische Partij vaan Finland).
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** (14 juni 1958, Osnabrück) ies 'nen Duutsje politiker van de sociaaldemocratische SPD en d'n 35e Kanseleer van Duutsjland van 8 december 2021 bies 6 mei 2025. Hae woort dat nao zèstièn jaor kanseleersjap van de christendemocratische Angela Merkel.

Daoveur waor hae van mei bies oktober 2001 senator van Hambörg, van november 2007 bies oktober 2009 Bundesministers veur arbeit en sociaal, van mièrt 2011 bies mièrt 2018 Börgemeister van Hambörg.

Van april 2001 bies juni 2004, zoawie van november 2009 bies mièrt 2018, waor hae de partieleier van de SPD in Hambörg, van oktober 2002 bies mièrt 2004 waor hae Generaalsikkertaris van de landelikke SPD.

Olaf Scholz weurt es centrumlinks gezeen en weurt dieks gepositioneerd in de rechterflank van de linkse partie SPD.

Es minister van financies verdeidigde hae langen tied de boew van de pieplien Nord Stream 2, dae Duutsjland en de Europese Unie direk verbong mèt 't gaas van Rusland. Critici vonge dat Duutsjland en de Unie ziech daomèt te aafhenkelik maakde van Moskou. Vanaaf de Krieg in Oekraïne in 2022 woort Scholz väöl kritische nao Rusland toe en ging hae inzatte op väöl miè investeringe van de Duutsje armee - 'n historische keuze veur 't Duutsjland nao de Twiède Waereldoorlog.
Glosa

't **Glosa** is 'n kónsmieësige hulpspraok óntworpe veur internasjenaal kómmunikaasje. 't Haet de volgendje kinmirke:

* De oetspraok is slaagmieësig enne spèlling fonetisch;
* De struktuur is hieël eiveljig en gegrundj oppe beteikenis;
* 't Is 'n analytische spraok sónger verbuginge, verveugingen en geslachte. E klein aantal wäörd guuef grammatikaal verbenj aan;
* Boetenal is 't Glosa neutraal en wörkelik internasjenaal óm 't gebroek van Letiense en Griekse wortele die gebroek waeren inne internasjenaal, wetesjappelike waordesjat.

## Extern links
*www.glosa.org - Officieel website
*Glosa Wiki
Juiste Antwoord 21

**Juiste Antwoord 21 (JA21)** is 'n Nederlandse rechs-liberaal partie. Ze weëd ooch besjouwd es conservatief of rechs-populistisj. De partie woeëd in d'r december van 2020 durch Joost Eerdmans en Annabel Nanninga. Ze hant zich aafgesjplits va Forum voor Democratie oet ónvreë uuever ónger mieë antisemitisje oetsjproake binne de jongerebeweëging van die partie.

JA21 hat in 2023 5.060 lede. D'r fractievuurzitter is Joost Eerdmans.

## Sjtankpunte
In vöal ópzichte liek JA21 óp FvD en de anger sjwesterpartie BVNL. Zoeë pleit ze vuur 'n klinger uueverheed en minder regulering. Zie is ónger mieë vuursjtander van 'n direkte democratie, de iveuring van bindende referenda en 'ne gekoze burgemeester.

Ze is vuursjtander van e sjtrenger immigratiebeleid, zjwoar sjtroave en 'n verhuueging van 't defensiebudget noa 2% van 't BBP noa de NAVO-norm. 

Europese samewerking wilt JA21 beperke tot ikkenomisje samewerking. Ze is vuursjtander van abortus en euthanasie, meh zuut wiejer liberalisering van de wetgeëving es ónwunsjelig. Óp 't gebeed va klimaat weëd d'r noadruk gelag óp innovatie en adaptatie (dat wilt zage: zich aapasse aan 't verangerende klimaat) en JA21 pleit ónger mieë vuur kernenerzjie es duurzaam brón van elektriciteet en de besjerming van de belange van d'r agrarisje sektor en de vösjerie. Ze is doamit ónger mieë teëge sjtreng sjtiksjtofregele, e raakvlak mit BBB.

## Verkezingsrizzeltate
JA21 is seër 2021 mit 1 zedel in d'r Twieëde Kamer en seër 2023 mit 3 zedele in d'r Ieësjte Kamer. Ze hat get mieë aahank in 't weste (Noord- en Zuud-Holland) es in anger landsdele en dan mit name in de klinger gemindes in en um de Randsjtad.

### Twieëde Kamer

### Ieësjte Kamer

### Provinciaal Sjtate

## Weblinks
* Website va JA21
* Het Juiste Antwoord (JA21), Parlement.com
Absolutief

D'n **absolutief** is 'ne naomval dee veurkump in ergatieve taole. Heer weurt zoewel veur 't lijend veurwerp gebruuk es veur 't oonderwerp in neet-euvergenkeleke zinne. Veur d'n agens ('t oonderwerp in euvergenkeleke zinne) gebruuk me daan 'nen aandere naomval, d'n ergatief.

In ergatieve taole, boe de persoensvörm dèks achteraon kump (of entans nao oonderwerp en veurwerp), steit 't zinsdeil in d'n absolutief gemeinelek direk veur de persoensvörm. D'n agens, wienie presint, steit wijer devaandan. Me veult d'n absolutief ouch aon es de neutraolste naomval, zjus wie dat in de nominatieve taole (wie 't Limbörgs) de nominatief is. Dèks heet 'r geinen oetgaank, dewijl d'n ergatief en alle aander naomvalle dat wel höbbe. Vergliek:

* *Martinek Diego ikusi du* 'Martin heet Diego gezeen' (Baskisch)
* *ensike e mudu* 'D'n hierser heet d'n tempel gebouwd' (Soemerisch)

In allebei de zinne is 't ierste woord d'n agens en steit 't ierste woord in d'n ergatief, mèt 'nen oetgaank: *Martin* weurt verboge tot *Martin-ek*, *ensik* tot *ensik=e*. 't Twiede woord, 't lijend veurwerp, steit in allebei in d'n absolutief en dreug in gein vaan de twie taole 'nen oetgaank.
Tour Down Under

D'n **Tour Down Under** is 'n miedaogse fietsrenkoers die eder jaor weurt gehawwe in Australië. De koers is geneum nao de Runde vaan Fraankriek (Tour de France) mèt de touwveuging *[[:wikt:down under|down under]]*, 'ne bijnaom veur Australië.

De Tour Down Under woort in 1999 opgeriech. Doel waor en is veural veur de fietsrenkalender op te völle. In jannewarie is, boete de cross, niks te doen in de Europese len boe de klassiekers weure gefiets. Mèt de Tour Down Under kinne de groeterundefietsers hun conditie oonderhawwe. In Australië is 't daan zomer.

De koers vint ummer plaots in de staot Zuid-Australië en doort zès daog. Veur Zuid-Australië is oonder mie gekoze umtot 't dao neet zoe extreem heit weurt es in aander deile vaan 't land. Euver 't algemein is 't landsjap boe me door koers heuvelechteg of midde-bergechteg. 't Gief gein vaste stad boe d'n Tour moot beginne en/of indege.

## Edities
Allewijl (2024) heet 't 24 edities gegeve; twie kier is d'n Tour neet doorgegaange. De winners zien de volgende:
Mickey Mouse

***Mickey Mouse*** is 'n antropomorfe moes dee in 1928 is bedach door Walt Disney en Ub Iwerks. Heed späölt in 'n aontal korte teikefilmkes (iers in zwart-wit, sinds 1935 gans in kleur), zoewie in langer teikefilms (*[[Fantasia]]* oet 1940, *[[Fun and Fancy Free]]* oet 1947), geteikende tillevisieseries en stripverhaole. Heer treujt op mèt zien vrundinneke Minnie Mouse, zienen aartsvijand Pete ('n antropomorfe kat; in 't Nederlands *Boris Boef*), Goofy ('nen dingo), 't paar Clarabelle Cow (*Clarabella Koe*) en Horace Horsecollar (*Karel Paardepoot*) zoewie mèt de neet-antropomorfen hoond Pluto. Ouch Donald Duck en dee zien vrundin Daisy Duck (*Katrien Duck*) koume dèks veurbij, meh die weure toch veural geteikend in hun eige universum.

In de ierste filmkes is Mickey Mouse nog 'n astrant batteräöfke, meh later weurt heer d'n archetypischen held dee alles veur Minnie deit en in alles doug. Heer is dao-in 't tegedeil vaan Donald Duck, dee dèks koed weurt en nogal ins get fout deit. In de stripverhaole treujt Mickey Mouse dèks op es detectief.

Mickey Mouse, en daan in 't bezunder 't in de *[[Silly Symphonies]]*-reeks oetgekome filmke *[[Steamboat Willie]]* oet 1928, waor 't ierste groet succes vaan Disney. Heer zouw oetgreuje tot 'n mascotte vaan 't ummer greujend imperium; zien iconisch silhouèt ('ne ronne kop mèt twie ron oere) zouw 't beeldmerk weure vaan 't gans bedrief. Oonder de Amerikaonse wèt zouw Mickey Mouse in zien ierste versie oersprunkelek in 2004 in 't pebliek domein koume. Door 'n speciaol wèt, aongenome in 1998 en dèks kritisch de 'Mickey Mouse-wèt' geneump, is dat mèt 20 jaor oetgestèld. Oetindelek woort *Steamboat Willie* mèt alle figure die drin veurkoume in 2024 pebliek. (Later versies vaan de figure zien nog wel besjermp.)
Beilen

**Beilen** is e dörp in de Nederlandse gemeinte Midden-Drenthe (provincie Drenthe) mèt in 2023 11.610 inwoeners. Tot 1998 waor 't 'n zelfstendege gemeinte.
Peter Buwalda

**Peter Buwalda** (Brussel, 30 december 1971) is 'ne Nederlandse schriever, columnis en veurmalig journalis. Hae is veural bekind es auteur van lange, ambitieuze romans, die beej verschiening vuuel van zich deje spraeke.

## Biografie
Buwalda greujde op in Blierik; Venlo en Blierik in 't bezónder kwame in zien romans (veural *Othmars zonen*) prominent veur. Hae waas medeoprichter van 't tiedschrif *Wah-Wah* en publiceerde ouk in *Bunker Hill, [[De Gids]], [[Hollands Maandblad]]* en *[[Vrij Nederland]]*. As essayis bleef hae in rillatieve ónbekindheid doorwerke. Dao kwaam pas verandering in wie in 2010 zienen ierste roman oetkwaam, *Bonita Avenue*. Hae kreeg mit dit laat debuut diverse prieze oetgereik. Pas nege jaor later volgde zien twieëde book *Othmars zonen*. Dit waas vergeliekbaar waat stiel, umvank en inhald betröf. Ouk dit book woort e groeët commercieel en kritisch succes.

## Stiel
De romans van Buwalda zien ambitieus: ze zien diek, 't proza is riek mit wiedluipige zinne. 't Verhaol wuuert oet verschillende perspectieve verteld, mit vuuel flashbacks. Vaste motieve zien d'n ambitieuze vader, dae zien kinder neet wilt zien mislökke, de jónk/man dae die ambities neet kin waormake, en de carrièrevrouw. Truukkierende plaatse zien Blierik/Venlo en Enschede. D'n inhald van de twieë beuk suggereert det de verhaole neet allein thematisch verwant zien, maar det sommige van de figure zich ónderein kinne; Buwalda haet laote doorschiene det ze in 'ne vervolgroman beejein gaon kómme.

## Publicaties sinds 2010
* *Bonita Avenue* (roman). Amsterdam, De Bezige Bij, 2010.
* *De wethouders van Juinen*. (20e Kellendonklezing). Numwaege, Radboud Universiteit, 2013.
* *Suzy vindt van niet* (columns). Amsterdam, De Bezige Bij, 2014.
* *Van mij valt niks te leren* (columns). Amsterdam, De Bezige Bij, 2015.
* *De kurk. Nader tot Mart Smeets* (bibliofiel oetgaaf). Mit teikeninge van Paul van der Steen. Haarlem, De Korenmaat, 2016.
* *Verse probz.* (columns). Amsterdam, De Bezige Bij, 2016.
* *De kleine voeten van Lowell George* (columns). Amsterdam, De Bezige Bij, 2017
* *Otmars zonen* (roman). Amsterdam, De Bezige Bij, 2019
* *De jaknikker* (roman). Amsterdam, De Bezige Bij, 2025

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, maar neet vertaald oet, 't corresponderend Nederlandstalig artikel, en waal in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Buwalda&oldid=64756839 dees versie].*
Zondebokken

**Zondebokken** is 'ne Belsje film oet 2023. Heë geet uuever de bokkeriejesj en sjpieëlt zich aaf in 't Mezeik va 1789. 
D'r film hat 'ne doer van 92 minute. Rocky Grispen oet Mezeik is d'r regisseur. Alle aktäörs kómme oet de regio.

In d'r film weëd Nederlands en Limburgs gekald.
KSI

**Olajide Olayinka Williams "JJ" Olatunji** (Watford, 19 juni 1993), beëter bekank ónger zinne alias **KSI**, is 'ne Ingelsje youtuber en rapper. 

## Biografie
Olatunji woeëd geboare in 't Ingelsje Watford es d'r zoeën van 'ne Nigeriaanse vadder. Heë begós in 2008 vuur 't ieësj mit 't make van video's op 't platform YouTube, toen nog ónger d'r accountnaam JideJunior. In d'r juli van 2009 richde Olatunji zie YouTubekanaal KSIOlajideBT op, dat sjpieëder verkót zouw weëde tot KSI. Zieng ieësjte video's woare mieëtstes filmkes woeëbei d'r tiedes 't besjpele van de FIFA-computersjpelle zelf 't commentaar deeg verzörge. Dees woeëde gemaak op zinne sjloapkamer in 't hoes van zieng ouwesj. In d'r loop van d'r tied heel KSI zich ooch sjteeds mieë bezig mit 't make van vlogs. In 2012 bereikde heë de grens van 1 mieljoeën abonnees op zie YouTubekanaal. KSI is lid van de YouTubegroep Sidemen.

## Moeziek- en sjportcarrière
In 2015 begós Olatunji, ónger zinne artiestennaam KSI, mit 't make van moeziek in de genres rap en hiphop. Olatunji is 'ne bókser.
Logan Paul

**Logan Alexander Paul** (Westlake, Ohio, d'r 1e april 1995) is 'ne Amerikanisje youtuber, podcaster en professioneel worstelaar deë seër d'r 30e juni 2022 ónger contrak sjteet bei de Amerikanisje worstelorganisatie World Wrestling Entertainment (WWE). Heë woar in 2021 al actief vuur de federatie.

't YouTube-kanaal van Logan houw in 2023 ruum 23 mieljoeën abonnees. Óp d'r 6e juni 2021 sjpeelde Logan teëge Floyd Mayweather jr. in 'ne demonstratiewedsjtried. Logan Paul hat twieë kier ieëder gevochte teëge d'r Ingelsje youtuber KSI. Ee van de twieë gevechte verloar e en 't anger indigde in 'n gelieksjpel.

## Worstelcarrière
Paul woar ieëder al actief bei WWE. Óp d'r 2e april 2021, in 't vriedigoavendprogram Friday Night SmackDown, versjeen e vuur 't ieësj óp WWE-televies mit professioneel worstelaar Sami Zayn. Paul versjeen doanoa bei de 37e editie van WrestleMania. Heë sjtóng Sami Zayn bei i zinne wedsjtried teëge Kevin Owens. Óp d'r 3e september 2021, in 'n aaflevering va SmackDown, kierde Paul truuk noa WWE es speciale gas van Happy Corbin in The KO Show, woe Paul d'r Corbin holp bei 't aanvalle va Kevin Owens.

Óp d'r 21e fibberwaar 2022, in 'n aaflevering va WWE Raw, woeëd ónthuld dat Paul d'r tag-teampartner van The Miz woar um 't óp te numme teëge Rey Mysterio en Dominik Mysterio óp 't evenement WrestleMania 38, dat plaatsjvóng óp d'r 2e april 2022. Miz en Paul beholde 'n uueverwinning óp The Mysterios. 

Óp d'r 30e juni 2022 maakde Paul op Twitter (noe X) bekind dat e mit WWE e mieëjöärig contrak houw gesjlote.

## Aokigahara-controverse
Óp d'r 31e december 2017 plaatsjde Paul 'ne vlog óp YouTube woebei e, tiedes zie verblief i Japan mit zieng entourage in Aokigahara (döks ooch d'r zelfmoordbusj geneumd), 't lichaam leet zieë van 'ne man deë zich doa recentelig houw verhange. D'r video, getiteld *We found a dead body in the Japanese Suicide Forest*, woeëd binne 24 oer mieë es 6,3 mieljoeën kier bekeke en leide tot 'ne golf aa kritiek, zoeëwaal i Japan es doaboete. Paul boan kót doanoa zie excuses aa vuur d'r video en zag dat e 't bewuszien vuur zelfmoord en de preventie doava wool vergruuete.

## Extern linke
* Officieel website
Hokusai

!  -> Katsushika Hokusai !
----

**Katsushika Hokusai** (Japans: ** 葛飾北斎**) (Edo, 31 oktober 1760 - Edo, 10 mei 1849) waor 'ne Japansen teikeneer en sjèlder. Heer heelt ziech veural bezeg mèt 't make vaan houtsnijprinte, beter bekind es ukiyo-e. Toch waore zien landsjapsaofbeeldinge zien bekinste wèrk. Zie leve vat d'n euvergaank same vaan de illegante printkuns vaan d'n 18e iew bis 't hoegtepönt daovaan in de 19e iew. Zien bekènste wèrke zien *De Groete Golf bij Kanagawa*, de *Zèsendaarteg geziechte oppe berg Fuji* en *Manga*.

De ukiyo-e-kunsteneers, boe-oonder Hokusai, höbbe väöl sjèlders in Europa beïnvloojd mèt hu wèrk. Dit kaom oonder mie umtot veer jaor nao d'n doed vaan Hokusai de grenze ope gónge veur Europeane. Inkel vaan dees geïnteresseerde waore oonder mie Theo van Gogh en Edgar Degas. Veur väöl Europese sjèlders waor d'n techniek vaan Hokusai hendeg Japans, allewel dit in Japan zelf wie 'n "verwesterde" stijl woort oondervoonde.
Kuurne-Brussel-Kuurne

**Kuurne-Brussel-Kuurne** (KBK) is 'n jaorlekse eindaogse fietsrenkoers. Ze weurt ummer d'n daag nao Omloop Het Nieuwsblad gehawwe, dus gemeinelek de negende zondag vaan 't jaor. De koers löp door 't zuie vaan de provincies Wes- en Oos-Vlaondere (door de Vlaomse Ardenne) en indeg ummer in Kuurne. Aanders es d'n Omloop huurt Kuurne-Brussel-Kuurne neet bij de UCI WorldTour; wel maak 't deil oet vaan de UCI ProSeries. Väöl renners doen aon allebei de koerse mèt; dèks pakke favoriete die hun rol in d'n Omloop neet höbbe woergemaak op dezen daag nog ins hun kans.

Kuurne-Brussel-Kuurne weurt sinds 1945 gehawwe. D'n datum heet door de jaore heer gevarieerd; neet ummer waor de koers zoe vreug in 't jaor. Vaan Kuurne nao Brussel en weer trök fietse deeg me allein in 't begin; 't parcours varieert per jaor. Brussel weurt allewijl neet mie aongedoon; startplaots waor de lèste jaore dèks Kortrijk. Allein de finish in Kuurne is door de jaore heer gebleve; allewijl heet me dao, wienie me bij 't dörp aonkump, iers nog e rundsje te fietse.

Sinds 2012 gief 't de zaoterdag deveur 'nen toertoch veur amateurs.

## Winners sinds 1945
Zujerzieë

De **Zujerzieë** (Nedersaksisch: ó.m. *Zuderzee,* Fries: *Sudersee*) waas 'n binnezieë in 't noorde van Nederland. Zeej is in de late middelieëwe óntstaon as gevolg van euverstruiminge op de plek wao ierder e groeët zeutwatermaer loog det ''Aelmere'' hoot en in de Romeinse tied bekind stónd ónder de naam ''Lacus Flevo''. Mit de voltoeëjing van d'n Aafsloetdiek in 1932 woort de Zujerzieë aafgeslaote van de Noordzieë en óntstónd ten zuje daovan geleidelik 'n zeutwatermaer, 't Iesselmaer.

De oorsprónkelike oppervlakde waas circa 5.900 veerkante killemaeter en bestónd oet 'n óndeep kómpvörmig gedeilte ten zuje van de lien Enkhuizen-Stavoren en 'n gedeilte mit geule en sterke zieëstruiminge in 't noorde. De Flevopolders en de maere dao-umhaer ligge in 't veurmalige zujelike gedeilte. 't Noordelike gedeilte ten noorde van d'n Aafsloetdiek nump me vandaag d'n daag de Waddezieë. 

Door de aope verbinding mit de Noordzieë goof 't dao ouk getiejewerking. 't Verschil tösse eb en vlood waas aevel gering, zeker aan de zuudkös. De waterstand woort veural beïnvlood door de windrichting. Kwaam de wind oet 't zuudweste, dan stónd 't water kórtbeej Amsterdam lieëg en veur de kös van Euveriessel juus hoeëg. Vaerder waas de binnezieë 'n euvergangsgebeed tösse zalt zieëwater van de Noordzieë en zeut reveerwater van ónder mier d'n Iessel. De zieë waas 'n wichtig knouppunt van de Hanze en de Oeëszieëhandel. De lokaal bevolking laefde van de visserie.

In de Zujerzieë loge verscheie eilande, wao-ónder Urk en Schokland.
Strade Bianche

**Strade Bianche** (lètterlek 'witte weeg', d.w.z. steinslaagweeg) is 'nen eindaogse fietsrenkoers. Heer weurt sinds 2007 eder jaor begin miert gehawwe in Toscane (Italië). Centraol in de koers stoon de kilometers lang stökker steinslaag, e weegtype wat me in Italië nog vrij väöl vint. De koers is daomèt te vergelieke mèt kasseiekoerse wie Paries-Roubaix en mèt de cyclocross, in dee zin tot de verzwoerde fysieke inspanning en risico op leke ban de koers hel make.

In zie kort bestoon is de koers oetgegreujd tot 'ne moderne klassieker, mèt 'n vaste plaots op de fietsrenkalender. De Strade Bianche zien deil vaan de UCI World Tour.

## Winners

## Vrouwlui
Sinds 2015 weurt ouch 'n editie veur de vrouwlui verrijd, de **Strade Bianche Donne**. De winsters zien de volgende:
Eric Carmen

**Eric Carmen** (11 augustus 1949, Cleveland, Ohio - mieërt 2024) waas 'nen Amerikaanse zenger, leefdjessjriever, gitaris en pianis. Hae woort inne vreug jaore sevetig bekandj es de zenger vanne Raspberries. Es soloarties wore zien grótste successe de leedjes *All by Myself* (1975) en *Hungry Eyes* (1987).

## Biografie
Eric Carmen is veur vief jaor lang de zenger vanne Raspberries gewaes, 'ne bend daen d'r in 1970 in Cleveland oprichdje. Mitte bend haw d'r get hits, meh die góngen in 1975 oeterein, worop Carmen es soloarties wiejergóng.

In 1976 haw Carmen 'n internasjenaal hit mit 't leedje *All by Myself* (oetgebrach in dieëtsember 1975). 'n Plaat die later nag door väöl anger artieste gecoverd zów waere. Daonao kreeg t'r nag hits mit *Never Gonna Fall In Love Again* (1976), *She Did It* (1977) en *Change of Heart* (1978). Yoet 1980 bleef t'r nag albums oetbringe, die aevel ederskieër minder opbrachte. Nao get jaor rös gepak te höbbe kaam in 1984 't album *Eric Carmen* oet det aevel gaar nieks opbrach, wodoor de zenger zich trögktroch oete sjawwerreld.

't Floepdje Carmen aevel in 1987 'n groeate trögkkóms de make mit 't leedje *Hungry Eyes* oete film *[[Dirty Dancing]]*. Hie koom waal gei nuuj album mieër op oet enne eige zangloupbaan van Carmen waas daomit zoea good wie gedaon. Waal waerdje zien kómpeziesjes nag succesvol oetgedrage door versjeien artieste, worónger door Shaun Cassidy enne ballaad *Almost Paradise* oete film *[[Footloose]]* (1984). In 1997 haw Céline Dion werreldwied nag 'n groeate hit mit *All By Myself*.

In 't jaor 2000 brach Carmen nag 't album *I Was Born to Love You*, wo neet väöl reaksje op koom. In 2004 kome de Raspberries weer same veur róndj te toere. Doe speeldje die inne Vereinigdje Staoten ónger angeren in 't veurpergram van Bruce Springsteen.

Eric Carmen is in 't waekinj van 9 en 10 mieërt 2024 gestórven op 74-jäörige laeftied.
Emile Roemer

**Emile Roemer** (Boxmeer, d'r 24e augus 1962) is 'ne Nederlandse besjtuurder en SP-politiker. Seër d'r 21 december 2021 is heë d'r gouverneur va Nederlands Limburg. Heë woar ooch woarnummend burgemeester van Alkmaar en Heële. Doavuur woar heë politiek leider van de SP in de Twieëde Kamer.

Roemer hat gewerk in 't basisóngerwies en seër 1980 is e ooch lid van de SP. In 1994 woeëd e geminderoadslid en fractievuurzitter van de lokaal aafdeling i Boxmeer. In 2007 woeëd e lid van de Twieëde Kamer en in 2010 volgde e Agnes Kant óp es fractievuurzitter. Ónger zieng leiding bleef de partie evvel sjteëke óp 15 zedele, e groeët verlees ten ópzichte van de Twieëde Kamerverkezinge van 2006. In 2017 volgde Lilian Marijnissen höm óp es fractievuurzitter en parteileider. In 2021   woeëd Roemer durch d'r Kuuening beëdig es d'r nuie gouverneur van Limburg.
Aleksej Navalni

**Aleksej Anatoljevitsj Navalni** (Russisch: Алексей Анатольевич Навальный, 4 juni 1976, Butyn, oblast Moskou - 16 fibberwarie 2024, Charp, Jamalië) waas 'ne Russischen avvekaot, blogger, politieker en aktivis. Óngere regeringe van Vladimir Poetin en Dmitri Medvedev kaam d'r bekandj te staon es eine vanne veurders vanne Russisch oppositie. Door dem zien veroordeiling in 'n ómstreje percès móch t'r zich sieër 2018 nimmieë kandidaat stèlle veur 't Russisch prizzendentsjap.

In 2012 waas t'r 'nen ónaafhenkelike kandidaat veur 't bórgemeistersjap van Moskou. Doe kaam d'r oet oppe twieëdje plaats.

Navalni waas 'ne veurname aktivis taenge de krupsie in Róslandj en waas t'r d'n oprichter vanne Stichting veur Krupsiebestriejing (*Fond borby s korruptsijei*). Zien documentaires *Tsjaika* (2015) en *On wam ne Dimon* (2017) die hanjelen euvere krupsie in Róslandj woorte väöl bekeken op YouTube.
 
Navalni en zien aanhengers woorten aktief vervolg door 't rezjiem van Poetin. In augustus van 2019 wós t'r net 'nen aanval mit 't zaenegaas Novitsjok te euverlaeve. Kort dao-op reisdje d'r oppernuuj nao Róslandj, wo d'r ouch drek aangehaje woort, went hae zów de kóndiesjes van zien veurwaerdelike vrielaoting neet in ach gehaje höbbe. Flot daonao kaam van zien organizaasje 't filmke *Dworez dlja Poetina* ("'t Pelies veur Poetin") oet op YouTube, worin me kan zeen wie Poetin zich e geheim pelies leet boewe det hóngerde miljoene kosdje. Nao zien aanhajing woort Navalni in drie percèsse veroordeildj toet 'n straof van neugetieën jaor gevangesjap, worónger in straofkampen in Siberië.

Op 16 fibberwarie 2024 stórf Navalni op zevenenvieërtigjäörige laeftied ónger verdachdje ómstenj tiejes zien gevangesjap.
Toby Keith

**Toby Keith Covel** (8 juli 1961, Clinton, Oklahoma - 5 fibberwarie 2024, Oklahoma) waas 'nen Amerikaanse zenger, gitaris en leedjessjriever in 't countrygenre.

## Biografie
Nao de hoger sjoeal góng Keith wirken oppe aoljeveljer in Oklahoma. Doe begós t'r ouch te spelen in zienen ieëste bend, *The Easy Money Band*, die meis bluegrass en country gemingk mit rock'n'roll maakdje. Nao get jaore tied góng 't slechter mitte aoljenindustrie en woort Keith werkeloos. Hae begós toe op semi-professioneel niveau Amerikaans football te spele veure Oklahoma City Drillers.

Wie bleek det veur dem wiejer gèn kerjaer inne sport woor, besloot t'r zich gans in te zitten oppe meziek en begós t'r ummertoe mieë róndj te toere. Hae naam demo's op en sjikdje die nao versjeie labels veur zoea e kóntrak te kriege. Eine van die demo's kaam aan bie de producer Harol Shedd, dae 'm hólp e kóntrak te kriege bie Mercury Records't Ieëste album, *Toby Keith*, kaam in 1993 oet.

In 2022 kreeg Keith de diagnoos van maagkanker. Hae stórf dao-aan op twieënsèstigjäörige laeftied op 5 fibberwarie 2024.
Vancouver

**Vancouver** is 'n stad in Canada en vörmp 't centrum van 'n agglomeratie. 't Is wiedoet 't grótste bevolkingscentrum vanne pervinsie Brits-Columbia. De stad ligk ane Straot van Georgia, 'n deilzieë vanne Stil Zuudzieë. De inwoonders vanne stad waere de *vancouverites* geneump. De stad dank ziene naam anen Ingelse kaptein George Vancouver, 'nen aafstammeling van 't Nederlandjs adellik geslach *Van Coeverden*. Hae verkanj groeate deil van Brits-Colombia inne achtieëndje ieëw.

De stad zelf haet 662.248 inwoonders (in 2021) en inne ganse agglomeratie wone 2.642.825 luuj. De have van Vancouver is ein vanne wichtigste oppe werreld. Wiejer steit de stad bekandj veure filmindustrie. De stad is etnisch en spraokkundig uters divers; mieë wie de hèlf vanne bevolking behuuert toet 'n minderheid.
Lies vaan gouverneure vaan Nederlands Limbörg

De provincie **[[Nederlands Limbörg]]** besteit sinds 1839. Daoveur gaof sinds 1815 't ein vereinegde provincie Limbörg, die tösse 1831 en 1839 betwis woort tösse Nederland en 't Belsj.

De bestuurder vaan de provincie hètde tot 1850 gouverneur, daonao officieel *[[Commissair vaan de Keuning]]*. In Limbörg is de naom *gouverneur* evels ummer in gebruuk gebleve. Limbörg heet de volgende gouverneure gehad:
Sandhi

***Sandhi*** (Sanskriet: संधि, *saṃdhi*, sameveuge) is d'n invlood van eine klank euvere klanke die zich daonaeve bevinje, dae zoea de sjoeanheid enne oetspraekbaarheid stimmeleert. Me maak 'n óngersjied tössen 'nen interne sandhi (binnenin e waord) en 'nen externe sandhi (tösse twieë wäörd). 

E veurbeeldj van 'ne sandhi oet 't Mofers is d'n derdje persoean inkelvaad van 't wirkwaord *kinne* /'kɪ.nə/ > *(hae) kintj* /kɪɲc/, wobie de *j*-klank (mouillering) vanne *-tj* euvergedrage wuuert oppe *-n*. Oet väöl Limbörgse dialekte zeen nag extremer veurbeeldjer te gaeve, wobie e waord wie *aanbringe* klink es *aa<u>m</u>bringe* enne sandhi euvere morfeemgrens vèltj.

Sandhi's waere neet ummer oetgesjreve. Wo det waal döks gebeurt is in Griekse en Letiense lieënwäörd, wie *syn-thetisch* en *sym-metrie* of *con-tak* en *com-pak*.

## Zuuch ouch
* bdht-klinkerregel
* liaison
* umlaut
Veurklinker

'ne **Veurklinker** is 'ne klinker wobie de oetspraok gerealiseerd wuuert wen de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make. Bie 'n gans toew vernejjing is kal van 'ne mitklinker.

Bie väöl spraoken höbbe veurklinkers, en zeker de óngerónje variante, de neiging invlood te höbben euvere exakte oetspraok van velair en alveolair mitklinkers, wodoor die versjuve richting palataal en pósalveolair mitklinkers. Dit percès wuuert waal palatalisatie geneump (zuuch ouch: ich-laut en ach-laut).

## Euverzich

De klinkers die mit e sterke (*) aangegaeve staon waere meis lichtelik centraliseerd oetgespraok.
Kibboets

'ne **Kibboets** (Ivriet: קיבוץ) is 'n collectief gemeensjap in Israel. D'r ieësjte kibboets woeëd ópgerich in 1910 durch jüdde oet Oeës-Europa i g'n lanksjtreek Palestina. Tupisj vuur dees kolonies woar de toepassing van socialistisje en democratisje principes. Zoeë woar in de ieësjte kibboetzim alles gezamelig bezit. Alle luuj woeëde geliek behandeld, wat zich uutde in 't feit dat zoeëwaal vrowwe es manne werkde in agrarisje bedriefkes die bei de kibboetzim hoeëde. De kolonies woare wiejer collectief i sociaal ópzich. Ooch eëte deeg me beivuurbild same en kinger woeëde opgevoed i kingerhoezer, neet i gezinne.

In Israel gieëf 't óngevier 270 kibboetzim en i totaal woeëne doe mieë es 100.000 luuj. Seër de letste decennia nump 't aantal iwuuenesj in dees nederzettinge aaf en ze hant e minder sjterk collectief karakter es vreuger.

## Kiek ooch
* Kolchoze en sovchoze, collectief boerderieje i g'n vuurmalige Sovjet-Unie
Aansjlaag in Krasnogorsk van meëts 2024

Óp d'r **22e meëts 2024** vóng **'ne aansjlaag** plaats in 'ne **concertzaal** i g'n **[[Róslandj|Róssisje]] sjtad [[Krasnogorsk]]**, 'n vuursjtad va Moskou. Durch geweervuur en branksjtichting zint volges de Róssisje autoritete zeker 144 luuj um 't leëve gekoame en 382 luuj verlets geraak. D'r aansjlaag woeëd opgeëis durch d'r Afghanisje tak van IS, wiewaal inkel Róssisje functionarisse suggereerde dat Oekraïne doa-achter zouw zitte. 

## Achtergrónk
Islamitisj terrorisme is gee nui versjiensel i Róslank. 't Lank hat seër 't oeteevalle van de Sovjet-Unie in 1991 te make mit etnische en religieuze sjpanninge in d'r Kaukasus. Vuural i Tsjetsjenië kreeg 't fundamentalisme voot aan d'r grónk. Dit leide tot 'ne gewapende ópsjtand i g'n deelrippebliek en versjillende terroristisje aasjleëg doaboete, woe-ónger in e sjpitaal in Boedjonnovsk i 1995, in e theatergeboew i Moskou in 2002 en in 'n sjoeël i Beslan in 2004.

Óp d'r 7e meëts zouw d'r FSB 'ne potentiële aansjlaag óp 'n synagoog i Moskou han vuurkómme. Kót doa-op waarsjuwde de ambassades van de VS en 't VK vuur 'ne meugelige nuie terroristisje aanval en woeëd ópgerope vuur groeëte bei-eenkómste te vermieje. De waarsjuwing woeëd evvel es provocatie besjoewd en 'n poging vuur de Róssisje maatsjappie te desjtabilisere.

## Verloop
Óp d'r 22e meëts woar e concert geplaand i g'ne Crocus City Hall i Krasnogorsk. Rónk 22.00 oer drónge veer terroriste i camouflagekleier 't geboew binne, woe ze mit automatisje wapes 't vuur öäpende óp personeel en bezeukesj bei g'ne igank en doanoa óp bezeukesj in g'ne zaal. Ooch brook 'ne groeëte brank oet. Sommige sjlachoffesj sjtorve aan de gevolge va versjtikking of rookvergiftiging.

## Noasjleep
In totaal woeëde 11 luuj gearresteerd durch de Róssisje veiligheedsdeens FSB, ónger weë 4 luuj die ópgepak woeëde vuur meugelige betrokkeheed. De mieëtste verdachte kómme oet Tadzjikistan, e lank woe d'r Afganisje tak van IS ooch aktief is. 't Gieëf sjterke aawiezinge dat de verdachte gefolterd woeëde. 

Seër d'r aasjlaag hant luuj oet Centraal-Azië, woe-ónger Tadzjikistan, mieë te make mit xenofobie en racisme.

## Brónne