open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjots hierevoetbalèlftal

't **Sjots hierevoetbalèlftal** vertreujt Sjotland op internationaol voetbalmatche. Zjus wie de teams vaan de aander drei Britse deilstaote (*constituent countries*) Ingeland, Wales en Noord-Ierland weurt ouch 't Sjots voetbalteam es volweerdeg nationaol team gezeen. Sjotland is daorum ouch lid vaan de FIFA en de UEFA. 't Sjots hiere-èlftal is, same mèt 't Ingels, 't ajdste nationaol team op de wereld. Voetbal is in Sjotland al sinds de negentienden iew hendeg populair. Sinds jaor en daag evels zien de prestaties vaan 't team besjeie.

## Historie
Tösse 1870 en 1872 woorte get oonofficieel matche tösse teams mèt Ingelse en Sjotse voetballers gespäöld. Op 30 november 1872 kaom 't tot d'n iersten officiëlen interland; de match indegde in 0-0. In de koumende jaore kraoge ouch Wales en Ierland (daan nog deil vaan 't Vereineg Keuninkriek) hun teams. Sjotland späölde dao dèks tege (in 't Home Championship) en won in 't gemein. Pas in 1903 verloor Sjotland veur 't iers vaan 'n aander land es Ingeland, wie Ierland te sterk waor.

In 1929 späölde Sjotte veur 't iers tegen e neet-Brits team: In Bergen woort Noorwege mèt 3-7 geklop. In de koumende jaore späölde de Sjotte mie vaan die matche; ouch die wonne ze in 't gemein, meh 'ne match tege Oosteriek in 1931 woort hun ierste verlees. Competitief speule tege lande boeten 't Gemeinebès waor neet meugelek, umtot de veer Britse naties neet bij de FIFA woorte touwgelaote. Zoedoende oontbraok Sjotland op de WK's vaan 1930, 1934 en 1938.

In 1954 deeg Sjotland veur 't iers aon e WK mèt. Dit woort gei succes: Sjotland kaom neet wijer es de grópsfaas. Dit zouw later 'ne constante weure op WK's en EK's: tot aon 2024 is Sjotland nog noets door de poules gekoume. In de jaore zèsteg lökden 't zelfs gaaroet neet veur nao 't WK te koume. Wel had 't team, oonder traineur Ian McColl, nog dèks succes in 't Home Championship. In de jaore zeventeg kierde Sjotland trök op 't WK, meh ouch noe mèt mer geïsoleerd succes. Zoe wonne ze in de grópsfaas vaan 1978 nog mèt 3-2 vaan Nederland. Wel deeg 't land, tot en mèt 1990, oetindelek vief kier achterein aon e WK mèt. In 1992 volgde ouch 't ierste EK.

Nao nog eine kier, in 1998 op e WK te höbbe gestande braok 'nen tied vaan druugde aon. Sjotland plaotse ziech noets veur de groete indrundes, zelfs neet wie 't EK in 2016 veur 24 len touwgenkelek woort. Tegeliek stortde ouch 't Sjots clubvoetbal in. Critici wete dat dèks aon de cultuur vaan oongezoond ete in 't land, wat tot 'n epidemie vaan euvergewiech had geleid. De druugde indegde in 2021. Ouch noe stoetde 't land neet door nao de knock-outrundes.

## Fancultuur
Umtot de voetbalcultuur in Sjotland deep wortelt, weurt 't team trouw door fans bezoch. De supporters vaan Sjotland weure de 'Tartan Army' geneump. Bij matche kleie ze ziech dèks in de traditionele kilt; 'nen doedelzak klink ouch dèks vaan de tribune.

Bij matche weurt es oonofficieel volksleed *[[Flower of Scotland]]* gebruuk.
Frankfurt

**Frankfurt** of **Frankfort** kin nao twie stei in Duitsland verwieze:

* Frankfurt am Main in Hesse;
* Frankfurt an der Oder in Brandenburg

Opmerking: de vernederlandsde/verlimbörgsde naom *Frankfort* weurt mer zelde veur Frankfurt an der Oder gebruuk.
Dimitar Glavchev

**Dimitar Borisov Glavchev** (Bulgaars: **Димитър Борисов Главчев**, gebaore op 15 augustus 1963) ies 'ne polletieker oet Bulgarieë en waor premier van dat land in 2024 en begin 2025. Dit waor hae in de positie van interim-premier, en blif dat bies de nuuj verkezinge zawwe zörge veur 'ne nuuje premier. Dat is allewiel Rosen Zhelyazkov, Glavchev zienen opvolger. Hae waor in 2017 kort de Veurzitter van 't Parlemint van Bulgarieë. Hae waor lid van de centrumrechse conservatieve partie GERB, die op EU-niveau mèt onger angere CDA, CDU en CD&V same in de Europese Voukspartie zitte.

Partiegenoot Mariya Gabriel sjtong in 2024 op 't punt um 't routerende premiersjap, zoawie aafgesjproke, euver te numme van Nikolai Denkov dae de coalitie van GERB en Denkov zien liberaal partie *[[Veer Zitte de Verangering Veurt]]* (*Prodalzhavame promyanata*) sjteunde. Wie de routering moos plaats vinge, bleek ivvels dat de coalitie neet miè op 'n mierderheid in 't Parlemint koes rekene. Glavchev nom daonao 't premiersjap tiejelek euver, naodat hae 'n tiedsje de Minister van Boetelandse Affaires waor gewaes onger Denkov.
Aasjleëg in Dagestan van juni 2024

Óp d'r 23 juni 2024 vónge mieëder aasjleëg plaatsj i g'n Róssisje sjteë Machatsjkala en Derbent, i g'n zuudliche regio Dagestan. Ónger mieë twieë synagoge een twieë kirke en woare doelwit van gecoördineerde aavalle. Doabei koame zikker 23 luuj um 't leëve en raakde 50 luuj verlets. D'r lokale tak van IS weëd verantwoordelig gehaote vuur de aasjleëg.

## Achtergrónk
Islamitisj terrorisme is gee nui versjiensel i Róslank. 't Lank hat seër 't oeteevalle van de Sovjet-Unie in 1991 te make mit etnische en religieuze sjpanninge in d'r Kaukasus. Vuural i Tsjetsjenië en Dagestan kreeg 't fundamentalisme voot aan d'r grónk. Dit leide tot 'ne gewapende ópsjtand i g'n regio en versjillende terroristisje aasjleëg doaboete, woe-ónger in e sjpitaal in Boedjonnovsk i 1995, in e theatergeboew i Moskou in 2002 en in 'n sjoeël i Beslan in 2004. Nuier óntwikkelinge zint d'r opkoms van IS in dele va g'ne Kaukasus medio joare 2010 en touwnummend antisemitisch geweld seër d'r kreeg tusje Hamas en Israel in 2023 en 2024. 

## Verloop
Alle aasjleëg vónge óngevier tegeliekertied plaats, rónk 18.00 oer. Rónk deë tied vele zes gewapende terroriste i g'n zuudliche kössjtad Derbent 'n kirk aan, woe óp dat moment 'n vering plaatsjvóng. De luuj kóste i veiligheed weëde gebrach. Twieë luuj vónge d'r doeëd, woe-ónger d'r preester. Tegeliekertied woeëd de insigste synagoog van de sjtad aangevalle en in brank gesjtoake. Ooch i Machatsjkala, in 't noorde va Dagestan, woeëde 'n kirk en synagoog aagevalle, evvel oane sjlachoffesj. Tegeliekertied sjote terroriste urgesj angesj i g'n sjtad óp pliese-agente. Vervolges woeëde ze doeëdgemaak. 

## Noasjleep
Volges de Róssische autoritete zint drei terroriste de zoeëne en 'ne neëf van 'ne lokale politiker.
De aasjleëg passe in e patroeën va etnische en religieus polarisatie i Rósland. Verwach weëd dat de sjpanninge heidurch wiejer touwnumme.

## Kiek ooch
* Aansjlaag in Krasnogorsk van meëts 2024

## Brónne
Dick Schoof

**Hendrikus Wilhelmus Maria (Dick) Schoof** (Santpoort (Velsen), 8 miert 1957) is 'ne partijloeze politicus en vaan 2 juli 2024 bis 23 februari 2026 premier vaan Nederland. 

Heer waor premier vaan 't Kabbinèt-Schoof (2024-2026), 'n coalitie vaan veer partije: PVV, VVD, NSC en BBB.

Zien premiersjap woort gekenmerk door groete polletieke instabiliteit in de Nederlandse polletiek - boebij de VVD de einegste polletieke partij waor mèt regeringservaring. De PVV woort veur langen tied es 'n partij gezeen boe aander polletieke partije oonmeugelek mèt koste samewèrke - get wat nao 't Kabbinèt-Schoof obbenuits woort beaamp door e groet deil vaan de polletieke partije. Ouch de BBB woort es 'n lestege polletieke partij gezeen door väöl partije links vaan de VVD. 't NSC waor compleet nui en gans oonervare. De partij bestoond nog neet veur d'n Twiede Kamer-verkezinge en is nao 't Kabbinèt-Schoof gans oet d'n Twiede Kamer verdwene.

In de verkezinge daonao woort D66 nip de partij mèt de meiste zetels, wat leide tot 'n minderheidskabbinèt vaan D66, VVD en 't CDA oonder leiing vaan premier Rob Jetten.

## Extern linke
* Drs. H.W.M. (Dick) Schoof, Parlement.com
Kabbinèt-Schoof

't **Kabbinèt-Schoof** waor e Nederlands kabbinèt. 't Waor gevörmp door de polletieke partije PVV, VVD, NSC en BBB. De veurzitter vaan 't kabbinèt, en daomèt ouch de veurzitter vaan de ministers en d'n huidege regieringsleier vaan 't Keuninkriek vaan de Nederlen, waor minister-prizzedent Dick Schoof. 't Woort beëdeg es d'n opvolger vaan 't kabbinèt-Rutte IV, nao de Twiede Kamerverkezinge vaan 22 november 2023 en de formatie vaan 't kabbinèt dat dao-op volgde. 

## Extern linke
* Kabinet-Schoof (2024-2026), Parlement.com
Nieuw Sociaal Contract

**Nieuw Sociaal Contract (NSC)** (Limburgs: *Nui Sociaol Kontrak*) is 'n Nederlandse politieke partij. 't Is 'n centrum(-rechse) partij mèt christelek-conservatief illeminte. NSC is op 19 augustus 2023 opgerich.

Opriechter en partijleier was Pieter Omtzigt (aafkomstig vaan 't CDA).

## Twiede Kamer

## Weblinks
* NSC
* Nieuw Sociaal Contract (NSC), Parlement.com
Virginia Woolf

**Virginia Woolf** (25 januari 1882, South Kensington te Londe – 28 miert 1941, Lewes, Sussex) waor ‘n Britse sjriever en feminis. Ze waor ‘n opriechterlid vaan de Bloomsbury-groep en woort ‘n belangrieke figuur in ‘t literaire leve vaan Londe in 't Interbellum.

## Fictie
* *[[The Voyage Out]]* (1915)
* *Night and Day* (1919)
* *Monday or Tuesday* (1921)
* *Jacob's Room* (1922)
* *[[Mrs. Dalloway]]* (1925)
* *[[To the Lighthouse]]* (1927)
* *[[A Room of One's Own]]* (1929)
* *[[The Waves]]* (1931)
* *The Years* (1937)
* *Between the Acts* (1941)
* *A Haunted House and Other Stories* (1943)
Ernest Hemingway

**Ernest Miller Hemingway** (21 juli 1899 – 2 juli 1961) waor ‘ne Amerikaanse sjriever en journalis dee in 1953 de Pulitzerpries veur Literatuur wón veur *The Old Man and the Sea* en in 1954 de Nobelpries veur Literatuur kreeg. Hemingway produceerde de mieste vaan zien werke tösse ‘t midde vaan de jaore 1920 en ‘t midde vaan de jaore 1950. Ziene strenge, journalistische sjrifstijl stong in sterk taegesjtelling tot zien beeld es avonturier en zien turbulent persoenlik leve en zouw ‘ne groete invlood höbbe op de moderne Amerikaanse en Europese proza.

Tusse de twie wereldoorloge in woort heer de woordveurder vaan de Verlore Generatie (*The Lost Generation*), umtot heer in zien vreug werk de probleme en mentaliteit vaan die generatie ‘t beste weerspiegelde. Neve ‘t zien vaan ‘ne actieve sjriever, waor Hemingway ouch ‘ne journalis en oorlogscorrespondent, zoewie ‘ne avonturier, visser en groete wildjager, wat zich weerspiegelt in de oonderwerpe die heer koos veur zien korte verhaole en romans. In zien lètste jaore leed heer aon ernstige depressie dee oeteindelik leidde tot zien zelfmoord op 2 juli 1961. Heer leet drei zeuns achter: John, mèt zien ierste vrouw Hadley Richardson, en Patrick en Gregory, mèt zien twiede vrouw Pauline Pfeiffer.
Kahlil Gibran

**Khalil Gibran**, ouch bekind es **Kahlil Gibran**; gebore as *Gibran Khalil Gibran*, Arabisch: جبران خليل جبران, Syrisch: ̰󪊢 󝊠 ̰󪊢 (Bsharri, 6 jannewarie 1883 – New York, 10 april 1931) waor ‘ne kunsteneer, diechter en sjriever.

## Levescyclus
Gibran woort gebore in Libanon. Zien awwers waore Maronitische christene. Wie heer 12 waor, vertrok zien mam mit häör kinger nao de Vereinegde Staote vaan Amerika, mer nao ‘ne korten tied sjikde heer Khalil trök um zien opleiing door te goon. In 1901 verleet heer Beirut en dwaolde heer door Europa. Dao kaom heer in kontak mit de Europese moderniste en de Romantiek. Zien ierste beukske “al-Musiqa” (1905), wat in feite mie ‘n pamflet waor, waor ‘ne romantische lofzank veur meziek. Heer heet ‘t groetste deil vaan zien productief leve doorgebrach in Boston en Paries.

Gibran sjreef historie mit zien poëtische werke: veural zien book *[[De Profeet]]* is erg populair gewore bij ‘t publiek en weurt tot vandaag de daag nog ummer door veul luuj gebruuk es ‘ne persoeneleke Biebel. Heer is in de Arabische wereld ouch bekind es vrijdinker en sjriever, eine vaan de wienege vaan zien tied die boete grenze en versjille keek. Heer sjreef zoeväöl in ‘t Ingels es in ‘t Arabisch, veural korte verhaole en prozaïsche gediechte. In taegesjtelling tot de conventioneel Arabische literatuur, is zien werk erg toegankelik, ouch veur religieuze lui en lui die zich thoes veule in atheïsme. Zien reputatie es ‘n centraal figuur in de moderne Arabische literatuur is noets in twiefel getrokke.

Neve ‘t sjrieve, sjilderde heer dèks; zien beuk bevatte väöl vaan zien werke. Later besjreef heer zien leve in Libanon es idyllisch, in zien werk sjient ‘n groet deil vaan de volkscultuur en natuursjoenheid vaan Libanon door.
Jabir ibn Hayyan

**Abū Mūsā Jābir ibn Ḥayyān** (Arabisch: **أَبو موسى جابِر بِن حَيّان**, versjillende menere geneump al-Ṣūfī, al-Azdī, al-Kūfī, of al-Ṭūsī), steerf ca. 806−816, is de vermeinde Perzische auteur vaan ‘n groet aontal werke in ‘t Arabisch, dèks ‘t Jabiriaans corpus geneump. De c.215 verhandelinge die vandaag de daag nog bestaon, gaon veural euver alchemie en sjemie, magie en sjiitische religieuze filosofie. De oorsjpronkelike umvang vaan ‘t corpus waor evels enorm en umvatde ‘n breid scala aon oonderwerpe, variërend vaan kosmologie, astronomie en astrologie, wie geneeskunde, farmacologie, zoölogie en plantologie, tot metafysica, logica en grammatica.

De werke die aon Jabir woorte touwgesjreve, die veurlopig gedateerd zien vaan c.850 – c.950, bevatte de ajdste bekinde systematische classificasie vaan chemische stoffe, en de ajdste bekinde instruksies veur ‘t aafleide vaan ‘n anorganische samesjtèlling (sal ammoniak of ammoniumchloride) oet organische stoffe (zoewie plante, blood en haor) via chemiese middele. Zien werke bevatte ouch ein vaan de ierste bekinde versies vaan de zwavel-kwiktheorie vaan metale, ‘n mineralogische theorie dee tot de 18e iew dominant zouw blieve.
Shen Kuo

**Sjen Kuo**, **Shen Kuo** of **Shen Kua** (Chinees: 沈括; pinyin: Shěn Kuò) (1031–1095), Chinese naam Cunzhong en pennaam Mengqi Weng, waor ‘ne Chinese filosoof, fysicus, diplomaat, oetvinder en diechter vaan de Song-dynastie. Heer waor de hoofastronoom aon 't hof vaan de Song-keizer, keizerleke inspecteur, minister vaan financië en vice-minister vaan keizerleke gasvrieheid. Politiek gezeen waor heer ‘ne veurstäönder vaan de hervormiste vaan kanselier Wang Anshi.
Benjamin Franklin

**Benjamin Franklin** (Boston, 17 jannewarie 1705/1706 – Philadelphia, 17 april 1790) waor eine vaan de Stiechvaajers vaan de Vereinegde Staote. Heer waor ouch ‘ne Amerikaanse politicus, weitesjapper en moralis.

Benjamin Franklin had ouch te make mèt weitesjappeleke vroagstökke en is veural bekind um zien publicaties euver elektriciteit. Heimèt kroog heer bekindheid en erkinning oonder mede-gelierde in Amerika en Europa. Heer bewees, door zien bekinde vleger-experiment tiedes ‘n onweer, dat bliksem ‘ne vörm vaan elektriciteit is en dat d’r positieve en negatieve laojing is. ‘t Is nog ummer controversieel of Franklin dit experimint daodwerkelek heet oetgeveurd (mèt de hand): modern reconstructies höbbe aongetoend tot heer dit gevierleke experimint vrijwel zeker neet zouw höbbe euverleef. In 1752 bedach heer de bliksemstang. Dit is mesjiens eerder oetgevoonde, aangezeen de sjuun tore van Nevyansk in Rusland nao verluut 25 jaor eerder d'r ein is oetgerus.
Niels Bohr

**Niels Henrik David Bohr** (7 oktober 1885 in Kopehage – 18 november 1962) waor ‘ne Deense theoretische natuurkundige en theoretische sjeikundige. In 1922 kreeg heer de Nobelpries veur de natuurkunde.

Niels Bohr weurt algemein gezeen es eine vaan de opriechters vaan atoomfysica. Wiel Ernest Rutherford, es ‘ne groete experimenteur, väöl euver de interne structuur vaan ‘t atoom oontdèkde, waor ‘t Bohr zien groete verdeenste um ‘ne theoretische basis te formulere veur dit nuuj atoommodel, boemèt heer ouch ‘n groete bijdraog heet gelieverd aon de meis controversiële tak vaan fysica in de 20e iew: kwantummechanica.
Werner Heisenberg

**Werner Karl Heisenberg** (Würzburg, 5 december 1901 – München, 1 februari 1976 ) waor ‘ne Duitse natuurkundige en eine vaan de opriechters vaan kwantummechanica. De bekinde *[[Heisenberg-oonzekerheidsrelatie]]* kump vaan häöm. Daoneve heet heer belangrieke bijdrages geleverd aon ‘t werk op ‘t gebeed vaan hydrodynamiek vaan turbulentie, de atomische kern, ferromagnetisme, kosmische straole en elementair deilkes en waor de ontwerper vaan de ierste nao-oorlogse nucleaire reactor in Karlsruhe in Duitsland.

In 1933 kaom Adolf Hitler aon de mach in Duitsland en binne ‘ne hiele korte tied waor ‘t land door häöm umgezat in ‘n totalitarische dictatuur en stevig oonder de controle vaan zien Nazipartij. In ‘t begin waor Heisenberg tege de betrokkeheid vaan de Nazi’s bij de weitesjap en veural de oetsleting vaan Joedse weitesjappers, mer oeteindelek goof heer touw aon hun wense. ‘t Princiepe vaan nucleaire splitsing woort in 1938 in Duitsland óntdèk. Es bekinde adviseur vaan de twiede "Uranverein" (uraniumclub, september 1939 - april 1945) waor Heisenberg betrokke bij dit Duits nucleair oonderzeuk en in de oeteindelik mislukde besjeie poginge vaan de Nazi’s um ‘n atoombom te ontwikkele.
Pythagoras

**Pythagoras** of **Pythagore** (Aajdgrieks: Πυθαγόρας, Samos, c. 570 v.Chr. – Metaponto, c. 500 v.Chr.) waor eine vaan de presocratische filosofe. Roond 540 v.Chr. emigreerde heer nao Zuid-Italië Croton, boe heer polletiek toegewijd waor en ‘n religieus-filosofische broojersjap stiechde dee get invlood had op ‘t sociaol leve. Weges perbleme mit de stadsbewoeners, verhuisde heer oeteindelik nao Metaponto, boe heer steerf. 't Goof väöl legendes euver zien leve, en zien authentieke religieuze en filosofische opvattinge zien verduus door ‘t werk vaan later Pythagoreaone en Platoniste .

Heer waor bekind es ‘ne filosofische en religieuze hervörmer, mer oonderzeukers benaodrökde soms Pythagoras’ wiskunde en filosofie en soms zien sjamanistiese allure.
Euclides

**Euclides**, Aajdgrieks: Εὐκλείδης Eukleídēs, ouch wel **Euclides vaan Alexandrië** geneump, waor 'ne wiskundege, dee roond 't jaor leefde 300 v.Chr. wèrkde in de bibliotheek vaan Alexandrië. Dat waor tiedes de Hellenistische periood, 't hoegtepunt vaan 't aajd Griekeland.

Euclid weurt dèks de “vaajer vaan geometrie” geneump. Heer leefde tiedes de regering vaan Ptolemy d'n Ierste (323-283 v.Chr.) in Alexandrië. Zien ''Eleminte'' is 't meis succèsvolle handbook en ein vaan de meis invloodrieke werke in de historie vaan de mathematiek. ‘t Deende als 't veurnaamste lesbook veur 't oonderwies vaan mathematiek, veural geometrie, vaan de tied vaan zien publicatie tot 't eind vaan de 19e of begin vaan de 20e iew. In dit wèrk weure de principes vaan wat noe euclidische geometrie weurt geneump aafgeleid vaan 'n klein verzameling axioma's. Euclides heet ouch werke gesjreve euver perspectief, kegelsneies, bolgeometrie en getaltheorie.

## Rifferenties
Gottfried Wilhelm Leibniz

**Gottfried Wilhelm Leibniz**, ouch gespeld (von) Leibnitz (Leipzig, 1 juli 1646 – Hannover, 14 november 1716), waor ‘ne väölzijdig Duits wiskundige, filosoof, logici, natuurkundige, historicus, Juris en diplomaat, besjouwd es ein vaan de groetste dinkers vaan de 17e iew. Heer oontwikkelde zich min of meer tegeliekertied mit, mer onaafhankelik vaan, Isaac Newton ‘n tak vaan mathematiek bekind es “analyse” (differentieel en integral calculus). Welke vaan de twie de ierste waor dee dees belangrieke bijdrage aon de wiskunde heet gemaak, heet geleid tot ‘n enorm ruzie tusse de twie here. Leibniz steit bekind es ‘ne veurlouper vaan de “Aufklärung”, de Duitse Verleechting. Vaan 1691 tot 1716 had Leibniz ouch ‘n tweede positie es bibliothecaris bij de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel.

In de filosofie weurt Leibniz gezeen es rationalis. Heer weurt besjouwd es ‘ne optimist vanwege zien euvertuiging dat ‘t universum boe-in veer leve ‘t beste universum dat God heet kinne sjöppe is. Zien "systeem" is neet allein rationalistisch. Aan de eine kant, deep geworteld in sjolastiek, aan de andere kant löp heer latere oontwikkelinge in logica, biologie, geologie, mijnbouw, kanstheorie, taolkunde en computerweitesjap veuroet. Heer sjreef ouch euver polletiek, rechte, ethiek, theologie, historie en filologie. Zien bijdrages zien verspreid euver väöl publicaties, neet gepubliceerde manuscripte en, bove alles, tiendoezende breve. Tot op vandaog de daag, dreihónderd jaor nao ziene doed, besteit d’r gein complete editie vaan Leibniz zien gesjrifte. In Hannover weurt Leibniz herdink mit de benaoming vaan de Gottfried Wilhelm Leibniz Universität.
Ieredevisie 2024/25 (hierevoetbal)

**2024/25** is 't 69e sezoen vaan de '''Ieredevisie''' voetbal veur manslui. Wie ummer speule 18 clubs um 't nationaol voetbalkampioensjap. D'n ierste match waor op 9 augustus 2024, de lèste is op 18 mei 2025. De verdeidegende kampioen is PSV. Nui in de Ieredevisie zien FC Groningen, NAC Breda en Willem II. Fortuna Sittard is d'n insegste Limbörgse club dee mètdeit.

## Clubs

## Matche

## Stand

;Opmerking
Fortuna kraog gein UEFA-licentie veur 't sezoen 2025/26 en kin daorum neet aon de play-offs veur Europees voetbal mètdoen.

## Rifferenties
Sabaons-Ingels

't **Sabaons-Ingels** is 't Ingels dialek wat weurt gesproke op 't eiland Saba in Caribisch Nederland. 't Maak oonderdeil oet vaan de Carabisch-Ingelse dialekte. Oondaanks ziene koloniaolen oersprunk kin me 't gein creooltaol neume. Nao 't dialek is beperk oonderzeuk gedoon.

## Oersprunk
De bewoeners vaan Saba zien deils vaan Ierse, deils vaan creoolsen oersprunk. Dat lèste bevolkingsdeil kump vaan de Maagde-eilen. 't Sabaons-Ingels is de facto 'ne gedecreoliseerde variant vaan 't Maagde-eilands-Creoolingels, get wat me in de klaanklier nog trökhuurt.

## Klaanklier
### Consonante
't Sabaons-Ingels nump 'n middepositie in tösse de rotische en neet-rotische dialekte. Dat wèlt zègke tot de me aw *r* boe geine klinker op volg soms wel oetsprik (wie in 't Amerikaons-Ingels), daan weer neet (wie in 't Brits-Ingels). De historische *r* verdwijnt nao 'ne sjwa en nao 'ne veurklinker, meh blijf in stand nao 'nen achterklinker. Allein in de wäörd *farm* en *more* is de vörm zoonder /r/ gelexicaliseerd: sprekers zègke ze dao dus neet en veule ze ouch neet aon.

H-deletie kump algemein veur.

De hel *th* /θ/ weurt oetgesproke wie [ʔ] (de glottisslaag) wienie ze tösse vocaole of aon 't ind vaan 'n syllaab steit.

Wie in wel mie Caribische dialekte weure de /v/ en de /w/ neet of neet good gesjeie. Meugeleke realisaties zien [v], [w] en [β].

De /n/ weurt aon 't ind vaan e woord dèks wie *ng* [ŋ] oetgesproke. Zoe huurt me *town* es [taʊŋ]. Umtot clusters dèks geridduceerd weure, vèlt *ground* ouch es [graʊŋ] te hure.

In 'tzelfde leech weure rillatief oongewoen clusters wie /sk/ gemekelek umgedrejd (metathees): *ask* weurt *axe* [æks].

### Vocaole
De korte *i* in *kit* weurt geopend en geit good de kant vaan [ɛ] op. Um ze oeterein te hawwe weurt de *e* in *dress* verlèngd oetgesproke: [dɹɛ:s].

De korte *u* in *cut* weurt neet a-echteg oetgesproke meh is 'n gerunde [ɔ]. Umtot de klinker in *thought* verkort weurt oetgesproke, valle de twie same. Ouch de oersprunkeleke /ɔ/ in *lot* kin häör weerde behawwe (en dus ouch demèt samevalle), meh dèkser huurt me dao 'n depe [ɑ] daan wel [ɒ].

De korte /u/-klaank is *put* of *foot* is zjus weer 'n [ʌ].

Wie in mie Caribische dialekte weure de /ei/ in *face* en de /ou/ in *goat* (weer) echte monoftonge: in dit geval [fɛ:s] en [go:t] (ouch [goət] kump veur). Veur 'ne nasaol vèlt de /ei/ same mèt /i:/, zoetot *lean* en *lane* allebei zoeget wie [le:n] klinke.

De wij diftonge /ai/, /oi/ en /au/ weure in 't gemein get inger oetgesproke. *Price* kin klinke wie [pɹɛɪs], *choice* wie [tʃʌɪs], *mouth* wie [mɔʊʔ]. Variante die beter op 't Standaardingels liekene koume ouch veur.

Wie gezag blijf de /r/ in väöl gevalle stoon. De klinkers deveur höbbe de neiging veur same te valle. Zoe klinke de *a* in *start*, de *o* in *north* en de *u* in *nurse* allemaol wie [ɑ].

De sjwa weurt, op z'ch Caribisch, gemeinelek oetgesproke wie [a], of 'r noe wel of neet veur 'n historische /r/ steit.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saban_English&oldid=1140911178 dees versie].*
Carl Friedrich Gauss

**Carl Friedrich Gauss** (oersprunkelek **Gauß**; Brunswick, 30 april 1777 - Göttinge, 23 fibberwarie 1855) waor ‘ne Duitse mathematieker en natuurkundege dee ‘n zier belangrieke bijdrage heet gelieverd aon ‘n groet aontal subgebeje vaan mathematiek en de exacte weitesjappe, boe-oonder theorie, statistiek, analyse, differensjele geometrie, geodesie, elektrostatica, astronomie en optica.

Gauss houw ‘ne opmerkeleke invlood op väöl gebeeje in zoewel de mathematiek wie ander exacte weitesjappe. Heer weurt soms de prins vaan de mathematiek geneump. Gauss weert gezeen es eine vaan de meis invloodrieke mathematiekers in de historie. Gauss neumde mathematiek ‘de keuningin vaan de weitesjappe’.

Vreug leet heer groete bekwaamheid zien in de rekenkunde en later in de mathematiek. Heer maakde zien ierste revolutionaire mathematische óntdèkkinge wie heer nog ‘ne tiener waor. Op 21-jaorege leeftied voltoeide heer zien belangriekste werk, de *Disquisitions Arithmeticae*, in 1798. Dit werk waor fundeminteel veur de getaltheorie en blief tot vandaog de daag ein vaan de basiswerke vaan de moderne mathematiek.
Pierre-Simon Laplace

**Pierre-Simon Laplace** (Beaumont-en-Auge, 23 miert 1749 – Paries, 5 miert 1827) waor ‘ne Franse mathematieker en astronoom, vaan wee 't werk vaan groete beteikenis waor veur de ontwikkeling vaan de mathematische astronomie en statistiek. Heer vatde 't werk vaan zien veurgengers same en breide 't oet in zien viefdeilege *Mécanique Céleste* (Hemelmechanica) (1799-1825). Dit revolutionair werk verving de mie op geometrie gebaseerde studie vaan klassieke mechanica door ‘n mie analytische mathematische basis, boedoor ‘n breier scala aon probleme kós weure bestudeerd. In de statistiek heet Laplace ‘n belangrieke bijdrage gelieverd aon de zoegenaomde Bayesiaonse interpretatie vaan de kanstheorie.
David Hilbert

**David Hilbert** (Keuningsberge (Oos-Pruuse), 23 jannewarie 1862 – Göttingen, 14 fibberwarie 1943) waor ‘ne Duitse mathematieker dee weurt gezeen es eine vaan de meis invloodrieke mathematiekers vaan de 19e en vreuge 20e iew. Allein al zien eige óntdèkkinge zouwe häöm dees ier beeje, mèr veural zien hoofrol in de mathematiek deurende zien leve en de ‘opleiingssjaol’ die heer heet opgeriech veur jong belaovende en later dèks belangrieke mathematiekers zien wat häöm óndersjeid. Heer waor ‘t groetse deil vaan zien carrièr professor in mathematiek aon de Universiteit vaan Göttingen. Hilbert waor ‘n aontal jaore ouch redacteur vaan ‘t Duitse mathematisch tiedsjrif *[[Mathematische Annalen]]*.
Herodotus

**Herodotus** of **Herodotos** (Grieks: **Ἡρόδοτος**, Hēródotos; ca. 485 - ca. 425 v.Chr.) waor ‘ne Griekse historicus oet Halicarnassus.

Heer steit bekind es de vaajer vaan historiografie, ‘n titel dee heer kreeg in Cicero zien werk *De legibus*. Volges de Suda, 'n Griekse encyclopedie oet de middeliewe, kaom Herodotus oet 'n prominente femilie. De aandere bekindste historicus oet dezelfde tied waor Thucydides.

Herodotus steit veural bekind um zien *Historië*. De titel Historië is aafgeleid vaan de Alexandrische weitesjappers in de Hellenistische periood. Herodotus heet zelf zien werk in zien openingsveers geneump: Ἱστορίης ἀπόδεξις, ofwel *Verslaag vaan mien oonderzeuk*.
Zaot

**Keukezaot** of **toafelzaot** is 'ne kristalliene sjtof deë besjteet oet fien körrelkes va natriumchloride (NaCl). E zaotkörrelke hat 'n kubische kristalvörm. Me kint 't oplosse in water. 

## Touwpassinge
Zaot weëd tiedes 't koake döks gebroek vuur gerechte óp sjmaak te bringe. 't Gieëf 'ne tupisje zaote sjmaak aan eëte.
Vuur de kóms van de keulkas deeg me 't gebroeke vuur vleesj, vusj en greunte te conservere. Keukezaot weëd huuj vöal gebroek in de leëvesmiddeleindustrie, vuural umdat 't 'ne billige sjmaakmaker is. 

In 't verleie, egelig tot deep in de vreugmoderne tied, woar dat gans angesj. Seër de aodheed gool zaot es 'ne kosbare sjtof, zoeëwaal in 't weste es ooch in Azië. In Europa en in 't Midde-Oeëste waor de Middellandse Zieë 'ne wichtige sjakel in d'r handel mit zaot. 't Woeëd in d'r Romeinse tied ooch gebroek es betaalmiddel (salaris) en in de middelieëwe es middel vuur belastinge te heffe. De hanze is beivuurbild riek gewoeëde mit d'r handel i zaot. 

In sommige leng is 't e gebroek um gaste broeëd en zaot te servere en hat 't dus 'n symbolische betekenis van generositeet.

Zaot oet de Doeë Zieë hat 'n geneëskreftige wirking en weëd gebroek bie hoedprobleme wie psoriasis. Geweun keukezaot weëd döks gebroek teëge 'n keëlónstsjteëking en 't is e besjtanddeel va naas- en oersprays. 

## Versjiening

Zaot kunt in de natoer vuur i g'ne grónk es sjteezaot en i zieëwater. Sjteezaot kunt vuur op plekke woe 't in e geologisch verleie 'n zieë goof. Dit numt me haliet of geweunlich zaotsjtee, mieëtstes kluurloos materiaal, meh dat hingk aaf van de mineraal samesjtelling. Zaotwinning vingk nog plaatsj in Twente en óp klinger sjaal in 't hoeëge noorde. 't Woeëd ooch ieëwelank gewonne i Salzburg, in de Alpe. 

Zaot kent óch nog gewonne weëde oet zieëwater. Durch verdamping in zier óndepe bassins blief oetintelig zaot achter. Dees methode wirk van aodsher beëter in 't Mediterraanse zieëgebeed es i Noordwes-Europa. I Zieëland deeg me in de middelieëwe zaot winne durch moernering, 't aafgrave van turf.  

## Kiek ooch
* Zaot water
Nusantara

**Nusantara** is 'n stad in aonbouw op 't Indonesisch eiland Borneo (Kalimantan), in de provincie Oos-Borneo. Sinds 17 augustus 2024 is 't de nui hoofstad vaan 't land. Nusantara is gepland um de aw hoofstad Djakarta, wat e hendeg oongezoond klimaot kint en groete greujprobleme heet, te oontlaste. De bouw begós in juli 2022. Volgens de planning zal 't zeker tot 2045 dore ietot 't lèste noe loupend projek veerdeg is.

De naom *Nusantara* kump oet 't Aajd-Javaons en beteikent lètterlek 'boete-eilen'. 't Is 'nen term oet d'n eid dee Gadja Mada in de veertienden iew aoflag es hierser vaan zoewel Java es väöl gebeed op aander eilen. De naom verwijs zoedoende nao ein vaan de ajdste naome veur d'n Indonesischen arsjipel, zoewie nao de ligking vaan de stad in Borneo (en dus neet op Java).

Al in de koloniaolen tied leep de discussie euver 't verplaotse vaan de hoofstad, mèt es veurnaomste argumint tot 't klimaot in Batavia zoe oongezoond waor. In 1808 leet gouvernäör Daendels daorum al de boetewiek Weltevreden bouwe. In d'n twintegsten iew wouw me de hoofstad verlègke nao Bandoeng, e plan wat in de jaore twinteg good op gaank raakde meh oonderbroke woort door de crisis en d'n oorlog. Wie in 1949 Nederland de oonaofhenkelekheid vaan Indonesië erkós, woort Jakarta wie vaanzelf weer hoofstad, meh de discussie begós al in de jaore viefteg obbenuits. Door de jaore heer heet 't versjèllende planne gegeve. Oetindelek hakde president Joko Widodo in 2017 de knoup door: heer koos 'n plaots aon de kös vaan Borneo es locatie veur de nui hoofstad.

Op 22 fibberwarie 2022, nog ietot de ierste paol in de groond góng, woort de stad Nusanatara bij wèt gestiech. Ze weurt es hoofsteidelek distrik bestuurd door de *Otorita Ibu Kota Nusantara*, 'nen euverheidsdeens dee direk oonder de president ressorteert. 't Hoof vaan de OIKN heet dezelfde wètteleke status wie 'ne provinciegouverneur. Sinds 2023 is Nusantara verzösterd mèt Astana, de ouch al geplande hoofstad vaan Kazachstan.

Bij de bouw vaan de stad zien noe al groete financieel tegevallers en vertraginge oontstande. Bij de inwijing woorte zörg oetgesproke tot Nusantara jaorelaank es 'n soort spookstad zouw kinne functionere.
Hanze

De **Hanze** (oet 't Aldhoeëgduits: *Hansa*, waat groep beteikent) waas 'n samewerkingsverband van handelaere en later ouk staej tiedes de hoeëge middelieëwe. Vanaaf 't midde van de 12e ieëw óntstónde rónd de Noord- en de Oeëszieë samewerkingsverbande van koupluuj oet 't noorde van Pruses. De oetgangsbasis van daen handel waas in daen tied nog 't Zwaedse eiland Gotland. Vanoet Gotland woort handel gedreve mit Ingeland, Vlaandere en de Rippebliek Novgorod. Op 't hoeëgtepunt bestónd de Hanze oet óngevier 200 staej in 'n gebeed tösse Lónde en Novgorod. Venlo en Remund ware twieë staej aan de Maas die meideje aan 't samewerkingsverband. Wiedoet de belangriekste Nederlandse Hanzestad waas Kampe, op 'n strategische plek doeënbeej de Zujerzieë. Dao deej me tol heffe veur schepe die vanoet Ingeland en 't Oeëszieëgebeed vaerder woele vare op de Iessel en de Rien richting 't Duitse achterland.

Vlaandere en Zuudoeës-Ingeland speulde 'n belangrieke rol beej de produksie van wol en textiel, dewiel oet 't Oeëszieëgebeed veural gróndstoffe kwame wie graan, (bewerk) holt, vlas, hoeëning en boumhars. Oet Zwaede kwaam iezer- en kopererts en hiering. Lübeck waas 't centrum van de zalthandel en 't Noorse Bergen waas 't centrum van de stokvishandel. Venlo waas 'n belangrieke stapelplaats in de regio en had ouk tolrechte. Vaerder waas de linne-industrie van belang veur de Venlose economie, maar binne 't groeëte samewerkingsverband speulde de stad genne belangrieke rol en woort 't meistal vertaegewoordig door andere Gelderse staej wie Numwaege of Remund. Die letsgeneumde stad waas 'n regionaal centrum veur de lake-industrie en 'n doorvoerhave veur produkte oet Dinant, Luuk en Name.

## Brónne
Nagarjuna

**Nāgārjuna** (ca. 150 – ca. 250) waor ‘ne Indiase filosoof en de opriechter vaan de Madhyamaka (middeweeg) sjaol vaan ‘t Mahayana Boeddhisme. Heer weurt besjouwd es eine vaan de mies invloodrieke boeddhistische dinkers. Zien gesjrifte waore de basis veur de Madhyamaka (beter bekind in Sjina es de Sanlun of de Drei Verhandelinge Sjaol).

Nagurjuna zien leiende idee is ‘n kritiek op ‘t idee dat ouch meh get oonaofhenkelek kin bestoon. Heer stèlde tot heer zelf gein nui theorieje heet veurgestèld, mer allein de theorieje vaan aandere heet geanalyseerd um aon te toene tot zie oonhawwelek waore. Nagarjuna leet zien tot ‘t logisch oonmeugelek is veur dinger um op ziechzelf te bestoon. 't Gief gein essenties, alles oontsteit door wederzijs aofhaankeleke oersprunk. ‘t Volgend veurbeeld weurt in de professioneel literatuur es veurbeeld gegeve. De reflectie vaan ‘t maonleech in ‘ne vijver is aofhaankelek vaan ‘t leech vaan de maon, de vijver en de persoen dee nao/in de vijver kiek. ‘t Is oonmeugelek um te zègke tot de reflectie onaofhaankelek is vaan de aander factore. Mer umtot de reflectie duudelek ziechbaar is, kinne veer ‘t neet neet-bestaond numme.
Doornik-Moeskroen (arrendissement)

't **Arrendissement Doornik-Moeskroen (Tournai-Mouscron)** is ein vanne zeve besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Henegouwe.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 714,53 km² en haw 225.839 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:
Anya Niewierra

**Anya Niewierra** (Kèrkraoj, 5 mei 1964) is 'n Nederlands-Limbörgse sjriefster en oondernumster. Ze is veural bekind um häör literair thrillers, die allemaol tot bestsellers oetgreujde.

## Leve
Niewierra deeg 't gymnasium aon Rolduc en góng daonao nao Breda veur aon de Hoegsjaol veur Toerisme en Verkier te studere, boe ze in 1987 cum laude aofstudeerde. Daonao góng ze wèrke bij de VVV Zuid-Limbörg, boe ze in 1993 al algemein directeur vaan woort. Hei zat ze ziech jaorelaank in veur doorzaam toerisme, get boe ze in 2023 e lintsje veur kraog.

Häör sjriefdebuut maakde ze in 2010 mèt e beukske euver 125 jaor VVV: *Zuid-Limburg, toen... en nu*. In 2013 kaom häör ierste fictiewerk oet, *Vrij uitzicht*. 'nen Twiede roman, *Het dossier*, volgde in 2018. Pas mèt häör veerde book, *De Camino* oet 2021, góng 't ech hel. 't Book stoont vief weke op de ierste plaots vaan de Bestseller Top 60 en brach dao alles biejein mie es twie jaor in door. 't Succes vaan dit book maakde ouch tot Niewierra häör iejer beuk populair woorte. Ind augustus stoonte alle vief häör romans tegeliek in de Top 60, get wat geine Nederlandsen oteur veur häör gelök waor.

## Beuk
* *Zuid-Limburg, toen... en nu - hoe 125 jaar toerisme Zuid-Limburg veranderde* (2010; non-fictie; mèt Marianne Laarakkers)
* *Vrij uitzicht* (2013; thriller)
* *Het dossier* (2018; thriller)
* *Het bloemenmeisje* (2020; thriller)
* *De Camino* (2021; thriller)
* *Witte ballonnen* (2022; kort verhaol, neet in bookvörm oetgegeve)
* *Ook dat nog* (2022; daagbeuk; mèt Merel Godelieve)
* *De nomade* (2024; thriller)

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anya_Niewierra&oldid=68032060 dees versie].*
Thomas Aquinas

**Thomas Aquinas** of **Thomas van Aquino** (Roccasecca, ± 1225 – Priverno, Fossanova Abdij, 7 miert 1274) waor ‘ne Italiaonse filosoof en theoloog, besjouwd es eine vaan de bekinste Christeleke en Kathelieke gelierde. Heer is de mies invloodrieke systematische dinker op ‘t gebeed vaan de theologie en filosofie oet de Wes-Europese Middeliewe. Zien werk bleef iewelaank hoeg gerespecteerd in de katholieke kèrk.

Heer waor ‘ne Dominicaanse mónnik en weurt besjouwd es de groondlègker vaan de sjaolastiek. Zien werk combineerde de christeleke theologie mèt de filosofie vaan Aristoteles. Aquinas sjreef oonder andere de ‘*Summa Theologiae*’ boe-in heer kwesties wie de eerd vaan God, de moraol en de polletiek behandelde. Heer had ‘n groete invlood op de Rooms-Katholieke lier en woort in 1323 heileg verklaord.
Brussel-Hoofsjtad (arrendissement)

't **Arrendissement Brussel-Hoofsjtad (Brussel-Hoofdstad/Bruxelles-Capitale)** is 't innige besteurleke
arrendissement van 't Bèlsje gewes Brussels Hoofsjtaejelik Gewes.
't Oppervlak van 't arrendissement völt dus same mèt det van 't gewes en bedreug 162,42 km².
Op 1 jannewarie 2024 haw 't arrendissement Brussel-Hoofsjtad 1.249.597 inwoener.

't Bestuit uit de gemeintes:
Turnhout

**Turnhout** ies 'n sjtad en gemeinte in de provincie Antwerpe. De gemeinte haet 47.305 inweunersj (1 jannewarie 2024). De woonkerne in de gemeinte zint Baarle-Heide, Parkwijk, Schorvoort, Turnhout en Zevendonk. De gemeinte liek in 't arrondissement Turnhout. Turnhout liek aan 't Kenaal Dessel-Sjoete.

## Extern linke
* Website van de gemeinte
Jos Lantmeeters

**Jos Lantmeeters** (Genk, 30 miert 1964) is 'ne Belzje politicus veur de N-VA. Sinds 1 september 2020 is heer gouverneur vaan Belsj Limburg.

Vaan 2014 tot 2020 waor heer lid van 't Vlaoms parlemint.

## Extern links
* provincie Limburg.be
Wim Hillenaar

**Wim Hillenaar** (Maasbommel, 16 juli 1968) is 'ne Nederlandse polliticus veur 't CDA. Sinds 1 juli 2023 is heer börgemeister vaan Mestreech.

Vaan 2011 tot 2021 waor heer börgemeister van Kuuk en vaan 2022 tot 2023 woernummend börgemeister vaan Land van Kuuk.

## Extern links
* RTV Maastricht
1685

1682 - 1683 - 1684 - **[[1685]]** - 1686 - 1687 - 1688 

## Gebore
### Miert
* 31 - Johann Sebastian Bach, Duutsje componis oet de laatbarok
Aafsjloetdiek

De **Aafsjloetdiek** (Nederlandjs: *Afsluitdijk*, Fries: *Ofslútdyk,* Wes-Fries: *Ofsluitdoik*) is 'n waterkieëring in Nederlandj tösje Den Oever in Naord-Hollandj en Zurich in Frieslandj die 't Iesselmeer aafsjlut van de Waddezieë. Hieraan óntlient de waterkieëring häöre naam. De ganse diek is 32,5 km lank en óngevaer 90 m breid. 't Waterkieërende deil van de diek is 30 km lank. De Aafsjloetdiek is wichtig veur 'n deil van Nederlandj taengen euversjtrouminge te besjirme.

De Aafsjloetdiek is 'n óngerdeil van de Zujerzieëwerke. In 1927 woort begós mit d'n aanlèk. In 1932 woort 't lèste sjloetlaok, de Vlieter, gesjlaote. Mit 't aafmake van de Aafsjloetdiek verangerde de zaute Zujerzieë in 't zeut Iesselmeer. E jaor later woort hae aopegesjtèld veur 't waegverkieër. Beidskenj van de Aafsjloetdiek ligke sjöt- en sjpuisjloeze. Taenge Naord-Hollandj zeen dit de Stevinsjloeze. Op Kornwerderzand, ruum 4 km van 't Fries vastelandj, ligke de Lorentzsjloeze.

Euver de Aafsjloetdiek löp 'ne verkieërswaeg en e fietsepaad die de provinse Naord-Hollandj en Frieslandj mit ein verbènje.
Lies van historici

Hei staon **[[historicus|historici]]** die op dees Wikipedia staon:
* Lord Acton
* Benedict Anderson
* Gopal Balakrishnan
* John Breuilly
* Partha Chatterjee
* Diogenes Laërtius
* Bart Dirks 
* Yuval Noah Harari 
* Huang Xianfan
* Igor Semënovič Kon 
* Joep Leerssen
* Mark Mazower 
* Dirk van Mechelen
* Richard Pipes 
* Tzvetan Todorov
Landj (geografie)

'n **Landj** is 'n regio of natie (staot) mit 'n eige cultuur en terdiesjes, wie Ingelandj, Sjotlandj, Duutsjland of de Lieëg Lenj.
Contrarifformatie

De **contrarifformatie** is de verzamelnaom veur 'n aontal hervörminge in de roems-kathelieke kèrk die in de zèstiende en zeventiende iew hun beslaag kraoge en woorte doorgeveurd es reactie op de rifformatie. Doel waor um de geluivege binne de kathelieke kèrk te hawwe daan wel trök te kriege. De basis veur de hervörminge woort gelag op 't Concilie vaan Trente (1545–1563).

De lier vaan de Kèrk bleef gooddeils oonveraanderd. Aon sommege praktijke woort evels 'n ind gemaak of perk gestèld, wie d'n aoflaothandel en diverse vörm vaan veerstrekkende corruptie in de kèrk. In de liturzjie woorte diverse veraanderinge doorgeveurd - 't rizzeltaot steit bekind es de Tridentijnse Mès. Um 't geluif bij de lui te bringe woort zwoer ingezat op kuns en uterlek vertuin; de barok daank zien opkoms veur e groet deil aon de contrarifformatie. Tege ketterije bleef de kèrk intollerant; mèt de inquisitie woort zwoer op oonderdrökking ingezat.

't Beleid wat in de contrarifformatie woort gemaak bleef in zekere zin tot in de twintegste iew vaan krach, tot 't Twiede Vaticaons Concilie dao rizzoluut 'n ind aon maakde.
Hezbollah

**Hezbollah** (حزب الله, in Latiense sjpelling: Ḥizbu 'llāh, wat *Partei van God* betekent) is 'n sjiitische politisje partei en 'ne gewapende groep in Libanon. Hezbollah is 'n groeëte partei in 't zude van 't lank, in e aantal sjtadswieke van Beiroet en i g'ne Bekaavallei. Ze woeëd ópgerich in 1982, tiedes de invasie i Zuud-Libanon en de anarchie in 't lank. Wichtige elemente van höär ideologie zint anti-amerikanisme en de vernetiging van Israel es 'ne Jüddisje sjtaat. De beweging weëd in de VS, de EU, Canada, Nui-Zieëland, Koeweit, Saoedi-Arabië, Bahrein, Qatar, de VAE, Oman, Israel en Australië besjouwd es 'n terroristische organisatie. Ze weëd militair en politisj óngersjteund durch 't Ayatollah-regime in Iran en 't regime van Assad i Syrië. Angesjum óngersjteunt ze actief 't regime van Assad in d'r Syrische Burgerkreeg, de soennitische beweging Hamas i g'n Gazasjtrook, anger terreurgroepe in de Palestiense gebede en de sjiitische Houthi-rebelle in Jeme.

Seër de óprichting is ze regelmieësig betrokke bei gevechte mit 't Israelisch leger, döks aafgewisseld mit ruiige tusjefases en dan ópnui 'n escalatie, woe-ónger in d'r zoeëmer van 2006 en in 2023-2024, tiedes d'r kreeg tusje Israel en Hamas. De beweëging sjtóng va 1992 bis 2024 ónger leijing van Hassan Nasrallah, ónger weë vuural d'r gewapende tak hel gegruijd is tot e leger mit doezende mansjappe en e groeët aantal rakette. 

Hezbollah woeëd vanaaf d'r september van 2024 hel getroffe durch 'n Israelische invasie óp Libanees grónkgebeed gecombineerd mit zjwoar lófaanvalle en es gevolg doava militair en politiek tsemlig verzjwak. Versjillende kopsjtukke en hónderde militante zint noe nimmieë i leëve. Wiejer woeëde groeëte wievöälhede materiaal vernetig, mit name rakette.

## Kiek ooch
* Pager-explosies in Libanon in 2024
Dinxperlo

**Dinxperlo** (Achterhooks: *Dinsper / Dinxper*) is e dörp in de gemeinte Aalten in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Achterhook, tege de grens mèt Duitsland (Noordrien-Wesfale) aon, mèt 7.010 inwoeners (2024). 

Sinds 1 jannewarie 2005 huurt Dinxperlo bij de gemeinte Aalten.

## Externe links
* Plaatsengids
* AlleCijfers
De eerste bloemlezing van de Nederlandse poëzie

***De eerste bloemlezing van de Nederlandse poëzie*** is 'nen inclusieve poëzieboondel samegestèld door Tsead Bruinja. Opgenome zien gediechte vaan taole en gróppe die normaal gezeen boete blomlezinge vaan Nederlandse poëzie blieve, wie streektaole, migrantetaole en poëzie oet de euverziese Nederlandse rieksdeile.

## Samestèlling
Bruinja, dee in 2019 en 2020 Diechter des Vaderlands in Nederland waor, sjrijf zelf neve 't Nederlands ouch in 't Fries en greujde op in d'n Achterhook, boe heer um z'ch heen ouch Achterhooks hoort. Toch kaom 't laank neet in 'm op veur in zien moojertaol te diechte. Heer zeet tot 'r mèt dit book draon bij wèlt drage tot aonkoumende diechters in Nederland vaan joonks aof aon in hun moojertaol goon sjrieve, ouch es dat gei Nederlands is.

Indachteg d'n oondertitel, *101 gedichten uit het Koninkrijk van 1945 tot nu toe*, nump heer neet allein gediechte oet Europees Nederland op, meh ouch oet de Antille, zoewie oet Suriname (tot 1975) en oet de lèste daog vaan Nederlands-Indië. Bruinja begint veural bij 1945 umtot heer vaan awwer bronne minder kinnes heet. 't Belsj liet 'r boete de boondel, umtot heer 't book es Diechter des Vaderlands vaan Nederland sjreef.

In 't book stoon gediechte in streektaole - Fries, meh ouch Nedersaksisch, Limbörgs en de westeleke dialekte - in taole wie Maleis, Sranantongo en Papiements zoewie in migrantetaole. Nederlandstaolege poëzie vaan Surinamers is opgenome, vaan Europese Nederlanders euver 't algemein neet. Op dat lèste weurt wel 'n oetzundering gemaak veur poëzie vaan kinder en geiselek gehandicapde, zoewie veur 't gediech *mi have een droom* vaan Ramsey Nasr, wat in de straottaol steit.

De plaotsing vaan de gediechte dreug wijer bij aon 't radicaol karakter vaan de boondel. Bruinja begint bewös achteraon 't alfabet, bij de Ziewsen diechter Jan Zwemer, um te indege bij de Groninger Rik Andreae. De samestèller zeet geïnspireerd te zien door kaarte die 't zuie bovenaan zètte: door die oongewoen oriëntatie weurt de gebrukeleke volgorde gedeconstrueerd, wat lui euver de zake deit naodinke.

Gediechte in aander taole es 't Nederlands (de groete miejerheid) zien veurzien vaan 'n Nederlandse vertaoling. Dèks kump de vertaoling vaan d'n diechter zelf en is ze neet gans lètterlek.

## Inhaajd
Roerdörp

**Roerdörp** (Duutsj: *Rurdorf*) is e dörp in de gemeinde Linnich in de Krink Dure, Naordrien-Wesfale. 't Dörp lik ten zuje van 't sjtedje Linnich aan de linkerover van de reveer de Roer. In 2022 hauw Roerdörp 'n bevouking van 659 luuj.

## Gesjichte
't Dörp woort veur 't iers geneump in e dokkemènt oet 945 ónger de naam 'Ruodesthorp'. De plaatsnaam 'Rurdorf', daen op 't Duutsj huuj nog gebroek weurt, dateert allich oet 1273, wie d'n hujige naam veur 't iers geneump woort.

Van de middeliewe tót 1795 vörmde Roerdörp same mit 't naoberdörp Wels (Welz op 't Duutsj) 'n eksklave van 't Landj van Hertserao. Dees eksklave vörmde 'n enklave in 't Hertogdóm Jöllesch.

In de Franse tied gehuurde Roerdörp tót 't Roerdepartement. Nao 't Kóngres van Wene in 1815 woort Roerdörp 'n óngerdeil van Pruse. Saer de aafsjaffing van Pruse in 1947 gehuurt Roerdörp tót de Bóndjsrippebliek Duutsjlandj.