open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gustav Mahler

**Gustav Mahler** (Kalischt, Boheme, 7 juli 1860 - Wene, 18 mei 1911) waor 'nen Oosteriekse componis en dirizjènt. Es componis sjreef heer veurnaomelek symfonieë en orkeslede. Typisch veur ziene stijl is de enormen umvaank vaan zien orkeste (tot hoonderde musici), de langen door vaan zien werke (zien symfonieë dore soms mie es oonderhaaf oor), 'n rieke, laatromantische hermenie en 'n groete vrijheid in vörm. Es dirizjènt maakde heer ouch wereldwied naom. Tot op d'n huiegen daag weurt zie werk väöl gespäöld, neet in 't minste in Amsterdam door 't Concertgebouworkes.
Schoeët

**Schoeët**, voloet geneump **Buul-Schoeët** (Nederlands **Budel-Schoot**) is 'ne woenkern in de gemeinte Kraonendónk. In 2007 had 't 2180 inwoeners. Vaan oersprunk waor Schoeët mer 'n naobersjap vaan 't dörp Buul; sinds de negentienden iew is 't tot 'n ech dörp oetgegreujd.

## Ligking
Schoeët ligk oongeveer 'ne kilometer zuidzuidwestelek vaan Buul(-centrum) en e paar hoonderd meter oostelek vaan de Belzje grens bij Haëmet. Euver d'n hoofweeg geit 't naodloes euver in (Buul-)Dorplein; 't midde vaan die plaots ligk zoe'n twie kilometer bij 't midde vaan Schoeët vaandan. Get excentrisch (noordoostelek) ligk *Klein-Schoeët*, wat zien aajd lendelek karakter mie heet behawwe (zuug ouch direk oonder).

## Historie
De naom *Schoeët* liet ziech verklaore es 'zuim vaan de akkers aon de kant vaan de hei': dit gebeed vörmde de zuidgrens vaan 't Buuls bouwland. Iewelaank bestoont Schoeët oet twie naobersjappe: Groeët-Schoeët en Klein-Schoeët. In de negentienden iew kaom dynamiek in 't gebeed, wie me in 1829 de Zuid-Willemsvaort laanks Schoeët aonlag. Dit zörgde nog neet veur greuj: in 1880 gaof 't hei nog mer 27 inwoeners. D'n echten impuls kaom mèt d'n aonlag vaan d'n Iezere Rijn door Schoeët in 1879. De nui statie Buul kaom noe in Groeët-Schoeët, wat al gaw begós te greuje en väöl horeca en middestand verzaomelde. De statie bleef ope tot 1953. Wijere greuj kaom mèt de eupening vaan 't zinkfebrik in 1893, allewel tot de eigenere ouch hun eige arbeiersdörp bouwde (Dorplein). Mèt de stiechting vaan 'n sjaol in 1906 en 'n kèrk in 1908, en de opriechting vaan 'n eige parochie in 1917, woort Schoeët 'n ech dörp.

## Beziensweerdeghede
In 't dörp steit de Slevrouw-Visitatie en Sint-Antoniuskèrk oet 1930, e laat veurbeeld vaan neogotiek. Ze vervingk 'n awwer kèrk oet 1908. Sinds 1937 steit de koremeule Janzona in 't dörp; dit is 'n meule oet 1802 die teveure in Venlo heet gestande.

Ouch de umgeving is beziensweerdeg. Oostelek vaan Schoeët vint me de Wieërter- en Buulderberg.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, ziene Nederlandstaolege tegehenger, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Budel-Schoot&oldid=38983503 dees versie].*
Dorplein

**Dorplein**, **Buul-Dorplein** of de **Aw Hei** (Nederlands **Budel-Dorplein**) is e dörp, vaanajds 'n kolonie, in 't zuie vaan de Nederlandse gemeinte Kraonendónk. De plaots heet oongeveer 1500 inwoeners. Dorplein is de zuielekste plaots vaan de gemeinte Kraonendoonk en vaan de provincie Noord-Braobant. Kortbij ligke de kerne Schoeët (direk in 't noordweste), Haëmet (weer direk westelek vaan Schoeët), Bóggetj (e paar kilometer nao 't zuie) en Wieërt (e kilometer of vijf nao 't noordnoordooste).

## Historie
Tot 't ind vaan de negentienden iew waor de Aw Hei weus gebeed, wie d'n traditionele naom al zeet. Zoe roontelum 1892 begós me hei mèt de vesteging vaan 't zinkfebrik. Al dalek woorte hoezer gebouwd veur de arbeiers. Dees plaots had iers nog de naom *Nieuwdorp*, meh in 1893 besloot de gemeinte Buul de naom *Dorplein* te doen rezjistrere, nao de femilie Dor, de exploitante vaan 't febrik. Neve hoezer kaome ouch vaanaof 't begin al versjèllende veurzieninge bij 't febrik te stoon, zoetot 't al gaw op 'n ech dörp begós te liekene. In de loup vaan d'n tied kaome hei e hotel, 'ne kaffee, winkele, 'n wasserij, 'n kèrk (die 'n awwer kepel vervóng) en nog mie. Tot wied nao d'n Twiede Wereldoorlog zouw Dorplein ziene status vaan kolonie, mèt e rechoet paternalistisch bestuur vaanoet de febriksleiing, behawwe. E deil vaan 't werk op 't febriksterrein woort door de zösters vaan Carolus Borromeus oet Nancy gedoon (vaan 1899 tot 1932), later door de zösters vaan Sint-Vincentius a Paulo oet Nut. Die zösters zouwe tot 1987 blieve.

## Aonzien
Dorplein is sinds 2011 besjermp dörpsgeziech, 'ne status die al sinds 1998 in euverweging waor. 13 gebouwe zien rieksmonumint, boe-oonder (meh neet allein) 'n aontal kaderwoeninge. Ouch de umgeving is, oondaanks de oontsering door 't nog ummer bedrieveg febrik, deils de meujte nog weerd. Zjus door de industrieel vervojling vint me hei e paar zeldzaam, metaol-tolerante plantesoorte wie 't oongezuimp ertsmos (*Scopelophila cataractae*).

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Budel-Dorplein&oldid=35720210 dees versie]; wijer koume ouch bittekes informatie vaan [[:nl:Lijst van rijksmonumenten in Budel-Dorplein]].*
Noord (revier)

De **Noord** is e kort revierke in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Allewel tot de struiming oonder invlood vaan 't getij varieert, kin me zègke tot ze vaan zuid nao noord löp. Oondaanks zien gering lengde (9 kilometer in totaol) is de economische beteikenis aonzienlek: sjeper die vaanoet d'n have vaan Rotterdam nao de Rijn mote (of umgekierd), doen dat via de Noord.

## Trajek
Es me 'nen oersprunk in 't zuie aonnump, begint de Noord bij Dordrech, boe de Merwede ziech split in de Aw Maos en de Noord. De naom is dus vaanoet Dordts perspectief gedach. Bekaans euveral zien bei kante intösse bebouwd. Aon de linkerkant ligke de plaotse Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Ridderkerk en Slikkeveer (gemeinte Ridderkerk), aon de rechterkant zuut me Papendrecht, Alblasserdam en Kinderdijk (gemeintes Alblasserdam en Molenwaard). Op dat punt kump heer same mèt de Lek en geit heer Nui Maos heite.

Reielek aon 't begin vaan de luip split ziech de Noord in twie, zoetot 'n eilendsje in de revier ligk. Dit neump me de *Sophiapolder*. 't westelek, smaalder tekske vaan de Noord um dit eiland heer hèt de Rietbaan. 't Eiland, wat bij Hendrik-Ido-Ambacht huurt, waor tot veur kort weiland meh is in 2011 oontpolderd. Noe moot hei e getijenatuurgebeed oontstoon, wie dat vreuger in gans Zuid-Holland te vinde waor.

Vaanajds gaof 't väöl sjeepsbouw aon de Noord; noe nog vint me hei e paar werve, wie ouch nog aander industrie.

Euver de revier ligk ein brögk, tösse Alblasserdam en Ridderkerk. Vreuger leep d'n A15 dao-euver, wat veur verstoppinge zörgde; sinds 1992 löp dat verkier door de Noordtunnel. 'n Wijer tunnel is de Sophiaspoortunnel, die oonder de Sophiapolder doorgeit en deil oetmaak vaan de geujerspoorlijn de Betuweroute. Tösse Kinderdijk en Slikkeveer veurt 'ne poont; wijer heet 'n waterbös hei versjèllende staties.
Bacterië

**Bacterië** (wetensjappelek Latien: **Bacteria**) zien e riek daan wel e domein vaan eincellege, prokaryote wezes. Ze zien gemeinelek e paar micrometer groet, e stök kleinder es celle vaan eukaryote, meh ze kinne sterk oetereinloupende gruutdes aonnumme. Ouch de vörm kin sterk versjèlle; zoe gief 't staof- bol- en spiraalvörmege bacterië.

Bacterië zien alum presint op Eerd. 'ne Wèllekäörege gram eerd bevat door de baank zoe'n 40 mieljoen individueel bacterieel celle, en 'ne milimeter zeut water ein mieljoen. Me sjat tot ze op de ganse wereld mèt 5 kwintiljoen (5*10³⁰) zien. Door dit enorm aontal euvertröf hunne biomassa dee vaan alle plante en bieste bijein. Bacterië vint me in alle leefmilieus; boete vrunteleke umgevinge wie reviere, bojem, loch en groeter wezes zien ze te vinde in heitwaterbronne, radioactief aofval, zuurstofloes deep water en kilometers deep in d'n eerdkoors. Väöl bacterië zien dus extremofiel. 't Metabolisme vaan bacterië is väöl gevarieerder es dat vaan eukaryote. Dit hèlt versjèllende ecosysteme in stand umtot allein dees micro-organismes bepaolde aofvalstoffe kinne umzètte.

Versjèllende bacterië veroerzake krenkdes (zoegenaomde bacteriaol infecties), wie chlamydia, cholera, lepra, pes, syfilis en tering. Zoe'n krenkdes kinne weure bevochte mèt antibiotica, veuropgezat tot de bacterië dao neet resistent (bestand) tege zien. Sjäöjelek zien bacterië ouch es ze ziech veuje mèt minselek ete, wat veur bederf zörg. Aon d'n aandere kant zien bacterië zjus nötteg in de productie vaan ete wie yoghurt en chips, of in 't biologisch aofbreke vaan eerdolie nao 'n olieramp. Oonmisbaar zien bacterië in de derm (zoegenaomde dermflora) bij 't aofbreke vaan ete.

Bacterië bestoon oet 'n primitief cel die dudeleke organelle mis, meh wel vaan 'ne celwand is veurzeen. Um die lèste eigesjap woorte ze vreuger tot de plante gerekend. Allewijl heet me ze in hun eige riek geplaots. Vreuger woort gei versjèl gemaak tösse bacterië en archeeë, micro-organismes die uterlek op bacterië liekene meh genetisch zier wied devaan aofstoon. Daonao zien bacterië en archeeë nog laank same gegróppeerd tot 't domein vaan de prokatyote, meh die indeiling is zier parafyletisch: archeeë stoon feitelek korter bij plaante en bieste es bij bacterië. Ouch de indeiling vaan bacterië zelf is problematisch. De mieste zien nog laank neet besjreve en ze laote ziech neet allemaol in laboratoria kweke. Allewel tot neet euver alles consensus besteit, deile microbiologe de bacterië in zoe'n 20 stamme in. Vaanajds weure bacterië, veur 't gemak, ingedeild in grampositief en gramnegatief.
Staatkundig Gereformeerde Partij

**Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)** is 'n conservatief politieke partij vaan Nederland. Häöre groondslaag is streng bevindelek gerifformeerd; feitelek is de partij theocratisch vaan aard. De partij woort in 1918 opgeriech es aofsplitsing vaan de ARP en is daomèt de ajdste politieke partij in Nederland die nog in häören oersprunkeleke vörm besteit. Häör stumme haolt de partij zoe good wie exclusief oet bevindeleke krink, en umgekierd: wee bij e bevindelek genoetsjap huurt, stump SGP. Bijgevolg steit de partij sterk in de Nederlandse Biebelgordel, dewijl ze in väöl aander deile vaan Nederland (beveurbeeld gans Limbörg) koelek besteit. Partijveurzitter is Adri van Heteren, politieke leismaan is Chris Stoffer. Bij de Twiede Kamerverkezinge vaan 2023 kraog de partij drei zedele. De SGP is in 't verleie herhaoldelek negatief in 't nuits gewees, in 't bezunder door de jaorelang principieel weigering um vrouwlui touw te laote. Dees regel woort in 2013 op las vaan de rechter gesjrap.

## Twiede Kamer

## Weblinks
* Website vaan de SGP
* Staatkundig-Gereformeerde Partij (SGP), Parlement.com
Lies van börgemeisters van Amb Mofert

In zie kort bestaon (zèstien jaor) haet de gemeinte Amb Mofert toch vief börgemeisters gekèndj, waornummendje mitgeraekendj:

## Bron
*Dees paasj is vertaald oet 't corresponderendj Nederlandstalig artikel, en waal in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Ambt_Montfort&oldid=35055177 dees versie].*
Lies van börgemeisters van Hael en Panhael

De gemeinte Hael en Panhael haet van 1818 tot 1919 besjtanje. In daen tied haet ze de volgende börgemeisters gehad:

## Bron
Dees paasj is vertaald oet 't corresponderend Nederlandstalig artikel, en wel in dees versie.
Lies van börgemeisters van Hale

De gemèntje Hale, die tot 2007 besjtóng, haet de volgende börgemeisters gehad:

## Bron
*Dees paasj is gekopieerd van zie Nederlandstalig equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Haelen&oldid=37002916 dees versie].*
Lies van börgemeisters van Häör

De gemèntje **[[Häör]]** haet van 1800 tot 1991 bestanje. In daen tied haet ze de volgende **[[börgemeister]]s** gehad:

## Bron
*Dit artikel is euvergenome van zie Nederlandstalig equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Horn&oldid=34088402 dees versie]; dit artikel nump zelf de volgendje brón:* Jac. Wijnands, *De gemeente Horn 1800-1990*, Horn 1990.
Lies van börgemieësters van Haors

De gemieënte **[[Haors]]** bestónd van 1800 tot 1806 en van 1836 tot 2001. In de tössentied haet nog de gemeinte Haors-Zaerem bestaon. Heej zeen alle **[[börgemeister|börgemieëster]]s** van Haors en Haors-Zaerem te vinde. Zeet veur die van nao 2001 ónder Haors aan de Maas.

## Bron
*Dees pagina kumpt van de Nederlandse Wikipedia, en waal in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Horst&oldid=33474662 dees versie].*
Lies va burgemeestesj van Heële

De vruggere sjepebank en hujige gemingde **[[Heële]]** hant versjillende richtesj, sjote en **[[börgemeister|burgemeestesj]]** gehad.

## Bronne
Dit artikel kunt van d'r Nederlandse Wikipedia, deë de nieëkste brónne nent:

* P. Peters - De bestuurders van Heerlen in "40 jaren spoor en mijnen in Zuid-Limburg 1896-1936" (1936)
* Jan Gerard Kemmerling Heerlen.nl (Kemmerling)
* Ferd. van Wersch Limburgs Dagblad (Lintjens)
* Jan Joseph Jaegers Kwartierstaat van Jens Feskens
* Mr. M.A.M. Waszink, Minister van Onderwijs Parlement & politiek
* Marcel van Grunsven Heerlen.nl
Lies van börgemeisters van Heitse

De gemeintje **[[Heitse]]** haet tot 2007 besjtandje en woort in 1991 oetgebreidj mit Baoksem en Gratem. Ze haet de volgende **[[börgemeister]]s** gehad:

## Bron
*Dit artikel is euvergenome van 't corresponderendj Nederlandstalig artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Heythuysen&oldid=38347718 dees versie].*
Lies van börgemeisters van Helje

De gemeint **[[Helje (gemeinte)|Helje]]**, die tot 2010 besjting, haet de volgende **[[börgemeister]]s** gehad:

## Bronne
*Dees paasj is euvergenome van zie Nederlandstalig equivalent*.

### Rifferenties
Lies van börgemeisters van Hunsel

De gemeint **[[Hunsel]]** haet van 1800 tot 2007 besjtange en had de volgende **[[börgemeister]]s**:

## Bron
*Dees paasj is gekopieerd van zie Nederlandstalig equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Hunsel&oldid=37573132 dees versie].*
Lies van börgemeisters van Hael

't Haet twieë gemeindjes **[[Hael]]** gegaeve: 'n klein, van 1800 tot 1818, en 'n groeëte, van 1991 tot 2007. Van allebei de gemeindjes zeen hie de **[[börgemeister]]s** te vinje.

*Zuug veur de tösseligkende figure de [[Lies van börgemeisters van Hael en Panhael]].*

## Bron
*Dees paasj is gekopieerd van zie Nederlandstalig equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Heel&oldid=30201069 dees versie].*
Hölsbergs

't **Hölsbergs** is 'n dialek dat väöl liekent op 't dialek van de dörper rónd Valkeberg, 't (Valkebergs). 't Hölsbergs waert gesjpraoke in Hölsberg.

't Dialek is al get oasteliker van karakter, zoawie ónder miè dudelik weurt in 't laote valle van de **s** bie bv maed(s)je, paed(s)je, leed(s)je en **r-deletie** bie weurd die eindige op d,s,t: woorsj-woosj; bruèdsje-bruèdje; andersjum-angesjóm; heiversj-heivesj; kneersje-kneesje; 

Hölsbergs-Valkebergs:
angesj-andersj 
onger-ónder
sjoon-sjeun
èrpel-eerappele
óm-um
tejjer-teleur
zjwaad-zjwaasj
kroate-krote
Lies van börgemeistersj van Hölsberg

De gemeinte **[[Hölsberg]]** haet bis 1982 besjtange en had de volgende **[[börgemeister]]sj**:

## Bronne
*Dees paasj is gekopieerd van häör Nederlandstalig equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Hulsberg&oldid=39562317 dees versie]; de paasj neump zelf de volgende bronne:*

* [''Inventaris van de archieven van de Gemeente Hulsberg, 1776-1953.'', blz. 10](http://www.rijckheyt.nl/upload/100/pdf/inventarissen/Inventaris%20secretariearchief%20gemeente%20Hulsberg%20(1776%20-%201953).pdf), veur de periood 1810-1953.

### Rifferenties
Lies van börgemeisters van Herte

**[[Herte]]** waas tot 1991 ein zelfsjtenjige gemeindje en haetj de volgende **[[börgemeister]]s** gehad:

## Bron
*Dees paasj is gebaseerd op zien Nederlandstalig equivalènt, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Herten_%28Nederland%29&oldid=30991954 dees versie].*
Generatieve grammair

De **Generatieve grammair**, **transformationele grammair**, **chomskyaonse grammair** of **generatieve taolkunde** is de studie vaan taol in de vörm vaan grammair mèt es dool 't analysiere vaan wat gebäört bij d'n taolgebruker veurtot 't taolproductie guuf (dös veurtot me de taol oetsprik). Vervolges oonderzeuk zie wie de transformaties in boezjering komme vaan de depe taolstructuur (de oonderligkende structuur) en 'tgein wat de taolgebruker dao-op volgenterend "oetproddesiert" (de opligkende structuur). e Veurbeeld:
* Opligkende strucuur: *Sjef hawt häöm.*
* Oonderligkende structuur: *Sjef* (= subjektief, daarde persoen dös *heer/zie* in dizze casus *Sjef*) *hawt* (= *hawwe*, persoensvörm, singulair, allewijl, daarde persoen dös *hawt*) häöm (= direk objek, daarde persoen, mannelek dös *häöm*).

Frepant is tot dees oonderligkende structure euveral ter wereld veurkomme in taole. Däörum sprook de taolweitesjapper Noam Chomsky, dee eine vaan de groondligkers vaan de generatieve grammair waor, vaan 'n universeel taolversjijnsel. Heidoor kom 'r bis de conclusie tot lui 'n aongeboor taolvermeuge höbbe. Dit weurt evels, same mèt de ganse generatieve grammair, allewijl door väöl taolweitesjappers bekritisierd. Zuuch mie hei-euver oonder 't köpke *Historie vaan de generatieve grammair*.

## Historie vaan de generatieve grammair
't Goof al ideeë vaan 'n generatieve grammair veur de Twiede Wereldoorlog. Veural Ferdinand de Saussure expirimenteerde mèt dit concep. 't Waor evels pas nao de oorlog, vaanaof de Jaore 50, tot me dees theorie vörm góng geve. Degeinen dee dao de mieste invlooj op heet gehad is d'n ierder genömde Noam Chomsky. Umtot heer evels neet de bedènker is vaan dees gedachde, nogmaols: 't idee bestoont al, is de benaoming chomskyaonse grammair (die op ziene achternaom sleit) neet riechteg. Ouch kin me neet vaan generatieve taolkunde spreke. Weliswoer maakde de generatieve grammair de brögk tösse fonologie en grammair ('n unicum in deen tied) is 't gei concep dat de gans taolweitesjap kin verandere umtot d'r sömpelweeg terreine in de taolweitesjap zien die gei invlooi höbbe op de gedachde en visa versa. Allewel de meiste fonologe en aander taolköndege nog ummertouw dèks de gedachdes vaan de generatieve grammair mètnömme in hun theorieë gief 't sins de einentwintegste iew hendeg väöl kritiek tege häör. Degeinen dee dao veural veur heet gezörg is Michael Tomasello. Zien theorieë gaon regelrech tege de generatieve grammair in.
Oetsleeg vaan volkstèllinge in Zuid-Holland

Tösse 1795 en 1971 zien in Nederland **[[volkstèlling]]e** gedoon. Op e rijke geve ze e good beeld vaan de demografische oontwikkeling vaan Nederland. In dit artikel vint me de rizzeltaote veur **[[Zuid-Holland]]**.

D'n tabel tuint versjèllende gemeintes die al veur (soms laank veur) 1971 zien verdwene, zoewie inkel die pas nao 1830 zien gestiech. Ouch kin 'n gemeinte vaan de ein nao de aander provincie zien euvergebrach. Zuug veur details dao-euver de Lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland.

Opmerkinge:
* In 1830 waor de provincie Holland officieel nog neet gesplits, meh veur statistische doele wel.
* De gemeinte Leimuiden hoort tot 8-6-1864 bij Noord-Holland.
* D'n Haag 1840: daovaan 5.035 in Scheveningen.
* Tempel en De Vennip neet opgenome in volkstèlling 1840; dinkelek gans oonbewoend (wie tien jaor ieder).
* De behawwe gemeinte Oudewater góng in 1970 euver nao de provincie Utrech.
* Getalle veur 1971 aofgerund op ganse vieftalle, provincietotaol op ganse hoonderdtalle.

### Rifferenties
Lies van börgemeisters van Ittervoort

De gemeinte **[[Ittervoort]]** haet van 1800 bis 1942 besjtange. Dit is 'n lies van de **[[börgemeister]]s** die ze in daen tied haet gehad.

## Bron
*Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.*
Waopes vaan Flevoland

**[[Flevoland]]** is sinds 1 jannewarie 1986 'n provincie, die zès gemeintes tèlt. Ouch de gemeintes zien, op ein nao (Urk), allemaol nao d'n Twiede Wereldoorlog oontstande, sumpel-eweg umtot de groond nui is. De nui gemeintes höbbe euver 't algemein zoonder bedink e waope aongevraog. Tösse 't provinciewaope en vief vaan de zès gemeintewaopes zien euverdudeleke euvereinkomste.

### Types waopes
Alle Flevolandse waopes boete Urk höbbe 't femiliewaope vaan ir. Cornelis Lely opgenome, de bedinker vaan de Zuierziewerke en daomèt de maan boe-aon de provincies en de vief nui gemeintes hun bestoon daanke. Dit waope luit: in lazuur (*blauw*) 'n (heraldische) lelie vaan zèlver (*wit*). De lelie kump ouch veur in 't waope vaan de vreuger gemeinte Wieringermeer, neet in Flevoland meh wel deil vaan 'tzelfde plan.

Väöl waopes verwieze ouch direk nao de zie. Um te beginne gelt dat veur Urk: 't dörp waor vreuger bekans exclusief op de vèsvangs aongeweze en dreug daorum 'ne sjelvès in 't waope. De nui gemeintes gebruke dèks heraldische fabelbieste mèt e vèsse-oonderlief en 't bovelief vaan e landbies. In 't provinciewaope vint me 'nen heraldische zieliew (deils oonder water; vergeliek de provincie Zieland), Lelystad heet twie zoe'n zieliewe es sjèldhawwers, Almere keus veur heraldische ziepeerd (zoegeneumde *hippocampe*). (Vergliek de 'poldergemeintes' Wieringermeer en Eemsmond, boe meerminne 't waope hawwe.) Zeewolde liet zie sjèld daorentege door natuurleke ziehun hawwe. De twie echte peerd in 't waope vaan Dronten valle e bitteke oet de toen. Dat meinde d'n Hoege Raod vaan Adel ouch: heer heet ziech jaorelaank tege de twie sjèldhawwers verzat, tot de Raod vaan Staote de gemeinte geliek gaof.

### Provinciewaope


Op 27 juni 1985, dus al ietot de provincie Flevoland woort ingestèld, stumde d'n Hoege Raod vaan Adel in mèt 't volgend waope, wat bij Keuninklek Besluut vaan 4 juli 't volgend jaor woort verliend:

:Golvend doorsnoje vaan lazuur (*blauw*) en zèlver (*wit*) en euver alles heer 'ne (*heraldische*) zieliew, golvend doorsnoje vaan goud en lazuur, getongk en genageld vaan keel (*roed*) en hawwend in de rechterveurklaw 'n lelie vaan zèlver. 't Sjèld gedèk mèt 'n gouwe kroen vaan vief blajer en veer perele en gehawwe door twie liewe vaan goud, genageld en getongk vaan keel.

De symboliek is gooddeils bove al oetgelag.

Eine vaan de veurgengers vaan de provincie, 't Opebaar Liechaam Zuieleke IJsselmeerpolders, droog e gegeerd waope mèt hartsjèld en twie ziepeerd es sjèldhawwers, wat noe 't gemeintewaope vaan Almere is.

### Gemeintewaopes

Plaetje:Almere wapen.svg|Almere
Plaetje:Dronten wapen.svg|Dronten
Plaetje:Lelystad wapen.svg|Lelystad
Plaetje:Coat of arms of Noordoostpolder.svg|Noordoostpolder
Plaetje:Coat of arms of Urk.svg|Urk
Plaetje:Zeewolde_wapen.svg|Zeewolde


### Rifferenties
Heraldiek

**Heraldiek** is de artistieke traditie roontelum teikes op waopesjèlder, zoewie de studie daovaan. In versjèllende culture bestoont 't gebruuk um oondersjeiende teikes op waopes aon te bringe, um de partije in 't strijdgeweuls oeterein te hawwe. Veural in de Westerse wereld leep dit gebruuk, oontstande oet veural praktische reies, oet op 'n echte kunsvörm. Zoe roond 1100 woort 't, es ierste in Fraankriek meh al hiel gaw in aonligkende len, gewoente um oetgebreide waopes te hantere, opgebouwd oet standaardeleminte wie bieste (liewe, adelere, peerd etc.), standaardverdeilinge (gedeild, doorsnoje, geverendeild, sjuinsbalk, sjèldhoof etc.) en 'n bijbehurende etiquèt (regels mèt kleure, meh ouch welke voors welk waope moch drage). Laankzaamaon woorte waopes neet (allein) geassocieerd mèt edele, meh ummer mie ouch mèt 't gebeed wat ze bestuurde. Ouch naotot de fedaol sameleving oplosde, bleef 't gebruuk vaan heraldiek euverind. Len, meh ouch provincies, stei en gemeintes drage in Europa es regel e waope, dewijl dit ouch in de res vaan de wereld dèks 't geval is. Ouch femiliewaopes kaome nog väöl veur en weure dèks gekoesterd.

Heraldiek is verneump nao d'n herald (of héraut), dee in de Middeliewe in Europa verantweurdelek waor veur 't nuits verspreie (veural 't nuits euver oorloge) en door zien kènnis vaan veldslage ouch väöl wis euver waopes.
Nothing (Arizona)

**Nothing** is 'n gemeintevrij nederzètting tege de oosgrens vaan Mohave County, in de Amerikaanse staot Arizona. Anno 2014 sjijne dao gein lui mie te woene. 't Ligk aon de Amerikaanse Route 93 vaan Phoenix nao Las Vegas, midde in de weustenij. Kortbijste dörper zien Bagdad en Wikieup, wat zoe'n daarteg kilometer nao 't noordweste ligk. In de wijen umtrèk vint me wieneg aanders es weuste.

## Historie
Nothing woort gestiech in 1977, volgens de plaotseleke bevolking door 'e stèlke zaatlappe'. Dit zouw d'n oongewoene naom (ingels veur 'niks') mote verklaore. De ganse bevolking (begin jaore nul veer persoene) heel 'n benzinepoomp ope. Hei woorte ouch stein oet de umgeving es souvenirs verkoch. Achter de benzinepoomp laog 'ne kleine sjroethoup. Wijer gief of gaof 't in Nothing 'ne praotpaol. De aondach die de naom vaan 't pläötske trok, woort bewös versterk mèt 't plaotsnaombord, boe dit op te leze waor:

:**Town of Nothing Arizona. Founded 1977. Elevation 3269ft.**
:The staunch citizens of Nothing are full of Hope, Faith, and Believe in the work ethic. Thru-the-years-these dedicated people had faith in Nothing, hoped for Nothing, worked at Nothing, for Nothing.

:**Nothing, Arizona. Gestiech in 1977. Huugde 996 meter.**
:De köpsege börgers vaan Niks loupe euver vaan Hoop, Vertrouwe en Geluif in d'n arbeidsmoraol. Door de jaore heer höbbe dees touwgewijde lui in Niks geluif, op Niks gehoop, aon Niks en veur Niks gewèrk.

De situatie wie ze bove steit weurt door ouggetuige nog begin jaore '00 bevesteg. In mei 2005 evels bliek de benzinepoomp te zien touwgegaange. In augustus 2008 vertuint 't gebuiwke zelfs teikene vaan verval. Daonao leefde 't pläötske weer eve op wie eine Mike Jensen 't opkoch mèt de bedoeling hei pizza's te goon bakke en nog aander dinger veur passerende otomobiliste te verkoupe. In 2011 evels waor de zaak sjijns weer gestop: de vinstere waore touwgetimmerd. Nothing is de lèste jaore dus 'n spook'stad' gewore (in dees regio gein bezunderheid).

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nothing,_Arizona&oldid=579010021 dees versie]; zuug dao veur historie, bronne en oteurs.*
Berghem

**Berghem** is de naam van drie plaatse:

* Berghem (Limburg), 'n naobersjap in de gemeinte Gulpe-Wittem;
* Berghem (Noord-Braobant), e dörp allewiel in de gemeinte Oss;
* Berghem (Västargötaland), 'n plaats in Zjwaede.
Bilthoven

**Bilthoven** is e villadörp in de Nederlandse gemeinte De Bilt, noordelek vaan 't dörp De Bilt gelege. Bilthoven is eint vaan de jongste plaotse in de provincie Utrech en heet noets 'n apaarte gemeinte gevörmp. Mèt good 20.000 inwoeners is 't evels de groetste kern vaan de gemeinte.

## Opbouw en aongeziech
Bilthoven is intösse mèt De Bilt aoneingegreujd; de grens tösse de twie kerne ligk bij de Groenekanseweeg. De spoorweeg verdeilt 't dörp in Bilthoven-Zuid en Bilthoven-Noord. D'n dörpskern, es me daovaan maag spreke, ligk zjus zuielek vaan 't spoor. Hei vint me 'n aontal winkele en relatief klein hoezer. E groet deil vaan Bilthoven-Noord is feitelek ei groet villapark - zien reputatie es elitedörp daank Bilthoven veur e groet deil heiaon - meh in de nao-oorlogse wiek De Leijen, ouch noordelek vaan 't spoor, stoon wel rijkeshoezer.

In Bilthoven stoon 24 rieksmonuminte; versjèllende gebouwe stoon op 't landgood Roverestein, versjèllende aandere op 't terrein vaan sanatorium Berg en Bosch (zuug oonder). Roontelum vint me väöl greun.

## Functies
Neve de statie heet Bilthoven nog e paar aander functies. Zoe is hei 't RIVM (Rieksinstituut veur Volksgezoondheid en Milieu) gevesteg. Wijer gief 't hei 'n middelbaar sjaol (HLN, *Het Nieuwe Lyceum*), de *Werkplaats Kindergemeenschap* en e crematorium. Ouch hockeyclub SCHC is hei gevesteg.

## Historie
Iewelaank waor op de plaots vaan Bilthoven zoe good wie niks. Hei leep de straotweeg vaan De Bilt nao Soestdijk, wijer gaof 't hei 'ne juudse kèrkhof get boerderije en al in de negentienden iew väöl bos, wat me op de weuste en slech bebouwbaar grun vaan d'n Utrechsen Heuvelrögk had aongeplant. Mèt d'n aonlègk vaan de Centraolspoorweeg evels (Utrech-Kampen) kaom dao verandering in: Op 20 augustus 1863 woort aon de krusing vaan de Soestdijkseweeg mèt 't spoor 'n statie opegedoon. Dees statie kraog de naom Statie De Bilt, allewel tot de dörpsbebouwing vaan De Bilt dao drei kilometer vaanaof laog.

De gooj bereikbaarheid, in combinatie mèt de greun umgeving, trok evels wel rieke lui aon. Vaanaof oongeveer 1900 sjote de villa's dao wie paddesteul oet de groond. De naobersjap kaom bekind te stoon es *De Bilt-Station*. Dit zörgde evels soms veur verwarring, umtot ouch 't dörp De Bilt intösse 'n statie had (aon de stoumtram, later opgeluf). De gemeinte besloot de naom daorum te verandere. Op 23 mei 1917 besloot me de plaots *Biltse Duinen* te neume. De NS waore 't dao evels neet mèt ins; hei-op koos de gemeinteraod op 11 oktober vaan 'tzelfde jaor veur *Bilthoven*. De statie woort ouch umgeduip.

In 1926 kraog Bilthoven lendeleke bekindheid doortot oonderwieshervörmer Kees Boeke hei zien sjaol stiechde. Hei höbbe väöl welgestèlde kinder sjaolgegaange, oonder wee prinses Beatrix. In 1932 vestegde ziech hei sanatorium Berg en Bos, wat waor euvergekoume vaanoet Apeldoorn. In deen tied bevoont ziech gans 't dörp nog aon de zuidkant vaan de spoorweeg; Bilthoven-Noord oontwikkelde ziech pas nao 1934, op e deil vaan 't veurmaoleg landgood vaan de Van Boetzelaers.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel*.

### Rifferenties
York University

**York University** (aofgekort es **YU**) is 'n openbare oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Toronro, Ontario, Canada.

Waoërt op 1959.

## Vootnote


## Externe link
* York University
Lies vaan börgemeisters vaan Leidschendam

De Zuid-Hollandse gemeinte **[[Leidschendam]]** heet 68 jaor bestande: ze oontstoont in 1938 oet Veur en Stompwijk en fuseerde in 2002 mèt Voorburg tot Leidschendam-Voorburg. In deze rillatief korten tied heet de gemeinte de volgende **[[börgemeister]]s** gehad:

## Bron
*Dees lies is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lijst_van_burgemeesters_van_Leidschendam&oldid=40095049 dees versie].*
SV Panningen

**SV Panningen** is de voetbalclub vaan 't dörp Kepèl (Panninge).
Ze sjpeult in de 4e klasse E.
't Sjportpark hit Sportpark Panningen - Noord, en 't likt op de Wilhelminastraot tegeneuver 't zwumbaad "de Waterloat".
't Alde sjportpark hit "de Dél".
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

**Universidade Federal do Recôncavo da Bahia** (aofgekort es **UFRB**) is 'n openbare oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Cruz das Almas, Bahia, Braziel.

Waoërt op 2006.

## Vootnote


## Externe link
* Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Siligo

**Siligo** (Italiaans: **Siligo**;  is 'n gemeinte in Italië mèt 962 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 43,6 km². 't Is de hoofstad vaan de Sassari provincie en vaan de regio Sardinië.
Genreliteratuur

**Genreliteratuur** of **triviaol literatuur** (in de volksmoond ouch wel *pölp* geneump) is de verzaomelnaom veur alle fictioneel tekste die in hoofzaak neet um e kunszinneg ideaol drejje meh dene um de lezer te plezere. Kort gezag geit 't in genreliteratuur um de wereld die de sjriever creëert, en neet um 't verhaol op ziech (en de oontwikkeling vaan e personnaasj). De naom kump vaan 'n algemein kinmerk vaan zoe'n literatuur: tot ze ziech liet indeile in genres. Zoe gief 't de leefdesroman, de d'n detectiveroman, d'n historische roman, de fantasyroman en de sciencefictionroman. 'Serieus' literatuur weurt dèks zoonder mie *literatuur* geneump. Wijer typerende kinmerke zien: versjijne in serievörm, 'ne vertèltrant toontelum 'n vaste formule (boe-aon de lezer kin verslaaf rake; vaandao d'n Ingelse naom *formula fiction*) en vlake personnazjes (soms keihel stereotype). Euver 't algemein is genreliteratuur escapistisch; dèks krijg ze 't verwiet kitsj te zien.

't Categorisch versjèl tösse 'triviaol' en 'serjeus' literatuur is neet zoonder probleme. Ierstens zien de terme neerbuigend. Twiedens is 't versjèl neet absoluut. Sommege fantasybeuk zien es Bildungsroman opgezat (Harry Potter) en bepaolde pelitieromans drage 'ne maotsjappeleke thematiek (Sjöwall en Wallöö), dewijl werke mèt mie pretentie ouch bès e spannend (detective-echteg) plot kinne höbbe of in 't verleie kinne speule. Daobij zien literair genres euver 't algemein oontwikkeld oet werk vaan gewaardeerde sjrievers (de leefdesroman is beveurbeeld sterk beïnvleujd door 't werk vaan Jane Austen).
Lies van besjavinge

Hei-oonder volg 'n lies mèt besjavinge (hoeg oontwikkelde culture) oet 't verleie. Opgenome zien de besjavinge in Europa veur de middeliewe, en die vaan örges aanders in de wereld veur 't intensief contak mèt de Westerse wereld. Veur aander belaankwèkkende historische culture, zuug: Lies van historische lenj.
Limburg Lions

**Limburg Lions** is de grootste handjbalclub van  Zittert-Gelaen en Baek, in de Eredevisie. De club is óntsjtange nao 'ne fusie tösje BFC oet Baek, Sittardia oet Zittert en V&L oet Gelaen in 2008.

De Limburg Lions sjpeelt häör wedsjtriede in 't Fitland XL Zittert, dat 'n capaciteit haet van 2.000 zitplaatsje. Tot 2013 haet Lions altied in Glanerbrook gesjpeeld. Lions 2 sjpeelt häör wedsjriede in 't De Haamen oet Baek.

In de jaore 2023 kaom Lions in financieel probleme. Begin 2023, naodat Lions 50.000 euro sjaojvergeujing mós betaole aan João Jacob Ramos, raakde de club acuut in geldnood. In 2024 woort 't faillissemènt aangevraag. 'nen Doorsjtart woort geperbeierd, mae in 2025 mós me vassjtèlle dat de Lions neit mie wiejer kóste. Nao 't sezóng 2024/25 zal de club ophawte te besjtaon.

## Rizzeltate saer de sjtichting

## Extern links
* Officieel website
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (Tampico, Illinois, 6 februari 1911 &ndash; Los Angeles, Californië, 5 juni 2004) waor de 40e president vaan de Vereinegde State tösse 1981 en 1989. Heer behuurde tot de Republikeine. 

Reagan woort gebore in Tampico, Illinois meh greujde op in Dixion, Illinois. Nao zien iervol oontslaag in 1928 studeerde heer twie jaor aon 't Eureka College.
Groat Waereldsjtad Kapelle Konkoer

’t **Groat Waereldsjtad Kapelle Konkoer** is ein konkoer veur kapelle en zate hermeniekes dat in Gelaen op de naomiddig van Vastelaovesmaondig wurt gehauwte. ’t Evenemènt vingk aan nao aafloup van de kènjeroptoch, meistal rond 16.00 oer. Dan wurt oetgemaak wae van de kapelle en zaate hermeniekes zich de bèste, dus kampioen maog neume. ’t Geit dan om nog väöl meë es muzikale zake; ouch d'n act tèlt mèt in de jurering. Oardeile waere al jaorelangk gebaseerd op oeteinloupende criteria, zoaes sjoan vrouwluuj, sjerp koper, zjwaor koper, sjlaagwèrk en zoa wier. Edere kapel haet waal èns of dèkser gewonne.       

## Organisasie
‘t Groat Waereldsjtad Kapelle Konkoer in de huidige vorm besjteit saer ‘t jaor 2001 en wurt georganiseerd door de awdste kapel van Gelaen, Oete Waeg, same mèt de sjtadsvastelaovesvereiniging de Flaarisse. 

## Lokasie
De lètste twae jaor (2013 en 2014) is ’t konkoer gehauwte biej café Amadeus, daoveur waor ’t ummer in ’t Cornerhouse, oetgezonjerd einmaol biej café Amadeus (2009) en einmaol biej café ’t Vlaegelke.  

## Globaal program
Belangriekste ongerdeil van 't program is 't sjpele van de kapelle. Om ze op aom te laote kómme, traeje tösjedoor artieste op. De meiste ongerdeile van ‘t program sjtaon vas:  

Rondj 16.00 oer:    	Äöpening door Zef Willems, besjermhaer van Oete Waeg en awd Opper Flaaris

16.00 – 18.00 oer:  	Kapelle mit tösjedoor artieste

18.00 – 18.30 oer:  	De Flaarisse mèt de sjtadsprins en adjudante, de sjtadsjeugprins en adjudant

18.45 oer:	              Priesoetreiking

Vanaaf 19.00 oer:  	Winnende kapel, artieste

## Kapelle
Actief kapelle die al dan neet regelmaotig mitdoon aan ‘t konkoer zeen: Pas Begoosj, Aelenjers, Gein Idee, Hofkapel St. Augustinus, Kloes Bloes Bent, Oete Waeg. Nao 2001 zeen twae kapelle sjlaopende/neet (meë) actief, danwaal opgeheve: Sjeive Drek en Tröte Troef. Daonaeve haet ei paar maol de sambabend Sjleit Inne ouch mitgedaon mer dit sjlaagwèrkgeluid is veur binne te hel.

## Artieste
Väöl *Gelaense* artieste höbbe al opgetraoje in de aafgeloupe ediesies: Awt-Jeugprinse Uule, Ben en Anita, Döbbel glaas, Corrie Vermeer, Kevin Noblesse, Marc Tholen, MisjMasj, Oetgelaote, Óngerein, Op Ós, Patriesje, Paul Donners, Peter Kunkels,  Pölleklup Lötterao, 2PEES, Sandra Hoen, SJPAS en Veer Veere. Artieste *van boete de Waereldsjtad* die in ’t verleje opgetraoje höbbe, zeen onger meë: Böshuuske Ontsjpannings Vereiniging, Frans Croonenberg, Jean Paul Jessen, La Bamba, Paul en Leo, Spik & Span, Toddezek, TRIO-046, Wiel Nakken.
Urdu

't **Urdu** (eige naom اُردُو‎) is 't in Pakistan gebruuk standaardregister vaan 't Hindoestani, in Indogermaanse, Indische taol die in groete deile vaan 't Indiaas subcontinent es lingua franca deensdeit en door de elite weurt gesproke. Wie 't Hindi is 't Urdu gebaseerd op 't Khariboli, 't dialek vaan Delhi en umgeving. 't Urdu is oontstande in 't Mogolriek, 'n islamitisch riek wat praktisch gans Zuid-Azië besloog en sinds de zeventienden iew Delhi es hoofstad had.

Hindi en Urdu versjèlle neet of koelek in klaanklier en grammair, meh zien gemekelek vaanein te oondersjeie door hun sjrifte: dewijl Hindi 't Devanagari gebruuk, weurt Urdu gesjreve in 'n eige versie vaan 't Arabisch sjrif (mie in 't bezunder is 't gebaseerd op de Perzische variant daovaan). Ouch 't vocabulair versjèlt: 't Urdu kint e groet aontal Perzische lienwäörd (en ouch vrij väöl Arabische en Turkse), dewijl 't Hindi mie lexicaol aofhenkelek is vaan 't Sanskriet. Boete Pakistan weurt 't Urdu ouch gebruuk door väöl Indiase moslims; iemes zien religie bepaolt daan dèks of 'r 'nen Hindi- of 'nen Urdu-spreker is. Alles bijein sjat me 't aontal mojertaolsprekers op zoe'n 65 mieljoen, mèt nog ins 40 mieljoen twiedetaolsprekers.
Lies vaan Keltische taolvariante

Dees lies beujt 'n euverziech vaan alle **[[Keltische taole]]** en hun dialekte, levend, doed en historisch.

* Proto-Keltisch
** Continentaol Keltisch
*** Gallisch
*** Lepontisch
*** Keltiberisch
*** Galaecisch
*** Norisch
*** Galatisch
** Eilandkeltisch
*** **[[Goidelisch]]**
**** Iers (grammair - dialekte - klaanklier) - Primitief Iers - Aajdiers (grammair) - Middeliers - Vreugmodern Iers
***** Munster-Iers
***** Connaught-Iers
***** Ulster-Iers
**** Sjots Gaelisch  (grammair - dialekte - klaanklier)
***** Lowlands-Gaelisch
***** Canadees-Gaelisch
**** Manx
*** **[[Britse taole|Brits]]**
**** Pictisch (*incertae sedis*)
**** Cumbrisch
**** Welsh (grammair - klaanklier - dialekte) - Aajdwelsh - Middelwelsh
***** Argentijns Welsh
**** Cornish
**** Bretons (grammair - klaanklier)
***** Cournaillais
***** Léonard
***** Trégorrois
***** Vannetais
***** Loire-Bretons
** oonzeker: Belsj
** Zigeunderdialekte op Keltische basis: Shelta - Beurla Reagaird
** Keltische kunstaole: Deverriaons

;Taolkwesties
* P-Keltisch en Q-Keltisch
* Mutatie (Keltische taole)
Witla

**Witla** waor 'n plaots aon de Maosmoond, die in de vreug middeliewe bestoont. Oondudelek is boe 't perceis heet gelege.

Me vint de plaotsnaom in bronne trök es *Witlam* (Latiensen accusatief) *UUitle* en *Witle*. Sommege höbbe 't wèlle verbinde mèt *Widele*, 'n zijtek vaan de Striene die laanks d'n huiegen Hoekse Waard door of laanks 't baljouwsjap Voorne leep. Allewel tot de naome identiek zien ('t Middelnederlands *Widele* zouw 'n logische oontwikkeling vaan 't Aajdfries of Aajdnederlands *Witla* zien), vèlt dat neet mèt zekerheid te zègke.

Witla duik twie kier in gesjreve bronne op. In 't *[[Liber traditionum]]* is 't dinkelek ind zevenden iew aongeteikend in verband mèt 'n donatie aon de Blandinium-abdij in Gent. In de *[[Annales Fuldenses]]* steit tot 't in 836 'n handelsplaots waor (*[[emporium]]*), die dat jaor zjus wie Antwerpe waor platgebrand. Of dat veur 't definitief verdwijne vaan de plaots heet gezörg, is oonbekind.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel; zuug dao veur bronne en oteurs*.
Sperwergraasmös

De **sperwergraasmös** (Nederlands: *sperwergrasmus*) (*Sylvia nisoria*) is eine vogel oet de femilie van de zangveugel (*Sylviidea*). 

De sperwergraasmös is eine vogel dae neet väöl veur kump in Nederlandj en Belsj. 't Veurnaasmte verspreidingsgebied van deze vogel ligk in Oos-Duitsland, Zwede en van dao oet nao 't ooste. De meiste waornumminge van de sperwergraasmös in Nederland zeen in het naojaor, es de jóng veugel oet Scandinavië nao 't zuide trèkke om dao te euverwinjtere.
Häörs

**Häörs** is de naam veur twie Limburgse dialekte:

* De tóngval van 't dörp Häör, zuug Häörs (dörpsdialek);
* De sjtreektaal van e groet deil van 't Landj van Häör, zuug Häörs (sjtreekdialek).

N.B.: Verwarrendj genóg vilt 't dörpsdialek van Häör neet ónger 't sjtreekdialek 'Häörs', meh ónger 't Naordelik Oes-Limburgs.
Play-off

'ne **Play-off** is 'n einmaolege competitie tösse minstens twie sportteams oonderein um 'n hoeger sportief doel te bereike. Wienie mie es twie clubs deilnumme, is de play-off in miniatuur-toernoojvörm opgezat, gemeinelek in knock-outvörm meh soms ouch wie 'ne liga. De play-off kin oet eine match bestoon, oet twie (eine kier oet en toes veur allebei) of oet 'n ooneve aontal vaan drei of mie (*best of three/five/seven*), boebij deginnege wint dee de mieste euverwinninge pak. Gemeinelek volg 'ne play-off nao de regulier competitie; op groond vaan de rizzeltaote dao-in weurt bepaold wee oonder welke veurweerde maag mètdoen.

## Veurbeelder
Play-offs weure oonder mie gespäöld in 't Belsj en Nederlands voetbal. In de Belzje Ierste Klas (officieel Jupiler Pro League) weure aon 't ind vaan de regulier competitie de punte gedeild door twie, boenao de zès boveste ploge nog ins twie kier tegenein speule. Zoe weurt de landskampioen bepaold, meh ouch de nommers 2-6; op wat veur plaots me indeg is vaan belaank veur 't behole vaan Europees voetbal. De ach ploge die dao-op volge (nommers 7-14 dus) speule nog iers in twie poules vaan eder veer; daonao speule de winners tegenein um 't lèste ticket veur Europees voetbal. De lèste twie clubs (nommers 15 en 16) speule nog tegenein um degradatie in 'ne *best-of-five*. De verlezer degradeert direk, de winner späölt tege de drei periodekampioene vaan de Twiede Klas. Veur d'n direkten degradant kump de kampioen vaan de Twiede Klas in de plaots, die trouwens veur zienen titel gein play-offs späölt.

In 't Nederlands voetbal zien de play-offs bejeiener. Dao speule de nommers 5-8 vaan de Ieredevisie play-offs um 't zèsde, mins gunsteg ticket veur Europees voetbal. In 'n haaf finaal speule de boeteste en de binneste clubs tegenein (5-8, 6-7); de winners make 't daan weer oonderein oet. Wienie de winner vaan de KNVB-beker bij de bèste ach zit, deit de nommer 9 in ziene plaots aon de play-offs mèt. Daan speule de veurlèste en ieveurlèste (nommers 17 en 16 dus) nog play-offs um in de Ieredevisie te blieve. Ze numme 't op tege neet minder es ach clubs oet de Ierste Devisie (de veer periodekampioene aongevöld mèt nog veer teams). Iers make de liegste veer gekwalificeerde Ierste Devisieteams oonderein oet wee doorgeit, die twie struime daan in in 'n twiede runde (mèt nog ach clubs), en in 'n daarde runde (mèt nog veer clubs) weurt oetindelek oetgemaak welke twie clubs volgend jaor in de Ieredevisie oetkoume. Alle Nederlandse play-offs zien volgens e conventioneel knock-outsysteem, dus mèt eine match toes en eine oet, boebij 't doelsaldo (mèt prioriteit veur oetgole) d'n doorslaag gief.

Play-offs weure ouch gehawwe in aander competities, wie de Nederlands körfbal- en handballiga's.
Gied Joosten

**Egidius "Gied" Joosten** (Heerle, 13 november 1921 - Mestreech, 3 oktober 1993) waor 'ne Nederlands-Limbörgsen oondernummer en pioneer vaan 't betaold voetbal.

Joosten studeerde aof es civielen inzjenieur aon de Technische Hoegsjaol in Delft. In d'n Twiede Wereldoorlog deeg 'r actief mèt aon 't verzèt tege de bezètter. Nao d'n oorlog bouwden 'r 'n succesvol carrièr op es aonnummer in Heerle, boe heer d'n eigeneer vaan bouwbedrijf Vasco waor.

Joosten kaom es supporter bij de Watersnoedwèdstrijd tösse Nederland en Fraankriek (op 12 miert 1953) in aonraking mèt 't betaold voetbal. Op dat memint gaof 't in Nederland neet allein gei professioneel voetbal, 't woort ouch tegegehawwe door de KNVB. 't Stiechte vaan betaold voetbal mós daorum boete de KNVB um. Joosten riechde op 12 juni 1954 de allerierste betaoldvoetbalclub in Nederland op, Fortuna '54, zoewie de NBVB, de *Nederlandse Betaold-Voetbalboond*. Dee boond begós in september vaan dat jaor, gans tege de wèl vaan de KNVB, mèt 'n eige competitie. Al gaw bekierde ziech de Boond evels tot 't betaold voetbal en op 28 november slote de bei concurrente 'n akkaord. De NBVB-competitie en de Ierste Klas vaan de KNVB woorte stèlgelag um mèt 'n gezameleke devisie wijer te goon. Joosten zien eige Fortuna '54 stoont op dat memint bovenaon.

Joosten bleef nog e tiedsje succes hawwe mèt Fortuna '54, wat in 't sezoen 1956/57 twiede woort en de KNVB-beker pakde. In 1966 evels góng Joosten zie bouwbedrief failliet en raakde Fortuna ziene sókkernoonk kwiet. De sportief prestatief lepe dao-op trök en in 1968 fuseerde 't mèt Sittardia tot Fortuna SC.

## Bron
*Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gied_Joosten&oldid=40695655 dees versie].*
Orkes

'n **Orkes** (vaan Aajdgrieks ὀρχήστρα 'dansperk veur de buun') is e meziekensemble vaan e groet aontal instrumentaliste; es voesregel gelt tien of mie. Bij minder speulers sprik me miestens vaan kamermeziek. In de westerse meziek koume orkeste dèks veur.

Zoe aon 't ind vaan de zèstienden iew goon componiste veur 't iers partije oetsjrieve veur specifieke instruminte die in concertante motètte e.d. de zengers mote begeleie. In de vreuge barok besteit zoe'n ensemble miestens oet e paar blozers en/of striekers, meh tege 't ind vaan de zeventienden iew geit e solide aontal striekers, boe-in de viole numeriek dominere, de kern vaan 't orkes oetmake. De basso continuo (in de ganse baroktied gebrukelek) weurt miestal veurzörg door e tósje-instrument (örgel, klavecimbel); es touwgeveugde instruminte (dèks solistisch ingezat) koume soms blozers, aander striekers en/of (zelde) slaaginstruminte veur.

Ind achtienden iew begint 't orkes te greuje; ummer mie blozers goon standaard debij hure. Tegeliek verdwijnt de continuo. Zoe oontsteit wat me e symfonieorkes is goon neume. In de negentienden iew weurt dit allein nog mer groeter, tot me roond 1900 soms wel e paar hoonderd musici veursjrijf (beveurbeeld bij Mahler). Daonao kump 'n tegebeweging op gaank.

Neve 't symfonieorkes kint me ouch 't kamerorkes (mèt 'n väöl kleinder bezètting), 't striekorkes (mèt allein striekers; in zekere zin d'n opvolger vaan 't klein orkes wie dat begin achtienden iew gebrukelek waor), 't hermenie-orkes (mèt allein blozers, slaagwerk en contrabas) en de famfaar (mèt allein koperblozers en slaagwerk). Dèks doen orkeste de begeleiing bij vocaole meziek; 't gief evels ouch väöl speciaol orkesmeziek. Specifieke genres hei-in zien de orkessuite, 't concert (concerto grosso en soloconert), de symfonie, de ouvertuur en 't symfonisch gediech.

In de jazz kint me de big band, feitelek 'ne variant op de famfaar. In de neet-westerse meziek zien orkeste neet zier gebrukelek, meh ze koume wel veur (beveurbeeld in de Japanse gagaku en de Javaanse gamelan).

## Trivia
* In 't Limbörgs gebruuk me d'n term "orkes" dèks väöl breier. Zoe neump me beveurbild 'n groep muzikante die meziek oet de jaore zeuvetig späöle ouch waal e "daansorkes".