open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tielt

|
|-
|
|-
|
|}
**Tielt** is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, hoofplaots vaan 't gelieknaomeg arrondissemint, tege de grens mèt Oos-Vlaandere op. De stad had op 1 januari 2010 19.647 inwoeners en mit 68,5 km². Tielt is 'n typische plattelandsstad mèt e beperk verzörgingskarakter veur de umgeving.

## Geografie
### Deilgemeintes
Tielt besteit oet veer deilgemeintes. Tielt zelf mit 34,64 km² en had op 1 januari 2006 14.183 inwoeners.

* I. Tielt
* II. Schuiferskapelle
* III. Kanegem
* IV. Aarsele

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Tielt, wat in de vreug middeliewe moot zien oontstande, kump in 1105 veur 't iers op sjrif veur, es *Tiletum*. In 1245 kraog 't stadsrechte, die daarteg jaor later mèt 'n lakehal woorte verzèlverd. In de iewe daonao kraog de stad ouch 't merretrech, 't sjepehoes, e Minderbreurskloester en oetindelek in 1686 'n Latiense sjaol. In d'n Ierste Wereldoorlog laog Tielt in bezat gebeed; hei zaot 't hoofkerteer vaan de Pruse armee. In d'n Twiede Wereldoorlog had de stad vaan Geallieerde bombardeminte te lije, wat nao d'n oorlog wederopbouw nudeg maakde. In 1977 woort Tielt oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle.

## Cultuur
### Bezeensweerdeghede
Door de zwoer bombardeminte in d'n Twiede Wereldoorlog en door väöl brande en oorloge in vreuger daog heet de stad väöl vaan zie middeliews aonziech verlore. Vaan de lakehal besteit allein nog d'n halletorie (foto), mèt bijbouw in renaissancestijl. De Pieterskèrk heet bezeensweerdeg interieur (kansel en kemuniebenk). 'n Aander groete kèrk is de modern Slevrouwekèrk. 'n Repliek vaan 'nen tank en e beeld veur generaol Maczek herinnere aon de bevrijing door de Pole in 1944.

### Taol
Tielt zelf ligk nog zjus in 't Wes-Vlaams taolgebeed; Aarsele en Kanegem zien vaanaajds Oos-Vlaamstaoleg, mer de lèste decennia is, veural oonder invloed vaan Kortrijk, de taolgrens nao 't ooste opgesjove en zien versjèllende dörper in zuidoostelek Wes-Vlaondere vaan Oos-Vlaoms nao Wes-Vlaoms gegaange.

## Bekinde Tieltenere
* Godfried Danneels, aartsbisjop
* Joris Lannoo, oetgever
* Lodewijk Scharpé, professor
* Briek Schotte, fietserènner

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Torhout

|
|-
|
|-
|
|}
**Torhout** (Wes-Vlaams: *Toeroet*; Frans en Ingels (verawwerd): *Thourout*) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Brugge, oongeveer centraol in de provincie. De stad is 45,23 km² groet en had op 1 januari 2010 19.885 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Torhout heet gein deilgemeintes, meh heet wel e paar kleinder dörper binne zien grenze.

* I. Torhout
** II. Wijnendale
** III. Sint-Henricus
** IV. De Driekoningen
** V. Don Bosco

### Aongrenzende (deil)gemeintes
*a. Aartrijke (gemeinte Zedelgem)
*b. Veldegem (gemeinte Zedelgem)
*c. Ruddervoorde mèt de wiek Baliebrugge (gemeinte Oostkamp)
*d. Lichtervelde (gemeinte Lichtervelde)
*e. Gits (gemeinte Hooglede)
*f. Kortemark (gemeinte Kortemark)
*g. Ichtegem (gemeinte Ichtegem)

## Historie
In januari 2010 woorte archeologische opgraovinge gedoon oet de Romeinsen tied. Torhout weurt roond 830 veur 't iers geneump in 't heilegeleve vaan Bavo, wat nog twie iewe ieder späölt. In de vreug middeliewe waor 't de hoofplaots vaan 'ne Frankische pagus, dee evels later oonder de pagus vaan Brugge zouw goon valle. 't Góng bij 't Brugs Vrije hure. Vaanaof d'n èlfden iew had de plaots 'n jaormerret. Tot echte stad oontwikkelde ziech de plaots evels neet. De stadsrechte kraog Torhout pas in 1825 vaan keuning Wöllem I.

## Bezeensweerdeghede
't Aonziech vaan Torhout heet te lije gehad vaan d'n Twiede Wereldoorlog. Daobij raakde de twelfden-iewse, romaanse Sint-Pieters-Bandekèrk (foto) zwoer versjendeleerd; de kèrk woort nao d'n oorlog heropgebouwd. 'n Aander aajd gebouw is 't raodhoes oet 1713, in barokstijl.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Vleteren

:*Neet te verwarre mèt [[Vleteren (Fraankriek)|Vleteren]] of Flêtre in Fraankriek*
----

|
|-
|
|}
**Vleteren** (Wes-Vlaoms: *Vletern*) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Ieper, mèt 'n oppervlak vaan 38,15 km² en 3.676 inwoeners per 1 januari 2010. De gemeinte stagneert in inwoeners; allein Woesten blijf op peil. Bekind is de gemeinte vaan de Trappiste-abdij vaan Sint-Sixtus in Westvleteren, boe exclusief trappistebeer weurt gebrojd.

## Geografie
### Deilgemeintes
Vleteren besteit oet drei deilgemeintes. 't Raodhoes steit in Oostvleteren.

* I. Westvleteren
* II. Oostvleteren
* III. Woesten

### Aongrenzende (deil)gemeintes
*a. Poperinge (stad Poperinge)
*b. Krombeke (stad Poperinge)
*c. Stavele (gemeinte Alveringem)
*d. Hoogstade (gemeinte Alveringem)
*e. Pollinkhove (stad Lo-Reninge)
*f. Reninge (stad Lo-Reninge)
*g. Elverdinge (stad Ieper)

## Historie
De gemeinte woort in 1977 gevörmp oet 'n fusie tösse Westvleteren, Oostvleteren en Woesten.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Waregem

|
|-
|
|}
**Waregem** (Wes- en Oos-Vlaoms: *Woarehem*) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Kortrijk, aon de grens mèt Oos-Vlaandere. De stad heet 'n oppervlak vaan 44,34 km² en 'n inwoeneraontal vaan 36.306 per 1 januari 2010.

Waregem heet vaanajds 'n Oos-Vlaams dialek.

## Geografie
### Deilgemeintes
Waregem besteit oet veer deilgemeintes. Binne de hoofgemeinte ligk ouch nog 'ne vijfde kern. Waregem zelf heet 26,64 km² en per 1 januari 2007 21.854 inwoeners.

*I. Waregem
** V. Nieuwenhove
*II. Sint-Eloois-Vijve
*III. Desselgem
*IV. Beveren

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
In Waregem zien versjèllende Gallo-Romeinse voondste gedoon. De plaots weurt, es *Waro-inghaheim*, veur 't iers geneump in 826. Tot aon d'n dertienden iew waor väöl vaan de groond bezit vaan twie Gentse abdije. Daonao kaome versjèllende hiere op. 't Dörp zelf kaom oonder 't kapittel vaan Doornik.

Tege 't ind vaan d'n achtienden iew woort Waregem belaankrieker. In 1784 gaof keizer Jozef II de plaots merretrech, wat de textielindustrie op gaank brach. In de negentienden en vreuge twintegsten iew oontwikkelde ziech de industrie door. In 1977 woort Waregem oetgebreid mèt Beveren, Desselgem en Sint-Eloois-Vijve. Stadsrechte kraog de plaots in 2000.

## Extern links
* Website vaan de stad
Las Vegas (stad)

**Las Vegas** (Spaons veur *De Weie*) is 'n stad in Nevada (VS) en de hoofplaots vaan Clark County. Las Vegas is veural bekind um häör casino's en hotèls. 't Hart vaan de amusemintsindustrie, de Las Vegas Strip, ligk evels boete de stadsgrenze en huurt bij de gehuchte (*unincorporated communities*) Paradise en Winchester.

## Historie
In 1905 woort Las Vegas gestiech en in 1911 kraog 't stadsrechte. In 1920 had Las Vegas 2.304 inwoeners. Tot 1980, wie de stad 164.674 inwoeners had, bleef Las Vegas e stedsje in 't graofsjap Lincoln. Umtot Las Vegas 't centrum begos te weure vaan 'n väöl te groet graofsjap, woort in dit jaor Las Vegas de hoofplaots vaan 't nui graofsjap, *Clark*. Wie Las Vegas tien jaor later, in 1990, mèt 56,9% waor gegreuid, had 't 258.295 inwoeners. De *Las Vegas Strip* is allewijl 'ne straot vaan 6,4 kilometer en daoneve is de stad väöl groeter gewore.

## Demografie
Volges de census vaan 2006 heet Las Vegas 552.539 inwoeners en is daomèt mèt 15,5% gegreujd binne zès jaor.

Vaan de bevolking is 11,6% awwer es 65 jaor en besteit voor 25% uit einpersoenshoeshawwes. De werkeloesheid bedreug 4,1%.

Oongeveer 23,6% vaan de bevolking vaan Las Vegas besteit oet hispanics en latino's, 10,4% is vaan Afrikaanse oersprunk en 6,8% vaan Aziatische oersprunk.
Wervik

|
|-
|
|-
|
|}
**Wervik** (Frans: *Wervicq*; Picardisch: *Wervi*) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Ieper, aon de Leie en de grens mèt Fraankriek. De gemeinte is 43,61 km² groet en had op 1 januari 2010 18.134 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Wervik heet twie deilgemeintes. Wervik zelf heet ouch nog e dörp binne zien grenze. De hoofgemeinte had op 31 december 2006 11.194 inwoeners.

* I. Wervik
** III. Kruiseke
* II. Geluwe

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Wervik is, oondanks zie vrij dörps aonziech, 'n stad mèt e riek en laank verleie. Archeologie lieverde spore oet d'n Iezertied op. Op (kopieë vaan) aw Romeinse kaarte kump Wervik woersjijnelek trök es *Viroviacum* en *Virovino*. De plaots laog aon d'n heerweeg vaan Kassel nao Bavay. In d'n daartienden iew bleujde hei, wie euveral in Vlaandere, de lakehandel. Aon de welvaort kaom 'n ind wie de stad in 1297 door de tróppe vaan Filip vaan Valois woort verweus. In 1382 verweusde de Bretónne de stad obbenuits. In 1400 kraog de stad daobij mèt 'ne brand te make. In 1579 weujde hei de Beeldestörm. Vaanaof de Vrei vaan Nimwege vaan 1678 waor de stad Frans. In d'n Ierste Wereldoorlog laog de stad, vaanoet centraol perspectief, achter 't front (in bezat gebeed); dao waor e lazarèt gevesteg. In 1917 evels lagte Britse kanonne de stad in puin. In 1944 bevrijde de Canadeze de stad. Bij de herindeiling vaan 1977 kaom de opgeheve gemeinte Geluwe bij Wervik.

## Extern links
* Website vaan de stad
Wevelgem

|
|-
|
|-
|
|}
**Wevelgem** is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Kortrijk, aon de Leie, mèt 'n oppervlak vaan 38,76 km² en 30.975 inwoeners per 1 januari 2010.

## Geografie
### Deilgemeintes
Wevelgem besteit oet drei deilgemeintes. Wevelgem zelf mit 14,18 km² en had op 31 december 2006 15.808 inwoeners.

* I. Wevelgem
* II.Gullegem
* III. Moorsele

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Wevelgem, veur 't iers geneump in 1197, waor iewelaank e sumpel landbouwdörp. In later tije woort 't tele vaan vlas de belaankriekste industrie; me gebruukde de Leie veur 't te laote weike, wat dees revier häör vreuger zoe kinmerkend gouwe uterlek gaof. Nog ummertouw vint me vlasverwèrkende industrie in Wevelgem.

In d'n Ierste Wereldoorlog lagte de Pruse e militair vleegveld aon, wat nog ummertouw, es sportvleegveld, deens deit. Ouch ligk de groete kèrkhoof veur Centraol soldaote vaan Menen veur e deil op Wevelgems gebeed. In d'n Twiede Wereldoorlog woort de brögk euver de Leie verweus. In 1977 woorte de opgeheve gemeintes Gullegem en Moorsele aon Wevelgem touwgeveug.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Veurne

|
|-
|
|-
|
|}
**Veurne** (Frans: *Furnes*; Wes-Vlaoms: *Veurn*) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, hoofplaots vaan 't gelieknaomeg arrondissemint, kort aon de Franse grens en neet wied vaan de kös. De stad heet 'n oppervlak vaan 96,34 km² en had op 1 januari 2010 11.666 inwoeners. Veurne, neet al te groet, heet toch 'n verzörgende functie veur 't hendeg dunbevolk noorde vaan de Weshook.

## Geografie
### Deilgemeintes
Veurne kint neet minder es èlf deilgemeintes. Veurne zelf is 22,67 km² groet en had op 14 februari 2008 8.471 inwoeners. De aander kerne höbbe gein vaan alle mie es doezend inwoeners; versjèllende zien hiel klein en lendelek, zoewie Zoutenaaie, mèt mer 17 inwoeners, en De Moeren, mèt 126 inwoeners en niks vaan 'ne woenkern.

* I. Veurne
* II. Booitshoeke
* III. Avekapelle
* IV. Zoutenaaie
* V. Eggewaartskapelle
* VI. Steenkerke
* VII. Bulskamp
* VIII. Wulveringem
* IX. Vinkem
* X. Houtem
* XI. De Moeren

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Vreuger laog de zie wijer landinwaarts, tot aon of zelfs in Veurne. In 't getijdegebeed woort zaajt gewonne. 'ne Plaotsnaom wie *Zoutenaaie* (*Saltenahwa*, 'zaajte waterluip') verraojt dat nog. In de negenden iew al waor Veurne 'n vestingstad, die in de veertienden iew walmör kraog. Al einen iew ieder beleefde Veurne, wie zoeväöl Vlaamse stei, voorspood door de lake-industrie; vaan dezen tied datere de gotische gebouwe in 't centrum. In de Spaonsen tied, in de zeventienden iew, beleefde de stad ouch 'nen tied vaan bleuj. Op 17 juli 1831 bezoch de nuie keuning Leopold I Veurne es ierste stad vaan 't Belsj. In d'n Ierste Wereldoorlog laog de stad in oonbezat gebeed en waor 't hoofkerteer vaan 't Belsj leger hei gevesteg. In 1971 woorte de opgeheve gemeintes Avekapelle, Booitshoeke, Bulskamp, Eggewaartskapelle, Steenkerke en Zoutenaaie aon Veurne touwgeveug; in 1977 ouch de gemeintes Beauvoorde en Houtem. Beauvoorde waor in 1971 oontstande oet 'n fusie vaan Vinkem en Wulveringem, Houtem had in dat jaor al De Moeren geannexeerd.

## Cultuur
Veurne is riek aon historische gebouwe. De Walpurgiskèrk, de groetste kèrk vaan 't stedsje, stamp oet de veertienden iew meh woort neet aofgebouwd tot de twintegsten iew; ze is daodoor zoewel gotisch es neogotisch. 'n Awwer kèrk is de Sinterklaoskèrk; meh de twelfden-iewse kèrk woort in de vieftienden iew oetgebouwd, zoetot ze noe e gotisch aonziech heet. Neve de Lakehal besteit ouch 'n Vleishal. In de stad zien wijer nog väöl zeventienden-iewse woenhoezer te zien.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Wingene

|
|-
|
|}
**Wingene** (Wes-Vlaoms: *Wiengne*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Tielt, kortbij de grens mèt Oos-Vlaandere. De gemeinte is 68,42 km² groet en had op 1 januari 2010 13.688 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Wingene kint twie deilgemeintes, die allebei nog kleinder kerne binne hun grenze höbbe. De hoofgemeinte had op 1 januari 2007 7.951 inwoeners.

* I. Wingene
** III. Sint-Jan
** IV. Wildenburg
* II. Zwevezele
** V. Hille

Noordnoordwèstelek vaan 't dörp Wingene ('t geel vlekske zoonder nómmer op de kaart) ligk 't gehuchske Sint-Elooi.

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Wingene weurt, es *Wenghina*, al geneump in 847, es *villa* die aon de Amandsabdij vaan Elnone in lien gegeve woort. In 1977 woort de opgeheve gemeinte Zwevezele aon Wingene touwgeveug.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Giorgos Papandreou

**Giorgos Andreas Papandreou** (Grieks: Γιώργος Α. Παπανδρέου) (16 juni 1952, Saint Paul, Minnesota, VS) is 'ne Griekse politicus. Vaan 1999 tot 2004 waor heer minister vaan Boetelandse Zake. Vaan 6 oktober 2009 tot 11 november 2011 waor heer premier vaan Griekeland.

## Jäög
Ziene pa waor Grieks en zien ma waor Amerikaans. Bei wèrkde in Minnesota veur de Universiteit vaan Minnesota. Wie 't mèt de economie vaan Griekeland in 1974 beter ging, ging 't gezin trök nao 't moojerland. In zien studentetied woort heer lid vaan de PASOK (ΠΑΣΟΚ).

## Aonpak es premier
Papandreou woort in 'n slechte tied premier vaan Griekeland, zjus in de Europese crisis. Wat bleek waor tot de veurege Griekse euverheid jaorelaank de financiëel ciefers vervals had. 't Begroetingstekort bleek 14 percent te zien in 2009. Allein de EU kós deveur zörge tot Griekeland neet failliet zouw goon, mèt behölp vaan lieninge. Papandreou heet toen gezörg veur 'ne groetsen aonpak. Heer verhoegde de pensioenleeftied vaan 61 nao 65 en verliegde 't pensioengeld mèt tien percent. 't Gemiddeld ambteneersloen woort mèt 20 percent verminderd, de btw woort verhoeg zjus wie de accijns op alcohol en touwbak. Daoneve is de bestuurleke indeiling vaan 1000 nao 400 gemeintes gegaange. Heidoor verloor Panadreou ummertouw mie aonhengers.

't Kaom oetindelek zoe wied tot Papandreou d'n ierste in viefteg jaor waor dee vreugtijdeg mós aoftrejje, umtot de mierderheid vaan de kamer neet mie achter häöm stoond. Dat waor deils, mer neet gans, te wijde aon 't feit tot heer plotseling e rifferendum heelt boe-in Griekse börgers mochte stömme pro of contra 't akkoord tösse Athene en de Europese Unie (EU) um giroreus te bezuinege in 't staotsbudget in ruil veur Europese steun en de garantie tot Griekeland in de Eurozone kos blieve. De EU-leiers sproke ein veur ein aofkeurend euver dit plotselinge besluut. De toendertied President vaan de Europees Kemissie, Jean-Claude Juncker, waor opvallend kritisch (get wat in deen tied hoegsoongebrukelek waor veur 'ne Kemissie-President nao 'ne leier vaan 'nen EU-lidstaot touw). Heer sprook vaan hoegs oonverantweurdelek en gevierlek gedraag vaan Papandreou.

Loukas Papadimos, 'ne politicus dee oonaofhenkelek is en dus vaan gein partij lid is, naom de baon es premier tijdelek euver totdat me weer 'n democratisch verkezing kin hawwe.
Wielsbeke

|
|-
|
|-
|
|}
**Wielsbeke** is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Tielt, aon de grens mèt Oos-Vlaandere, mèt 'n oppervlak vaan 21,76 km² en per 1 januari 2010 9.152 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Wielsbeke heet drei deilgemeintes; neet de hoofgemeinte meh Ooigem heet de mieste inwoeners. Wielsbeke zelf heet 'n oppervlak vaan 8,38 km² en had op 1 januari 2006 3.097 inwoeners.

* I. Wielsbeke
* II. Ooigem
* III. Sint-Baafs-Vijve

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
In 1977 woort Wielsbeke oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Ooigem en Sint-Baafs-Vijve.

## Bezeensweerdeghede
In de dörpskern steit de modern Laurentiuskèrk oet 1955. 't Classicistisch kestiel Hernieuwenburg (foto) deit deens es raodhoes.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Zedelgem

|
|-
|
|-
|
|}
**Zedelgem** (Wes-Vlaams: *Zillehem*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Brugge, tösse de stei Brugge en Torhout in. De gemeinte is 60,34 km² groet en had op 1 januari 2010 22.180 inwoeners.

## Geografie
### Deilgemeintes
Zedelgem besteit oet veer deilgemeintes. Binne de hoofgemeinte, die 15,34 km² groet is en op 1 januari 2006 7.354 inwoeners had, ligke ouch nog kleinder kerne.

* I. Zedelgem
** V. Zuidwege en De Leeuw
* II. Aartrijke
* III. Veldegem
* IV. Loppem

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Zedelgem weurt veur 't iers vermeld in 1089. In 't verleie bleujde hei de metaolindustrie, die euvergóng in de industrie vaan fietse, motorfietse en later mejdeersers (*Flandria*, allewijl oonderdeil vaan *New Holland* en nog ummertouw hei gevesteg). In 1919 sjeide me Veldegem es apaarte gemeinte vaan Zedelgem aof. In 1977 woort dat weer oongedoon gemaak, wie Veldegem same mèt Aartrijke en Loppem bij Zedelgem woort ingelijf.

## Bezeensweerdeghede
Zedelgem heet 'n neogotische Laurentiuskèrk oet 1842 (foto) mèt twelfden-iewse romaansen torie en doupvoont.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Zonnebeke

|
|-
|
|-
|
|}
**Zonnebeke** (Wes-Vlaams: *Zunnebeke*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Ieper, tege de grens mèt Wallonië, mèt 'n oppervlak vaan 67,57 km² en 12.192 inwoeners per 1 januari 2010.

## Geografie
### Deilgemeintes
Zonnebeke besteit oet vief deilgemeintes. De hoofgemeinte besleit 16,55 km² en had op 1 januari 2010 4.489 inwoeners.

*I. Zunnebeke
*II. Beselare
*III. Geluveld
*IV. Passendale
*V. Zandvoorde

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Zonnebeke woort door gevechte in d'n Ierste Wereldoorlog zoeget gans platgelag. In 1977 woorte de opgeheve gemeintes Beselare, Geluveld en Passendale bij Zonnebeke geveug; Geluveld had in 1971 al Zandvoorde geannexeerd.

## Bezeensweerdeghede
Door 't extreem geweld vaan d'n Ierste Wereldoorlog zien in Zonnebeke koelek aw gebouwe te vinde. De modernistische Slevrouwekèrk oet 1924 steit op de plaots vaan 'n awwer. 't Neogotisch raodhoes (foto) is oet 1925. In de gemeinte zien versjèllende monuminte euver en kèrkhover oet d'n oorlog te vinde.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Zuienkerke

|
|-
|
|-
|
|}
**Zuienkerke** (Wes-Vlaams: *Zuunkerke*) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Brugge, mèt 'n oppervlak vaan 48,86 km² en per 1 januari 2.796 inwoeners. 't Is ein vaan de kleiner gemeintes vaan de provincie en heet 'n oetgesproke lendelek karakter wat contrasteert mèt de stad Brugge en de diechbebojde Vlaamse kös, boetösse Zuienkerke is ingeklemp.

## Geografie
### Deilgemeintes
Zuienkerke heet veer deilgemeintes. De hoofgemeinte is 15,89 km² groet en had op 13 januari 2005 1.478 inwoeners.

*I. Zuienkerke
*II. Houtave
*III. Meetkerke
*IV. Nieuwmunster

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
Zuienkerke leep in d'n twintegsten iew laankzaam leeg, meh greujde weer aon es forenzedörp veur Bruggelinge. In 1977 woort de gemeinte oetgebreid mèt Houtave, Meetkerke en Nieuwmunster.

## Bezeensweerdeghede
In Zuienkerke steit 'n ind-gotische Michielskèrk mèt romaansen torie (zuug foto).

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Zwevegem

|
|-
|
|-
|
|}
**Zwevegem** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Kortrijk, mèt 'n oppervlak vaan 63,24 km² en 24.197 inwoeners op 1 januari 2013.

## Geografie
### Deilgemeintes
Zwevegem besteit oet vief deilgemeintes. De hoofgemeinte heet ouch nog twie kleinder kerne binne häör grenze.

* I. Zwevegem
** VI. Kappaert
** VII. Zwevegem-Knokke
* II. Sint-Denijs
* III. Moen
* IV. Heestert
* V. Otegem

### Aongrenzende (deil)gemeintes

## Historie
In 1977 woorte de gemeintes Heestert, Moen, Otegem en Sint-Denijs bij Zwevegem geveug.

## Bezeensweerdeghede
Roond Zwevegem stoon drei historische windmeules: de Steine Meule, de Mortiersmeule (foto) en de Meule ter Claere. De modernistische Amandskèrk vaan Alphons Boosten oet 1938 heet 'nen dertienden-iewsen torie.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
Bodegraven-Reeuwijk

**Bodegraven-Reeuwijk** is sinds 1 januari 2011 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, midde in 't Greun Hart, gevörmp oet Bodegraven en Reeuwijk. De gemeinte besliet 88,61 km²; 't aontal inwoeners vaan de fusiepartners same laog op 1 januari 2010 op 32.489. De kerne zien Bodegraven, Driebruggen, De Meije (deils), Nieuwerbrug, Reeuwijk-Brug, Reeuwijk-Dorp, Sluipwijk en Waarder; daoneve ligk in de gemeinte nog 'n aontal naobersjappe. De gemeinte erkint al dees dörper es kerne; wijer oondersjeit ze in Bodegraven nog de wieke Centrum, Noord en Broekmanspolder. Bodegraven is ouch de hoofplaots vaan de gemeinte.

## Vootnote


## Externe link
* Website vaan de gemeinte
1630

1627 - 1628 - 1629 - **[[1630]]** - 1631 - 1632 - 1633  

## Gebäörtenisse
* 7 jannewarie - De contraremonsjtrant Adriaan Smout wirt de paort van Amsterdam geweze.
* 16 fibberwarie - Kapitein-generaal Hendrick Lonck van de Wes-Indische Compagnie nump de sjtad Olinda in 't noordoaste van Brazilië in en vestigt zich zelf in ’t naoburige Recife dat wirt ómgeduip in Mauritssjtad.
* 11 mieërt - Vertaengewoordigersj van de Wes-Indische Compagnie vestige in Mauritssjtad ein besjtuur veur de deilsjtaot Pernambuco dae oetentelik heëlemaol door de Nederlandjers wirt bezat. Olinda wirt heëlemaol laeggerouf en in november 1631 in brandj gesjtaoke.
* juli - Keuning Gustaaf II Adolf van Zjwede landj mèt 4000 soldaote in Pommere óm zich aan de protesjtantse kantj te menge in de Dertigjaorige Oarlog.
* augustus - Es tegemótkómming aan zien Körvorsjte óntsjleit keizer Ferdinand II van 't Heilig Roamse Riek ziene opperbevelhöbber Albrecht von Wallenstein.
* 17 september - Boston wirt gesjtich.
* 22 november - Michiel Pauw köp gróndj van de Indiejane óm in New Jersey ein kelonie te sjtichte.
* Peter Paul Rubens trouwt mèt Hélène Fourment. 't Is zien tweëde vrouw, zien eësjte vrouw Isabella Brant waas in 1626 gesjtórve.
* De Nederlandjse cartograaf Willem Blaeu maak de eësjte kaart van de Molukke.
* Paramaribo wirt door de Èngelsje in bezit genómme door de Nederlanjers te verdrieve.

## Gebaore
* 29 mei - Karel II van Èngelandj (gesjtórve 1685)
* 4 augustus - Elisabeth van Oranje-Nassau, veerde kèndj van sjtadhawwer Frederik Hendrik van Oranje
* 28 december – Ludolf Backhuysen, guldj es populairsjte Nederlandjse sjilder van zeëgezichte (gesjtórve 1708)

## Gesjtórve
* 4 augustus - Elisabeth van Oranje-Nassau (0), veerde kèndj van sjtadhawwer Frederik Hendrik van Oranje
* 26 september - Ambrogio Spinola (61), Italiaanse vèldjheër dae in opdrach van Sjpanje de opsjtanjelinge in de Nederlanje bevóch.
* 15 november - Johannes Kepler (58), wiskundige

;datum ónbekènd
* Salamone Rossi (~60), Italiaanse compenis en violis


Plaetje:Michiel Jansz van Mierevelt - Ambrogio Spinola.jpg| Ambrogio Spinola, gesjtórve in 1630
Plaetje:Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg| Johannes Kepler, gesjtórve in 1630


## Boewkuns

* D'r wirt ein begin gemaak mèt de boew van de Taj Mahal.

## Meziek
* Girolamo Frescobaldi componeert *Primo en Secondo libro d'arie musicali*

## Literatuur
* Constantijn Huygens sjrief *Kesjteël Zuilichem*

## Beeldende Kuns

Plaetje:Self-portrait_by_Judith_Leyster.jpg|*Zelfportret* (1630) Judith Leyster, National Gallery of Art, Washington, D.C.
1631

1628 - 1629 - 1630 - **[[1631]]** - 1632 - 1633 - 1634  

**1631** (MDCXXXI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Juliaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 30 mei – La Gazette, de eësjte Franse gezèt, wirt oetgegaeve. 
* 18 juni - In Amsterdam wirt de 'Zaegmeule Compagnie' opgerich, die direk begint mèt de boew van de eësjte van twelf houtzaegmeules: De Otter. 't 'Houtzaegersjgilde' haet zich jaorelank verzat taenge de kóms van de zaegmeule.
* Hugo de Groot kump oet Frankriek truk nao Rotterdam.
* 12 en 13 september – De Sjpaanse vloot mèt ein invasiemach aan baord wirt door Nederlandjse vloot aangevalle en bienao gans vernetigd in de Sjlaaf van de Slaak.
* 24 november - Nederlanjers sjtaeke de sjtad Olinda in brandj.
* 7 december - Datum van de eësjte, door Johannes Kepler veursjpelde Venuseuvergank. Deze woort aevel neet waorgenómme.
* De Westerkirk in Amsterdam wirt in gebroek genómme.
* Eësjte groate oetbarsjting van de Vesuvius biej Pompeij nao 130 jaor.

## Gebaore
* 19 fibberwarie - Christoffel Pierson, Nederlandjse kunssjilder en dichter (gesjtórve 1714)
* 19 augustus - John Dryden, Èngelsje teneëlsjriever en dichter (gesjtórve 1700)
* 4 november – Maria Henriëtte Stuart, Nederlandjse prinses van Oranje-Nassau (gesjtórve 1660)

;datum ónbekènd
* Nicolas Lebègue, Frans örgelkundige, compenis, clavicinis en beroemde organis (gesjtórve 1702)

## Gesjtórve
* 3 jannewarie - Michelagnolo Galilei (55), Italiaanse compenis en luutsjpeler, jóngere broor van Galileo Galilei
* 31 mieërt – John Donne (59), Ènglisje sjriever en prelaot
* 7 oktober - Kato Yoshiaki (68), Japanse daimyo, ein van de Zeve Sjpere van Shizugatake
* 30 november - Jacob de Bondt (39), Nederlandjse arts en natuuróngerzeuker

## Literatuur
* Joost van den Vondel sjrief de gedichte *Geuse-vesper* en *Decretum horribile*

## Beeldende Kuns

Plaetje:SwaneveltCampoVaccinoForumFitz2.jpg|Campo Vaccino in Rome (1631) Herman van Swanevelt, Fitzwilliam Museum, Cambridge
Plaetje:Francisco de Zurbarán 001.jpg|*De apotheose van Thomas van Aquino* (1631) Francisco Zurbarán, Museo de Bellas Artes, Sevilla


## Boewkuns

Plaetje:Amsterdam westerkerk met keizerskroon februari 2003b.jpg|*[[Westerkirk (Amsterdam)]]* (1631) Hendrick de Keyser, voltoajd door Pieter de Keyser
Plaetje:Wallfahrtskirche Sammarei.jpg|*Wallfahrtskirche Sammarei* (1631) Isaak Bader
1633

1630 - 1631 - 1632 - **[[1633]]** - 1634 - 1635 - 1636  
## Gebäörtenisse
* zomer - De VOC brink eine olifant mit oet Ceylon es gesjènk veur sjtadhawwer Frederik Hendrik. Ein van de oppassersj neump häör Hansken.
* 9 december - De óngerhanjelinge tösje de Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje en de Zudelikke Nederlanje waere aafgebraoke. Frederik Hendrik haet veurgesjtèld de beskpraekinge te beëinjige. D'r óntsjtóng groate onènnigheid tösje de Hollesje sjtaej. Oetèntelik wolle Hollandj en Euveriessel doorgaon, mer ziej waere euversjtömp door de anger vief geweste.
* Lodewijk XIII van Frankriek beejt de Repebliek ein bóndjgenaotsjap aan.
* Uponyuvarat II of Ton Kham volgt Mom Keo op es 26e keuning van Lan Xang.
* Ónger dwang van de kirkelikke rechbank in Roame verklaort Galileo Galilei, dat de zón óm de aarde drejt. Hae mót de res van zien laeve in hoesarres blieve.
* De Noordsche Compagnie besjluut eine groep mansluuj op 't eilandj Jan Mayen te laote euverwèntjere óm de geboewe en anger bezittinge te besjerme taenge plunjering door rivaliserende (Baskische) walvösjvaardersj.

## Gebaore
* 23 februari - Samuel Pepys, Britse ambtenaer (gesjtórve 1703)
* 15 mei - Sébastien Le Prestre de Vauban, Franse vestingboewkundige (gesjtórve 1707)
* 23 augustus - Abraham Trommius, Nederlandjse predikant en theoloog (gesjtórve 1719)
* 14 oktober - Jacobus II van Èngelandj, keuning van Èngelandj en (es Jacobus VII) van Sjotlandj (gesjtórve 1701)
* 8 september – Ferdinand IV, keuning van 't Heilign Roamse Riek, keuning van Boheme, keuning van Hongarije (gesjtörve 1654) 
* 3 november - Bernardino Ramazzini, Italiaanse arts (gesjtórve 1714)

## Gesjtórve
* 10 fibberwarie - Nathan Field, Èngelsje teneëlsjriever
* 27 mieërt ? - Peeter Cornet (58 ?), Vlaamse componis
* 2 juli - Trijntje Keever (17), Nederlandjse vrouw, mèt 2.54 m waarsjienlik de langste vrouw die oats haet gelaef
* 10 augustus - Anthony Munday, Èngelsje teneëlsjriever
* 12 augustus - Jacopo Peri (71),  Italiaanse compenis
* 29 september - Samuel Godin (±72), koupman oet de Zudelikke Nederlanje
* 25 oktober - Jehan Titelouze (~70), Franse organis-titularis en compenis
* 7 november - Cornelis Drebbel, (ca. 61) Nederlandjse oetvènjer van ónger anger de óngerzeëboat
* 1 december - Isabella Clara Eugenia, (Isabella van Sjpanje) (67), van 1598 pes 1621 vorsjtin en nao 't euverlieje van häöre man Albrecht van Oasteriek van 1621 pes aan häöre doad in 1633 landjvoogdes van de Zudelikke Nederlanje


Plaetje:Trijntje Keever.jpg| Trijntje Keever, gesjtórve in 1633]]
Plaetje:Drebbel Van Sichem ca 1631 groot.jpg| Cornelius Drebbel, gesjtórve in 1633]]
Plaetje:Isabella Spaanse Mode.jpg| Isabella van Sjpanje, gesjtórve in 1633]]


## Literatuur
* Joost van den Vondel sjrief de gedichte *Uitvaert van mijn dochterken* en *Op het overlyden van Isabella Klara Eugenia*

## Beeldende Kuns

Plaetje:Rembrandt Harmensz. van Rijn 038.jpg| *De filosoof* (1633) Rembrandt van Rijn
1635

1632 - 1633 - 1634 - **[[1635]]** - 1636 - 1637 - 1638  

## Gebäörtenisse
* 8 fibberwarie - Frederik Hendrik en Richelieu sjlete ein verdraag dat de Zudelikke Nederlanje tösje hun tweë verdeilt. Wallonië wirt ein deil van Frankriek, net zoa wie ein deil van Wes-Vlaandere. De res kump biej de Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje.
*19 mei - Frankriek verklaort de aorlog aan Sjpanje.
*10 juni - Frankriek en de Repebliek óngernumme eine gezamelikke veldjtoch in 't Hertogdóm Brabant taenge Sjpanje. Biej de Inname van Tiene wirt dees sjtad geplunjerd, de vrouwe verkrach, en de sjtad pes de gróndj toe aafgebrend.
*Sjpanje keus veur verdediging taenge Frankriek, mer eine aanval taenge de Repebliek. De Zudelikke Nederlanje bleke väöl meujlikker te veraovere es gedach.
* De Sjpaanse troepe van Geldern numme biej verrasjing de Schenckenschans op ein eilandj in de Rien baove Lobith in. Ouch Kleef vilt in henj van de Sjpaans-Keizerlikke troepe.
*De Schermer is dreuëggemaak.
* Guadeloupe en Martinique waere gekolonializeerd door Frankriek. Ouch 't eilandj Dominica wirt geclaimp.

## Gebaore

* 18 juli - Robert Hooke, Britse astronoom
* 27 november - Madame de Maintenon, tweëde vrouw van Lodewijk XIV van Frankriek

;datum ónbekènd
* François L'Olonnais, boekanier
* Henry Morgan, boekanier
* Rock de Braziliaan, boekanier
* Joannes Florentius a Kempis, compenis, aafkómstig oet de Zudelikke Nederlanje (gesjtórve nao 1711)

## Gesjtórve
* 6 september – Metius (53), Nederlandjse wiskundige en astronoom
* 15 november – Thomas Parr (152), awste man dae oats gelaef zouw höbbe 

## Meziek
* Girolamo Frescobaldi compeneert *Fiori musicali*

## Beeldende Kuns

Plaetje:La Tour Le Tricheur Louvre RF1972-8.jpg|*De valsjsjpeler* (ca 1635) Georges de La Tour, Louvre


## Boewkuns

Plaetje:Goudkantoor Groningen Netherlands.JPG|*[[Goudkantoor]]*, Groningen (1635)
1636

1633 - 1634 - 1635 - **[[1636]]** - 1637 - 1638 - 1639  

## Gebäörtenisse
* 26 mieërt - De Universiteit Utrech geit van sjtart mèt ein inaugurele reje van de eësjte rector, de theoloog Gisbertus Voetius.
* Frederik Hendrik nump de utesjt sjtrategische Schenckensjans truk, mer zien veraoveringsplanne van 't zuje ligke in duge.
* Sjtichting van Nuuj Haarlem in Nuuj-Nederlandj.
* Adriaan Pauw treujt aaf es raodspensjionaris van Hollandj en wirt opgevolg door Jacob Cats.
* De eësjte synagoge van de Nuuj Waereld, Synagoge Kahal Zur Israel, in Recife wirt gesjtich.
* 8 september - De fameuze Harvard-universiteit wirt gesjtich es ein predikante-opleijing.
* Aruba wirt door de Nederlandjers euvergenómme van de Sjpanjaarde.

## Beeldende Kuns

Plaetje:Rembrandt Harmensz. van Rijn 117.jpg|*Portrèt van eine jóng* (1636) Rembrandt, Norton Simon Museum, Passadena (Californië)


## Boewkuns

Plaetje:Haags Historisch Museum.jpg|*[[Haags Historisch Museum]]* Arent van 's-Gravensande
Plaetje:Eijsden-015.jpg|*[[Kesjteël Èèsjde|Kesjteël Eijsde]]*


## Gebaore
* 3 fibberwarie - Johannes van der Aeck, Nederlandjse kunssjilder (gesjtórve 1682)

## Gesjtórve
Nederbelsj

't Begrip ***Nederbelsj*** is 'n informeel benaming van en vör Nederlanders die öm oeteenlopende raejene (meestal vör de belasting) óp 't Belsj wónne.

D'r journalist Derk Jan Eppink is e väörbeeld van 'ne bekaande Nederbelsj. E sjreef dao e book över mèt es titel *De avonturen van een Nederbelg*. Allewiel zit e, es enige Nederlander, vör e aander laand in 't Europees Parlemaent. E is lid van de Belsje politieke partiej Lijst De Decker. 
D'r journalist Paul van Gageldonk is ooch 'ne Nederbelg en e sjraef över dis kwestie 't beukske *Bij de buren*. Bart Dirks wónde es journalist ooch eenkele jaore óp 't Belsj en sjraef *België bestaat - cultuurwijzer van een gespleten land*.

Oonder d'r groep Nederbelzje beveende zich 'n groeët aantal Nederlanders die óp 't Belsj wónne öm de Nederlandse vermogensbelasting te vermijde. Aandere geunt dao wónne ömdat de hoezer en d'r groond bèlliger zeunt. Ze vestige zich dèk zjuus över de grens in de Belzje provincies Antwerpe en Limburg. De gemèngdes Baarle-Hertog, Hoogstraten, Ravels, Hamont-Achel, Laoneke en Voere tèlle eder mieë wie 20% Nederbelgen (toesjtaand op 1 januari 2007). In 'n aantal dörper an de grens zoewie Meersel-Dreef en Poppel vörme Nederlanders zelfs de mieërderheed van de bevolking. 

### Tiedsjrifte vör Hollendere óp 't Belsj
* NederBelgisch Magazine
* Waals Weekblad

## Bekaande Nederbelzje
* Jeroen Brouwers, sjriever
* Gerard Reve, sjriever
* Jozef Luns, aod secretaris-generaal van de NAVO
* Leon Melchior, boewoondernömer
* Michiel Rampaart, acteur
* Michael Boogerd, fietserenner
* Steven de Jongh, fietserenner
* Alides Hidding, zenger van Time Bandits
1637

1634 - 1635 - 1636 - **[[1637]]** - 1638 - 1639 - 1640  

## Gebäörtenisse
* 5 fibberwarie - In de Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje kump de 'tulpemanie' tot ein hoagdepuntj, naodat de tulpewèndjhanjel in Haarlem tweë daag eërder al is ingesjtort. Op ein veiling in Alkmaar wirt eine daagómzèt gemaak van 90.000 göjje. Per bol wirt gemiddeld 1000 göjje betaald, meë es de pries van ein gemiddeld woonhoes in daen tied. Daonao sjtort de mert in. De prieze dale, de böl waere gedump wonao de prieze nog wiejer keldere. Ordersj waere aafgezag, wat leijt tot processe en faillissemènte.
* 15 fibberwarie – Ferdinand III wirt, nao de doad van zien vader Ferdinand II, de nuje keizer van ’t Heilig Roamse Riek.
* Breda wirt veur de lètste keër heraoverd op Sjpanje door de Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje.
* Visai volg zien broor Uponyuvarat II op es 27e keuning van Lan Xang.
* 1 mei – Begin van de zoagenaamde Pequot-aorlog in Connecticut tösje koloniste en de oarsjrunkelikke beweunersj de Pequot-indiane. Deze aorlog eindigde op 28 mei in eine complete vernetiging van de indianesjtam.

* 13 mei - Kardinaal de Richelieu introduceert 't taofelmets, zoodat de dolk aan de taofel neet langer mee neuëdig is.
* 29 augustus - De Nederlenjers verovere nao ein meërdaagse kanonade óm 't  Portugese fort São Jorge da Mina in Elmina aan de Gouwdkus. Dees vesting beheuërt op de daag van vandaag tot 't Ghanese Waerelserfgood. 
* 17 september - Eësjte drök van de Sjtatevertaling wirt gepresenteerd.
* 29 september en 30 september - In Nagasaki wirt eine groep boetelandjse missionarisse ónger wae Guillaume Courtet, Laurentius Ruiz,  Antonio Gonzales en  Lazarus van Kyoto gemarteld en vermaord.
* 29 oktober - Naodat de ganse marinetop van Hollandj in óngenaje is gevalle, wirt Witte de With beneump tot viceadmiraal.

;zónger datum
* Galilei sjlaag d'r in óm, óndanks zien hoesarres, 't book *Discorsi, e dimostrazioni matematiche, intorno à due nuoue scienze* nao 't boetelandj te sjmókkele. 't Wirt in Leide gepubliceerd.

## Gebaore
* 10 fibberwarie - Henriëtte Catharina van Nassau, dochter van sjtadhawwer Frederik Hendrik en Amalia van Solms (gesjtórve 1708)
* 12 fibberwarie - Jan Swammerdam, Nederlandjse natuurweitesjapper

;datum ónbekènd
*Dietrich Buxtehude, Duutsj / Deense compenis

## Gesjtórve
* 15 fibberwarie – Ferdinand II (58), Keizer van 't Heilig Roamse Riek van 1619-1637
* 10 mei - Susanna van Baerle, de vrouw van Constantijn Huygens
* 19 mei - Isaac Beeckman (48), Nederlandjse filosoof
* 17 oktober – Erasmus Sartorius (ca. 60), Duutsje compenis, organis, mezieksjriever en dichter

;exacte datum ónbekènd
* Cornelius a Lapide (±70), Vlaamse jezuïtisch geleërde

## Literatuur
* De eësjte drök van Trouringh van Jacob Cats wirt oetgegaeve.
* Joost van den Vondel sjrief de Gijsbrecht van Aemstel.
* *[[Discours de la méthode]]* van René Descartes wirt gepubliceerd.

## Beeldende Kuns

Plaetje:Lorrain.seaport.jpg|*Haven (Villa Medici)* (1637) Claude Lorrain


## Kultuur
* In Venetië wirt 't eësjte Operahoes, 't Teatro San Cassiano, geäöpend.
1638

1635 - 1636 - 1637 - **[[1638]]** - 1639 - 1640 - 1641 

**1638** (MDXXXVIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op maondag op de Juliaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 3 jannewarie - Äöpening van de Amsterdamsche Sjouwburg mèt de opveuring van de  Ghijsbrecht van Vondel.
* Sulinya Vongsa volg ziene naef Visai op es 28e keuning van Lan Xang.
* Nao ein pesepidemie wirt de Medicinalen Cruythoff in Amsterdam opgerich óm genaeskrachtige plante te kweke.
* mieërt - De eësjte beweunersj van de kolenie Nuuj-Zjwede arrivere in Delaware.
* 20 juni - Sjpaanse troepe ónger Ferdinand van Oasteriek versjlaon ein väöl groater Nederlandjs leger in de Sjlaag biej Kallo biej Antwerpe. 

* De Nederlandjers vestige zich op Ceylon.
* De Nederlandjse koupman Willem Kieft wirt beneump tot directeur van Nuuj Amsterdam door de Wes Indische Compagnie. 
* De Nederlandjers colonizer Mauritius. 
* Èngelsje sjipbreukelinge sjtichte de eësjte Europese nederzètting in Belize.

## Gebaore
* 15 mieërt – Shunzhi keizer van China (gesjtórve 1661)
* 5 september - Lodewijk XIV, keuning van Frankriek
* 10 september – Maria Theresa van Sjpanje, vrouw van Lodewijk XIV van Frankriek (gesjtórve 1683) 
* 25 november - Catharina van Braganza, Portugese prinses en vrouw van Karel II van Èngelandj

## Gesjtórve
* 21 jannewarie – Ignazio Donati (ca. 68), Italiaanse compenis 
*6 mei - Cornelius Jansenius (52), Nederlandjse preester en theoloog
*12 augustus - Johannes Althusius (81), Duutsje calvinis
*11 november - Cornelis Cornelisz. van Haarlem (76), Nederlandjse kunssjilder

;datum ónbekènd
*Willem Janszoon Blaeu (67), Nederlandjse cartograaf.

## Meziek
* Publicatie van 't *Achste Book Madrigalen* *(Madrigali guerrieri et amorosi)* van Claudio Monteverdi

## Literatuur
* Constantijn Huygens sjrief *Dagh-werck*

## Beeldende Kuns

Plaetje:Isaak zegent Jakob Rijksmuseum SK-A-110.jpeg|*Isaak zaengent Jacob* (1638) Govert Flinck, Rieksmuseum Amsterdam 
Plaetje:Koningdrinkt.jpg|*De keuning drunk* (1638) Jacob Jordaens
1639

1636 - 1637 - 1638 - **[[1639]]** - 1640 - 1641 - 1642 

## Gebäörtenisse

* jannewarie - Rembrandt, noe eine rieke man, köp ein groat hoes in de Amsterdamse Breesjtraot (later wirt dat ’t Rembrandtshoes).
* 18 juli - Bernhard, hertog van Sakse-Weimar en opperbevelhöbber van de geallieerde legersj in de Dertigjaorige Aorlog, sjturf óngerèns in zien laegerkamp biej Neustadt. Hoewaal in 't kamp de pes heërsj, gaon geruchte dat de generaal op bevel van kardinaal Richelieu is vergiftig.
* 21 oktober - Zeësjlaag biej Duins. De Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje veurt al mee es zevetig jaor eine vriejheidsaorlog taenge 't Sjpaans imperium. Ómdat de waeg euver landj door eine aorlog mèt Frankriek is aafgesjlaote, zint de Sjpanjaarde gedwónge óm troepeversjterkinge euver zeë nao de Nederlanje te verveure. Dees 'tweëde Armada' wirt aevel in ’t Kanaal door de Nederlandjse admiraal Maarten Harpertszoon Tromp opgewach en ingesjlaote. 't Kos de Sjpanjaarde 43 sjeep en zösdoezend mansjappe.
* 4 december - De eësjte waargenómme venuseuvergank door Jeremiah Horrocks.

## Gebaore
* 13 april - Joan Leonardsz Blasius, Nederlandjse sjriever en dichter (gesjtórve 1672)
* 14 oktober - Simon van der Stel, Nederlandjs óntdèkkingsreiziger en eësjte gouverneur van Kaap de Goje Hoop
* 21 december - Jean Racine, Franse dramadichter .

## Gesjtórve
* 1 juni - Melchior Franck, Duutsje compenis
* 6 juni – Peter Crüger (58), Duutsje filoloog, astronoom en wiskundige
* 7 augustus - Maarten van den Hove (34), Nederlandjse wiskundige en sjterrekundige
* 3 november - Martinus van Porres (59), Peruaanse Dominicaan en heilige
* 9 november – Sixtinus Amama (46), Nederlandjse theoloog en orientalis

## Beeldende Kuns

Plaetje:Kardinal-Infant Ferdinand von Österreich.jpg|*Portrèt van [[Ferdinand van Oasteriek (1609-1641)|Kardinaal-Infant Ferdinand]]* (1639) Gaspar de Crayer
1640

1637 - 1638 - 1639 - **[[1640]]** - 1641 - 1642 - 1643 

## Gebäörtenisse
*Nao de doad van Hendrik Casimir besjlut de Sjtate-Generaal ein aafvaardiging nao Frieslandj en Groninge te sjture óm d'r op aan de dringe Frederik Hendrik es sjtadhawwer te beneume. Frieslandj beneump aevel sjnel Hendrik ziene broor Willem Frederik veurdat de aafvaardiging arriveert.
*Groninge en Drenthe besjlete Frederik Hendrik tot sjtadhawwer te beneume en neet Willem Frederik, ziene sjoanzoon.
*De Sjtate-Generaal beneumme de Prins van Oranje ouch tot sjtadhawwer van de generaliteitslenj Wedde en Westerwolde.
*Catalonië en Portugal kómme in opsjtand taenge de Sjpaanse heërsjappiej. *1 december - Portugal wirt weer ónaafhankelik mèt Johan IV es keuning.
*Frankriek annexeert Artois, Montmédy en Thionville. Dit wirt oetèntelik in 1659 door Sjpanje erkènd.
*Willem J. Coster wirt de eësjte Gouverneur van Ceylon veur de VOC.
* 't Eësj bekènde koffiehoes in Europa wirt geäöpend in Venetië.

## Gebaore
* 10 juni - Aphra Behn, Britse sjriefster
* 26 december - Carl Rosier, Nederlandjse compenis (gesjtórve 1725)
* 18 november – Willem de Vlamingh, Nederlandjse zeëvaarder en óntdèkkingsreiziger (gesjtórve 1698)

;datum ónbekènd
* Barbara Palmer, minnares van keuning Karel II van Èngelandj
* Jacques Thomelin, Franse compenis en organis (gesjtórve 1693)

## Gesjtórve

* 2 fibberwarie - Johanna de Lestonnac (83), Franse ordesjtichteres en heilige
* 19 fibberwarie - Murat IV, sultan van 't Ottomaanse Riek
* 17 mieërt - Philip Massinger, Èngelsje teneëlsjriever
* 30 mei - Pieter Pauwel Rubens (62), Vlaamse barok sjilder
* 22 juli - Hendrik Casimir I (28), sjtadhawwer van Frieslandj, Groningen en Drenthe
* 1 december – Eindj van de Iberische Unie: Johan IV van Portugal wirt de nuje keuning van Portugal, de Habsburgers waere nao 60 jaor hiejmit aafgelos door 't Hoes van Braganza.  De Sjpaanse Habsburgers zulle de nuje Portugese dynastie pas in 1668 erkènne.
* 31 december - Johannes Franciscus Régis (43), Franse volksprediker, jezuïet en heilige

;datum ónbekènd
* Guilielmus Messaus (~51), compenis oet de Zudelikke Nederlanje
* Hendrick Cornelisz. Vroom (~77), Nederlandjse sjilder en teikenaer van zeëgezichte

## Beeldende Kuns

Plaetje:Dirck Hals 001.jpg|*Vrolik gezelsjap* (1640) Dirck Hals, Sjtaatsgalerie, Stuttgart


## Boewkuns

Plaetje:Palais Noordeinde.jpg|*Palies Noordeinje*, (1640) Jacob van Campen en Pieter Post
Plaetje:De Lakenhal Leiden.jpg|*[[Sjtedelik Museum De Lakehal]]* (1640) Arent van 's-Gravesande
1641

1638 - 1639 - 1640 - **[[1641]]** - 1642 - 1643 - 1644 

## Gebäörtenisse

* In Hamburg waere de eësjte vrejesbesjpraekinge gesjtart tösje de aorlogveurende partieje van de Dertigjaorige Aorlog en de Tachtigjaorige Aorlog. De aafsjpraak wirt gemaak óm de defenitieve vrejesóngerhanjelinge te laote sjtarte in Münster en Osnabrück.
* 14 jannewarie - De sjtad Malakka (Maleisië) capituleert veur de Nederlandjers. De Medemblikse kapitein Kaartekoe haet dan nog mer 650 soldaote euver. De res is doad mer de euverwinning levert de VOC eine hanjelspos op wo eëuwelank sjatte aan zulle waere verdeend.
* 31 jannewarie - Ein Sjpaanse lis óm de sjtad Aardenburg in te numme mislök.
* 2 mei – De 14-jaorige Willem van Oranje, zoon van Frederik Hendrik van Oranje, Sjtadhawwer van de Nederlandje, en gravin Amalie zu Solms-Braunfels, trouwt in de Keuningskapel in 't Whitehall-Pelies in Londe mèt de neugejaorige princes Maria Henrietta Stuart, awtste dochter van de Èngelsje keuning Karel I Stuart en princes Henrietta Maria van Frankriek.

* juni - Sjtichting van de hanjelsnederzètting in Deshima, Japan.
* 12 juli - 't Verdraag van Defensieve en Offensieve Alliantie wirt óngerteikend door Portugal en de Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje. Dit verdraag haet gein effek in de Portugese kolonië (Brazilië en Angola) ónger Nederlandjse heërsjappiej ómdat 't door allebei de partieje neet wirt gerespecteerd.
*28 juni t/m 29 juli - Belègk en inname van kesjteël Genneperhoes biej de sjtad Gennep ónger leijing van Frederik Hendrik.
*21 augustus - De admiraal van de WIC Cornelis Jol zèt voot aan wal in Luanda naodat hae de bezètting van 't Portugese sjlavesjtation haet verjaag.
* 16 november - Keizerlikke troepe plunjere Kleef (Dertigjaorige Aorlog).
* Blojige opsjtand in Ierlandj taenge de Èngelsje euverheërsjing.
*16 november - De Nederlandjer Van Wuysthof brink names de VOC es eësjte Europeaan ein bezeuk aan de keuning van Laos.
*René Descartes publiceert de Meditaties.
*João IV van Bragança wirt gekroand es keuning van 't opnuuj ónaafhankelikke Portugal.

## Gebaore
* 2 fibberwarie - Claude de la Colombière, Franse Jezuïet en heilige (gesjtórve 1682)
* 15 april – Süleyman II, Sultan van 't Ottomaanse Riek van 1687 pes 1691 (gesjtórve 1691)
* 30 juli - Reinier de Graaf, Nederlandjse arts en anatoom (gesjtórve 1673)
* 22 september - Titus van Rijn, Nederlandjse kunshanjelaer (zoon van kunssjilder Rembrandt van Rijn) (gesjtórve 1668)
* 23 november - Antonius Heinsius, Nederlandjse politicus (raodpensionaris) (gesjtórve 1720)

## Gesjtórve

* 11 jannewarie - Franciscus Gomarus (77), Nederlandjse gereformeerde theoloog
* 31 oktober - Cornelis Jol (44), biejgenaamp "Houtebein", admiraal van de Wes-Indische Compagnie
* 9 december – Anthony van Dyck (42), Vlaamse baroksjilder

;datum ónbekènd
* Francis van Aarssens, Nederlandjse diplemaat
* Estêvão de Brito (~66), Portugese compenis

## Meziek
* Claudio Monteverdi compeneert de opera *Il Ritorno d'Ulisse in Patria*