open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spoonsechtege

De **Spoonsechtege** of **Weefselloeze** (wetensjappeliek Latien **Parazoa** (Grant en Todd 1838)) zien 'n oonderriek vaan de bieste. 't Zien de mins oontwikkelde bieste die 't gief, die in tegestèlling tot de Eumetazoa, 't aander levend bieste-oonderriek, gein dudeleke weefsele höbbe. Allewijl weure spoonsechtege geach geine gemeine veurawwer te deile die de Eumetazoa neet höbbe; ze zien dus parafyletisch.

De naom *Parazoa* beteikent lètterlek 'bij-bieste', bedoeld in tegestèlling tot de eigeleke bieste (Eumetazoa). De aofsplieting vaan de Eumetazoa moot zoe'n 940 mieljoen jaor geleie höbbe plaotsgevoonte, aon 't begin vaan 't Neoproterozoïcum. Fossiele goon evels laank zoe wied neet trök.

De Spoonsechtege weure verdeild in twie stamme: de Spoonze (Porifera) en de Plakbieskes (Placozoa). De spoonze zien 'n oetgebreid (en zelf ouch weer parafyletisch) taxon vaan dèks middelgroete ziebieste, de Plakbieskes evels bestoon mer oet ein soort, d'n *Trichoplax adhaerens*, e väöl kleinder (1 mm of minder) en volstrek vörmloes bies. Oonder biologe besteit 'n discussie welke vaan de twie stamme awwer is: sommege meine tot de spoonze de ajdste zien de tot de plakbieskes korter bij de hoeger bieste stoon; aandere goon devaan oet tot de plakbieskes al väöl ieder bestoonte.
Bacchusklup

De **Bacchusklup** is ein vastelaovesgroep oet Remunj en is ontsjtaon in 1947 in ein kefee aan de Werf. De kaartklup in die kefee is de grondjlégker waat toet op heje bekint sjteit es De Bacchusklup.In de jaore 70 is de Bacchusklup euvergedrage aan watersjportvereniging 'Nautilus'. Dao haet de klup veurnamelik naam gemaak mit de sjoon wages die men boewde veur de Remunjse optoch. Optochwages woor ze euveriges in die tieje vaak eine pries mit wonne.In 1990 waert de Bacchusklup vanoet Nautilus nao de Amstelklup gehaold, woor de klup 17 jaor lank de nuuje Bacchus présenteerde aan ein altied bomvolle kroeg.In 2008 is de klup verhoes nao 't sjtasieplein, woor ze toet op heje häör nuuje veurgenger prizzentere aan 't pebliek. Nao 3 jaor Café&ZO, is noe Le Journal sinds 2011 aan de beurt. Euverigens waert dit oetrope biejnao altied gedaon op de eerste zóndaag van jannewariej.

De Bacchusklup heurt biej Bacchus es de raod van 11 heurt biej eine prins. 't Grote versjil is det de klup gein próttekol kint, wiej al die anger vereniginge det waal höbbe. Elk jaor sjtart de Bacchusklup de 11 van de 11 ónger 't motto: nieks mót, alles moog! Door de historie haer, is de Bacchusklup ein erkinde vastelaovendsvereniging die 't sjpel op heur eige meneer sjpeelt.

## Bacchus Historie

## Bacchus Discografie
Eumetazoa

De **Eumetazoa** (Butschli 1910) zien 'n oonderriek vaan de bieste, neve de Spoonsechtege (Parazoa) 't inseg levend oonderriek. Tot de Eumetazoa hure de mieste levende biestesoorte. In tegestèlling tot de Parazoa vertuine ze symmetrie en höbbe ze orgaone. De Eumetazoa zien wijer oontwikkeld es de Spoonsechtege; hun complexiteit löp evels evels vaan gelei-echtege bieste mèt e hiel sumpel nerve- en spieresysteem (kwalle) tot aon zier complexe, intelligente wezes mèt hoeg gespecialiseerde orgaone. Soms weure ze ouch ***Metazoa*** geneump, meh dit is dèkser de naom veur alle eigeleke bieste (in tegestèlling tot de Protozoa, eincellege die op bieste liekene).

Traditioneel weure de Eumetazoa verdeild in twie gróppe: de Radiata (mierzijeg symmetrische, dus rón, bieste) en de Bilateria (twiezijeg symmetrische bieste). Me geit evels devaan oet tot de ierste indeiling parafyletisch is.

Eumetazoa zien bekind vaanaof 580 mieljoen jaor geleie, meh de moleculair klok wijs trop tot ze ziech al väöl ieder - roond 940 mieljoen jaor trök, aon 't begin vaan 't Neoproterozoïcum - höbbe aofgesplits. (In dat geval höbbe de ierste Eumetazoa gein fossiele naogelaote, of die mote nog weure gevoonde.) Bij de Cambrische explosie, 550 mieljoen jaor geleie, naom 't aontal soorte sterk touw; in deen tied zien de mieste noe erkinde stamme oontstande.
Sjiere

**Sjiere**, ouch wel bekind es **Libèlle**, **Jónkerjanne**, **Hieëre** (etc.) en **Sjniedere** Latien **Odonata** (Fabricius 1793) zien 'n orde vaan insekte, same mèt de Eindaagsvlege deil vaan de infraklas Palaeoptera. Echte sjiere zien vaanaof 't Trias bekind; sterk liekende bieste, wetensjappelek bekind es *[[Protodonata]]*, leefde evels al in 't Carboon. In 2012 waore mie es 5800 levende soorte bekind; 74 soorte daovaan koume in 't Belsj en/of Nederland veur.

## Oonderverdeiling
De sjiere weure in drei oonderordes verdeild:

* Oersjiere (Anisozygoptera)
* Echte sjiere (Anisoptera)
* Waterjóffers (Zygoptera)

De ierste twie oonderordes weure soms same *Epiprocta* geneump en weure geach relatief ing aonein verwant te zien.

## Rifferenties
Eindaagsvlege

**Eindaagsvlege** zien insekte oet de orde **Ephemeroptera**. Same mèt de sjiere (libèlle) vörme ze 't taxon vaan de Palaeoptera ('aajdvleugelege'), in tegestèlling tot de mieste aander insekte, die bij de *[[Neoptera]]* hure.

Wie hun ingste verwante de sjiere höbbe ze e raank lief mèt e laank startstök en doorziechtege, teer vleugele. Vaan die vleugele höbbe ze twie paar; de achterste zien evels väöl kleinder es de veurste. Ze höbbe groete ouge. 't Bèste zien ze te herkinne aon de dräöj (twie of drei) op hun achterlief.

Eindaagsvlege oontliene hunne naom aon hunne levescyclus. De larve, die sterk aanders oetzien meh ziech neet verpóppe, leve e jaor laank in 't water; de mieste soorte veuje ziech mèt doej plantereste. 'n Bekaans volwasse larf (*subimago*) kump nao 't wateroppervlak, vervelt nog eine kier en vluig daan op. De volwasse bieste leve mer inkel ore tot inkel daog (vaandao de naom), höbbe niks te doen es paore. Ze ete ouch neet en höbbe daorum geine mojl. De mennekes veure spectaculair paoringsdanse op, boebij ze tot 10 meter en hoeger vlege en weer duike. Nao de paoring störf 't menneke direk; 't vruiwke rös op 't water um de eikes te lègke en störf kort tenao ouch. Aofhenkelek vaan de soort kin me eindaagsvlege in mei of juni zien oetvlege.

Eindaagsvlege vint me in werm en gemaotegde streke in zuver water, zoewel struimend es stèlstoond. Wereldwied zien zoe'n 2500 soorte bekind. In Midde- en West-Europa koume oongeveer 70 soorte veur; in Nederland specifiek tèlt me 'rs 59.

## Indeiling
Me deilt de eindaagsvlege in twie oonderordes en versjèllende femilies in:

;Oonderorde Schistonota
*Superfemilie Baetoidea
**Siphlonuridae
**Baetidae
**Oniscigastridae
**Ameletopsidae
**Ametropodidae
*Superfemilie Heptagenioidea
**Coloburiscidae
**Oligoneuriidae
**Isonychiidae
**Heptageniidae
*Superfemilie Leptophlebioidea
**Leptophlebiidae
*Superfemilie Ephemeroidea
**Behningiidae
**Potamanthidae
**Euthyplociidae
**Polymitarcydae
**Ephemeridae
**Palingeniidae
;Oonderorde Pannota
*Superfemilie Ephemerelloidea
**Ephemerellidae
**Leptohyphidae
**Tricorythidae
*Superfemilie Caenoidea
**Neoephemeridae
**Baetiscidae
**Caenidae
**Prosopistomatidae

## Rifferenties
Veolia Transport Nederland

**Veolia Transport Nederland** is e commercieel Nederlands transportbedrief, wat es dochteroondernumming deil oetmaak vaan de Frans Veoliagróp.

## Historie
De bemeujenis vaan Veolia mèt Nederland begós wie 't in 1997 Lovers euvernaom, wat op dat memint al werk maakde vaan 't penetrere vaan 't zoezjus geliberaliseerd spoorwegenèt. 't Bedrief hètde toen nog CGEA. Allewel tot Lovers Rail in 1999 stopde, bleef 't bedrief in 't land actief. Ind 2001 koch 't bedrief, noe oonder de naom *Connex*, 't Braobants bösbedrief BBA op. Kort tenao kraog 't bedrief veuj aon de groond in Limbörg, door 't euvernumme vaan 't Mestreechter bösbedrief en Arriva zien streekbösse in de provincie. In 2006 begós 't mèt geujertreine; vaanaof 10 december vaan dat jaor, bij 't ingoon vaan de nui deensregeling, regelde 't ouch 't regionaol treinverkier in dees provincie.

## Concessies
Veolia Transport heet allewijl (2012) de volgende concessies in han:

* Bösverveur Haaglanden (Den Haag en umgeving)
* Bösverveur Ziews-Vlaondere (gemeintes Sluis, Terneuzen en Hulst in Zieland)
* Bösverveur Wes-Braobant
* Bösverveur Midde-Braobant
* Bös- en treinverveur Noord- en Midde-Limbörg
* Bös- en treinverveur Zuid-Limbörg
* Maoslijn (gedeilte boete Limbörg)
* Brabantliner
* Veerboot Vlissingen-Breskens (gemeinte Sluis)

In Limbörg exploiteert Veolia de geneumde Maoslijn (vaan Remund of Venlo tot oetindelek Nimwege) en de Heuvellandlijn (vaan Mestreech Randwiek nao Kèrkraoj).

Gebreke aon 't treinverveur, in 't bezunder structureel vertraoginge op de Maoslijn, höbbe tot klachte geleid, die oetindelek in de politiek zien behandeld.
IJmuiden

**IJmuiden** is 'n plaots in de Nederlandse gemeinte Velsen (provincie Noord-Holland). De haveplaots ligk op 't punt boe 't Noordziekenaal in de Noordzie oetkump. Door zien geunstege ligking aon zie en aon 't kenaal heet ziech hei 'n vrij groete industrie opgebouwd, en is de plaots, es dörpke in de twiede hèlf vaan de negentienden iew gestiech, oetgegreujd tot 'n klein stad, die 't oersprunkelek dörp Velsen euvervleugeld heet. In 2009 had 't 48.320 inwoeners; bekans dreikwart vaan de ganse gemeinte.

## Historie
De naom *IJmuiden* woort in 1848 bedach door d'n Amsterdamse journalis (en latere professor en minister) Simon Vissering. 't IJ leep toen nog dweers door Noord-Holland tot aon Velsen; Vissering plekde 't archaïsch (Ingweoons) achterveugsel *-muiden* drachter, wat *-moond* beteikent en in Wes-Nederland väöl veurkump. In deen tied waor op dees plaots in de duine nog niks.

Wie in 1876 't Noordziekenaal veerdeg kaom (gegrave veur de have vaan Amsterdam, boeveur de sjeper noe neet mie via de Zuierzie móste vare), oontstoont roontelum de kenaalmoond al gaw e vèssersdörpke. Dit gaof me de naom *IJmuiden*, es ierbetuin aon Vissering. Al gaw bleek de locatie prima gesjik veur häör eige havewerke. 't Woort evels ouch e geveuleg punt in de defensie vaan 't land; daorum woort in de kenaalmoond, kort veur de sluize die 't kenaal en 't achterland tege d'n invlood vaan eb en vlood mote besjerme, 't Forteiland mèt 't Fort bij IJmuiden gebouwd. Dit verdeidegingswerk is deil vaan de Stèlling vaan Amsterdam.

Ouch in d'n Twiede Wereldoorlog kraog IJmuiden groete beteikenis es vestingplaots; 't woort opgenome in d'n Atlantikwall. 't Aajd dörp woort daoveur gooddeils aofgebroke. In de later fases vaan d'n oorlog stoonte de werke in de duine aon zwoer Geallieerde bombardeminte bloet, die evels gein effek hadde. 't Waor hei tot de verzètsgróp roond Hannie Schaft actief waor.

## Indeiling
IJmuiden liet ziech in drie stadswieke opdeile: IJmuiden-Noord, aon 't kenaal en achter de sluize; IJmuiden-West, aon 't kenaal bij de sluize (besteit oet Aajd-IJmuiden en de haves); IJmuiden-Zuid, zuielek vaan de veurgoonde twie en Zee- en Duinwijk, gans in 't zuidweste. Aon de noordkant vaan 't kenaal ligk nog 't terrein vaan de Hoegoves, allewijl Tata Steel IJmuiden, e groet staolfebrik.

## Stadsfuncties/Economie
IJmuiden is veural industriestad; groete werkgever zien al sinds jaore de geneumde Hoegoves en aander bedrieve in d'n have. Wijer is 't nog ummertouw 'n vèssersplaots mèt eige vèshave en aofslaag. Ouch kint IJmuiden strandtoerisme, oondaanks de kortbijheid vaan väöl industrie. Wijer is IJmuiden de hoofplaots vaan de gemeinte Velsen, en veurt hei 'ne veerboot vaan en nao Ingeland.


Image:Corus-IJmuiden.jpg|
Image:Vissersboten IJmuiden.jpg|
Image:Vuurtoren-IJmuiden.jpg|
IJmuiden chateau d eau.jpg|
Veolia

Mit **Veolia** kèn waere gemeind:

* E Frans bedrief, voloet Veolia Environnement;
* Veolia Transport, 'n dochteróngernumming;
* Veolia Transport Nederlandj, dao waer 'n dochteróngernumming van.
Montagne de Bueren

De **Montagne de Bueren** ès ein straot die besteit oet trappe inne wiek Féronstrée et Hors-Château in 't centrum vaan de stad Luuk op 't Belsj. De trappe verbinje 't centrum vaan Luuk mèt de Citadel vaan de stad. De trap heet 375 traptrejje en ès veural bekindj vaanwaege 't oetzich' det 't gaef aon den tup. De trap heet eine hellingsgraod vaan óngevaer 28% en treinlien 34 vaan Luuk nao Hasselt luip via de Tunnel Sous Pierreuse ónger de trappe deur.
 
## Naom en legende
De trappe drage de naom vaan Vincent de Bueren (1440-1505), einen adelike hiêr vaan Geldersje oersprónk. Dizze Vincent de Bueren leide de Zèshóndjerd Franchimonteze. 
Vincent de Bueren en Gosuin de Strailhe hadde 600 mansluuj oet 't markgraofsjap vaan Franchimont (in de naober vaan Theux) gezeumerd um op 28 oktober 1468 eine verrasjingaonval te plege op d'r hertog vaan Bourgoonje en d'r Lewie XI (keuning vaan Fraankriek). Lewie vaan Bourbon waor mèt behölp vaan ziene nónk Filips de Gooje d'r hertog vaan Bourgoonje benump tot prinsbissjop vaan Luuk. Dit evels taege de wunsj in vaan de luukenaere; me vreisde tot de mach vaan de Bourgoonjers te groet zouw weure. In okober 1468 braok der ónrös oet in Luuk. Op 22 oktober 1468 versleit 't Bourgoonjes leger ein Luukse militie bie Lantin. Vincent de Bueren en Gosuin de Strailhe wèlde daonao d'r hertog vaan Bourgoonje en d'r keuning vaan Fraankriek, dee häör kamp bie de noe verdwiene trappe vaan Sint-Walburgis hadde opgeslaoge, gevaange numme. Me besturmde de trappe mehr häör wanhaopsdaod mislingde, de Zèshóndjerd Franchimonteze vonge allemaol den doed. Es vraak woort de stad in de brandj gestaoke deur de Bourgoonjers.
Dennoch de Montagne de Bueren neet de trappe oet 1468 zien numpt me de trappe ouch waal *Lès sî cin grés* (de 'Zèshóndjerd trejje' op 't Waols), evels heet de trap 'mer' 375 trejje.

## Historie
De trappe die ein verbènjing vörme tösse 't centrum vaan de stad en de citadel woort voltoeid in 1880. De gemeingde had in 1875 besloete tot er ein snellere verbènjing mos koume tösse het centrum en de citadel um het veur het inne citadel residerendje garnezoen gemaekeliker te maoke bie opstanje of invasies inne stad te koume. Daobie mos gezag weure tot het garnezoen neet mie deur de Rue Pierreuse moch aafdaole. Dao waore naomelik ein aontal kaffees gevestigd en waor der ouch prositusie aonwaezig. Evels heet de trap mehr tien jaor deens' gedaon; in 1891 woort de citadel ontmanteld.

## Triva
*Eeder jaor oppen ierste zaoterdig vaan oktober weurt de trap mèt 3000 kaerse verlich.
*De centraol trappe in 't deur Aldo Rossi óntworpe Bonnefantenmuseum te Mestreech zien geïnspireerd oppe Montagne de Bueren.
Prins-Bissjoppelik Pelies (Luuk)

Het **Prins-Bissjoppelik Pelies vaan Luuk** ('Palais des Princes-Évêques de Liège' op het Frans) ès ein geboew oan Place Place Saint-Lambert inne stad Luuk op het Belsj. Het pelies ès de veurmaolège residens vaan de prins-bissjoppe vaan Luuk. Huije deent het geboew es justitiepelies en es residens vaan het Luuker provinsbestuur.

## Historie

Het waor der prins-bissjop Notger (930-1008) dee es ierste op dizze plèk zien pelies leet boewe. Dit pelies waor óngerdeil vaan de vestingswèrke vaan de stad mehr in 1185 góng het geboew te ónger oan ein brandj. Der prins-bissjop Rudolf vaan Zähringen (1131-1191) herboewde het pelies. Evels krieg ouch dit gebouw het zwoer te verdure. Dit kier in 1505 wienie Karel de stoute de stad plundjerde mèt zien troepe, het geboew brendj opnui aaf.

Het pelies in zien huijège vörm begós vörm te kriege wienie in 1505 Everhard vaan der Marck (1472-1538) prins-bissjop weurt. Der Everhard vaan der Marck stèlt in 1526 den architek' Arnold vaan Mulke aon um ein nui pelies te boewe. Het pelies bekump zoe ein umsloete hoof mèt ein zuilegallerie inne stiel vaan de Renaissans. Noa ein brandj in 1734 weurt de zuudgaevel vernuid ónger leijing vaan de Breuseler architek' Jean-André Anneessens, waat de gaevel oan het Place Place Saint-Lambert ein Barokker oêtstraoling gaef. Nao de Luuker Revolutie en de Franse Revolutie verluir de prins-bissjop zien waereldlike mach' in 1792. Doabie weurt de Sint-Lambertuskathedraol dee taege-euver het pelies stong deur de opstandjelinge aafgebrouke. 

In 1849 boew me ein neogotiese wesvleugel (dee geliek oppe stiel vaan het awere pelies) der bieaon um het provinsbestuur in ónger te bringe, dit ónger leijing vaan architek' Jean-Charles Delsaux. Noe zien het provinsbestuur en het pelies vaan justitie in het pelies gevestigd. In 2011 zien der ouch get geboewer bie gekoume, de zoegenumde *Annexe du Palais de Justice*, tösse het pelies en treinstatie *Gare de Liège-Palais* um get deenste vaan justitie in ónger te bringe.
The Kik

**The Kik** is 'ne Nederlandse retrorockband, dee meziek in de stijl vaan midde jaore zesteg maak (beatmeziek). Allewel tot ze zien begós in 't Ingels, is hunne meziek allewijl Nederlandstaoleg. De band besteit oet Dave von Raven (leadzaank, gitaar), Arjan Spies (achtergroondzaank en gitaar), Paul Zoontjes (achtergroondzaank en tósje), Marcel Groenewegen (basgitaar) en Ries Doms (drums).

De band woort begin 2011 gevörmp; de muzikante hadde toen al 'n carrièr in versjèllende bands achter de rögk. Von Raven en Groenewegen kóste ziech oet The Madd, Doms had al gespäöld in The Spades en Hooghwater, Spies had gestande in Mark & The Spies. Op 2 aprèl 2011 traoje ze veur 't iers opebaar op, in De Machinist in Rotterdam. Nog datzelfde jaor brachte ze twie Ingelstaolege singles oet, *My eyes are still dry* en 't keersleedsje *A Christmas song for you*. Ind 2011 stapde Spies oet de band; Zoontjes vervóng häöm wie in jannewarie 2012 de band op Noorderslag moch speule. Kort veur de opnaomes vaan 't debuutalbum in mei kaom Spies weer bij de band, dee sindsdeen oet vief lui besteit.

't Debuutalbum *Springlevend* versjeen op 25 mei 2012 bij Excelsior Recordings en TopNotch. Intösse waor de band euvergegaange op 't Nederlands, en 't album bevat neve eige composities ouch covers vaan jaorezestegleedsjes. Zoe is *Simone*, wat e klei zomerhitsje woort, 'ne bewèrking vaan *The dancer* (vaan The Allusions), en woort *Pleasant Valley Sunday* (vaan The Monkees) vertaold nao *[[Zevenhuizen|Zevenhuizer]] zondag*. Mèt keersemes 2012 brachte ze 'n vertaoling vaan hun eige keersleedsje oet: *Kerstliedje voor jou*. Dit singleke is allein op vinyl te kriege. Neve hunne meziek zien ouch 't artwork en de videoclips hendeg retro: de lèste tuine dèks jaorezestegtaffereelkes.

In 't achste sezoen vaan *[[De wereld draait door]]* woort The Kik tot 'hoesband' en moch 't edere lèste vriedag vaan de maond in 't program koume speule. Ind 2013 tourde de band mèt ziene *Veelste Grote Nederbiet Sjoo*, boe-in ze leedsjes vaan versjèllende, dèks vergete, Nederlandse beatbandsjes brach.

## Discografie
### Albums
* *Springlevend* (24 in d'n Album Top 100)
* *2*
* *Armand & The Kik* (mèt Armand)

### Singles
* *My eyes are still dry*
* *A Christmas song for you*
* *Simone*
* *Springlevend*
* *Kerstliedje voor jou*

## Extern links
* Website vaan de band
Elzas

**De of d'n Elzas** (Frans: *Alsace*, Duutsj: *Elsaß*, Elzassisch: *Elsass*) ies 'n sjtreek en 'ne veurmalege regio in noord-oas Frankriek op de grens mèt Rienland-Palts (Duutsjland) en Duutsj en Frans Zjweitserland. 't Geuf 2 departemente in de Elzas (Alsace), namelek: Bas-Rhin en Haut-Rhin. Daoneve höbbe die departemente 13 arrondissemente, die vervolges wir besjtoon oet 75 kantons. Tensjlotte geuf 't 903 gemeintes in de Elzas. De hoofsjtad ies Sjtraasburg. Saer 2016 maak 'r deil oet van de groatere polletieke regio Grand Est.

## Historie en taal
In de Elzas sjpreke ze Elzasser dialek (wat truuk geit op 't Platduutsj) en Frans. Dit kump umdat de Elzas al ièwe lank is gewisseld tusje Frankriek en Duutsjland. Hiedoor geuf 't allewiel 'n miesjmasj van de Rienlandse cultuur en de Oas-Franse cultuur. De litste kièr dat de Elzas nog van land verwisseld ies, ies gaar neet lank geleije, namelek in 1945, wie 't van Duutsj nao Frans ging.

De Elzas is vaan oerspronk 'n oontmoetingspönt vaan 't kathelicisme en 't prottestantisme. Vaan de prottestante kèrke, is 't veural calvinisme (in tegendeil tot 't in Duitsland dominante lutheraonisme) wat in de Elzas de boventoen veurt.

## Geografie
De Elzas ies 8.280 km² groat en dao wone 1.859.558 luuj volges de census van 2007. Daomèt haet 't 'n inweunersjdiechheid van 225/km². Veur 't groatste gedeilte huèrt de Elzas bie de Bove-Riense Liègvlakte, meh e gedeilte besjteit oet 't bergland van de Vogeze.

### Aangrenzende regio's
* Lotharinge (Lorraine) - weste
* Franche-Comté - weszuje
* Rienland-Palts, Duutsjland - noorde
* Baden-Württemberg, Duutsjland - oaste
* Duutsje kantons, Zjwitserland - oaszuje

## Sjtae
Neve de hoofsjtad, Sjtraasburg, geuf 't nog 'n aantal ander sjtae in de Elzas. De belangriekste zin:
* Mulhouse
* Colmar
* Selestat

## Wien
De Elzas ies 'n ouw wiensjtreek, de Romeine sjtartde de wienboew. Bekènde droeve zint de Riesling, de Pinot blanc en de Gewürztraminer. De wiendörper zint geliek toeristische attracties, dao ies o.a. väöl vakwerk bewaard gebleve en/of gerestaureerd. Bekènde plaatse zint o.a. Riquewihr, Eguisheim, Obernai, Kaisersberg, Ribeauvillé.
Ziews-Vlaondere

**Ziews-Vlaondere** (Nederlands *Zeeuws(ch)-Vlaanderen*) is 't deil vaan de Nederlandse provincie Zieland wat zuielek vaan de Westerschelde ligk en neet oet (geweze) eilen daan wel sjiereilen besteit, meh oet vasteland. 't Geit um de gemeintes Sluis, Terneuzen en Hulst. In de middeliewe bestoont dit gebeed veural oet eilendsjes, boetösse oondepe sjorre en slikke laoge. In 't gebeed oontwikkelde ziech versjèllende klein stedsjes, wie Sluis, Sint-Anna-ter-Muiden, Oostburg, Aardenburg, IJzendijke, Biervliet, Hugevliet (verdwene), Axel en Hulst. Staotkundeg hoort 't toen bij Vlaondere, dewijl de res vaan Zieland dèkser tösse Vlaondere en Holland wisselde. Roond 't ind vaan de middeliewe woorte de versjèllende slikke ingepolderd, boedoor 't gebeed vasteland woort. In d'n Tachtegjaoregen Oorlog wisselde 't e paar kier vaan eigeneer, meh bij de Vrei vaan Munster (1648) kaom in 't Nederlandse han. 't Waor e Generaliteitsland oonder de naom *Staots-Vlaondere*. Bij de Fransen inval vaan 1795 mós de nui gevörmde Bataafse Rippubliek 't land aofstoon aon Fraankriek, meh bij de bevrijing (1813) kaom 't weer bij Nederland; noe ouch woort 't definitief bij Zieland geveug. In 1918 maakde 't Belsj nog aonspraok op 't gebeed, wat evels door de groete Geallieerde machte woorte aofgeweze. Tot 2003 waor 't lendsje vaanoet Nederland allein mèt de boot te bereike; sindsdeen evels ligke de Westerscheldetunnel tösse Zuid-Beveland en Terneuzen. Me kin 'n cultuurgrens trèkke, die oongeveer löp tösse de gemeintes Sluis en Terneuzen aon d'n eine kant en Hulst aon d'n andere: in 't weste zien de lui protestants (dèks streng gerifformeerd) en spreke ze Ziewse/Wes-Vlaomse dialekte, in 't ooste zien de lui roems-katheliek en spreke ze Oos-Vlaoms. Terneuzen is de insegste plaots mèt e steidelek karakter; hei zien oonder mie havewerke en sjemische industrie gevesteg.

In Ziews-Vlaondere woene 106.161 lui (03-01-2013). In 't zuie grens 't aon de Belzje pervincies Wes-Vlaondere en Oes-Vlaondere. In 't noorde door de Westerschelde (ouch wel de Honte geneump). Terneuzen is de groetste stad; ze is verboonde mèt Gent via e kanaol. De N61 en N62 zint de belangriekste weeg vaan 't gebeed. De N61 (de rieksweeg vaan Terneuze nao IJzendijke) is drök in de zoemerverkansie door 't vakansverkier vaan en nao plaotse aon de zie wie Cadzand en Nieuwvliet. De N62, de rieksweeg vaan Borssele, aon d'n euverkaant vaan de Westerschelde, löp via de in 2003 ge-opende Westerscheldetunnel en Terneuzen door nao de Belzje grens bij Zelzate.
Stam (taxonomie)

De **stam** (wetensjappelek Latien **phylum**) is 'ne hoege raank in de taxonomie. Heer kump direk oonder *[[riek (biologie)|riek]]* en is dus in de groond de basaolste einheid boe me plante, bieste, käöme en nog aander rieke in verdeilt. Stamme weure wijer oonderverdeild in klasse. Latiense naome vaan stamme zien oonzijeg miervoud en indege daorum op *-a*. De sjeiing tösse versjèllende stamme heet in de regel al vreug in 't Paleozoïcum of nog ieder plaotsgevoonde. Bij de bieste weure, um e veurbeeld te neume, 39 versjèllende stamme oondersjeie. De mins huurt bij de stam Chordabieste (Chordata).

Dèks zien stamme in oonderrieke te gróppere, en kin me stamme, ietot me nao de klasse geit, ouch wel sjeie in oonderstamme. De inziechte dao-euver verandere, zeker noe de lèste jaore väöl genetisch oonderzeuk gedoon weurt, doorloupend.
Metabolisme

**Metabolisme** of **stofwisseling** is de biologische eigesjap vaan organismes um ziech mèt sjemische reacties in stand te hawwe, zoewel veur de greuj es veur de vernuiing vaan (potentieel) versjendeleerd materiaol. Neve voortplanting is metabolisme ein vaan de twie vaste kinmerke vaan levende wezes.

Plante en blauwalge metabolisere door fotosynthees: ze aoseme koledioxied (CO2) in, sjeie dat mèt energie oet 't zonleech in koolstof (C) en zuurstof (O2), gebruke de koolstof um ziech vaan op te bouwe en aoseme de zuurstof oet. Mèt speciaol orgaone (beveurbeeld wortele) kinne ze eventueel ouch aander essentieel bouwstoffe opnumme. Bieste metabolisere door verbranding: ze ete bronne vaan koolstof en aoseme zuurstof in; de koolstof gebruke ze deils veur ziech op te bouwe en deils veur energie, die ze hole oet de reactie mèt de geaosemde zuurstof. De mieste bieste aoseme de koledioxied oet en stoete de aander (vaste en vleujbaar) resprodukte aof mèt d'n anus.

't Resproduk ('aofval') vaan ein organisme zien stofwisseling is dèks weer de veujing veur aander organismes: plante aoseme de koledioxied vaan bieste, bieste de zuurstof oet plante, en versjèllende organismes leve vaan de vaste aofvalstoffe vaan bieste. Ouch doej organisme weure gere veur 't metabolisme vaan levende gebruuk. Dees tegestèlling maak de krinkloup vaan 't leve en 't bestoon vaan ecosysteme meugelek.
Ząbrowo (Stare Pole)

**Ząbrowo** (Pruus: *Sommerau*) is e dörp in de Poolse woiwodsjap Pommere, in 't distrik Malborski. De plaats maak deil oet vanne gemèndje Stare Pole en haet 423 inwoeaners.
Partner (band)

**Partner** waar 'ne Nederlands-Limburgse band. De band maakdje veural Amerikaans klinkendje popmeziek. De band waar actief tösse 1977 en 1981. In häör beginjaore speeldje de band op Pinkpop.

De band woort 't bekèndjs doren hit *Kayuta Hill*.

## Bandleje
*Ab Van Goor
*Bert Bessems
*Erwin Musper
*Pierre Beckers

## Discografie
De albums woorte oetgebrach bie Philips: 
*1978: A man-size job requires a man-size meal
*1979: On second thoughts
*1980: The sky is the limit.

d'r Ware get perbleme mitte hoes van 't ieëste album; de daorop aafgebeeldje medam waar volgent sommige get te naaks geklèdj.

In 1979 woort 'ne single oetgebrach mit de titel *Pictures*. Dit nómmer is wiejer noeats op 'n album versjene.

## Extern links
*MySpace profiel
*The Bamboo Room Studio (Erwin Musper)
*Bert Bessems
*Fandango (Pierre Beckers, Bert Bessems)
*René Innemee & The Revival Band (Pierre Beckers, Bert Bessems)
Radiata

**Radiata** zie e taxon oet 't oonderriek Eumetazoa (bieste mèt weefsele). Ze umvatte twie stamme: de nietelbieste (Cnidaria) en de ribkwalle (Ctenophora). 'nen Daarde stam zien de Trilobozoa (neet te verwarre mèt de trilobiete!), die in 't Ediacarium leefde.

't Taxon *Radiata* is vreuger ouch gebruuk veur oonder mie Spoonze, Stekelhuiege en Plakbieskes, meh later oonderzeuk heet zoe'n indeilinge achterhaold. Ouch de huiege, oetgekleide definitie gelt es parafyletisch: de Radiata höbbe geine veurawwer die de Bilateria (alle aander Eumetazoa, boe-oonder alle hoegoontwikkelde bieste) neet höbbe.

De Radiata oondersjeie ziech same mèt de Bilateria vaan de Spoonsechtege (Parazoa) doortot ze echte weefsele (nerve en spiere, wie sumpel ouch) höbbe, en doortot ze symmetrie kinne. Ze versjèlle vaan de Bilateria doortot neet twiezijeg, meh alzijeg symmetrisch zien (zègk mer gerös roond). Spoonze zien ouch dèks roond, meh misse echte weefsele. Stekelhuiege (ziestare en verwante) zien ouch drejsymmetrisch, meh vertuine es larf dudelek twiezijege symmetrie. Dit heet detouw geleid tot dees taxa vaan de Radiata woorte aofgeplits. Ouch binne de 'huiege' Radiata zien neet alle soorte ech drejsymmetrisch.

De Bilateria stamme dinkelek vaan de Radiata aof; welke plaots ze perceis in de stamboum mote innumme is oondudelek.
Deltawerke

De **Deltawerke** zien 'n serie dieke, damme, brögke en waterkieringe in Zuidwes-Nederland, in de provincies Zieland en Zuid-Holland, die tot ierste doel höbbe oetzunderlek zwoer störme tege te hawwe. 't Geit hei um oetgebreide diekverhoeginge en -verzwaoringe zoewie vaan 't aofslete vaan versjèllende zie-erm (wat dees waters tot binnemere heet gemaak). Ouch höbbe de waterkieringe 'n sterke secundair functie es verkiersaojers: de veurmaolege eilen die ze noe verbinde zien euver de weeg bereikbaar gewore. Direkte aonleiing veur 't projek waor 'de Ramp' vaan 1953, die groete deile vaan Zieland en Zuid-Holland oonder water zat en 1835 doeje tot gevolg had. Tegen 't ind vaan de jaore 1980 waore de belaankriekste werke klaor. Same mèt de Zuiderziewerke zien de Deltawerke 't belaankriekste waterbouwprojek oet de Nederlandse historie, en oet de ganse wereldhistorie.
Bjöves

**Bjöves** (Nederlands: **Beverst**) is e dörp en 'n deilgemeinte in Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt op 1 jannewarie 2006 5.056 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 12,20 km². Neve 't dörp Bjöves besteit de deilgemeinte ouch nog oet 't gehuch Schoeënbeek, wat noordelek vaan 't dörp ligk.

Bjöves, vreuger e klei boeredörp, greujde sterk door de opkoms vaan de mijnbouw in Genk. Wie de kojle dao touwgónge, voonte väöl lui werk in de oto-industrie. Bjöves waor tot 1977 'n zelfstendege gemeinte.

Bezunder gebouwe in Bjöves zien oonder mie 't Waterkestiel vaan Schoeënbeek, de neogotische parochiekèrk (foto) en de monumentaol boerderije *De Zon* en *De Maon*.
Groeëte-Spaan

**Groeëte-Spaan** (Nederlands **Grote-Spouwen**) is e dörp en 'n deilgemeinte in de provincie Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt op 1 jannewarie 2006 1.327 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 4,85 km². 

## Historie
Groëte-Spaan vörmde oersprunkelek, same mèt Kleine-Spaan, de hierlekheid Spalden. Roond 1100 begós die hierlekheid deil oet te make vaan 't graofsjap Loeën. Vaanaof d'n daartienden iew tot aon 't ind vaan 't ancien régime vörmde Groeëte-Spaan en Gorslieëf same ei liengood, wat iers in han vaan de hiere vaan Gelenge, tenao vaan versjèllende aander femilies waor. Groeëte-Spaan had ein vaan de ajdste tribbenaole vaan de streek; me volgde hei de Luikse rechspraok en kós d'n doedsstraaf oetspreke.

In 1795 woort 't dörp tot gemeinte gemaak, boe ouch nog 't gehuch Klein-Memmerke bijhoort. Vaanaof 1970 waor Groeëte-Spaan deil vaan de nui gevörmde gemeinte Spaan, boe-aon ouch Kleine-Spaan en Rèkkeve woorte touwgeveug, meh neet Klein-Memmerke, wat nao Eldere góng. Bij de nui herindeiling vaan 1977 góng de jóng gemeinte weer op in Bilze.

## Monuminte
Beziensweerdeg zien de classicistische Lammertskèrk oet 1772 mèt häör daartiendeniewse gotischen torie (foto), de *Franse Winning* en versjèllende boerehäöf oet de zeventienden en achtienden iew.
Hees

:*Dit artikel geit euver 't Belsj-Limbörgs dörp. Veur aander plaotse (in Nederland) mèt deze naom zuug [[Hees (verdudeliking)]]*.
----

**Hees** is e dörp en 'n deilgemeinte in de provincie Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt per 1 jannewarie 2006 772 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 3,72 km². 't Ligk gans in 't ooste vaan 't Bilzer stadsgebeed, zoe'n twie kilometer westelek vaan Kessel. Hees is boete e landbouwdörp ouch e forenzedörp, boe väöl Nederlanders woene.

## Historie
Hees, veur 't iers geneump in 965, hoort al vreug tot de èlf benk vaan Sintervaos. In de veertiende en vieftienden iew waore de hertoge vaan Braobant besjermhiere vaan 't dörp. In 1785 woort Hees aon de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen touwgeweze, die 't bij Staots-Braobant veugde. Juridisch veel Hees oonder de sjepebaank vaan Vlèètege. Kèrkelek gezeen maakde Hees tot 1842 deil oet vaan de parochie Vlèètege.

Tot 1970 waor Hees 'n zelfstendege gemeinte; dat jaor woort ze bij Móppertinge heringedeild. Dees lèste gemeinte woort in 1977 zelf weer opgeheve en aon Bilze touwgeveug.

## Beziensweerdeghede
De aw neogotische dörpskèrk, gebouwd in 1850, is in d'n twintegsten iew um constructiefoute ingevalle; de euvergebleve mör zien intösse besjermp. Ouch d'n daartiendeniewse gotischen torie steit nog. De umgeving vaan de aw kèrk, mèt oonder mie de pastorij en 't veurmaoleg raodhoes zien sinds 1996 besjermp dörpsgeziech. In 't dörp vint me wijer nog e paar achtienden-iewse veerkantshäöf.
Hulbèk

**Hulbèk** (Nederlands: **Hoelbeek**) is e dörp en 'n deilgemeinte in de provincie Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt 483 inwoeners op 1 jannewarie 2006 en 'n oppervlaakde vaan 3,93 km². De bojem besteit oet zavel en leim en de groond is veur zoe'n 30% bebos. Wijer gief 't nog väöl bouwgroond en weiland. In inwoeners gemete is 't de kleinste Bilzer deilgemeinte. Tot de deilgemeinte huurt neve 't dörp Hoelbeek ouch 't gehuch 't Heike.

## Historie
Hoelbeek weurt in 1372 veur 't iers geneump es *Holebeke*, boebij *hole* es 'hool', 'look' moot weure verstande. 't Maakde deil oet vaan de oetgestrekde hierlekheid oonder de börch vaan Jonckholt. Versjèllende femilies höbbe hei hierleke rechte oetgeoefend. In 1795 woort 't 'n zelfstendege gemeinte. Kèrkelek bleef 't evels tot 1934 deils oonder de parochie Willer, deils oonder Ieëgebilze valle. In 1977 woort de gemeinte Hoelbeek opgeheve en kaom 't oonder Bilze.

## Monuminte
Boete 't dörp steit 't rewien vaan Jonckholt, de reste vaan die femilie hun veertiendeniewse börg op awwer, èlfdeniewse fundaminte. De börgmör zien tot op oongeveer 'ne meter weer opgebouwd. Merkweerdeg is d'n eerde wal mèt dobbel slotgrach. In de begintied vaan 't polfer deeg me dit dèks zoetot de projectiele neet direk de moer kóste rake. D'n ingaankspoort woort dweers op de wal gebouwd; in de wal zaote veer gesjötsteuriekes, wat noe nog ziechbaar is.

'n Aander monumint is de modern Adrianuskèrk oet 1926 (wie ieder gezag woort Hoelbeek pas laat 'n parochie).
Hees (verdudeliking)

**[[Hees]]** is e dörp in Belsj Limbörg, deil vaan de stad Bilze. Wijers kin 't nao de volgende plaotse in Nederland verwieze:

* Hees (Nimwaege), e vreuger dörp, noe stadswiek vaan Nimwege;
* Hees (De Wolden), e dörpke in de gemeinte De Wolden (provincie Drenthe);
* Hees, 'n naobersjap bij Soest;
* Heesch, e dörp in de gemeinte Bernheze (provincie Noord-Braobant);
* De Hees bie Heële.
Ieëgebilze

**Ieëgebilze** (Nederlands: **Eigenbilzen**) is e dörp en 'n deilgemeinte in de provincie Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt op 1 jannewarie 2006 2.295 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 8,27 km². 't Ligk e paar kilometer oostelek vaan de eigeleke stad Bilze, kortbij 't Albertkenaal.

## Historie
Ieëgebilze waor al in de prehistorie bewoend: me heet e keuningsgraaf oet d'n iezertied gevoonte, zoewie reste vaan Romeinse graver en 'n Romeinse villa. De naom vaan *Ieëgebilze* kump in 1096 veur 't iers veur. In dit stök weurt gesproke vaan 'n sjinking door Ida vaan Verdun aon d'n abdis vaan Minster. Juridisch veel 't oonder de boetebaank vaan Bilze. Vaanaof 1680 had de femilie de Heusch van de Zangerhei 't in häör bezit; zij beneumde hei sjout en sjepene. De kèrk waor 'n dochterkèrk vaan Gellik; oonder de kèrk vaan Ieëgebilze vele evels weer de kèrke vaan Móppertinge en Hoelbeek zoewie de kapelle vaan Zangerhei en Loch (gehuchte vaan Ieëgebilze).

In 1977 fuseerde Ieëgebilze mèt de stad Bilze.

## Monuminte
Beziensweerdeg is oonder mie de neogotische Ursulakèrk (foto) mèt gotischen torie oet de veertienden iew, zoewie de Zangerheidemeile aon de Meulebeek.
Kleine-Spaan

**Kleine-Spaan** (Nederlands **Kleine-Spouwen**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. Op 1 jannewarie 2006 had ze 754 inwoeners; 't oppervlak bedreug 130 km². 't Ligk in de Haspegouw, oonmiddellek noordelek vaan Groeëte-Spaan.

De vreuger gemeinte Kleine-Spaan woort in 1970 mèt Groeëte-Spaan en Rèkkeve vereineg in de nui gemeinte Spaan, die zelf weer in 1977 bij de stad Bilze woort geveug.
Lin (Belsj)

**Lin** (Nederlands: **Martenslinden**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilzen. In 1970 had de toenmaolege gemeinte 666 inwoeners.

## Historie
Vaanajds hóng Lin aof vaan Minster en vaan Bilze. Pas oonder Frans bewind woort 't 'n zelfstendege gemeinte. In 1977 woort 't weer samegeveug mèt Bilze.

## Beziensweerdeghede
De Martinuskèrk (foto) is gooddeils neogotisch, meh 't koer is veertiendeniews. De middebeuk stamp oet 1892 (mèt 't örgel vaan Pereboom & Leijser oet Mestreech), de zijbeuke oet 1934. Beziensweerdeg zien wijer 't Willerpark (deils op groondgebeed vaan Willer) en 't aajd raodhoes oet 1878, wat in 2006 mèt nuibouw vereineg woort tot 't nui basissjaolgebouw. 't Aajd Annekapelke aon de Linnerveldstraot is herbouwd in 1889.
Minster

**Minster** (Nederlands: **Munsterbilzen**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. Minster ligk zoe'n twie kilometer noordelek vaan Bilze-stad en heet (1 jannewarie 2006) 4.433 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 6,04 km².

## Historie
Minster oontlient ziene naom aon de abdij die hei mie es doezend jaor gevesteg waor. Ze stamp nog oet d'n tied vaan de Merovingers, ind zevenden iew. In 881 verweusde de Noormanne dees abdij. Oetgebreide sjinkinge kraog 't kloester vaan Ida vaan Verdun: zij gaof in 1096 geujer in Bilze, Riems, Willer, Lin, Gellik, Ieëgebilze en Rèkkeve in lien, es daank umtot ze hei waor opgetrokke. Wijer bezaot de abdis hierleke rechte euver Wille, Haccourt, Hallembaye en Kleine-Spaan. Wijer is de abdij bekind gewore door 'n aontal Aajdnederlandse handsjrifte (wie de Wachtendonckse psalme), die oonder mie leech werpe op de historie vaan 't Limbörgs. Oonder 't Frans rezjiem mós de abdij häör geujer verkoupe. Minster blaof 'n zelfstendege gemeinte tot 1977, wie 't bij Bilze woort ingelief.

## Bron
*Veur dit artikel is, neve 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, ouch gebruuk gemaak vaan [[:nl:Abdij van Munsterbilzen]].*
Móppertinge

**Móppertinge** (Nederlands: **Mopertingen**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. 't Ligk aon de Mestreechterstraotweeg (N2), tösse Willer en Wezent.

## Historie
Móppertinge, al bewoend in de Romeinsen tied, waor oonder 't ancien regime e Braobants lien wat huurde bij de sjepebaank vaan Mestreech. Nao de Vrei vaan Munster kaom 't es ein vaan de Redemptiedörper aon de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen, boe 't tot 't ind, in 1795 bijhoort. Tenao woort 't 'n zelfstendege gemeinte, die in 1970 zelfs woort oetgebreid mèt Hees en Rosmeer. In 1977 woort de gemeinte zelf opgeheve en bij Bilze geveug.

## Gebore op Móppertinge
* Frieda Brepoels, politica
Rèkkeve

**Rèkkeve** (Nederlands: **Rijkhoven**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze, mèt (1 jannewarie 2006) 1.324 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 4,57 km². 't Dörp ligk e paar kilometer zuielek vaan Bilze-stad.

## Historie
Rèkkeve heet ummer bij Bilze gehuurd, tot 't in 1870 woort aofgesplits en 'n apaarte gemeinte góng vörme. 101 jaor later, in 1971, woort Rèkkeve mèt Groeëte- en Kleine-Spaan vereineg in de nui gemeinte Spaan, die evels mer zès jaor bestoont en in 1977 zelf weer bij Bilze woort ingelief.

## Bezeensweerdeghede
Binne de grenze vaan Rèkkeve, noordelek vaan d'n dörpskern, ligk de commanderij Awwen Bieze (Alden Biesen), e groet kestielcomplex gestiech in 1220 en tot 't ind vaan 't ancien regime in han vaan de Duitse Orde. Op dit complex steit ouch de slevrouwekapel, gebouwd tösse in 1634 en 1638 in 'n gemingde gotisch-barokke stijl en allewijl de dörpskèrk vaan Rèkkeve.
Rosmeer

**Rosmeer** is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. 't Ligk in d'n Haspegouw, 'ne goje kilometer zuielek vaan Móppertinge.

## Historie
Rosmeer, boe opgraovinge van de bandkeramische cultuur zien gedoon, waor al zier vreug 'n parochie, allezeleve gestiech door de graove vaan Loeën. De kèrk had 'n oetgestrej tienderech. Tot 1970 waor Rosmeer 'n zelfstendege gemeinte; tenao hoort 't tot 1977 bij Móppertinge.

## Monuminte
De Pieterskèrk (foto) heet 'nen torie oet de vieftienden en zestienden iew.
Willer

**Willer** (Nederlands **Waltwilder**) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. Willer is 't ierste dörp wat me vaanoet Bilze in oosteleke riechting, aon de Mestreechterstraotweeg (N2), tegekump. Tot Willer huurt ouch 't gehuch Amelsdèrp.

## Historie
In daan wel bij Willer is oonder mie 'ne Gallo-Romeinsen tumulus gevoonde, zoewie (in Amelsdèrp) ouch reste vaan Frankische bewoening. De ierste verneuming vaan *Wilre* steit in 'n sjinkingsakte vaan 1096, boe-in Ida vaan Verdun 't in lien gief aon de abdij vaan Minster. De touwveuging *wald-* ('bos') is later debij gedoon um 't te oondersjeie vaan Wolder, vreuger ouch *Wilder/Wilre* geneump. In de Fransen tied waore zoewel Willer es Amelsdèrp zelfstendege gemeintes; tenao woort Amelsdèrp weer bij Willer geveug. In 1977 kaom Willer bij Bilze.
Munster

**Munster** is de naam van versjillende locaties:

* Minster (Munsterbilzen) in Belsj Limburg;

;in Duutsjlandj:
* Münster in Noordrien-Wesfale, de plaats van de zoegenaamde Vrei van Munster; zuug Mönster;
* 't distrik (Regierungsbezirk) Munster óm die sjtad;
* 't Historisch Munsterlandj óm diezelfde sjtad;
* Munster in Nedersakse;
* Münster in Beiere;
* Münster in Hesse;
* Münster in Rienland-Palts;

;in Frankriek:
* Munster in 't Baove-Riendepartemènt;
* Munster in 't Moezeldepartemènt;

;in Ierlandj:
* Munster (riek); ein van de veer historische provincies van Ierlandj;

;in Zjwitserlandj:
* Münster in de gemeinte Münster-Geschinen, kanton Wallis;

;in Canada:
* Munster-Hamlett in Ontario.

Zuuch ouch:
* Munstergelaen.
Rieksweeg 2

**Rieksweeg 2**, algemein bekind es d'n ***A2***, is 'ne rieksweeg en otosnelweeg in Nederland. Heer begint, wie alle rieksweeg mèt e lieg nómmer, in Amsterdam en löp door tot aon de Belzje grens bij Èèsjde, boe heer euvergeit in de Belzjen A25. 't Stök vaan Amsterdam tot Utrech huurt bij d'n E35 (Amsterdam-Roeme), de res bij d'n E25 (Rotterdam-Genua).

## Verloup
D'n A2 begint in Amsterdam, boe 'r *Nieuwe Utrechtseweg* weurt geneump, en ligk dao in 't verlèngde vaan de s110 ('ne stadsweeg aon d'n Amstel). Heer löp daan in zuidwesteleke riechting nao 't noordooste vaan de provincie Utrech, boe heer gooddeils in de buurt ligk vaan de spoorweeg Amsterdam - Arnhem en 't Amsterdam-Rijnkenaal. In de stad Utrech slut heer veur e stök aon op de rinkweeg um dees stad. Daonao geit heer tösse Nieuwegein en Vianen de Lek euver en vervolg heer ziene weeg door de relatief dunbevolkde Betuwe. Bij Zaltbommel kump d'n A2 euver de Waal en nao d'n al eve dunbevolkde Bommelerwaard geit heer bij Den Bosch de Maos euver.

Nao dees stad geit de weeg e stökske nao 't weste (tot aon Vught) um daonao zien oersprunkeleke windriechting weer op te pakke. Ouch bij Eindhove heet de weeg 'n rinkfunctie, en veur e stökske vèlt 'r same mèt rieksweeg 67. Hei heet de hoofweg ouch 'ne belaankrieke parallelweeg, dee *N2* weurt geneump. Nao Veldhoven geit de weeg rizzoluut de kant vaan Limbörg op, boe heer tösse Weert en Nederweert doorkump.

Bij Wessem geit heer de Maos obbenuits euver, en nao 'nen drej um Brach heer geit d'n A2 noe in veural zuidoosteleke riechting, min of mie parallel aon de Maos, veurbij Geleen nao Mestreech. 

Sinds 16 december 2016 is 't stök in Mestreech oondertunneld. Daankzij de Keuning Willem-Alexandertunnel hoof zoewel 't doorgoond verkier es 't lokaol en regionaol verkier neet mie door de bebouwing vaan Mestreech, en kin me zoonder stopleechte doorrije. Tot deen tied góng 't verkier tösse Kruusdoonk en 't Europaplein, in de vörm vaan de President Rooseveltlaon, bovegroonds door 't Wittevrouweveld en Sjaan, wat veur väöl lochvervojling, opoonthaajd en gevierleke situaties zörgde. 't Gaof krusinge bij 't Keuningsplein en bij 't Oranjeplein.

Nao 't Europaplein geit de snelweeg wijer tot 'r veurbij Eijsde de grens euvergeit.

### Compleet trajekeuverziech
N.B.: 'Heenweeg' beteikent oet Amsterdam eweg nao de grens, 'trökweeg' beteikent vaan Limbörg oet nao Amsterdam. Wie de aofritnommers toene, is de weeg vaanoet de Nederlandse hoofstad gedach.
Lies vaan börgemeisters vaan Sint Pieter

De gemeinte **[[Sint Pieter (Mestreech)|Sint Pieter]]** heet in zie kort bestoon 'n aontal **[[börgemeister]]s** gehad, boevaan 'rs veer oet de femilie Ceulen kaome.

De börgemeisters woende op de Winhoof aon de Greunstraot, allewijl Börgemeister Ceulenstraot.

## Bronne
Schnapsnaze

**C.V. De Schnapsnaze** is d'r vastelaovendsverein va Ville, òpgerich in 1955.

"Sjnaps" is 'ne alcoholische drank en "naze" betekent: neuzen.

In 't carnavalsseizoen organiseert d'r Ìlleveraod activiteite zoewie de groeëte zitting mit de proclamatie van d'r groeëte prins, d`r optoch, de jeugzitting mit deproclamatie van d'r klinge prins en de Ladies Night ì Bergzicht.

## Externe link
* www.schnapsnaze-vijlen.nl
Gaarekiekere

**C.V. De Gaarekiekere** is d'r vastelaovendsverein va Gullepe, òpgerich in 1953.

Betekenis: 'ne **Gaarekieker** is inge wat uvver d'r gaar heen kiekt. 'ne Gaar is 'n hèk of 't ondersjtuk van 'n deur.

In 't carnavalsseizoen organiseert d'r Ìlleveraod activiteite zoewie de groeëte zitting mit de proclamatie van d'r groeëte prins, d'r optoch, de prinsebal, de bejaardezitting en de ouw-wieverbal ìn d'r Timpaan en de res van 't dörp.

## Weblink
* www.gaarekiekere.nl
Prinseproclamatie

Tiedens de zitting, georganiseerd durg d'r raod van 11 van 'n plaatsj, wead inge nuije prins oetgerope. Dit neume ze de **prinseproclamatie**. Dea prins regeert euver zieng sjtad of dörp tijdens de vastelaovend.
Prins

Dees pagina verwiest dich durch noa:

### Soorte prinse

D'r zunt 6 soorte prinse;

* d'r folkloristische titel: Prins Carnaval.
* d'r vorstelijke titel: Prins der Nederlanden, Prins va België, Prins va Monaco.
* d'r dynastieke titel: Prins va Wales, Princess Royal, Prins va Oranje.
* d'r adellijke titel: Prins de Mérode, Prins de Bourbon de Parme, Prins Ruffo di Calabria,...vaak ìnkel `t familiehoofd dea d'r titel veurt. Tot dìs categorie behuure och de "Prinse va den Bloede", verwante va de Franse köninge.
* d'r co-Prins (Diarchie), inge titel dea neet tot `t adellijke sjtelsel behuurt.
* d'r klerikale titel: Prins va de Apostolische sjtool; veur alle kardinale.

D'r term 'prins' kump van `t Latiense princeps (of Italiaanse prima ceps: ierste hoofd), dat voorste of ierste betekent (juus wie `t woord vorst). D'r titel gold veur de ierstgeborene (mansluuj) va `n graafschap, hertogdom, of köninkriek.
Prins Carnaval

D`r **prins** waedt jeker nuuj jaor oetgerope op 'n zitting. Dat neume ze de prinseproclamatie. Hae zjwaait dan mit de vastelaovend d`r skepter uvver zie riek. D`r raod van 11 hat d'r **prins** gekoaze en begeleidt hem mit die daag. Hae is 't boegbeeld van de carnaval en lup vurop in d'r polonaise.
In d`r optoch hat hae inge eige wagel en bruujt sjnuuts oet vur de kinger.
Prins der Nederlanden

**Prins der Nederlanden** is `ne vorstelijke titel dea wead gedrage durg de mannelijke lede van `t Köninklijk Hoes va Nederland.

Momenteel is d'r inne maan mit dizze titel, en wel prins Constantijn van de Nederleng.
Mosaqua

**Mosaqua** (va Latiens *Mosa* 'Maas' en *aqua* 'water') is 't subtropisch zjwumbad i Gulpe. 't Lik in 't zude van 't dörp, taege d'r Gulperberg aan. Mosaqua, wat vanaaf 1991 waoërt gebouwd en in d'r april 1992 oapeging, is ee van de groeëtste zjwumbade i g'n regio en trekt luuj oet de wiej umgaeving aan. 't Zjwumbad haet 'n gouw landelike reputatie.

Ind 2012, begin 2013 waoërt 't zjwumbad gerenoveerd. In 2024 waoërt 't zjwumbad failliet verklaord; de gemingde wilde 't neet redde. Tusje d'r 5e jannewaar en d'r 2e juni 2025 woar 't zjwumbad gesjloate. Mosaqua waoërt gered durch 't bedrief Optisport.

## Referenties


## Extern links
* Officieel website (promotioneel)
* Officieel website (oetgebreid)