open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yuri van Gelder

**Yuri van Gelder** (Waalwijk, 20 april 1983) is 'ne Nederlandse turner dee z'n specialiteit de ring zien.

Yuri begós op vijfjäörege leeftied mèt turne; heer woort in 1992 veur 't iers Nederlands kampioen in zien leeftiedsklasse, en vief jaor later woort heer veur 't iers in de nationaol selectie opgenómme. Heer braok door in 2000, wie heer mèt ziene nuien trainer Remi Lens op 't Europees kampioonsjap 'n brónze medalje haolde.

In 2003 won heer veur 't iers 'ne wereldbekerwedstried. Daonao volgde de successe de ein de ander op. In 2005 woort heer in 't Hongaars Debrecen Europees kampioon. De top vaan zien carrièr tot noe touw behoolt heer op 26 november 2005 in Melbourne, Australië, wie heer wereldkampioon op de ring woort. Daomèt woort 'r d'n ierste Nederlandse wereldkampioon turne sinds Henricus Thijssen in 1903 op 't peerd zoe'nen titel behaolde.

De jaore dao-op góng de carrièr vaan Van Gelder op en neer. Heer haolde noets mie zien gooj rizzeltaote vaan 2005, en woort in 2009 zelfs gesjors um 't gebruuk vaan cocaïne. Nao 'n aofkicktrajek góng heer weer aon sport doen. In 2016 plaotsde heer ziech veur 't iers veur de Olympische Speule. Heer kaom de kwalificatie door en moch nao de finaal um de medajes. Wie heer op 8 augustus evels deep in de nach zaat toeskaom vaan 'n nach oetgoon in Rio de Janeiro, besloot 't NOC, op veurspraok vaan zienen trainer, häöm te sjorse en nao hoes te sjikke.

In 't daogeleks leve is Van Gelder militair.

## Externe link
* Homepage vaan Yuri van Gelder
Kindersjrik

'ne **Kindersjrik** is e fenomeen oet de volkscultuur, mie bepaold in  volksverhaole. 't Is 'n figuur woevaan 't bestoon aon kinder weurt vertèld veur te veurkoume tot die oongewinsde dinger doen. Es e keend beveurbeeld neet nao bed wèlt of zien ete neet opit, zal de kindersjrik langskoume.

De in de Lieg Len meis veurkoumende kindersjrik is de boeba, in Noord-Limburg ouch wel *beukèl* geneump. Wie dee perceis oetzuut en wat 'r deit ligk neet vas, meh aofsjrikwekkend is 'r wel. Veur erger oongehoerzaamheid kinne awwers nog mèt de werewouf dreige. Wee bij 't water geit speule moot oetkieke veur de nekker of de haokemaan, 'ne geis dee diech 't water in trèk es 'r zin heet. In 't koreveld hojzde de korewouf, eigelek gewoen 'n hamster, woemèt gedreig woort. Nachbieste, wie de vleermoes en de uil, weure ouch gebruuk: dees bieste zien van hun eige al hendeg angswekkend. In de Sinterklaostied weurt ouch Zwarte Piet es kindersjrik gebruuk. Teslotte gief 't talloze variante, dèks in de vreemste vörm, wie de *naaksluiper* of de *tienesnijer*.

De kindersjrik is in bepaolde gevalle verwant aon of deil vaan 't volksgeluif. 't Kós veurkoume tot de awwers geiste en figure oet dat volksgeluif es kindersjrik gebruukde wienie ze zelf neet mie drin gluifde. Um dees rei waore awwer generaties folkloriste sterk geïntresseerd in de kindersjrik, boe-in ze 't lèste euverblijfsel vaan oeraw, mesjiens veurchristeleke (Germaanse) geluifstradities zaoge. Allewel tot 'n verbinding mèt de Germaanse gaode neet vèlt oet te slete, goon nuier generaties volkskundege devaan oet tot de tradities roontelum de kindersjrik neet zoe aajd zien.
16 juli

**Heiligedaag van [[Reinildis van Kontich]]**

## Gebeurtenisse
* 622 - Ièrsjte daag van 't jaor woa-in de vluch van Mohammed oet Mekka nao Medina (Hidjra) zal plaatsvinge; begin van de islamitische tiedrekening.
* 1661 - De ièrsjte bankbiljètte van Europa were oetgebrach door de Bank van Stockholm.
* 1782 - De opera *[[Die Entführung aus dem Serail]]* van Mozart geit in première in Wene.
* 1918 - De Russische tsaar Nicolaas II en zien gezin were door de bolsjewieke gefusilleerd in Jekaterinenburg.
* 1918 - Haïti verklaort de oorlog aan Duutsjland. 
* 1935 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 6,5 op de Sjaal van Richter valle óngevaer 2700 doaje.
* 1935 - In Oklahoma City were de ièrsjte parkeermaetersj ter waereld in gebruuk genómme.
* 1936 - De Waalbrök bie Nijmege weurt geëupend.
* 1942 - De Franse politie arresteert op bevel van de Vichy-regering 13.000 tot 20.000 juudde en zèt ze gevange in e sjtadion.
* 1951 - Keuning Leopold III van Belsj deit troansaafsjtand.
* 1965 - De Mont-Blanctönnel tösje Frankriek en Italië weurt geëupend.
* 1969 - De Apollo 11 weurt gelanceerd. 
* 1976 - Suriname weurt lid van de UNESCO. 
* 1979 - Saddam Hoessein weurt president van Irak. 
* 1990 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,7 op de Sjaal van Richter op de Filipiene kómme miè es 1600 luuj um.
* 1994 - In Rwanda kump 'n ing aan de börgeroorlog.

## Gebore
* 1486 - Andrea del Sarto, Italiaanse sjilder
* 1858 - Eugène Ysaÿe, Belzje violis en componis
* 1872 - Roald Amundsen, Noorse óntdekkingsreiziger
* 1888 - Frits Zernike, Nederlandse natuurkundige
* 1911 - Ginger Rogers, Amerikaanse actrice en danseres
* 1941 - Hans Wiegel, Nederlandse politicus
* 1964 
** Miguel Induráin, Sjpaanse fietsrenner
** Anne Provoost, Belzje sjriever

## Gesjtorve
* 1216 - Paus Innocentius III
* 1324 - Go-Uda, 91e keizer van Japan 
* 1918 - Tsaar Nikolaas II van Rusland en zien familie 
* 1923 - Louis Couperus, Nederlandse sjriever
* 1985 - Heinrich Böll, Duutsje sjriever
* 1987 - Pierre Lardinois, Nederlandse politicus
* 1989 - Herbert von Karajan, Oasteriekse dirigent
* 2001 - Morris, Belzje sjtripteikenaer
* 2003 - Celia Cruz, Cubaanse zangeres
Sjtaatsmieng

Tot de Sjtaatsmienge beheurde de volgende mienge:
* Sjtaatsmieng Wilhelmina in D'r Sjeet (Schaesberg) (1909)
* Sjtaatsmieng Emma in Treëbik-Gebrook (Heële) (1914)
* Sjtaatsmieng Hendrik in Broensem (1918)
* Sjtaatsmieng Maurits in Gelaen (1926)

## Externe link
*Industrionmuseum in Kèrkrao
Prostitutie in de late middeliewe

**Ing euverzich van de prostitusie van de 12e tot de 16e ieuw**

D'r wurt waal döks gezag dat prostitutie d'r al zoë laank  is wie d'r minsj. 't Beroop bliet 't zelfde, mèh wie ing bepaolde samelaeving mèt prostituees umgeit, is konstjant aan verèndering óngerhevig. Mèt de opkóms en gruj van de Europesje sjtae vanaaf de twelfde en dertieënde iew, probeert de euverheid häöre greep op de samelaeving te versjterke. Mit 'n baeter ontwikkelde hendel- en geldeconomie en ing toegenómme mobiliteit van zoëwaal koupluu, intellektuele es gewoon luuj, ontsjtóng d'r 'n potentiëel groëtere mèrt veur de (professioneel) prostituees. Tegelijkertied mèt ing verzjwak gelouf in de katholieke kèrk, wis de euverheid häöre greep op de prostituees te versjterke. Tege 't eind van de vèrtieënde iew werde d'r in versjillende Zuud-Europesje sjtae de ieëjste sjtadsbordele opgerich, geïnitiëerd vanoet de sjtedelike euverhede zelf. In Noordwes-Europa woare d'r natuurlik och bordele, meh die werde durch de burgers opgerich en werde euver 't algemein durch de sjtedelike euverhede getolereerd, zoeë-es in Mestreech. De prostituees woëde hie ónger de voogdij van inge sjtadsbeul of sjerprichter geplaatsj. Dizze beul trachde einige besjèrming aan de prostituees te gaeve en kreeg dao óch ing geldelike vergeujing veur die hae döks zelf inde bie de prostituees. Dit zoëgenumde voogdiesjap leidde tot enige verbaetering in de juridisje positie, mèr uteraard neet tot ing verbaetering van de laef- en werkomsjtandigheide van de prostituees.
Vanaaf eind vèrtieënde ieëw vóng d'r ing toeneimende reglementering plaatsj vanoet de sjtedelike euverheide, die zich vanaaf 't midde van de vieftieënde ieëw och uitte in groëter sjtraofe veur euvertrejersj en sjtrenger kontrôles op bieveurbeeld minderjaorige of onvriewillige. Vanaaf 't begin van de zestieënde ieëw wuëre de ieëjste bordele gesjlaote en zelfs verboje, vanwaege de angs veur de pes en anger besjmettelike ziektes. De direkte aanleiding vur 't sjlute in sjus dees periode wurt döks gevónge in de nuj reformatorisje sjtrouminge die ing miej puriteins ideaal predikde wo gedoging of legalisering van bordele absoluut neet in pasde. Mit de sjluting van bordele in hieël Europa wurt 't einde ingeluud van de prostitutie in dizze tied.
Tiendere

**Tiendere** (Nederlands **Tienray**) is 'n klein dörpke ien de gemeinte Haors aan de Maas.
D'n Hollandse naam is "Tienray".
"Tien" schient afgeleid te zien van "Teden" of "Teijden". Dit zeuj kinne wieze op 't Germaanse "Thiadodingahem" (de woeënplats van de volkssjtam Theuabod). Dit waas 'n volk dat ien deze regio woeënde. 'n "Raai" is 'n óntginning.

D'r woeëne óngevaer 1050 minse in Tiendere en 't is ien de regio 'n hieël bekende bedevaartplats van Os Lief Vrouwke.
Gereformeerd vriegemak

In 1944 haet zich ing sjplitsing veurgedaon binne de Gereformeerde Kèrk Nederland. Oet die sjplitsing is de **Gereformeerde Kèrk vriegemak** voetgekómme. Op 't memint is dit de sjnels grujende kèrkgemeinsjap in Nederland besjtaonde oet ongevaer 270 kèrkgemeintes. Limburg haet vriegemakde kèrke in Mesjtreech, Broensem en Venlo.

## Achtergrond
In de jaore dertig kaom d’r binne de Gereformeerde kèrke ‘n bewaeging op gank die euver lier en lève opnuuj wou naodinke vanoet de biebelse bronne. Daoveur bleek ging ruimte te besjtaon. In ‘n tegereaksie wert d’r ‘n generaal synode georganiseerd. Mit dwangmaatregele probaerde men de biebelse kritiek ‘t zjwiege op te ligke. Zelfs d’r oorlog kos neet veur vurzöning zörge. Vanaaf 1944 höbbe zich väöl onger d’r geistelike dwang oetgewèrkt. Dat wurt gemeind mit vrie-gemak: zich neet gebonge veule durch de liersjteliinge en disciplinair maatregele van de generaal synode. Volges de vriegemakte waore dees namelik in sjtried mit Gods woerd en de ongerling kèrkelike aafsjpraoke.
De Vriemaking waor in ‘t begin veural ‘n kirkelijke aangelegenheid. Al sjnel bleek dat de vriegemaakte terechkaome in ‘n proces van losmaking oet de gevestigde gereformeerde cultuur. De vriegemak-gereformeerde nomme in de jaore vieftig aafstand van de ontwikkeling waobie de Nederlands-Hervormden en de Gereformeerden ‘n fusie aangaon in ‘t Samen-op-Weg-proces. Ze wilde vasthouwe aan de gereformeerde belijdenisse. Op hun beurt ginge ze zich maatsjappelik organisere. In de politiek is veural hun partie ‘t GPV bekend gewoere. (‘t GPV is later gefuseerd in de huudige ChristenUnie.)  Verder höbbe de vriegemak-gereformeerden ‘n eige dagblaad, ‘t Nederlandsch Dagblad, eige sjoeële en allerlei organisaties veur vorming en ongerlikke hulpverleining.

## Sjtructuur Gereformeerd Kèrkverband
Elke Gereformeerde Kèrk vriegemak vormt ‘n zelfsjtandige, plaatsjelijke eenheid. De leiding berus bie de kèrkeraod. Dees besjteet oet ouderlinge, gelaufige manne mit ervaring. Es predikant wurt émes van boete de gemeinte aangetrokke. Dae geit veur in eredeenste en gaeft leiding aan de kèrkeraod.
Regionaal vergadere de kèrke (minstes 4) binnen de classis. De classis sjtuurt aafgevaardigde nao de particulère synode, de provinciale vergadering. De landelijke vergadering wurt generaal synode genump.

## Extern linke
*Officiële site Gereformeerde Kerken vrijgemaakt
Gereformeerd vriegemaakte kèrke in Limburg:
*Vriegemakde kèrk van Mestreech
*Vriegemakde kèrk van Broensem
*Vriegemakde kèrk van Venlo

Maatsjappelijke organisaties:
*http://www.christenunie.nl/
*Nederlandsch Dagblad
Zjwaam

De **[[Schwám]]**, **Zjwalm**, **Zjwaam** of Sjwalme is wie de meiste inwoners van Limburg de **Swalm** neume. 't Is 'n zeer sjnel sjtruimende baek die oetkump in de Maas in Zjwame, gemeinte Remunj, bie de Oaleberg. D'r zin versjillende sjprunke die aalemaol 't begin van de Zjwaam vertaegewaordige. Mer meistal laote ze de Zjwaam in Pruses beginne in de buurt van kasteel Tuschenbroch ten ooste van Wegberg. De Zjwaam haet 'n sjtruimgebied van circa 277 km2 wovan 26 km2 in Nederlandj. De beek haet ein lingte van circa 43 km, wovan 12,2 km in Nederlandj. In Duitslandj is het heugteversjil bienao 60 meter: van 85 meter NAP bie de bron toet 26,3 meter NAP bie de grens. De Zjwaam is ein van de wenige baeke die in Nederlandj op 'n natuurlijke meneer door 't landjsjap meandert.

## Zuuch ouch
* Damp (of *zjwaam*)

## Externe link
*http://www.snlm.nl/natuur/02swalm/swalmalgemeen.htm
17 juli

**Heiligedaag van [[Alexius]]**

## Gebeurtenisse
* 180 - Twelf inweunersj van Scillium in Noord-Afrika were geëxecuteerd umdat ze christene zint. Dit ies de vreugste aanwiezing veur 't besjtoon van 't christendom in dat deil van de waereld. 
* 1830 - Barthélemy Thimonnier kriet patent op zien nièjmesjien *Couseuse*. 
* 1831 - Keuning Leopold I kump nao Belsj.
* 1917 - 't Brits keuningshoes, Sakse-Coburg-Gotha, herneump ziech in Windsor.
* 1936 - De Sjpaanse börgeroorlog begint. 
* 1945 - De Conferentie van Potsdam begint. 
* 1951 - Boudewijn weurt keuning van de Belzje.
* 1955 - Disneyland in Anaheim (Californië) geit ope.
* 1959 - Mary Leakey vink de ouds bekènde miensjelike sjedel (ca. 1,8 miljoan jaor oud) in Tanzania. 
* 1968 - De Beatles-film *[[Yellow Submarine]]* geit in première in Londe.
* 1996 - 'n Boeing 747 van Trans World Airlines sjtort veur de kös van Long Island neer in de Atlantische Oceaan; alle 230 inziettende kómme um. 
* 1998 - Op Papoea-Nuuj-Guinea zörg 'n ónderzièse aardbeving veur 'ne tsunami. Tièn dörper were verwoes en d'r valle miè es 2000 doaje. 
* 1998 - De vermeujelike reste van tsaar Nicholas II van Rusland en zien familie were in Sint-Petersburg begrave.
* 2005 - Nederland weurt veur de 18e kièr Europees kampioen honkballe door Italië mèt 15-0 (in zeve innings) te versjloon.

## Gebore
* 1487 - Ismail I, sjah van Perzië (gesjtorve 1524)
* 1894 - Georges Lemaître, Belzje preester en fysicus (gesjtorve 1966)
* 1920 - Juan Antonio Samaranch, Sjpaanse president van 't Internationaal Olympisch Comité (gesjtorve 2010)
* 1939 - Spencer Davis, zenger van The Spencer Davis Group
* 1947 - Camilla Parker-Bowles, hertogin van Cornwall, vrouw van Prins Charles
* 1954 - Angela Merkel, kanseleer van Duutsjland
* 1960 - Jan Wouters, Nederlandse vootballer en trainer
* 1963 - Matti Nykänen, Finse sjansspringer (gestorve 2019)
* 1971 - Nico Mattan, Belzje fietsrenner
* 1974 - Tonny de Jong, Nederlandse sjaatsster

## Gesjtorve
* 1070 - Boudewijn VI van Vlaandere, graaf van Vlaandere
* 1345 - Jacob van Artevelde, Vlaamse volksleijer en sjtaatsman
* 1790 - Adam Smith, Sjotse econoom
* 1903 - James McNeill Whistler, Amerikaanse kunssjilder
* 1907 - Hector Malot, Franse sjriever
* 1912 - Henri Poincaré, Franse wiskundige
* 1959 - Billie Holiday, Amerikaanse jazz- en blueszangeres
* 1961 - António Costa, President vaan d'n Europese Raod
* 2002 - Joseph Luns, Nederlandse politicus en secretaris-generaal van de NAVO
Jos Meessen

**Jos Meessen** ies 'n teksdiechter-componis in 't Nuts en woont in Ingber bie Gulpe. Hae ies gebore in Nut in 1952. In de periode 1980-1985 kump 'r, veural, es proteszenger nao boete. In de jaore 90 manifesteert 'r ziech miè es troubadour van 't Limburgse leed. Hae begeleidt ziechzelf op gitaar. Op 'n paar cd's lièt hae ziech begeleide door de Belzje zenger en gitaris Miel Cools.

## Discografie:
Audiocassettes:
* Mit è knipöjgske nao Limburg
* Leedjes in d'r gêis va Limburg 
CD's:
* 1991 Oet druime gebore 
* 1995 't Mieëske
* 1998 Mien Limburgs Hart
* 2001 Eine van Limburg
* 2004 Welkom
* 2006 35 Joar Troubadour
* 2011 40 Joar Troubadour: Woe de Wind diene naam kint
CD same mèt Gé Reinders: 
* 1993 Och, vrouw Maos...
CD's same met andere:
* 1991 Keersmes in Limburg
* 1992 Veurjaor in Limburg
* 1993 Troubadour deil 1 en 2
* 1993 Luusterleedjes, deel 1, 2 en 3
* 1993 Limburgs Goud 
* 1998 Laot de sjterre sjiene!
* 1999 Hartedeef
* 2000 Lentekriebels
* 2000 Leedjes oet Gaer Gedaon
* 2001 Lentekriebels 2
* 2003 Leedjes Luustere
Meerhout

**Meerhout** ies 'n plaats en gemeinte in de provincie Antwerpe. De gemeinte haet 9345 inweunersj (1 juli 2005). De woonkerne in de gemeinte zint Berg, Centrum, Zittaart en Gestel. De gemeinte liek in 't arrondissement Turnhout. Meerhout liek aan de Grote Nete.

Meerhout ies 'n versjtedelikde plattelandsgemeinte en functioneert veural es forenzeplaats. De plaats sjteit bekènd es meuledörp. 't Gemeintehoes (*Drossaertshuis*) dateert oet 1720. De kèrk Sint-Trudo haet 'ne baroktore op romaanse fundamente.

## Evenemente
*Super Prestige Triatlon
*Groezrock (muziekfestival)

## Extern linke
* Website van de gemeinte
Hoes De Dael

**Hoes De Dael** ies 'n landhoes, gelege in 't dal van de Pletsjbaek, ziebeek van de Gelaenbaek, in 't dörp Nut. 'ne Andere, historische, naam ies *Hoes Oelsbrook*. Brook beteikent: moerassig terrein. Oel zou kènne truukgoon nao 't gesjlach Oensel.
Nao aanlèk van de sjpoorweeg en de autobaan A 76, liek 't landhoes allewiel ingeklemp tösje waeg.
## De boew
't Kesjtièlechtig hoes en 't poortgeboew zint geboewd van baksjtein. Opvallend zint de horizontaal sjpeklaoge van mergel in alle gevele en de blök op de heuk. 'n Veurbeeld van Maaslandse sjtiel. In 1830 waor 't 'n umgrach complex rónd 'ne veerkentige cour aan de Pletsjbeek. Allewiel besjteit 't complex  oet 3 vleugele rónd 'n u-vörmige binneplaats. 't Poortgeboew haet 'ne torenechtige opboew mèt 'n soort mengsel van zadel- en sjilddaak. Dao zint twiè trapgevele te zeen, woa tösje ziech 'n baogvörmige bekroaning bevingk mèt dao bovenop 'n seervaas en 'ne gevelsjtein oet 1775. Bie 'n renovatie zint de vènstere verbreid.
Binne zint 'n sjouw en tummeraafwèrkinge te zeen in Lewie XV-sjtiel. Nevebie sjteit 'n sjuur mèt 'ne gezjwenkde tuupgevel mèt 't jaortal 1734.

## Gesjiedenis
In de 17e ièw woort Hoes de Dael Oelsbrook geneump. 't Waor 'n lièn van de proosdie van 't Sint Servaoskapittel in Mestreech. In 1571 ies sjpraoke van 'ne Wolter van Elsrack, dros van Wittem en sjepe van Aoke, dae daomèt waor beliènd. In 1621 ies jónkhièr Hendrik van Blitterswijk geneump Passart eigenaer. In 1665  geit 't good euver in heng van 't Duutsje adelik gesjlach Von Hartsleben. Dat zal bekans 'n ganse ièw dao blieve wone. In daen tied weurt 't geboew waarsjienlik vernuujd. Door vererving in de vrouwelike lien kump 't hoes aan de baronne Van Elmt, van hoes Dammerscheid in Voelender. In 1735 weurt 't verkoch aan Joppen oet Mestreech. In 1773 ies Nicolaus Strens (drossaard van de graafsjap Gelaen) eigenaer, tot 1920. Nao de Twiède waereldoorlog ies d'r 'n hotel-restaurant in gevestig. Allewiel haet 't landhoes wir 'n woonfunctie.

brón: o.a. Kastelen in Limburg (2005), ISBN 90-5345-269-9
Tonga

**Tonga** (officieel (Tongaans) **Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga**; (Ingels) **Kingdom of Tonga**) is 'n eilanderiek in de Stèllen Oceaan, wat oonderdeil vaan Polynesië is. 't Land umvat 170 eilen, boevaan 'rs 36 bewoend zien. 't Gans oppervlak, mèt de territoriaol watere mètgerekend, umvat wel 700.000 km2. De territoriaol watere grenze aon die vaan de Fiji-eilen, Amerikaans Samoa en Wes-Samoa. Hoofstad is Nuku'alofa; dit is de einege plaots vaan beteikenis in 't land. Tonga is noets gekoloniseerd gewees door 'n Europees land.

## Bestuurleke indeiling
Tonga is ingedeild in drei *divisions*, verneump nao hun belaankriekste eiland:

* Ha'apai
* Tongatapu
* Vava'u

## Demografie
Oongeveer twiedaarde vaan de ganse bevolking leef op 't hoofeiland Tongatapu; daobij is de bevolking touwnummend in Nuku'alofa geconcentreerd. In de stad is de westerse cultuur 't meis dominant aonwezeg; op 't platteland euverhierse nog ummer de Polynesische tradities. De Tongane zien gekeerstend. Anders es op väöl ander Polynesische eilen is de Tongaanse taol nog volop in gebruuk in 't daogeleks leve.

## Historie
Tonga woort doezende jaore trök gekoloniseerd door de Austronesiërs, en taolkundeg en archeologisch bewies liek denao te wieze tot de Polynesische taole en cultuur hei vaandan kaome. 't Mote koloniste vaan Tonga zien gewees die de Marquesas-eilen en Tahiti bezeilde, vaan woe-oet Hawaiï, Nui-Zieland en de res vaan Polynesië weer in bezit genome woort. 't Volk stoont bekind es *[[Lapita]]*. In de twelfden iew waore de Tongane present in e gebeed vaan Niue tot Tikopia; me sprik hei wel vaan 't Imperium vaan Tu'i Tonga, allewel tot door de enorm aofstande tösse de eilen neet spraoke kin zien gewees vaan echte oonderhuregheid. In de vieftienden en zeventienden iew verzwaakde dit nètwerk vaan eilanderiekskes door versjèllende börgeroorloge. In deen tied kaome de ierste Europeane 't gebeed in, en wel Hollenders wie Willem Schouten, Jacob le Maire en Abel Tasman (d'n oontdèkker vaan Australië). In de late achtienden iew bezoch Kapitein Cook d'n arsjipel; in zie spoor kaome protestantse zendelinge die de bevolking tot 't christendom bekierde. 't Waor in 1845 tot Tonga (weer) tot ei keuninkriek vereineg woort, door kriegshier Taufa'ahau, nao zien kroening bekind es George Topou I. In 1875 woort de constitutie ingestèld. Vaan 1900 tot 1970 waor 't land e Brits protectoraot. Pas in 1999 trooj 't land tot de Vereinegde Naties touw. Zörg veur de touwkoms is de ummer stijgende ziespiegel; de bevolking vaan Tonga heet collectief asiel aongevraog in Australië veur es 't groondgebeed oonderlöp.
Remunjs

't **Remunjs** is 't Limburgs dialek van de sjtad Remunj. 't Dialek is sjterk Midde-Limburgs van karakter; 't is zelfs ein van de weinige dialekte die aan alle kinmerke van 't Midde-Limburgs beantjwaord.

## Kinmerke
'ne Bekinde indicator veur de Midde-Limburgse dialekte zeen de wäörd *det* en *hert*, taegeneuver 't Zuud-Limburgs *dat* en *hart*. 't Remunjs is ouch wie alle dialekte in de omgaeving zjwaor gemouilleerd. De middeleeuwse diftonge *ie* en *oe* versjiene in 't Remunjs neet es *ieë* en *oeë*, wie in 't Venloos en Weerts, en neet es *ie* en *oe*, wie in 't Mesjtreechs, maar juus wie in 't Nederlands, es *ee* en *oo*: *heer* en *sjoon* veur *hier* en *sjoen*. Dees ontwikkeling sjteit gans los van 't Nederlands, omdet 't gebied wo-in dit veurkump gans omsjlaote wirt door dialekte wo se *hieër, sjoeën*, *heeër, sjoan* of *hier, sjoen* zuus. 't Waord *awd*, wirt in Remunj gerealiseerd es *aad*, tegeneuver 't noordelik *ald*, 't westelik *aod* en 't zudelik *aud*. Vreuger, in de negenteende eeuw, is 't in 't Remunjs ouch *ald* gewaes, wobiej de verbaoge mannelike en vrouwelike vörm *aje(n)* en *aaj* wore. Onger drök van die vörm haet de verangering van *ald* plaatsgevonje. 't Waord *zalt* "zaajt", waat volges de klankwètte eigelik es **zaat* haaj motte klinke, is nog 'n euverbliefsel oet daen tied.

'n Sjibbolet veur Remunjse luuj in de dörper om de stad haer is de oetsjpraok van de *ie* op plaatse wo-se in de dörper 'n *i* heurs (i-ie-allofonie), veur 'n *n* of veur 'n *s*. 'n Sjtereotiep zinke is *Kiendj, pies mer op de ker, mer neet op 't brood!*

## Remunjse literatuur
De dialekproductie van Remunj en 't Remunjs is relatief vreug op gang gekomme, juus wie in Mesjtreech en Venlo, vanwaege 't besjtaon van 'n (plat kallende) baovelaog. Oet 1807 sjtamp de Remunjse vertaling van de geliekenis van de Verlaore Zoon (gepubliceerd in 'Het Limburgs onder Napoleon').
In 1865 ging de opera *[[Schinderhannes (opera)|Schinderhannes]]* (sjpraek oet *Sjinderhannes*) van Emile Seipgens in première. Dees opera wirt nog altied om de zoväöl jaor opgeveurd, de lèste keer in 2017. Bekinde dichters zeen Paul van der Goor en Hub en Sjaak Graus. Bekinde zangers zeen Gé Reinders, Sjra Puts en "Big" Benny Peters.

## Zeen ouch
* Zjwaams

## Externe links
*Sjpelling 2003 van 't Remunjs in 't kort

## Brón

* Pierre Bakkes, *Venloos, Roermonds en Sittards*, oet de serie *Taal in stad en land*, ISBN 90-12-09014-8.
18 juli

**Heiligedaag van [[Fredericus]]**

## Gebeurtenisse
* 64 - Groate brand van Roame ónder 't keizersjap van Nero. 
* 1898 - Marie en Pierre Curie kóndige aan dat ze 'n nuuj element, polonium, höbbe óntdek. 
* 1925 - In Duutsjland versjient *[[Mein Kampf]]* van Adolf Hitler. 
* 1936 - Extreem-rechtse sjtaatsgreep in Sjpanje, geleid door Franco. Begin van de Sjpaanse Börgeraorlog.
* 1942 - De Vereinigde Sjtate verklaore d'n oorlog aan Hongarije, Bulgarije en Roemenië. 
* 1970 - Paus Paulus VI reup Theresia van Ávila oet tot ièrsjte vrouwelike kèrkleraar.
* 1971 - Eddy Merckx wint de Tour de France.
* 1976 - Lucien Van Impe wint de Tour de France.
* 1977 - Vietnam weurt lid van de Vereinigde Naties. 
* 1994 - In Buenos Aires (Argentinië) weurt 'ne bómaansjlaag gepleeg op 'n geboew woa-in juudse organisaties zint gevestig: miè es 85 doaje en miè es 150 gewónde.
* 1995 - De oetgeverie Reed Elsevier maak bekènd um mèt häör persactiviteite in Nederland te sjtoppe; daodoor sjtoon NRC Handelsblad, 't Algemeen Dagblad en ander gezètter te koup. 
* 1995 - Op 't eiland Montserrat briek de vulkaan Soufriere Hills oet. 
* 1995 - De Italiaanse fietsrenner Fabio Casartelli vèlt in de Tour de France en sjtörf aan zien verwóndinge. 

## Gebore
* 1340 - Filips van Artevelde, Vlaams leisman en ruwaard 
* 1635 - Robert Hooke, Britse sjterrekundige, natuurkundige en arsjitek
* 1853 - Hendrik Lorentz, Nederlandse wis- en natuurkundige
* 1914 - Gino Bartali, Italiaanse fietsrenner
* 1918 - Jo Cals, Nederlandse minister-president
* 1918 - Nelson Mandela, president van Zuud-Afrika
* 1921 - John Glenn, Amerikaanse astronaut
* 1928 - Simon Vinkenoog, Nederlandse diechter
* 1938 - Paul Verhoeven, Nederlandse filmregisseur
* 1951 - Elio Di Rupo, Belzje politicus
* 1980 - Kristen Bell, Amerikaanse actrice
* 1981 - Esther Vergeer, Nederlandse rolsjtooltennisster

## Gesjtorve
* 1100 - Godfried van Bouillon, aanveurder bie de ièrsjte kruustoch
* 1610 - Caravaggio, Italiaanse sjilder
* 1623 - Paus Gregorius XV
* 1721 - Antoine Watteau, Franse sjilder
* 1817 - Jane Austen, Ingelsje sjriefster
* 1968 - Corneille Heymans, Belzje fysioloog
* 1975 - Pieter Baan, Nederlandse psychiater
* 1991 - André Cools, Belzje politicus
* 1995 - Fabio Casartelli, Italiaanse fietsrenner
20 juli

**Ièrsjte daag van de [[hóndsdaag]]**
**Heiligedaag van [[Margaretha van Antiochië]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Colombia]]**

## Gebeurtenisse
* 1783 - In Iesland briek de Laki-vulkaan oet.
* 1810 - Colombia weurt ónaafhenkelik.
* 1906 - In Finland kriege vrouwluuj veur 't ièrsj in Europa actief en passief keesrech.
* 1935 - 'n Vleegmesjien van KLM dat op weeg ies van Milaan nao Frankfurt vluug tege 'ne berg in Zjwitserland; 13 doaje.
* 1940 - De NSB'er Meinoud Rost van Tonningen nump es 'Kommissar für die marxistischen Parteien' 't geboew van De Arbeiderspers in bezit. Directeur Y.G. van der Veen pleeg zelfmoord.
* 1944 - 'ne Bómaansjlaag op Adolf Hitler door kolonel Claus Schenk Graf von Stauffenberg mieslök. 
* 1944 - In Bombay (India) make de autoriteite bekènd dat 'n cholera-epidemie in de aafgeloupe drie maonde 't leve haet gekos aan 34.000 luuj.
* 1951 - Keuning Abdullah van Jordanië weurt vermaord in Jeruzalem.
* 1969 - De Apollo 11 landt op de maon; Neil Armstrong ies de ièrsjte miensj op de maon. 
* 1969 - Eddy Merckx wint de Tour de France.
* 1976 - 't Ónbemand ruumdesjeep Viking 1 landt op Marsj. 
* 1980 - Joop Zoetemelk wint de Tour de France.

## Gebore
* 1304 - Francesco Petrarca, Italiaanse diechter
* 1519 - Paus Innocentius IX
* 1811 - Thomas Bruce, zevende Earl of Elgin, Britse diplomaat en archeoloog
* 1847 - Max Liebermann, Duutsje sjilder 
* 1895 - László Moholy-Nagy, Hongaarse kunstenaer
* 1897 - Tadeus Reichstein, Poolse chemicus
* 1919 - Sir Edmund Hillary, Nuuj-Zièlandse bergbeklummer 
* 1925 - Jacques Delors, Franse politicus
* 1927 - Michael Gielen, Duits-Oosterieksen dirizjènt (gestorve 2019)
* 1938 - Natalie Wood, Amerikaanse actrice
* 1939 - Hanneke Groenteman, Nederlandse presentatrice en journaliste
* 1946 - Peter Simons, Belzje regisseur
* 1947 - Carlos Santana, Mexicaans-Amerikaanse gitaris
* 1973 - Kroanprins Haakon Magnus van Noorwege

## Gesjtorve
* 985 - Paus Bonifatius VII
* 1031 - Keuning Robert II van Frankriek
* 1156 - Toba, 74e keizer van Japan
* 1524 - Claude, keuningin van Frankriek
* 1903 - Paus Leo XIII
* 1927 - Keuning Ferdinand van Roemenië
* 1929 - Jean Baudrillard, Franse socioloog, cultuurcriticus en filosoof
* 1937 - Guglielmo Marconi, Italiaanse natuurkundige
* 1945 - Paul Valéry, Franse diechter
Burg-Reuland

**Burg-Reuland** ies 'n gemeinte in de Duutsjtalige Gemeensjap in de Belzje provincie Luuk. De gemeinte haet 3.964 inweunersj (1 januari 2016). Ze ies in 1977 óntsjtange door samevoging van Reuland en Thommen.

De belangriekste bezeenswaerdigheid van Burg-Reuland ies de rewien van de versjterkde burch Reuland oet de tiènde ièw. 

## Kerne
De kerne van de gemeinte zint: Reuland, Thommen, Aldringen, Alster, Auel, Bracht, Braunlauf, Diepert, Dürler, Espeler, Grüfflingen, Koller, Lascheid, Lengeler, Maldingen, Malscheid, Maspelt, Oberhausen, Oudler, Ouren, Richtenberg, Steffeshausen, Stoubach, Weidig, Weisten en Weweler

## Extern linke
*Website van de gemeinte
Malawi

**Malawi** (officieel Ingels **Republic of Malawi**, Chichewa **Dziko la Malaŵi**) is e land in zuidelek Afrika, ten weste vaan 't gelieknaomeg meer, in 't noorde grenzend aon Tanzania, in 't ooste en zuie aon Mozambique en in 't weste aon Zambia. Hoofstad is Lilongwe; de twiede stad Blantyre is ouch vaan groet belaank. De eilendsjes Likoma en Chizumulu ligke es Malawische enclaves in Mozambicaans waterterritorium. De revier de Shire struimp vaanoet 't zuie 't Malawimeer in.

## Bestuurleke indeiling
Malawi is in 27 distrikte verdeild: Balaka, Blantyre, Chikwawa, Chiradzulu, Chitipa, Dedza, Dowa, Karonga, Kasungu, Likoma, Lilongwe, Machinga, Mangochi, Mchinji, Mulanje, Mwanza, Mzimba, Nkhata Bay, Nkhotakota, Nsanje, Ntcheu, Ntchisi, Phalombe, Rumphi, Salima, Thyolo, Zomba. Die distrikte weure in drei provincies gegrópeerd: de Noord-, Midde- en Zuidprovincie.

## Demografie
De Maliwische bevolking besteit oet e paar Bantoestamme, woevaan de Chewa's de groetste is. Die dominere in 't midde vaan 't land. Same mèt de Nyanja's in 't zuie stamme ze aof vaan de Maravi-stam, de ierste gróp Bantoes die 't land bewoende. In 't noorde leve de Tumbuka's. Ander grópe zien de Yao's, e volk wat geïslamificeerd is, en de Ngoni's, aofstammelinge vaan in de negentiende iew gedeporteerde Zoeloes.

Vaan de bevolking is 73% christelek, veurnaomelek protestants; d'n islam nump oongeveer 20% voor zien rekening, dewijl zeker 5% nog de natuurgodsdeenste bedrijf.

## Historie
De oersprunkeleke bewoeners van Malawi waore de Khoisan, jaogers/verzameleers die door de Bantoe-expansie de Kalahari-weuste ingedreve zien. De veurhoede vaan de Bantoevolker waore de Maravi's. In de prekolonialen tied laog 't Maraviriek um 't meer. 't Kontak mèt de Europeane begós pas in de negentiende iew, wie David Livingstone (in 1859) 't gebeed bezoch. De ierste blanke die nao häöm 't gebeed introkke waore Sjotse zendelinge. In 1891 kaom Malawi oonder Brits protectoraat, en in 1907 woort 't zelfstendeg protectoraat Nyasaland opgeriech (*Nyasa* is Yao veur "meer").

Veural nao d'n Twiede Wereldoorlog kaom verzèt tege 't Brits bewind, in de vörm vaan de Maliwische Congrespartij. In 1963 woort 't land otonoom, e jaor later gans oonaofhenkelek en in 1966 stapden 't land oet 't Brits Gemeinebes. Ouch woort toen de dictatuur ingeveurd, woedoor dr. Hastings Kamuzu Banda lankzaam meh zeker de absolute mach kraog. In 1971 leet 'r ziech beneume tot president veur 't leve. In de loup vaan de jaore greujde evels 't verzèt tege zien dictatuur, vaanoet de kèrke gepreek en door de internationaol gemeinsjap opgelag. In 1993 mós de Partij e referendum hawwe euver de inveuring vaan e mierpartijestèlsel, wat ze euverweldegend verloor. Sins deen tied is de democratie zoonder te väöl probleme in stand gebleve. Wel heet 't land te make mèt versjrikkeleken ermooj en huurt 't bij de len die 't helste getroffe zien door AIDS.
19 juli

**Nationale fièsdaag in [[Laos]]**

## Gebeurtenisse
* 1553 - Johanna van Ingeland weurt aafgezat en Maria I weurt tot de nuuj keuningin van Ingeland oetgerope. 
* 1843 - 't Ièrsjte volledig metale sjtoumsjeep, de SS Great Britain, weurt te water gelaote. 
* 1870 - Frankriek verklaort d'n oorlog aan Pruusje: begin van de Frans-Duutsje oorlog. 
* 1877 - 't Tennistoernooi van Wimbledon weurt veur 't ièrsj gehouwte.
* 1900 - In Paries weurt de ièrsjte metrolien ge-eupend. 
* 1908 - De Rotterdamse vootbalcluub Feijenoord weurt opgeriech. 
* 1918 - Honduras verklaort d'n oorlog aan Duutsjland. 
* 1943 - In de Twiède Waereldoorlog weurt Roame veur 't ièrsj gebombardeerd door de geallieerde. 
* 1949 - Frankriek en Laos ónderteikene 'n verdraag woamèt Laos 'n ónaafhenkelik lid van de *[[Union Française]]* zou were.
* 1954 - De ièrsjte single van Elvis Presley, *That's Alright, Mama*, versjient. 
* 1970 - Eddy Merckx wint de Tour de France.
* 1976 - De Mexicaanse havesjtad Tampico weurt euversjpeuld door 'n vloodgolf. 
* 1979 - In Nicaragua kump 'n ing aan de dictatuur van de Samoza-dynastie es 'n junta ónder leijing van Daniel Ortega de mach euvernump. 
* 1985 - De lerares Christa McAuliffe weurt in de Verenigde Sjtate gekoze es de ièrsjte börger dae 'n ruumdevlöch zal make. 
* 1985 - Bie Téséro in Val di Stava (Trentino-Südtirol, Italië) briek 'n sjtuwdam van 'n kunsmatig meer en veroorzaak 'n vloodgolf: 268 doaje. 
* 1999 - Volges de VN weurt op dezen daag de zèsmiljardste miensj gebore. 

## Gebore
* 1834 - Edgar Degas, Franse kunssjilder en beeldhouwer
* 1851 - Hendrik Jut, Nederlandse maordenaar 
* 1890 - George II van Griekeland, keuning van Griekeland
* 1934 - Willem Nijholt, Nederlandse acteur en musicalsjter
* 1941 - Neelie Kroes, Nederlandse politica
* 1945 - Anna Enquist, Nederlandse sjriefster
* 1946 - Ilie Nastase, Roemeense tennisser

## Gesjtorve
* 514 - Paus Symmachus
* 931 - Uda, 59e keizer van Japan
* 1374 - Petrarca, Italiaanse diechter
* 1824 - Agustín de Iturbide, Mexicaanse keizer
* 1965 - Ingrid Jonker, Zuud-Afrikaanse diechteres en sjriefster
* 1997 - Tollas Tibor, Hongaarse diechter
Wetzlar

**Wetzlar** is 'n stad in de Duutse deilstaot Hesse aon d'n Taunus, mèt in november 2004 53.000 inwoeners. 't Oppervlak bedreug 76,75 km². Börgemeister is (2005) Wolfram Dette vaan de FDP. De stad ligk aon de revier de Lahn.

## Externe link
*Site vaan de gemeinte Wetzlar
21 juli

**[[Nationale fièsdaag]] in [[Belsj]]**
**Heiligedaag van [[Margaretha van Antiochië]]**

## Gebeurtenisse
* 1774 - Mèt 't Verdraag van Küçük Kaynarca kump 'n ing aan de Ièrsjte Russisch-Turkse Oorlog.
* 1831 - Keuning Leopold I, de ièrsjte keuning van de Belzje, lèk de eed aaf. 
* 1902 - 't Sjtoumsjeep "Primus" vergeit nao 'n boetsing mèt 'n sjleipboot op de Elbe bie Hamburg. 101 van de 206 passagiers kómme um. 
* 1919 - Anthony Fokker sjtiech in Amsterdam de vleegmesjienefabriek Fokker. 
* 1947 - De ièrsjte politioneel actie in Nederlands-Indië begint. 
* 1954 - Vietnam weurt gesjpliets in Noord- en Zuud-Vietnam.
* 1960 - Sirima Bandaranaike weurt premier van Sri Lanka (toen Ceylon) en ies de ièrsjte vrouwelike premier van de waereld.
* 1968 - Jan Janssen wint es ièrsjte Nederlander oats de Tour de France; in de aafsjletende tiedrit riejt hae de Belsj Herman Van Springel oet de gaele trui. 
* 1970 - De Aswandam in de Niel bie Aswan (Egypte) kump gereid. 
* 1972 - In Belfast lièt de IRA 21 bómme óntploffe: neuge doaje. 
* 1974 - Eddy Merckx wint de Tour de France.
* 1976 - Christopher Ewart-Biggs, de Britse ambassadeur in Ierland, weurt vermaord door de IRA.
* 1983 - Op de Zuudpool weurt 't 'n temperatuur van -89,2 grade Celsius gemete, de liègste temperatuur oats op aerd. 
* 2005 - Vièrtièn daag nao de aansjlaeg van 7 juli 2005 were in Londe obbenuujts bómaansjlaeg gepleeg in 't openbaar verveur.

## Gebore
* 1414 - Paus Sixtus IV
* 1515 - Filippo Neri, Italiaanse preester en heilige
* 1899 - Ernest Hemingway, Amerikaanse sjriever
* 1902 - Belcampo, Nederlandse sjriever
* 1920 - Constant Nieuwenhuys, Nederlandse sjilder
* 1920 - Isaac Stern, Amerikaanse violis
* 1934 - Jonathan Miller, Britse rezjissäör
* 1947 - Co Adriaanse, Nederlandse vootballer en trainer
* 1952 - Robin Williams, Amerikaanse acteur

## Gesjtorve
* 1425 - Manuel II Palaeologus, Byzantijnse keizer
* 1796 - Robert Burns, Sjotse sjriever
* 1967 - Pierre Kemp, Nederlandse diechter
* 2006 - Frans Peeters, Nederlandse beeldhouwer
22 juli

**Heiligedaag van [[Maria Magdalena]]**

## Gebeurtenisse
*1499 - Mèt de euverwinning in de sjlaag van Dornach kriege de Zjwitsers de facto ónaafhenkelikheid van 't Heilig Roams Riek.
*1923 - In Nederland weurt begoes mèt radio-oetzendinge.
*1933 - Willy Post vluug es ièrsjte persoon allein um de waereld.
*1934 - In Chicago weurt de Amerikaanse crimineel John Dillinger, dae gezeen weurt es "Sjtaotsvijand nummer ein", doadgesjote door FBI-agente. 
*1942 - De systematische deportatie van juudde oet 't getto van Warschau begint. 
*1946 - Irgun bombardeert 't King David Hotel in Jeruzalem, woa 't hoofkwarteer van de Britse civiel en militair administratie gevestig ies; 90 luuj kómme um.
*1950 - De Belzje keuning Leopold III betrèk weer zien paleis in Lake. 
*1954 - Laos weurt ónaafhenkelik. 
*1973 - Bie Papeete op Tahiti sjtort 'n Boeing 707 van PanAm kort nao de sjtart in de ziè; 78 doaje. 
*1977 - De Sjinese leijer Deng Xiaoping kriet obbenuujts de mach.
*1991 - De seriemaordenaar Jeffrey Dahmer weurt in Milwaukee gearresteerd, naodat me de euverbliefsele van èlf manne en jónges in zien appartement haet gevonge.  
*2002 - Aardbeving mèt 'n krach van 4,9 op de sjaal van Richter mèt 't epicentrum tösje Alsdorf en Eschweiler, sjuus euver de grens bie Kèrkrao.
*2002 - In Nederland weurt 't Kabinet-Balkenende I geïnstalleerd.

## Gebore
*1519 - Paus Innocentius IX
*1647 - Margaretha-Maria Alacoque, Franse mystica en heilige
*1649 - Paus Clemens XI
*1784 - Friedrich Wilhelm Bessel, Duutsje wiskundige
*1822 - Gregor Mendel, Oasteriekse geneticus
*1892 - Arthur Seyss-Inquart, Oasteriekse juris en nazi-politicus 
*1946 - Mireille Mathieu, Franse zangeres
*1966 - Annemarie Cox, Nederlandse kanovaarsjter

## Gesjtorve
*1461 - Keuning Sjarel VII van Frankriek
*1640 - Hendrik Casimir I van Nassau-Dietz, sjtadhouwer van Friesland, Greuninge en Drente
*1676 - Paus Clemens X
*1832 - Napoleon II van Frankriek
23 juli

**Heiligedaag van [[Birgitta]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Egypte]]**
*'Nationale fièsdaag in [[Libië]]

==Gebeurtenisse==
*[[1146]] - In [[Kölle]] kómme de [[reliek]]e van de [[heilige]] [[Drie Keuninge]] aan. 
*[[1829]] - In de [[Vereinigde Sjtate]] kriet [[William Austin Burt]] [[patent]] op 't ièrsjte [[typemesjien]].
*[[1903]] - [[Henry Ford]] verköp ziene ièrsjte [[auto]], 'n [[Model A]]. 
*[[1914]] - In de aanluip nao de [[Ièrsjte Waereldoorlog]] sjtèlt [[Oasteriek-Hongarije]] 'n ultimatum aan [[Servië]].
*[[1926]] - De *Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen'' (NMBS) weurt opgeriech.
*1930 - In Italië valle bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 6,7 op de Sjaal van Richter 1425 doaje. 
*1967 - In Detroit (Michigan, VS) breke rasserelle oet. De gevolge zint 43 doaje, 342 gewónde en óngevaer 1400 aafgebrende hoezer. 
*1952 - Keuning Faruq van Egypte weurt aafgezat bie 'n militair sjtaatsgreep. 
*1972 - Eddy Merckx wint de Tour de France. 
*1982 - De Internationaal walvösjcommissie besjlies um de commercieel vangs van walvösje te sjtoppe per 1985-1986. 
*1986 - De Britse prins Andrew trouwt in Westminster Abbey (Londe) mèt Sarah Ferguson.
*1992 - Abchazië verklaort ziech ónaafhenkelik. 
*1995 - Miguel Induráin wint veur de viefde kièr de Tour de France. 
*1999 - Kroanprins Mohammed Ben Al-Hassan van Marokko weurt tot keuning Mohammed VI gekroand.
*2005 - In de badplaats Sharm el-Sheikh (Egypte) were terroristische aansjlaeg gepleeg, woabie miè es 88 luuj umkómme.

## Gebore
*1401 - Francesco Sforza, Italiaanse hertog, sjtiechter van de Sforza-dynastie in Milaan 
*1857 - Frans Erens, Nederlandse sjriever
*1892 - Haile Selassie, keizer van Ethiopië
*1920 - Amália Rodrigues, Portugese zangeres
*1923 - Thea Beckman, Nederlandse sjriefster van jeugbeuk
*1957 - Theo van Gogh, Nederlandse regisseur 
*1973 - Monica Lewinsky, Amerikaanse stagiaire in 't Wiet Hoes
*1989 - Daniel Radcliffe, Britse acteur

## Gesjtorve
*1373 - Birgitta, Zjweedse katholieke heilige 
*1645 - Tsaar Michael I van Rusland
*1757 - Domenico Scarlatti, Italiaanse componis
*1885 - Ulysses S. Grant, president van de Vereinigde Sjtate
*1916 - Sir William Ramsay, Sjotse chemicus
*1948 - D.W. Griffith, Amerikaanse regisseur
*1999 - Hassan II, keuning van Marokko
*2002 - Chaim Potok, Amerikaanse sjriever
Hôle

**Hôle** (Nederlands **Halen**) is 'n stad gemeinte in Belsj Limburg, in 't Haogeland, aon de grens mèt Vlaoms Braobant. Bij Hale vleuje de Herk, de Gete en de Velpe in d'n Demer. 't Stedsje heet 'n Roemaanse kèrk oet de elfde iew.

## Historie
Hale, wat tot aon de Franse bezètting in Braobant laog, waor in de Middeliewe 'n vestingstad, mèt Zoutleeuw oonderdeil vaan 'n linie tege 't Prinsbisdom Luuk en 't Graafsjap Loeën. In vreistied bleujde de handel mèt o.m. Sintruin en Tiene. Ouch waor dao 'n umvangrieke lake-industrie; 't raodhoes steit op de plaots vaan de aw Lakehal.

In 1914 woort in Hôle de Slaag van de Zèlvere Helme geleverd tösse de Belzje en de Duitsers, die door 't Belsj gewónne woort. Allewijl is dao e museum aon gewijd.

## Externe link
* http://www.halen.be
Kloes

* 'n Kloes (weuning), ouch waal hermitage geneump, ies 'n sumpel weuning van 'ne hièremiet of kloezenaer.
* 'n Kloes (bergruumde), ies 'n soort bergruumde.
Hieër

:*Neet te verwarre mit [[Hier]] bie Mestreech.*
----

**Hiër** (Nederlands: **Heers**) is 'n gemeinte in Belsj Limburg, in de Haspegouw, tösse Sintruin en Tóngere. De gemeinte heet good 6500 inwuners.

Bij Hiër steut 't bekènd Kesteil van Hiër oot de daartiende iew. Dit jonde oit bewoend door de hiere vaan Hiër (moe-oonder Raes van Hiër), en loater oonder andere nog door de groave De Rivière.
Hièremiet

'ne **Hièremiet** of **kloezenaer** ies 'ne miensj, dae truukgetrokke wilt leve mèt de bedoeling ziech aan God euver te geve, door te vaste, te bae en te wake. Hae woont in 'n sumpel huuske, wied van de bewoonde waereld. De naam van zoan huuske ies kloes of hermitage, nao 't Latiense woord *eremita* of 't Griekse woord *erèmia* dat einzaamheid beteikent. 
## Gesjiedenis
't Versjiensel deit ziech binne 't Christendom veur vanaaf de 4e ièw. Hièremiete weure dan anachorete geneump.
In de 10e ièw begint in Frankriek en Italië 'n vörm van aafzóndering, woa bie de hièremiete ziech neet al te wied van de bewoonde waereld vestige. Zie goon dan praeke in de plaats en bedele dao veur hun levesónderhoud.

Sómmige kloezenaersj leve in groepe en vörme op dees meneer 'n soort gemeinsjappelik leve. Hie oet greuje de ordes van de Camaldulenzersj en van de Kartuzersj. Nog later die van de Coelesjtienersj en Augustienersj.

Op d'n doer verdwiene de hièremiete-gemeinsjappe um plaats te make veur monnikke, die in kloastersj wone. Miè nao 't oaste toe en in Rusland blief 't versjiensel van hièremiet langer besjtoon.
## Bekènde hièremiet
'ne Bekènde hièremiet ies Gerlach of Gièrling van Houtem. Hae woonde in de 12 ièw bie Houtem in 'n hol eik.
Op de plek van dees eik, ies in de 13e ièw 't kloaster Sint-Gerlach geboewd, dat in de 18e ièw gerenoveerd ies gewore tot 'n kesjtièl mèt haof ónder de naam chateau Sint-Gerlach. De kèrk van kloaster en kesjtièl ies noe de parochiekèrk en gewiejd aan de heilige Gerlachus.
Hermitage

*'n **Hermitaasj** is 'n kloes bewoend door e kloesbroor.
*Zuug evels ouch Hermitaasj (Sint-Petersbörg) veur 't museum.
Noërekirke

**Noërekirke** (Nederlands: **Nieuwerkerken**) is e dörp en 'n gemeinte in Belsj Limburg, arrondissemint Hasselt, aon de grens mèt Vlaoms-Braobant, ten noorde vaan Sintruin, ten zuidweste vaan Hasselt en ten zuie vaan Herk.

## Historie
Tot aon de Franse euverhiersing veel Noërkirke oonder Braobant en 't Graafsjap Loeën, en door 'ne oondudeleke status kós geinen hier, ouch de prinsbisjop vaan Luuk neet, zienen invlood euver 't dörp oetoefene. Daodoor woort 't dörp 'ne vrijhave veur misdiedegers.
Wille

**Wille** (Nederlands: **Wellen**) is e dörp en 'n gemeinte in Belsj Limburg, in 't arrondissemint Tóngere, in de westeleke Haspegouw, t'n ooste vaan Sintruin.

## Gemeintefuncties
Wille is traditioneel sterk in 't hoveniersweze, meh in de lèste decennia is ouch de industrie opgekoume, beveurbeeld in 't plasticfebrik ANL Plastics, e sjroepfebrik en 't diskettefebrik Sintinel, wat evels in 2004 failliet góng.

## Dörpsgeziech
In Wille steit 'n kèrk gewijd aon Sint Jan d'n Duiper, die nog gedeiltelek in gotische stiel opgetrokke is. De umgeving is hendeg bloomriek. Ulbeek heet 'nen historischen dörpsplei boe-op 't "Haspegouws dörp" in 't Opelochmuseum Bokriek gebaseerd is.

## Historie
Oet arsjeologische opgravinge bliek tot 't dörp Wille allezeleve oontstoon is tösse de vijfde en de zevende iew, aon 'n doorwaadber plaots in de Herk. Pas in de twiede helf vaan de twelfde iew versjijnt 't dörp veur 't iers in officieel tractaote, es *Wellene* of *Welnis*. Dit vèlt te verklaore oet 't Middelnederlands woord *welle*, brón, pöt.

Wille waor laank sjatpliechteg aon de Abdij vaan Munsterbilze, die hei e kloester had (gestiech al in 670). Aon dit kloester móste oonder andere tiende betaold weure. Ind achtiende iew waor 't dörp 't centrum vaan de ruiversbende de Bokkerijers; in percesse, gehawwe um 1760, weurt neet minder es 40% vaan de menneleke bevolking geneump in de percesstökker. 

Op 'n krusing mèt de weeg nao Kortessem en Gors-Opleeuw stóng de aajdste boum vaan Belsj, 'n zomereik oet ca 800. Bie dizze *Slivvenhiereboum* verzamelde ziech in de 18e iew de bokkerijers. In 1859, wie de boum getroffe waor door de bliksem, ies 'ne naozaot neve-n häöm geplant. D'n aje boum droog nog ummer sjeut mèt blaar en eikelkes. Op 18 juli 2009 woort de boum geveld door 'ne rukwind.
Kloes (weuning)

'n **Kloes (weuning)** ies 'n gebuuwke, dat örges, wied van de bewoonde waereld sjteit en woa -in 'ne kloezenaer woont. Zoane kloezenaer ies 'ne miensj, dae truukgetrokke wilt leve mèt de bedoeling ziech aan God euver te geve, door te vaste, te bae en te wake.  Zoan kloes weurt ouch waal **hermitage** geneump, nao 't Latiense woord *eremita* of 't Griekse woord *erèmia* dat einzaamheid beteikent. 't Versjiensel deit ziech binne 't Christendom veur vanaaf de 4e ièw. In de 10e ièw begint in Frankriek en Italië 'n vörm van  aafzóndering, woa bie de hièremiete (zoa weure kloezenaersj ouch waal geneump) ziech neet al te wied van de bewoonde waereld vestige. Zie goon dan praeke in de plaats en bedele dao veur hun levesónderhoud.

## Woa sjtoon hermitages

* Op de Sjaatsberg bie Walem en Oud-Valkeberg sjteit 'n kloes miedde in 'ne bösj. Zie dateert van de 17e ièw en ies dao in opdrach van de hièr van kesjtièl Sjaloen geboewd. 't Gebuuwke ies van mergel. Tot 1930 ies de kloes bewoond gewaes.
* In Oud-Gelaen sjteit de Sint Janskloes, geboewd in 1699.'t Jaortal sjteit te leze op moerankersj in de veurgevel. 't Gebuuwke, mèt sjteine teurentsje, ies opgetrokke in baksjtein mèt sjpeklaoge. Tot 1912 wone d'r hièremiete.
* In Moresnet, baevaartsoord Eikske
Kloes (bergruumde)

'n **Kloes** ies 'n bergruumde, die brandwerend ies gemaakt. Ouch ies ze zoa oetgeveurd, dat inbreke bekans neet meugelik ies. Dit weurt bereik, door 't  gebruuk van zjwoar boewmateriale en veilig sjleetwerk. Waerdepapiere, geld en ander waerdevol zake weure hie in bewaard. Veural toegepas in bankgeboewe en zakepande.
Sint-Janskloes

De **Sint Janskloes** ies 'n veurmalige weuning van 'ne hièremiet, allewiel gelege in de wiek, die nao häör geneump ies: *De Kloes* in Oud Gelaen. Zie ies gewiejd aan Sint Jan. In vreuger jaore laog zie in 't ope veld. Noe sjteit ze op 'n kruuspunt van doorgaonswaeg.

## De boew
De kloes ies 'n rechheukig boewwerk van baksjtein mèt horizontaal mergele sjpeklaoge. Aan de noordkant bevóng ziech 'n kapel mèt 'n sjteine teurentsje. Gesjeije door 'ne gank waor aan de ander zie 'n woonruumde mèt 'ne kelder. Nao de lètste renovatie in 1985 functioneert 't gans gebuuwke es baekapel. Aan de veurgevel leze v'r 't jaortal 1699 in de moerankersj.

## Gesjiedenis

In 1699 ies de kloes gesjtiech, waarsjienlik es hospitaal veur besjmettelike krenkdes, door gravin Maria Dorothea van Salm ter ière van de heilige Lazarus. De ièrsjte beweuning door 'ne hièremiet ies in 1722. Nao 1912, es broeder Antonius Thieman sjtörf, zölle d'r gein kloezenaersj miè wone. In 1937 en in 1985 vinge restauraties plaats. 
't Ies in Gelaen en umsjtreke 3 ièwe gebrukelik gewaes um de kloes te bezeuke mèt es doel um  *zjwaere aaf te bae*.  (Dus um genezing te vraoge veur zjwaere, vrattele e.d.).  Binne in 't geboew haet ummer 'n sjilderie gehange mèt *Zjwaere Job* d'r op aafgebeeld. 

## Weblink
*http://www.sintjanskluis.nl|Sint-Janskloes