open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Derby (sport)

'nen **Derby** (oetspraok /dɑː(ɹ)bɪ/, /dɜː(ɹ)bɪ/ of /dæʁbi/) is 'ne sportmatch tösse twie teams oet dezelfde plaots of regio. 't Begrip heet ziech oontwikkeld oet de naom *[[derby (peerdssport)|derby]]* veur bepaolde peerdrenne; boete de Ingelstaolege wereld is de hei besjreve beteikenis intösse gemeingood.

Derby's zien oonvermijdelek in competities die mer e klei gebeed bestrieke, meh oontstoon bij touwval in lendeleke competities. Zoe speule in de Nederlandse Ieredevisie hierevoetbal allewijl (2016/17) drei clubs oet Rotterdam.

Veural bij populair sporte kinne derby's zwaor belaoje zien. Twie plaotse die kort bijein ligke höbbe dèks 'ne meujeleke band, wat doorwèrk in de mentaliteit vaan de supporters. Binne ein stad of dörp hure supporters vaan 'n bepaolde club dèks bij ein bevolkingsgróp ('n religieus gemeinsjap, sociaol klasse of stadsdeil) en kin de derby verboonde zien mèt 'ne klassestrijd. De anomisiteit tösse de supporters löp vaan plaogerije tot echte vijandsjap. Derby's hure ouch daorum dèks tot de bès bezochte matches vaan 'n club.

=Lies vaan derby's=

## Voetbal
*Alle besjreve matches betrèffen 't hierevoetbal.*

### Internationaol
* Derby vaan de Lieg Len: Belsj—Nederland

### Belsj
* Derby vaan Brugge: Cercle Brugge—Club Brugge
* Limbörgsen derby: Racing Genk—STVV
* Waolsen derby: RSP Charleroi—Standard Luik

### Brazilië
* Derby Paulista: SC Corinthians—SE Palmeiras
* Fla-Flu: Regatas do Flamengo—Fluminense FC
* O Clássico dos Milhões: Regatas do Flamengo—Regatas Vasco da Gama

### Duitsland
* Hamburger Derby: HSV—FC Sankt-Pauli
* Münchner Derby: Bayern München—TSV 1860
* Ruhrpottderby: veural Borussia Dortmund—Schalke '04

### Italië
* Derby della Capitale: AS Roma—Lazio Roma
* Derby della Madonnina: AC Milan—Inter Milan

### Ingeland
* Londesen derby: diverse matches tössen Arsenal, Brentford, Chelsea, Crystal Palace, Fulham, Queens Park Rangers, Tottenham Hotspur en West Ham United
* Mancunian derby: Manchester City—Manchester United

### Nederland
* Braobantsen derby: veural NAC Breda—Willem II, wijer diverse matches tösse FC Den Bosch, FC Eindhoven, Helmond Sport, NAC Breda, (Joonk) PSV, RKC Waalwijk, Willem II en tot 2011 ouch RBC Roosendaal.
* Derby vaan 't Noorde: FC Groningen—sc Heerenveen
* Derby vaan 't Zuie: Fortuna Sittard—MVV
* Eindhovesen derby: FC Eindhoven—(Joonk) PSV
* Friesen derby: SC Cambuur—sc Heerenveen
* Geldersen derby: N.E.C.—SBV Vitesse
* Groesbeeksen derby: Achilles '29—De Treffers
* IJsselderby: Go Ahead Eagles—PEC Zwolle
* Koelderby: Fortuna Sittard—Roda JC
* Limbörgsen derby: veural MVV—VVV
* Rotterdamsen derby: in de ierste plaots Feyenoord—Sparta Rotterdam, ouch SBV Excelsior—Feyenoord en Excelsior—Sparta (de Kleine Rotterdamsen derby of d'n Derby vaan Noord)
* Spakenburgsen derby: IJsselmeervogels—SV Spakenburg
* Twentsen derby: Heracles Almelo—FC Twente
* Zuid-Hollandsen derby: ADO Den Haag—Feyenoord

### Sjotland
* Old Firm: Celtic F.C.—Glasgow Rangers

### Spaanje
* Catalaansen derby: FC Barcelona—Espanyol
* Derby vaan 't Hielal: Atletico Madrid—Real Madrid
Bende van Venlo

Mit de **Bende van Venlo** wuurt 'n geruchmakende gróp criminele oet de stad Venlo gemeind. De gróp is veural bekind vanwaege de misdrieve die ze plaegde tösse de vastelaovesperiode van 1993 en 1994. In 1997 woorte achtieën manne mit 'n laeftied van tösse de viertieën en de 56 jaore door de rechbank van Remund schöldig bevónde aan mier as twieëhónderdenfieftig geweldsdelikte en veroerdeild tot gevangenisstraove van tieën jaore tot laeveslang. Geld waas dök 't insig motief, al ware de verdachte ouk betrokke beej conflikte in de drugswaereld. De bende kint me opdeile in 'ne Venlose en 'nen Törksen tak. Aan 't houf van de bende stónd Frenkie Peeters, dae woort veroerdeild veur zès van de zaeve vermeudelike maorde, waorvan dreej ech bewieze kóste waere. D'n anderen houfdaoder waas Sanny Peters, 'ne vrind van Peeters. De twieë kwame oet twieë totaal verscheie sociaal milieus.

Wie umvangriek eur misdaode ech ware, is aevel nog ummer neet dudelik. Dreej lichame woorte gevónde: ein van 'ne weethandelaer op de Ruiver en van 't hoeëgbejaarde echpaar Van Rijn in eur hoes aan de Klagenfurtlaan in Venlo-Naord. Dreej Törkse slachoffers zouwe in 't netuurgebeed 't Zwart Water zeen geliquideerd nao de maord op d'n Törkse Venlonaar Ibrahim  Karaca aan d'n oever van de Maas in de nach van 18 op 19 juni 1993. Zien lief zouw 'n jaor later gevónde zien door twieë jaegers. De ander slachoffers zeen wies op d'n daag van vandaag noeëts truukgevónde. Bendelid Dennis P. woort toch veur ein maord op ein van die Törke veroerdeild.

## Extern linke
*De Volkskrant - De bloedige klusjes van de bende van Venlo
*NRC Handelsblad - Je geld en en je leven; Frenkie, Sanny en De Bende van Venlo
*Blikopdewereld.nl - Hoofdstuk 10: Frenky Peeters en de Bende van Venlo
Belize

**Belize** kin wieze nao:
* Belize (land)
* Belize (distrik), e distrik in 't land Belize
* Belize (rivier), 'ne rivier in 't land Belize
Heracles Almelo

**Heracles Almelo** is 'n Nederlandse voetbalclub oet de stad Almelo. De club woort opgeriech op 3 mei 1903 en had veur d'n Twiede Wereldoorlog groet succes, mèt in 1927 zelfs 'ne landstitel. Dit zouw de club in 1941 herhole. Nao de instèlling vaan 't betaold voetbal verloor de club evels aon beteikenis: ze startde in 't sezoen 1956/57 in de Twiede Devisie. De club wis wel door te stoete nao de Ierste Devisie en zelfs eve tot de Ieredevisie, meh degradeerde oet de lèste weer gaw. Heracles kaom sterk in de sjeem vaan FC Twente te stoon, de naoberclub die in de Ieredevisie oetkaom. In 2005 promoveerde de club weer nao de Ieredevisie, boe 't op ein oonderbreking nao bleef. In zien bèste jaore indegde de club in de subtop; in 2016 woort zelfs Europees voetbal bereik. 'n Aander succes waor de finaleplaots in de KNVB-beker in 2012. Tege FC Twente späölt Heracles d'n Twentsen derby.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Go Ahead Eagles

**Go Ahead Eagles** is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Deventer. De club woort op 2 december 1902 opgeriech oonder de naom *Be Quick*. Bij de touwtrejjing tot d'n NVB in 1905 mós de naom veraanderd weure in *Go Ahead* umtot 't al 'n Groningse club mèt dee naom gaof. Al gaw waor de ploog succesvol: Go Ahead woort jaor in, jaor oet kampioen vaan 't oostelek distrik, en haolde in 1917, 1922, 1930 en 1933 't landskampioensjap. Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort de concurrentie groeter; bij de inveuring vaan 't devisiesysteem in 1956 struimde de club mer in de Twiede Devisie in. Nog zier succesvol woort Go Ahead ind jaore zèsteg. In 1971 woort de club, entans de nui aofgesplitsde proftak, officieel umgeduip tot *Go Ahead Eagles*. Dit waor 'n idee vaan d'n toenmaolegen trainer Barry Hughes. Sinds ind jaore tachteg späölt de club veural in de Ierste Devisie, mèt noe en daan e paar sezoene Ieredevisie. Allewijl (sezoen 2024/25) kump de club op 't hoegste niveau oet.

De club steit bekind um zien awwerwètse, soms es 'Ingels' umsjreve clubcultuur. 't Stadion, d'n Adelaarshorst (10.000 plaotse groet), steit in 'n woenwiek (aon de Vetkampstraat) en heet de tribunes nog kort op 't veld. De voetbalcultuur heet ouch zien duuster kante: hooliganisme is de club neet oonbekind. Groete rivaol is PEC Zwolle, boetege Go Ahead Eagles d'n IJsselderby späölt. De lèste jaore besteit ouch vijandsjap mèt De Graafschap. Aon allebei de kante is 't bij derby's al tot geweld tege de speulers gekoume. Sinds 2008 heet de club 'n mascot in Harly. Veur aonvaank vaan edere toesmatch liet me dezen Amerikaanse zie-erend door 't stadion vlege.

In 't oetzunderlek succesvol sezoen 2024/25 haolde Go Ahead Eagles veur 't iers de KNVB-beker.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.

## Rifferenties
SBV Excelsior

**SBV** ('Stiechting Betaold Voetbal') **Excelsior** of **Excelsior Rotterdam** is 'n voetbalclub oet de Rotterdamse stadswiek Kralingen, opgeriech in 1902. Same mèt Feyenoord en Sparta is 't ein vaan de drei betaoldvoetbalclubs oet Rotterdam. Excelsior gelt es de daarde club vaan Rotterdam, al is 't awwer es Feyenoord en waor 't de lèste jaore succesvoller es Sparta. D'n umvaank vaan stadion Woudestein is mèt 4.500 plaotse beperk, en aanders es zien stadsgenoete heet Excelsior noets 't landskampioensjap of de beker gepak. Wel waor 't roond 1930 'n club vaan lendelek belaank en stoont 't eine kier (in 1927) in de bekerfinaal. Excelsior heet sinds de inveuring vaan 't devisiesysteem (1956/57) 't groetste deil vaan zie bestoon in de Ierste Devisie gespäöld, meh kump nao de iewwisseling mèt regelmaot in de Ieredevisie oet.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
N.E.C.

**N.E.C.** (voloet *Nijmegen Eendracht Combinatie*) is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Nimwege, opgeriech op 11 aprèl 1910 oet 'n fusie vaan NVV Nimwege en Eendracht. De club promoveerde in 1936 nao de Ierste klas en verhuisde in deen tied ouch nao 't Goffertstadion, op welke groond 't (sinds 2000 in e nuigebouwd stadion) nog ummertouw späölt. Bij de instèlling vaan 't devisiesysteem in 1956 woort N.E.C. in de Twiede Devisie gezat. Nao 'n promotie in 1964 en nog ein in 1967 kaom 't tot in de Ieredevisie, boe 't sindsdeen de mieste jaore in heet gespäöld. Allein ind jaore tachteg, begin jaore negeteg kaom N.E.C. euverwegend in de Ierste Devisie oet. De lèste kier tot de club oet de Ierste Devisie promoveerde, in 2015, wis de club mèt 't recordaontal vaan 101 punte (21 mie es de nommer 2) kampioen te weure. N.E.C. heet diverse kiere Europees voetbal gespäöld; in 't sezoen 2008/09 wiste ze zelfs tot de knock-outfaas te koume.

Mèt SBV Vitesse späölt N.E.C. de Geldersen derby. Dees matches zien hendeg belaoje, neet allein um de animositeit tösse Arnhem en Nimwege meh ouch um 't groet versjèl in clubcultuur.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
PEC Zwolle

**PEC Zwolle** (*PH-EDN-combinatie*; zuug oonder) is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Zwolle. De club woort op 12 juni 1910 opgeriech oet 'n fusie tösse de Zwolse clubs Prins Hendrik (opgeriech 1906) en Ende Despereert Nimmer (opgeriech 1904). Op 't memint vaan opriechting koume de twie fusiepartners allebei in de Twiede Klas oet. In de jaore twinteg drejt de club in de top vaan die klasse mèt; in 1928 woort de club zelfs finalis in d'n Holdertbeker. Toch waor in deen tied 'n aander Zwolse club, Z.A.C., de beter. In 1929 promoveerde PEC wel nao de Ierste Klas.

Allewel tot PEC nao d'n Oorlog weer nao de Twiede Klas trökzakde, woort 't dao in 1955 kampioen vaan. De dao-aon verboonde promotie stèlde club in staot um 't trajek nao betaold voetbal in te zètte. Veur 't sezoen 1956/57 woort PEC in de Twiede Devisie ingesjreve. Dao veel de club veuriers nog neet op. Pas nao de fusie mèt Zwolsche Boys in 1969 góng de club (sinds 1971 officieel es PEC Zwolle bekind) veuroet: ze promoveerde nao de Ierste Devisie (1971) en zelfs de Ieredevisie (1978). 't Dao-op volgend decennium waor vrij succesvol, meh nao de degradatie in 1989 góng 't achteroet. De club góng 't jaor dao-op zelfs failliet, meh maakde 'nen doorstart es **FC Zwolle**. Oonder dee naom woort 't 'n modaol Ierste Devisieclub, tot 't in 2012 weer promoveerde. Sindsdeen is club, weer oonder de naom *PEC Zwolle*, 'ne stabielen Ieredevisionis, dee soms zelfs in de subtop mètdeit. Groetste succes waor 't winne vaan de KNVB-beker in 2014; ouch de Johan Cruijffsjaol wis PEC te pakke. In 2022 kaom aon tien jaor Ieredevisie 'n ind.

PEC Zwolle daan wel FC Zwolle späölde tot 2007 in 't Oosterenkstadion, sindsdeen in 't IJsseldeltastadion. Dit stadion heet 'n capaciteit vaan 13.250 plaotse. Sinds 2016 dreug 't de sponsornaom MAC³PARK-stadion. Groetste rivaol vaan PEC Zwolle is Go Ahead Eagles; matches tösse de twie teams (bekind es d'n IJsselderby) zien zoewel in Ieredevisie es in de Ierste Devisie gespäöld.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Willem II (voetbalclub)

**Willem II** is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Tilburg. De club woort opgeriech in 1896 en is daomèt ein vaan de awwer clubs vaan Zuid-Nederland. De club heet 't groetste deil vaan häör historie op 't hoegste niveau gespäöld.

## Historie
Willem II woort op 12 augustus 1896 opgeriech door spoorweegarbeider Gerard de Ruiter. Op dat memint waor 't voetbal in Braobant nog neet zoe populair wie in 't weste vaan 't land. De club hètde in 't begin nog *Tilburgia*, meh veraanderde ziene naom begin 1898 in Willem II, nao de Nederlandse keuning Wöllem II dee in Tilburg e kestiel had laote bouwe en väöl veur de stad had beteikend.

De ierste jaore voetbalde Willem II allein bij de Braobantse Voetbalboond, in 1904 sloot 't ziech bij de NVB aon. Dao droong 't in 1913 tot de Ierste Klas door. Nao dees promotie waor de club jaorelaank de bèste vaan Zuid-Nederland; in 1916 wis ze zelfs landskampioen te weure. Vaanaof midde jaore twinteg kraog Willem II mie concurrentie en gónge de prestaties umlieg. Wel woort in 1944 de NVB-beker gepak. Begin jaore viefteg waor Willem II weer gans trök aon d'n top; in 1952 en 1955 woort 't obbenuits kampioen vaan Nederland.

Door dit succes kós de club noe ouch betaold voetbal speule. In 't sezoen 1956/57 debuteerde Willem II in de zjus opgeriechde Ieredevisie, meh degradeerde dao direk weer oet. Ouch in de jaore zèsteg wisselde de Tilburgse club dèks tösse Ierste Devisie en Ieredevisie. De jaore zeveteg brach 't veural in de Ierste Devisie door. De decennia daonao waore wisselend: Willem II späölde euverwegend Ieredevisie meh soms ouch ein of mie sezoene e niveau lieger. Soms had de club oetsjeters nao de subtop. Boetegewoen succesvol waor 't sezoen 1998/99, wie Willem II oonder trainer Co Adriaanse twiede woort en 't jaor dao-op zelfs Champions League moch speule. De lèste jaore vele de prestaties evels tege.

## Clubcultuur
Willem II späölt in e roed-wit-blauw T-shirt, gekleurd nao de baone vaan 't Nederlands veendel. Dit is 'n verwiezing nao de Nederlandse keuning boe de club häöre naom vaan heet. Hei-aon oontlient 't team ziene bijnaom *Tricolores*. Aander bijnaome zien *stoere kerels* en *Kruiken*. De lèste naom liet ziech aofleie vaan *Kruikenzeikers*, de sjelnaom veur de Tilburgenere.

D'n traditionele rivaol vaan Willem II is NAC Breda. Wèdstrije tösse de twie stoon bekind es de *Braobantsen [[derby (sport)|derby]]*. D'n derby tege PSV is minder belaoje. Wijers gief 't nog diverse aander Braobantse clubs in de Ierste Devisie boe Willem II in 't verleie derby's tege heet gespäöld.

## Rizzeltaote sinds 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Venlose paeperkook

**Venlose paeperkook** is 'n saort paeperkook die vreuger gebakke woort in de stad Venlo. Al in 1452 woort 'n melding gemak van de kook, wie de Geldersen hertog Adolf van Gelre, getrakteerd woort op ein stök kook beej zien truukkóms van zien bezeuk aan 't Heilig Graf. In daen tied waas 't gebroekelik hoeëge gaste op zoeën stök paeperkook te traktere. Aan 't begin van d'n achtienden ieëw woort de specialiteit ouk geëxporteerd nao de kolonie Nederlands-Indië. In de neugetieënde ieëw bevond zich bevond zich beej de Maaspaort 'n bekkerie mit de naam "In den Venlooschen Peperkoek". Dit bedrief haet wies 1871 bestaon. De kook woort daonao nog door luuj zelf gemak. Hae bevatde honing, sukaode, (bete)sókker, groefelsnagele en amandele. Daormit verschilde hae van de ander paeperkeuk.
Venlo stónd hieël lang bekind as "paeperkookstad".

## Trivia
Meugelik is de Paeperstraot verneump nao de paeperkookbekkerie aan de Maaspaort.

## Externe link
*Site euver de Venlose paeperkook mit modern recep, dit bevat aevel keniel en notebeschaot en is dös get anders van smaak as d'n oeërsprónkelike kook

## Brón
Pappegejje

De **Pappegejje** (Latien *Psittaciformes*) vörme 'n orde vaan veugel die me vint in de trope en in de subtrope vaan 't Zuielek Haafroond. 't Zien middelgroete veugel, gemeinelek boont gekleurd, mèt 'nen helle, sjerpe snavel, stevege klawwe en 'n bovegemiddeld groete intelligentie. De eetgewuuntes versjèlle per soort: sommege soorte zien jegers, aandere aoseters, väöl vröchte-eters. Sommege ete nectar vaan blomme. E hemfelke soorte is geleef es hoesdier; neet allein um hun boont uterlek, meh veural ouch umtot ze minseleke stumme en aander geluide kinne naodoen. 

De pappegejje zien nao de nuiste (genetisch gemotiveerde) inziechte rillatief ing verwant aon de zaankveugel en ouch wel aon de valkechtege. De orde is bekind sinds 't Eoceen, zoe'n 54 mieljoen jaor geleie. Ze valle oeterein in drei superfemilies, vief femilies, 92 geslachte en 'n klein 400 bekinde soorte. De superfemilies mèt hun femilies zien:
* Echte pappegejje (Psittacoidea);
** Psittacidae (groete pappegejje, beveurbeeld de ara's)
** Psittaculidae (klein pappegejje, beveurbeeld de parkiete)
* Kaketoes (Cacatuoidea);
* Strigopoidea
** Nestoridae (de kea en de kaka)
** Strigopidae (de kakapo)

De echte pappegejje koume veur in Zuid-Amerika, Afrika, Azië en Australië zoewie op talloes eilen; zij zien de wieds verspreide vaan de drei superfemilies. De Kaketoes koume veur in Australië, op Nui-Guinea en diverse eilen in oostelek Indonesië en de zuieleke Filipijne. De Strigopoidea zien beperk tot Nui-Zieland en höbbe ziech in groete isolatie oontwikkeld.

Es hoesdier gehawwe pappegejje weure soms losgelaote of oontsnappe zelf. Dèks kinne ze in 't wèld euverleve. Zoedoende zien allewijl ouch in Europa verwèlderde populaties te vinde. Dit gelt in 't bezunder veur d'n halsbandparkiet, dee oondaanks zien tropische aofkoms ouch lieg temperature tollereert.
Öcher printe

**Öcher printe** zint ing züse sjpecialiteet oes Oche. De keuch hant vöal voet va Dütsje lewkooche, äwa zint toch jet angesj. Ze waeëde mit sjroeëp jezüs, dewiel lewkooche mit honisj waeëde jezüs. De jewützmisjoeng is óch angesj. Ze besjteet oes anies, kardamon, jróffelsnaal, appelsienesjaal, ingwer en koriander. Anger flössije zotote waeëde neet dobeij jedoa. Echte printe zint hat en vuur d'r verzeer waeëde ze i 'ne pot kaffee jedup. 't Jitt evvel óch de weisje variant mit sjoekelaad of tsoekajlezoer vuur toeriste die me kofe kan beij wienachtsmakte. Me vermoed dat de ieësjte printe op 't Belsje Dinant woeëde jemaat. I die sjtad jitt 't 'n koocheaat die op de printe liek: d'r Dinantse kooch.

## Websicke

## Quelle
*Dees zied baseert zich op de [https://ksh.wikipedia.org/wiki/Printe correponderende zied op de Ripoarische Wikipedia].*
Zeelandia

**Zeelandia** (ouch wel **Zeelandië**, **Zealandia**, **Tasmantis**) is e continent wat veur 't groetste deil oonder water ligk. 't Is zoe'n 60 to 85 mieljoen jaor geleie vaan Australië aofgebroke, naotot zie same zoe'n 85 tot 130 mieljoen jaor geleie vaan Antarctica waore aofgebroke. Oongeveer 23 mieljoen jaor geleie zoonk 't veur 't groetste deil (zoe'n 93%). De groetste deile die bove water oetsteke zien Nui-Zieland en Nui-Caledonië.

't Totaol oppervlak vaan 't continent is 4,9 mieljoen veerkante kilometer, wat mie es de hèlf is vaan Australië. Same mèt aander (geologische)arguminte, zoewie dikte en diechheid vaan de eerdkórs, beteikent dit tot Zeelandia 'n ech continent is (en neet slechs 'n microcontinent of 'n continentaol fragmint).

## Rifferenties
Regio's in Italië

**[[Italië]]** is oonderverdeild in twintig **[[regio|regio's]]** (Italiaons: *regioni*).

## De regionaole organe
Edere regio heet 'n parlemint ("consiglio regionale", regionaole raod), wat eder vief jaar weurt gekoze. Dit parlemint is bevoog tot regionaole wètgeving. 't Regionaol bestuur ("giunta regionale") weurt door de *president* vaan de regio geleid. De president weurt rechstreeks in algemein verkezinge gekoze. Es heer tröktrejt mote nui verkezinge weure oetgerope.

## De typologie vaan regio's
't Gief twie soorte regio's: mèt normaal statuut en mèt speciaol statuut. 't Statuut (neet te verwarre mèt status) is de regionaol groondwèt.

### De regio's mèt normaal statuut
Vieftien regio's höbbe 'n normaal statuut. Nao 'n hervörming vaan de Italiaonse groondwèt in 2001 höbbe dees regio's mie gezag, mer ze höbbe (nog) gein financieel otonomie. De regio's mèt normaal statuut bestoon sinds de jaore zeventeg vaan de 20ste iew.

### De regio's mèt speciaol statuut
De vief regio's mèt speciaol statuut höbbe 'n groete otonomie, die door 'n speciaol staotswèt gebörg weurt. Dees regio´s weure *otonoom regio*´s geneump. Tösse 60 en 100% vaan alle laste koume die regio's touw.
De grun veur de otonomie zien versjèllend: in 't geval vaan de eilen Sicilië en Sardinië de geografische isolatie en 't separatisme; in Valle d'Aosta de Franstaolege en in Trentino-Zuid-Tirol de Duitstaolege minderheid. De geneumpde regio's woorte in 1948 opgeriech.
Friuli-Venezia Giulia woort in 1963 opgeriech, de mierderheid vaan de bevolking sprik Friulisch en in 't ooste gief 't 'n Sloveense minderheid.

Nao 'n hervörming in 1972 kraoge in de regio Trentino-Zuid-Tirol de bei provincies Trente (Italiaonstaoleg) en Bozen (euverwegend Duitstaoleg) de status vaan *otonoom provincie* en naome de mieste bevooghede vaan de regio euver.

## De regionaol oonderverdeiling
De regio's zien op hun beurt in provincies en gemeintes verdeild (allein Valle d'Aosta heet gein provincies). Op dit momint gief 't 109 provincies en mie es 8100 gemeintes.

## De lies vaan de Italiaonse regio's

## Bronne
Abruzze

De **Abruzze** (Italiaons: *Abruzzi* of beter, in 't inkelvoud *Abruzzo*) zien 'n regio in zuidelek centraol Italië. De naom is aofgeleid vaan 't Latiense *Aprutium* wat zoe väöl wèlt zègke es *Land vaan de zwijne*.  Tot 1963 maakde de regio same mèt Molise deil oet vaan de regio Abruzze en Molise. In 't noorde grens de regio aon Marche, in 't noordweste en weste aon Latium, in 't zuidooste aon Molise en in 't ooste aon de Adriatische Zie.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is L'Aquila (of Aquila). De regio weurt opgedeild in veer provincies:
Apulië

**Apulië** (Italiaons: *Puglia*) is 'n regio in Zuidoost-Italië, ten noordweste vaan en inclusief de hak vaan de Laars vaan Italië, gelege aon de Adriatische Zie (Kanaal vaan Otranto) en de Ionische Zie (oonder aandere Golf vaan Tarente).

## Bestuurleke indeiling
De regionaol hoofstad is Bari. De regio besteit oet zès provincies:
Basilicata

**Basilicata** of **Lucanië** is 'ne regio in 't zuie vaan Italië die grens aon Campanië in 't weste, Apulië in 't ooste en Calabrië in 't zuide. 't Heet 'ne korte kösstrook aon de Tyrreense Zie en ouch aon de Golf vaan Tarente (deil vaan de Ionische Zie) aon de zuidooskant.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad vaan de regio is Potenza. De regio besteit oet twie provincies:
Calabrië

**Calabrië** (Italiaons: *Calabria*) is 'n regio in 't zuie vaan Italië, ten zuie vaan Napels. De regio vörmp feitelek de zuidwesteleke *punt* aon de veurkant vaan de Stievel vaan Italië. In 't noorde weurt zie begrens door de regio Basilicata, in 't weste door de Tyrreense Zie en in 't ooste door de Ionische Zie. Calabrië ligk tegeneuver 't eiland Sicilië, boevaan 't gesjeie is door de Straot vaan Messina.

## Bestuurleke indeiling
De regionaol hoofstad is Catanzaro. De regio is opgedeild in vief provincies:
Campanië

**Campanieê** (Italiaons: **Campania**) is 'n regio in Zuid-Italië die in 't noordwesten grens aon Latium, in 't noorde aon Molise, in 't noordooste aon Apulië, in 't oosten aon Basilicata en in 't weste aon de Tyrreense Zie.

De naom vaan de regio is rechstreeks vaan 't Latien aofgeleid, de Romeine neumpde de regio naomelek **Campania felix**, wat *gelökkeg land(schap)* beteikent.

## Bestuurleke indeiling
De regional hoofstad is Napels (Napoli). De regio is opgedeild in vief provincies.
Breyell

**Breyell** is 'n sjtadsdeil en dörp in de gemeinte Nettetal, kórt euver de päöl in d'n Duutsen bóndssjtaot Naordrien-Wesfale. Beej Breyell hure ouch de buurtsjappe Leutherheide en Lötsch. 

## Geografie
't Dörp leejt ungevaer óp 'n maeter of 40 baove zieëniveau. 't Landsjap is leech heuvelechtig en agrarisch. De Mühlenbach sjtruimp dwarsj door 't dörp en is 'n ziebaeksjke van de Nette, die t'n naordoeëste van 't dörp sjtruimp. Heej zeen brookbösje en wiejers te vinge. Aan d'n euverkank van de Nette leejt 't naoberdörp Lobberick. D'n A61 geit vreej krap öm 't dörp hin. Plaatsjelik zeen ouch geloedswalle aangebrach. Dao is de maximumsjnelheid 100 kilomaeter per oer. D'n ajen B7 van Venlo nao Vieërse geit dwarsj door 't dörp en vólg ungevaer dezèlfde route wie d'n A61. 

De sjtatie van Breyell leejt aan de zuudkank van 't dörp.

## Gesjiedenis
De naam "Breyell" woort veur 't ieërs sjriftelik vermeld in d'n twelfde ieëw, as "Britogilum", de Aad-Keltische naam veur "lichtend water". Ouch waor de plaets in de veerde ieëw bekind ónger de naam "Breidelo" (groeëte bösj), "Breidele" en "Breiel".

Breyell waor in de laotere middelieëwe 'n belangrieke handelsplaats dat behuurde tot 't hertogdom Jülich. 't Waor gesitueerd naeve de belangrieke handelswaeg van D'n Bosch nao Keule en van Aoke nao Numwaege. Wiejer loog de plaats neet wied van de Maas en häöre haves in Venlo en Sjteil, waodoor handel good meugelik waor. De boere van 't dörp waore 'n deil van 't jaor marskramers. Zie droge de "mars" (de mank) op eur rök en óntwikkelde eur eige sjpraok: Henese Fleck, 'n saort Rotwelsch mit get illemente oet 't lokale plat. 

De sjpaorlien Venlo-Vieërse woort in 1864 ópgelaeverd. Zie droog beej aan de óntwikkeling van de plaats. Aan 't eind van de Twieëde Waereldaorlog kôste de Amerikaanse tróppe ónger de naam Operation Grenade Breyell en anger Rienlangkse dörper in 't achterlank van Venlo sjnel vereuvere. Óp 2 mieërt 1945 woort Breyell bezèt. 

Óp 1 jannewarie 1970 ging Breyell óp in de gemeinte Nettetal.

## Galerie

Nettetal-Breyell_Denkmal-Nr._70,_Lambertimarkt_(2410).jpg|Sint-Lambertuskèrk
Weyer_Kastell.jpg|Kesjtieël Weyer
Rittergut_Baerlo.jpg|Hoes Baerlo
Bahnhof Breyell.jpg|Sjtatie Breyell


## Naobeejgelaege kèrne
Brach (gemeinte: Brüggen), Koakerke, Leuth, Lobberick, Boisheim (gemeinte: Schwalmtal), Schaag.

## Weblinks

*Breyell óp de website van de gemeinte Nettetal

## Referenties
*Dit artikel baseert zich op 't corresponderende artikel [https://de.wikipedia.org/wiki/Breyell op de Duutsje] en de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Breyell Nederlangkse Wikipedia].*
TRAPPIST-1

**TRAPPIST-1** (ouch wel **2MASS J23062928-0502285**) is 'n ultra keul dwergstaar (temperatuur < 2700 K) op zoe'n 39 leechjaor vaan de Eerd, te vinde in 't starestèlsel Watermaan.

De staar is in 2015 oontdèk door 'n team vaan astronome vaan de Universiteit vaan Luik (mèt naome 't Institut d'Astrophysique et Géophysique), geleid door Michaël Gillon. Zie gebruukde daobij de TRAPPIST-telescoop (TRAPPIST steit veur *Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope*). Deze telescoop is bedoeld um te zeuke nao exoplanete mèt de transitmethode, en dit waor de ierste staar die gevoonde is mèt deze telescoop. In ierste instantie woorte drei planete gevoonde.

In fibberwarie 2017 woort bekind gemaak tot 't zeve planete gief die um de staar drejje, boevaan 'rs zich zeker drei, mer meugelek alle zeve in de *bewoenbaar zone* bevinde.

## Planetair systeem
Alle planete bevinde ziech in 'n baon um de staar die kleiner is es de baon van Mercurius um de Zon. De naome vaan de planete zien veurluipeg sumpeleweg TRAPPIST-1b, TRAPPIST-1c, TRAPPIST-1d, TRAPPIST-1e, TRAPPIST-1f, TRAPPIST-1f, TRAPPIST-1h. De planete drejje allemaol zier snel um de staar, TRAPPIST-1b beveurbeeld in mer 1,5 daog en TRAPPIST-1f in 12,3 daog. Vaan TRAPPIST-1 is 't nog neet gaans zeker wie snel zie um de staar drejt. De planete zien woersjijnelek allemaol in synchroon rotatie met de staar, wat wèlt zègke tot dezelfde kant vaan de planeet altied nao de staar is gekierd.
Friuli-Venezia Giulia

**Friuli-Venezia Giulia** (Friulisch: *Friûl*, Sloveens: *Furlanija-Julijska krajina* Duits: *Friaul*) of **Friuli-Julisch Venetië** is 'n otonoom regio in 't noordooste vaan Italië. De regio grens aon de regio Veneto, de rippublieke Oosteriek en Slovenië en aon de Adriatische Zie. 

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad vaan de regio is Triëst. De regio weurt opgedeild in veer provincies:
Emilia-Romagna

**Emilia-Romagna** is 'n regio vaan Noord-Italië. De regio weurt in 't ooste begrens door de Adriatische Zie, in 't noorde door de rivier de Po en in 't zuie door de Apennijne. De regio grens aon de regio's Piëmont, Ligurië, Toscane, Marche, Lombardije, Veneto en de zelfstandege rippubliek vaan San Marino. Bijnao haaf vaan 't territorium behuurt tot de Povlakte, daomèt is dees regio ein vaan de vlaakste in Italië.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Bologna. De regio weurt opgedeild in nege provincies:
Lazio

**Lazio** (Latien: *Latium*) is 'n regio in 't midde vaan Italië die begrens weurt door Toscane, Umbrië, Abruzze, Molise, Campania en de Tyrreense Zie. 

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Roeme. De regio weurt opgedeild in vief provincies:
Ligurië

**Ligurië** (Italiaons: *Liguria*) is 'n aon de kös gelege regio in 't noordweste vaan Italië. Het grens in 't weste aon Fraankriek, aon Piëmont in 't noorde en in 't ooste aon Emilia-Romagna en Toscane. De naom *Liguria* dateert oet de pre-Roemeinse tied.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Genua. De regio weurt opgedeild in veer provincies:
Academy Awards

De **Academy Awards**, beter bekind es de ***Oscars***, zien 'n serie filmprieze die jaorleks in fibberwarie weure oetgereik door de Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS). Me bekroent hei filmprestaties oet 't aofgeloupe jaor. De pries besteit oet e vergöld beeldsje (d'n 'Oscar') vaan 34 centimeter hoeg, vaan 'n maansfiguur die e zweerd vashèlt. Allewijl weure jaorleks 24 Oscars oetgereik. De prestigieuste is dee veur 'bèste film'; wijers weure prieze oetgereik in categorieë loupend vaan bèste manneleke en vrouweleke hoofrool tot bèste titelsong en bèste korte animatiefilm. De recentsten Oscar is dee veur 'bèste (aovendvöllende) animatiefilm', dee pas sinds 2001 weurt oetgereik. Diverse aander categorieë zien opgeluf. De Academy Awards woorte veur 't iers oetgereik in 1929; me bekroende dao films oet 1927 en 1928. Zoedoende heet de ceremonie allewijl 89 kier plaotsgevoonde.

De Academy Awards zien de belaankriekste en iervolste prieze die 't in de filmwereld gief; zelfs nominaties veur 'nen Oscar gelle es teike vaan groete waardering. Ouch 't doen vaan de presentatie of de oetreiking is 'n groete ier. 't Evenemint weurt jaorleks door mieljoene op de tv bezeen. Kritiek waor door de jaore heer evels op 't al te commercieel karakter en 't oontbreke vaan diversiteit (veural blaanke, Amerikaanse acteurs en rezjisseurs zouwe weure bekroend).

## Bèste rezjiseur
* Frank Borzage
* Lewis Milestone
* Frank Lloyd
* Norman Taurog
* Frank Capra
* John Ford
* Leo McCarey
* Victor Fleming
* William Wyler
* Michael Curtiz
* Billy Wilder
* Elia Kazan
* John Huston
* Joseph L. Mankiewicz
* George Stevens
* Fred Zinnemann
* David Lean
* Vincente Minnelli
* Robert Wise
* George Cukor
* Mike Nichols
* Carol Reed
* Franklin J. Schaffner
* Bob Fosse
* Francis Ford Coppola
* Miloš Forman
* Woody Allen
* Robert Redford
* Warren Beatty
* Richard Attenborough
* Sydney Pollack
* Oliver Stone
* Bernardo Bertolucci
* Barry Levinson
* Kevin Costner
* Jonathan Demme
* Clint Eastwood
* Steven Spielberg
* Robert Zemeckis
* Mel Gibson
* James Cameron
* Sam Mendes
* Steven Soderbergh
* Ron Howard
* Roman Polanski
* Peter Jackson
* Ang Lee
* Danny Boyle
* Kathryn Bigelow
* Tom Hooper
Lombardije

**Lombardije** (Italiaons: *Lombardia*, Lombardisch: *Lumbardia*, vaan de stam de Longobarde) is 'n regio in Noord-Italië. De regio strek ziech oet vaan de Centraol Alpe in 't noorde tot de rivier de Po in 't zuie. In 't weste weurt Lombardije begrens door 't Lago Maggiore en de rivier Ticino, in 't ooste door 't Gardameer en de rivier de Mincio. Lombardije weurt (mèt de klok mèt) umrink door Zwitserland, en de regio's Trentino-Zuid-Tirol, Veneto, Emilia-Romagna en Piëmont.

## Bestuurlijke indeling
De hoofdstad van de regio is Milaan. De regio wordt opgedeeld in twaalf provincies:
Marche (Italië)

**Marche** (Nederlands: **Marke** of **De Marke**) is 'n regio in 't midde vaan Italië aon de Adriatische Zie. 't Grens in 't noorde aon Emilia-Romagna en de rippubliek San Marino, in 't weste aon Toscane en Umbrië, in 't zuidweste aon Lazio en in 't zuie aon de Abruzze.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Ancona. De regio weurt opgedeild in vief provincies:
Molise

**Molise** is 'n regio in Zuid-Centraol Italië. Tot 1963 maakde Molise same mèt Abruzze deil oet vaan de regio "Abruzze en Molise", mer daonao woort 't 'n aofzunderleke entiteit. In 't noordweste grens de regio aon Abruzze, in 't westen aon Latium, in 't zuie aon Campanië, in 't zuidooste aon Apulië en in 't noordooste aon de Adriatische Zie.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Campobasso. De regio weurt opgedeild in twie provincies:
Piëmont

**Piëmont** (Italiaons: *Piemonte*, oetspraok /pjeemonte/; Piëmontees: *Piemont*, oetspraok /pjeemoent/) is 'n regio in 't noordweste vaan Italië. De huidige staot Italië is in de 19en iew vaanoet Piëmont ontstande. In 't noorde grens Piëmont aon Zwitserland, in 't noordweste aon Valle d'Aosta, in 't weste aon Frankriek, in 't zuie aon Ligurië, in 't zuidooste aon Emilia-Romagna en in 't ooste aon Lombardije.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Turijn. De regio weurt opgedeild in ach provincies:
Trentino-Zuud-Tirol

**Trentino-Zuud-Tirol** (Italiaans: *Trentino-Alto Adige*; Dütsj: *Trentino-Südtirol*; Ladinisch: *Trentin-Südtirol*) is de noordeligste regio van Italië. De hoofsjtad is Trente. De regio ligk vuur e groeët deel i de zudelige oetleupesj va de Alpe en is historisch en kultoereel verbónge mit de noordelig geleëge Oeësteriekse regio Tirol. Doaneëve grens zie óch aa g'ne deelsjtaat Salzburg. In 't weste grens de regio óch aa ge Zjwitserse kanton Graubünden. Zudelig grens zie aan de Italiaanse regio's Lombardieje en Venetië.

Trentino-Zuud-Tirol is verdild i twieë provincies: Trente en Zuud-Tirol. I Trente kalt bekans jiekerieë Italiaans en in Zuud-Tirol bekans jieëkeree Dütsj en lokale Beiesje dialekte. I Trente guëf 't evvel óch zier klinge Dütsjsjproakige minderhede, zoeëwie de Zimbern. Hun sjproak is e Beiesj dialek en weëd óp inkel bergdörper gekald. Doaneëve weëd óch 't Romaanse Ladinisch in de bergdörper va Trente gekald. Dees sjproak liek get óp 't Reto-Roemaans in Graubünden. In alle groeëte sjteë kint me terech mit 't Italiaans en angesjum beheësje vöal lüj 't Dütsj, óch vaweëge 't toerisme. D'r Brennerpas óp g'n grens mit Oeësteriek verbingk Noordwes-Europa mit de toeristische regio's in Italië, zoeëwie 't Gardameer en de sjtad Venetië. I g'n regio zelf guëf 't vöal bergbeklimmesjtoerisme i d'r zoeëmer en winktersjport.

De Adige (Dütsj: *Etsch*) is de wichtigste revier en sjtruimt va noord noa zuud. I höar daal ligke de wichtigste plaatsje va de regio. Bolzano (*Bozen*) hat knap 100.000 iwuënesj en is wiedoet de groeëtste sjtad va Trentino-Zuud-Tirol. Anger wichtige sjteë zint Merano (*Meran*), Laives (*Leifers*), Lavis, Rovereto (*Rofreit*), Mori (*Moor in Tirol*) en Ala (*Ahl am Etschtal*).

## Externe links
* Officiële website (Dütsj en Italiaans)
Umbrië

**Umbrië** (Italiaons: **Umbria**) is 'n regio in centraol Italië. Umbrië grens in 't weste aon Toscane (Trasimeens Meer), in 't ooste aon Marche en de Apennijne en in 't zuie aon Lazio.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Perugia. De regio weurt opgedeild in twie provincies:
Valle d'Aosta

't **Aostadal** (Italiaons: **Valle d'Aosta** (of *Val d'Aosta*), in 't Frans **Vallée d'Aoste**, in het Valdostaans-Arpitaans **Vâl d'Aoûta**, is 'n bergechtige regio en provincie in 't uterste noordweste vaan Italië. De ajdst bekinde naom vaan de streek, in 't Latien, is *Vallis Augustana*. 't Grens in 't weste aon Fraankriek, in 't noorde aon Zwitserland (Valais/Wallis) en in 't zuie en ooste aon Piëmont.

## Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Aosta. De regio is tevens provincie en heet 'n speciaol otonoom status en 'n speciaol bestuurlek statuut.
Riky Simons-Julicher

**Riky Simons-Julicher** (*1954) woont in Zjwame, haet dao nao de pedagogische academie versjillende jaore veur de klas gesjtange en later nag 'n poos op 'n advokaotekantoor in Remunj gewèrk. Häör grótste hobby is taal; ze sjrief veur diverse vereiniginge sjtökskes veur lokaal blaedjes wie 't Zjwaemke en Biejeingezeumerd van de Milieu- en Heemkundevereiniging Swalmen. Op zien feertigste is 't ouch begós mit gedichte sjrieve, ze nump det zelf versjes ómdet ze meistal waal rieme- in 't Zjwaams.

Ze wèrkde mit aan 't Zjwaams waordebook (2005) en aan 't Gezèkdesbook: Zal ich dich 'ns get zègke (2011). Binne Veldeke is ze lid van de Sjrieverskrink Midde-Limburg, van de Commissie Veldeke-Volkscultuur en sinds 2015 ouch van 't Provinciaal Besjtuur van Veldeke (vereiniging).

## Ondersjeiing
In 2015 kreeg zie de zilvere medaille (lintje) van de Orde van Oranje-Nassau.

## Publicaties
•	2008, *óm ós haer*, gedichtebeukske in 't Zjwaams mit foto's van Hans Simons
•	2010, gedich in D'r hergod versjteet óch plat, LiLiLi nr.67 
•	2016, *Mien eerste wäördjes*, 'n veurlaeswaordebeukske mit 180 korte versjes veur peuters en kleuters mit illusjtraties van Leny Geraedts-Simons 
•	Gedichte in diverse aafleveringe van Platbook
Barbara Strozzi

**Barbara Strozzi** (ouch bekind es ***Barbara Valle***) waor 'n Italiaanse zengeres en componiste vaan wereldleke vocaole meziek, die ze zelf zong en publiceerde. Häör madrigaole en cantate in vreugbarokke stijl waore bij häör leve väölgevraog. Ze waor same mèt Giacomo Carissimi de belaankriekste componis vaan häören tied in dees genres, en huurt tot de wienege vrouweleke componiste veur 1900 die de canon vaan de meziekhistorie höbbe gehaold.

## Leve
Strozzi häöre geboortedaag is oonbekind; ze woort op 6 augustus 1619 geduip in de Sint-Sophiakèrk in Venetië. Woersjijnelek waor ze de oonwèttege dochter vaan diechter en librèttis Giulio Strozzi en dee zien hoeshèlderse Isabella Garzoni; Giulio adopteerde Barbara es zien dochter. Häöre pa erkós 't muzikaol talent vaan Barbara en riechde zelfs 'n academie op boe ze in kós zinge. Ouch häör sjöppend talent veel op, en Giulio leet häör studere bij stadsgenoet Francesco Cavalli.

Vaan de res vaan häör leve is neet väöl bekind. Ze kreeg veer oonwèttege kinder, die mesjiens deils of gans vaan d'n operamecenas Giovanni Paolo Vidman (Widmann) waore. Ze waor mesjiens ouch courtisaan, al kin dat evegood laster vaan häör manneleke vakgenoete zien. Nao d'n doed vaan Vidman, dee in zien testamint niks aon Strozzi of häör kinder had euvergelaote, oonderheel ze ziech mèt de publicatie en oetveuring vaan häör composities en vaan diverse investeringe.

Strozzi storf op 58-jaorege leeftied in Padua. Me nump aon tot ze in of um de Heremietekèrk begrave is. Wie ze gei testamint bleek te höbbe, eisde häöre zoon de èrfenis op.

## Werk en stijl
Strozzi häör euvergelieverd werk besteit gans oet vocaole meziek in de monodische stijl (*seconda prattica*) dee in de vreuge barok in de mode waor: Meziek mèt allein 'ne bas en ein melodiestum (in dit geval 'n zaankstum). Wel ligk 't veur de hand tot hei en dao instrumentaol tössespeule woorte geïmproviseerd; mesjiens deeg Strozzi dit bij häör konzèrs zelf mèt de luit. De werke aoseme de geis vaan häöre liermeister Cavalli, meh zien melodischer en vocaol väöleisender. Neet al häör werke sjijne veur eige gebruuk te zien gewees: e kwart vaan häör composities vreug 'n aander stumtyp es sopraon.

Alle bekinde meziek vaan Strozzi is wereldlek, op eine bundel mèt geisteleke lejer nao. De tekste veur häöre meziek kaome in 't begin vaan häöre pa, later vaan diverse aander diechters en mesjiens ouch vaan häörzelf.

;Gepubliceerde meziek
**Il primo libro di madrigali*, per 2–5 voci e basso continuo, op. 1 (1644)
**Cantate, ariette e duetti*, per 2 voci e basso continuo, op. 2 (1651)
**Cantate e ariette*, per 1–3 voci e basso continuo, op. 3 (1654)
**Sacri musicali affetti*, libro I, op. 5 (1655)
**Quis dabit mihi*, mottetto per 3 voci (1656)
**Ariette a voce sola*, op. 6 (1657)
**Diporti di Euterpe ovvero Cantate e ariette a voce sola*, op. 7 (1659)
**Arie a voce sola*, op. 8 (1664)

## Bronne
Dit artikel is gooddeils vertaold oet 't corresponderend Ingelstaoleg artikel.

## Extern links
* Blaadmeziek vaan Barbara Strozzi
DENK

**DENK** is 'n linkse Nederlandse politieke partie die óntsjtóng oet de va de PvdA aafgesjplitsde Gróp Kuzu/Öztürk. De politici Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk sjplitsde zich i november 2014 aaf oet unvreë mit 't sjtankpunt va de PvdA inzake 't integratiebeleid. Óp 9 fibberwaar 2015 woeëd de nui partie mit d'r naam "DENK" ópgerich. I jannewaar 2016 kreeg DENK 't minimum aatal lede um vuur subsidie in aamerking te kómme. I d'r loop van 't joar sjlote bekangde allochtone Nederlangesj zich bei DENK aa, ónger anger Sylvana Simons en d'r Farid Azarkan, vuurzitter van 't samewirkingsverbank vuur Marokkaanse Nederlangesj. 't Óptreëne va Simons i de landelige media hat vöal behei veroerzaak. In december 2016 verleet zie noa sjtried de partie, oeë noa zie 'n eige óprichte: Artikel 1. Óp 30 december 2016 presenteerde de partie höar kandidatelies vuur de Twieëde Kamerverkezinge van 2017.

## Sjtankpunte
In 't politiek manifes va de partie, dat i november 2016 is ópgesjteld, pleit DENK vuur de aafsjaffing van 't begrip allochtoon en integratie. 't Woad "integratie" mót vólges de partie vervange weëde durch "acceptatie". Óch pleit ze vuur e racismeregister, weil racisme institutioneel en sjtroektoereel van eëd zouw zing. In 't óngerrich sjtreef DENK mieë diversiteet noa. Doaneëve wilt ze óch de vakke Arabisch, Törks en Chinees iveure es keuzevak. Óch wilt zie migratiegesjichde introducere in 't óngerrich. Ópleidinge tot imam mótte durch de uëverheed weëde gesjtimuleerd.

Doaneëve wilt DENK dat Nederlank Palestina erkent. 

## Controverses
I fibberwaar 2017 berichde 't NRC Handelsblad dat DENK gebroek maak va nepprofiele op Facebook um de publieke opinie te beïnvleuje. Dat leide tot e conflik tussje de partie en de tsiedóng en vöal behei. De partie holde vervolges sjerp oet noa diezelfde ziedóng. E paar daag sjpieëder erkende DENK dat internettrolle actief woare vuur de partie. 't Betrof waarsjienlig lüj oet de jeugaafdeling en DENK zouw de lüj han aagesjproake óp hun gedrag.

DENK weigert óch de Armeense Genocide te erkenne.

## Twieëde Kamer

## Extern linke
* Website va DENK
* DENK, Parlement.com

## Brónne
Maone vaan Saturnus

De **[[Saturnus (planeet)|planeet Saturnus]]** heet in eder geval 65 **[[Maon (satelliet)|maone]]**. 't Is meujelek um 'n sjeiing te make tösse 'n klein maon en 'ne groete brok vaan de ringe.

Eind 2004 waore 35 natuurleke maone en mäönsjes bekind, boevaan 'rs 30 'ne definitieve naom hadde gekrege. Veer maone höbbe 'nen doorsnei tösse 1050 en 1530 km. Titan is mèt 'nen doorsnei van 5150 km 't groetste en die is daomèt dudelek groeter es eus eige Maon. Titan is ouch väöl groeter es de dwergplaneet Pluto en zelfs get groeter es de kleinste echte planeet oet eus zonnestèlsel: Mercurius. Titan bezit daobij 'n atmosfeer. De mieste mäönsjes bestoon oet ies en stein.

In mei 2005 maakde astronome vaan de Universiteit van Hawaï bekind 'n dozijn nui maone oontdèk te höbbe. Dit brach 't aontal op 48 bekinde natuurleke satelliete. De mèt de Subaru-telescoop oontdèkte maone zien klein en onregelmaoteg gevörmp (drei tot zeve kilometer). Op eine nao drejje zie allemaol tege de drejriechting in vaan de aandere Saturnusmaone en ze höbbe bekans twie jaor nudeg veur 'nen umloup. Woersjienelek woorte ze door de gravitatie *gevaange* en koume vaan boete Saturnus, ze bevinde ziech daan ouch wied vaan de planeet.

De Cassini-Huygens missie heet versjèllende klein mäönsjes oontdèk, boeoonder Methone, Pallene, S/2004 S3, S/2004 S4 en Daphnis.

(*) Veurluipege naome in aofwachting vaan de bevestiging vaan hun baon
BIJ1

**BIJ1** (vuurheër: *Artikel 1*) is 'n extreemlinkse Nederlandse politieke partei. Ze woeëd ing 2016 ópgerich durch Sylvana Simons, die DENK verleet oet ónvreë uëver d'r politieke koers. 't Wichtigste oetgankspunt van Bij1 is "radicaal geliekweëdigheed en ikkenomisje rechveëdigheed", die zie wil realisere durch racisme, discriminatie en sociaal óngeliekheed actief te besjtreie. De partei neumt zich ''intersectioneel''. Dat woad hat betrekking óp 't idee dat luuj óngerdrukking óngervinge durch versjillende faktore en dat die versjeie vörme van ónrech dus neet los vanee besjtudeerd mótte weëde.

De partei is dudelig links va zinjatoer en weëd soms besjtumpeld es radicaal links, umdat ze zoeëwaal op ikkenomisj (sjterk antikapitalistisch) es óp koeltoereel vlaak (multikoeltoeralistisj en feministisj) zieër progressief is. Doamit óngersjeid zie zich van anger linkse parteie, oeë-ónger de SP (ikkenomisj progressief, koeltoereel conservatiever), GL (progressief mit linksliberaal trekke) en de PvdA (centrumlinks). 

## Gesjichde
Óp 24 december 2016 verleet Simons same mit Ian van der Kooye de partei DENK. Ze richde de partei Artikel 1 óp. De partie doog mit aa de Twieëde Kamerverkezinge van 2017. 't Rizzeltaat van 0,3% veel teëge, want 't woar neet genóg vuur 'ne kamerzieëtel. Wiewaal BIJ1 in 't ganse lank aktief is, woeënt 't groeëtste deel van de luuj dat óp die partei sjtumt in Amsterdam. Bei de gemingderoadsverkezinge van 2018 holde de partei doa genóg sjtumme vuur inne zieëtel en in 2022 gruijde ze wiejer noa drei zieëtels.

Bei de Twieëde Kamerverkezinge van 2021 kreeg BIJ1 genóg sjtumme vuur inne zieëtel. Óp d'r 31e meëts 2021 woeëd Simons beëdig es kamerlid.

### Sjtriet mit DENK
Es reë vuur 't verloate va de partei DENK goof Simons aa dat die partie te polariserend zouw zieë, dat wieënig gelet zouw weëde óp homo- en vrouwerechte en dat die partie höar te wieënig gesjteund zouw han. DENK eisde óp 22 jannewaar 2017 bedrage va €30.000,- en €40.000,-. DENK wool heimit vuurkómme dat Simons nog get negatiefs zouw zage uëver höar ouw partei. 

## Sjtankpunte
't Parteiprogram van Bij1 kunt semlig uëveree mit dat va DENK. In 't verkezingsprogram zint vieftieën hoofsjtukke ópgenoame, alle gónt uëver geliekweëdigheed. De punte betreffe beivuurbild geliekweëdigheed óp digitaal gebeed, i de zörg, in 't óngerwies en tussje Nederlank en zing uëverzieëse gebeedsdeler. Concreet pleit Bij1 óch vuur e nationaal zörgfonds, uëverheedsquota vuur vrouwlüj en allochtone, 'n verhuëging va d'r minimumloeën, heriveuring van de basisbuësj, e humaan vlöchtelingebeleid mit klingsjalige ópvank en 't sjlete va koalecentrales.

## Twieëde Kamer

## Extern linke
* Website va BIJ1
* BIJ1 (BIJ1), Parlement.com
Levantiense Zieë

De **Levantiense Zieë** is de benaming veur 't oeëstelike deil van de Middellandse Zieë. De zieë wuuert begrens door Törkieje in 't noorde, Syrië, Libanon en Israel in 't oeëste en Egypte in 't zuje. De naam verwies nao de Levant, 'ne regio waovan ónder ander Syrië en Libanon deil oetmake. De wiechtigste revier die oétmond in de Leventiense Zieë is de Niel. Ten oeëste van de mónding van de Niel vörmp 't Suezkanaal de verbinding mit de Roeëj Zieë. 

Kreta, en mier percies 't eilendje Gavdos, direk ten zuje van Kreta, vörmp de westelike begrenzing. Geliek heej leet 't deepste punt van de zieë (4.384 m). 't Groeëtste eiland in de zieë is Cyprus. 't Stökske ten noorde van Cyprus nump me ouk waal de Cilicische Zieë. De Golf van Antalya, Mersin en İskenderun aan de Törkse zuudkös zien ónderdeil van dit stök zieë. De kösstrook van 't Törkse vasteland is dichbevolk en veural de umgaeving van Antalya is populair beej toeriste, net as Cyprus, Rhodos en Kreta.  

In 't verleje droog de zieë de naam *Mare Aegyptum* (Egyptische Zieë) en 't stök beej Syrië en Libanon hoot *Mare Phoenicium* (Fenicische Zieë).