open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Begoons

**Begoons** is 'n taolvariant die binne 'ne zekere taolvörm gesproke weurt door de volksklasse. Vaanajds waor 't Begoons de taol vaan deve en reizende verkoupers, in 't bezunder vaan de erm Joede die zoe'n functies hadde. Daorum kint 't Begoons väöl wäörd oet 't Jiddisch. Väöl Nederlandse stadsdialekte zien door 't Begoons beïnvlood, ouch de Limburgse stadsdialekte, wie 't Remunjs en 't Mestreechs. Evels is 't Amsterdams 't bekinds gewore mèt zien Begoonse wäörd.

De Greunstraot bij Waobich steit bekind um 't gebruuk vaan 't Begoons. Me heet dao 'n vereiniging opgeriech die 't Begoons in stand wèlt hawwe, *Bargoensjkloeb 't Keieskwieëste*. In 2002 is 't dreitaoleg (Greunstraot Begoons - Waobichs - Nederlands) beukske *Tieske en Niske* versjene. Jo Vek heet 'n cd oetgebrach mèt leedsjes in 't Begoons vaan de Greunstraot.

Krièmerwelsj is 'ne andere naom veur begoons.

### Mestreechs Bargoens
**Kwante bink*: bèste kerel.
**Maze*: höbbe, zien
***Maas heer gromme?* Heet heer kinder?
***Heer maas twie knölkes*: Heer heet twie jonges
***Heer maas grannig*: heer is groet.
**lau*: nein
**kèn*: jao
**trafakke*: wèrke
**flaks*: breef, papier, paspoort
***Heer trafak aon de flakse*: heer wèrk bij de gemeinte.
**De gröppige drèjt 'ne grannige mieljes*: de börgemeister heet ‘nen dikke boek.
**‘ne prang*: ‘ne boer
**roos pojje*: beer drinke
**in de siep e klingske pojje*; in de kaffee e dröpke drinke
**Grannigmokum: Mestreech<br>
**'t Mosj*: Belsj<br>
**'t Fonks*: Duitsland<br>
<br>
Verzameld en oetgegeve door [[H.J.E. Endepols]].

De mieste Begoonse wäörd weure allewijl nog mer wieneg gebruuk.

==Externe link==
*[http://taalschrift.org/reportage/001350.html Reportaasj in 't tiedsjrif *Taalschrift'', oonder andere euver 't Begoons in Remund en in de Greunsjtraot]
Volksleed vaan Mestreech

't **Mestreechs Volkleed** is 'n ode aon Mestreech, oorsprunkelek gesjreve es slot vaan de kemikke opera *[[Trijn de Begijn]]*, op teks vaan Alphonse Olterdissen en vaan muziek veurzeen door zie broor Gustave Olterdissen. De melodie is groetendeils gebaseerd op die vaan 't Albaans volksleed, gekomponeerd door Ciprian Porumbescu (1853-1883). Allewijl nog is 't dèks in Mestreech te hure. 't Leed is door de jaore eweg 'n eige leve goon leie.

       
        Mestreechs volksleed
          LOFZAANK OP MESTREECH  
        Hoera! Vivat! Mestreech!!!
          Jao diech höbs us aon 't hart gelege,
          Mestreech, door alle ieuwe heer.
          Veer bleve diech altied genege
          En deilde dreufheid en plezeer.
          Veer huurde nao dien aw histories
          Te peerd op grampeer ziene sjoet.
          Ues ouge blónke bij dien glories &middot;
          Of perelde bij diene noet.
        En dee vaan diech 't 
          sjoens wèlt prijze,
          In taol, die al wie zinge klink,
          Dat dee op nui Mestreechter wijze
          Zien aajd Mestreech mèt us bezingk.
          Me zong vaan diech ten alle tije,
          Eus mojers zonge bij de weeg,
          En voolte veer us rech tevreie
          Daan zong ze e leedsje vaan Mestreech.
        Doe, blom vaan Nederlands 
          landouwe,
          Gegreujd op 't graaf vaan Sintervaos,
          Bis weerdeg dobbel te besjouwe,
          Gespiegeld in de blanke Maos.
          'n Staar, De witste oet de klaore,
          Besjijnt diech mèt häör straole zach
          En, um diech zuver te bewaore,
          'nen Ingel hèlt bij diech de wach.
        Wie dèks woorste 
          neet priesgegeve,
          Mèh heels dien kroen toch opgeriech
          En ongeknak bis te gebleve,
          Door euze band vaan trouw aon diech.
          Daorum de hand us tòwgestoke,
          't Oug geriech op 't stareleech;
          En weur dat oug daan ins gebroke,
          Daan beidt veur us het aajd Mestreech.
        Wäörd: Fons Olterdissen 
          (1865-1923). Meziek: Guus Olterdissen.
          Slotleed uit: "Trijn de Begijn".
Sjeng de Belsj

**Sjeng de Belsj** is 't pseudoniem vaan **Jean Paulussen**, bekind vaan Mestreechse leedjes.

Jean Paulussen is gebore in Laoneke, Belsj. Vaanaof zien tiende späölde heer al trèkzak. Mèt dat instrument studeerde heer aon de muzieksjaol in Mestreech en in Hoensbroek.

Jean Paulussen kaom oet Belsj, mèh zong in 't Mestreechs, vaandao ouch z'nen artiestenaom "Sjeng de Belsj". De tekste vaan de leedjes vaan z'n lèste cd zien gesjreve door Johnny Blenco. De meziek is vaan Sjeng zelvers. Bekind woort heer veural mèt de nummers *"es iech in dien auge kiek"*, *"de polonaise trein"* en ''"de leefs mer eine kier"'

Jean Paulussen is gestorve op 17 oktober 2016. Heer leet 'n vrów en 4 zäöns achter.

## Externe links
* officiële website vaan Sjeng de Belsj
* Sjeng de Belsj op Streektaalzang.nl
Swahili

**Swahili** is 'n Bantoetaol die in Oos-Afrika in e groet gebeed gesproke en verstoon weurt, mèt es kirngebeed de kös vaan Tanzania en Kenia. 't Dao levende volk, wat ouch *[[Swahili (volk)|Swahili]]* geneump weurt, heet dees taol es mojertaol en telt oongeveer vief miljoen lui; daoneve spreke nog viefteg miljoen lui de taol in Kenia, Tanzania, Oeganda, Roeanda, Boeroendi en de grensstreike vaan dees len.

De Swahili zelf neume hun taol *Kiswahili*, mèt 't veurvoogsel *ki-* wat 'n taol aongif. Sommege prifferere ouch 't gebruuk vaan deze letterleke naom in de Europese taole, andere höbbe gei probleem mèt de naom *Swahili*. De naom vaan taol en volk is aofgeleid vaan 't Arabisch *sawahil*, wat "kös" beteikent.

## Besjrieving
't Swahili is 'n Bantoetaol, meh es taol vaan 'n islamitisch volk wat iewelaank handel dreef mèt de Arabiere en de Perze heet 't hiel väöl Arabische en Perzische wäörd opgenómme. Daoneve höbbe ouch 't Portugees (in de zestiende iew veural) en 't Ingels (tijdens de kolonisatie) hun spoere achtergelaote in de taol. 't Bantoe-karakter vaan 't Swahili bliek wel oet de meneer boe-op ouch de leinwäórd behandeld weure: e woord wie *kitabu* ("book", vaan 't Arabisch *kitâb*) heet es miervoud *vitabu* en neet *al-uktub*. Hei is de ierste syllaab *ki-* es klasse-affix opgevat en in 't miervoud door 'n andert vervange, dewijl 't Arabisch 't woord in 't miervoud opebrik. De taol kint vief klasse vaan substantieve en kint bij verbe ouch e systeem vaan affixatie.

## Dialekte
't Swahili is oontstoon in de havestad Zanzibar (veur de kös vaan Tanzania), en 't dialek vaan Zanzibar, 't *[[Kiunguja]]* is de basis vaan 't Staanderswahili. Ander dialekte weure in väöl vaan de len gesproke, sommege es volkstaol, sommege allein es twiede taol, wie 't *[[Kingwana]]* oet 't ooste vaan Kongo (Kinshasa). De dialekte vaan boete 't kirngebeed zien natuurlek hendeg door de andere dao gesproke (Bantoe-)taole beïnvlood. De taol vaan de Comore, 't Shikomor, weurt soms ouch es e Swahili-dialek gezeen. In de sloppewieke vaan Nairobi sprik me 't *[[Sheng]]*, wat ziech neet aon de grammatica vaan 't Swahili hèlt en veural es straottaol en pidgin gebruuk weurt.

## Extern linke
* Wikipedia op 't Swahili
* Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary
* Online dictionair Swahili-Ingels en v.v.
* Lèskes Swahili veur beginners
Henri Sarolea

**Henri Sarolea** (* Mesjtreech 18 januari 1844 - † 12 september 1900) waas 'ne Nederlandse sjpaorwaeg-aannummer.

Sarolea haet in Haelder gezörg dat dees sjtad van ein boere dörp verangerde in ein echte sjtad. Hae how in Nederlands Indië op Java es sjpaorwaegboewer gewirk. Einmaol trök in Nederlandj ging hae wone in Haelder, in ein hoes dat  vlakbiej de plaatsj loog wo noe d'n euverwaeg ligk biej de Willemsjtroat. In dae tied how Haelder gaaroet gein sjpaorverbènjing, terwiel groater plaatsje in de ómgaeving wie Aoke, Luuk en Mesjtreech waal al via 't sjpaor waore te bereike. Sarolea waor 42 jaor wie hae in 1886 dan ouch planne maakde veur ein sjpaorlien tösje Herzogenrath, Haelder, en Zitterd. De hoag hieëre in Den Haag zoge 't in easjte insjtansie neet zitte óm in dae oethook van 't landj ein sjpaorlien te boewe, mèh nao lang touwtrèkke, sjlaagde Sarolea d'r toch in óm de sjpaorlien te boewe, en op 1 jannewarie1896 woort ze plechtig geäöpend. 

Ein paar jaor van te veure how de Aokese indusjtriële en mienboewfemielie Honigmann ein consessie gekoch óm rondj Haelder kaole te gaon delve. Allein howwe ze gein meugelikheje óm die kaole aaf te veure, want Haelder waor in dae tied eigelik allein mèh via landjwaegkes en paedjes te bereike. Ein sjpaorlien beteikende dat de kaole sjnel aafgeveurd koosjte waere. Wie dan ouch bekènd woort in 1893 dat Sarolea begoosj mèt 't aanlègke van de sjpaorlien, bedachte de breurs Friedrich (1841 - 1913) en Carl Honigmann (1842 - 1903) zich dan ouch gein mement. Noe waor de tied aangebroake dat ze de rieke kaolelaoge in Haelder koosjte gaon óntginne. Sjlum wie ze waore, Friedrich en Carl boewde hun koel pal naeve 't sjpaor. En al sjnel waor ouch Sarolea d'r van euvertuug dat de koel Haelder waal 'ns drastisch koosj gaon verangere. Hae woort doe zelfs lid van de direksie van de Oranje Nassau, wie de koel ging heisje. 

Ech lang haet Sarolea es ein van de directeure van de Oranje Nassau neet kènne genete van zien sjpoarlien, want hae how ein zjwaak hart. In 1900 woort 'm dat fataal. Op 56-jaorige laeftied euverleej de man, dae Haelder oet zien isolemènt how gehaold en 't sjpaor nao Haelder how gebrach, aan ein hartsjtilsjtand. 

## Trivia
In Haelder is ein va de belangriekste winkelsjtraote geneump nao Henri Sarolea. De Saroleasjtraot (of Serool wie ze in Haelder zègke) veurt vanaaf de sjtaasje nao 't winkelcentrum van Haelder.

## Historische Sjtudies
Vólgens A. Kistermans in *Historische Studies Geuldal 4 (1994), blz 183* wis Sarolea dör z'n ervaringe óp Java dat 'n sjpaoërlien neet rendabel waor zoonder kaolemien en 'n mien neet succesvól te exploitere waor zoonder sjpoorlien öm de kaole te verveure. Daovör kontakteerde d'r particuliere investeerder Sarolea de mienboewersfamilie Honigmann. In 1893 bekieëme die 'n mienboewconcessie en in 1896 waoër de lien Zitterd-Haeële-Herzogenrath e feit. 

## Bron
* Gemeindearchief Haelder
* Inkele websites
* Ein book euver de Oranje Nassau Koel
* Gesjiedenis van 't sjpaor in Nederland
Flesj

Ein **flesj** is ein lankwerpig, meistens rondj, glazere of kunstsjtof vaat mèt eine hauws dae sjmaler is dan 't vaat zelf wo euver 't algemein vloeisjtoffe in waere bewaard.

't Óngèsjte deil van de flesj wurt *boek* geneump, 't baovesjte gedeilte *hauws*. De koel óngerin, die mak dat de flesj sjtevig sjtaon blief op ein onreigelmatig oppervlak, wört *zeel* geneump.

De hauws wört dèksers aafgesjlaote mèt eine körk, eine (sjroef)dop of eine kroankörk.

Ein sjteine flesj wört dèksers *kroek* geneump en wört aafgesjlaote mèt eine kroekesjtop.

## Saorte flesje

 
## Sjpraekwäörd

*Dat is 'n laeg flesj*: dat is emes zónder karakter
*Op de flesj gaon*: failliet, bankroet gaon
*'ne Flesjetrèkker*: 'ne oplichter.
Syrië

**Syrië** is 'n Arabisch land in 't Middelooste. 't Grens aon Törkije, Irak, Jordanië, Israël en Libanon. Hoofstad is Damascus, ander stei zien Aleppo, Homs, Latakia en Hama. D'n Eufraat struimp door dit land en de Middellandse Zie vörmp de köslijn. *Syria* is de Griekse naom veur 't land Aram. 

In 2011 begós 't land in 'ne zwoere börgeroorlog, dee hoonderddoezende lui 't leve heet gekos en mieljoene op de vlöch heet gejaag. 't Land woort verdeild in talloes facties en väöl boetelandse inminging. Ind 2024 veurde dezen oorlog tot de val vaan 't rezjiem.

## Bestuurleke indeiling
Syrië is ingedeild in veertien goeverneursjappe.
Sjtegel

Eine **Sjtegel** of **Sjtiëgel** is ein awt Limburgs woord en beteikent 'ne sjmale doorgank, dat 'n houte constructie kèn zin of "drièjpäörtje" (*draaipoortje* in 't Hollesj). Vreuger zoog me in weilande drièjpäörtjes die tösje versjillende weie sjtónge. In vreuger jaore lepe väöl paedjes nao de kirk door dees weie, en howwe de boere ongerling dees paedjes aafgesjeije middels sjtegele van hun eige good. Eine sjtegel mot neet verward waere mit ein vaeke. Dat is e klein sjarnerend, houte päörtje. 

't Woord sjtegel kump waarsjienlik van *steg* wat sjmale waeg beteikent. 't Vootpaad weurt via eine sjtegel zoa sjmaal gemaak, sóms door 'n krunkelconstructie van houte hèkwerk, dat groater dere, wie ringer, paerd en sjäöp neet dedoor kènne, meh luuj waal. 't Zelfde doel haet de drièsjtegel of *tourniquet*.
Gelaenbaek

De **Gelaenbaek** is ein baek die in Haelder in de wiek Benzerao ontsjprink, en meanderend richting Zöstere sjtruimp, wo de baek in de Maos oetsjtruimp. In de jaore '50 is de Gelaenbaek op tig plaatse gekanaliseerd en in Zitterd (wao de baek de plaatsjelikke naam Köttelebaek, *Nederlands voor Keutelenbeek*, hèt) zelfs euverkloes, zoadat de baek dao neet mae aan de oppervlakte struimp, mèh via een buus onger de sjtad door wört geleid. In vreuger jaore woort de baek ouch gebroek es lozingskanaal veur vesjeijende rioler.
In de lètste jaore wört de loup van de Gelaenbaek door vesjeiende partieje, wo onger gemeinte, watersjap en provincie weer in de häör oorsjprönkelike vörm trökgebrach. In Sjènne is de Gelaenbaek dan ouch weer trökgebrach wie vreuger, en mak de baek deil oet van 't Landsjapspark de Graven.

## Ziebaeke
De Venkebaek
De Hóndsbaek
De Limbrichterbaek
De Keutelbaek (Keutelbeek)
De Pletsjbaek (Platsbeek)
De Hölsbergerbaek (Hulsbergerbeek)
De Beëssebaek (Bissebeek)
De Luiperbaek
De Riëtersjbaek (Retersbeek)
De Hoonsbaek (Hoensbeek)
De Kaumerbaek (Caumerbeek)
De Welterbaek (Welterbeek)
Jean Canisius

**Jean Canisius** waor eine fruitteler oet Sjènne dae in 1903 op 't idee kaom om van eppel die hae neet kosj verkoupe sjroap te sjtaoke. Hae begós dan ouch in zien hoes in Nagelbek mèt ein klein sjroapsjtaokes. Al gauw makde hae mae sjroap dan wie 'r eppel en paere verkoch, en gruijde 't sjtaokes mèt 't jaor.

## Kirkklokke
Omdat Canisius noe ein van de groatste sjroapsjtaokesj waor in Limburg, how 'r ouch aanzeen in g'n dörp. Naodat de Pruse in d'n aorlog euveral in 't landj de klokke oet de kirke howwe geklauwd om dao sjeetgewaere en anger aorlogstuig van te make, hele de luuj van Sjènne nao d'n aorlog ein geldjinzamelaksie veur nuuj klokke. Wie de kollektante bie Canisius a g'n deur sjtónge om häöm ouch veur ein biedrage te vraoge vroog 'r "Jonge wat koste die dènger?" En wie 'm vertèld woort dat dees klokke ongevaer ƒ 15000 ginge koste, zag 'r "Jonge gaot heivisj, ich betaal die dènger". Canisius heel woord, en koch drie groate klokke van respectievelik 1235, 735 en 515 kilo, en goof twae klokke eine naam: "Jean" en "Josephina" nao de naam van zien zuster.
. Naeve dees klokke deije ze auch ein drieklokke carillon cadeau mèt klokke van 220, 155 en 110 kilo sjwaor. Dit grepke kostte Canisius de leeve som van ƒ 16000,- Huuj d'n daag hange dees klokke nog ömmer in de kirktaore.Sjang Canisius waor auch eine van de iesjte prinse van de Sjennese vasteloavend. Dit vasteloavendviere haet hae waarschienlik geliert wie hae op 't duutsj ziene sjroap ging verkaupe. Hae waor dan auch de iesjte Prins in Sjenne. Dae vasteloavend is neet lang blieve bejstoan.

## Sjroap
Óngertösje woort op vuuël plaatse in Limburg sjroap gesjtaok. In Baek loog beveurbeeld de *Sicof* en in Pöth de sjroapfabriek van *Solberg*. Meh de fabriek in Nagelbaek woort vuuëls te klein, en daorom woort 'r ein nuuj geboewd aan d'n euverkantj van 't sjpaor. In 1956 woort de fabriek, die noe nog ummer in gebroek is geuëpend. Ongertösje waor ei familielid van Sjang Canisius getrouwd met eine sjnaak van Henssen, ein anger familie oet Sjènne mèt aanzeen, wodoor de naam van de fabriek verangerde in Canisius-Henssen. (Oet resjpek veur Jean bleef ziene naam es aesjte veuraan sjtaon.) Wie de sjroapfabriek in 2003 100 jaor besjtóng kreeg de sjroapfabriek van Keuningin Beatrix de titel Hofleveranseer. En same mèt de Alfa Broewerie is dit 't tweëde bedrief in Sjènne dae dizze titel haet.
NOS

De **NOS**, oftewaal de *Nederlandse Omroep Stichting* is 't euverkoepelend orgaan van alle Nederlandse omrope. De NOS is es 't ware 't gezich van alle Nederlandse omrope in 't boetelandj. De NOS is same mèt de NPS de einsigste omroep zonger lede. De NOS haet es opdrach te zörge veur ein algemein doel, wie nuuts, sjport en informasie. 

De NOS is opgerich in 1969 wie de NTS (Nederlandse Televisie Stichting) en de NRU (Nederlandse Radio Unie) woorte samegesjmolte tot ein organisasie. Vanaaf dat moment kreeg de NOS ouch alle radio- en tillevisiesjtudio's in de henj, sjus wie auch alle reportagewages en geboewer op die van de omrope nao. Allein de apparatuur in de sjtudio's van de omroope woort van de NOS. Wier waor de NOS 't euverlikorgaan van alle omrope. 't Besjtuur besjtong dan ouch oet veurzitters van alle omrope die oetzenje op radio en tillevisie. 

Omdat de NOS de Nederlandse omroop deit vertegenwoordige in 't boetelandj, verzörg de NOS jeker jaor de oetzènding van 't Eurovisie Leedjes Festival. De Nederlandse inzending wurd dan auch names de NOS ingezonje. 

In 1989, wie de NOS alle regionaal omrope aafsjtaotde, höbbe ze ouch 't sjtudiobeheer aafgesjtaote. Vanaaf dae tied ging dat ongerdeil wier onder de naam Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB). Ein paar jaor later ging auch de programmaroad van de NOS op in ein nuuj organisasie, onger de einvoudige naam Publieke Omroep. De NOS ging zich noe allein nog bezig howte mèt 't make van radio- en tillevisieprogramma's. Juridisch gezeen zeen de NOS en Publieke Omroep waal nog mètein verbonge, want nao boete toe, en veural nao 't boetelandj treat men op names de NOS.
Omroep Limburg

**Omroep Limburg** is in 1989 ontsjtange naodat de NOS alle regionaal omrope how verzelfsjtendigd. Vanaaf 1 jannewari dat jaor klonke neet mae de historische weurd "*Dit is Maastricht, de Nederlandse Omroep Stichting met een programma van de [[ROZ]]*" oet de luidsjpreakers, meh de klanke van Omroep Limburg. 

## Reportagewages
Alle omrope die vreuger van de NOS waore, en die dös auch gebroek makde van reportagewages van de NOS, krege es se eine wage van de NOS zjus op dat moment in hoes howwe dèzze wage veur niks. Es ROZ heije ze nog eine wage in Hilversum gereserveerd veur ein oetzending. Dae wage keem nao Mesjtreech en bleef dao in de graasj sjtaon. Op 1 jannewari heel de ROZ op te besjtaon en woord alles wat op dat moment in gebroek waor automatish eigendom van de nuje omroep, Omroep Limburg. Hieveur hoofde niks betaald te waere, want minister Brinkman how destieds besjloate dat de NOS alles kosteloos moos euverdrage aan de nuuj omroepe. Dit heel auch in dat 't geboew en de sjtudio's veur niks euvergedrage mooste waere aan Omroep Limburg. Sjus op dat momènt how de ouw ROZ eine graote en 'ne kleine reportagewage in hoes. Die woorte dös automatisch eigendom van Omroep Limburg. Later höbbe ze dae graote wage omgeruild veur twae kleiner wages, want dae graote wage pasde neet in de graasj onger 't geboew, en moos dös ummer boete blieve sjtaon.

## Samewirking mèt TV8
Wie in jannewari 1997 TV8 Limburg begos mèt tillevisie waore ze op dat moment nog de enigste. Omroep Limburg waor nog neet vaerdig met de boew en inrichting van hun tillevisiesjtudio. Pas in september dat jaor kaom Omroep Limburg d'r biej. Omdat Omroep Limburg vanwege sjaarste in de ether naodgedwonge de kabel op moos, wo eigelik auch gein plaats waor, mooste ze 't kanaal mèt TV8 gaon deile. Dat heel dös in dat tösje kwart op zeve in de aovend en kwart veur zeve sjmörges TV8 te zeen waor en euverdaag van kwart op zeve tot kwart veur zeve saoves Omroep Limburg. Tösjetieds moos in die hauf oer 't beeld op zjwart van 't Commissariaat veur de Media. Dit wèrkde neet good; allebei de nuutsprogramma's brachte bieveurbeeld ongevaer 't zelfde. Dös woorte planne gemak of 't mesjien neet meugelik waor same te gaon. Dat goof èvvel probleme. Es publieke omroop maogs se neet ein commercieel programma make. Om die reije waor ein fusie oetgesjlaote. Daorom ies gekaoze veur ein samenwèrkingsverbandj. De programma's waere gemaak door ein commercieel bedrief. Dit bedrief is 't huidige L1. L1 mak de programma's mèt geldj dat ze kriege oet reclamegelde. Omroep Limburg is eigenaer van de vergunning, meh besjteet 't oetzende oet aan L1 en betaald ze dao ouch veur. Allein haet Omroep Limburg zègkesjap euver 't programmabeleid. L1 is dös producent en zörg veur de oetzending in opdrach van Omroep Limburg. 't Sjtudiogeboew van L1 is daorom neet eigendom van L1 meh van Omroep Limburg.

## Link
* Site van Omroep Limburg
VRT

De **VRT** is sinds 1997 de zelfsjtènjige Nederlandstalige publieke omroop in 't Belsj. In 1997 woord de VRT omgevormp van ein sjtaatsbedrief nao ein zelfsjtènjig bedrief woo de Vlaamse euverheid waal nog een bepaald aandeil in haet. De VRT is veurtgekomme oet de veurmalige BRT en later BRTN. Die aafkorting sjteit veur Belgische Radio en Televisieomroep. De BRT op zich waor vanaaf 1960 weer de opvolger van 't **NIR/INR** *Nationaal Instituut voor Radio-Omroep / Institut National Belge de la Radiodiffusion*. Zao wie gezag besjtong de BRT vanaf 1960. In dat jaor woord de NIR/INR opgesjplits in twae organisaties: de Nederlandstalige BRT en de Franstalige RTBF. Veur dae tied waor 't ein geheal.
In 1991 woord achter de T nog ein N geplèk woodoor de naam **BRTN** ontsjtong (*Belgische Radio en Televisieomroep Nederlands*), meh in de omgank woord de omroop nog ömmer aangeduid es "de BRT". In 1997 vong de lètste verengering plaats toen de naam verangerd woort in VRT (Vlaamse Radio en Televisie). Pas recaent is me dae zender ooch e zoe goeë neume.

## De Zenders
De huidige VRT exploiteert 4 tillevisiekanale:
* Eén Website
* Ketnet Website
* Canvas Website
* Sporza Website

De huidige radiozenders zeen:
* VRT Radio 1 Website
* VRT Radio 2 Website
* Klara Website
* Studio Brussel Website
* Radio MNM Website (veurheen radio Donna)
* Sporza Website
* Radio Vlaanderen Internationaal Website

## Extern link
* VRT
Tadzjikistan

**Tadzjikistan** (officieel **Ҷумҳурии Тоҷикистон**, *Dzjoemhoeriji Tadzjikiston*) is e land in centraol-Azië. 't Grens aon Oesbekistan, Kirgizië, Sjina en Afganistan. Hoofstad is Doesjanbe, wijer heet allein Choedsjand mie es 100.000 inwoeners. Doortot 't land hendeg druug bergechteg is is 't dunbevolk en höbbe stei wieneg gelegeheid oet te greuje. Allein in 't uterste noorde zörg de Syr-Darja veur e bitteke vröchbere groond.

Binne Kirgizisch groondgebed ligke nog drei anclaves die bij Tadzjikistan hure.

## Bestuurleke indeiling
Tadzjikistan is in drei regulier regio's en ein otonoom regio verdeild:

* Chatlon (Qoergonteppa)
* Soeghd (Choejand)
* Karotegin (Kofarnihon)
* Gorno-Badachsjan (otonoom)

De hoofstad Doesjanbe vèlt boete de regio's.

## Demografie
Tadzjikistan heet grenze die in d'n tied vaan de USSR zörgvöldeg gedefinieerd zien; daodoor woene relatief wieneg ander volker es Tadzjieke in 't land. De groetste minderheid vörme de Oesbeke; wijer woene dao ouch Rösse. De Tadzjieke zien in groete mierderheid islamitisch en hun taol, 't Tadzjieks, is 'n dialek of zustertaol vaan 't Perzisch, gemeinlek gesjreve in 't Cyrillisch sjrif (meh ouch wel in 't Arabisch, veural door orthodoxe moslims).

## Historie
Tadzjikistan, in de prehistorie door Ariërs gekoloniseerd, heet in 't verleie bij versjeie Perzische rieke gehuurd, es ouch bij Bactrië. D'n islam kaom in de zevende iew al oet Arabië euvergewejd. Oonder de Saminide woorte de bleujende en legendarische stei Samarkand en Bochara gestiech, die later oonder de hiersjappij vaan de Mongole zouwe bleuje es centra vaan 't Emiraot vaan Bochara. De Russische expansie brach 't land in de negentiende iew oonder controle vaan de tsaar. Nao de revolutie vaan 1917 huurde Tadzjikistan oersprunkelek es otonoom republiek bij Oezbekistan, tot 't in 1927 'n "zelfstendege" Sovjetrepubliek woort. In 1991 verklaorde 't land ziech wie alle Sovjetrepublieke oonaofhenkelek vaan de USSR; bekans oonmiddellek braok 'ne burgeroorlog oet tösse de regering en islamitische fundamentaliste, die in 1997 mèt e staak-'t-vure opheel.
Brussels Hoofsjtaejelik Gewes

't **Brussels Hoofsjtaejelik Gewes** (Nederlands: *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*, Frans: *Région de Bruxelles-Capitale*) ies ein van de drie geweste van Belsj. De ander twiè geweste zint Vlaandere en Wallonië, 't Gewes Brussel haet 'n oppervlakte van 162,42 km² en haw 1.255.795 inweunersj in 2025 ('n flinke greui vergeleke mèt 2000, wie ze 959.318 inweunersj haw). De hoofsjtad ies de gemeinte Brussel. 't Gewes ies opgedeild in 19 gemeintes. 

't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes haet 'n parlement en 'n regionaal regering. De zoagenaamde communautair aangelegehede wie cultuur, ónderwies, taal en gezóndheidszörg valle ónder de bevoogheid van de Vlaamse en de Franse Gemeinsjap. In 't gewes haet 'n mièrderheid van de bevolking 't Frans es ièrsjte taal, meh d'r wone ouch Vlaminge (Nederlandstalige). Allebei dees tale zint officieel in 't gewes en bienao alle officieel en semi-officieel insjtèllinge zint twiètalig. In e deil van de gemeintes in 't gewes zint Franstalige 'n groate mièrderheid, wiel dees gemeintes officieel Nederlandstalig zint. Zès van de twelf randgemeintes zint faciliteitegemeintes. Af en toe zint d'r incidente mèt betrèkking tot taalproblematiek. 't Gewes vèlt ónder de keeskrink Brussel-Halle-Vilvoorde, dat ziech oetsjtrek euver twiètalig (Frans-Nederlands) en eintalig (Nederlands) gebied en woavan de Vlaamse partieje verlange dat 'r gesjpliets weurt. De Franstalige wille dat de 6 randgemeintes mèt faciliteite opgenaome werre in 't twietalige Brussel.

## Bestuurleke indeiling (officiële name)
't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes haet ein arrondissement:
* Brussel-Hoofdstad/Bruxelles-Capitale (Brussel-Hoofsjtad)

't Gewes haet 19 gemeintes: 

## Externe link
*Officieel site van 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes
Vergönning

Ein **vergönning** is ein breefke of bewies wo op sjteit dat men bepaalde dènger maog ongernömme. 'n Veurbeeld hievan is 'n vösjvergönning. Es men die haet maog men vösje vange. Es emes noe beveurbeeld geit vösje ohne vergönning, en de pliesie kontroleert häöm of zie, dan kint daegene dae in euvertredèng is ein waarsjuwing of bie herhaoling, e proces verbaal kriege. Ein vergönning höbste ouch nuèdig es se ein hoes wils gaon boewe of verboewe, ein groet fiès wèls organisere, vör 'ne carnavalsóptóch of 'n broonk. Alles wo 'n vergönning vör nuëdèg is, is d'r zoonder illegaal, en dös verbaoje. Sommige vergönninge zeunt geregeld bie wèt, zoewie boewvergönninge, aander bie Gemèngdeleke Verordeninge, zoewie vör óptochte.
17 april

**Heiligedaag van [[Landricus]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Syrië]]**

## Gebeurtenisse
*1397 - Geoffrey Chaucer vertèlt veur 't ièrsj de Canterbury Tales aan 't hoof van Richard II van Ingeland.
*1492 - Christoffel Columbus ónderteikent e contrak um veur Sjpanje sjpecerieje oet Indië te hole.
*1895 - Mèt de Vrae van Shimonoseki kump 'n ing aan de ièrsjte Japans-Sjinese Oorlog.
*1945 - De Wieringermeer weurt door de Duutsjers ónder water gezat.
*1958 - De waereldtentoansjtèlling in Brussel weurt geëupend.
*1960 - Brasília weurt officieel tot nui hoofstad vaan Brazilië verklaord.
*1961 - Mieslökde invasie in de Verkesbaai (Cuba).
*1970 - De Apollo 13 kump veilig truuk op aarde, naodat bienao 'ne ramp waor gebeurd in de ruumde.
*1986 - Mèt 'n akkoord kump 'n ing aan de Driehónderdviefendaartigjaorige Oorlog tösje Nederland en de Scilly-eilen. 
*1987 - Mèt 't sjlete van de Philipsdam zint de Deltawerke voltoajd.
*2019 - Op Madeira kómme 29 Duutsje toeriste óm 't laeve bie 'n óngelök mit 'nen touringcar.

## Gebore
*593 - Jomei, keizer van Japan (gestorve 641)
*1929 - James Last, Duutsje orkesleijer (gestorve 2015)
*1955 - Paul van Loon, Nederlandse sjriever van kingerbeuk
*1955 - Pete Shelley, Britse punkmuzikant (gestorve 2018)
*1968 - Prins Maurits
*1974 - Victoria Beckham, Britse zangeres (Spice Girls) en vrouw van vootballer David Beckham
*1980 - Kiril Petkov, Bölgaorse premier

## Gesjtorve
*485 - Proclus, Griekse filosoof en wiskundige
*1711 - Jozef I van 't Heilig Roams Riek
*1936 - Charles Ruijs de Beerenbrouck (62), Nederlandse politicus
*1945 - Hannie Schaft, verzètssjtriejster
*2003 - Dr. Robert Atkins, Amerikaanse diëtis
*2019 - Alan García, Peruaanse politicus (69, zelfmaord)
*2019 - Pieter Verhoeff, Nederlandse rezjisseur (81)
Vroeële

**Vroeële** (Nederlands: *Vroelen*) is e gehuchske va Norbik in de gemèngde Èèsjde-Mergraote in 't Zuud-Limburgse mergelland. Vreuger waoërt d'r naam es *Vroulen* gesjraeve oeëbie de Fraanse *ou* sjtóng vör de Hollendsje *oe* van allewiel. Bies nao d'r Twiede Waeltkreeg waor Norbik en Maer, zoewal economisch es kultureel es historisch verboonde mèt Voere en 't Laand va Herf, m.n. Aubel.  De ongevaer vieftien häöf en hoezer liegke an de grens mèt Belsj. 
Bezeunder zeunt versjèjje vakwerkhoezer, gesjlaoëte en aoëpe hól waeg en versjèjje grenspäöl.
Elsene

**Elsene** (Frans: *Ixelles*) ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. De gemeinte haet 'n oppervlak van 6,34 km² en 77.729 inweunersj (1 januari 2005). Elsene liek in 't zuudoaste van Brussel en besjteit oet twiè deile; 't weurt in twièje gedeild door de Louizalaan, die bie de gemeinte Brussel huèrt. 

## Functies

Elsene functioneert veural es woongemeinte. Dao ies 'n groate Kongolese gemeinsjap, die ziech gevestig haet in de wiek Matonge (sóms ouch waal "Klein Zaïre" geneump). Op 't gróndgebied van Elsene liek de belangriekste campus van de Vrije Universiteit Brussel en de *Campus de la Plaine* van de Université Libre de Bruxelles. In de geboewe van de veurmalige Abdij Ter Kameren zint 't Nationaal Geografisch Instituut en de Nationaal Hoagesjoal veur Beeldende Kunste gevestig. In Elsene liegke drie treinsjtasies, woavan de belangriekste, de sjtasie Brussel-Luxemburg (vreuger "Leopoldswijk"), kort bie de Europese insjtèllinge liek.

## Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede

Elsene haet väöl woonhoezer oet 't ing van de 19e en 't begin van de 20e ièw, die veur de burgerie geboewd zint. D'r liegke hoezer in versjillende sjtiele oet daen tied, bieveurbeeld eclectisme, Jugendstil, art déco en de Vlaamse neorenaissance, ónder andere in de umgeving van de bekènde vieversj van Elsene. 

De veurmalige Abdij Ter Kameren ies rónd 1200 door cisterciënzersj gesjtiech en haet 'n 14e- en 15e-ièwse kèrk. 't Flageygeboew hoesvesde vreuger de radio-umroop en ies geboewd in art déco-sjtiel. 't Gemeintelik Museum van Elsene haet 'n collectie Belzje en Franse sjilderkuns oet de 19e en 20e ièw.

## Historie

De gemeinte Elsene ies in 1795 óntsjtange, wie Opper- en Neder-Elsene mèt Boendaal woorte samegevoog. 

## Gebore in Elsene
* Jaco van Dormael, filmregisseur
* Marc Dutroux, crimineel
* Audrey Hepburn, actrice

## Externe link
* Officieel website van de gemeinte
Webbrowser

Inne **webbrowser** (of **browser**) is 'n computerprogramma om HTML pazjena's te bekieke. Populair browsers zint Internet Explorer, 
Mozilla Firefox en Google Chrome. De grotste verzameling HTML pazjena's is 't World Wide Web, 'n ongerdeil van 't internet. Inne browser gebroeke hit ouch waal *surfen op 't internet*.
Bakhoes

'n **Bakhoes**, **** of **bakkes** ies 'n lossjtaond gebuuwke woa-in 'ne bakove ies gemetseld. Dat los sjtoon waor hièl belangriek, zeker in vreuger jaore toen väöl daker van hoezer van sjtruè waore gemaak. De *genstersj* (vónke), die oet de sjouw vloge koeste mèt gemaak, maetersjwied eweg zoan daak aansjteke mèt 't gevolg dat'r brand oetbrook. De aafsjtand tot 't woonhoes waor van de euverheid oet bepaald op 60 voot (18 maeter).

## Consjtructie
De overuumde houw 'ne sjteine of leime vloer en 't plafón, de *[[hemel]]* geneump, waor ouch van leim of van gemetselde veldbrandsjtein. De eupening, de *ovesmoel*, woort aafgesjlote door 'n iezere deurke. De aafveur van zjwaam (rouk) ging via 'n gemetselde sjouw.

Veur en tege 't bakh's aan sjteit dèks nog 'n, get groater, gebuuwke dat fungeert es *sjtookh's*. Hie sjtoon houte rèkker woa op alle gebakke broajer en vla's oet kènne dampe. In 'ne hook sjteit meistal 'n kies of 'ne ouwe voorketel mèt aomere. Dat zint euvergebleve houtskoolreste. Die woorte bewaard um van dae poejer blinkende iezere en kopere veurwerpe te poetse. 

## 't Bakke

De ove woort gesjtook mèt *sjanse*. Dat zint bössele bie-eingezeumerde tek. Um 'ne ove good werm te kriege tot zoan 200-250 grade, waore waal 10 sjanse nuèdig. 't Verdeile van de sjanse gebeurde mèt 't *[[raocheliezer]]*, 'ne lange iezere haok. Es dan de ove nao ongevaer ein oer good werm waor, woorte mèt de *sjeuter*, 'ne lange sjtek mèt 'n soort platte sjöp aan de veurkant, de deigvörme nao binne gesjote. Nao de bak vaegde me de laege ovevloer zuver mèt 'ne bessem, gemaak van ginster (brem). Zoane bessem woort ouch waal *ovewösj* geneump.

## Gebroek

De nog werme ove woort nao 't bakke nog gebruuk um eppelkes en paerkes te druège, de zoa geneumde *[[äöfte]]*, die dan in de winter es sjpies op de vla 'n plaetske krege.

Zoane bakove kreeg in tieje van kèrmes, communiefièste en broelofte geine tied um aaf te keule. Hae waor dan daaglank in gebroek. Tièntalle wietbroajer, zjwartbroajer, vla's en sjinke woorte dan gebakke. In vreuger jaore houw ederein waal 'n bakhuuske op de wei, in de gaard of bie de koalh'f sjtoon.

## Trivia
**Gezèkdes**: 
* *'t ies mer ein gewènde, zag de boer en toen vaegde hae mèt de kat de ove oet*.(Me kènt ouch aan hièl raar geweuntes wènne)
* *Dae ies mèt de heng in d'n deig gevalle*. (emes haet 'ne financiële mètvaller gehad)
18 april

**[[Nationale fièsdaag]] in [[Zimbabwe]]**

Hallo Dennis

## Gebeurtenisse
*1025 - Bolesław I Chrobry weurt gekroand tot ièrsjte keuning van Pole.
*1506 - In Roame weurt door paus Julius II de ièrsjte sjtein gelag veur de nuujboew van de Sint-Pieter. 
*1840 - Joseph Lebeau weurt premier van Belsj.
*1853 - In Azië riejt de ièrsjte trein tösje Bombay en Tanna.
*1906 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,8 op de sjaal van Richter weurt de Californische sjtad San Francisco verwoes. 
*1906 - In de Nederlands Hervörmde Kèrk weurt de Gereformeerde Bond opgeriech.
*1928 - Ein van de zjwaorste aardbevinge van de twintigste eëuw in Europa vundj plaatsj in Plovdiv.
*1951 - Frankriek, Duutsjland en de Benelux vörme same de Europese Gemeinsjap voor Kole en Sjtaol, de EGKS.
*1980 - Rhodesië weurt ónaafhenkelik en kriet de naam Zimbabwe. 
*1983 - Bie 'ne zelfmaordaansjlaag op de Amerikaanse ambassade in Beiroet kómme 63 luuj um. 
*2005 - De Laonastidae, de ièrsjte nuuj familie van zoogdere sins 1974, were besjreve.

## Gebore
*1480 - Lucrezia Borgia, Florentiense heerseres en dochter van paus Alexander VI 
*1819 - Franz von Suppé, Oasteriekse componis
*1906 - Clara Eggink, Nederlandse diechteres
*1928 - Nico Hiltrop, Nederlandse regisseur en auteur (Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?) (euverleje 2008)
*1965 - Rob Stenders, Nederlandse diskjockey
*1972 - Annette Sekrève, Nederlandse prinses
*1973 - Haile Gebrselassie, Ethiopische atleet
*1990 - Anna van der Breggen, Nederlandse fietsrenster

## Gesjtorve
*1898 - Gustave Moreau, Franse sjilder
*1955 - Albert Einstein, Duutsje natuurkundige
*2019 - Lyra McKee, Britse journaliste (29, vermaord)
19 april

**Heiligedaag van [[Timon]]** 

## Gebeurtenisse
*1529 - Bie de Twiède Rieksdaag van Speyer protestere 'n aantal *Fürsten* en vriej sjtae tege 't obbenuujts insjtèlle van 't Edik van Worms. Hievan ies de benaming *[[protestantisme]]* aafgeleid. 
*1839 - In 't Verdraag van Londe were de grenze tösje Belsj en Nederland definitief vasgelag. Limburg weurt verdeild in e Belsj en e Nederlands deil. 
*1904 - Bie 'ne brand weurt e groat deil van Toronto (Canada) verwoes.
*1923 - Egypte weurt door 'n verandering van de gróndwèt 'n monarchie.
*1936 -  Begin van de Palestiense opsjtand ónger leiding van de moefti van Jeruzalem Amin Al-Huseini.
*1943 - 't Twintigste juuddetransport vanoet de Dossinkazerne in Mechele weurt op de sjpoorlien Mechele-Leuve tegegehouwte door drie jóng verzètsluuj, woadoor 'n aantal gedeporteerde kènt óntsjnappe. 
*1956 - De actrice Grace Kelly trouwt mèt prins Rainier III van Monaco.
*1971 - De Sovjetunie lanceert de Saljoet 1, 't ièrsjte ruumdesjtation.
*1980 - Johnny Logan wint veur Ierland in D'n Haag 't Eurovisiesongfestival mèt "What's Another Year".
*1995 - 't Alfred P. Murrah Federal Building in Oklahoma City weurt gedeiltelik opgebloze (dit ies bekènd es *Oklahoma City bombing*); 168 luuj kómme um.
*1999 - 't Duutsj parlement verhuus van Bonn nao de vernuujde Rieksdaag in Berlien.
*2005 - Joseph Ratzinger weurt gekoze tot paus Benedictus XVI.

## Gebore
*1793 - Ferdinand I, keizer van Oasteriek
*1895 - Anton Pieck, Nederlandse teikenaer, sjilder en graficus
*1925 - Johnny Kraaykamp sr., Nederlandse acteur en komiek
*1932 - Fernando Botero, Columbiaanse sjilder
*1935 - Dudley Moore, Britse acteur en muzikant (euverleje 2002)
*1936 - Wilfried Martens, oud-premier van Belsj
*1987 - Maria Sjarapova, Russische tennisster

## Gesjtorve
*1054 - Paus Leo IX
*1390 - Robert II van Sjotland, Sjotse keuning
*1588 - Paolo Veronese, Italiaanse sjilder
*1768 - Canaletto, Italiaanse sjilder
*1824 - George Gordon Byron, 6th Baron Byron (Lord Byron), Ingelsje diechter
*1882 - Charles Darwin, Britse bioloog
*1906 - Pierre Curie, Franse natuurkundige
*1967 - Konrad Adenauer, Duutsje bóndskanseleer
*1989 - Daphne du Maurier, Britse sjriefster
*1998 - Octavio Paz, Mexicaanse sjriever
*2007 - Pieke Dassen, kunssjilder en poepesjpeler
*2019 - Patrick Sercu, Belzje fietsrenner (74)
20 april

## Gebeurtenisse
* 1653 - Oliver Cromwell óntbink 't Brits parlement.
* 1792 - Frankriek verklaort Oasteriek d'n oorlog.
* 1862 - Louis Pasteur en Claude Bernard vinge 't pasteurisere oet. 
* 1902 - 't Lök Marie en Pierre Curie um radium te isolere. 
* 1934 - 't Ièrsjte nummer van 't damestiedsjrief Libelle versjient. 
* 1946 - Opheffing van de Volkebóndj
* 1967 - In Nicosia (Cyprus) vluug e vleegmesjien tege 'ne berg; hiebie valle 126 doaje. 
* 1998 - De Rote Armee Fraktion (RAF) verklaort dat ze ies opgeheve.
* 1998 - 'n Vleegmesjien van Air France vluug nao 't opsjtijge oet Bogotá (Colombia) tege 'ne berg: 53 doaje. 
* 1999 - Op Columbine High School in Jefferson County (Colorado, Vereinigde Sjtate) sjete twiè lièrlinge 12 lièrlinge en 'ne leraar doad. 23 luuj rake gewónd.

## Gebore
* 570 - Mohammed, profeet, sjtiechter van de Islam
* 1808 - Napoleon III, Frans president en keizer
* 1818 - Heinrich Göbel, Duutsje oetvinger van de gleujlamp
* 1860 - Pieter Jelles Troelstra, Nederlandse politicus
* 1889 - Adolf Hitler, Duutsje politicus en dictator
* 1893 - Joan Miró, Sjpaanse kunstenaer
* 1894 - Martinus Nijhoff, Nederlandse diechter
* 1940 - Jan Cremer, Nederlandse sjriever
* 1967 - Raymond van Barneveld, Nederlandse darter
* 1973 - Isabel dos Santos, Angolese zakevrouw
* 1983 - Yuri van Gelder, Nederlandse turner

## Gesjtorve
* 1314 - Paus Clemens V
* 1912 - Bram Stoker, Ierse sjriever
* 1918 - Ferdinand Braun, Duutsje natuurkundige
* 1947 - Christiaan X, keuning van Denemarke
* 2003 - Bernard Katz, Duutsje biofysicus
* 2018 - Avicii, Zweedsen dj (28)
21 april

**21 aprèl** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 111en daag vaan e gewoen jaor en d'n 112e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 254 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heiligedaag vaan Anselmus vaan Canterbury.

## Gebeurtenisse
*753 v. Chr. - Volges de legende weurt op deze daag Roame gesjtiech door Romulus.
*1944 - In Frankriek kriege vrouwe sjtumrech. 
*1960 - Brasilia weurt officieel in gebroek genome es de hoofsjtad van Brazilië.
*1961 - De Nederlander Dirk Uipko Stikker weurt de nuje secretaris-generaal van de NAVO.
*1967 - Sjtaatsgreep door militaire ónder leijing van kolonel George Papadopoulos in Griekeland.
*1990 - Adri van der Poel wint de Amstel Gold Race.
*2019 - Bij aonsleeg op drei kèrke en drei hotels in Sri Lanka koume op Ierste Paosdaag minstens 321 lui um.
*2019 - Mathieu van der Poel wint es ièrsjte Nederlander in 18 jaor de Amstel Gold Race, nao 'ne sjpectaculaire comeback.
*2019 - De kemik Volodymyr Zelenski wint de Oekraïense presidentsverkezinge door in de twiede runde de zittende president Petro Porosjenko mèt 'n moonstereuverwinning te versloon.

## Gebore
*1619 - Jan van Riebeeck, sjtiechter van de ièrsjte Europese kolonie in Zuud-Afrika in opdrach van de VOC
*1774 - Jean Baptiste Biot, Franse natuur- en wiskundige
*1816 - Charlotte Brontë, Ingelsje sjriefster
*1864 - Max Weber, Duutsje econoom en socioloog
*1870 - Edwin S. Porter, Amerikaanse regisseur
*1915 - Anthony Quinn, Amerikaanse acteur
*1926 - Keuningin Elizabeth II van Groat-Brittannië
*1945 - Ana Lúcia Torre, Braziliaanse actries

## Gesjtorve
*748 - Genshō, keizerin van Japan
*1073 - Paus Alexander II
*1142 - Petrus Abaelardus (Pierre Abélard), Franse theoloog en filosoof
*1509 - Hendrik VII van Ingeland, keuning van Ingeland
*1574 - Cosimo I de' Medici, ièrsjte groathertog van Florence
*1699 - Jean Racine, Franse sjriever
*1910 - Mark Twain, Amerikaanse sjriever
*1946 - John Maynard Keynes, Ingelsje econoom
*2003 - Nina Simone, Amerikaanse zangeres en pianiste
22 april

**22 aprèl** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 112en daag vaan e gewoen jaor en d'n 113e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 253 daog.

## Gebeurtenisse
* 1370 - In Paries weurt de ièrsjte sjtein van de Bastille gelag. 
* 1500 - De Portugese óntdekkingsreiziger Pedro Álvares Cabral bereik es ièrsjte Europeaan de kus van Brazilië. 
* 1509 - Hendrik VIII weurt keuning van Ingeland nao de doad van ziene pap. 
* 1905 - In Amsterdam weurt op initiatief van Jac. P. Thijsse de *[[Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten]]* opgeriech.
* 1915 - In de Ièrsjte Waereldoorlog make de Duutsjers bie Ieper veur 't ièrsj gebruuk van giefgaas. 
* 1952 - 't VVD-kamerlid Wendelaar sjtèlt in de Ièrsjte Kamer vraoge euver 't gediech *Oote* van Jan Hanlo.
* 1997 - In Lima (Peru) kump nao 126 daag 'n ing aan 'n gijzeling in de residentie van de Japanse ambassadeur. 

## Gebore
* 596 - Kotoku, keizer van Japan
* 1451 - Isabella I van Castilië, keuningin van Castilië
* 1658 - Giuseppe Torelli, Italiaanse componis
* 1724 - Immanuel Kant, Duutsje filosoof
* 1811 - Israël David Kiek, Nederlandse fotograaf
* 1840 - Odilon Redon, Franse sjilder
* 1854 - Henri La Fontaine, Belzje politicus en juris
* 1899 - Vladimir Nabokov, Russisch-Amerikaanse sjriever
* 1912 - Kathleen Ferrier, Britse alt 
* 1914 - Jan de Hartog, Nederlandse sjriever
* 1916 - Yehudi Menuhin, Amerikaanse violis
* 1937 - Jack Nicholson, Amerikaanse acteur
* 1946 - Midas Dekkers, Nederlandse bioloog en columnis
* 1957 - Donald Tusk, premier vaan Pole en veurzitter vaan d'n Europese Raod
* 1958 - Cor Lambregts, Nederlands Limburgse atleet
* 1972 - Sabine Appelmans, Belzje tennisster
* 1982 - Kaká, Braziliaanse voetballer

## Gesjtorve
* 536 - Paus Agapetus I
* 1592 - Bartolomeo Ammanati, Italiaanse beeldhouwer en arsjitek
* 1833 - Richard Trevithick, Ingelsje oetvinger van de sjtoumlocomotief
* 1945 - Käthe Kollwitz, Duutsje beeldhouwster
* 1993 - Bertus Aafjes (78), Nederlandse sjrievere en dichter
* 1994 - Richard Nixon, president van de Vereinigde Sjtate
* 2000 - Toon Hermans, Nederlandse arties
* 2019 - Heather Harper, Britse operazengeres (88)
Ulvend

**Ulvend** (Nederlands: *Ulvend*) ies 'n klein buurtsjap, van Noorbaek in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg en 'n buurtsjap dat huèrt bie S'n Maeëte, gemeinte Voere op 't Belsj.'t Besjteit oet 'n paar häöf en hoezer, die liegke rónd 'n krusing van waeg, die Noorbeek mèt de Plank en Sjlenake mèt S'n Maeëte (Belsj) verbinge. De grens van Belsj löp dweersj de doorheen.  
Neve 'n Maria van Banneux - kapelke sjtoon d'r ouch nog twiè veldkruzer.
'nen Haof op Noërbr'ig ies geboewd in baksjtein mèt lieste en dörpele van helle sjtein. In de sjtraotgevel bevingk ziech 'n niske mèt 'n Mariabeeldsje d'r in. In de dörpel van de nis sjteit gebeiteld: de initiale W.T. en 1771.

## Trivia

In d'r tied dat de kerncentrale va Tsjernobyl explodeerde zoogs-te hie de keuj an d'r ene kaant van d'r waeg waal boete lope en an d'r aandere kaant neet. Dit waor 't gevolg van 'n versjillende reaktie van de Belsje en de Hollensje uvverighèèd op dizze raamp en dus neet van de wirklik gemaeëte waardes in dit gebied èèges.
De Wesj

**De Wesj** (Nederlands: *Wesch*) ies 'n buurtsjap in Noorbaek in 't dal van de Noor, (gemeinte Èèsjde-Mergraote), in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De baek, ouch * 't Laankwater* geneumd, haet hie zien brón en sjtruimp riechting Voere Belsj. Sinte Briej (Brigida) ies de petroanheilige van de kèrk van Noorbaek. De ouch zoa geneumde Brigidabrón liek aan de ingank van dees plaats, es-te van Maer kumps. Hie sjteit 'n beeld vaan Brigida, gemaak door de in 2008 gesjtorve kunssjmeed Math Wanders.

In vreuger tieje haolde luuj oet de buurt hie hun drinkwater en sjpeulde ter plaatse de wesj. Zoa kaom 't gehuchske aan ziene naam. 
De wesjplaats en de pómp zint bewaard gebleve. Op de pómpezjwungel sjtóng (in 2005 neet miè aanwezig) gesjreve: "Sancta Brigida bit voor ons, K N 1585"  In 1984 kaome luuj van de Sjoppemer Hèj hie nog hun (drink)water hole. In 't buurtsje liegke 'n paar vakwerkhoezer.

In 2008 haet 'r reconstructie plaats gevónge en ies aan de euverkant van de weeg 'n apaart watertappunt gerealiseerd, mèt 'ne trap in de Noor. Dat ies o.a. veur de boere oet de umgeving die toe noe toe 't water pómpde aan de brón zelf.
Töl

**Töl** (ouch **Thöl**, Nederlands: **Thull**) is ein buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale, en wört vriewaal gans ingeklèmp door heuvele, wova de Krekelberg ein van de de belangriekste is. Wier grens Thöl aan Vaosje.

Wae vanoet Achter de kirk in Sjènne zich eine waeg baantj door de S-bochte haet ein oetzich euver de baenje en de daobie ligkende Mölderplas. Dit waor vreuger gewoon landj wo ein paar boerderieje en ein meule sjtonge, vandao ouch de naam Mölderplas. De Mölderplas is in de jaore zestig aangelag door de koele die dao sjlik sjtorde. Jaore lank loog dae sjwarte pratjs dao en ontsjtong d'r ein uniek gebeed met zeldjzame planter en dere. Ein paar jaor geleije is ein begin gemak mèt de herinrichting van de viever, en zeen d'r ongerangere wanjelpaedjes aangelag, de Gelaenbaek weer in ziene oorsjpronkelike luip trökgebrach en is ouch 't gebeed van 't oud koelsjpaor bie 't gebeed getrokke. Meh nog ummer vormp de Gelaenbaek hiej de aafsjeiding van 't dal wo Thöl in lik.

Wae aan Thöl dènk zal neet direk aan de Alfa Beerbroewerie dènke. Meh die broewerie lik hie al sinds 1870. In dat jaor begosj Joseph Meens mit 't broewe van beer. Óngertösje is al de veerde generatie Meens aan 't bewind, en preufde Tante Wies nog ömmer jekere mörge of 't beer nog waal van kwaliteit is. Om ganse geneet 't gebeed ouch groate bèkendheid weges ziene unieke flora en fauna. Neet allein biej de Mölderplas, meh ouch op de Thöllerhei. 't Heide gebeed tösje Töl en Vaosje in. In Thöl ligke ouch väöl ouw boerderieje, die meistens nog gans orgineel zeen, en soms honderde jaore oud zeen.
Sjei

**Sjei** (Nederlands: *Schey* of *Scheij*) ies 'n buurtsjap van Noorbaek in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. In de Mieddelièwe haet hie 'n laathaof gelege mèt dae naam. De meiste häöf en hoezer (in totaal ca. 25, inclusief de tièn vakantieweuninge) liegke op 'n huègde mèt 'n wieds oetziech, woa 't *Opsjei* weurt geneump. Op de lange waeg Sjei sjtoon zès waeg- of veldkruzer. Get lièger aaf liek de haof *Óndersjei*. Es se op Sjei ummer wier nao baove lups, kump se in 't Belsj oet.

Ins op de drie jaor kump in 't gehuch de brónk van Norbik langs. 

## De Sjeierling
*Sjeierling* ies 'n plek langs de weeg van Norbik nao Ge Kruuts (Hoogcruts), die häöre naam te danke haet aan 'n ling, die hie gesjtange haet en in 1979 umgevalle ies vanwege 'ne sjtörm. In 1999 haet de heemkundevereiniging "Heem en Groen" 'n nuuj ling geplant.

## Zuuch ouch
* Sjèj
Rowwen Hèze

**Rowwen Hèze** kin sloon op:

* 'nen Daagloener vaan de Pieël oet de late negentiende en vreug twintegste iew, zuug Rowwen Hèze (volksfiguur);
* 'ne Band oet 't dörp Amerika in de gemeinte Haors aan de Maas, zuug Rowwen Hèze (band)
Termaar

**Termaar** kènt betrèkking höbbe op:
*Termaar (Klumme), 'n buurtsjap van Klumme in Nederlands Limburg
*Termaar (Mergraote), 'n buurtsjap van Mergraote in Nederlands Limburg

Bie Ranzel liek ouch nog de buurtsjap Termoors.