2009

2006 - 2007 - 2008 - **2009** - 2010 - 2011 - 2012

**2009** (MMIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
;jannewarie
* 1 - Slowakije veurt d'n euro in, dee de Slowaakse kroon of koruna vervingk.
* 3 - 't Ierste blok vaan de blockchain vaan de Bitcoin weurt gevörmp.
* 3 - Nao weke vaan bombardeminte begint 't Israëlisch leger 'ne groondoorlog tegen Hamas in de Gazastroek.
* 15 - Vlöch 1549 vaan US Airways maak 'n gelökde noedlanding in de Hudson.
* 21 - Paus Benedictus XVI luf de excommunicatie vaan veer ultraconservatief bisjoppe op.
* 23 - Kim De Gelder stik in 'n kindercrèche bij Sint-Gillis-bij-Dendermonde twie kinder en 'ne volwassene doed.
* 26 - Premier Geir Haarde vaan Iesland treujt aof in verband mèt de baankecrisis.

;fibberwarie
* 1 - Jóhanna Sigurðardóttir weurt de nui premier vaan Iesland. Ze is 't ierste eupelek lesbisch regeringshoof.
* 10 - De Postbank verdwijnt gans es merk en geit op in de ING Bank.
* 25 - Vlöch 1951 vaan Turkish Airlines maak 'n noedlanding op Schiphol. Nege inzittende koume daobij um.
* 26 - Milan Milutinović, de vreugere president vaan Servië, weurt door de Joegoslaviëtribbenaol aongeklaog veur oorlogsmisdaode in de Kosovo-oorlog.

;miert
* 2 - President João Bernardo Vieira vaan Guinee-Bissau weurt vermaord.
* 4 - 't Internationaol Straofhoof veerdeg 'n arrestatiebeveel tege de Soedanese president Omar al-Bashir oet. Heer weurt verdach vaan oorlogsmisdaode in Darfur.
* 7 - De Kepler-ruimtetelescoop weurt gelanceerd.
* 11 - Op 'n sjaol in Winnenden (Duitsland) sjut 'nen ex-lierling 16 lui doed, inclusief ziechzelf.
* 17 - Nao 'ne maond vaan oonras in Antananarivo weurt Marc Ravalomanana aofgezat es president vaan Madagaskar.
* 19 - Josef Fritzl weurt um 't jaorelaank opslete en misbruke vaan zien dochter tot 'n leveslang gevaangenisstraof veroerdeild.

;april
* 5 - Noord-Korea lanceert 'n rakèt, boenao de Veilegheidsraod vaan de Vereinegde Naties in spoodzitting biejeinkump.
* 6 - In Midde-Italië vint 'nen eerdsjok plaots vaan 6,3 op de Memint-Magnitudesjaol, mèt 't epicentrum bij L'Aquila. Zoeget 300 lui koume um, de materieel sjaoj is enorm.
* 19 - AZ weurt veur d'n twiede kier kampioen voetbal vaan Nederland.
* 30 - Keuninginnedaag in Apeldoorn weurt opgesjrik door 'ne mislökden aonslaag op de Keuninkleke Femilie. Allein d'n aonslaagpleger, Karst Tates, kump um.

;mei
* 9 - De bevolking vaan Curaçao keus in e rifferendum in mierderheid veur de status vaan land in 't keuninkriek.
* 18 - Mèt de totaol euvergaaf vaan de Tamiltiegers indeg de börgeroorlog in Sri Lanka.

;juni
* 1 - Vlöch 447 vaan Air France, op weeg vaan Rio de Janeiro nao Paries, stort neer in de Atlantische Oceaon. Alle 228 inzittende koume um.
* 11 - D'n influenzastam H1N1, ouch bekind es de *verkesgriep*, greujt oet tot 'n wereldwij pandemie.
* 13 - Nao de umstrejje herverkezing vaan Mahmoud Ahmadinejad es president breke in Iran massaol proteste oet, de groetste sinds de revolutie vaan 1979.
* 18 - De NASA lanceert de Lunar Reconnaissance Orbiter.
* 21 - Greunland verkrijg 'n oetgebreider vörm vaan otonomie.
* 28 - President Manuel Zelaya vaan Honduras weurt door 't leger aofgezat.
* 29 - Paus Benedictus XVI publiceert zien encycliek *[[Caritas in veritate]]*.
* 30 - Vlöch 626 vaan Yemenia stort bij Moroni (Comore) in zie. 152 vaan de 153 inzittende koume um.

;juli
* 5 - Bij etnische relle tösse Oeigoere en Han-Chineze in Ürümqi koume zoe'n 150 lui um.
* 15 - Vlöch 7908 vaan Caspian Airlines stort neer bij Qazvin (Iran). Alle 168 inzittende koume um.
* 16 - 't Parlemint vaan Iesland stump veur touwtrejjing tot de EU.
* 22 - De laankste zonsverduustering vaan d'n iew (maximaol 6 menute en 38,8 seconde) vint plaats. Ze is te zien in deile vaan Azië en bove d'n Indischen Oceaon.
* 26 - De islamistische terreurgróp Boko Haram begint 'nen opstand in Noord-Nigeria.

;augustus
* 7 - Tyfoon Morakot raak Taiwan, en zörg dao veur 673 doeje. Veural de euverstruiminge make väöl sjaoj.
* 14 - De regering vaan 't Vereineg Keuninkriek sjort de otonomie vaan de Turks- en Caicoseilen op nao groete corruptiesjendaole.
* 20 - In Kleine-Briegel weurt 'n recordtemperatuur vaan 38,2 °C gemete.

;september
* 6 - De HSL-Zuid weurt officieel opegedoon.
* 28 - 't Guinees leger sjut 157 lui doed die demonstreerde tege de coup vaan veureg jaor.
* 29 - Bij 'nen eerdsjok in Amerikaans Samoa koume zoe'n 150 lui um.
* 30 - 'nen Eerdsjok vaan 7,6 op de Memint-Magnitudesjaol raak Sumatra (Indonesië). Zeker 1.115 lui vinde d'n doed.

;oktober
* 1 - De oontdèkking vaan *[[Ardipithecus ramidus]]*, d'n ajdste bekinde minsechtege, weurt bekindgemaak.
* 2 - In e twiede rifferendum käört de Ierse bevolking 't Verdraag vaan Lissabon esnog good.
* 2 - 't IOC wijs de Olympische Speule vaan 2016 touw aon Rio de Janeiro.
* 3 - De Nederlandse Josje Huisman wint de finaal vaan *[[K2 zoekt K3]]* en weurt tot de Vlaomse popgróp K3 touwgelaote.
* 4 - Giorgos Papandreou weurt premier vaan Griekeland.
* 11 - Pater Damiaan weurt heileg verklaord.
* 19 - DSB Bank geit failliet.
* 25 - Bij twie zelfmaordaonsleeg in Baghdad koume 155 lui um en rake 'rs zeker 721 gewoond.

;november
* 3 - Tsjechië teikent es lèste EU-lidstaot 't Verdraag vaan Lissabon.
* 19 - De Belsj Herman Van Rompuy weurt aongeweze tot ierste president vaan d'n Europese Raod. Heer zal dees positie vaanaof 1 december goon bekleie.
* 23 - Zeker 53 lui weure oontveurd en vermaord in de Filipijnse provincie Maguindanao.
* 29 - Rwanda slut ziech aon bij 't Geimenebès vaan Naties.

;december
* 1 - 't Verdraag vaan Lissabon treujt in wèrking.
* 8 - Bij 'n serie aonvalle in Baghdad koume zeker 127 lui um en raken 'rs nog zeker 448 gewoond.
* 13 - D'n Thalys nump 't HSL-trajek vaan Schiphol nao Brussel in gebruuk.
* 16 - Astronome oontdèkke GJ 1214 b, de ierste exoplaneet, boe water op meugelek is.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**:
** Charles K. Kao "um baonbrekende prestaties umtrint de voortplanting vaan leech in vezele veur optische communicatie."
** Willard Boyle en George E. Smith "um de oetvinding vaan e beeldvörmend haafgeleiercircuit - de CCD-sensor."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Venkatraman Ramakrishnan, Thomas A. Steitz en Ada E. Yonath "um [hun] studies nao de structuur en functie vaan 't ribosoom."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Elizabeth Blackburn, Carol Greider en Jack Szostak "um hun oontdèkking vaan wie chromosome weure besjermp door telomere en 't enzym telomerase."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Herta Müller "die, mèt de concentratie vaan poëzie en de direkheid vaan proza, 't landsjap vaan de oontheimde sjèldert."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Barack Obama "um zien boetegewoen inspanninge um de internationaol diplomatie en samewèrking tösse de volker te versterke."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Economie]]**:
** Elinor Ostrom "um häör analyse vaan economische regulering, in 't bezunder de meint."
** Oliver E. Williamson "um zien analyse vaan economische regulering, in 't bezunder de grenze vaan de firma."

### [[Persoen vaan 't Jaor]]
Ben Bernanke

## Gebaore
* 13 april - Isabel Christina Guillermo, dochter vaan Bernardo Guillermo en Eva Prinz-Valdes, kleindochter vaan Christina vaan de Nederlen.
* 5 juli - Eliane Sophia Carolina van Vollenhoven, dochter vaan Prins Floris en Aimée Söhngen.

## Gesjtorve
* 14 jannewarie - Ricardo Montalbán (88 jaor), 'ne Mexicaanse acteur
* 30 jannewarie - Ingemar Johansson (76 jaor), 'ne Zweedse bokser
* 5 fibberwarie - Frederiek Nolf (21 jaor), 'ne Belsje wielrenner
* 2 meert - Bernardo Vieira (69 jaor), de president vaan Guinee-Bissau
* 26 meert - Jef Diederen (89 jaor), 'ne Limburgse kunsteneer
* 23 juni - Ed McMahon (86 jaor), 'ne Amerikaanse TV-Persoenelekheid
* 25 juni - Michael Jackson (50 jaor), 'ne Amerikaanse zanger en de *King of Pop*
* 1 juli - Karl Malden (97 jaor), 'ne Amerikaanse aktäör
* 5 juli - Godofredo Reyes (90 jaor), 'ne Filipijnse politicus en sjriever
* 6 juli - Robert McNamara (93 jaor), 'ne Amerikaanse politicus
* 18 juli - Henry Allingham (113 jaor), 'ne Ingelse Oerlogsveteraon en aajdste maan op eerd
* 18 augustus - Kim Dae-jung (83 jaor), de Zuud-Koreaanse president
* 25 augustus - Edward Kennedy (77 jaor), 'ne Amerikaanse politicus en broor vaan John F. Kennedy
* 11 september - Gertrude Baines (115 jaor), 'n Amerikaanse en de aajdste vrouw op eerd
* 11 september - Yoshito Usui (51 jaor), 'ne Japanse mangateikeneer
* 14 september - Patrick Swayze (57 jaor), 'ne Amerikaanse aktäör

## Jubilea
* 3 jannewarie - Alaska is noe al 50 jaor staot vaan de VS
* 8 september - De betrèkkinge tösse New York City en Nederland bestaon 400 jaor

## Media
### Muziek
E paar succesvolle albums oet 't jaor 2009.
* Lady GaGa - *[[The Fame]]*

### Films
E paar succesvolle films oet 't jaor 2009.
* *[[Avatar (film)|Avatar]]*
* *[[District 9]]*
* *[[Fantastic Mr. Fox]]*
* *[[Gran Tarino]]*
* *[[The Hangover]]*
* *[[Ice Age 3: Dawn of the Dinosaurs]]*
* *[[Inglourious Basterds]]*
* *[[L' Instinct de Mort]]*
* *[[Kynodontas]]* (*Dogtooth*)
* *[[Män Som Hatar Kvinnor (film)|Män Som Hatar Kvinnor]]*
* *[[Public Enemies]]*
* *[[Slumdog Millionaire]]*
* *[[Up]]*
* *[[Watchmen]]*