open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kemps

't **Kemps** of 't **Gebrooks** is 'ne variant van 't Remunjs det in de Remunjse wiek De Kemp gesproke wordt. 

## Gesjiedenis
Oorsprankelek is 't Kemps de taal van Gebrook, 'n veurmaoleg dirp ten zuide van Remunj. Din De Kemp gebuut worde, bleef 't Gebrooks grotedeils behawte. Endanks dit goof 't veul invlood oet 't Remunjs en is de taal 'n butje verbesterd.
Kroenekraan

'ne **Kroenekraan**, Nederlands kraanvogel, *Grus grus*, is 'ne groeëte trèkvaogel dae in 't noorde en ooste van Europa z'n broedgebied haat en d'r zaomer dörbrèngt. Vör d'r weenter trèkt d'r kroenekraan nao Afrika. Hönne trèk gèèt eind oktober, begin november en februari, maart övver 't ooste van Nederland (o.m. Limburg 2011 en Zitterd, 2007 en Sjinveld, 2010 en Merkelbek 2013) en Belsj (S'n Maeëte, 1999).
Kroenekrane laeve in natte wèjje en hoeëgveenmoerasse. Ze werre ooch wal d'r *Europese kroenekraan* geneumd.

## Symboliek
*In China kènt me “Hieëmelse kroenekrane” (tian-he) of “Gezaegende kroenekrane” (xian-he) boodsjappers van wieshèèd, de legendarische Taoistische wieshede die waoërte verveurd op d'r rugk van 'ne kroenekraan.
*In Japan sjtèèt d'r kroenekraan symbool väör 'n laank laeve, haoëp, gelök en tevraejenhèèd.
*In de christelijke iconografie is d'r vaogel 'n symbool vör de waakzaamhèèd. 
*In de Egyptische hiërogliefe sjtèèt d'r kroenekraan vör de lètter B.

## Kenmaerke
D'r **kroenekraan** is 'ne sjlaag groeëter wie d'r witte stork en haat 'n gries vaerekleed. D'r achterkaant van d'r kop is wit terwiel de kael zjwart is. Ooch baove op d'r kop is 'n zjwart dèèl.

## Voedsel
In hön broedgebied of in hön weenterverblief aeëte kroenekrane väöral deerlek voedsel zoewie groeëte insecte, wörm en amfibieë. Op dörtrèk lande ze op os velder en aeëte ze ekele, överblaeve maïskorrels, grane en erpele die op de velder zeunt blieve liegke.

## Väörtplaanting
'n Kroenekranepaar makt 'n nès in 'ne waas midde in 'n laestig te bereike moeras. Mètstens is d'r mer èèn jong. 't Jong verläöt al flot 't nès, lang väör 't kan vlege, dit öm roofdere zoe wènnig mäögelijk kaans te gaeve.
De owwersj lope mèt 't jong roond in de besjötting van 'ne bösj en vore 't bie töt 't in sjtaot is te vlege en èèges aeëte te vinge.

## Extern leenke
* SoortenBank.nl beschrijving, afbeeldingen en geluid
* Kaart met waarnemingen in Nederland
Emilia Fox

**Emilia Fox** (eigelek * Emilia Rose Elizabeth Fox *) (Londe, 31 juli 1974) is 'n Ingelse actrice die o.a. bekind is um häör rol es *Nikki Alexander* in de tv-serie Silent Witness.

Fox kump oet 'n femilie van acteurs. Ze woort gebore es dochter vaan de acteurs Edward Fox en Joanna David. Ze studeerde Ingels aon de Universiteit vaan Oxford. Op 16 juli 2005 trouwde ze mèt de Britse acteur Jared Harris.

## Filmografie

## Link
* Emilia Fox @ IMDB
Andieve mèt krebkes

**Andieve mèt krebkes** is e Limburgs weentergerech.
## Ingrediaente
*10 dieke erpele
*ene andieve
*Sjpek (leefs gerökt) in sjtökskes (krebkes)
*aedsje
*get bótter
*get mèlk

Sjöl de erpele en sjniej ze in twieë of veer, al gelang nao de diekde. Kaoëk ze mèt water en zaot gaar. Waesj en sjniej de andieve in reepkes. Bak de sjpekskes in de bótter knapperig broen en sjöd an 't lètste 'ne fleenke sjäöet aedsje d'r óp. Kaoëk de andieve bie de gaar erpel effe mèt en sjöd de erpel mèt de greunte aaf. Doeg get bótter in d'r erpelskaeëtel en sjöd de erpel en andieve d'r óp. Prak alles mèt d'r sjtamper fie en doeg get mèlk d'r bie es 't geheel te druuëg is. Sjöd get water bie de krebkes en sjöd de saos plus krebkes bie de andieve-puree. Reur 't gehieël flót ónderèè.

## Accesoires
*Augurke of önne in 't zoer
*Neet te sjerpe mósterd
Motion capture

Motion capture is 'n techniek die gebruuk weurt um beweginge vaan lui te kopiëre nao realistische animaties.

Ein techniek (optisch) um dees beweginge vas te lègke is door op bepaolde plaotse vaan 'ne proofpersoen lempkes aon te bringe en dees plaotse 'n vaste positie te geve. Es vervolges de beweging vaan dees plaotse vasgelag weurt kin ze omgezat weure nao 'n animatie.

Bij inertieel techniek veur motion capture, weurt gebruuk gemaak vaan miniatuursensors: versnellingsmeters, magnetometers en gyroscopen. Daomèt weure de beweginge geregistreerd en nao de computer gesjik. Dao weure de metingen umgezat in beweging en kin real-time 'ne 3D animatiefiguur gevolg weure op 't beeldsjerm.

Neve optisch en inertieel kint motion capture nog veer aander technieke: mechanisch, elektro-mechanisch, magnetisch en reflectie-tape.

Veur väöl computerspäölsterkes en animatiefilms weurt tegewoordeg dees techniek gebruuk. "Motion Capture" weurt dèks aofgekort weergegeve es "Mocap".
Uerdinger Seitenlinie

De Uerdinger Seitenlinie is 'n isoglos die va Uerdinge nao de Germaans-Romaanse taalgrens in Voere löpt. Ten weste van die grens kalt me b.v. van *ordaentelek* en *gemekkelek*. Ten ooste zaet me *ordaentlich* en *gemeklich*. In Voere löpt die grens tösje Voere en S'n Maeëte. Westelek van dis isoglos zaet me *zègke*: oostelek *zage*. Ten weste d'r va kalt me Moelings en Voeres; ten ooste d'r van Oos-Voeres.
Identitèèt

**Identitèèt** betekent èènhèèd va waeze, gaans överèènsjtèmme, perzuuënsgeliekhèèd. 

Me makt 'n oondersjèèd in perzuuënsidentitèèt, sociaal identitèèt, genetische identitèèt, kultureel identitèèt, nationaal of regionaal identitèèt en pan-europese identitèèt.

'n Identitèèt wert dör aander, vanoet 'ne welbepaalde invalshook, an groepe luuj toegekaant. 'ne Individuele miensj sjtèèt 't vrie öm zichèèges in zoe'n toegedicht beeld waal of neet te herkenne.
## Limburgse identitèèt
De Limburgse identitèèt wert dör väöl Limburgers es e gegaeve ervare. Aander besjoewe 't es 'n constructie. Jóng luuj ervare zichèges neet es luuj mèt èng identitèèt en dörbraeëke óp 'n natuurleke meneer 't idee dat taal get mèt identitèèt te make zów ha. Zoe sjtudere ze in 't Ingelsj, kalle Fraans mèt bure, sms-se in 't Plat en gebroeke 't Nederlands en 't Duutsj in hun contacte mèt medesjtudaente van de Universiteet van Mestreech.

## Externe leenks
*Joep Leerssen. Identitèèt es construct. Wat makt Nederlandse literatuur Nederlands?
*Discussie över Limburgse identitèèt
Gerardus Mercator

**Gerardus Mercator**, 5 maart 1512 - 2 december 1594, waor 'ne Belzje graväör, cartograaf en instrumaentemaker.
Z'n owwersj waore aafkomstig va Gangelt, óp 't Duutsj bie Zitterd.
 
E Makde saer Ptolemaeus (87-150 n. Chr.) 'n kaart van Europa die de verhoudinge tössje de leng verbaeëterd weergaof en die in de cartografie zieëker oonderhaove ieëw leidinggaevend waor in de waelt.
Zoer

**Zoer** is 'ne väölgebruukte term in de sjeikunde, mèh ouch in 't dageleks leve, boe 't dèks es smaak bedoeld weurt.

## Zoer in de sjeikunde

In de sjeikunde weure zoere, en base ('t tegeneuvergestèlde vaan e zoer), väöl gebruuk. 'n Zoer beïnvloed beveurbeeld de pH, welke dèks erg veurnaom is in reacties. In de analytische chemie weure zoere en base dèks gebruuk um 'n titratie mèt oet te veure. In de organische chemie weure zoere en base dèks gebruuk um reactiemechanisme mèt te verklaore. In de sjeikunde zien d'r twie definities vaan 'n zoer.

### De klassieke definitie

De klassieke, en miesgebruukte, defenitie vaan 'n zoer is dat vaan 'ne **protondonor**. In dees definitie is 'n zoer 'n molecuul dat 'n proton (dèks gesjreve es *H<sup>+</sup>* umtot 'n waterstofatoom zoonder elektron 'n proton is) kin aofstoon (donere). Miestal gebäört dat in water, mèh dat hoof neet. In water zörg 'n zoer deveur tot d'r 'n H3O+-ion gevörmp weurt. 
E veurbeeld:

:HCl + H2O → Cl- + H3O+

Zoere en base kinne ouch mèt ein reagere. Dit hoof neet per definitie in water, mèh is wel de mies gebrukeleke vörm.

E veurbeeld:

:NaOH + H2O → Na+ + OH- + H2O (opm: allewel water hei neet daadwerkelek reageert is 't wel nudeg um NaOH in op te losse) 
:HCl + H2O → Cl- + H3O+
: H3O+ + OH- → 2 H2O
:Totaal: NaOH + HCl + 2 H2O → Na+ + Cl- + 3 H2O

### De Lewis-definitie

Binne de sjeikunde is d'r nog 'n aander definitie, die 't mies in de organische chemie gebruuk weurt: de definitie vaan Lewis. Binne dees definitie is 'n zoer neet 'ne protondonor, mèh 'ne **elektronpaaracceptor**. 'n Base is daan 'ne elektronpaardonor. Binne dees definitie is zelfs eder reactie boe covalente bindinge bij nudeg zien, 'n zoer-base-reactie. Dees definitie weurt väöl gebruuk um reactie-mechanisme mèt te besjrieve.

### pH

De pH vaan 'n waterige oplossing weurt bepaold door wieväöl H3O+ d'r aonwezig is; in essentie dus wieväöl zoer d'r is. De pH vaan 'n waterige oplossing weurt berekend door de negatieve logaritme te pakke vaan de H3O+-concentratie. 'ne pH oonder de 7 weurt 'n zoer oplossing geneump, 7 neump me neutraal, 'ne pH bove de 7 neump me basisch.

:pH = -log [H3O+]

## Smaak

::Zuuch ouch: zoer (smaak)

De term zoer weurt in 't dageleks leve ouch dèks gebruuk um de smaak vaan get te verklaore. De smaak zoer en 't sjeikundege zoer zien mèt elkaar verboonde: een zoer oplossing smaak ouch zoer.

## Trevia
'n pH-neutraal zeip kin witte vloed bij vroului verhelpe en veurkoume. Euveriges is deze term misleidend umtot 't geit euver pH-*huid*neutraal zeip, m.a.w. de zeip heet 'ne neutrale pH ten opziechte vaan de pH vaan de huid, dee roond de 5,5 ligk.
Hogeschool Zuyd

**Hogeschool Zuyd** is 'n hoegesjaol in Limburg. 't Is ein vaan de groetste hoegesjaole vaan Nederland. De Hogeschool Zuyd heet 10 locaties en 13.650 studente.  De hoegesjaol woort in 2008 oetgerope tot bèste hoegesjaol vaan Nederland vaan 2007.

## Locaties

Veur de bron; kiek bij referenties 

### [[Mestreech]]

* Locatie Bethlehemweeg (hoeger hotelsjaol)
* Locatie Brusselseweeg (PABO en vertaolacademie) 
* Locatie Brusselsestraot (academie vaan bouwkunde)
* Locatie Fransiscus Romanusweeg (nevevestiging vaan 't conservatorium)
* Locatie Herdeenkingsplein (kunsacademie)
* Locatie Lenculestraot (toneelsjaol)
* Locatie Bonnefantestraot (conservatorium)

### [[Zitterd]]

* Locatie Havikstraot
* Locatie Sportcentrumlaan

### [[Heerle]]

* Locatie Nieuw Eyckholt

## Referenties
Piespötteke

**Piespötteke** of **pispötteke** (Nederlands: Haagwinde), *Covolvulvus sepium of Calystegia sepium*, oet de familie *Convolvulaceae*, ies 'n vaste plant met 'n groate wiete bloom. Zie ies in Nederland de groatste inheemse bloom. Vanwege zien sjlingerende en rankende sjtengel weurt de plant ouch Rierank geneumd. Rierank wies ouch nao 2 ander volksname: Rierank (Heggerank) en Rieraank (Bosrank). Vanwege 't väöl veurkómme op allerlei óngewunsjde plaatse weurt 't piespötteke waal es 'n ónkroed bejouwd.

## Kènmerke
Lange dunne, riejende, rechsum wingende sjtengel, dae riechting zón greujt. Drièjt ziech um ander plante, in en door hègke en aafrasteringe. De lengde geit tot óngevaer 2-3 maeter. Ónder de grónd bevingk ziech 'ne wortelsjtek, woavanoet talrieke sjeut nao bove sjete.

## Bleuj
Van juni tot in de herfs bleujt 't piespötteke mèt 'n groate (5-7 cm) wiete (pies)potvörmige bloom. De bloom bleujt mer eine daag, sjluut ziech es 't duuster weurt of es 't regent. 
De doasvröch haet 1-4 zäödsjes.
Rierank (Heggerank)

**Rierank** (Heggerank), *Bryonia dioica*, ies 'n sjlingerplant, die ziech mèt lang ranke door en euver hègke, aafrasteringe en buim riejt. De plant greujt zoa hel, dat se dat kèns volge door 'n loep!
Ander plante mèt de volksnaam Rierank zin: Rierank (Piespötteke) en Bosrank. 

De roa bes van van dees plant weurt Duvelskeersj geneump vanwege häör vergieftigheid.
Joan Blaeu

**Joan Blaeu** (Alkmaar, 23 september 1596 - Amsterdam, 28 mei 1673) waor 'n Nederlandse graväör, cartograaf en oetgaever va atlasse. E waor d'r zoon van d'r catograaf Willem Jansz Blaeu.
## Extern leenke
* De complete 6 delige Atlas Toonneel des Aardrijcx
* Digitale versie van het eerste deel Atlas Novus
* [De kaarten van Johan Blaeu op het Geheugen van Nederland](http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/zoekresultaten/pagina/1/Blaeu,%20Joan/(Blaeu,%20Joan%20*)%20and%20(isPartOf%20any%20'KONB01')) 
*Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, kaarten van de Blaeu's
*[Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, stedenboeken van de Nederlanden](https://web.archive.org/web/20160303193144/http://dpc.uba.uva.nl/cgi/i/image/image-idx?page=index;c=atlas;lang=nl;tpl=delenOverzicht.tpl;filename=atlas_Kaartenzl%201800%20A9.chnk;titel=Stedenboeken%20van%20de%20Nederlanden,%20eerste%20editie%20(in%20het%20latijn))
*[Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, stedenboeken van Italië](http://dpc.uba.uva.nl/cgi/i/image/image-idx?page=index;c=atlas;lang=nl;tpl=delenOverzicht.tpl;filename=atlas_OTM%20Kaartenzl%201808%20A%2021-25.chnk;titel=Stedenboeken%20van%20Italië%20(in%20het%20latijn)) 
*Leidse Atlas van Blaeu
* Genealogie familie Bleau
* Kaarten van Bleau op de Nederlandse kaart
Geofictie

**Geofictie** is 't óntwèrpe van fictieve geografische einhede wie stej, lenj en planete.  Sjrievers van sciencefiction en fantasy wage zich mieë es ins aan geofictie.

Sommige daon det oet ónvreej mit de bestaondje waereld en creëre 'ne utopische druimwaereld, of op zien mins 'ne veurkeurssamelaeving. Angere zeen eerder gefascineerd door de bestaondje waereld en verwèrke interesses veur bieveurbeild kaert, taal, muziek of spaorwaeg in hun eige lenj. In geofictie kinne alle meugelikke interesses samekómme, en geofictie wuuertj daoróm waal 'n 'meta-hobby' genömp. Geofictici, beoefeneers van geofictie, óntwèrpe deensregelinge, make täöl, teikene kaert, sjrieve gróndjwet en besjrieve de óntwikkelinge in hun landj.

Sommige geofictici benaodrukke veural 't spelelement, det aanwezig kin zeen es geofictie neet solistisch, meh mit angere same wuuertj beoefendj. Interactieve geofictie kömp juus de lètste jaor, ónger invloed van 't internet, mieë in zwang. Dergelike interactieperjèkter kinne humoristisch en parodiërendj van toean zeen, meh ouch serieus; soms waere oet interactieperjèkter politieke inzichte verkrege. 

## Links
* Wikilandj, 't geofictive landj in 't Limburgs
Guy Verhofstadt

**Guy Verhofstadt**, Dendermonde, 11 april 1953 is 'ne Belzje politicus van de Open Vlaamse Liberalen en Democraten (Open VLD). E waor driej kieër premier va Belsj: 
* Verhofstadt I, 12 juli 1999 -2003, paarsgreun 
* Verhofstadt II, 2003 - 2007, paars
* Verhofstadt III, va 17 december 2007 bies 23 maart 2008 is Verhofstadt premier van 't interim-kabinèt cdH, MR, PS en Open VLD en CD&V.

## Polletiek carrière

### Beginjaore
Nao de Middelbaar Sjoeël gong Verhofstadt rechte sjtudere in Gent. Z'n polletiek carrière begoes-e bie de sjtudaenteklup LVBV. Es pupil va Willy De Clercq koes-e opklimme in de partiej.
* In 1976 waoërt-e gemèngedraodslid en in 
* 1979 nationaal väörzitter van de PVV-jongere. 
* In 1982 waoërt Verhofstadt nationaal väörzitter van de PVV.
### Da Joenk
* In 1985 waoërt e verkaoze es volksvertaegewoordiger en op 28 november waoërt-e minister va begroting en Wetensjappelek Oonderwies in Martens Vl. Verhofstadt veurde 'n sjtreng neo-liberaal beleid en sjtaambde taege 'n aantal Belzje hèllige huuskes. E zat de privatisering van de ASLK dör en probeerde de mach van de ziekekasse te beknotte.
* Op 19 oktober 1987 vool dit kabinet officieel över de Voerkwestie ofwaal de kwestie Happart. Later is geblaeëke dat de aversie vör Verhofstadt oet syndicale hook ( m.n. 't ACV, d'r Christeleke Vlamsje vakboond) 'n aeve belangrieke rol haat gesjpeld. Kiek ooch de Poupehan-affaire. 
Op 13 december 1987 kraeg-e mieë väörkeurssjtèmme wie Wilfried Martens (doe CVP), dae evvel 'n coalitie vörmde mèt de socialiste.

### Burgmanifest
In 1989 sjreef Verhostadt z'n örsjte Burgermanifest oeë-in dat-e sjtèlde dat in de Belzje democratie neet d'r burger, mae oongriepbare drukkingsgroepe 't beleid bepale. Daonao sjreef-e in 1991 't twiede manifest *D'r waeg nao polletieke vernuujing* en dis twieë vormde d'r basis vör de ömvorming van de PVV nao de VLD in 1992. 't Sociale karakter van de liberale waoërt mieë nao väöre geplaazjd.

In totaal sjreef Verhofstadt veer Burgermanifeste. In 1994 *Angs, aafgeuns en 't algemèng belang* en in 2006 *Pleidooi vör 'n aoëpe samelaeving*.

Bie de nationaal verkiezinge in 1995 bookde de VLD wer winst en waoërt de twiede partiej va Vlaandere. De poging va Verhofstadt öm 'n regering mèt de socialiste te make mislukte.

### Premier
In 1999 bookde de partiej wer winst en Verhofstadt makde 'n paars-greun regering mèt VLD, SP.A, MR, PS, Agalev (noe Groen!) en Ecolo en intieerde de aoëpe-debat-cultuur in 't laand en 't parlemaent.

Op 16 oktober 2000 waoërt 't Lambermontakkaoërd of de 5de sjtaotshervorming getekend. 
Verhofstadt zoch 'n 2/3 mieërderhèèd bie 't CDH (noe cdH) va Joëlle Milquet in ruil vör extra gaeld vör 't Katholiek oonderwies in Wallonië en de belofte dat Belsj 't Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van d'r Raod van Europa zow tekenen.

## Oetsjprake
*Cultuur van diversiteit en wederzijds cultureel respect is de enige optie. Iedere andere oplossing leidt tot geweld*. 16 juli 2004 in de De Morgen n.a.v. 't VN ontwikkelingsprogramma.
Catalão

**Catalão** is 'n gemeinte in 't zuidooste vaan de Braziliaanse staot Goiás. Ze maak deil oet vaan de microregio Catalão en de mesoregio Zuid-Goiás. Mèt 106.618 inwoeners (2018) is 't de twelfde stad vaan de staot. In de gemeinte vint me väöl landbouw meh ouch mijnbouw en industrie; zoe zit hei 'n otofebrik vaan Mitsubishi.

## Pleetsjes

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG


## Extern links
* Officieel website
Brenijerberg

Brenijerberg is e dörp in de gemingde Stolberg in d'r kreis Oche e Dutschland en 't woeëne oop d'r 31.12.2005 oonjeveer 970 luuj.
In d'r volksmoond waeët 't dörp ooch d'r *Balkan* jenömd.

## Externe links
* Website van et dörp Breinigerberg in 't Duutsj
* Website van Breinig en Breinigerberg in 't Duutsj
Malpertuis

**Malpertuis** is een wiek gelege in het weste vaan de gemeinte Mestreech. Malpertuis weurt begrens door de wieke Malberg, Kaberg, Brusselse Poort en Potteberg. Aon de zuidkant vaan de wiek ligk d'n oetvalsweeg *Via Regia*.

Sins 2005 (goodkäöring door gemeinteraod) is de buurt same mèt de naoberbuurt Kaberg betrokke bij 't projek Buurtaanpak Caberg-Malpertuis. Dit projek heet tot doel de buurte 'ne impuls te geve door middel vaan renovatie, sloop en nuibouw, de opwaardering vaan de straote en 't greun en mier sociale aktiviteite en ondersteuning in de wieke.

## Link
*Website vaan 't projek Buurtaanpak Caberg-Malpertuis
Endemisme

**Endemisme** is 'ne term oet de biologie, mieë bepaald oet de biogeografie en wilt zègke dat 'n organisme, zoewie 'n plaant of deer van nature allèng mer vörkeumt in èè welbepaald gebied dördat 't zich in d'r loop van d'r tied haat wete aan te passe an dae specifieke biotoop. 'n Endemische saoërt keumpt al hieël lang vör op die plaatsj of is elders op de waelt oetgesjtorve.
## Väörbeelde
* Bonobo, ten zuide van de reveer de Congo in Midde-Afrika.
* Dodo, op Mauritius.
* Molukse kèrkuul (*[[Tyto sororcula]]*) op de Tanimbar Eilanden (Molukken).
* Zeenkviuulke, op g'ne Blieberig en langs de Geul in Belsj en Nederland.
* *[[Civettictis civetta pauli]]* in Djibouti
* *[[Passiflora yucatanensis]]* op Cozumel in Mexico
* Arganboom in Marokko
D'r term endemisch maog neet verward waeëre mèt d'r term "inheems".
Neo-Byzantiens

**Neo-Byzantiens** is 'ne neosjtiel oet d'r 19de ieëw dae z'n inspiratie haolde oet d'r Byzantiense sjtiel dae an d'r Romaanse sjtiel vöraafgong.

## Väörbeelde

*De OLV kèrk va g'ne Blieberig
Valladolid

**Valladolid** is 'n sjtad in 't noordweste va Sjpanje, aan de reveer de Pisuerga. 't Is de hoofsjtad van de provincie Valladolid en van de autonoom regio Castilië en Léon. De sjtad haat óngevier 320.000 inweunesj. In de volksmónd waert de sjtad aoch waal *Pucela* geneumd.

## Historie
Valladolid woert in de 10e ieëw veruëverd van de More, meh haw nog neet väöl beteikenis pès de handelspositie in de 12e en 13e ieëw begós te versjterke. In de 15e ieëw waor de plaatsj d'r zieëtel van de vorste va Kastilië. 't Bleef de hoofsjtad pès 1531, wie Filips II de hoofsjtad nao Madrid verplaatsjde. Tösje 1600 en 1606 waor de sjtad opnuuj hoofsjtad.

D'r óntdèkkingsreiziger Christoffel Columbus, óntdèkker van de Nuuj Welt, waor hie gesjtorve en begrave.

## Extern links
* Officieel website va Valladolid
Barbaratak

'ne **Barbaratak** is 'ne tak van 'n kweepaer (*Cydonia oblonga*), forsythia, appel-, paere-, kasjtangele-, kaeërsje-, of proemeboom, mae ooch van 'ne hazelnaoëte- of häölentersjtroek, dae op 4 december aafgesjnae wert van d'r boom of sjtroek en vervolges in 'ne vaas gezat wert è g'n hoes. Roond Kaeërsjmès bleujt dae tak blome en dat zów geluk brènge vör 't kaomende jaor.

Dit aod gebruuk is nog laevendig in Moontse, Gulpe en Zitterd. In Gelaen wert tiedens de jaorlekse Barbaravering bie 't Barbaramonumaent in 't Mauritspark nao aafloop 'ne Barbaratak van 'ne forsythia oetgedeeld.  D'r zeunt gesjraeve bronne van dit gebruuk saer d'r 13de ieëw en d'r Barbaratak wert bezieë es 'ne opvolger van de Germaanse orakelgebruke en 'ne väörloper van d'r kaeërsjboom.

Ooch H. Welters neumt in z'n book *Feesten, zeden, gebruiken en spreekwoorden* d'r Barbaratak op pag. 10. *Op Sint-Barbara'sdag, den 4 December, snijdt men de zoo-genaamde Barbaratakken, die op Kerstmis, den dag waarop het takje uit den wortel van Jesse ontsproot, zullen bloeien. De h. Barbara leefde in den ruwsten winter des Heidendoms en der vervolging.*
Vuurwèrk

thumb|Vuurwèrk

**Vuurwèrk** is 'n constructie van materiale wie karton, papier, plastic en metaal, mit dao in óntplofbare en/of brandjbare mingsele van chemische stoffe (ouch waal sasse genömp) verwèrk, die biej óntstaeking versjèllejnde effècte veroorzake, wie leech, geluid, rouk of bewaeging. In vuurwèrk wuurdj duk buskruut gebroek, det besteit oet zwael (S), koolstof (C) en salpaeter of kaliumnitraot (KNO3). Hiej biej is 't kaliumnitraot de zuurstofleverancier. Biej de reactie kómme ónger angere de gaasvörmige producte CO, CO<sub>2</sub> en N<sub>2</sub> vriej, naeve kaliumsulfaot en -carbonaot. In 't buskruut kan de verhajing tösse de stoffe versjèlle; zoea besteit beveurbeild 'n mingsel van kaliumnitraot, koolstof en zwael in 'n gewichsverhajing van 75:15:10. Wiejer besteit d'r flashkruut, det is buskruut wo in ('n deil van) de koolstof is vervange door metaalpoejer. Det is mit name verantjweurdelik veur de kleureffècte van 't vuurwèrk.

d'r Wuuertj óngersjeid gemaak tösse *lus- of fieësvuurwèrk* en *erns- of professionieël vuurwèrk*.

## Gesjiedenis
Vuurwèrk is waorsjienlik óntdek door de Bengale ('t waord 'Bengaals vuurwèrk' verwies nag nao 't landj Bangladesh), meh waerde pas op groeate sjaol gebroek door de Chineze, aan 't begin van ózze jaortèlling. Die gebroekte 't biej religieuze gebeurtenisse óm kwaoje geiste te verdrieve. 
Militaire gebroeke vuurwèrk ouch waal ins veur verleechting van terrein of 't gaeve van signale. De Chineze besjikdje zeker vanaaf de vreuge 13e eeuw euver buskruut, 't belangriekste bestandjsdeil van vuurwèrk. Net naodet de Chineze 't buskruut hadde óntdek, deje die d'r al prove mit. Oet de prove kwome versjèllendje saorte vuurwèrk veur. 't Chinees vuurwèrk waerde veural gemaak in de stad Liu Yang, wo weitensjappers wèrkdje aan de speciale effècte en krach van 't explosieve good. Vuurwèrk vónj nao de óntdekking snel ziene waeg nao Europa. Dao waerde 't óntvange mit groeat vertoean, aan väöl häöf waerde spèktakele mit vuurwèrk opgeveurdj, ónger mieë aan 't Haof van Versailles.
Tösse 1622 en 1628 zörgdje de jezuïet Kircher veur vuurwèrk wie de keurvors Kölle bezóch.

## Chemische reactie

Biej vuurwèrk traeje meistal oxidatiereacties op tösse 'ne zuurstofgaever en 'ne zuurstofverbroeker. Door versjèllendje chemische stoffe aan 't brandjbare of óntplofbare mingsel toe te voge kinne versjèllendje kleure leech óntstaon. Dit is te verglieke mit 't versjiensel wienieë me kaoperoxide poejer(greun leech) of paeper (roead leech) in 'n branjendje vlam struijt.

## Slaachoffers
Eder jaor valle d'r ouch in Nederlandj väöl doeaje en gewónje es gevolg van vuurwèrk. Duk kömp dit ómdet de flesj wo 't vuurwèrk vanaaf wuuertj gesjaote neet verzwaord is of ómdet ze 't vuurwèrk te lank inne henj gelaote hadde. Väöl instanties wo ónger SIRE perbieëre mit behölp van campagnes dit te veurkómme. Mit spotjes op de televies en op internet wuurtj d'r aandach besteed aan de risico's biej 't aafstaeke van vuurwèrk. Die zeen veural op jóngere gerich.
Roeadoearbuulbuul

De **Roeadoearbuulbuul**, *Pycnonotus jocosus*, is 'n lid van de familie Buulbuuls. Hae laef van nature in tropisch Azië, van Pakistan en India toet Zuidoos-Azië en China. Hae beheurt toet de zankveugel. De vogel is in 1778 óntdek door Carolus Linnaeus.

De vogel is óngeveer 20 centimaeter lank en hae voed zich mit fruit, nectar en insècte. 

## Galleriej

Image:Red-whiskered_Bulbul-web.jpg|Volwasse
Image:Pycnonotus_jocosus.jpg|Illustratie


## Externe link
* Mieë informatie euver deze vogelsaort
Łubnice (Święty Krzyż)

**Łubnice** is 'n dörp in 't Poolse woiwodsjap  Święty Krzyż, in 't distric Staszowski. De plaats maak deil oet van de gemeindje Łubnice en haet 310 inwoeaners.
Caneyville

**Caneyville** is 'n plaetske in de Amerikaanse staat Kentucky, en velt bestuurlik gezeen ónger Grayson County.

## Demografie
Biej de volkstèlling in 2000 waerde 't aantal inwoeaners vasgestèld op 627.
In 2006 is 't aantal inwoeaners door 't United States Census Bureau gesjat op 659.

## Geografie
Volges 't United States Census Bureau besleit de plaats 'n oppervlakdje van 
4,2 km², wo van 4,2 km² landj en 0,0 km² water. Caneyville lik op óngeveer 206 maeter baove zieëniveau.
Corcelles-lès-Cîteaux

**Corcelles-lès-Cîteaux** is 'n gemeindje in 't Franse département Côte-d'Or (regio Bourgondië) en haet 823 inwoeaners (2005). De plaats maak deil oet van 't arrondissement Dijon.

## Geografie
De oppervlakdje van Corcelles-lès-Cîteaux bedreug 6,7 km², de bevolkingsdichheid is 122,8 inwoeaners per km². 

## Demografie
De óngerstäöndje grafiek toeantj 't verloup van 't inwoeanertal (brón: INSEE-tèllinge).

                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:900 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:600 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:300 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,55)(84,54) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 184 1968: 178
  points:(84,54)(100,69)    color:blue    width:2 #1975: 262
  points:(100,69)(128,106)   color:blue    width:2 #1982: 456
  points:(128,106)(160,119)   color:blue    width:2 #1990: 525
  points:(160,119)(196,156)   color:blue    width:2 #1999: 720
  points:(196,156)(228,175)     color:blue    width:2 #2004/5 
  
     
 

## Extern links
*Locatie van de gemeindje (kaart mit sjaol 1:100.000) op Mapquest
*Mieë statistische informatie euver de gemeindje op www.insee.fr
Nowe Piekuty

**Nowe Piekuty** is 'n dörp in 't Poolse woiwodschap  Podlachië, in 't distrik Wysokomazowiecki. De plaats maak deil oet van de gemeindje Nowe Piekuty en haet 2100 inwoeaners.
Günselsdorf

**Günselsdorf** is 'n gemeindje in de Oosteriekse deilstaat Neder-Oosteriek, gelaege in 't distrik Baden (BN). De gemeindje haet óngeveer 1800 inwoeaners.
	
## Geografie
Günselsdorf haet 'n oppervlakdje van 6,61 km². 't Lik in 't noordooste van 't landj, in de buurt van de hoofstad Wene.
Spinneriej

'n **Spinneriej** is de ieëste productiestap det 'n textielproduk doorlöp van gróndjstof toet (half-)aafgewèrk produk. De SERV (Sociaal-Economische Raod Vlaondere) óngersjèt de volgende opeinvolgendje productieóngerdeil:

# Spinneriej
# Weveriej
# Tuf
# Breieriej
# Non woven
# Ververiej / veredeling

Brón: Textielsector - Beroepenstructuur, SERV, september 2001.

Sins de industrieël revolutie aan 't èndj van de 18de eeuw, drink de term *fabriek* zich op. In taengestelling mit 'n *manufactuur* (manuele fabricatie), waere d'r op groeate sjaol machines gebroek. Door de verbaetering van weeftechnieke höbbe industriële weverieje de spinnerieje verdrónge.
Waeve

**Waeve** is 't verbinje van horizontaal en verticaal groepe textiel oet dräöj. 't Is 'n hieël aaj techniek wo-op hieël väöl variante bestaon. De dräöj womit textiel wuuertj gewaeve kinne van versjillendj materiaal zeen, wie:

*wol
*vlas
*ketoen
*zie

Veur 't waeve spantj me 'n aantal dräöj parallel op. De constructie wo-op dit gebeurt hèt sjaere. De opgespanne dräöj heite **sjaering**. Soms mótte dees sjaeringdräöj (of kittingdräöj) geliemp (gestaerk) waere óm mieë waerstandj te höbbe taenge breuk tiedes 't waeve.
Vervolges waere éin veur éin anger dräöj haoks hie-op, tösse de sjaering door, in 't waefgetouw ingelag. Dees dräöj heite **inslaag**. Dees dräöj waere strang taengenein aangedrök.

Bie 'n weefgetouw kinne de dräöj van de sjaering (of kitting) per groep waere opgepuf door sjech. Door in e bepaold patroean de dräöj op te puffe, óntstaon *ingewaeve* patroeane, die hieël ingewikkeldj kinne zeen. Meistal waere de inslaagdräöj mit behölp van 'n *sjeetspeulke* in 't weefsel geweve. Dit sjeetspeulke is 'n sjuutvormig blökske wo-in 'n speulke mit draod, dae tiedes 't haen en weer bewaege wuuertj aafgewikkeldj.

Bie modernere waefmesjiender waere de inslaagdräöj ingebrach mit ofwaal starre steng (griepers geneump), mit e klein metaal projectiel (op Sulzer waefgetouwe) of de inslaagdräöj kinne ingebrach waere mit lóchdruk en/of waterstraol. 't Saort waefgetouw en de gebroekdje techniek óm de inslaagdräöj in te waeve waere meistal bepaald door 't saort weefsel det me wins te waeve.
Veur tapiete en zwaore waefsele waere meistal griepers gebroek.
Bie waefmesjiender die mit waterstraoltechniek wirke kin me meistal slechs mit synthetische gäöres waeve.

## Beloer ouch

*Waefgetouw
*Nejje
Hoesgeit

De **hoesgeit**, meistal aafgekort toet **geit** in 't daacheliks taalgebroek (*Capra hircus*) is e zougdeer det behuuertj toete aeveheuvige, en daobinne bie de haolhäörigen ofwaal de koe-echtige (Bovidae). 't Waord *geit* kump van 't Germaanse **gait-z* en is wersjienlik verwantj mit 't Letiens *hædus* 'jónge geit'.

't Deer is al väöl millennia trögk gedomesticeerdj gewaore en speeltj allang 'n belangrieke rol binne de vieëteelt. Boete de gedomesticeerdje geit, guuef 't ouch de *wilj* geit, wo de gedomesticeerdje geit 'ne naokómmeling van is. Es stamvorm van de hoesgeit waerdje de bezoargeit (*Capra aegagrus*) vermoejelik al róndj 7000 v.Chr. in Veur-Azië gedomesticeerdj. Dao laef ouch ein van de weinige tame rasse, de Tsjerkessegeit, dae neet van de bezoargeit is aaf te leie, meh van de markhoor of sjroefhäöregeit (*Capra falconeri*). Dit sjient 'n oeraad ras te zeen, det waerdje gehaje van Mesopotamië toet Egypte.

Es hoesdier is de geit door de miens in alle waerelddeil ingeveurd, behalve op de poolgebiejer. Waereldwied zówwe d'rs óngevieër 450 miljoen geite zeen, verdeildj euver 'n twieëhóngerdtal versjillendje rasse. In häöre oorsprunkelike, druueg laefgebieje waerde ze hoofzakelik gehaje veur 't vleis en de huuj. Later óntdekdje m'n in Europa det de geit in staot is óm groeate wieväölhèjer mèlk te producere. Veur miense die allergisch zeen veur koemèlk is geitemèlk meistal 'ne goje vervanger. De mèlk bevat óngevieër 't zelvendj vet- en eiwitgehalte es koemèlk. Geitemèlk is lichter vertaerbaar. 'n Geit guuef gemiddeldj drie lieter milk d'n daag. Slechs e bepirk aantaal aan rasse wuuertj veure wol gehaje, de bekèndste is de Angorageit.

'n Vrouwelike geit hètj 'n *girm*, *met* of 'n *sik*; meistes neump me 'n vrouwelike geit op 't plat aevel gewuuen *geit*. 't Menke vanne geit hètj 'ne *bók*. E jónk geiteke hètj e *laam* (*lemke*). 'ne Gecastreerde bók is 'ne *waer*. Soms wuuertj 'n vrouwelike geit gebaore mit mannelike geslechskinmirker. Det wuuertj 'n(e) *kween* of *kwee* geneump.

## Producte van de geit
* geitekieës
* geitemèlk
* geitewól

## Trivia
* E joeksig emes neump me waal "'ne geit"; dit verwies nao 't speels karakter van dees bieëster.
Aezel

d'n **Aezel** is lid vanne femielje van paerdechtige en haet es kinmèrke lang oeare, 'ne pluum aan 't inj vanne stert (wo ouch 'n spel van aafgelèdj is: ezeltje prikje), en 'n groeat oethajingsvermoge. 

In 't bezunjer mèntj me mit *aezel* de saort *Equus asinus* of *E. africanus*, mer ouch anger klein paerdechtige waere waal zoea geneump (zie make same 'n óngergeslech; zuug ónger *[[ezele|aezele]]*).

## Domesticatie
Gedomesticeerde aezele zeen good broekbaar es lasdeer, veur rietuug en es riedeer. Mitochondriaal DNA-óngerzeuk haet in 2004 laote zeen det d'r twieë populaties gedomesticeerde aezele bestaon, wo van éin dudelik aafstamp van de óngersaort Equus asinus africanus. Van de anger is de aafstamming nag óndudelik.

't Veurdeil van gedomesticeerde aezele ten opzichte van paerd is det die kleiner zeen, baeter bestandj zeen taenge extreme ómstenjigheje en mekkeliker te hanjtere en te vore zeen.

De reputatie van aezele det die eigezinnige bieëster zeen, haet veural te make mit häöre intelligentie en veurzichtigheid. Ze zeen lestig te porre es me ze beveurbeeldj mit gevaor veur häör laeve get wiltj laote daon. Höbs se eimaol häör vertroewe gewónne, dan höbs se d'r 'n dankbaar en prettig gezelsjap aan.

'n Kruutsing tösse aezelhings en paersmerrie wuuertj moeldeer geneump, die tösse aezelin en paershings hètj 'ne moelaezel. Alle mennelike naokómmelinge tösse dees kruutsinge zeen ónvröchbaar.

## Wiljen aezel
Vrie aezele kómme nag veur in Noord- en Oeas-Afrika. 't Guuef de volgendje óngersaorte:
*Equus asinus africanus (kump veur in Nubië)
*Equus asinus somaliensis (kump veur in Somalië)

## Aezelsriêk

Met Vastenaovend wört 't derp Zaerem ok wal 't Aezelsriêk genömd, en zien inwoeëners Aezels. Dit is zoeë gekaome umdet Zaerumse mingese vrujer as hieël koppig en waers waorte gezeen (en nag stiks wal). D'n Carnavalsverieëniging van Zaerum heit dan ok Dun Ezelskop, en de jeugversie heit Ut Ezelsköpke. Ge zuût det de name van daes verieëniginge al vâsstóng väördet Veldekespelling d'n officieuze spelling waort. 

Dun Ezelskop haet zelles 'n Aezel as mascotte, met de naam Theike. Wiej Dun Ezelskop 22 jaor waort, kraege ze Theike kado van Ut Ezelsköpke. Taegewaordig is Theike 3 al sinds 2002 de mascotte. Take van Theike zien (ónger angere) 't hoêsfist beej de Prins thoês, 't jaorlikse fotomoment, en heej lupt âljaores väöraan in d'n optoch.
Stasie Orthen

**Orthen** (Om) is 'n veurmaolige stopplaats aan de Braobantse Lien tösse Tilburg en Nijmege, naobiej de wiek Orthen van Den Bosch.

De stopplaats waerde geäöpendj op 4 juni 1881 en is noe boete gebroek.
Schönau im Mühlkreis

**Schönau im Mühlkreis** is 'n gemeindje in de Oosteriekse deilstaat Opper-Oosteriek, gelaege in 't distrik Freistadt (FR). De gemeindje haet óngeveer 1800 inwoeaners.

## Geografie
Schönau im Mühlkreis haet 'n oppervlakdje van 39 km². 't Lik in 't noorde van 't landj, te noordooste van de stad Linz.
Kattedoorn

De **Kattedoorn** (*Ononis repens* subsp. *spinosa*, syn. *Ononis spinosa*) is 'ne kleine, vlinderblomige struuk, dae op de Nederlandse Roeaje lies van plante steit es algemein veurkómmend meh sterk aafgenómme. 't Verspreidingsgebied is Midde- en Oos-Europa, Noord-Afrika en Azië. De geslachsnaam Ononis is aafkómstig van 't Griekse *Onos* waat aezel beteikentj, ómdet aezele gaer van de struuk aete. Anger name zeen duvelsbedstroea, aezelekruud, ossebraeker en sjaopedoorn.

De struuk wuuertj 20 toet 60 centimaeter hoog en haet 'ne dieke penwortel. De tek höbbe stevige doorne, die per twieë biej ein zitte. De jónge tek zeen mit twieë rieje klierhäör bezat, die per stengellid verspringe. De blajere zeen drietallig handjvormig samegestèld en höbbe weing klierhäör.

Kattedoorn bluijt van juni toet september en haet roead mit witte, geheel witte of roze bleum. De bleum zeen 1 toet 2 cm lank en zitte aan rechopstaonde of opgerichte stengele.

De 6 toet 10 mm lange, eivormige vruch is 'n doeasvruch, bezat mit klierhäör, wo door deze kleverig is. De vruch is aeve lank of langer es de kelk.

Kattedoorn kömp veur in de oeterweerd, op dieke en reveerdaalhellinge en aan de randj van sjorre.

## Krudegenaeskónde
*Krudetieë van de wórtel of tinctuur van kattedoorn wuuertj gebroek biej de behanjeling van artritis.

De wórtel van de kattedoorn haet 'ne vochaafdrievende wèrking. De belangriekste stoffe die in de wórtel zitte zeen etherische aolie, saponine, flavonoïde en looistoffe.

## Boetelenjse name
*Duits: Dornige Hauhechel  
*Ingels: Spiny Restharrow
*Frans: Ononis épineux
*Occitaans: tanco-buòu
Functionieël sanere

**Functionieël** of **functiegerich sanere** haajt in det 'ne baomsanering oetgevoerd wuuertj op basis van de hujige of de toekómstige gebroeksfuncties. Dit in taengestèlling toet 't aaj standjpuntj van 't multifunctionieël sanere (alle veróntreiniginge weghaole toet aan de streefwaarde).

Dees aanpassing van 't beleid haet plaatsgevónje binne 't kader BEleidsVERnujing (BEVER) van 't baomsaneringsbeleid van 't Nederlandse Ministerie van VROM.

Dit alles haet 'ne economische reje, wo biej d'r noe mieë wuuertj gekeke nao de milieuhygiënische risico's die de verontreiniginge vorme in combinatie mit 't hujig baomgebroek.
Sobieski

**Sobieski** is 'ne plaats in de Amerikaanse staat Minnesota, en velt bestuurlik gezeen ónger Morrison County.

## Demografie
Biej de volkstèlling in 2000 waerde 't aantal inwoeaners vasgestèld op 196. 
In 2006 is 't aantal inwoeaners door 't United States Census Bureau gesjat op 186, 'ne daling van 10 (-5.1%).

## Geografie
Volges 't United States Census Bureau besleit de plaats 'n oppervlakdje van 
10,8 km², wo van 10,8 km² landj en 0,0 km² water.
Palazzo dei Camerlenghi

't **Palazzo dei Camerlenghi**, aan 't Canal Grande in Venetië, steit drèk naeve de Rialtobrug.

## Gesjiedenis

Dit pelies waerde in 1525-1528 geboewd, wen Andrea Gritti doge waas. 't Deej ónger angere deens es kantoear veur de drie wèthajers van financië. Op de begaondjegróndj waas 'ne gevangenis veur belastingsóntdukers, die kóste anoniem aan gegaeve waere. 't Geboew waerde zoea sjoean versierd ómdet de Venetiane in dae tied bekans al häör inkómste oet belasting op hanjelswaar.
Pseudohydromys

***Pseudohydromys*** is 'n geslach van knaagdiere oet de muusn en ratte van de Aaj Waereld det veurkömp in de berg van Nuuj-Guinea. Dit geslach is waorsjienlik 't nèjs verwantj mit *[[Leptomys]]* en de ónechte waterrat (*Xeromys*), wo mit 't de *Xeromys*-divisie vörmp.

Hoewaal de vief saorte van 't geslach toet 2005 in versjèllendje geslachte waerde geplaats, lieke ze toch zeer sterk op elkaar. 't Zeen allemaol kleine, spitsmoesechtige, insecte aetende muus mit 'ne dichte, fluweelechtige vach die in bergraengewoude laeve. Häör sjedele zeen zeer geliekendj. Ze höbbe allemaol de dèrde kies verlaore. Immunologisch zeen ze veur zover bekindj identiek. De kop-romplèngdje bedreug 70 toet 104 mm, de stertlèngdje 78 toet 107 mm, de achtervootlèngdje 17,9 toet 22,7 mm, de oearlèngdje 9,0 toet 12,7 mm en 't gewich 13 toet 29,5 gram.

d'r Zeen vief saorte:
**[[Pseudohydromys ellermani]]* (vreuger in *Mayermys*)
**[[Pseudohydromys fuscus]]* (vreuger in *Neohydromys*)
**[[Pseudohydromys germani]]* (vreuger in *Mayermys*)
**[[Pseudohydromys murinus]]* (vreuger ouch al in *Pseudohydromys*)
**[[Pseudohydromys occidentalis]]* (vreuger ouch al in *Pseudohydromys*)
Jean Innemee

**Jean Innemee** (Mesjtreech, 14 oktober 1937 – Mesjtreech, 1 augustus 2007) waor 'ne  bekènde zenger en bassis van de groep The Walkers.
Hae scoorde landelijke hits zoawie: "Theres no more corn on the brassos"
en ouch "Oh my Darling Helena" scoorde good in de hitlieste.

Jean Innemee hou jaorelank ein bokingskantoar veur artieste.
Hae wèrkde es manager A&R (arties en repertoire) veur Telstar Records te Weert.
Same mèt ziene broor René zat hae ziene sjtempel op de Limburgse meziek.
Hae waor opriechter van de bekènde groep *[[Carboon (band)|Carboon]]* same mèt Conny Peters.
Hièl succesvol waore ze mèt de elpees "De letste koempel deit de lamp oet"
en van hun ièrsjte elpee: "`Wèts te nog koempel" woorte landelik
miè es 50.000 exemplare verkoch.

Same mèt de Valkebergersj Henk Thewissen en Guus Sjmeets lanceerde hae 'n cd
euver de Limburgse tradities met name de historie van jónkheid jonkhede en meikeuninginne.
Hae brach ouch 'n serie cd's oet onder de naam:
Historie van de Limburgse popmeziek.
Innemee wèrkde väöl same mèt Beppie Kraft, Conny Peters, Dick van Altena, Dries Holten, Guus Sjmeets, John Coenen, Ben Erkens en Armand.

Hae sjpeelde de lètste jaore van zien artiesteleve in de band
*Mosam Skiffle* group en daonao Mosam skifle train.
Zaot in versjeie commissies zoa wie: De onafhankelijke samesjtèllersj
van de L1 top tièn.

Jean Innemee waor oetgever/ leedsjesjriever/ tekstdiechter en mètopriechter van Marlstone records.
Ontdèkker van väöl Limburgs talent.
In de jaore tachtig/neugetig runde hae ouch ein succesvol radiostation in Belsj Radio Maasvallei.
Same mèt Jos Huismans en gèt later Peter Magné riechde hae radio CRM op
ouch in Belsj, wao 't Limburgs produk väöl gepromoot woort.
Hae sjreef, same mèt Bert Salden, ein van de bekèndste vastelaovesleedsjes van Limburg: *Van Eijsde tot de Mokerhei.*
Heuvelland Schlagerparade

**Heuvelland Sjlagerparade**, afkaorting HSP, waor e Limburgs muziekevenement, dat opgerich is in 2005 en daonao nog 'n paar kièr in 't Heuvelland is gehawwe.

't Doel waor 't organisere van e Limburgs Muziekevenement zonger commercieël doelstelling woabiej gikkering dae e (Limburgs) leedsje hat a mit kint doa. D'r is gée concour a verbonge.
De ieder edities vonge plaatsj i Mechele.
Theodor Frings

**Theodore Frings** (* 23 juli 1886 in Dülken; † 6 juni 1968 in Leipzig)  waor germanist en taalkundige.

## Laeve
D'r zoon van 'ne bookbeender bie Krefeld promoveerde 1911 in Marburg. In 1919 waoërt Frings professor vör Duutsje en Nederlandse filologie an de Universitèèt Bonn. 1927 waoërt e professor *germanistik* an de Universitèèt Leipzig. In de jaore 1946-1968 waor e väörzitter van de Sächsischen Akademie der Wissenschaften in Leipzig. 
Ter naogedachtenis an Theodor Frings verlèjt de Sächsische Akademie der Wissenschaften in Leipzig d'r Theodor Frings Preis.

## De Eneide

Theodor Frings en Gabriele Schieb (Heinric von Veldeke uitg. 1964-1970), mae ooch Otto Behagel (oetg. 1882) trokke in twiefel of Veldeke de Eneïde allèng in Middelhoeëgduutsj gesjraeve how. Zie miengde dat-e dit waerk in z'n èège taal, die van Tongere-Mestreech gesjraeve how. Ze haant geprobeerd 'n reconstructie te make, die dör Duutsje filologe in twiefel getrokke wert. Later probeert Thomas Klein de ploeje rech te trèkke en zaet  dat Veldeke bewust neutraal rijme gehanteerd mot ha, die zoewal in de taal va Tongere-Mestreech es wie in 't Middelhoeëgduutsj 'n rijm oplieëvere (wapen-slapen/waffen-schlafen). Daomèt zow Veldeke z'n bereik ha wille vergroeëte. De Eneïde is opgenaome es aodste tekst in de  Digitaal Bibliotheek väör de Nederlandse lèttere 

## Waerk
* Heinric von Veldeke; Theodor Frings en Gabriele Schieb, Berlin, 1964-1970
* Grundlegung einer Geschichte der deutschen Sprache / von Theodor Frings. - 3. erweit. Aufl. - Halle (Saale) : Max Nieme
* Geschichte des Rheinlandes von der ältesten Zeit bis zur Gegenwart. VonH. Aubin, Th. Frings ... 1. Essen an der Ruhr 1922. XII, 435 S. 1989 B 722
* Rheinische Sprachgeschichte. Essen an der Ruhr 1924. 54 S. 
* Aus der Wortgeographie der Rhein - und Niederlande. Heidelberg 1924in: Beiträge zur germanischen Sprachwissenschaft. Festschrift für OttoBehagel. S.194-232(Germanische Bibliothek. II. Abt. Bd 15)1959 B 974
* Sprache und Siedlung im mitteldeutschen Osten. Leipzig 1932. 35 S.,Taf.(Berichte über die Verhandlungen der Sächsischen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig. Philol.-histor. Klasse. 84,6)Z 2824 b-84,6 Frings Eduard Sievers. [Mit einem] Schriftenverzeichnis von Elisabeth Karg-Gasterstädt. Leipzig 1933. 92 S.(Berichte über die Verhandlungen der Sächsischen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig. Philol.-histor. Klasse. 85,1)Z 2824 b-85,
* Sprache und Siedlung im mitteldeutschen Osten. Berlin 1933 in: Forschungen und Fortschritte. 9. S.3Z 602 - 9
* Die Grundlagen des Meißnischen Deutsch: ein Beitrag zur Entstehungsgeschichte der deutschen Hochsprache. Halle(Saale) 1936. 24 S.,Taf.Fr 52 083

## Referentie
Püterichs Ehrenbrief

D'r **Püterichs Ehrenbrief** is 'ne Ehrenbürgerbrief oet 1462 va Jacob Püterich, ridder von Reichertshausen (1400-1469). Püterich waor 'ne Beierse laandrechter. E sjreef d'r breef dae 'n groeët hoofsjtuk bevat över de Middelhoeëgduutsje literatuur.
D'r breef vermeldt ooch dat Veldeke 'n Servaaslegende sjreef die owwer is wie de Beierse legende.
*Över Püterichs Ehrenbrief
Ornbau

**Ornbau** is e stedje in de Pruse deilstaat Beiere, en maak deil oet van 't distrik Ansbach. 
Ornbau haaj op 31 december 2016 1.646 inwoeaners. 't Stedje ligk aan de reveer de Altmühl, óngeveer 15 kilomaeter zujelik van Ansbach-stad en 60 kilomaeter zuudwestelik van Neureberg. De gemeinte besteit naeven 't plaetske Ornbau zelf nog oet anger kerne. 't Dörpke Gern waas bis 1972 zelfstenjig.
Dougallstèrn

De **dougallstèrn** (*Sterna dougallii*) is 'ne vogel oet de familie van stèrne (Sternidae).

In Europa kömp de dougallstèrn allein veur in 't VK en Ierlandj.
Meerssenhoven

**Meerssenhoven** is 'n wiek in Mestreech. Ze ligk in 't noordooste vaan de stad, ten noorde vaan 't industrieterrein Beatrixhave. In 't weste grens de wiek aan 't Julianakanaal, in 't noorde en noordooste aan de gemeinte Meersje. Es woenwiek heet de wiek nauweleks beteikenis. 't Is veural 'n landelek gebied boe-in 'n aontal kestiele gelege zien, wie kestiel Meerssenhoven, kestiel Kruisdonk, hoes de Weerterhof, kestiel Vaeshartelt en kestiel Klein-Vaeshartelt.
Nazareth (Mestreech)

**Nazareth** is 'n wiek in 't noordooste vaan Mestreech. De wiek ligk tösse 't spoor en de otosnelweeg A2.

De wiek steit, same mèt Lummel, 't Wittevrouweveld en Wiekerpoort op de lies vaan Ella Vogelaar, de minister vaan Woene, wieke en integratie, 'n lies vaan 40 Nederlandse probleemwieke
Laonekerveld

**Laonekerveld** is 'n groetendeils nog te realisere wiek in Mestreech. De wiek zal koume te ligke ten noorde vaan de wieke Kaberg en Aajd Kaberg en ten weste vaan de nui wiek Belvédère in de riechting vaan de Belzje grens (en wel 't dörp Laoneke).
Potteberg

**Potteberg** is 'n wiek in 't weste vaan de gemeinte Mestreech. De wiek is gebouwd in de jaore '60 vaan de veurigen iew. Potteberg weurt begrens door de wieke Belfort (in 't zuie), de Haozendans (in 't weste), de wiek Malpertuis (in 't noorde), en de wiek Brusselse Poort (in 't ooste).
Randwiek

**Randwiek** is 'n wiek in de gemeinte Mestreech. De wiek is gebouwd in de jaore '80 en '90 vaan de veurigen iew. Randwiek weurt in 't weste begrens door de wiek Heugem en de revier de Maos, de wieke de Zjeramiek en Heugemerveld in 't noorde, de wieke Hier, De Heeg en Eyldergaard in 't ooste en de gemeinte Eijsde in het zuiden.

Randwiek is 'n woen- en kentoerwiek. In de wiek vint me 't MECC, 't Academisch Ziekenhoes Mestreech, 'n twietal faculteite vaan de Universiteit Mestreech en 't Gouvernemint (provinciehoes).
Sint Maartenspoort

**Sint Maartenspoort** is 'n wiek in 't centrum vaan Mestreech. De wiek weurt begrens door 't spoorweegemplacement in 't ooste, de wiek Wiek in 't zuie, de Maos in 't weste en de oosteleke oprit tot de Noorderbrögk in 't noorde.