open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
19 september

**Heiligedaag van [[Januarius]]**

## Gebeurtenisse
* 1356 - In de Sjlaag bie Poitiers winne de Ingelsje van de Franse. 
* 1796 - George Washington hèlt zien aafsjeidsspeech.
* 1955 - In Argentinië weurt Juan Peron aafgezat.
* 1973 - Carl XVI Gustaf weurt keuning van Zjwede.
* 1982 - Scott Fahlman zèt de ièrsjte emoticon :-) (de smiley) op 'n online bulletin board. 
* 1983 - Saint Kitts en Nevis weurt ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek. 
* 1985 - Bie 'n aardbeving in Mexico valle óngevaer 9500 doaje. 
* 1991 - In de Oasteriekse Alpe weurt de iesmummie Ötzi óntdèk.

## Gebore
* 86 - Antoninus Pius, Romeinse keizer
* 1911 - William Golding, Britse sjriever
* 1949 - Twiggy, Brits model
* 1969 - Candy Dulfer, Nederlandse saxofoniste
* 1971 - Paschal Donohoe, Ierse politicus
* 1985 - Maartje Paumen, Nederlands-Limbörgse hockeyster

## Gesjtorve
* 1710 - Ole Rømer, Deense astronoom
* 1761 - Pieter van Musschenbroek, Nederlandse natuurweitensjapper
* 1843 - Gaspard-Gustave Coriolis, Franse wiskundige en fysicus
* 1881 - James Garfield, 20e president van de Vereinigde Sjtate
* 1985 - Italo Calvino, Italiaanse sjriever
* 2018 - Sjoukje Hooymaayer, Nederlandse actries (78)
20 september

**Heiligedaag van [[Eustachius]]**

## Gebeurtenisse
* 1187 - Saladin begint 't belèk van Jerusalem.
* 1519 - Ferdinand Magellaan begint zien reis rónd de waereld.
* 1697 - De Vrae van Rijswijk weurt geteikend.
* 1839 - De ièrsjte Nederlandse sjpoorweeg, tösje Haarlem en Amsterdam, weurt in gebruuk genómme.
* 1932 - De naam Zuiderzee weurt officieel veranderd in IJsselmeer.
* 1946 - 't Ièrsjte filmfestival van Cannes weurt gehouwte.
* 1976 - Keuning Boudewijn eupent in Brussel 't ièrsjte sjtök metro van Belsj. 

## Gebore
* 1859 - Cyriel Buysse, Belzje sjriever
* 1900 - Willem Visser 't Hooft, Nederlandse theoloog 
* 1934 - Sophia Loren, Italiaanse actrice

## Gesjtorve
* 1863 - Jacob Grimm, Duutsje taal- en lètterkundige 
* 1898 - Theodor Fontane, Duutsje sjriever
* 1957 - Jean Sibelius, Finse componis
* 2005 - Simon Wiesenthal, Oasteriekse sjpeurder nao Nazi-oorlogsmiesdadigersj
Medemblik

**Medemblik** (Westfries: *Memelik*) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, aon 't IJsselmeer. De kerne die noe de gemeinte Medemblik vörme hadde op 1 januari 2010 42.648 inwoeners; in 't stedsje zelf woeme oongeveer 8000 lui. 't Oppervlak bedreug 257,78 km², daovaan 135,94 km² water. De gemeinte umvat de kerne Abbekerk, Andijk, Benningbroek, Hauwert, Lambertschaag, Medemblik, Midwoud, Nibbixwoud, Onderdijk, Oostwoud, Opperdoes, Sijbekarspel, Twisk, Wadway (gedeiltelek), Wervershoof, Wijzend, Wognum, Zwaagdijk en Zwaagdijk-West. 't Gemeintehoes steit neet in Medemblik meh in Midwoud.

## Historie
Medemblik kraog in 1289 stadsrechte vaan d'n Hollandse graof Floris V, dee dao 'n dwangbörg, Kestiel Radboud, leet bouwe in de strijd tege de (Wes-)Frieze. In 1517 woort 't stedsje geplunderd door e leger vaan Drentse en Friese kapers. In 1572 koos de stad de kant vaan Wöllem van Oranje en woort daorum twie kier (1572 en 1588) door de Spaanjerds belegerd. Intösse had ziech de stad ouch tot 'n belaankrieke have oontwikkeld; dit bleef ze in d'n tied vaan de Republiek ouch. Mèt d'n aonlègk vaan 't Noordhollands Kanaal in 1824 evels raakde ze die functie groetendeils kwiet. Sins de jaore zesteg vaan de twintegste iew is Medemblik e belangriek centrum vaan watersport. Op 1 januari 2007 woorte de gemeintes Noorder-Koggenland en Wognum aon Medemblik touwgeveug, boemèt de gemeinte hiel sterk in umvaank en aontal inwoeners touwnaom. In 2011 kaome dao ouch de opgeheve gemeintes Andijk en Wervershoof bij.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Landsmeer

**Landsmeer** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de regio Waterland, te noorde vaan Amsterdam, mèt (1 juli 2006) 10.300 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,44 km2 (daovaan 3,68 km2 water). Neve de hoofplaots ligke ouch de dörper Den Ilp en Purmerland binne de gemeinte.

## Gebore in Landsmeer
* Cor Bakker, pianis

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Muiden

**Muiden** is e stedsje in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon 't IJmeer, mèt 'n klein 7000 inwoeners.

In Muiden ligk 'n gotische kèrk mèt 'n laat-romaansen torie. Bij 't stedsje ligk 't Muiderslot, e middeliews kestiel bekind door de moord op Floris V en de zoegenaomde *Muiderkrink*, 'ne sjrieverskrink roond Pieter Corneliszoon Hooft.

## Historie
Muiden, wat zjus wie de ander plaotse in 't Gooi al in de vreug Middeliewe bestoont, weurt veur 't iers geneump in 953 es keizer Otto I 't dörp aon 't Domkapittel vaan Utrech gief. In 1122 krijg Muiden stadsrechte; die weure in 1296 bevesteg. In datzelfde jaor vint hei de moord op Floris V plaots.

Vaan 1702 tot 2004 waor Muiden e centrum vaan kroetindustrie. Um veilegheidsreies is 't febrik toen geslote. Tot 2016 waor Muiden 'n zelfstendege gemeinte, boebij ouch 't dörp Muiderberg hoort.
Naarden

**Naarden** is e stedsje in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt zoe'n 17.000 inwoeners. De bebouwing vaan Naarden vörmp 'n einheid mèt die vaan Bussum; toch zien 't twie apaarte kerne.

## Stadsgeziech
Naarden is ein vaan de bekindste en bèste veurbeelde vaan vestingstei in Nederland. De vesting is staarvörmeg mèt dóbbele grachte, bolwerreke en ravelijne. Binne dees vesting steit de Groete Kèrk, vreuger de Sint-Vituskèrk. In dees kèrk weurt eder jaor de Matthäus-Passion vaan Johann Sebastian Bach opgeveurd; deze Mattheus is de bekindste vaan 't land. Ouch de stadspoorte en 't stadhoes zien de meujte weerd.

Boete de vesting is Naarden gans aon Bussum vasgegreujd; mèt dees plaots deilt 't 'n statie. Te weste vaan Naarden ligk 't Naardermeer, e belangriek natuurreservaat en de aonleijing tot de opriechting vaan de Vereineging Natuurmonuminte (in 1905).

## Historie
In de tienden iew weurt Naarden 't iers geneump en wel es *Naruthi*. De stad kraog roond 1300 vaan de graof vaan Holland stadsrechte naotot ze ieder al merretrechte oontvange had. Wie de stad tijdens de Hoekse en Kabeljouwse Twiste verweus woort besloot me ze op 'n ander plaots weer op te bouwe, umtot me te dèks las had vaan euverstruiminge door de Zuiderzie. Wie Naarden in 1572 veur de prins vaan Oranje koos woort 't veur de twiede kier verweus, deeskier door de Spaanjerds, die de ganse bevolking aofslachde. Dao-op besloot me de stad bij 't nui opbouwe beter te versterke. Nao 'n paar veranderinge kaom de vesting wie me ze noe kint in 1685 veerdeg. De sterk verdeidegde stad zouw pas in 1926 offesjeel zien funktie es vestingstad verlere. In 1874 kraog Naarden aonsleting op de spoorweeg. In de jaore zesteg begós me mèt de restauratie vaan de vestingwerreke. In 2016 woort Naarden, same mèt Bussum en Muiden, samegeveug tot de gemeinte Gooise Meren.

## Gebore in Naarden
* Belcampo (Herman Wichers), sjrijver
* Tom van 't Hek, hockeyer
* Youp van 't Hek, cabaretier
* Andries Knevel, televisiepresentator
* Hans Lodeizen, diechter
* Leontine Ruiters, televisiepresentatries

## Literatuur
Willem Jan Otten sjreef 't toneelsjtuk De Nacht van de Pauw wat ziech aofspeult in Naarden op Paoszaoterdag.

## Externe link
* Website vaan 't Vestingmuseum in Naarden
Huizen

**Huizen** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt (1 juli 2006) 42.044 inwoeners en 'n oppervlak vaan 23,33 km2 (daovaan 0,35 km2 water). Binne de gemeinte ligke neve de hoofplaots de kerne Bikbergen en Huizerhooft, en e deil vaan Crailo.

## Historie
Huizen zouw ziene naom oontleine aon de steine hoezer, die in dees plaots es ierste in de ganse regio zien opgedoke. Aonvenkelek waor 't veural e landbouwdörp, meh vaanaof de zeventiende iew woort de vèsserij 'n belangrieke brón vaan inkómste. Tot aon d'n aonlag vaan d'n Aofsleetdiek bleef dit 't e veurnaom middel vaan bestoon. Daonao waore oonder mie de kieshandel en de elektronica-industrie (Philips had hei vaan de jaore viefteg tot de jaore tacheteg e febrik) belangrieke werkgevers. In de lèsten tied is de plaots snel gegreujd, zeker ouch umtot de ander plaotse oet 't Gooi oonderhaand oetgegreujd zien.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Brevebös

'n **Brevebös** is 'n saort kas die langs de waeg sjteit om dao brever in te duje die versjik mótte waere. In Nederland höbbe de brevebösse twiè inwerpaopeninge óm de breve in te duje. Links mot alle pos geduujd waere dae boete de regio versjik mót waere, en rechs mot alle pos dae in de regio versjik mót waere. Daonaeve haet TNT-Pos ouch nog óngevaer 1250 inkel brevebösse langs de waeg sjtaon. Dees brevebösse sjtaon dèksers op plaatse woa neet vaöl luuj wone wie gehuchter en doorgaonde waeg. Dees brevebösser waere ónger de besjtelrönje door de posbode laeg gemak. De groate oranje brevebösse waere 's aoves taege zös oer laeggemak door 'ne chauffeur dae langs alle brevebösser en poskantoare geit.

Naeve de aopenbaar brevebösser geuf 't ouch nog de brevebös bie de hoezer. Dit is meistal 'n gleuf mèt 'n klep d'r veur woo de pos in gedujd wört. Is d'r gein gleuf in de deur of moer, dan sjteit meistal langs de waeg 'n greun keske mèt 'ne dèksel d'r op wo de pos in gedujd wört. Mèh väöl luuj make hun eige brevebös of gelle ein bie de boewmert.
Huub Noten

**Huub Noten** ( gebore 1941) waor journalis, sjriever, regisseur en en theatermeker 
oet Mestreech. Hae wèrkde in de jaore 60 veur de KRO-radio. Daonao woort'r chef van de sjadsredactie van de gezèt De Nieuwe Limburger in Mestreech. Hae hou ouch e nuujswinkelke in de Wolfsjtraot.

Noten waor 25 jaor, van 1981 tot 2006, artistiek leider van de Mestreechter Operette Vereiniging en opriechter van 't Mestreechs Volleks Teater, dat in de loup van de jaore 'n groat aantal "lachstökke" (kluchte) zou oetveure. In 2006 naom hae hie aafsjeid es artistiek leider.

Es sjriever heel hae ziech bezig mèt "miensjelike verhaole" euver de gewone Mestreechtenaer. In dat kader sjreef hae euver de Mestreechse sjriever Fons Olterdissen 't book "Jao diech höbs us aon 't hart gelege".

Hae waor ouch de opriechter van 't reuzegilde "Gigantus", de carnavalspoep "vrouw Wielemösj" en van de *Kletskriemerkesmiddag*.

Op zoóndig 26 april 2009 ies Huub Noten thoes gesjtorve. 
Ziene liefsjpreuk waor: "Lache is 't sjoenste wat 't gief".

## Werk
* Diverse musicals, toneelsjtökker,  en kemikke opera's' in 'Mestreechs. Sómmige mèt tekste -bewèrkinge van Fons Olterdissen en Bèr Hollewijn.
* Diverse beuk, o.a. eint euver de algemein begraafplaats aan de Tóngerseweeg in Mestreech: *Tuinen van stilte.* 
* In 2007 De Mestreechsen teks van de musical "Trosse los, humme oet".
Tokio Hotel

**Tokio Hotel** is enne pop/rockband oet Maagdebörg, Duitslandj. De band is in 2001 gesjtich ônder de naam 'Devilish' door de tweelingbroors Bill Kaulitz en Tom Kaulitz (* 1 september 1989), same met Gustav Schäfer (* 8 september 1988) en Georg Listing (* 31 maart 1987), nao zich beej en optreje ontmoet te hebbe. Bill en Tom Kaulitz make naor eige zègge al vanaaf hun negende muuziek, noar het veurbeeld van hunne steefpap. Gustav Schäfer en Georg Listing kenne zich van de muuziekles. Noadet Bill Kaulitz mejgedoan haaj aan 't programma "Kinder-Star-Search" werd de band in 2003 óntdek door de Duitse muuziekproducent Peter Hoffmann. Tokio Hotel kreeg ein plaatecontrac beej de plaatemaatjappiej Sony BMG, en in 2005 beej Universal Music Group.

## Diskografie:

### Singles:

* 15 augustus 2005: **Durch Den Monsun** (*Door De Moesson*)
* 25 november 2005: **Schrei** (*Sjriew*)
* 10 maart 2006: **Rette Mich** (*Red Meej*)
* 10 maart 2006: **Rette Mich (2-Track)** (*Red Meej (2-Leedjes)*)
* 25 augustus 2006: **Der Letzte Tag CD 1** (*De Lètste Daag CD 1*)
* 25 augustus 2006: **Der Letzte Tag CD 2** (*De Lètste Daag CD 2*)
* 26 jannewarie 2007: **Übers Ende Der Welt** (**t Ende Vande Wereldj'')
* [[26 jannewarie]] [[2007]]: **Übers Ende Der Welt (2-Track)** (**t Ende Vande Wereldj (2-Leedjes)*)
* [[7 aprille]] [[2007]]: *'Spring Nicht** (''Sjpring Neejt'')
* [[7 aprille]] [[2007]]: **Spring Nicht (2-Track)** (''Sjpring Neejt (2-Leedjes)'')

=== Albums: ===

* [[19 september]] [[2005]]: **Schrei** ''(Sjriew)''
* [[24 maart]] [[2006]]: **Schrei (So Laut Du Kannst)** ''(Sjriew (Zó Hel Se Kèns))''
* [[15 september]] [[2006]]: **Schrei-Live** ''(Sjriew-Live)''
* [[18 oktober]] [[2006]]: **Schrei (So Laut Du Kannst) (Shrei Noch Lauter!)** ''(Sjreew (Zó Hel Se Kèns) (Sjreew Nog Heller!))''
* [[23 fibberwary]] [[2007]]: **Zimmer 483** ''(Kamer 483)''
* [[23 fibberwary]] [[2007]]: **Zimmer 483 (Ltd. Deluxe Edt.)** ''(Kamer 483 (Ltd. Deluuks Edt.))''
* [[2009]]: **Humanoid**
* [[2014]]: **Kings of Suburbia**
* [[2017]]: **Dream Machine**

=== DVD's: ===

* [[2 december]] [[2005]]: **Leb die Sekunde** ''(Laef Edere Seconde)
* [[7 aprille]] [[2006]]: **Schrei Live** ''(Sjriew Live)''
* [[9 juunie]] [[2006]]: **Schrei (UPG)*' *(Sjriew (UPG))''

## Externe link
* Tokio Hotel Officieel site
21 september

**Heiligedaag van [[Deborah]] en [[Mattheüs]]**
**Nationale fièsdaag in [[Armenië]] en [[Malta]]**

## Gebeurtenisse
* 454 - De Romeinse keizer Valentinianus III vermaordt generaal Aetius. 
* 1792 - De Franse Nationaal Conventie sjaf de monarchie aaf. 
* 1827 - Joseph Smith zou op deze daag de ièrsjte versjieninge van de ingel Moroni gehad höbbe; diet zou oeteindelik leije tot de opriechting van de Kerk van Jezus Christus en de Heilige der letste daag. 
* 1937 - J.R.R. Tolkien publiceert *[[The Hobbit]]*.
* 1964 - Malta weurt ónaafhenkelik van 't Verenig Keuninkriek.
* 1968 - Harrie Steevens oet Aelse wint de Amstel Gold Race.
* 1999 - Taiwan weurt getroffe door 'n zjwoar aardbeving: miè es 2200 doaje. 
* 2001 - Bie 'n óntploffing in 'n chemische fabriek in Toulouse valle 31 doaje.

## Gebore
* 1328 - Hongwu, keizer van China
* 1415 - Frederik III, keizer van 't Heilig Roams Riek
* 1452 - Girolamo Savonarola, Italiaanse theoloog en politicus
* 1853 - Heike Kamerlingh Onnes, Nederlandse natuurkundige
* 1866 - H.G. Wells, Britse sjriever 
* 1947 - Stephen King, Amerikaanse sjriever
* 1952 - Ben Erkens, Limburgse zenger en leedjessjriever
* 1954 - Shinzo Abe, Japanse politicus

## Gesjtorve
* 19 v. Chr. - Vergilius (Publius Vergilius Maro), Romeinse diechter
* 1629 - Jan Pieterszoon Coen, Nederlandse gouverneur-generaal in Nederlands-Indië
* 1832 - Walter Scott, Sjotse sjriever
* 1860 - Arthur Schopenhauer, Duutsje filosoof
* 1957 - Haakon VII van Noorwege, keuning van Noorwege
* 2018 - Trần Đại Quang, Vietnamese politicus en zittende president (61)
Internationaal Orkes van d'r Vetex

**Internationaal Orkes van d'r Vetex** of **Orchestre International du Vetex** is 'n internationaal feestfanfaar. Eind februari 2005 vroog de festitivitète-organisatie *De Kreun* an d'r Kortrijkse musicus Richard Deprez öm 'n grensuvversjrèjjende fanfaar te vorme mèt 't doel öm te sjpäöle in 't kader van Fiesta Mestiza, 'n grensuvversjrèjjend feest in de halle van de väörmalige sjpinneriej *Vetex* in Kortrijk.

## Optraejes.

Mit de sjteun van 't grensuvversjrèjjend projekt *PassPartout* is 't *Orchestre International du Vetex* sjtilaan 'n naam waoëre in gaans Belsj en Noord-Fraankriek. De feestfanfaar, die besjteet oet Vlaminge, Welzje en Noord-Fransoeëze wert noe in gaans Vlaandere, Wallonië en Fraankriek gevraogd väör optraejes (o.m. Dranouter, Cactusfestival, Gentse feeste, La Noche) D'r groep sjpäölde óch in Luuk en Belsj Limburg. Op 8 juni 2008 waor dit orkes te beloestere op d'r maert va Mestreech. Öp 23 mei sjpäöle ze óp 't Volksfeest vör de beide Limburge in Meeswijk.

## Statemaent.

In 'ne tied oeë-in ömmer mieë mèt naodruk op de ègenhèèd van 'ne regio gewaeze wert, lieëvert 't *Orchestre International du Vetex* 'n statemaent van formaat dör aan te toeëne dat 'n samewèrking tösje Vlaminge, Welzje en Fransoeëze 'n verrieking väör 't laeve en de samelaeving is.

## CD/DVD Le beau bazar.

In mei 2005 kieëm d'r ursjte CD/DVD (Tralala-label. Via Lactea vzw) oet. *Le beau bazar* is opgenaome in de sjtudios van *Maison de Folie* va Lille-Moulins.
De 12 nömmers zeunt 'n bizar Fraans-Vlamsje mèngeling van catchy balkanmuziek, opsjwepende gypsie, sjtraotmuziek, ska, polka, java, latino...
## Extern leenke
*CD ''Flamoek Fantasy''

*'''''Orchestre International du Vetex Website''''' 

*Vídeo: '''Vetex toca "Klezmer Amer", do CD ''Flamoek Fantasy''. ''Festival International de la Soupe, 2007.**'
TNT Post

**TNT Post** is 't nationaal posbedrief in Nederland. 't Bedrief is veurtgekomme oet TPG Post dat vanaaf 2002 de naam waor van 't veurmalig sjtaatsbedrief PTT Post. Sinds 16 oktober haet 't bedrief de naam TNT Post, wat ein logische verklaoring is veur 't feit dat 't bedrief in 1998 't Australische koeriers- en logistiekebedrief TNT haw euvergenomme. 
't Bedrief verwirk jekere daag miljoane breve en pêkskes oet binne- en boetelandj.

Omdet besjlaote is om 't ekspres (koeriers en logistiek) bedrief en 't posbedrief weer te sjplitse, geitj 't ekspresbedrief wiejer onger de aje naam TNT en 't posbedrief wiejer onger de naam postnl. Binne drie jaor zólle alle TNT Post logo's vervange zeen door de nuuj postnl logo's.
22 september

**Heiligedaag van [[Mauritius]]**
**Nationale fièsdaag in [[Bölgarieë]]**

## Gebeurtenisse
* 1792 - Ièrsjte daag van de Franse Republikeinse Kalender.
* 1869 - De opera *[[Das Rheingold]]* van Richard Wagner geit in première in München.
* 1949 - De Sovjetunie brink häör ièrsjte atoombóm tot óntploffing.
* 1949 - De Nederlandse gölle weurt mèt daartig procent gedevalueerd.
* 1960 - Mali weurt ónaafhenkelik van Frankriek.
* 1980 - Irak vèlt Iran binne.
* 1981 - De Franse president François Mitterand eupent de ièrsjte TGV-lien, tösje Paries en Lyon.
* 1994 - De ierste aoflievering vaan *[[Friends]]* weurt oetgezoonde.
* 1997 - In Bentalha, ten zuje van Algiers, were miè es 200 luuj vermaord door fundamentalistische islamiste.

## Gebore
* 1601 - Anna van Oasteriek, keuningin van Frankriek
* 1791 - Michael Faraday, Britse natuurkundige
* 1864 - Lodewijk van Deyssel, Nederlandse sjriever
* 1958 - Andrea Bocelli, Italiaanse zenger
* 1976 - Ronaldo, Braziliaanse vootballer
* 1984 - Godfrey Gao, Taiwanees-Canadesen acteur en model (gestorve 2019)

## Gesjtorve
* 1566 - Johannes Agricola, Duutsje reformator
* 2002 - Jan de Hartog, Nederlandse sjriever
* 2003 - Johan Stekelenburg, Nederlandse politicus
* 2005 - Joop Doderer, Nederlandse acteur
23 september

**Heiligedaag van [[Linus]], [[Thecla]] en [[Pater Pio]]** 
**Begin van de astronomische [[herfs]]; [[herfsequinox]]**

## Gebeurtenisse
* 1122 - Mèt 't Concordaat van Worms weurt de investituursjtried beëindig.
* 1846 - Neptunus weurt óntdèk door de Duutsje astronoom Johann Gottfried Galle.
* 1868 - Puerto Rico verklaort ziech ónaafhenkelik van Sjpanje.
* 1932 - 't Keuninkriek van Hejaz en Nejd weurt herneump nao 't keuninkriek van Saoedi-Arabië.
* 1973 - Juan Peron kump obbenuujts aan de mach in Argentinië.

## Gebore
* 63 v. Chr. - Augustus, *princeps* van 't Romeins Riek
* 1854 - Cornelis Lely, Nederlandse waterboewkundige en minister 
* 1916 - Aldo Moro, Italiaanse politicus
* 1926 - Pieke Dassen, Nederlandse poepesjpeler
* 1930 - Ray Charles, Amerikaanse pianis en componis
* 1934 - Per Olov Enquist, Zjweedse sjriever
* 1938 - Romy Schneider, Oasteriekse actrice
* 1940 - Hans Couzy, Nederlandse militair (gestorve 2019)
* 1940 - Brûni Heinke, Nederlandse actrice
* 1943 - Julio Iglesias, Sjpaanse zenger
* 1949 - Bruce Springsteen, Amerikaanse rockmusicus

## Gesjtorve
* 1738 - Herman Boerhaave, Nederlandse dokter (69)
* 1870 - Prosper Mérimée, Franse sjriever (66)
* 1939 - Frits Van den Berghe, Belzje sjilder (56)
* 1939 - Sigmund Freud, Duutsje psychiater (83)
* 1968 - Pater Pio, Italiaanse heilige (81)
* 1973 - Pablo Neruda, Chileense diechter (69)
* 1994 - Johannes van Damme, Nederlandse zakeman (59, geëxecuteerd)
* 1997 - Dolf Brouwers, Nederlandse komiek (85)
* 2004 - André Hazes, Nederlandse zenger (53)
* 2017 - Charles Bradley, Amerikaanse soulzenger (68)
* 2018 - Charles K. Kao, Hong Kongse natuurkundege, Nobelpries in de Natuurkunde 2009 (84)
24 september

**Nationale fièsdaag in [[Saoedi-Arabië]]**

## Gebeurtenisse
* 1493 - Christoffel Columbus vertrèk op zien twiède expeditie.
* 1664 - Peter Stuyvesant capituleert en dreug Nieuw-Amsterdam euver aan de Ingelsje.
* 1944 - Deurne weurt bevriejd.
* 1959 - De roman *[[Die Blechtrommel]]* van Günther Grass versjient.
* 1964 - De Commissie Warren presenteert häör rapport euver de maord op president John F. Kennedy. 
* 1973 - Guinee-Bissau verklaort ziech ónaafhenkelik van Portugal.
* 1999 -Lancering ursjte remote sensing satelliet Ikonos
## Gebore
* 1625 - Johann de Witt, Nederlandse politicus (raodpensionaris)
* 1896 - F. Scott Fitzgerald, Amerikaanse sjriever
* 1951 - Pedro Almodóvar, Sjpaanse filmregisseur
* 1976 - Maud Hawinkels, Nederlandse televisiepresentatrice

## Gesjtorve
* 768 - Pepijn de Korte, keuning van de Franke
* 1996 - Jannes van der Wal, Nederlandse dammer
* 2004 - Françoise Sagan, Franse sjriefster
Heieret

**Heieret** (Nederlands **Heijenrath**) ies 'n buurtsjap van Sjlenake in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg. Ouwer name zint *de Hedenrot* en *Heyenrot*. De naam ies 'n samesjtèlling van hei en roth (rath). Rot of raat in de naam beteikent gerooide plaats. De beboewing liek rónd de Heyenratherwaeg mèt ca 50 hoezer woa-in 125 luuj wone. In 't gehuch bevinge zich väöl vakantie-accommodaties (campings, vakantieweuninge, hotels).

## Bezeenswaerdig
* Vakwerkhäöf en hoezer 
* Aan eine kant: de Groate bösj en de Roebelsbösj en aan de ander zie de Óndersjte bösj en de Molt.
* In 't heuvelland: haol waeg en grave.
* Aan de waeg nao Sjlenake (de Loorberg) liek t'hotel *Op den Dries* en aan de waeg nao 't Belsj, bie d'r Klènge Flap, liek de *Antoniushaof*.
25 september

**Heiligedaag van [[Nicolaas van Flue]]**

## Gebeurtenisse
* 275 - Marcus Claudius Tacitus weurt door de senaat tot Romeinse keizer gekoze.
* 1066 - Mèt de Sjlaag van Stamford Bridge kump 'n ing aan de euverheersing van de Vikinge in Ingeland. 
* 1939 - Andorra teikent de vrae mèt Duutsjland.
* 1978 - 'ne Boeing 727 van PSA boets op e klein privévleegmesjieneke en sjtort neer in San Diego (Californië): 144 doaje.
* 1993 - Frans Wiertz weurt gewiejd tot biesjop van Remung.

## Gebore
* 1599 - Francesco Borromini, Italiaanse arsjitek
* 1683 - Jean-Philippe Rameau, Franse componis
* 1897 - William Faulkner, Amerikaanse sjriever
* 1906 - Dmitri Sjostakovitsj, Russische componis
* 1944 - Michael Douglas, Amerikaanse acteur
* 1968 - Prins Johan Friso
* 1969 - Catherine Zeta-Jones, Britse actrice

## Gesjtorve
* 1506 - Filips de Sjoane, vors van de Bourgondische Nederleng en keuning van Kastilië
* 1849 - Johann Strauss sr., Oasteriekse componis
* 1970 - Erich Maria Remarque, Duutsje sjriever
* 1983 - Leopold III, koning van de Belzje
Sjpitsberge

:*Dit artikel geit euver de eilengróp. Zuuch [[Sjpitsberge (eiland)]] veur 't eiland wat 'n oonderdeil is vaan dees gróp.*
----
**S(j)pitsberge** (Noors *Svalbard*, wat *kawwe kös* beteikent) is 'n eilengróp (archipel) in de Noordeleke Ieszie, zoe'n 565 km ten noorde vaan Noorwege, dee oet drei groetere en mierdere klein eilen besteit. De drei groetste eilen zien Spitsberge, Nordaustlandet en Edgeøya. Kleiner eilen zien Barentszeiland (*Barentsøya*), Prins Karls Forland, Amsterdam en Moffen. Ouch de zuideleker gelege eilen, zoe-es Bereneiland (*Bjørnøya*) en Hopen hure (bestuurlek) bij de eilengróp. De geografische ligking is tösse 71°-81° NB en 10°-35° OL. 't Oppervlaak is ca. 63.000 km², boevaan 60% bedèk is met gletsjers. Op de ganse archipel woene, aafhenkelek vaan 't sezoen, 3000 tot 4000 luij, boevaan oongeveer de hèllef in de hoofstad Longyearbyen. Ten ooste vaan Spitsberge ligk de Rössische eilengróp Frans Jozefland.

Zoe'n 70% vaan de inwoeners is Noors, de res is Russisch, Oekraïens en Pools. De officieel taol is Noors, mer in de Russische nederzèttinge weurt Russisch gesproke. Vreuger waor Russenorsk, 'n pidgintaol, de *[[lingua franca]]* vaan de gaanse Barentszie-regio.

De naom Spitsberge is gegeve door den Hollender Willem Barentsz in 1596, wie heer oonderweeg waor nao Nova Zembla, op zeuk nao 'n noordeleke route nao Oos-Azië. Barentsz is ouch de naomgever vaan de plaots Barentszburg, de twiede nederzètting op de eilen. Aander bewoende nederzèttinge zien Sveagruva (210 inw.) en Ny-Ålesund (40 inw.). Daoneve zien d'r nog een aontal Noorse weerstations en een aontal verlaote plaotse wie Smeerenburg, Pyramiden en Grumant. De Hollenders hadde 'n traonkokerij in Smeerenburg tot 1660.

In 1920 woort in 't Spitsberge-verdraag vasgelag tot de eilen oonder Noors towziech kaome. Mer 't land steit wel op ziechzelf, de belastinge zien aanders geregeld es in Noorwege en 't geld oet Spitsberge, mót ouch dao weer oetgegeve weure. (D'r weurt gein belasting geheve op beveurbeeld draank, zoetot de preis 'n stök lieger zien es in Noorwege). Aon 't hoof steit de goeverneur (*[[Sysselmann vaan Spitsbergen|sysselmann]]*), dee door de euverheid aongestèld weurt. Heer zetelt in de hoofstad Longyearbyen.

Noorwege regiert neet allein meh euver gebede in de buurt vaan de Noordpool mer ouch Antarctica, wie beveurbeeld Bouvet.

## Aafbeeldinge

Plaetje:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|De berge Adventtoppen en Hiorthfjellet in de Adventfjord, zjus ten noorde vaan Longyearbyen
Plaetje:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|‘N waarsjuwingsbord veur ‘n ijsbeer aan de noordoosteleke grens vaan Longyearbyen
Plaetje:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|‘t Universiteitscentrum in Svalbard (UNIS)
Heugem

**Heugem** is 'n wiek vaan Mestreech, gelege in 't zuie vaan de stad. Dit veurmaolig dörp grens aon de Maos en weurt wijer gans umslote door Randwiek. 't Dörp besteit oet 'n aw kern, nao-oorlogse oetbreiinge en nuibouw.

Tot 1920 hoort Heugem bij de gemeinte Groonsveld. Door de ligking aon de Maos heet ouch Heugem dèkser las gehad vaan euverstrominge, veural in de aw kern.
27 september

**Heiligedaag van [[Vincentius de Paul]]**
**Fièsdaag van de [[Franstalige Gemeinsjap]] in [[Belsj]]**
**Waerelddaag veur 't [[toerisme]]**

## Gebeurtenisse
* 1540 - Paus Paulus III erkènt de jezuïete-orde.
* 1590 - Paus Urbanus VII sjtörf nao 'n pontificaat van 12 daag ('t kortste pontificaat oats). 
* 1821 - De ónaafhenkelikheid van Mexico weurt erkènd.
* 1822 - François Champollion maak bekènd dat hae mèt behulp van de Sjtein van Rosetta de Egyptische hiërogliefe haet óntcieferd.
* 1825 - Veur 't ièrsj trèk 'ne sjtoumlocomotief 'ne passagierstrein veuroet.
* 1905 - Albert Einstein publiceert *Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?* in *Annalen der Physik*; hie-in sjteit de massa-energierelatie (E=mc²).
* 1922 - De Griekse keuning Constantijn I traejt veur de twiède kièr aaf.
* 1940 - Josukè, Ciano en Von Ribbentrop sjlete 't Driemogendhedenpact.
* 1996 - In Afghanistan vereuvert de Taliban de hoofsjtad Kaboel.

## Gebore
* 1275 - Jan II van Brabant
* 1793 - Agustín de Iturbide, keizer van Mexico
* 1940 - Benoni Beheyt, Belsje fitserenner
* 1946 - Nikos Anastasiadis, prizzedent vaan Cyprus
* 1947 - Dick Advocaat, Nederlandse vootballer en trainer
* 1976 - Francesco Totti, Italiaanse voetballer
* 1984 - Avril Lavigne, Canadese popsjter

## Gesjtorve
* 1590 - Paus Urbanus VII
* 1660 - Vincentius de Paul, Franse heilige
* 1917 - Edgar Degas, Franse sjilder
* 1944 - Aristide Maillol, Franse beeldhouwer
* 2005 - Ronald Golias, Braziliaansen acteur (76)
* 2017 - Hugh Hefner, Amerikaansen oetgever en opriechter vaan *[[Playboy]]* (91)
* 2018 - Marty Balin, Amerikaanse rockmuzikant (76)
Sint Antoniusbank

**Sint Antoniusbank** ies 'n buurtsjap van Bemele in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. Tot 1827 laog 't in de gemeinte Heer en Keer. De vièrtig hoezer zint gesitueerd langs de waeg Sint Antoniusbank. Dao wone ca. 110 luuj. 

't Gehuchske waor tiedens 't liènsjtèlsel 'n eige hièrlikheid, waarsjienlik ónder commandeursjap van Antonius van Mesjtreech. In 1828 kaom 't bie de dan nuuj gemeinte Cadier en Keer. Officieel haet Antoniusbank noats bie Bemele gehuèrd, terwiel 't geografisch en kèrkelik dao waal mèt verbónge waor. Nao de herindeiling van 1982 kaome zoawaal Bemele es Cadier en Keer bie de gemeinte Mergraote. Sint Antoniusbank haet 'n eige plaatsnaambord. 

## Bezeenswaerdig
* Twiè carréboerderieje van 't gesjlote type
* De monumentale haof Sint Antoniusbank op nummer 27 dateert oarsjprónkelik oet de 17e ièw, de hudige boew ies oet de 19e ièw.
* Op nummer 42 bevingk ziech 't veurmalig *Europahoes*. Vreuger functies waore kloaster en volkshoagesjoal. Noe zint 'r woonappartemente in gevestig.
* Beusdalshaof, geneump nao de eigenaere oet 1750, de familie Colin de Beusdael. Op 'n kaart oet 1658 aangeduud es de Velssenhof.
In de wei aan de weskant sjteit 't restant van 'ne veerkentige tore. Ouch is dao nog 'n pöthuuske te zeen.

## Baevaart
De verièring veur de heilige Antonius Abt (Teunis) vingk veural plaats op 17 januari es de baevaartgengersj  nao Bemele kómme veur de zegening van 't *Teunisbroad * en de viering van de winterkèrmes.

## Vereiniging
* De Ruterclub *Vrie en blie* organiseert op 'ne zóndig in augustus 'n oriëntatierit en 'n koetsjeroute.
26 september

**Heiligedaag van [[Cosmas en Damianus]]**
**[[Europese daag van de tale]]**

## Gebeurtenisse
* 1345 - De sjlaag bie Warns tösje graaf Willem IV van Holland en de Frieze vink plaats.
* 1580 - Francis Drake kump truuk in Ingeland nao zien reis um de waereld.
* 1905 - Albert Einstein publiceert zien sjpeciaal relativiteitstheorie in *Annalen der Physik*.
* 1936 - Frankriek, gevolg door Zjwitserlandj en Nederlandj devaluere. Eindj van de goudsjtandaard
* 1944 - De Operatie Market Garden weurt aafgebroke; noordelik Nederland blief nog maonde in Duutsje heng.
* 1957 - De musical *[[West Side Story]]* van Leonard Bernstein geit in première op Broadway in New York.
* 1991 - 't Experiment Biosfeer 2 begint; ach luuj betrèkke veur 2 jaor 'n aafgesjlote kas in Arizona.
* 1997 - 'n Airbus A300 van Garuda Indonesia sjtort neer bie Medan: alle 234 inziettende kómme um.
* 1997 - De basiliek van Franciscus van Assisi in Assisi sjtort gedeiltelik in es gevolg van 'n aardbeving.
* 2002 - 'n Senegalese veerboot zink veur de kös van Gambia; miè es 1000 luuj kómme um en de Senegalese regering traejt hie-op aaf.

## Gebore
* 1870 - Keuning Christiaan X van Denemarke
* 1881 - T.S. Eliot, Amerikaanse sjriever
* 1889 - Martin Heidegger, Duutsje filosoof
* 1898 - George Gershwin, Amerikaanse componis
* 1907 - Bep van Klaveren, Nederlandse boekser
* 1935 - Henk Nijdam, Nederlandse fitserenner (euverleje 2009)
* 1954 - Bart Chabot, Nederlandse diechter en sjriever
* 1977 - Hugo de Jonge, Nederlandse politicus
* 1981 - Serena Williams, Amerikaanse tennisster

## Gesjtorve
* 1902 - Levi Strauss, Duutsj-Amerikaanse kleijerfabrikant
* 1914 - August Macke, Duutsje sjilder
* 1945 - Béla Bartók, Hongaarse componis
Frankfurt am Main

**Frankfurt am Main**, dèks aofgekort es **Frankfurt** (verawwerd Limbörgs: *Fraankfort aon de Main*), is 'n kringloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of *[[Kreis]]*, dus *Kreisfrei* is) inne zuie vaan de Duitse boondsstaot Hesse. Ze is ouch de groetste stad vaan Hesse. Ze ligk aon de revier de Main en weurt zoe oondersjeie vaan aander stei die Frankfurt heete, zoewie de evenins Duitse en daoneve Brendebörgse stad Frankfurt an der Oder. Umtot Frankfurt am Main wietoet de bekindste Frankfurt vaan Europa is, is 't meistes genog um nao de stad te rifferere es Frankfurt.

De stad vilt oonder 't Regierungsbezirk Darmstadt en ligk neve de kring Wetteraukreis, Main-Kinzig-Kreis, Landkreis Offenbach, Main-Taunus-Kreis, Kreis Groß-Gerau en Hoch-Taunus-kreis en neve de stad Offenbach. Ze ligk ouch neet wiet vaan Darmstadt en Limburg an der Lahn. Frankfurt ligk op 'n hoegte vaan 112 meter. 

De Zuid-Hessische stad heet 'n oppervlak vaan 248,31 km², en volgens de census vaan 2020 gief 't dao 763.380 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 3074 de veerkante kilometer.

## Historie
In de beginjaore vaan de Duitse Rivvelutie (roontelum 1848/1849) speulde 't Frankfurter Parlemint 'ne groete rol in versjèllende poginge um Duitsland te democratisere en liberalisere op force vaan de ideale vaan de Franse Rivvelutie.

Frankfurt is vaan aajdsher 'n handelsstad mèt 'n traditioneel mechtege baankesector boevaan 't belaank wiet boete Duitsland, en zelfs boete de Europese Unie (EU), veulbaar is.

Dit is daan ouch de reie boerum de Europese Centraol Baank, die es gevolg vaan 't Verdraag vaan Mestreech (1992) woort opgeriech op 1 juni 1998, in Frankfurt zetelt. Frankfurt blijf veur väöle de financiëel hoofstad vaan kontinentaol Europa en vaan de EU - daoboete heet is allein Londe 'n Europees stad boe mie baanke zien gevesteg. Toch weurt de Duitse ikkenemie gekaraktiseerd door 'n hoeg maote vaan decentralisme, veural in vergelieking mèt aander Europees-nationaol ikkenemieë. Zoe is Frankfurt veur Europese terme uniek doordat 't wél 't baankecentrum vaan 't land is mer néét 't centrum vaan de deenstesector: dat ligk väöl mie in en roontelum Dusseldörp.

Frankfurt waor vaan aajdsher ein vaan de stei in Europa en Duitsland mèt de groetste Juudse minderheid. Op 23 oktober 2015 woort de 70.000e Stolperstein in Frankfurt geplaots.

## Gebore Fraankfurters
* Anne Frank - Nederlands-Juudse sjriefster (1929-1945)
* Johann Wolfgang von Goethe, Duitsen diechter (1749 - 1832)

## Externe link
* Site vaan de gemeinte Frankfurt
ISO 3166-1

De **ISO 3166-1** norm is 't ierste deil vaan ISO 3166 en lègk alle len vaan de wereld vas mèt unieke dreicieferege landcodes, dreilètterege landcodes en twielètterege landcodes. 

D'n derde kolom (in de vörm vaan twie klein lètters) weurt ouch gebruuk es Internet top level Domain — mèt oetzundering vaan de code vaan 't Vereineg Keuninkriek, die es top-level **UK** gebruke, en de Vereinegde Staote, boe veurnaomelik **COM**, **NET**, **ORG**, **GOV** weurt gebruuk (allewel **US** ouch gebruuk weurt).

Neet alle polletiek systeme die 'n landcode höbbe gekrege zien wèrkelek zelfidentificerende len. Zoe heet de supranationaol vereineging vaan Europese staote, de Europese Unie, ouch häör eige code: **EUR** en **EU**.

## ISO landcodes

## Zuuch ouch
* Len vaan de wereld
* ISO 4217 valutacodes
* ISO 3166, ISO 3166-2, ISO 3166-3

## Extern linke
* ISO 3166/MA website
Officieel taol

'n **Offesjeel taol** is 'n taol die dör 't bevoegd gezag erkènd is en dus 'ne officiële sjtatus haat. Mètstens is 'n officieel taal ooch door e land of organisatie tot besjtuurstaal resp. wèrktaol gekoze, mae neet altied. Zoe is 't Limburgs in Nederlands Limburg waal 'n officieel, mae gèng besjtuurstaal.

In 't POBU-verdrag van de VN is 't gebroek van de èège taal 'n kultureel rech. In 't oonderwies en 't beroepslaeve kènne evvel taaleise gesjtèld waeëre. In alle aander formeel situaties haat me rech op 'ne tolk.

Neet allein len, meh ouch intergouvernementele organisaties wie de Vereinigde Naties of de EU en multinationals (wie Philips) höbbe ein of mierdere offesjeel taole.

'n Offesjeel taol heet daomèt 'nen aandere status es 'n sjtandaardtaal en diz twieë wer 'ne aandere es 'n dialek.

## De Limbörge
Zoe in Nederlands Limbörg wie Belsj Limbörg is Nederlands de einsegste officieel taol. Wel geneet 't Limbörgs 'ne speciale staotus in Nederlands Limbörg. Dao is 't 'n zoegenaomde streektaol. Zoen taol mót daan wel gemotiveerd weure door de regiering in 't spreke en sjrieve vaan häör mer steit neet geliekweerdeg aon 't Nederlands. In Belsj Limbörg heet 't Limbörgs gaaroet geine staotus. Wel heet de taol de streektaolstaotus in 't hendsje vol Limbörgssprekende dörpkes in de Waolse provincie Luik. Dao is de officieel taol Frans. Limbörgs heet geine staotus in de Limbörgstaolege gemeinsjappe vaan 't Duits Rienland.

## Nederland
Nederland heet in princiep ein offesjeel taol, 't Nederlands. Daoneve is in de provincie Friesland 't Fries een offesjeel taol, boe euverheidsdokuminte in opgestèld kinne weure. Ouch in bestuur en rechspraak kin vaan 't Fries gebruuk gemaak weure.
't Offesjeel Nederlands in Nederland hèt Standaardnederlands. De Taolunie (same mèt Belsj en Suriname) zörg veur de zjuste vörm vaan 't Nederlands.

## Belsj
Belsj kint drei offesjeel taole: 't Nederlands, 't Frans en 't Duits. De Taolunie (samen mèt Nederland en Suriname) zörg veur de zjuste spelling vaan 't Nederlands.

## Europese Unie
De Europese Unie heet twinteg offesjeel taole, zuuch ouch taole vaan de Europese Unie. Daoneve heet 't Iers de staotus vaan verdraagstaol, wat wèlt zegke tot alle verdrage nao 't Iers vertaold mote weure. De EU erkint 't Limbörgs es streektaol mer dat weurt op zien plaots allein door Nederland en Wallonië erkint (neet Vlaondere). 'n Streektaol heet evels gaaroet geine vergeliekbare staotus es 'n offesjeel taol. Zoe meint de erkinning vaan Limbörgs es taol wel tot Europese projekte subsidie kinne verwachte veur 't besjerme vaan die taol. Me kint evels gein documènte vaan de EU opeise in 't Limbörgs. Lui die 'n streektaol spreke in de EU weure altied verwach ouch ein vaan de twinteg offesjeel taole te kinne spreke, leze en sjrieve.

## Vereinigde Naties
De Vereinigde Naties hanteert zes offesjeel taole: 't Arabisch, 't Sjinees (Mandarijn), 't Ingels, 't Frans, 't Russisch en 't Spaons.

## Bedrijfsleven
Väöl Nederlandse multinationals hantere Ingels es hun offesjeel taol.
29 september

**Heiligedaag van [[Michael]], [[Gabriël]] en [[Rafael (aartsingel)|Rafael]]**

## Gebeurtenisse
* 1364 - Mèt de sjlaag van Auray kump 'n ing aan de Bretonse successieoorlog.
* 1568 - Bie 'n diner arresteert de Hertog van Alva de Graaf van Egmont en de Graaf van Horne op besjuldiging van verraod.
* 1968 - De ièrsjte aaflevering van de *[[Fabeltjeskrant]]* weurt oetgezónde.
* 1988 - De Space Shuttle Discovery weurt gelanceerd.
* 1992 - De lètste kolemien van Belsj geit toe, in Heuze-Zolder.
* 1997 - Britse weitesjappers tuène aan dat inderdaad e verband besjteit tösje BSE en de Krenkde van Creutzfeld-Jacob.
* 2001 - De CVP weurt herneump nao CD&V.
* 2004 - De planetoïed (4179) Toutatis passeert de aarde op relatief korte aafsjtand (4 maonsaafsjtande). 

## Gebore
* 106 v. Chr. - Gnaeus Pompeius Magnus, Romeinse politicus en veldhièr (gesjtorve 48 v. Chr.)
* 1547 - Miguel de Cervantes, Sjpaanse sjriever (gesjtorve 1616)
* 1758 - Horatio Nelson, Britse admiraal (gesjtorve 1805)
* 1935 - Jerry Lee Lewis, Amerikaanse rock-and-roll-zenger en -pianis ("Great Balls Of Fire")
* 1936 - Silvio Berlusconi, Italiaanse politicus
* 1938 - Wim Kok, Nederlandse politicus (gestorve 2018)
* 1942 - Pé Hawinkels, Nederlandse diechter en sjriever (gesjtorve 1977)
* 1943 - Lech Wałęsa, Poolse vakbóndsleijer en politicus
* 1945 - Headly Binderhagel, börgemeister van Nut

## Gesjtorve
* 48 v. Chr. - Gnaeus Pompeius Magnus, Romeinse politicus en veldhièr (58)
* 1902 - Émile Zola, Franse sjriever (62)
* 1930 - Ilja Repin, Russische sjilder (86)
* 1997 - Roy Lichtenstein, Amerikaanse kunstenaer (73)
* 2012 - Hebe Camargo, Braziliaanse actries (83)
Niedorp

**Niedorp** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt op 1 juli 2006 11.887 inwoeners en 'n oppervlak vaan 65,54 km2 (daovaan 1,43 km2 water). De gemeinte umvatde 't stedsje Winkel en de dörper Barsingerhorn, Haringhuizen, Kolhorn, Kreil (gedeiltelek), Lutjewinkel, Moerbeek, Nieuwe Niedorp en Oude Niedorp (same e stedsje), Terdiek, Verlaat (gedeiltelek) en Zijdewind.

De gemeinte woort in 1970 gevörmp oet de aw gemeintes Oude Niedorp, Nieuwe Niedorp en Winkel, en woort in 1990 sterk oetgebreid mèt e gedeilte vaan de toen opgeheve gemeinte Barsingerhorn. In 2012 góng ze op in de nui gemeinte Hollands Kroon.
Noorder-Koggenland

**Noorder-Koggenland** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 juli 2006) 10.579 inwoeners en 'n oppervlak vaan 51 km2. De gemeinte umvatde 't stedsje Abbekerk en de dörper/gehuchter Benningbroek, Hauwert, Lamberschaag, Midwoud, Oostwoud, Opperdoes, Sijbekarspel en Twisk.

De gemeinte is in 1979 oontstande oet sameveuging vaan de aw gemeintes Abbekerk, Midwoud, Opperdoes, Sijbekarspel en Twisk en 't dörp Hauwert, wat tot daan in de gemeinte Nibbixwoud laog. Op 1 januari 2007 woort de gemeinte same mèt Wognum aon Medemblik touwgeveug.
30 september

**Heiligedaag van [[Hieronymus]]**

## Gebeurtenisse
* 1399 - Hendrik IV weurt keuning van Ingeland.
* 1791 - *[[Die Zauberflöte]]* van Wolfgang Amadeus Mozart geit in Wene in première.
* 1938 - 't Verdraag van München weurt geteikend door Frankriek, 't Vereinig Keuninkriek, Italië en Duutsjland; hiedoor kreeg Duutsjland 't rech 't Sudeteland in Tsjechoslowakije te annexere.
* 1938 - 't Eësjte nummer van t waekblad Margriet wirt oetgegaeve door De Geïllustreerde Pers
* 1966 - 't Brits protectoraat Bechuanaland weurt ónaafhenkelik ónder de naam Botswana. 
* 1991 - President Jean-Bertrand Aristide van Haïti weurt door 't leger gearresteerd.
* 2000 - De Nederlandse hockeyploog prolongeert de Olympische titel door te winne van Zuid-Korea.

## Gebore
* 1207 - Rumi, Perzischen diechter en filosoof
* 1847 - Wilhelmina Drucker, Nederlands feministe
* 1882 - Hans Geiger, Duutsje kernfysicus
* 1899 - Hendrik Marsman, Nederlandse diechter
* 1953 - Jack Goldstone, Amerikaanse politicoloog en socioloog
* 1962 - Frank Rijkaard, Nederlandse vootballer en trainer
* 1975 - Wopke Hoekstra, Nederlandse politicus en minister vaan financië
* 1980 - Martina Hingis, Zjwitserse tennisster
* 1997 - Max Verstappen, Nederlands-Limbörgsen otocoureur

## Gesjtorve
* 420 - Hieronymus, kèrkvader
* 1897 - Theresia van Lisieux, Franse heilige
* 1955 - James Dean, Amerikaanse acteur
* 1985 - Simone Signoret, Franse actrice
* 1994 - Andre Michael Lwoff, Franse microbioloog
1 oktober

**Heiligedaag van [[Theresia van Lisieux]]**
**Nationale fièsdaag in [[Sjina (volksrippebliek)]], [[Nigeria]], [[Irak]]**

## Gebeurtenisse
* 331 v. Chr. - Alexander de Groate wint van Darius III in de sjlaag van Gaugamela.
* 959 - Edgar weurt keuning van Ingeland.
* 1795 - De Oasteriekse Nederlande, 't Prinsbisdóm Luuk, deile van de Bataafse Republiek en Kleef were es *Départements belgiques* door Frankriek geannexeerd.
* 1885 - 't Ièrsjte nummer van *[[De Nieuwe Gids]]* versjient.
* 1949 - De Volksrepubliek China weurt oetgerope.
* 1958 - De NASA óntsjteit es opvolger van de NACA.
* 1960 - Nigeria weurt ónaafhenkelik van 't Vereinig Keuninkriek.
* 1969 - De *[[Concorde]]* geit veur 't ièrsj door de geluidsbarrière.

## Gebore
* 1207 - Keuning Hendrik III van Ingeland.
* 1924 - Jimmy Carter, president van de Vereinigde Sjtate
* 1935 - Julie Andrews, Britse actrice (Mary Poppins, The Sound of Music)
* 1937 - Hedy d'Ancona, Nederlandse politica
* 1949 - André Rieu, Nederlands-Limburgse violis en dirigent
* 2018 - Ryusuke Sekino, Japans prematuur kinneke

## Gesjtorve
* 1684 - Pierre Corneille, Franse sjriever (78)
* 1996 - Alfred Vogel, Zjwitserse dokter (93)
* 2018 - Charles Aznavour, Armeens-Franse zenger (94)
28 september

**Heiligedaag van [[Wenceslaus]]**

## Gebeurtenisse
* 935 - Wenceslaus weurt vermaord in opdrach van ziene broor Boleslav I van Boheme.
* 1066 - Willem de Veroveraer vèlt Ingeland binne. 
* 1867 - Toronto weurt hoofsjtad van Canada.
* 1939 - Warschau capituleert in de Twiède Waereldoorlog. 
* 1958 - In Frankriek weurt per referendum 'n nuuj gróndwèt aangenómme die de president väöl mach geuf; dees gróndwèt zou op 4 oktober ingoon en ies 't begin van de Viefde Franse Republiek.
* 1968 - De Vereinigde Arabische Republiek tösje Egypte en Syrië vèlt oeterein.
* 1994 - De veerboot *Estonia* zink in de Oasziè; 852 luuj kómme um.
* 2000 - In Denemarke weurt in e referendum de euro aafgeweze.
* 2003 - De SMART-1 weurt gelanceerd; diet ies de ièrsjte Europese ruumdesónde die door de ESA nao de maon weurt gesjtuurd.

## Gebore
* 1573 - Caravaggio, Italiaanse sjilder
* 1803 - Prosper Mérimée, Franse sjriever
* 1924 - Marcello Mastroianni, Italiaanse acteur
* 1934 - Brigitte Bardot, Franse actrice
* 1952 - Sylvia Kristel, Nederlandse actrice
* 1968 - Mika Häkkinen, Finse Formule 1-coureur

## Gesjtorve
* 1895 - Louis Pasteur, Franse weitensjapper
* 1927 - Willem Einthoven, Nederlandse medicus
* 1953 - Edwin Hubble, Amerikaanse astronoom
* 1956 - William Edward Boeing, Amerikaanse boewer van vleegmesjiene
* 1970 - John Dos Passos, Amerikaanse sjriever
* 1970 - Gamal Abdel Nasser, president van Egypte
* 1978 - Paus Johannes Paulus I
* 1991 - Miles Davis, Amerikaanse trompettis
* 2018 - Koos Alberts, Nederlandse zenger (71, blaoskaanker)
Pleveerechtege

De **Pleveerechtege**, ouch wel **Steltluiperechtege** (Latien: **Charidiiformes**), zien 'n groete orde vaan veugel. E groet deil vaan de soorte zien zie- of zeutwatervogel. De orde besteit oet de volgende femilies:

* Jacana's (Jacanidae)
* Goudsnippe (Rostratulidae)
* Krabpleveer (Dromadidae)
* Sjoleeksters (Haematopodidae)
* Ibissnavel (Ibidorhynchidae)
* Klute (Recurvirostridae)
* Griele (Burhinidae)
* Renveugel en vorkstartplevere (Glareolidae)
* Plevere (Charadriidae)
* Magelhaenpleveer (Pluvianellidae)
* Strandluipers en snippe (Scolopacidae)
* Kwartelsnippe (Thinocoridae)
* Ieshoonder (Chionididae)
* Jegers (Stercorariidae)
* Miewe (Laridae)
* Sterne (Sternidae)
* Sjeresnavele (Rhynchopidae)
* Alke (Alcidae)
3 oktober

**Heiligedaag van de [[Ewalde]]**
**Nationale fièsdaag in [[Duutsjland]]** (*Tag der Deutschen Einheit*)

## Gebeurtenisse
* 1574 - Leide weurt nao 'n belegering door de Sjpanjaarde óntzèt door Willem van Oranje (Leids óntzèt).
* 1789 - George Washington reup de ièrsjte Thanksgiving Day oet.
* 1932 - Irak weurt ónaafhenkelik.
* 1939 - 't Britse expeditieleger nump pesitie in aan de Franse Kanaalkus en de Belzje grens.
* 1981 - De hóngersjtaking van IRA-gevangene in de Maze-gevangenis in Belfast eindig nao 7 maonde en 10 doaje.
* 1990 - Duutsjland weurt hereinig.

## Gebore
* 1867 - Pierre Bonnard, Franse sjilder
* 1871 - Stijn Streuvels, Belzje sjriever
* 1944 - Pierre Deligne, Belzje wiskundige
* 1945 - Jo Ritzen, Nederlandse politicus
* 1974 - Marianne Timmer, Nederlandse sjaatsster
* 1969 - Gwen Stefani, Amerikaanse zangeres
* 1983 - Achmed Akkabi, Nederlandse acteur
* 1995 - Snelle, Nederlandse rapper

## Gesjtorve
* 42 v. Chr. - Gaius Cassius Longinus, Romeinse senator
* 1226 - Franciscus van Assisi, Italiaanse heilige en sjtiechter van de Franciscane
* 1932 - Max Wolf, Duutsje astronoom
Obdam

**Obdam** is e dörp in de Noord-Hollandse gemeinte Koggenland, in Wesfriesland. Tot 2007 waor 't 'n zelfstendege gemeinte, mèt (1 juli 2006) 6806 inwoeners en 'n oppervlak vaan 20,95 km2 (daovaan 0,35 km2 water). Boete 't dörp Obdam laoge nog de dörper Hensbroek en e gedeilte vaan Wogmeer binne de gemeintegrenze.

Obdam weurt veur 't iers geneump in 1347, es *Updamme*. In 1979 woort 't dörp Hensbroek, deil vaan de aw gemeinte mèt dezelfde naom, aon Obdam touwgeveug. Op 1 januari 2007 fuseerde de gemeinte mèt Wester-Koggenland fusere tot Koggenland.
Oostzaan

**Oostzaan** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Zaanstreek, mèt (1 juli 2006) 9202 inwoeners en 'n oppervlak vaan 16,69 km2 (daovaan 3,43 km2 water). Boete e paar naobersjappe ligke gein ander kerne binne de gemeintegrenze.

Oostzaan is roond 't jaor 800 oontstoon. In 't verleie waor 't e centrum vaan de sjeepsbouw.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Opmeer

**Opmeer** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 juli 2006) 11.229 inwoeners en 'n oppervlak vaan 42,27 km2 (daovaan 0,31 km2 water). Neve de hoofplaots kint de gemeinte 't stedsje Hoogwoud en de dörper en gehuchter Aartswoud, Gouwe, Spanbroek, Wadway, De Weere en Zandwerven. Opmeer en Spanbroek höbbe same stadsrechte (dit is in Wesfriesland neet oongewoen).

## Externe link
* Website vaan de gemeinte