open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blasius

De heilige **Blasius** kump oarsjprónkelik van Armenië. Hae sjtörf op 3 februari 316. De driede februari ies daorum zien fièsdaag in de katholieke kèrk.

## Legende
Blasius haet 't leve van 'ne jóng, dae bekans sjtiekde in 'n vösjgraat, gered.
Blasius ies daorum de petroanheilige van de kaelkrenkdes. Op ziene fièsdaag weurt nao 'n Heilige Mès aan de luuj gelegenheid gegeve um de zoageneumde *Blasiuszege* te óntvange. Dat gebeurt door de preester dae de geluivige daobie twiè keertse kruselings um de haus hèlt. Dit ritueel mèt keertse, weurt dèks verward mèt de keertsewiejing, die op 2 februari gehoute weurt ter ière van Maria-Leechmès.

In de parochiekèrk van Keer, in de gemeinte Mergraote besjteit 'n sjpeciaal devotie veur de heilige Blasius.
Sluis (gemeinte)

**Sluis** (Ziews: *Sluus*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, in 't weste vaan Ziews-Vlaondere, groof-eweg samevallend mèt 't historisch Land vaan Cadzand. 't Oppervlak bedreug 308,41 km² (daovaan 1,94 km² water), 't aontal inwoeners waor 24.408 per 1 juni 2005. De gemeinte is geneump nao 't glieknaomeg historisch stedsje, meh 't raodhoes steit in Oostburg. Ander kèrne zien Aardenburg, Breskens, Cadzand, Eede, Groede, Hoofdplaat, IJzendijke, Nieuwvliet, Oostburg, Retranchement, Sint Kruis, Sint Anna ter Muiden en Zuidzande. Daoneve höbbe 't noorde en weste vaan de gemeinte nog tientalle naobersjappe, die väölal neet awwer zien es negentiende iews en dèks de wónderlekste naome draoge, wie *Boerenhol*, *Nummer Eén*, *Turkeye* en *Vuilpan*.

De gemeinte is oontstande oet 'nen indeloeze cluster vaan fusies. Oetindelek waor 't de fusie tösse de gemeintes Oostburg en Sluis-Aardenburg op 1 januari 2003 die de gemeinte definitief vestegde.

Veur de veurzeninge is me, zeker sinds 't opheffe vaan 't otoveer tösse Breskens en Vlissinge, aongeweze op 't Belsj, mie bezoonder op Brugge. Umgekierd koume väöl Belzje toeriste de gemeinte bezeuke.
## Extern links
* Officieel website vaan de gemeinte
* Toeristische website vaan de gemeinte
Philippeville (arrendissement)

't **Arrendissement Philippeville** is ein vanne driej besteurleke
arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Name.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 910,91 km² en haw 66.863 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:

* Cerfontaine
* Couvin
* Doische
* Florennes
* Philippeville
* Viroinval
* Walcourt
Tholen

:*Dit artikel behandelt de gemeinte en 't eiland Tholen. Veur de plaots Tholen zuug [[Tholen (stedsje)]]
----

*'Tholen''' is e veurmaoleg eiland en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 254,41 km2, boevaan 106,60 km2 water, en 'n populatie vaan 24.822 inwoeners per 1 juni 2005. De gemeinte umvat de dörper Anna Jacobapolder, Oud-Vossemeer, Poortvliet, Scherpenisse, Sint Annaland,  Sint-Philipsland (wat neet op 't eiland Tholen ligk meh 'n eige veurmaoleg eilendsje heet) en Stavenisse en de stedsjes Sint Maartensdijk (raodhoes) en Tholen.

## Ligking vaan 't eiland
Tholen ligk ten weste en noorde vaan de Oosterschelde en t'n ooste vaan 't Schelde-Rienkanaal. Euver dat kenaal ligk 'n brögk nao Bergen op Zoom. D'n Oesterdam leit nao Zuid-Beveland, 'ne zijtak vaan de Grevelingendam leit vaanaof Sint-Philipsland nao Schouwen-Duiveland en Goeree-Euverflakkee.

## Gemeinteleke economie en functies
E veurnaom middel vaan bestoon is nog ummer de landbouw, boe-in d'n tuinbouw good vertegewoordeg is. Veur zien verzörgingsfuncties is Tholen, op e paar zake in Sint Maartensdijk en Tholen-stad nao, aongeweze op veural Bergen op Zoom. In de gemeinte höbbe ziech e groet aontal Bergse forenze gevesteg.

## Historie
Door zien relatief hoeg ligking heet Tholen in 't verleie relatief weineg te leie gehad vaan euverstruiminge. De dörper Stavenisse en Scherpenisse verraoje in hunne naom al 'ne middeliewsen oersprunk. Tholen had zwoer concurrentie vaan de stad Reimerswael, meh wie die in verval raakde door 't euverstruime vaan häör achterland bleujde Tholen-stad en Sint Maartensdijk op wie noets teveure. Intösse woorte de terpe en klein pölderkes ummer mie door nui polders verboonde, woedoor e groet eiland oontstoont. Later trooj 'n stagnatie in.

Nao de störmvlood vaan 1953, dee 't eiland laank zoe zwoer neet trof es beveurbeeld Schouwen-Duiveland, woort 't eiland groetsjaoleg herverkaveld. Tot 1971 had eder dörp zien eige gemeinte; toen maakde de gemeinteleke herindeiling tot de gemeinte Tholen 't gans eiland góng besloon. In 1995 woort ouch Sint-Philipsland debijgetrokke.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
D'n Emmaberg

**D'n Emmaberg** ies 'n buurtsjap van Valkeberg in Zuud-Limburg. Tot 1940 behuèrde-n 't gedeiltelik bie Hölsberg. In 1940 ging 'n deil van Hölsberg (sjtasie en umgeving) en 'n deil van Emmaberg euver nao dan gevömde gemeinte Valkeberg-Houtem. De ongevaer 60 hoezer liegke rónd de Emmabergwaeg op de gelieknamige Emmaberg. Centraal sjteit 'n Tv-radio-zendmas. Veur kèrk, sjoal, winkel e.d. zint de luuj aangeweze op Valkeberg, Hölsberg en Klumme. Aan de voot van D'n Emmaberg bevingk ziech de buurtsjap De Hièk. De naam *Emmaberg* ies officieel ingeveurd in 1982, bie 't tot sjtand kómme van de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Haet 'n blauw plaatsnaambord. Veurheen woort de helling Valkebergerwaeg en/of Emmabergwaeg geneump. De naam ies 'n samesjtèlling van keuningin Emma en berg.

## Gesjiedenis
In vreuger tieje woort op de berg, op de grens van Hölsberg en Valkeberg, rech gesjproke. Dao woa noe de zendmas sjteit heesj 't toen  en later *Loemeleberg* (of Lómmeleberg). In de 18e ièw zint aan  'n elk of galg ter plaatse  'n 70 bokkeriejersj opgehange. De kleier (loemmele) woorte op 'ne houp gesjmete of te kiek gehange es aafsjriekmieddel. In de tuin van 'n hoes bevinge ziech nog reste van de doaje en van de galg.
De Nuujsjtad

**De Nuujsjtad**, officieel (Nederlands) **Nieuwstadt**, is e stedsje in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, aon de Duitse grens, ten zuie vaan Zöstere. Per 1 januari 2006 had 't 3240 inwoeners. Petroenheilege vaan De Nuujsjtad is Sint Jan.

## Functies
De Nuujsjtad is es zuidelekste kèrn vaan de gemeinte sterk op Zittert geriech. 't Toerisme speult 'n zeker rol in dees plaots. Recintelek heet me hei 'n aontal nuibouwwoeninge gebouwd, die de vergriezing (mèt succès) móste remme. Door zien ligking in de smalste stroek van Nederland is De Nuujsjtad e lozjistiek knelpunt, mèt 't Julianakanaal, de A2 en de spoorlijn Eindhove-Mestreech kort nevenein. De "Operatie Bottleneck" moot 't stedsje e bitteke oontlaste.

## Stadsgeziech
't Klein centrum vaan De Nuujsjtad heet smal sträötsjes en e paar historische gebouwe, boevaan de Sint-Janskèrk 't bekindste is. In de umgeving ligk naat natuurgebeed, wat bevleujd weurt door de Maos.

## Historie
De Nuujsjtad, vreuger Elsene, kraog in 1263 stadsrechte en weurt in 1277 veur 't iers es *Nuie stad* aongeduid. 't Laog in deen tied in 't Amb Mofert. Allewel tot 't belaank es woen- en handelsplaots klein waor had 't welzeker 'n veurnaom militair functie: zoe deenden 't in 1398 es vesting in de stried tösse 't Heertogdom Gelder en 't Prinsbisdom Luik. In 1583, tijdens de Tachetegjäöregen Oorlog, woorte de vestingwerke verweus en neet mie herstèld, woedoor 't stedsje häör militair wierde verlaor. Tot 1715 bleef 't gebeed in Habsburgs bezit; doe woort 't (mèt o.a. Venlo) aon de Nederlen euvergedraoge. In 1794 woort 't Amb Mofert oontmanteld en woort De Nuujsjtad zelfstendeg verklaord. 't Congrès vaan Wene zörgde in 1815 veur 'n klein grenscorrectie. Tot 1982 waor De Nuujstad 'n zelfstendege gemeinte; in dat jaor woort 't aon Zöstere touwgeveug. Sins 2003 huurt 't bij Ech-Zöstere.
De Plenkert

**De Plenkert** ies 'n wiek in Valkeberg (centrum) in Zuud-Limburg. Tot 1940 huèrde-n 't bie de gemeinte Houtem.
De naam geit truuk nao 't woord blenk of blink, dat aangeuf dat get opvallend (wiet) aafsjtiek.  Dat ies de blinkende sjtiele mergelberg, aan ein zie van de Plenkertweeg, dae door de daoveur geboewde hoezer teveursjien kump. De naam zou ouch kènne kómme van de plenk, die euver de breij göt woorte gelag en woa de luuj dan op ginge ziette. Ze zote dan te plenke.

## Gesjiedenis en bezeenswaerdighede
Mergel:
De ièrsjte industrie vóng hie plaats in vuursjteinmiene in de mergelberg. Dees miene zint saer 2000 te beziechtige. 
De gemeintegrot haet 'ne in-/oetgank aan de Plenkert en hie bevingk ziech ouch de *Heidegroeve* óndergrónds. 

In dees buurt bevingk ziech, aan de Geul, op de plaats van 'n veurmalige polfermeule, de noe ouch veurmalige beerbroewerie *De Leeuw*. Zie hou hie 'n eige waterbrón en watermeule. De productie (van 1886 tot 2005) woort in 2005 verplaats nao 't Belsj. Neve de broewerie liek de veurmalige sjtoumwesjerie van Valkeberg.

Get wiejer, riechting Geulem, zint in 1913 14 replica's van Romeinse catacombe in de mergelberg oetgehouwe. De ingank ies 'n mergele gebuuwke in klassieke sjtiel mèt tympaan. De catacombe zint te beziechtige.

Riechting Boete de Paort, aan de kant van de mergelberg, sjteit 'ne sjtatige villa, in mergel opgetrokke, in klassieke sjtiel:  *Villa Alpha* (1880). Hieneve bevingk ziech 't 15-Februaripleintsje, dat zien naam dank aan de ièrsjte akte woa-in de naam *Falchenberch* geneump weurt op 15 februari in 1154. Van hie geit 'ne sjtiele trap riechting Polferbösj, Kuurpark en Casino. In de Polferbösj, 'ne hellingbösj dae ziene naam te danke haet aan de veurmalige Polfermeule, woort ouch 'n rotspark aangelag en in 1916 'n opelochtheater oet de mergelberg gehouwe. In de dao-op volgende jaore, tot in de jaore 60 van de 20e ièw, vónge hiè oetveuringe plaats in de vörm van opera's, operettes, toneel en musicals ónder 't beheer van de sjtiechting *Valkenburg-Omhoog*. Vanaaf de jaore 80 ies 't theater obbenuujts in gebruuk genómme. De ingank van dat Rotspark liek sjuins tegeneuver 't hudige multifunctioneel centrum *de Polfermeule* (oet 2002). Neve dae entree, mèt twiè weuste mergele pilere en 'n breer mèt waope daotösje, sjteit in de helling de mergele villa *Rozenheuvel* oet 't begin van de 20e ièw. Boewhièr waor Alphons Diepen, initiatiefnummer van 't Rotspark. 

In de Plenkert bevingk ziech ouch 't zoageneump protestants Irene-kèrkske oet 1892. 't Ies opgetrokke in baksjtein, verseerd mèt mergele elemente. D'n tore ies gedèk mèt leie. Achter 't geboew bevingk ziech 'n graafkapel in de mergelberg. In 't kèrkske ies noe 'n restaurant gevestig. 
De basissjoal van Valkeberg-centrum, *de Plenkert* geneump, ies geboewd in 1980 ongevaer op de plaats woa daoveur de jóngessjoal sjtóng, kort bie de Geul.

## Pierre Cuypers
Alle monumentaal geboewe: villa Alpha (1880), villa Rozenheuvel, Opelochtheater mèt ingankspartie (1916), de Romeinse catacombe (1913) en 't protestants kèrkse (1892) zint óntworpe door arsjitek Pierre Cuypers oet Remung.
Vaors

**Vaors** , Nederlands **Broekhuizenvorst**, is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Haors aan de Maas. Op 1 januari 2006 haj 't 1118 inwoeners. Vaors, wat ten noorde van Brokeze ligt, is 'n echt kèrkdörp. Róndum de kèrk likge 'n paar alde pande die sinds 1968 op de monumenteliest staon. In de umgaeving ligt ok nog 't Kestieël van Üüje, wat sins 2005 wer bewoeënd is en daovur dus gans gerenoveerd is.

Tot 2001 huurde Vaors bej de gemeente Brokeze, wat toen de kleinste gemeente van Nederlands Limburg waas.
Oas (Valkeberg)

**Oas** (Nederlands: Oost) ies 'n wiek in 't noord-oaste van Valkeberg en ten oaste van 't veurmalig gehuch Sint-Pièter. De naam kump van 't gelieknamig kesjtièl Oas, dat hie 't gebeed in eigendóm haet gehad. 't Kesjtièl liek in de Oastergats. Dao tegeneuver liek de Sjaatsberg mèt aan de voot 'ne kalkove en 'n "Auvermennekeslook" in de mergelberg. De Oastergats ies 'ne ouwe weeg vanoet Sint Pièter riechting Sjin op Geul. Hauverwaegs kump me langs 'ne mergele calvariegroep, besjtaonde oet 2 kapelkes en 'n calvarie, *De drie Beeldsjes* geneump.

In de jaore nao de Twiède Waereldoorlog óntsjteit hie, in de beemde van de Geul, 'n groate woonwiek besjtaonde oet de sjtraote: Burgemeister Henssingel, Pestoar Sartonsjtraot, Oasterbeeksjtraot, Thibaltsjtraot, Louis Eliassjtraot, Berkelplein, van Tilsjtraot, Dr. Hermansjtraot. 't Gevolg ies dat de parochiekèrk van Valkeberg te klein weurt. In 1955 weurt 'n nuuj parochie opgeriech. De garage van Hotel Palanka, aan 't Walramplein, deent tot 1960 es noadkèrk. In 1961 ies de nuuj parochiekèrk, gewiejd aan Slevevrouw van ummerdoerende biesjtand, vaerdig. De architect van 't modern, veurnamelik, mergele boewwerk ies Theo Boosten oet Mestreech. Bie de restauratie van de kademoere aan de Geul in 2009, krieg de kèrk eindelik, de al in 1960 geplande, vootbrök euver de Geul nao de besjtaonde hoofingank.

In de beemde liegke de sjportvelde van Valkeberg, de verpleegkliniek *Valkenheim*  en 't hertepark aan de Geul.
Vastelaovesvereiniging

'n **Vastelaovesvereiniging** of **carnavalsvereiniging** ies 'n vereiniging van en veur vastelaovesvierdersj die activiteite mèt en róndum de viering van vastelaovend organiseert. Vastelaovesvereiniginge organisere zietinge, zörge dat d'r 'ne prins weurt oetgerope en dat d'r 'n raod van èlf ies, organisere d'n optoch en eventueel ouch de boerebroelof. 

In Limburg haet (bienao) eder dörp waal 'n vastelaovesvereiniging, en in de groater plaatse en sjtae zint d'rsj meistal miè; al ies dao dèks ein vereiniging 't belangriekste en die maog dan ouch de sjtadsprins oetrope. De inweunersj van 'n plaats were in de carnavalstied (en sóms ouch daoboete) waal geneump nao de naam van de vereiniging. Zoa vink me bieveurbeeld in Sjin op Geul de *Waterratte*. De plaats zelf weurt sóms 't "...riek" geneump. Dèks ies d'r ouch 'n apaarte vereiniging veur de kingercarnaval. 

De vastelaovesvereiniginge in Limburg zint opgeriech nao veurbeeld van die in 't Duutsj Rienland, mèt name Kölle, Düsseldorf en Aoke. In Mestreech riechde 'n aantal notabele in 1839 de sociëteit Momus op, destieds de ièrsjte vastelaovesvereiniging van Nederland. De Momus haet bies 1939 besjtange, meh rónd de ièwwiesseling heel häören invlood op de organisatie eigelik op. In Venlo woort in 1842 de Jocus opgeriech. Dit ies de oudste nog besjtaonde carnavalsvereiniging van Nederland. De Jocus heel in 1843 de ièrsjte zietting, nao Duutsj veurbeeld. In Valkeberg riechde me in 1879 de Mirlitophile op. In Zittert volgde in 1881 De Marotte, die in 1890 de ièrsjte prins in Limburg oetrepe.
De vastelaovesvereiniginge houwe in daen tied ouch 'ne bevorderende invlood op de verbreiing van 't gesjreve Limburgs. 

Sómmige vastelaovesvereiniginge zint vereinig in euverkoepelende organisaties wie de Samewirkende Limburgse Vastelaovesvereniginge (SVL) en de Bond van Carnavalsverenigingen in Limburg (BCL) in Nederlands Limburg en de Limburgse Vereniging voor Karnavalsevenementen (LIVEKE) in Belsj Limburg. In Europees verband zint dees dan weer georganiseerd in de Närrische Europäische Gemeinschaft (NEG).

## Vastelaovesvereiniginge in Nederlands Limburg
:*Zuug [[Lies van vastelaovesvereiniginge in Nederlands Limburg]]*

## Carnavalsvereiniginge in Belsj Limburg

## Limburgse CV's in 't boeteland
* Limburgse Kabrieten Klup  Curaçao
* The Limburger Kangaroos  Melbourne Australië

## Extern links
*Samewèrkende Limburgse Vastelaovesvereniginge 
*Bond van Carnavalsverenigingen in Limburg
*LIVEKE
La Louvière

**La Louvière** ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Henegouwe in 't arrondissement La Louvière. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 64,16 km² en 77.013 inweunersj (1 juli 2005). Nao aantal inweunersj ies 't de twiède sjtad van Henegouwe (nao Charleroi) en de èlfde gemeinte van Belsj. De deilgemeintes van La Louvière zint behalve de sjtad zelf Haine-Saint-Paul, Haine-Saint-Pierre, Saint-Vaast, Trivières, Boussoit, Houdeng-Aimeries, Houdeng-Goegnies, Maurage, Strépy-Bracquegnies en Besonrieux. De gemeinte liek aan de Hene en aan 't Centrumkanaal, tösje Berge en Charleroi, óngevaer 50 km ten zuje van Brössel.

## Sjtadsfuncties
La Louvière ies veural 'n industriegemeinte. De belangriekste industrietakke zint de sjtaol- en metaalindustrie, de chemische industrie en de glaasindustrie. Wiejer haet de sjtad 'n regionaal verzörgende functie. D'r liegke twiè hospitale. Ouch ies d'r 'n hoagesjoal gevestig. De vootbalcluub RAA Louviéroise sjpeelt in de Ièrsjte Klasse. Mèt haufvaste weurt 'n groat carnavalsfiès gevierd.

## Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede

Es industriesjtad die pas gegreujd ies vanaaf de twiède hèlf van de 19e ièw kènt La Louvière wiènig ouw geboewe. In 't veurmalig justitiepaleis ies 'n museum veur beeldende kuns gevestig. Bie La Louvière liegke veer sjeepslifte in 't Centrumkanaal, die geboewd zint tösje 1888 en 1917 en die saer 1998 op de Waerelderfgoodlies van UNESCO sjtoont. De lifte were allewiel allein nog mer veur de plezeervaart gebruuk. In de deilgemeinte Houdeng-Goegnies liek 't mienwèrkersjdörp *Bois-du-Luc* oet de 19e ièw mèt 'n biebehuèrend mienmuseum. 

## Historie
Bies in de 19e ièw waor La Louvière 'n gehuch dat bie Saint-Vaast huèrde. De plaats kaom tot bleuj en greujde tot 'n sjtad door de kolemiene. In 1869 woort La Louvière 'n eige gemeinte. De tegewoordige gemeinte ies in 1977 bie 'n fusie óntsjtange.

## Externe link

*Officieel website van de gemeinte
Aarle

**Aarle** (Nederlands: *Aarlen*, Frans: *Arlon*, Duutsj, Luxemburgs: *Arel*, Waals: *Årlon*) ies de hoofsjtad van de Belzje provincie Luxemburg. De gemeinte Aarle, woabie ouch de deilgemeintes Bonnert, Heinsch, Toernich, Guirsch en Autelbas huère, haet 'n oppervlak van 118,64 km² en 26.176 inweunersj (1 juli 2005). 't Ies de kleinste provinciehoofsjtad van 't Belsj. De sjtad liek in 't zuje van 't land, aan de grens mèt 't Groathertogdom Luxemburg. 

In de sjtad Aarle en de umgeving ('t Arelerland) weurt vanouds Luxemburgs gekald. Dees regionaal taal ies in Wallonië erkènd en 't sjtadsbesjtuur van Aarle haet twiètalige sjtraotnaambördsjes op laote hange.

## Sjtadsfuncties
Aarle ies 'n belangriek economisch en besjtuurlik centrum. 't Haet 'n verzörgende functie veur de regio. D'r liek 'n universitair centrum (de *Fondation Universitaire Luxembourgeoise*). D'r bevink ziech ouch 'n rechbank, die veural in 't nuujts ies gewaes bie 't proces tege Marc Dutroux in 2004. Aarle haet 'n sjtasie aan de lien Brussel - Luxemburg - Basel. In de deilgemeintes Heinsch en Toernich liek 'n militair opleidingscentrum.

## Sjtadsbeeld

Aarle haet 'n aantal historische geboewe. Bovenop 'ne heuvel, dae me *Knipchen* neump, sjteit de Sint-Donatuskèrk, die 17e- en 18e-ièwse fresco's haet. D'r zint reste van 'ne Romeinse tore van de sjtadsmoer oet de driede ièw, vlak bie de Groate Mert. In 'n archeologisch park zint de euverbliefsele van 'n 5e-ièwse basilica en Romeinse therme te zeen. 't Musée Luxembourgeois tuènt veurwerpe oet dezen tied. De synagoge oet 1865 ies de oudste van Belsj. De neogotische *Saint-Martin* (1914) woort geboewd in opdrach van Leopold II, dae in 't zuje (Aarle) en 't noorde (Sint-Petrus-en-Pauluskèrk in Oostende) van zien land 'n monumentaal kèrk wol höbbe.

## Historie

## Folklore
In Aarle weurt mèt haufvaste carnaval gevierd, mèt 'ne optoch op zóndeg. 't Lokaal drenkske Maitrank, op basis van wiete wien, mariabèdsjtruè en appelsiene, weurt eder jaor in mei ge-ièrd mèt e festival.

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Priorie

n **Priorie** ies 'n twiède vestiging van 'n besjtaond kloaster. In 'n priorie laef 'n kloasterorde, die besjteit oet manne: monnike, broedersj en patersj of vrouwe: zuustersj en nónne. In abdije hèt de plaatsvervenger van de abt of abdis prior of priorin. 
'n Kloaster mèt biebehuèrende kèrk ónder 't besjtuur van 'ne prior weurt priorie geneump.  De geistelike, dae es preester verbónge ies aan 'n priorie woa-in zuustersj leve weurt proos geneump.
Aat (arrendissement)

't **Arrendissement Aat (Ath)** is ein vanne zeve besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Henegouwe.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 671,82 km² en haw 130.448 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:
Aarle (arrendissement)

't **Arrendissement Aarle (Arlon)** is ein vanne vief besteurleke arrendissemente vanne Belsje provinsie Luxemburg.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 318,86 km² en haw 65.565 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:

* Arlon (Aarle)
* Attert
* Aubange
* Martelange (Martelinge)
* Messancy (Metsig)

In dit arrondissement is vanawds 't Luxemburgs de volkstaal. De grenze van 't arrendissement valle naogenóg same mitte grenze van 't Arelerlandj.
Bastenake (arrendissement)

't **Arrendissement Bastenake (Bastogne)** is ein vanne vief besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Luxemburg.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1.046,60 km² en haw 50.851 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeinte:

* Bastenake (Bastenake)
* Fauvillers
* Gouvy
* Houffalize
* Sainte-Ode
* Vaux-sur-Sûre
* Vielsalm
Marche-en-Famenne (arrendissement)

't **Arrendissement Marche-en-Famenne** is ein vanne vief besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Luxemburg.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 958,07 km² en haw 57.667 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:

* Durbuy
* Erezée
* Hotton
* La Roche-en-Ardenne
* Manhay
* Marche-en-Famenne
* Nassogne
* Rendeux
* Tenneville
Virton (arrendissement)

't **Arrendissement Virton** is ein vanne vief besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Luxemburg.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 777,72 km² en haw 55.162 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:

* Chiny
* Étalle
* Florenville
* Habay
* Meix-devant-Virton
* Musson
* Rouvroy
* Saint-Léger
* Tintigny
* Virton
Biesjop

'ne **Biesjop** of **bisjop** (Nederlands: bisschop) ies in de hiërarchie van de Katholieke kèrk,  de Orthodoxe Kerk  de Anglicaanse Kerk of de Lutherse Kerk 'ne geistelike dae 'n biesjdóm besjuurt. De naam kump van 't Griekse *episcopos*, wat "opziechter" beteikent.

In de Katholieke kèrk, krieg hae 't amt toegeweze door 'n wiejing, die door drie anger biesjoppe weurt verliènd. De paus haet häöm van te veure beneump of haet de veurdrach bevestig. Op de kardinaal en de paus nao, ies de biesjop de belangriekste functie binne de Katholieke kèrk. Biesjoppe die kardinale zint (wie die van Utrech en Mechele-Brussel) ziete ouch in 't Kolleesj van Kardinale, 't hoagste besjtuursorgaan van 't Vatikaan.

## Ièreteikes
De biesjop maog es ièreteikes 'ne mieter, 'ne biesjopssjtek , 'n boorsjkruus en 'ne biesjopsrink drage. De sjtek (sjtaaf) haet aan de bovekant 'ne krol. Meistal ies'r gemaak van edelmetaal of 'n verfiende houtsoort. 't Ies 't teike van mach en herderlike zörg.
't Boorsjkruus ies 'n teike van waerdigheid, meistal van goud gemaak. Ouch abte en abdisse drage diet teike.

## Biesjdóm
't Gebeed, dat kèrkrechtelik besjtuurd weurt door 'ne biesjop hèt 'n biesjdóm. In Nederland zint dat 't biesjdóm Remunj, Breda, Groninge-Leeuwarde, Haarlem, Den Bosch, Rotterdam en 't aartsbiesjdóm Utrech. Belsj haet de biesjdómme Hasselt, Luuk, Antwerpe, Brugge, Doornik, Gent, Name en 't aartsbiesjdóm Mechele-Brussel. 

In de plaats woa de biesjop woont sjteit zien biesjopskèrk, kathedraal geneump.
MediaWiki

**MediaWiki** ies software woamèt me 'n wiki kènt opzètte. De software ies gesjreve in PHP en gebruuk MySQL es ónderliegkende relationele database. MediaWiki ies vriegegeve ónder de GNU General Public License. De software ies óntwiekkeld veur Wikipedia en weurt gebruuk door de Wikimedia-projekte en door ander wiki's.

MediaWiki ies gesjreve door de Duutsje bioloog Magnus Manske. De ièrsjte versie kaom oet op 25 januari 2002; daoveur drièjde Wikipedia op UseModWiki, dat in Perl gesjreve ies. Daonao ies MediaWiki wiejer óntwiekkeld en hersjreve, veural door Lee Daniel Crocker. In 2003 kreeg 't naamloos programma de naam MediaWiki. Saer 2004 ies Brion Vibber de belangriekste óntwiekkelaer van diet open-sourceprojek, woa-aan in 2005 miè es 60 programmäörsj mètdege.

## Externe link
* http://www.mediawiki.org
Hoebelrao

**Hoebelrao** (Nederlands: **Hobbelrade**) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik (Nederlands Spaubeek) in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 

## Gesjiedenis
In 1661 weurt tösje de keuning van Sjpanje en de Sjtate Generaal van de Nederlande 't Partage-Tractaat geteikend, dat inhèlt dat miedde door Baek de landsgrens kump te ligke. De katholieke godsdeens maog neet in 't Sjtaats gebeed oetgeoefend weure, mèt 't gevolg dat in Hoebelrao (buurtsjap van Sjpawbik) 'n sjuurkèrk weurt ingerich. Tot 1683 zölle Katholieke preestersj gebruuk hievan make. In dat jaor maoge ze wir nao hun eige kèrk truuk. 
In Hoebelrao zint tot ongevaer 1985 2 sjuurkèrke nog in vervalle sjtaot gewaes, meh door verboewing zint dees opgeruimp. Ein waor in de Borgh, kiek  nao de foto hienaeve en ein waor bie de boerderie van Houb Schutgens, woa later appertemente zeen geboewd. Houb Schutgens hou hievan eine kroatekelder gemaak. Ouch leep eine gank ónger de waeg door zaodat de bezekersj bie onroad koeste vlöchte.

In 1800 weure Baek en Sjpawbik zelfsjtendige gemeintes. In 1982 weurt de nuuj gemeinte Baek gevörmp same mèt o.m. Sjpawbik. 't Gevolg ies dat d'r dan twiè sjtraote mèt dezelfde naam in ein gemeinte besjtoon: Holsjtraot. In Sjpawbik höbbe ze de sjtraotnaam toen veranderd in *Hobbelrade*, umdat deze weeg riechting de buurt Hoebelrao löp.
 
In 1840 besjteit Hoebelrao oet 51 häöf en hoezer in lintbeboewing langs de hellingwaeg *Lindeveld*  nao  De Aw Kèrk. Van dees boerderieje, woa-ónder mergele en vakwerkhoezer, zint 'r nog väöl bewaard gebleve. In de buurt liek de Vrouwebösj. Sint-Jansgelaen en De Aw Kèrk bevinge ziech vanoet Sjpawbik en Hoebelrao vlakbie, achter de autobaan A76 en 't sjpoor.
Haamsjeut

**Haamsjeut** of hamsj, ouch waal **Vogelliem** geneump (Nederlands: *Maretak*; Ingelsj: *Mistletoe*) weitesjappelike naam: *Viscum album*, ies 'n inheemse plant in de Benelux. 't Greunblievend sjtruukske laef es haufparasiet op bepaalde soorte buim. Veural zoute en water ónttrèk 'r aan die buim. Op de kalkhoutende grónd in Zuud-Limburg en in de Voorsjtreek in Belsj kump 'r mèt reigelmaot veur. In Nederland ies de haamsjeut 'n besjermde plant.

De naam haamsjeut lièt ziech verklaore, doordat de sjeut blaedsjes haet, die lieke op 'ne paerdshaam. Dees gaffelvörm zou ouch 'n Keltisch heilsteike zin, dat geboorte en nuuj leve aangeuf.
Nóg 'ne andere Zuud-Limburgse naam ies duvelsjnies. Duvel wies nao geheimzinnige krachte en nès weurt gebruuk, vanwege de geliekenis op 'n kraojenès.

Gasbuim zint: populier, appeleboum, akasia (Robinia), liesterbes, meideunsjtroek.

De plant ies twiè-hoezig, dat wilt zègke, dat óf allein vrouwelike óf mannelike blome aanwezig zint. De vrouwelike vörm geuf de besse. De bleuj vèlt in mièrt-april.
De wiette besvröch weurt door veugel, veural liestersj, versjpreid. Doordat 't zaod, dat neet verteert, nao 't ete in de oksel van de boumtek blief liegke, geit 't hie op d'n doer sjete. 't Doert 2 jaor veur de ièrsjte blaedsjes versjiene. De wortel greujt wiejer de boum in. 
't Zaod ies ouch zoa plekkerig, dat veugel 't nao ander buim euverbringe. Dat verklaort de naam vogelliem. De plekkerige liem zou ouch gebruuk zin um veugel te vange.

Aafknippe van 't sjtruukske hèlt neet in, dat de plant dan veur good verdwene ies. Me zal 't gans takdeil moete aafzaege wilt me de plant kwiet zin.

## Volkscultuur

* Rónd de Kaersjmes weurt de haamsjeut es versering opgehange. De achterliegkende bedoeling ies, dat es me ziech hie ónder puènt, diet gönstig zal zin veur de leefde en de vröchbaarheid.

* De plant weurt in de kroedgeneeskunde en antroposofie es geneesmieddel gebruuk (Hippocrates, Dodoens). Bie bepaald gebruuk kèn de hartsjlaag dale. Sómmige extrakte verwieje de vate en bringe de blooddrök umlièg. Biewèrkinge zint: angsdruime en benauwdheid in de sjlaop. Dat ies de koa geis, (mare) zag me vreuger.
* De haamsjeut weurt aan de balke in sjtel gehange um de mare (in de beteikenis van heks, sjpoak, nachmerrie) weg te jage en 't viè vröchbaar te houte.

## Zeen ouch
Groat Genhout

**Genhout** (Nederlands: **Groot Genhout**) is 'n dörpke in de gemeinte Baek op 't plateau in Zuud Limburg. Lokaal weure Groat Genhout en Klein Genhout es *ein* plaats Genhout besjouwd: same haet Genhout 1211 inweunersj (2019). Op 'n wiet plaatsnaambord sjteit in 't plat: *Groat Genhout*. Miedenin dees twiè kerne, die same de parochie Genhout vörme, sjteit de parochiekèrk.
De naam Genhout beteikent: in den hout. (hout is hie bedoeld es bösj). In 2002 haet Genhout 1300 inweunersj.
Genhout, gelege tösje Baek en Sjpawbik weurt ouch waal *Baeker Genhout* geneump um zich te óndersjeije van Arensgenhout bie Hölsberg. Hie bevingk zich 'n buurtsje mèt dezelfde naam: Kleingenhout. 

## Bezeenswaerdig

* Sint Hubertuskèrk, ouch waal de kèrk  van de Limburgse kunstenaersj geneump, is geboewd in 1937 ónder architectuur van Alphons Boosten oet Mestreech. De Limburgse kunstenaersj die höbbe mètgewèrk zint: Henri Jonas, Charles Eyck, Joep Nicolas, Charles Vos, Gisèle Waterschoot van der Gracht, Jacques Verheyen, Jef Scheffers, Yvonne Trypels. 't Geboew is opgetrokke oet Baeker gaele baksjtein en de 42 maeter hoage tore haet 'n opvallend greunkopere sjpitsdaak.
* 't Oorlogsmonument in de buurt van de kèrk oet 1955 is gemaak door Frans Timmermans
* Twiè monumentaal *Printhager* häöf: eine (de Óndersjte) oet 1744 mèt bakhoes  en (de bovenste) oet 1806. De Óndersjte haof is gesitueerd rónd twiè pleije. 'ne Tösjegevel besjteit oet gedeiltelik vakwerk, baksjtein mèt sjpeklaoge, mergele hookblök en gezjwenkde tuupgevel. 'n Inscriptie geuf de lèttersj IMCW 1744. De bovenste boerderiej besjteit oet drie losse geboewe rónd 'ne plei. De meiste ónderdeile datere van de 19e ièw, behalve 'n helsjteine kruusvènster en de geprofileerde mergele daaklies.
* Diverse ouw häöf en vakwerkhoezer
* Sint Hubertuswindmeule oet 1802 is van 't type sjtanderdmeule en getummerd van hout. Ze liek op de huègde aan de waeg van Sjömmert nao Baek aan de N 584. In 1971 is de meule eigendóm van de gemeinte gewore. 't Maalwerk weurt gereigeld gebruuk.
* Sculptuur van Caius Sproncken oet 1994

## Dörpsvereiniginge
* Fanfare Sint Antonius
* Carnavalsvereiniging *de Sjravelaire* oet 1974
Klein Genhout

**Genhout** (Nederlands: **Klein Genhout**) is 'n dörpke in de gemeinte Baek op 't plateau in Zuud Limburg. Lokaal weure Groat Genhout en Klein Genhout es *ein* plaats Genhout besjouwd. Mieddenin dees twiè kerne, die same de parochie Genhout vörme, sjteit de parochiekèrk.

De naam Genhout beteikent: in den hout. (hout is hie bedoeld es bösj). 

Genhout haw 1211 inweunersj in 2019 en 1167 inweunersj in 2023.

Genhout, gelege tösje Baek en Sjpawbik weurt ouch waal *Baeker Genhout* geneump um zich te óndersjeije van Arensgenhout bie Hölsberg. Hie bevingk zich 'n buurtsje mèt dezelfde naam: Kleingenhout.
 
## Bezeenswaerdig
* De Sint Hubertusmeule, ein van de wiènige windmeules, die Zuud Limburg riek, sjteit op "de Gijsberg", aan de waeg van Sjömmert nao Baek aan de N 584. De sjtanderdmeule is gans van hout getummerd. Dao-in weurt nog mèt reigelmaot gemale en 't interieur is te bezichtige. In 1971 is de gemeinte Baek eigenaer gewore van de meule.
Kelment

**Kelment** (Nederlands: **Kelmond**) is 'n buurtsjap van Geverik in de gemeinte Baek op 't plateau in Zuud Limburg. 'n Ouw benaming van Kelment is Calmont (15e ièw). De naam kump van 't Latiense *calvum montem*, dat kale berg beteikent. In Kelment ligke 70 häöf en hoezer.

## Bezeenswaerdig

* Ein van de wiènige windmeules, die Zuud Limburg riek is bevingk zich bove dit gehuch. Dees sjtanderdmeule mèt de naam Sint Hubertusmeule, aan de waeg van Sjömmert nao Baek aan de N 584, is gans van hout getummerd. Ze sjteit op 'n huègde in 't ope veld. In 1971 is de gemeinte Baek eigenaer gewore van de meule. Dao-in weurt nog mèt reigelmaot gemale en 't interieur is dan ouch te bezichtige.
* Op 'n waegsjplitsing sjteit 'n neogotisch kapelke van baksjtein, gewiejd aan Maria. 
* De Kelmenderhaof sjtamp groatendeils oet de 18e ièw en is 'n rieksmonument. De poorttore is in 1640 geboewd. Oarsjprónkelik dateert de ganse boew oet 1618. 't Complex huèrt tot de Maaslandse renaissancesjtiel vanwege de baksjtein moere, die verseerd zint mèt mergele sjpeklaoge en hookblokke. Daoneve helsjteine vènstere mèt tösjedörpel. Allewiel is d'r 'ne sauna mèt restaurant in gevestig. Los sjteit 'n 17e ièws bakhoes. 
* De Kelmender hellingbösj van 10 hectare weurt beheerd door sjtichting Natuurmonumente. Hie óntsjpringe inkel brönnekes en baekskes, die richting Baek sjtruime. Zie höbbe Baek ziene naam gegeve.
*Diverse ouw boerderieje en vakwerkhoezer.
Wieërts

't **Wieërts** ès 't Limburgs dialekt dèt gesproeëke weurtj in en um de stad Wieërt. 't Hieët 'n aantal opmaerkelike kinmaerke.

Binne de dialekte in Nederlands Limburg leutj 't Wieërts zich indeile in 'n Midde-Limburgse groep, woeë wuuërdjes wie *det* en *hert* tieëgenoeëver *dat* en *hart* staon. 'n Belangriêker kinmaerk ès de *sch-* in de anlaut woeë völ Limburgse dialekte *sj-* hebbe (*schaop* veur *sjaop*). Wieërt ligktj dus ten weste van de Panninger Seitenlinie. Ouch ligktj 't ten ooste/zuie van de ânger isoglosses uut de Genker barrièr, al ligktj de doe/gijlien aardig dochtbeej de stad. 't Wuuërdje *gae* ès algemejn 't eenkelvoud (vör manne), en in de vorm *je* in 'n paar vaste verbeenginge te veenge, : *ajje* "es te", *dooje* "deus te" etc. De vorm "de" en "dich"  ès in 't stadwieërts bepèrktj tot de aanspraekvorm vör wichter en vrölli-j, mèr in variânte van 't Wieërts uut de umgaeving (bevuuërbieëldj Ni-jwieërt "Nederweert") algemejn. Ouch opvallendj ès 't wuuërdje *uut* veur *oet*, woeë-uut Noeërd-Limburgse invloed bliêktj. 't Wieërts ès stèrk gemoullieërdj (de *-t* in de daerdje persoeën eenkelvoud van waerkwuuërd weurtj *-tj*) en hieët gejn t-deletie. Waarschienlik kintj 't Wieërts gejn èchte contrastieve sleiptoeëne zoeëas ânger Limburgse dialekte, mèr maaktj 't in plaats daovan 'n groeëter gebroêk van verlingdje kleenkers.

't Mieëst bizeundjer aan 't Wieërts ès 't groeëte aantal verschillendje kleenkers. Waarschienlik zeen 't d'r 28. Met nog 'n paar ânger dialekte ('t Hamuntsj en 'n Beiers dialekt) stieët 't daomet aan kop van de wèrreldj-rangliêst.

'n Paar vuuërbieëldje van Wieërter kleenkers (de ieërste klânk ès normaal, de twieëdje ès vurlingdj, de daerdje ès 'ne twieëklânk, met extra schwa (e) d'rbeej): 

wies ("wijze, melodie", of "(ik) wijs") - wiês ("wijs (adjectief)") - wieës ("wees" (substantief én waerkwoeërd)

hoes ("hoes", bv platenhoes) - hoês ("huis") - hoeës ("(wind)hoos")

't Wieërts gebroêktj dieës lingdje ouch vör ‘t mieërvoud (in sommige gevalle):

kniên ("konijn") - knien ("konijnen")

beîn ("been") - bejn ("benen")

'n Min of mieër bekindje schriefster in 't Wieërts ès Annie van Gansewinkel, di-j vör de LiLiLi gepublicieërdj hieët.
Geverik

**Geverik** (Nederlands: **Geverik**) ies 'n dörp in de gemeinte Baek op 't plateau  in Zuud Limburg. Vlakbie liek Mestreech-Aachen-Airport. In 2002 tèlde me hie 150 häöf en hoezer.
De naam zou truukgoon nao de persoonsnaam Gabrus.

De buurtsjap Kelment mèt 'n houte sjtanderdmeule huèrt ouch bie Geverik.

Geverik haet in 2019 380 inweunersj. Same mèt Kelment haet 't in 2023 504 inweunersj.

## Bezeenswaerdig
* Neo-gotische kapel (kèrkske) oet 1861. Tot 1861 mooste de luuj van Geverik de waeg nao Baek make um nao de (parochie)kèrk te goon. 't Einbeukige gebuuwke ies van baksjtein mèt 'ne Limburgse toresjpiets gedèk mèt leie. In 1990 ies de kapel gerestaureerd.
* Hoes Genbrook sjtamp van 1656 en ies toen neergezat es haof rónd 'ne plei. Twiè ièwe later ies 't complex tot 't sjtatig hièrehoes umgeboewd. In de buurt bevingk ziech 'n veurmalige watermeule. 't Landgood rónd 't hoes umvat 18 ha en de gemeinte Baek ies saer 1990 eigenaer van 't domein. Opvallende elemente van Hoes Genbrook zint: segmentbaog vènstere in helle sjtein oet Name. Op 't daak sjteit 'ne daakruter.
* De Geverikerhaof of Haof Corten datere van veur 1665. 't Betref 'n hièrehoes mèt boerderiej. In 1782, vertèlt 'n moeranker, ies de poorttösjegevel opgetrokke. In 1663 weurt 't good in de archieve geneump.
* De Haof aan de Veenwaeg haet 't jaortal 1686 bove de mergelsjteine poort sjtoon. 't Geboew ies gedeiltelik vernuujd in 1947.
* Diverse ouw boerderieje en vakwerkhoezer.
Tegels

't **Tegels** is 't dialek wat van aadsher in Tegele gesjpraoke wuurt. Allewiels wuurt dit sjtieëds mier verdrónge daor anger tale. De belangriekste daovan zien 't Nederlands en 't Venloos.

't Tegels wuurt dök gezeen as 't ieërste echte Limburgse dialek aan d'n oeëskank van de Maas. 't Venloos (ten noorde van Tegele) wuurt meistal beej de aafzóngerlike subgroep Noord-Limburgs geraekend. De versjille tösse dees twieë dialekte zien opvallend groeët, ondanks eure geografische erg korten aafsjtank. Ein logische verklaoring oet 't verlaeje is de biezóngere positie die Tegele altied haet ingenaome in 't Limburg van noow: Tegele waar óngerdeil van 't hertogdom Gulik en neet zoeë wie Venlo en Belvend - Gelder. Pas nao invalle van de Franse en officieel door 't Congrès van Wene is Tegele beej 't Nederlank van noow gekómme (1817 - D'r is nag ein plein nao genump!). Herzogenrath (beej Kerkraoj) is in ruil toen aan de Pruse gegaeve.

## Sjriefhölp Tegels
't *Brónsgreun bukske* is 'n woordelies, die bedoeld is öm de sjriever in 't Tegels te helpe mèt de sjpelling. De lies geit oet van (alfabetisch) 't Nederlandse waord mèt daonaeve 't Tegelse. 't Bevat 2.300 ingeng en 6.000 wäörd. 't Bukske is samegesjtèld door Toine Ambaum en oetgegaeve in 2006 mèt sjteun van Veldeke Limburg.

## Tegelse sjpellingsteikes
De volgende teikes gelde in 't Tegels:

**Klinkersj**.
* ö (öm, bön, kölse)
* è (bèd, mèt, hèk)
* ó ( zón, bón, tón)
* ae (vaer, gaer, haer)
* äö (wäörd, päöl, näöle)
* ao (waord, paol, zjwaor)
**Twieëklanke**
* ieë (twieë, zieëm, fieës)
* oeë (roeëd, zoeër, zoeë)
* uue (duueske, luuet, ruueske)
**Aparte mètklinkers**
* gk (hae zingk, hae sjpringk, zègke, ligke)
* sj (sjoeël, sjoon, sjmaerig)
* zj ( Zjwame, zjwaor, zjwingelpot)

As sjpelling waere (sinds 't oetbringe van ein Tegels waordebook) de regels van de sjtichting Veldeke gebroek. 't Meist opvallende versjil met anger dialekte zien de verlengde klanke, as de "oe". 't Nederlangse "boek" wuurt neet zoe oetgesjpraoke as 't Tegelse "boek", det "buik" beteikent. (Ein "boek" is in 't Tegels "bóok" - ouch eine verlengde klank.) De "Limburgse" sjpelling is dus "oe", mer in Venlo en in Haerle sjrieve ze "oeë".

De versjille nao 't zuje zien toch neet zoeë groeët as nao 't noorde. Ein paar veurbeelde:

## Get biezónger Tegelse wäord

## Extern linke
* Sjpellingregels en aafsjpraoke
* Brónsgreun bukske in Tegels dialek
Oansel

**Oansel** (Nederlands: **Oensel**) is 'n gehuch van Sjömmert in de gemeinte Baekdale op 't plateau in Zuud-Limburg. 'n Ouwer benaming is Ónzel. Veur 1982 veel e groat gedeilte van dees kern ónder de gemeinte Baek. *De Kling* waor vreuger 'n apaart buurtje. In Oansel ligke 40 häöf en hoezer.

## Bezeenswaerdig
* De *Oanselder haof* of haof van Oansel, aan de Haagsjtraot, is 'n baksjteine carréboerderiej. Allewiel is d'r 'n kunsgalerie in gevestig.
* Diverse ouw boerderieje langs de groate waeg van Sjömmert nao Kelment.
Nirbik

:*Veur de baek in Midde-Limburg, zuuch: [[Naerbaek]].*
----
**Nirbik** (Nederlands: **Neerbeek**) is 'n dörpke in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 't Is gelege sjtruimaafwaerts aan de Keutelbaek. Dat verklaort de naam: *neer* beteikent lièger gelaege, aan de baek. Allewiel ingeklemp tösje de A2 en A 76.
In vreuger jaore waor sjpraoke van 'n *Hollands Nirbik* en 'n Sjpaans Nirbik. Dat lètste loog in de gemeinte Gelaen, noe Zittert-Gelaen. 't Dörp haet 2368 inweunersj in 2023.

## Gesjiedenis
In 2000 en in 2003 zint bie archeologische opgravinge veurwerpe gevónge die trukgaon nao de tied van de Bandkeramiekersj.
Nirbik is óntsjange rónd de Middelièwse *Nirbiker [[haof (boerderie)|haof]]*, gelege tösje de Keulsjteeg, Holsjtraot en Nirbiker sjtraot en vanoet de *Aldenhaof*. In Sjpaans Nirbik vanoet de haof *Kleine Biese*. 
Es bie 't partage tractaat in 1661 't land verdeild moet weure in Sjpaanse en Sjtaatse grónd, kump Baek ónder Hollands besjtuur en Gelaen ónder Sjpaans. Zoa óntsjtoon Hollands en Sjpaans Nirbik. De lètste naam ies nog hièl lang gebruuk gewore.

## Bezeenswaerdig
* In 1933 weurt de Sint Callistuskèrk geboewd nao 'n óntwerp van A.J. Kropholler oet Wassenaar. Opvallend is de hoage tore mèt sjpits leie daak. 't Baksjteine geboew is sjtrak van vörmgeving mèt neo-gotische deur- en vènstereupeninge. De keus van Callistus es petroanheilige is neet toevallig gewaes. Hae zou 'ne sjlaaf zin gewaes in de koel (mien) en dao 't vak höbbe gelièrd. In Nirbik woonde relatief väöl mienwèrkersj.
* Bie de kèrk bevingk zich 'n oorlogsmonument oet 1946 óntworpe door Jean Weerts oet Mestreech.
* Op de hook van de Sjpawbikersjtraot sjteit 'n beeld in helle sjtein "Sjaats en Sjpaans Nirbik" oet 1991 van Gène Eggen oet Ulesjtraote.

## Dörpsvereiniginge
* muziekkorps Sint Callistus
* Carnavalsvereiniging de Doorzètters
* Voetbalvereiniging V.V. Neerbeek

## Evenemente
* Zomerkèrmes vingk plaats op de 3e zóndig nao Pinkstere.
* Naojaorskèrmes op de zóndig veur 19 oktober.
## Externe link
http://www.spaansneerbeek.nl
D'r Sjeet

**D'r Sjeet** of **Sjaasberg**  (Nederlands: **Schaesberg**) is 'n dörp in de geminde Lankgraaf i Nederlands Limburg. Tot 1982 waoër Sjaasberg 'n aparte geminde. D'r vruuëgere officiële naam waoër Scheyd of Scheijd.
D'r naam kump van 'n *sjeiing* ('t sjeid) tösje de bake: de Sjtriethagerbaak en de Gelaenbaak.
D'r huuëdige Nederlandse naam wis naoë 'n adellik gesjlach *Schaesberg* en is pas i gebroek genómme, wie de sjtasie van d'r Sjeet woert geäöëpend (1897). Saeër 1974 is 't gelieknamig kesjtieël van de *Hieëre va Schaesberg* 'n rewieën.
In februari 2008 wert bekaand gemakd dat me de rewieën wèlt restaurere op de meneer wie me dat ooch in 't Fraanse Guédelon dèèt. Op die meneer wert de restauratie zelf al 'n toeristische attractie.

't Centrum van d'r Sjeet haat 'n inwuuënersaantal van 3.570 luuj (sjtank: 2008) en 'n oppervlakde van 140 hektaar.

## Kerne zunt:
* Aan de Baan
* Boesberg
* 't Iksjke
* Hoeëpel
* D'r Kakert
* Lieënhof
* D'r Lichtemig
* Mienbuurt
* An d'r Sjlaagboom
* Sjtriethage. 

## Bezeenswaerdig
* De rewien van Kestièl Sjaesberg
* Kesjtièl Sjtriethage mèt 't ómligkende park 
* Watermeule Sjtriethage bie 't kesjtièl.

## Gebaoëre
*Frans Erens, sjriever
*Ger Lataster, sjilder
Nuienhage

**Nuijenhage** (Nederlands: **Nieuwenhagen**) woar sinds miensjegedinke ee dörp in de sjieëpebank va Heële. Och de parochiekirk sjtóng i Heële. Dus vuuël luuj oeët Nuijehage zint in de Pancratiuskirk va Heele gedeupd, getrouwd en begrave. Nuijenhage haat 'n ege plaatsnaambord in 't dialek.

Sinds 1745 how men ing ege kapel in 't zoegenaamde *Sjpaans Kentje*, woa men ing kieër in de week noa de Mes kos goa en de kenger de cathechismus koste liere. 'ne Kaplaoën oeët Egelze woa doavuur aagewieëze maar vuur de sacramente bloaf men op Heële aangewieze! Wieter woa opmerkelik dat de kapel nit in de sjieëpebank Heële maar in de sjieëpebank Ubach sjtóng. Want Heële woa Hollendsj en dus protestants en Ubach katholiek.

In 1794, durch de Franzoese, woeët 't ing ege geminte Lankgraaf in Nederlands Limburg. Tot 1982 waor dit 'n zelfsjtendige geminte. D'r naam kump va 'n gebeed, woa-umheen 'n nuuj hègk sjteet.

Kerne: G'n Hei (Nieuwenhagerheide), Ravetsmaar, Voort, Heigank.

Aud-Nuienhage haat 'n inwuuënersaantal va 3.590 luuj (sjtank: 2008) en 'n oppervlakde va 80 hektaar.

## Bekangde Nuijenhagers
* Leni Raats, bekank va Leni & Ludwig
Ubach uever Worms

**Ubach uever Worms** is 'n veurmalige gemeinte in de hudige gemeinte Lankgraaf in Nederlands Limburg. De hoofplaats van dees veurmalige gemeinte waor Waobig. 't Grens aan 't Duutsj. De grensrivier de Worm is de sjeiing tösje Ubach euver Worms en 't Duutsje Ubach-Palenberg. Veurmalige miengemeinte.

## Dialekte
In de gemeinte  kalle ze Waobigs, Grunsjtraots-Bargoens, Sjeter, Brókkelzer, Nuiehages plat.

Door die dialekte löp 'ne isoglos: de Benrather linie, o.a. g weurt (sóms) j.
veurbeelde: 
* Waobigs-Nuiehages-Brókkelzer (Rimburgs)
* gelache-gelache-jelache 
* god-good-jod
* goa-goa-joa
* geëve-geëve-geëve
* veddig-veëdig-veëdig (r-sjoew)
* pötje-pöätje-pöätske (r-sjoew)
* görrig, ermzillig-ermzieëlig-jörrig 
* wit-wit-wies
* vieftig-fieftig, fieftig-voftsig

**[[Dörp]]er**: 
* D'r Busj
* Grunsjtroat
* 't Lauradörp
* Waobig
* Rimburg 
* 't Iksjke
* D'r Kakert
* Nuijenhage 
* D'r Sjeet of Sjaasberg

**[[Buurtsjap]]pe en [[Gehuch]]te**
* Aan de Baan
* Achter de Häöf 
* Boesberg
* Brókkelze
* Eikske
* Grunsjtroat 
* G'n Hei 
* Heigank
* Hoeëpel
* D'r Kakert 
* D'r Lichtemich 
* Lieënhof 
* Mienbuurt
* Bovens Nuijenhage
* Ónders Nuijenhage
* Parkhei
* Palenberg
* Ravetsmaar 
* An d'r Sjlaagboom
* Sjtriethage
* In 't Veld 
* Voort 

## Gebore
* Fien Huth, (geb. 1938), kunssjilder
Rimburg

**Rimburg** of **Brókkelze** is ee dörp in de geminde Landgraaf in Zuud-Limburg. De bewoeënere zant óch Renkberg en Brokkelze (Broekhuizen).
't Owwe Rimburg, an de noordzie rónk 't kastieël en 't owwe Brokkelze (zómpig brookland) an de zuudzie, vormete same de geminde Rimburg. Bis 1887 woar  dat ing zelfsjtendige geminde. Doanoa koam 't ónger Ubach over Worms. Rimburg likt an d'r grensrivier de Wórm. D'r naam Rimburg is aafgeleid van ee kastieël (burcht) in d'r vorm van inne rink.
In 2003 woeëne d'r 850 lu. 
't Dörpke is ee besjermd dörpsgezich. 't Plat wat ze hej kalle weeët Brokkelzer plat genumd. 

't Dörp besjleet 151 hektaar, woeëva 3 hektaar water.

Ee deel va Rimburg likt óch in Übach-Palenberg.

## Kerne
* Rimburg 
* Brokkelze (Broekhuizen: 't zujelik deil van Rimburg)
* Achter de Häöf (Op de Hoven) 

## Gesjiechte
Rimburg likt langs d'r Romeinse weg va Boulogne-sur-Mer, uver Tóngere, Mestreech, Heële noa Kölle (Wirknaam: Via Belgica). Woa de Romeine de Wórm uéversjtoke, loog ing  handelsnederzettting, en bej d'r Overste Hof loog ing Romeinse villa. Bis 1775 woar Rimburg ing heerlikheed mit sjieëpebank. In 1816 koam 't dörp bej Nederland. 't Kastieël, an de anger zie van de Wórm, likt dan op 't Duutsj.
In  d'r Twieëde Weltkrig is rònk 't kastieël zjwoar gevochte. D'r uëversjteëk van de geallieerde uëver de Wórm sloag een geveulig loak in d'r Duutsje West Wall. Rimburg woar drej weëke niemandsland en is pas op 22 oktober 1944 bevrejd.
    
Kiekesweeëd
* Versjijje ouw höäf en hoezer (o.m. vakwerk en mergel)langs de ouw heerbaan(in lintbebowwing)
* De baksjteekirk van de Hillige Drejvuldigheed oet 1726. D'r sjtiel woeët bej latere verbowwinge neo-romaans. In 1833 woeët 't de parochiekirk.
* Neogotische Mariakapel (óch Warderkapel genumd).
* Kapelke van St. Joep (in 1951 midde in d'r busj gebowd durch de Brokkelzer ód-soldate oet dankbaarheed vuur 't gezónk truukkome oet d'r krig). Kót d'r bej likt d'r Dikke Stjee 
* 't Kastieël ( Schloss Rimburg) likt op 't Duutsj. Óch ing watermuële an de Wórm huët bej 't complex.
* D watertoeëre.
* 't Dórpstrefpunt mit Bakkes. Op initiatie van d'r Dópsroad in 2010 durch eege lu gebowd mit subsidie van 't OranjeFonds en Provincie Limburg.
* Op de grens bej de Wórmbruk likt ee vredesmonument (van Pax Christie) mit ing teks in 8 sjpröak: Weet, die u de haat leert, zal u niet verlossen.

## Dórpsvereine
Fanfare Victoria,
Vasteloavendsverein de Wespelle.
Gezankverein Eendracht,
Voetbal verein VVR
Vusjverein Zuid-Oosthoek, 
Verein Vrung van 't kapelke van St.Joep,
Belangeverein Rimburg mit Dórpsroad.
IVN Ubach over Worms
KAV, Senioresoos, Sjtichtig 't Bakkes, Kingercloep De Rimwormpjes, vrowluuts trimclub, senioregymkloep, kegelkloeps.
## Externe link
http://www.rimburg.nl
Sjilvend

**Sjilvend** (Nederlands: **Schinveld**), is 'n dörpke in de gemeinte Baekdale in Nederlands Limburg. Bies 1982 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte, daonao huèrde 't bies 2019 bie de gemeinte Óngerbenk.

## Kerne
*Op d'n Hiering (Op den Hering).

Sjilvend liek ónder de aanvleegroute van AWACS-vleegmesjiene nao Geilenkirchen. In december 2005 kaom de plaats in 't nuujts umdat actieveurdersj van GroenFront! en de Vereniging STOP awacs 'ne bösj bezatte dae vanwege de vleegveiligheid gekap zou moete were. Op 9 januari 2006 woort de bösj óntruimp en gekap. 

## Folklore
't Grieniezer wieërt i Sjilvend jieëker joar op de vriedig vuur vasteloavend op de Platz aan inne poal opgehange.
* Veur de vastelaovend laote ze de *Hoeigeit* op, 'n kartonne geit mèt 'n gebreide udder. Op de plek woa zie terech kump, were de luuj die de geit vinge oetgenuèdig um nao de vastelaovendviering te kómme. 'n Aangepas geiteleedje wieërt bie die activiteit gezónge.
 
## Dialek
In 1995 is 'n wooërdebook versjene van 't Sjilves dialek van de hand van F.J. Peiffer.

## Gebore
* Frits van der Zander, (1947) beeldend kunstenaer