open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wulfila

**Wulfila** (Gotisch:*wöfke* of *klènge woof/ wolf*), roond 311 n.Chr - 383, waor 'ne West-Gotische bisjop. E vertaalde d'r biebel in 't West-Gotisch, 'n noe oetgesjtorve Germaanse taal. Dis biebelvetaling is bewaard blaeve; d'r Codex Argenteus.
## Laevesloop
Wulfila how warsjienlek 'ne Gotische vader en 'n Cappadonische moder. De Cappadoniërs waore gehelleniseerde Christene. E koos in alle geval Grieks, Latien en Gotisch en beheerste 't Grieks, 't Romeins en 't Runesjrif.

In 341 n.Chr. waoërt Wulfila tut bisjop van de West-Gote gewiejd. E waor 'ne aanhenger van 't Arianisme, dat Jezus neet beziet es God. De verhouding God-Jezus wert bezieë wie de Germaanse relatie vader-zoon, die van d'r lètste oondergesjikthèèd en troew verlangt. Sjtriejig daomèt is dat Wulfila Jezus *God d'r Hieër* neumde en me nèmt dan ooch aan dat de keuze väör 't Arianisme neet zoezieër theologisch es waal kèrkpolletiek geïnspireerd waor. Dör de aanhoudende vervolging van de Christene vroog Wulfila an Constantius II  'n opname in 't Romeins Riek, oeë Sintervaos taege waor mae die Wulfila toch verkreeg. E leidde de West-Gote nao *Pleven* (Bulgarije). Neet allèng wis Wulfila de West-Gote te bekieëre, ooch de Oost-Gote, de Vandale, de Langobarde, en de Boergondiërs gonge uvver nao 't Christendom dör zie toedaoë.

## Biebelvertaling

In 369 vertaalde Wulfila d'r biebel en e sjreef daomèt 't aodste gesjrif in 'n Germaanse taal. E vertaalde 't Nuuj Testamaent en dele oet 't Aod Testamaent. Wulfila vertaalde oet 't Grieks en bedach èèges 't Gotisch sjrif dat e op 't Grieks gebaseerde. Vör Gotische klaanke die 't Grieks neet how, kaoës e Latiense of Rune-tekes. E goof de lètters ooch name, get wat de Grieke of Romeine neet dege mae dat waal bie 't Rune-sjrif normaal waor. Naeve 'n èège sjrif goof Wulfila de Gote ooch nuuj beelde. Väöl Griekse waoërd besjtonge in 't Gotisch neet. Wulfila introduceerde mèt de vertaling ooch nuuj concepte in 'n cultuur die die gaar neet kaant. E koos dat doeë umdat e èèges 'n goo beending how mèt allebèj de culture.

### [[Deup]]
Wilfula vertaalde 't Griekse *baptizein* mèt *daupjan*, dat zjuus wie 't Griekse waoërd *oonderdoompele* betekent en in d'r Christeleke context *oonderdoompele es teke van intraeje in 't Christendom*. Zjuus wie 't Aodnoorse *deypa*, wie 't Aodingelsje *dyppan* en 't Aodhoeëgduutsje *toufen* geunt alle Germaanse vorme etymologisch truuk óp *deep*.
Bronckhorst

**Bronckhorst** (Nedersaksisch: *Bronkhors*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 286,41 km2 (daovaan 2,78 km2 water) en (per 1 januari 2007) 37.779 inwoeners. De gemeinte umvat de stedsjes, dörper en gehuchter Achter-Drempt, Baak, Bekveld, Bronkhorst, Delden, Dunsborg, Eldrik, Gooi, Halle, Hengelo (raodhoes), Hoog-Keppel, Heidenhoek, Hummelo, Keijenborg, Kranenburg, Laag-Keppel, Linde, Medler, Mossel, Noordink, Olburgen, Rha, Steenderen, Toldijk, Veldwijk, Velswijk, Vierakker, Voor-Drempt, Varssel, Veldhoek, Vorden, Wichmond, Wildenborch en Zelhem.

Bronckhorst is in 2005 oontstande oet 'n fusie vaan de gemeintes Hengelo, Hummelo en Keppel, Steenderen, Vorden en Zelhem. 't Is geneump nao 't stedsje Bronkhorst (eint vaan de kleinste stedsjes vaan Nederland) en 't bijbehurend geslach Van Bronckhorst.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Codex Argenteus

D'r **Codex Argenteus** is 'n aafsjrif va 'n roond 600 n. Chr. in Noord-Italië gesjraeve aafsjrif van d'r Wulfila-biebel. Wulfila vertaalde in d'r 4de ieëw d'r biebel oet 't Grieks in 't West-Gotsich en daomèt sjreef-e es örsjte in 'n Germaanse taal. 

D'r *Codex Argenteus* wert 't örsj vermeld oonder dae naam in 1597. D'r Codex is gesjraeve in zilvere en gowwe, in purper gedeubde, lètters op perkamaent en wert saer 1669 bewaard in de bibliotheek *Carolina Revivida* van de universitèèt in Uppsala in Zjwede. D'r codex bevat naeëve de Gotische, ooch Griekse en Latiense vertalinge, naeëve 'n vertaling in Rune-sjrif.

D'r Codex zow bezit gewes zieë van Karel de Groete en bewaard gewes zieë in d'r Benedictiener *Abdij va Essen-Werden*. Op 'n neet bekaande meneer kieëm 't in de heng van de Duutsje keizer Rudolf II, dae 't in Praag in z'n burcht bewaarde. An 't èng van d'r Daartègjaorège Krèèg vool 't in de heng va Zjweedse troepe. Riekskanselier *Magnus Gabriel de la Gardie* kreeg 't in z'n bezit en e waor ooch kanselier van de universitèèt van Uppsala. E sjeenkde d'r Codex an de bibliotheek.

Ennige blaajer werre later in kloeëster *Bobbio* in Lombardije en in de dom va Speyer voonde.

## 't Oonze Vader in 't West-Gotisch
:*atta unsar þu ïn himina* 
:*weihnai namo þein* 
:*qimai þiudinassus þeins* 
:*wairþai wilja þeins* 
:*swe ïn himina jah ana airþai* 
:*hlaif unsarana þana sinteinan gif uns himma daga* 
:*jah aflet uns þatei skulans sijai ma* 
:*swaswe jah weis afletam þaim skulam unsaraim* 
:*jah ni briggais uns ïn fraistubnjai* 
:*ak lausei uns af þamma ubilin* 
:*unte þeina ïst þiudangardi* 
:*jah mahs jah wulþus ïn aiwins* 
:*amen*

## Bronne
o.m. Duutsje en Nederlandse Wikipedia.
Neogotiek

D'r **neogotiek** is 'ne neosjtiel oet d'r Romantiek in d'r 19de en begin 20ste ieëw. 't Waor 'n heroplaeving van d'r middelieëwse gotiek.

't Oondersjèèd tösje gotiek en neogotiek is 't boewmateriaal en d'r aard van de geboewe die gemakd waoërte. In de middelieëwe waoërte vriewal allèng religieus geboewe, wie kèrke en kloeësters in d'r gotische sjtiel geboewd. In d'r 19de ieëw kènt dat ooch 'n station, 'n handelsbeursj of 'ne uvverdèkde maert zieë.
Typisch is ooch dat me bie de restauratie va middeleeuwse monumaente dèk nao èège opvatting verbaeëterde i.p.v. ze te hersjtelle in hunne vreugere sjtaot. Al nao gelang d'r tiedsgeest vindt me dat die verbaeëteringe get toevoege of aafbroaëk deunt an 'n geboew. 
Architecten die in dizze sjtiel boewde zeunt: Carl Weber, P.J.H. Cuypers en Johan Kayser.

## Engelsje gotiek
D'r Engelsje *perpendicular gothic*, dae noeëts waor oetgesjtorve, belaeft in d'r 19de ieëw z'ne lètste bleuj. Zoe boewt *CH. Barry* 't Parlemaentsgeboew in Londe in 1840-1852.

## Neogotiek in [[Nederlands-Limburg]]
De neogotische boewsjtiel woort veural toegepas in religieus boewwerke zoeë-es kèrke en kapelkes.
* Amie, Walburgkèrk (1897)
* Awstrao, Slevevrouw Onbevlek Ontvange kèrk (1852-1856) architect Carl Weber
* Berg (Valkeberg), Monulphus en Gondulphuskèrk (roond 1930) archtitecten Peutz en W. Sprenger
* Bor, Martinuskèrk
* Doonder, Jozefkèrk, pastorie en *Warblinghoes* (1900)
* Ech, Kapel Karmelitessekloeëster (1879) en oetboew 15de ieëwse hallekèrk P.J.H. Cuypers
* Geulem, Kesjtieël Geulzich (19de ieëw) architect Henri Reek
* Hieër, Petruskèrk (1903)
* Hölsberg, Franciscanessekloeëster
* Jaobik, Gertrudiskèrk (1858), P.J.H. Cuypers
* Maer, Lambertuskèrk (1876) architect P.J.H. Cuypers
* Op de Bies, Mariakapel (1933)
* Ruiver, Lambertuskèrk (1878-1880) architect Johan Kayser
* Sjömmert, Remigiuskèrk
* Stein, Sjip van de Martinuskèrk
* Ulesjtraote, Catharinakèrk (1904)
* Valkeberg, Wilhelminatore (1906)
* Viele, kèrk gewiejd aan de heilige Martinus; architect Weber (1862)
* Vols, Katholieke St. Pauluskèrk, kruusbasiliek oet 1893, óntworpe door architect Johannes Kayser.
* Wiek (Mestreech), Martinuskèrk (1857-1858)
* Wolder, Corneliuskèrk (1888) architect Johan Kayzer

## Neogotiek in [[Belsj-Limburg]]
### In d'r [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]]
* Teuve, Petruskèrk (1881-1887) architect H. Plénus
* Rimmersjdel, BasilicaleHeribertus kèrk (1876-1879) architect L. Blandot va Huy
* Voere, bie väörmalèg Ursuline kloeëster, de kapel (1900)
### In Tongere
* Slevevrowwekleesj

## Neogotiek in [[Luuk]]
### In 't [[Laand va Herf]]
* Aubel, Hubertuskèrk (1910)
### [[Duutsjtalige Gemeensjap]]
* Kelmis, Mariahiemelvaartkèrk
Romaans

Oonder d'r **romaanse sjtiel** versjtèèt me de keuns in gaans West-Europa van ca. 1000 bies 't begin van d'r daartiende ieëw. In Noord-Fraankriek zow ca. 1150 de gotische keuns al oontluike. De romaanse sjtiel volgde op de karolingische renaissance, die de vreug christeleke keuns opvolgde.

## D'r term romaans
Roond 1820 neumde d'r fraanse archeoloog *de Gerville* en in 1830 *Arcis de Caumont* de boewkeuns oet d'r èlfde en twelfde ieëw romaans. Ze miengde dat dis architectuur zich oontwikkeld how uit de romeinse boewmeneer, zjuus wie de Romaanse tale oet 't Latien. Ooch al waor dis opvatting 'n te eenvoudige väörsjtèlling va zake, d'r term romaans waoërd algemeen in 't gebroek.

## Kenmaerke

### De romaanse abdijkèrk

### De romaanse beeldhouwkeuns

### Miniature

### Didactische moer- en gewelfsjildering

### Glaas-in-loeëd veenstere

### Waandtapiete

## Romaanse boewwaerke in de regio

*Toaëre väörmalige abdij va Sinnich (daartiende ieëw), Teuve
*Toeërevoot Sint Martinuskèrk (twelfde ieëw), S'n Maeëte
*Toeëre OLV-kèrk (twelfde ieëw), Moelinge
*Toeërevoot van de Brigidakèrk (twelfde ieëw), Norbik
*Dele van de Pancratiuskèrk Mesch, Eèsde
*OLV-kèrk, Mestreech 
*Dele van Sint Servaaskèrk, Mestreech
*Munsterkèrk 1218 väörmalège abdijkèrk cisterciënzerabdij, later gerestaureerd dör P.H.J. Cuypers, Remung
*Catharinakapel, väörmalèg zaalkèrkske, 12de ieëw, Lemiersj

## Bronne
*Adriaans e.a, *Kunst van Altamira tot heden*, Antwerpen-Amsterdam, 1978 ISBN 90-289-9968-X
*Frida Schlusmans, *Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen*, 1992 ISBN 90-72100-47-6
*A.G. Schulte, *Margraten, Mheer en Noorbeek*, 1991 ISBN 90-6630-248-8
Neosjtiel

De **neosjtiele** neumt me 'n aantal boewsjtiele tösje 1850 en 1930 in de lètste fase van d'r Romantiek. De neosjtiele waore 'n heroplaeving van owwer boewsjtiele.
D'r Romantiek kenmaerkt zich in de architectuur dör de besjtudering van boewsjtiele oet 't verlaeje. Dat zat aa tut naodoeë en neet tot 't sjeppe van 'ne èège boewsjtiel.

Oondersjèjje waeër o.m. neoclassicisme, neogotiek, neorenaissance, neoromaans en neobarok. 

De neosjtiele woaërte sóms in ein keuns- of boewwerk gecombineerd: 't eclecticisme. 
Nao de neosjtiele begint es reactie de art nouveau of jugendstil ( 1900-1915), 'n ganse nuuj richting in de keuns en, saer d'r gotiek, d'r örsjte internationale sjtiel dae niks an de historie versjöldigd waor.

## Meubelindustrie

In de Mechelse meubelindustrie is zjuus wie in de aander keunste waal 'ne romantische, èègetiedse sjtiel oontsjtande.

## Referenties
Neoromaans

't **Neoromaans** is 'ne neosjtiel oet d'r 19de en begin 20ste ieëw aan 't èng van d'r Romantiek. D'r neoromaanse boewsjtiel waor 'n heroplaeving van d'r middelieëwse romaanse sjtiel.
Architekten die in dizze sjtiel boewde zeunt: Carl Weber, Jos Cuypers, Jan Stuyt en Caspar Franssen.

## Neoromaanse boewwaerke
*Catharina en Luciakèrk 1896 architect Jan Jorna, de parochiekèrk van Lemiersj 
*Kèrkoetbreiding 1925, De Berg
*Petruskèrk 1924 architect Caspar Franssen, Gulpe
*Kèrk Büllingen

*
Doetinchem

**Doetinchem** (Achterhooks: *Deutekem* of *Durkem*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 79,67 km2 (daovaan 0,53 km2 water) en (per 1 januari 2007) 56.225 inwoeners. Neve Doetinchem ligke binne de gemeinte de dörper Gaanderen, Nieuw-Wehl, Wehl en Wijnbergen en de naobersjappe Het Broek, IJzevoorde en Langerak.

## Stadsfuncties
Doetinchem is 't steidelek centrum vaan de gooddeils lendeleken Achterhook. Boete oonderwies veurzuut de stad oonder mie in 'ne weekmerret, cultuur en oetgoonsgelegehede. In Doetinchem is ouch industrie; door de ligking aon d'n Awwen IJssel is hei ouch industrieel transport euver 't water meugelek. In Doetinchem späölt wijer de betaold-vootbalclub De Graafschap.

## Stadsgeziech

Door 't bombardemint in 1945 heet de binnestad e modern aonzien. Belangrieke monuminte zien de gotische Catherinakèrk en de Lutherse kèrk, en 't kestiel Slangenburg op 't gelieknaomeg landgood in de umgeving vaan de stad (laat-middeliews, verbouwd in de zeventiende iew).

## Historie
Doetinchem weurt in 838 veur 't iers geneump, es *Duetinghem*. In 1236 kraog de intösse al ummoerde plaots stadsrechte vaan graof Otto II vaan Gelder. De plaots greujde oet tot 'n belangrieke stad in 't kerteer vaan Zutfen. In 1499 woort de stad door Jan II vaan Kleef belegerd. In 1527 voont 'ne groete stadsbrand plaots. De iewe daonao ontwikkelden 't ziech lankzaamaon. Tot 1920 waor Doetinchem gesplits in de gemeintes Ambt-Doetinchem en Stad-Doetinchem; in dat jaor woort die splitsing opgeheve. Aon 't ind vaan de Twiede Wereldoorlog, in aprèl 1945, leep de binnestad zwoer sjaoj op door e geallieerd bombardemint, wat per vergissing woort oetgeveurd (me wouw Kleef treffe). Nao d'n oorlog woort Doetinchem de belangriekste plaots in de regio, nao Zutfen en Doesburg, die iewelaank groeter waore gewees. In 2005 kaom de opgeheve gemeinte Wehl bij Doetinchem.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bratislava

**Bratislava** is de hoofstad van Slowakije en is mit zien 450 000 ouch drèk de grootste sjtad van det landj. De populasie van 't algeheel metropool gebied is rondj de 600,000 miense. Bratislava lègk in 't zuid-weste van Slowakije, aan beide oevere van de Donau en is de innige nationale hoofsjtad ter waereld dae grèns aan twee lenjer, namelik Oosteriek en Hongarije.

Bratislava is 't politieke, culturele and ekonomische centrum van Slowakije. De sjtad bevat de zetel van de Slowaakse president, 't parlement en gouvernement. Wiejer zeen d'r in de sjtad versjiedene universiteite, musea, theaters, gallerieje en anger belangrieke ekonomische, cultureel en educationeel instituties. Väöl grote bedriever en finansiële instituties van Slowakije zeen in Bratislava gevestigd.

De sjtads gesjiedenis is sterk beïnvloed door anger volkere, es Oosteriekers, Tsjeche, Duitsers, Hongare, Jode, maar ouch natuurlik door Slowake zelf. De stad, Pressburg tot 1919, woor 'n belangriek ekonomisch en administratief centrum van 't keuninkriek van Hongarije en later ouch vanne Habsburgse Monarchie. Bratislava woor de plaats vanne Slowaakse nationale bewaeginge in de 19e eew en ouch woonplaats van väöle historische slowaakse figure wo onger Milan Rastislav Štefánik en Alexander Dubček.

## Name
Op 27 maart 1919, waerde Bratislava de officiële naam, maar de aafkoms van deze naam is ónbekindj. 'ne Variant op *Bratislava* waerde gerekonstrueerd door Pavel Jozef Šafárik in de dertiger jaore van de 19e eew. Van aaj name leide hae aaf det ze van de  Boheme hèrser Bretislav I aafkwome. 'n Inscriptie van Braslava of Preslava woor gevonje in 'ne aje muntj gedrökd door Keuning Stefanus I van Hongarije. Deze muntj dateerde van 1038. De naam waerde veur de irste keer gebroek door lede van de Slowaakse bewaeging in de veertiger jaore van de 19e eew.

Name valle op in de historie van Bratislava, name es 't Latiense *Posonium* (kömp veur 't irs veur in de 13e eew), 't Griekse *Istropolis* (1465), 't Duitse *Pressburg* of *Preßburg* (15e eew), 't Slowaakse *Prešporok*, en 't Hongaarse *Pozsony* (19e eew, wörd nog stèds gebroek in Hongarije).

Veur 1919 gebroekte Ingelse sjrievers de Duitse naam, meistal gespeld es *Pressburg* of *Presburg*. Pressburg is standard spelling gewaore in Duitslandj nao de Duitse spelling herzening in 1996.

## Bronne
*Ingelse Wikipedia
Art nouveau

**Art nouveau** ies 'n term in de kuns, óngevaer van 1890-1920, die veural gebruuk weurt in de architectuur, in de muibel- en seerraodkuns en in de binnehoesarchitectuur. De nuuj riechting uut ziech veural in de toegepasde kuns. Geboewe were neergezat es 'n "gesamtkunstwerk".  
In o.m. Duutsjland, Hongarije en Oastenriek weurt dees periode mèt Jugendstil aangegeve. In Ingeland de Modern style.

De Art nouveau of Jugendstil zint sjtiele, die zoawie de name aangeve, vernujing in de kuns wille zin es reactie op de neosjtiele en 't eclecticisme van 't lètse kwaart van de 19e ièw. Nao de art nouveauperiode volg de art decoperiode.

## Kènmerke
De boewsjtiel en inriechting were functioneel. In 't begin waor sjpraoke van 'n decoratieve sjtiel, die ziech manifesteerde in affiches en sjilderinge. In ex- en interieur make rechte liene plaats veur geboge en floraal vörme. 
De sjtiel haet zien wortele in botanische en entomologische weitesjappelike werke, die versjene in de 19e ièw. Ze zint 'n brón veur 'n vernujende vörm, die de romantische sjtiele van de aafgeloupe periode moos vervange. 't Ies 'n reactie op de industrialisatie en de daomèt samehangende verminking van 't landsjap. 't Ies ouch 'n reagere op de sjtielvermenging in de boew en de euverdadig ingeriechde interieursj mèt väöl tappisserieë, palme en zjwoar meubilair van de *nouveau riches*. Luuj goon op reis en kómme in contact mèt ander culture (Japan). Gesjtilleerde plantemotieve weure toegepas in zoawaal de architectuur es in 't interieur. Alle ónderdeile, van trap, taofel en bèd tot klink, servies en brevebös zint in sjtiel. Ouch kleiing en seerraod weurt nao dees mode óntworpe.

## Centra van kuns
* Wene,  Wiener Sezession
* Londen , Arts and Crafts
* Brussel *La Libre Esthétique*. 
* Paries *l' Art et Décoration*
* München tiedsjrif: *Jugendstil*
* Darmstadt tiedsjrif: *Deutsche Kunst und Dekoration*
* Die Brücke

## Kunstenaers en architekte
Victor Horta en Henry van de Velde in Belsj;  William Morris en Charles Renny Mackintosh in Ingeland; Antonio Gaudi in Sjpanje;  Hector Guimard, Emile Gallé en Toulouse-Lautrec in Frankriek; Otto Eckman in Duutsjland; Gustave Klimt en Jozef Hoffman in Oastenriek.
Druten

**Druten** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in 't Land vaan Maos en Waal, mèt 'n oppervlak vaan 42,50 km2 (daovaan 4,41 km2 water) en (per 1 januari 2007) 18.111 inwoeners. Neve de hoofplaots Druten umvat de gemeinte nog de plaotse Afferden, Deest, Horssen en Puijflijk.

In 1984 woort de gemeinte Horssen aon Druten touwgevoog.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Ede

**Ede** is 'n plaots (versteidelek dörp) en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de euvergaank vaan de Gelderse Vallei nao de Veluwe (de plaots Ede ligk in de Vallei), mèt 'n oppervlak vaan 318,68 km2 (daovaan 0,35 km2 water) en (per 1 januari 2007) 107.476 inwoeners. Neve de hoofplaots Ede ligke binne de gemeinte nog de kerne Bennekom, Ederveen, Harskamp, De Klomp, Lunteren, Otterlo en Wekerom en e klei deil vaan Hoenderloo (res in de gemeinte Apeldoorn).

## Stadsgeziech
Door zie verleie es klei dörp en zien status es greujkern heet Ede wieneg bezeensweerdege gebouwe. De belangriekste aw monuminte zien de laat-gotische dörpskèrk en e paar meules. De mieste modern gebouwe binne de stad zien vrij oonaonzeenlik. In de oetgestrekde boetegebeier vint me väöl weerdevol cultuurlandsjappe.

## Stadsfuncties
Door zien centraal ligking in Nederland is Ede in de twintegste iew vestegingsplaots vaan väöl bedrieve gewore. Me vint hei oonder mie frisdraanke- en kunszijindustrie. Ouch 't hoofkentoer vaan verzekereer RVS zit hei. Ede waor laank belaangriek es garnizoensplaots mèt e groet aontal kazernes, meh defensie geit ziech oet de plaots tröktrèkke. In de gemeinte is wijer 't toerisme vaan belaank. Tenslotte is Ede nog altied 'n forenzeplaots veur beveurbeeld Arnem.

## Historie
Ede bestoont al in de middeliewe es brinkdörp. Door zien geïsoleerde ligking op erme zandgroond kaom 't neet tot oontwikkeling tot de kóms vaan de spoorweeg, die de plaots tot e knouppunt tösse Utrei, Amersfoort en Arnem maakde. Bij de operatie Market Garden in de Twiede Wereldoorlog landde Amerikaanse militaire bij Ede.

## Gebore in Ede
* Hans Dorrestijn, cabaretier
* Wopke Hoekstra, politicus
* Marianne Thieme, politica

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Elburg

**Elburg** is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, aon de Veluwezoom, mèt 'n oppervlak vaan 65,95 km2 (daovaan 2,12 km2 water) en (per 1 januari 2007) 22.246 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Doornspijk, Elburg, 't Harde, Hoge Enk en Oostendorp. 't Gemeintehoes steit allewijl in Oostendorp.

Elburg heet 'n belangrieke weerde es historisch stedsje. E bekind monumint is de Vèspoort.

## Historie
Elburg, vaan oorsproonk e vèssersdörpke aon de Zuiderzie, kraog in 1233 satdsrechte. Es de plaots in de veertiende iew väöl te make krijg mèt euverstruiminge en ander natuurrampe beslut me de stad gans te verplaotse. In de jaore negeteg weurt dit plan gerealiseerd. Nao zien bleuj es hanzestad sleep Elburg in en leefde 't veural vaan de vèsvangs. De leiende rol op de Veluwezoom woort euvergenómme door Harderwijk. In 1974 kaom de gemeinte Doornspijk bij Elburg.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Neoclassicisme

't **Neoclassicisme** is 'ne neosjtiel oet 't èng van d'r 18de en d'r 19de ieëw, oeë-in v'r architectuur veende die d'r leverancier waor va archeologisch nauwkeurige replica's mae ooch boewwaerke aa-treffe, die 't aod idioom gebruke vör subjectieve en romantische doeleinde. 't Is neet mäögelek öm 'n zjuuste sjeidslijn tösje classisisme en neoclassisisme te trèkke; de sjtiele lopen óp versjèjje plaatsje ópversjèjje tiede ineen över. Empire es boewsjtiel vèlt oonder 't neoclassisme en es binnarchitektuursjtiel oonder 't classisisme. Hoes Blankenberg in Cadier en Keer is daovan e good vörbeeld.
Epe

:*Neet te verwarre mèt 't dörp [[Ieëpe]] (Epen) in de gemeinte Gulpe-Wittem.*

**Epe** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 157,25 km2 (daovaan 1,04 km2 water) en (per 1 januari 2007) 32.999 inwoeners. De gemeinte umvat de dörper Emst, Epe, Oene en Vaassen.

Epe is sinds jaor en daag e toeristisch centrum. 't Toerisme riech ziech veural op de bosrieke umgeving. Wijer höbbe ouch alle veer dörper historische dörpscentra. In 't dörp steit nog 'n vreug-gotische töfsteine kèrk. Epe en Vaassen zien o.m. door hun rustieke ligking echte forenzedörper gewore.

Epe waor in prehistorische tije al bewoend. Opgraovinge bij dit dörp höbbe zoegenaomde *celtic fields* aon 't leech gebrach: veerkentege weikes mèt eerde mäörkes drum.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Nad Tatrou sa blýska

**Nad Tatrou sa Blýska** is 't volksleed van Sjlowakije. 't Leed kömp van 1844 es protest taege 't ontsjlaon van 'ne leraar, Ľudovít Štúr, door de Hongaarse autoriteite. 't Leed is gesjreve door Janko Matúška oppe melodie van *Kopala studienku*. 't Leed kint veer couplette, maar allein de irste twee waere taegeweurdig es Sjlowaaks volksleed gebroek.

De teks van 't volksleed is te vinje oppe Sjlowaakse Wikisource.

'n Rappe vertaling vanne irste twee couplette is te vinje oppe Nederlandse Wikipedia.

## Bron
* Sjlowaakse Wikipedia
Geldermalsen

**Geldermalsen** is e dörp in de Nederlandse gemeinte West Betuwe, provincie Gelderland, in de Betuwe. 't Dörp had op 1 jannewarie 2018 10.745 inwoeners en is de hoofplaots vaan de gemeinte.

Tot 2019 waor Geldermalsen 'n zelfstendege gemeinte. De gemeinte umvatde de kerne Geldermalsen en Meteren; nao de fusie vaan 1978 ouch de kerne Acquoy, Beesd, Buurmalsen, Deil, Enspijk, Gellicum, Rhenoy, Rumpt en Tricht.

## Functies
Geldermalsen ligk op de krusing vaan de Betuwelijn vaan Dordrech nao Elst en de spoorweeg vaan Utrei nao De Bos. Ouch de Betuweroute en d'n A15 loupe veurbij 't dörp. Um 't lendelek karakter vaan de gemeinte te bewaore streef 't gemeintebestuur denao 't aontal industrieel vesteginge te beperke. Zoedoende is 't economisch belaank vaan Geldermalsen neet zoe groet wie dat vaan de naoberplaotse Culemborg, Tiel en Zaltbommel.

## Dörpsgeziech
Geldermalsen is e groet dörp mèt e paar nuibouwwieke. In 't centrumke vint me nog väöl dörpse bebouwing, boe-oonder e gotisch kèrkske. Tricht en Buurmalsen, die aon d'n aandere kant vaan 't revierke de Linge ligke, zien aon Geldermalsen vasgegreujd. In de umgeving gief 't väöl bóngerde.

## Historie
In 850 weurt de plaots Buurmalsen geneump, de vermelding es *Uberan Malsna* veroonderstèlt ouch 'n aander plaots mèt de naom *Malsen*; dit zouw daan Geldermalsen mote zien gewees. De later naome zien te verklaore oet de twie versjèllende hiere euver de dörper: Geldermalsen huurde bij Gelder, Buurmalsen waor bezit vaan de graof vaan Buren. In 1978 woorte de gemeintes Buurmalsen, Beesd en Deil aon Geldermalsen touwgevoog. Op 1 jannewarie 2019 góng Geldermalsen same mèt Lingewaal en Neerijnen op in de nui gemeinte West Betuwe.
Harderwijk

**Harderwijk** (Wes-Veluws: *Harderwiek*) is 'n klein stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwezoom, mèt 'n oppervlak vaan 48,27 km2 (daovaan 9,81 km2 water) en (per 1 januari 2007) 42.057 inwoeners. Binne de gemeinte ligke gein ander kerne.

## Stadsfuncties
Harderwijk, wat oongeveer midde tösse Amersfoort en Zwolle ligk, heet 'n centraol verzörgingsfunctie veur de noordwesteleke Veluwe. De vèsvangs vaan vreuger is door d'n aonlag vaan Flevoland gestop. Harderwijk is daodoor allewijl mie geriech op industrie, deensverliening en zeker ouch toerisme. Harderwijk steit bekind um zie Dolfinarium. De stad heet 'n statie aon de lijn Amersfoort-Zwolle.

## Stadsgeziech
De binnestad vaan Harderwijk is in 1969 tot besjèrmp stadsgeziech oetgerope. De Groete Kèrk is 'n laat-gotische dreibeukege basiliek oet de veertiende en vieftiende iew. Oet dezelfde periode dateert 't veurmaoleg Sint-Catherinakloester mèt kepel oet 1502. Vaan de middeliewse walmör zien nog de Vèspoort en e paar stökker aon de zuidkant vaan de aw stad. 't Vaan oorsproonk middeliews raodhoes mèt achtiende-iewse raodszaol is in de negetiende iew in neoclassicistische stijl verbouwd. Ander bezeensweerdeghede zien 't Peshoes, 't Linnaeusteurieke en 'n aontal hierehoezer.

## Historie
't Vèssersdörp Harderwijk kraog in 1231 stadsrechte. 't Góng deil oetmake vaan de Hanze en bleujde op tot 'n belangrieke handelsstad. Vaan 1648 tot 1811 waor Harderwijk de vestegingsplaots vaan 'n universiteit, die es twiederangs bekind stoont meh väöl succes had. Oonder mie Linnaeus promoveerde aon dees universiteit. De economische beteikenis verveel, al bleef Harderwijk wel de belangriekste plaots op de westeleke Veluwe. In 't midde vaan de twintegste iew woorte de zuideleke IJsselmeerpolders aongelag, zoetot vèsvangs haos oonmeugelek woort.

## Gebore in Harderwijk
* Joost Eerdmans, politicus
* Jan Douwe Kroeske, presentator

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Eufonium

't **Eufonium** is e koper blaosinstrumint dat familie is vân de basse. 't Eufhonium stamp ouch aaf vân de bastuba. De baritontuba of kortweeg bariton, 'n gelieksoortig instrumint, sjtamp daorentege aaf vân de hoorn. Euver 't algemein is 't euphonium groeter dân de bariton. 't Eufonium haet 3 of 4 ventiele.

't Eufonium steit gesjtump in Bes, en haet 'ne get zjwoerdere klânk es de bariton. Miestal haet e eufonium 4 ventiele, 3 gewoene aan de bovekant boemèt der dezelfde nôte kin vörme es praktisch alle andere koperbloozers. De mieste eufoniums höbbe echter e veerde ventiel aan de zijkant, öm de sjtömming vân bepaalde nôte te verbetere. 't Aanwezig zien vân 3 of 4 ventiele is gein criterium öm óndersjeid te make tussje eufonium en bariton.
Ermelo

**Ermelo** (Wes-Veluws: *Armel(o)*) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 87,38 km2 (daovaan 1,71 km2 water) en (per 1 januari 2007) 26.297 inwoeners. De gemeinte besteit neve de hoofplaots oet de kerne De Beek, Drie, Horst, Houtdorp, Leuvenum, Speuld, Staverden, Telgt en Tonsel.

In de umgeving is väöl toerisme. Ermelo heet 'n statie aon de lijn Amersfoort-Zwolle.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Weerwaas

**Weerwaas** woar inne sjlajerband oes Kirchroa.

't Besjtóng ieësj oes d'r Jochem Amkreutz, d'r Wiel Hamers, d'r René Schillings, d'r  Paul Weelen en d'r Tei Hanssen. Durch de joare heer maachete zie popmoeziek in 't plat (2 plate: *de jrus oes Kirchroa* en *Kinger van 't vrugjoar*) mar miesjete dat al jauw mit vasteloavendsmoeziek: *Falederalde Löares-je*, *In de Büt*, *Wits te wat vier dunt? Vier junt* en *Vuur de joeks, de sjpas en 't plezeer* heesje hön bekankde lidsjere.

Noaderhanks dónge óch mit: Luc Wiertz, Bart-Jan Bartholomeus en Luiz Oliveira.
In 2003 maachete ze de letste CD: *Adieë wa*.
## Anger CD's
*Weerwaas
*Jans jroeës jewietter
*Ing keëts in d'r duuster
Ramsj (popband)

**Ramsj** waor inne band oes Kirchroa. Ramsj maachet popmoeziek noadat *[[Weerwaas]]* alling nog vasteloavendsmoeziek maachet. Mit Paul Weelen, René Quanjel, Thei Hanssen, Rainier Vrouenraets, Ramon Dirks en Sven Derix.

## Cd's
**Ramsj* 
**Sjiekwa*
Hattem

**Hattem** (Oos-Veluws/Sallands: *Attem*) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, aon d'n IJssel, aon de noordelekste punt vaan de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 24,20 km2 (daovaan 1,08 km2 water) en (per 1 januari 2007) 11.636 inwoeners. Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.

Hattem is 'n echte forenzeplaots, mèt väöl inwoeners wèrkzaam in Zwolle. 't Historisch stedsje en de lendeleke umgeving zörge veur väöl toerisme.

## Stadsgeziech
Bekinde monuminte zien de gotische pileerbasiliek mèt twelfde-iewse romaansen torie en 't raodhoes in Nederlandse renaissancestijl. Vaan de umwalling sjete nog de grachte en de vieftiende-iewse Diekpoort (oetgebouwd door Pierre Cuypers). Ander bezeensweerdeghede zien hierehoezer oet de zeventiende iew.

## Historie
Hattem, veur 't iers geneump in 891 es *Hattheim*, kraog in 1299 stadsrechte en góng door zien strategische ligking al snel deil oetmake vaan de Hanze. In 1528 naom Sjarel V 't stedsje nao 'n belegering in. Tijens d'n Tachtegjäöregen Oorlog wisselden 't e paar kier vaan bezitter. Ind achtiende iew woort Hattem e breujnes vaan de patriotte, tot in 1786 generaol Sprengler 't in opdrach vaan stadhawwer Wöllem V innaom. Door de stagnatie in de achtiende iew waore väöl monuminte bewaord gebleve. In de negentiende en twintegste iew leet me die monuminte restaurere.

## Gebaore in Hattem
* Herman Willem Daendels, staotsmaan

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Heerde

**Heerde** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, aon d'n IJssel, mèt 'n oppervlak vaan 80,39 km2 (daovaan 1,66 km2 water) en (per 1 januari 2007) 17.999 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Heerde, Hoorn, Veessen, Vorchten en Wapenveld.

Binne de gemeinte ligke versjèllende natuurgebeier. Heerde is de lèste gemeinte boe de Boerenpartij anno 2007 nog ummer actief is.

## Gebore in Heerde
* Jacco Eltingh, tennisser
* Gerard van Velde, sjaatser

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Lingewaal

:*Neet te verwarre mèt [[Lingewaard]] in dezelfde provincie.*
----

**Lingewaal** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 50 km² en zoeget 11.000 inwoeners. De gemeinte umvatde de kerne Asperen, Herwijnen, Heukelum, Spijk en Vuren en nog 'n aontal gehuchte. 't Raodhoes stoont in Asperen.

De gemeinte Lingewaal is in 1986 oontstande oet de aw gemeintes Asperen, Heukelum, Herwijnen en Vuren. Ze is geneump nao de reviere de Linge en de Waal. Dee naom kraog de gemeinte evels pas in 1987; 't ierste jaor hètde ze nog *Vuren*. 't Groondgebeed vaan de gemeinte maakde deil oet vaan de aw hierlekheid Arkel. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde de gemeinte mèt Geldermalsen en Neerijnen tot de nui gemeinte West Betuwe.

## Börgemeisters
Lingewaal heet in zie 33-jaoreg bestoon de volgende börgemeisters gekind:
Lochem

**Lochem** is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 216,02 km2 (daovaan 2,71 km2 water) en (per 1 januari 2007) 32.834 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte ouch de kerne Almen, Barchem, Eefde, Epse, Gorssel, Harfsen, Joppe, Laren en Zwiep.

Lochem heet e raodhoes in renaissancestijl, voltoejd in 1640. Vaan de döbbele umgrachting sjut noch de binnegrach euver.

## Historie
Opgraovinge bij restauraties vaan de Sint-Goedelekèrk höbbe reste vaan 'n houte kèrk oet de negende iew aon 't leech gebrach. Lochem zal daan ouch ein vaan de aajdste plaotse oet d'n Achterhook zien. De plaots weurt in 1059 veur 't iers geneump. Stadsrechte weure in 1233 door graof Otto II vaan Gelder touwgekind. 'n Iew later krijg de stad ouch touwstumming veur walmör te bouwe. In de late middeliewe en tijdens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd.

In 2005 weurt de gemeinte Gorssel aon Lochem touwgevoog.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Maasdriel

**Maasdriel** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Bommelerweerd, mèt 'n oppervlak vaan 75,49 km2 (daovaan 9,22 km2 water) en (per 1 januari 2007) 23.502 inwoeners. Maasdriel umvat de kerne Alem, Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden, Hoenzadriel, Hurwenen, Kerkdriel, Rossum, Velddriel, Well en Wellseind. 't Raodhoes steit in Kerkdriel.

Maasdriel hètde tot 1944 *Driel*, meh in dat jaor woort de naom veranderd um verwarring mèt Driel bij Heteren (allewijl gemeinte Overbetuwe) te veurkoume. In 1999 kaome de aw gemeintes Ammerzoden, Hedel, Rossum en Heerewaarden bij Maasdriel.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
* Website vaan Hedel
* Website vaan peerd-merret Hedel
Millinge

**Millinge** (officieel **Millingen aan de Rijn**) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Groesbeek, provincie Gelderland, in 't Riek vaan Nimwege. 't Dörp heet zoe'n 6.000 inwoeners. Neve Millinge zelf weurt ouch de naobersjap Zeeland bij Millinge gerekend.

Millinge ligk aon de Rijn, aon e gekanaliseerd stök wat 't Bi'jlands Kenaal hèt. De touwveuging "aan de Rijn" is vaan lateren tied.

In Millinge steit 'n neogotische kèrk gewijd aon Sint-Antonius (zuug heineve).

Tot 1 jannewarie waor Millinge 'n zelfstendege gemeinte.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Montferland

't **Montferland** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Liemers en d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 106,54 km2 (daovaan 0,91 km2 water) en (per 1 januari 2007) 35.017 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Azewijn, Beek, Braamt, Didam, Greffelkamp, 's-Heerenberg, Kilder, Lengel, Loerbeek, Loil, Nieuw-Dijk, Oud-Dijk, Stokkum, Wijnbergen en Zeddam. 't Gemeintehoes steit in Didam.

De gemeinte Montferland oontstoont in 2005 oet 'n samevoging vaan de aw gemeintes Bergh en Didam.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Neder-Betuwe

**Neder-Betuwe** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Betuwe, mèt 'n oppervlak vaan 68,11 km2 (daovaan 6,99 km2 water) en (per 1 januari 2007) 22.306 inwoeners. Binne de gemeinte ligke de kerne Dodewaard, Echteld, IJzendoorn, Kesteren, Ochten en Opheusden. 't Raodhoes steit in Opheusden.

De gemeinte Neder-Betuwe is in 2002 oontstande oet 'n fusie tösse de gemeintes Dodewaard, Echteld en Kesteren. Tot 1 aprèl 2003 hètde ze *Kesteren*. Neder-Betuwe is 'n hiel orthodox-christeleke gemeinte, boe-in SGP en ChristenUnie same de mierderheid in de gemeinteraod höbbe. 

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Neerijnen (gemeinte)

**Neerijnen** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Betuwe, mèt 'n oppervlaakde vaan naoventrint 70 km² en zoeget 12.000 inwoeners. De gemeinte Neerijnen umvatde de dörper Est, Haaften, Heesselt, Hellouw, Neerijnen, Ophemert, Opijnen, Tuil, Varik en Waardenburg. 't Gemeintehoes stoont in Neerijnen, allewel tot dörper wie Haaften, Ophemert en Waardenburg belangriek groeter zien.

De gemeinte ligk veur e deil in de Tielerweerd en veur e deil in de Viefhierelen. Ze oontstoont in 1978 oet 'n fusie vaan de gemeintes Haaften, Ophemert, Est en Opijnen, Waardenburg en Varik. 'n Gemeinte Neerijnen heet 't daoveur dus noets gegeve; de naom waor veural gekoze um de fusiepartners oonderein neet te beveurdeile. Op 1 jannewarie 2019 góng de gemeinte Neerijnen mèt Geldermalsen en Lingewaal op in de nui fusiegemeinte West Betuwe.
Lucia Geurts

**Lucia Geurts**, Schiedam 1947, sjtudeerde Nederlands - bievak dramaturgie - in Leide. Ze wèrkde dao o.a. bie de *Leidse Courant* es eindredacteur van de zaoterdègse cultuurpagina. 

In 1982 verhuusde Geurts nao Eèsde. Saer doe wèrkt ze es publiciste. Ze sjreef o.a. theaterväörbesjouwinge en -recensies väör 't universitèètsblad *Observant* en 't Limburgs Dagblad. Van 1990 tot 1996 waor ze hoofdredacteur van d'r maondelèkse culturele agenda UIT in Mestreech. Ze waor initiatiefnaemster van 't KOM (Kultureel Overleg Maastricht), oeëin hos alle Mestreechse cultureel insjtèllinge bie-èè kaome. Ooch sjtong Geurts an de weeg van 't Parcours, d'r uitmarkt va Mestreech. Van 2003-2007 recenseerde ze veur L1 radio (*Balkon van Limburg*) theatervoorstellinge va professionals en amateurs. Es free lance publiciste en communicatiedeskundige wèrkde zie veur o.a. theaterensemble Het Vervolg, LSO, Gemèngde Mestreech, Theater an 't Vriethof, Studium Generale, Universitèèt Mestreech en 't Academisch ziekenhoes Mestreech. Ze makde live interviews mèt o.a. Frits Bolkestein, Nelleke Noordervliet, Jim de Groot en Paul Hoes, Gustav Ernst, Mieneke Bakker e.a. en presenteerde programma's över lètterkunde. Lucia Geurts wèrkt noe op de aafdeling Communicatie & Relatiebeheer van de Universitèèt Mestreech.
Nijkerk

**Nijkerk** (Wes-Veluws: *Niekark*) is 'n klein stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 72,05 km2 (daovaan 2,54 km2 water) en (per 1 januari 2007) 38.879 inwoeners. Neve de hoofplaots Nijkerk ligke binne de gemeinte nog de dörper en gehuchter Achterhoek, Appel, De Veenhuis, Doornsteeg, Driedorp, Hoevelaken, Holk, Holkerveen, Kruishaar, Nekkeveld, Nijkerkerveen, Prinsenkamp, Slichtenhorst, 't Woud en Wullenhove. De stad Nijkerk zelf heet oongeveer 20.000 inwoeners.

## Functies
Nijkerk is 'n forenzestad veur Amersfoort en is allewijl es greujkern aongeweze. Mèt d'n aonlègk vaan nui wieke moot 't aontal inwoeners nao 51.000 greuje en min of mie aon Amersfoort vasgreuje. Daodoor is Nijkerk feitelek de einege Gelderse gemeinte in de Randstad (es me die ruim definieert).

## Stadsgeziech
Nijkerk heet neet zoe'n toeristisch aongeziech es ander stedsjes op de Veluwezoom, wie Harderwijk en Elburg. Toch vint me ouch hei e paar hierehoezer. Ouch bezeensweerdeg is de Groete Kèrk.

## Historie
Nijkerk is verneump nao de *nui kèrk* die in de daartiende iew es vervaanging vaan de aofgebrande aw kepel woort gebouwd; dit is de veurluiper vaan de huidege Groete Kèrk. De plaots waor twisappel tösse de bisjop vaan Utrei en de graof vaan Gelder, wie de lèste 't dörp in 1412 platbrandde gaof heer Nijkerk 't jaor dao-op es vergeujing stadsrechte en tolvrijheid. Nijkerk waor iewelaank e rösteg pläötske meh in de achtiende iew kaom 't tot groete riekdom door o.m. d'n handel in toubak. In de jaore 1749 en 1750 waor de plaots 't centrum vaan de *Nijkerkse bereuring*, e soort puriteins reveil oonder dominee Gerardus Kuypers. In de negentiende iew stortde de Nederlandse toubaksteelt gans in en verveel de Veluwe en ouch Nijkerk tot groete ermeuj. De koms vaan 't spoor brach dao e bitteke verandering in.

## Gebore in Nijkerk
* Bernardus Johannes Alfrink, aartsbisjop vaan Utrei
* Harm Bruins Slot, politicus
* Thijs van de Brink, presentator
* Henk Lozeman, paardensport

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Nunspeet

**Nunspeet** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 129,49 km2 (daovaan 0,76 km2 water) en (per 1 april 2016) 26.830 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat Nunspeet nog de dörper Elspeet, Hulshorst en Vierhouten.

Nunspeet is 'n hiel orthodox-christeleke gemeinte, boe-in SGP en ChristenUnie same de mierderheid in de gemeinteraod höbbe. In de umgeving vint me väöl natuurreservaat (bosse en zandduine) en militair exercitieterrein. Nunspeet hètde vaanajds *Nuwenspete*, wat zoeväöl beteikent es "nui oontginning", in tegestèlling tot 't awwer Elspeet, *Oldenspete*. Vaanajds veel Nunspeet oonder de gemeinte Ermelo, allewel tot de praktijk op 't lèste ieder aandersum waor: Nunspeet waor de hoofplaots vaan de gemeinte. In 1972 woort Nunspeet es nui gemeinte aofgesplits.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Oldebroek

**Oldebroek** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 98,85 km2 (daovaan 1,22 km2 water) en (per 1 januari 2007) 22.801 inwoeners. Neve de hoofplaots Oldenbroek besteit de gemeinte nog oet de dörper Bovenveen, Eekt, Hattemerbroek, Kerkdorp, 't Loo, Mullegen, Noordeinde, Oosterwolde, Posthoorn, Voskuil en Wezep.

## Historie
De naom *Oldebroek* is minder doorziechteg es ze liek. In de middeliewe hètde de plaots *Hollanderbroek*. Ze waor naomelek 'n Hollandse kolonie die hei in de late twelfde iew, nao 'n euverstruiming, gevesteg woort. Oldebroek oontwikkelde ziech in de volgende iewe tot vèsserij- en landbouwdörp.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Oost Gelre

**Oost Gelre** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan oongeveer 90 km2 en (per 1 juli 2006) 30.006 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Eefsele, Groenlo, Harreveld, Lichtenvoorde, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. 't Gemeintehoes steit in Lichtenvoorde.

De gemeinte Oost Gelre oontstoont in 2005 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Groenlo en Lichtenvoorde. De gemeinte hètde iers nog Groenlo, meh in 2006 kaom de naom *Oost Gelre* in gebruuk.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Oude IJsselstreek

**Oude IJsselstreek** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 137,87 km2 (daovaan 1,40 km2 water) en (per 1 januari 2007) 40.075 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Bontebrug, Breedenbroek, Etten, Gendringen, Heelweg-Oost, Heelweg-West, Megchelen, Netterden, Pol, Rafelder, Silvolde, Sinderen, Terborg, Ulft, Varsselder, Varsseveld, Veldhunten, Voorst, Warm, Wieken, Westendorp, IJsselhunten en Ziek. Raodhoezer stoon in Gendringen en Varsseveld.

De gemeinte is in 2005 oontstande oet 'n fusie vaan de opgeheve gemeintes Gendringen en Wisch. Ze is geneump nao de reveer d'n Oude IJssel, dee door 't groondgebeed vaan de gemeinte löp.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Overbetuwe

**Overbetuwe** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Betuwe, mèt 'n oppervlak vaan 115,18 km2 (daovaan 5,59 km2 water) en (per 1 januari 2007) 43.154 inwoeners. De gemeinte besteit oet de dörper en gehuchter Andelst, Driel, Eimeren, Elst, Hemmen, Herveld, Heteren, Hollanderbroek, Homoet, Indoornik, Keulse Kamp, Lakemond, Lijnden, Loenen, Oosterhout (gedeeltelijk), Randwijk, Reeth, Slijk-Ewijk, Snodenhoek, Valburg, Wolferen en Zetten. 't Gemeintehoes steit in Elst; in Andelst is e hölpsikkertariaot.

De gemeinte Overbetuwe is in 2001 oontstande oet samevoging vaan de aw gemeintes Elst, Heteren en Valburg. Bij de eigeleke Overbetuwe huurt boete dees gemeinte ouch de gemeinte Lingewaard.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Putten

**Putten** is e groet dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 87,45 km2 (daovaan 2,42 km2 water) en (per 1 januari 2007) 23.024 inwoeners. Binne de gemeintegrenze ligke gein echte ander kerne, meh Putten heet wel e good bevolk boetegebeed, wat besteit oet de naobersjappe Bijsteren, Diermen, Gerven, Halvinkhuizen, Hell, Hoef, Huinen, Koudhoorn, Krachtighuizen, Steenenkamer en Veenhuizerveld.

In de directe umgeving ligk väöl bosgebeed. Heidoor is 't toerisme 'ne belangrieke brón vaan inkómste.

## Historie
Putten weurt in 855 veur 't iers geneump, es *Puthem*. De dörpskern oontsteit op de plaots boe de kèrk gestiech weurt, midde tösse de väöl naobersjappe. De landerije zien 't bezit vaan de kloesters Abdinckhof, Elten en Werden. Aon 't ind vaan de zestiende iew trejt hei de reformatie in; Putten zal vaan e katholiek 'n orthodox protestants dörp weure. In 1944 veurt de SS in Putten 'n razzia oet. Nao d'n oorlog blijf Putten e boeredörp, al weurt 't toerisme ummer belangrieker.

## Gebore in Putten
* Aart Mostert, politicus (CDA)

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Rheden

**Rheden** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 84,39 km2 (daovaan 2,60 km2 water) en (per 1 januari 2007) 43.851 inwoeners. Neve Rheden besteit de gemeinte oet de kerne Dieren, Ellecom, Laag-Soeren, Spankeren, De Steeg en Velp. 't raodhoes steit in De Steeg.

In Rheden steit 'n laat-gotische kèrk mèt romaansen torie oet de twelfde iew. De naom *Rheden* kump vaan *Rheton*, wat "plaots boe 't reet greujt" beteikent. In vreuger tije waor Rheden e sjoutamb; in 1753 kaom 't amb Velp bij Rheden. Rheden waor tot in de twintegste iew e boeredörp, meh veural nao d'n oorlog greujden 't oet tot 'n veurstad vaan Arnem.

## Gebore in Rheden
* Erik Breukink, fietserenner

## Externe link
* Website vaan de gemeinte Rheden
Rijnwaarden

**Rijnwaarden** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de plaots boe de Rijn Nederland binnekump, mèt 'n oppervlak vaan zoeget 48 km² (inclusief water) en naoventrint 11.000 inwoeners. De gemeinte umvatde de kerne Aerdt, Herwen, Lobith, Pannerden, Spijk, Tolkamer en Tuindorp. 't Raodhoes stoont in Lobith.

De gemeinte Rijnwaarden oontstoont in 1985 oet 'n fusie vaan de gemeintes Herwen en Aerdt en Pannerden. Op 1 jannewarie 2018 woort ze opgeluf en touwgeveug aon Zevenaar.

## Börgemeisters
Rijnwaarden heet in zie 33-jaoreg bestoon de volgende börgemeisters gehad:
Rozendaal

:*Dit artikel geit euver 't dörp in Gelderland. Veur de stad in Noord-Braobant zuug [[Roosendaal]].*

**Rozendaal** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 27,95 km2 (daovaan 0,03 km2 water) en (per 1 januari 2007) 1533 inwoeners. Binne de gemeinte ligke gein echte ander kerne, allein de naobersjappe Imbosch en Terlet.

Rozendaal, e dörp boe-in väöl rieke lui woene, is de kleinste gemeinte vaan 't Nederlands vasteland. Allein Vlieland en Schiermonnikoog höbbe minder inwoeners. De gemeinte is altied boete herindeilinge gebleve. De bevolking vaan de gemeinte is sterk bij de gemeintepolitiek betrokke: de gemeinteraod besteit allein oet plaotseleke partije.

Bij Rozendaal steit ouch 't *kestiel Rozendaal*.

## Dialek
Veur Rozendaal weurt in de *[[Reeks Nederlandse Dialectatlassen]]* e dialek opgegeve. Bij 't veldwerk roond 1970 zeet me al tot väöl lui allein mer Algemein Nederlands spreke. 't Dialek vaan Rozendaal steit rillatief kort bij 't Nederlands en liekent sterk op plat-Arnhems.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte

## Rifferenties
Scherpenzeel

**Scherpenzeel** (Wes-Veluws: *Sjaarpezeel* of *Schaarpezeel*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Gelderse Vallei, aon de grens mèt Utrei, mèt 'n oppervlak vaan 13,84 km2 (daovaan 0,03 km2 water) en (per 1 januari 2007) 8940 inwoeners. Binne de gemeintegrenze ligk wijer e deil vaan de naobersjap Moorst.

De naom *Scherpenzeel* is te verklaore es "sjerpe zaol", boemèt me "börch" of "versterking" meint. Scherpenzeel waor 'ne sjans op de grens vaan Gelder en 't Stiech. Bij 't pläötske steit 't Hoes Scherpenzeel, wat in de veertiende iew veur 't iers weurt geneump en 't bezit waor vaan de hiere vaan Scherpenzeel.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
MHAL-sjtrieëk

D'r **MHAL-sjtrieëk** is 't sjtedelèk kerngebied van de Euregio Maas-Rien tösje de sjtaej Mestreech/Haeële - Aoke - Luuk - Hasselt/Genk.

De Internationaal Commissie van d'r MHAL-sjtrieëk is belast mèt 't opsjtèlle van 'n ruimtelèk oontwikkelingsperspectief väör dit gebied, dat driej leng en driej taalgebiede umvat. In Europese context kan dit gebied deens doeë es klèngsjalèg paradigmatisch väörbeeld. Typisch an dis grensgebiede is dat ze wied van de nationaal centra liegke en de dao-oet volgende *marginale* positie haant. 't MAHL-gebied liegkt dao-en-taege, nèèt op de lètste plaatsj in historisch opzich, in 't centrum van West-Europa en haat dus alles te winne bie 'n Europese samewèrking.

'n Historisch grensgebied wie d'r MHAL-sjtrieëk is gèèn *grensgeval* van oondergesjikt lokaal-anekdotisch belang, want in 't waeltdèèl Europa, dat zoeväöl naties op z'n groondgebied haat en däör zoeväöl grenze wert gesjnaeje, make grensgebiede 'n neet te verwaarloze dèèl van 't totaal oet.

## Literatuur
*J. Th. Leerssen, J.C.G.M. Jansen, L. Jacobs, *Historische doorkijk op het MHAL-gebied*, Sjtichting Maaslandse Monografieën, Mestreech, 1994, ISBN 90-801018-6-9
**Fédéralisme-Régionalisme, Mobilités et identités dans L'Eurégio Meuse-Rhin*, Universitèèt Luuk, 2002-2003 ISSN = 1374-3864 
** Bevat vief artikele: twieë in 't Engelsj, W. Rutten en A. Knotter en driej in 't Fraans S. Pasleau, P. Italiano, M. Jaquemain mèt 'n inleiding va Pierre Verjans en M. Jaquemain.)