open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herjent

**Herjent** (Duutsj: *Hergenrath*) is 'n dörp in de gemèngde Kelmis in de Duutsjtalige Gemeensjap. De Martinus-kapel wert in 1441 al vermeld.

## Sjtatie Hergenrath
De Hammerbrücke över 't Geuldal is va 1840. De sjpoorbrögk is 500 meter laank en 52 meter hoeëg. 'n Nuuj versie is geboewd um d'r TGV te laote passere. Nao vieftig jaor sjluting is op 9 december 2007 de sjtatie wer geäöpend. In 10 minute is me in Aoke, in 45 minute in Luuk. 
 
## Eyneburg
Op 'n huuëgde liegkt de middelieëwse Eyneburg of Emmaburg die nao 'ne braand in 1648 wer opgeboewd is. An 't èng van d'r 19de ieëw waoërd 't kesjtieël gerestaureerd. In 't geboew is Aokense blowwe sjtèè verwèrkd. 't Is èng van de wènnig burchte in 't hertogdom Limburg die op 'n huuëgde geboewd waoërte.

### Decor sjpäölfilm

De Eyneburg waor in oktober 2007 't decor van d'r Fraanse - Belsj - Luxemburgse sjpäölfilm *Les enfants de Timpelbach*, gebaseerd op 't keenderbook *Timpeltill. Die Stadt ohne Eltern* van d'r Duutsje sjriever Henry Winterfeld oet 1937  dat op Fraanse sjoeële hieël populair is. Carole Bouquet en Gérard Depardieu sjpäöle hoofdrolle.  D'r film wert op 17 december 2008 gelanceerd.

## Extern leenke
* Website van de Eyneburg						
* Emma-Sage
* Making off van d'r film ''Les enfants de Tempelbach'' in en roond de Eyneburg

## Referentie
Herbestel

**Herbestel** (Duutsj: *Herbesthal*) is 'n dörp in de gemèngde Lontzen in de Duutsjtalige Gemeensjap.

## Historie
Herbesthal hat 'n ingewikkelde gesjiedenis ömdat 't töt versjèjje leng behoeërt.

*vör 1797 bie de hoeëgbaank Baelen, Hertogdom Limburg
*1797 bies 1815 es deel van de gemèngde Welkenraedt bie 't departemaent van de Ourthe bie Fraankriek
*1816 (oet Welkenraedt genaome) bies 1871 bie Preusse
*1871 bies 1918 Duutsjlaand
*1918 bies 1940 Belsj
*1940 bis 1944 Duutsjlaand
*vanaaf 1944 Belsj

Herbesthal waoërt in 1906 es parochie (in 't bisdom Kölle) gesjtich. Herbesthal waor in dae tied, es deel va Duutsjland, 'n deel van 't gebied Eupe/Malmedy en de lètste Duutsje plaatsj an de grens mèt Belsj. De gemèngdegrens tösje Herbesthal en Welkenraedt waor doe de grens tösje Duutsjlaand en Belsj. Dis grens - de Rue Mitoyenne c.q. Neutralstraße - is huuj de grens, die 't Duutsjtalig deel en 't Fraanstalig deel van de provincie Luuk sjèjt.

Sjpoorbaantechnisch fungeerde de plaatsj nog bies de jaore 60 es grens, ömdat dao d'r wissel van de locomotieve va Belsj en Duutsjlaand plaatsjvong. Daonao waoërt 't station 100 meter verplaatsjd nao 'ne nuujboew in Welkenraedt. In 1983 is 't station van Herbesthal aafgebraoëke.
Joseph Moretti

**Joseph Moretti** (* in Milaan; † 1 mei 1793 in Aoke) waor 'ne barokarchitekt oet d'r 18de ieëw. 

Moretti waoërt vermoedelek in Milaan gebaore. Aander bronne kalle van Luuk of Aoke. E waor naeve Laurenz Mefferdatis en Johann Joseph Couven ènge van de belangriekste Aokense  barokarchitekte die allemaol in d'r gaanse Euregio Maas-Rien wirkde.

Eng van de belangwekkendste waerke is de Hongaarse Kapel van d'r Dom va Aoke en d'r Klosterrather Hof, e vreuger groeët kloeëster. E Vols boewde e in de jaore 1761–1765 't Von Clermonthoes., mae ooch 't in Rococo-Sjtijl gemakd deel van Rolduc, d'r Morettivläögel, is van zieng haand.. In Eupe wèrkde e mèt an d'r nuujboew van de kloeësterkèrk.

In zieng heemsjtad Aoke zeunt mer wènnig geboewe behaowe; ooch zie wonhoes besjteet neet mie..

## Aander waerk
*Kesjtieël Volsbroch
*Hoes Bloemendal (1791-1795) Vols
*Cereshaof (1777), Vols
*Kirchfeldhoes, Kaoëpersjtraot, Vols 
*Kèrk va Moontse (1780)
*Seent-Heribertuskèrk va Lontzen


Image:AachenerDomVomMuensterplatz.jpg|Hongaarsekapel bie d'r Dom va Aoke
Image:Aachen, Klosterrather Hof.jpg|Paoërtbaog haof kloeësterkèrk 
Image:Eupen019.jpg|Kloeësterkèrk in Eupe


Joseph Moretti sjtórf óp 1 mei 1793 en waoërt begrave in de Seent Follian kèrk.

## Bronne

## Literatuur
*Unterwegs auf Couvens Spuren, Marcel Bauer, Frank Hovens, Anke Kappler, Belinda Petri, Christine Vogt, Anke Volkmer, GEV-Verlag, Eupen, ISBN 90-5433-187-9
Trois-Ponts

**Trois-Ponts** (Welsj *Troes Ponts*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De plaatsj daankt ziene naam an driej brögke: èng över de Amblève, 'n aander över de Glain of Salm en 'n driejde över de Baleur. Dis driej revere kaome in Trois-Ponts biejèè.

## Demografie
Op 1 januari 2004 wonde 2445 luuj in Trois-Pont op 'n oppervlakte van 68,90 km². de bevolkingsdichtheid is dus 35,15 inwoners per km².
 
## Historie en bekiekenswaeërd

*Trois-Pont is oontsjtande bie 'n halte van de baan. Wie in 1861 de lijn Spa-Stavelot, mèt 'n vertakking nao Luxemburg, in dèns genaome waoërt haat de gemèngde zich geleidelèk aa oontwikkeld. 
*Noe is de plaatsj 't centrum vör d'r waeëkelèkse maert.
*De hydro-elektrische centrale va Coo produceert saer 1968 sjtroom. Op de driej bekkens nao, oeëvan `t oondersjte 'ne verlaote meander van de Amblève besjlèèt, zeunt alle installaties oondergronds.

## Aander kerne
*Saint-Jacques, aow halteplaatsj van baevaarders.
*Basse-Bodeux, mèt *du Carcan*, 'ne sjandpaol oeë bies in d'r 18de ieëw boosdoeners bloeëtgesjtèld waoërte an d'r wraak en d'r sjpot van 't publiek.
*Brume, mèt de twieë baoveste bekkens van de waterkrachcentrale
*Wanne
*Fosse
Salm

De **Salm** is 'n Belzje reveer die oontsjpringt in Bovigny en in Trois-Ponts oetmondt in de Amblève. D'r hydroniem Salm is van keltische oorsjprong: *Salwa* of zjwart.
In feite is de Salm 'n väöl klènger baeëk, die in Poteau (Petit-Tier) oontsjpringt en in Vielsalm oetmondt in de Glain. In d'r loop van d'r tied is me evvel de Glain de Salm goeë neume.
Glain

De **Glain** is 'n Belzje reveer die in Bovigny oontsjpringt en via Vielsalm, oeë ze samevloeit mèt de Salm in Trois-Ponts oetmondt in de Amblève. Bies 1977 waor de Glain de grens tössje Luxemburg en Luuk.
Waimes

**Waimes** (Duutsj *Weismes*, Welsj *Waime*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. 
De Warche sjtreumt dör de gemèngde. Ze voedt 't meer va Robertville, 'n keunsmatig aa-gelach meer vör de dreenkwaterväörziening en vör witte energie. In 't zuide van de gemèngde sjtreumt de Amblève en in 't noorde oontsjpringt de Roer op 't plateau van 't Hoeëg Ven. 

Signal de Botrange is mèt 694 meter 't hoeëgste peunt van de gemèngde, van 't Belsj en va Wallonië

Kesjtieël Reinhardstein is 't hoeëgst gelaege kesjtieël van 't Belsj.

## Demogafie
De gemèngde tèlde op 1 januari 2005 6670 inwoners op 'n oppervlakte van 97,10 km².

## Aander kerne
*Robertville
*Faymonville, mèt 'n baeëkske dör 'n goodhoudende vlakte sjtroomt wat in d'r 19de ieëw good- en gelukzeukers trok (kiek ooch: Montenau)
*Outrewarche
*Sourbrodt
*Ovifat
*Walk
*Bruyère 
*Champagne 
*Gueuzaine
*Steinbach
*Ondenval
*Thirimont 
*Ondenval

## Historie en bekiekenswaeërd
* De laat-gotische kèrk dateert va 1554
*Baraque Michel
*Signal de Botrange
* D'r wiejer va Walk
* Nez Napoléon
* 't Gehuch Champagne
* De sjtuw va Robertville
*'t Kesjtieël va Reinhardstein of Burg Metternich
*'t Natuurpark van de Warche
* 't Hoeëg Ven

## Externe leenk
* Website van de gemèngde
* Natuurcentrum de Botrange
Water

**Water** is 'n chemische verbinding vaan ein zuurstofatoom en twie waterstofatome (H2O). Water is 'n stof die prominent aonwezig is op Eerd, mie es 70% vaan de oppervlakte besteit oet water. Al 't leve is aofhaankelek vaan water. 't Is daoneve de einige stof die vrij in de netuur in alle drei de fases (vas, vloeibaar, gaas) veurkeump. 

## Dipool

Water is zoe speciaal umtot 't een *dipool* is. Dit keump umtot 't eine zuurstofatoom väöl mie elektronegatief is. Dat wil zègke: Zuurstof "wilt" geere elektrone, dewijl waterstof ze lever aofsteit. Daodoor zweve de elektrone van 't ganse molecuul procentueel mie bij zuurstof es bij waterstof, boedoor 't zuurstofgedeilte een bitteke negatief gelaoje is, en 't waterstofgedeilte e bitteke positief gelaoje. Doortot zuurstof ouch nog twie vrij elektronepare heet, weurt dit effek nog versterk. Daodoor trèkke de molecule z'ch sterk aon, boedoor waterstofbrögke gevörmp weure. In vergelieking mèt aander stoffe heet water daodoor e lieg smeltpunt, en e hoeg kookpunt. Dit is ouch de reie boeveur zoeväöl stoffe zoe good oplosse in water. Apolaire stoffen - zoes vèt - losse daorentege neet good op in water. De werking vaan hiel väöl stoffe, berus op die dipool. Zoe werk zeip doortot e zeipmolecuul 'ne apolaire "start" (dee zich vastbit in 't vèt), en 'ne **polaire** kop. Dee polaire kop los good op in water, en daodoor los 't zeipmolecuul, dat z'ch vasgeboonde heet aon 't vètmolecuul op in water. Zoe zien apolair stoffe toch op te losse.

## Zuug ouch
* Ies
* Snie
* Stoum of waterdamp
* Waterkringloup
* Waterpistool
Wellekete

**Wellekete** (Ripuarisch: *Wälekete*, Fraans: *Welkenraeth*, Duutsj: *Welkenrath*, Welsj: *Welkenrote*, Nederlands: *Welkenraad*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde is 'n handelscentrum, organiseert jaorlèks d'r carnaval. In 't centrum, in 't buurtsjap Lançaumont (Plat: *op Lansberg*) sjteunt nog ènnige aow zaandsjtènge hoezer mèt ömliestinge va blowwe sjtèè. Buurgemèngdes zeunt: Blieberig (noorde); Lontzen (ooste); Baelen, Dison en Limburg (zuide) en  Thimister-Clermont (weste). 

## Demografie
In 2005 tèlde de gemèngde 9.164 inwoners op 'n oppervlakte van 2446 ha. Óp 1 januari 2014 tèlde de gemèngde 9.791 inwoners.

## Historie en taalsjtatuut
Wellekete makde dèèl oet van 't Hertogdom Limburg. Ow luuj kalle nog Plat en numme 't Platduutsj. 't Is taalkundig bezieë 'n övvergaanksdialect tössje 't Limburgs en 't Ripuarisch. De 50ers versjteunt 't nog mae kalle 't bekaans neet mie, zjuus wie 't Duutsj. De jóng luuj zeunt  Fraanstalig en make kènnis mèt vraem tale óp g'n sjoeël. De gemèngde haat 't ègeste taalsjtatuut wie Plombières.

**Os Moddersjprook**  (vuur vergelieking tössje häökskes 't Doondesj Plat (Doenrade)- gemeente Sjènne (Schinnen), zoeën 30 kilometer vah Welkenraedt)

Wat men zech neet let gevalle, (wat me zich neet leet gevalle)

Es, went men os verbet te kalle (es, went me os verbaejt te kalle)

De sjprook, die os Modder os geliët, (de sjpraok, die os moder os gelieërd [haet])

En jekerenge hoeëg veriët. (en jieëkeree hoeëg verieërd)

De Moddersjprook es, vöar miensjelaeve, (de moderspraok is, vuur miensjelaeve [lang])

Onde, deep i gen hat gesjreve; (ónger, deep ì gen hart gesjrieëve)

En waet men ooch honderd joren oot, (en wirt me ooch honderd jaor oud)

Da verget me noch neet Oddesj woat. (dà vergèt me noch neet ouwesj woeërd)

Wie vruë woor der soldoot a gen front. (wie vruide zich de soldaot aan 't front)

Went en doo ene Plattütsche vond. (went 'r dao ènne Platduutsje vóng)

Wi hoof zech i gen brost et hat (Wie verhoof zich ì gen/de borst 't hart)

Went ze do kalden op hizeger plat! (Went ze dao kalde op zien ege plat!)

Et gel el ooch dom, egebeelde luuj, ('T goof aevewaal ooch dom, ìgebeelde luuj)

Dat zönt van die nömodesje va huuj, (Dat zint vah die nuujerwètse vah huuj/vandaag)

Die koom en vremde sjprook versjtönt (Die koom 'n vraem sjpraok versjtaon)

En domit an 't behaaj make zönt. (en daomit aan 't behej make zint)

(Welkender Plat - Leo Teller)

## Aander kerne
*Kapel

## Bekiekenswaeërd
*Neo-romaanse Johannes d'r deuper-kèrk oet 1880 mèt 't Lètste aovendmaol in 't koeër.
*Krèègsmonumaent Twiede Waeltkrèèg op d'r *Place des Combattants*
*Kesjtieël va Ruyff, in Maaslandse renaissancesjtiel mèt 't jaortal 1634 baove de toegangspaoërt.
*Kapel van 't sjtènge kruuts.
Aemaol

**Eben-Emael** (Waals: Eben-Emål), e dörp mèt de twiè kerne Eben en Emael, ies 'n  deilgemeinte van de Waalse gemeinte Bitsinge (Bassenge) in de provincie Luuk. Tot 1963 huèrden 't bie de Belzje provincie Limburg.'t Dörp, grens aan 't Limburgse Kan en vlak bie de grens mèt Nederland aan de rivier de Geer. Ouch liek 't plaetske aan de monding van 't Albertkanaal. 

## Bezeenswaerdig

Bezeenswaerdig zint:
* Rónd 't dörp bevinge ziech keersjebóngerde.
* De mergelberg en de grotte
* Twiè katholieke kèrke. Ein van baksjtein mèt mergelornamente in neo-sjtiel gewiejd aan Slevevrouw in *Emael* en 't baksjteine St. Joriskèrkske in *Eben*.
* De veurmalige watermeule "le moulin de frangele" op de Geer.
* 't Groatste, veurmalig, fort van Belsj, Fort Eben-Emael geboewd in 1932. 't Waor 'ne belangrieke sjakel in de verdedigingsgordel rónd Luuk. 't Ies noe 'n oorlogsmuseum veur de periode 1935-1944. Me kènt 't fort bezeuke, meh 't ies, same mèt de berg nog ummer militair gebied.
* De tore van *Eben-Ezer* ies 30 maeter hoag mèt kantele en groate figure bove-d'r op. Hae sjteit op 'n ouw sjteingroeve. De symbolische figure, van 8 maeter huègde, sjtèlle veur: de arend, de sjtier, de sphinx en de gevleugelde lièw. D'r ies 'n museum in gevestig. Hae ies geboewd door de sjteinkapper Robert Garcet. 

Eben-Emael ies bekènd vanwege 't carnavalsfiès van de "Houres".

## Extern links
*Fort van Eben-Emael
* Tore van Eben-Ezer
Kunsem

**Kunsem** (Nederlands: *Koninksem*) is 'n dörp in de gemeinte Tóngere-Loeën in Belsj Limburg. In 2001 waore d'r 1.211 inweunersj en daomèt is Kunsem, nao Vreren en Tongere de groatste deilgemeinte van Tongere. 't Dörp is gelege tösje de Romeinse Kassei en de Jeker.

## Bezeenswaerdig
* 't Sjtraoteplan lièt nog de Romeinse historie zeen.
* Tumuli (Toem geneump, of Romeinse graafheuvel) op diverse plaatse.
* De kèrk gewiejd aan Sint Servaos is geboewd in 1852 es vervanging van 'n ouwer geboew. De sjtiel is neo-classicistisch
* In de kèrk bevingk zich 'n houte, gepolychromeerd beeld van Servaos oet de 17e ièw.
* Ein van de kapelle is de Slevrouwe grotkapel oet 1860

## Externe link
Info wandeltochte en aow foto's va Kunsem
Beyne-Heusay

**Beyne-Heusay** (Welsj *Binne-Heuzeais*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde liegkt an d'r raand van de Luukse agglomeratie, vör 'n dèèl in 't industriegebied. De hoezer zeunt mètstens van recaente datum. 

## Demografie
De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004  11717 inwoners op 'n oppervlakde va 7,45 km².

## Aander kerne

*Bellaire
*Queue-du-Bois
*Moulins-sous-Fléron, vör 1977 'n deel va Fléron

## Historie en bekiekenswaeërd
*De gemèngde Beyne-Heusay, gelaege an d'r raand van 't Laand va Herf, haat zich in d'r loop van de ieëwe gevörmd oet 'n hersjikking va dörper en gehuchte. Beyne is d'r aodste kern. Oontsjtande in 1321 loog 't doe in 't Preensbisdom Luuk. In 1977 haat 't gebied zich vergruuët mèt de gemèngdes Bellaire et Queue-du-Bois en ooch mèt Moulins-sous-Fléron, dat de vörmalige gemèngdes mètèè verbènd.
* 'n Renaissance kesjtieël oet 1661
* De Anna-kapel an de samevloeiing van de Vesder en de Ourthe
* De kèrk va Bellaire oet 1726 mèt 'ne piëta oet d'r 14de ieëw


Image:Beyne-Heusay Rathaus.jpg|Gemèngdehoes
Image:Beyne-Heusay_Kirche1.jpg|Kèrk
Image:Beyne-Heusay_Kirche2b.jpg|Kèrk
Image:Beyne-Heusay_alte_Industriebauten_1.jpg|Aod industriegeboew


## Externe leenk
* Website van de gemèngde
Blegny

**Blegny** (Welsj *Blegneye*, plaatsjelèke oetsjpraak *Blènjé*) is 'n gemèngde gelaege in 't Laand va Herf in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. In dis gemèngde loog de lètst geëxploiteerde kaolemien in 't Luukse. De koel waoërt op 11 maart 1980 gesjlaoëte en in juni van dat èègeste jaor waoërt, nao get aanpassingswerke 't mienmuseum vór 't publiek aoëpegesjtèld.
De Bolland en de Julienne sjtreume dör Blegny.

## Demografie
Blegny tèlde op d'r 1sjte juli 2004 12660 inwoners op 'n oppervlakte van 26,08km².
De gemèngde is oontsjtande bie de fusie van 1 januari 1977; d'r naam Blegny waor d'r naam van 'n gehuch van 't dörp Trembleur.

## Aander kerne
*Barchon
*Housse
*Mortier
*Saint-Remy
*Saive
*Trembleur

## Historie en bekiekenswaeërd
*Op 6 augustus 1914 trokke Duutsje troepe dör Blégny. D'r sjneuvelde 19 börgers en 40 hoezer waoërte vernield.
*'t Mienmuseum en de vörmalige kaolemien.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
*Blegny-Mien
Saive

**Saive** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.

## Bekiekenswaeërd
*'t Kesjtieël oeë in 1756 François-Antoine-Marie de Méan ofwaal Frans-Antonius-Maria van Mechelen, d'r lètste preensbisjop va Luuk, gebaore is.
*De renaissance Seent-Petruskèrk haat 'n laank en hoeëg sjip en 'ne hoeëge taoëre mèt hooktaoënsjes, biechsjteul in Empiresjtiel, graafsjtèng oet d'r 15de ieëw en 'n kruutswaeg dae besjtèèt oet fresco's.
*De kazerne oet de joare 1930
*Château de la Motte
## Homoniem
Jean-Michel Saive, Luukse taofeltennissjpäöler.

## Referentie

## Extern leenke
*Historie kesjtieël de Méan
*Historie va Saive
Barchon

**Barchon** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk en liegkt an d'r ottosjnelwaeëg van Aoke nao Luuk. 'n AC-restaurant liegkt dao över d'r sjnelwaeëg.

## Bekiekenswaeërd
*Haof Delnooz oet 1656, maaslandse toeëre en 'n zèsheukig groonvlak
*Ruïnes van 'n fort dat dèèl oetmakde van d'r fortegordel roond Luuk
*Geetiezere waterpoomp vör de kèrk
Awans

**Awans** (Waals: *Awan*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj.

## Demografie
In 2021 wonde 9.207 luuj in de gemèngde op 'n oppervlakte van 27,15 km²
## Aander kerne

*Fooz, mèt bezeundere praeëksjtool.
*Hognoul
*Villers-l'Evêque
*Othée, mèt 'ne tumulus en 'n park oeë oeëts 'ne feodale donjon sjtong.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Awans is bekaand dör d'r Awans- en Warouxkrèèg dae 30.000 luuj 't laeve koosde. Dae krèèg begoes in 1297, doorde 38 jaor en is 'n typisch vörbeeld van 'ne feodale privekrèèg tösje ridders. 
*In d'El Djémène tösje Awans, Waroux, Xhendremael en Alleur zeunt in 1933 reste (brikke en panne) van 'ne Romeinse villa voonde.
*Kèrk oet d'r 16de ieëw.
*Ruïnes van de middelieëwse burcht.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
Bitsinge

**Bassenge** (Nederlands: Bitsingen, Waals: Bassindje)  is 'n typisch Haspengouwse gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De Geer sjtreumt dör de dörper.

## Demografie
Op d'r 1sjte juli 2004 wonde 8215 luuj in de gemèngde die 'n oppervlakte haat van 38,26 km².

## Bezeenswaerdig
* De baksjteine kèrk, mèt mergele sjpeklaoge in de tore, ies gewiejd aan Petrus. Daoveur sjteit 'ne Heilig Hartbeeld.
* In 'n wandelpark liek 't baevaartsoord "Klein Lourdes" (Petit Lourde) mèt 'n lourdesgrot, de 14 kruusweegsjtasiekapelle en 'ne roazekransróndgank mèt de 14 kapelle woa-in de zeve zalighede en  de zeve sjmarte van Maria zin oetgebeeld (oet 1895). Saer 2007 sjteit d'r 'n nuuj kapel.

## Aander kerne
*Glons (*Glaaien*)
*Boirs (*Beurs*)
*Rukkelinge-aan-de-Jeker, Roclenge-sur-Geer
*Wonck, mèt romaanse kèrk
*Eben-Emael

## Externe leenk
* Site officiel de la commune
Housse

**Housse** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.

## Bekiekenswaeërd
*Haof oet d'r 17de ieëw
*In de kèrk 'n marmere beeld van Jean Del Cour

## Gebaore in Housse
*D'r keunssjèlder François Maréchal in 1861.
Mortier

**Mortier** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.

## Bekiekenswaeërd
*Kèrk mèt 16de ieëwse gedronge kerktaoëre
*Gaevele oet d'r 18de ieéw
*18de ieëws kesjtieël van Cortils mèt wongeboewe, sjtel en sjeure
Trembleur

**Trembleur** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.

## Bekiekenswaeërd
*In Trembleur is 'n toeristisch centrum, mèt treintje, restaurant en sjpäöltuin.

## Externe leenk
*Blegny-Mien
Saint-Remy

**Saint-Remy** is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.

## Bekiekenswaeërd
*Typische hoezer
*Gotische kèrk oet 15de ieëw, verboewd in 1833, mèt uniek meubilair.
Soumagne

**Soumagne** is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj.

## Demografie
Op d'r 1sjte januari 2007 tèlde de gemèngde 15562 inwoners op 'n oppervlakte va 27,22 km².

## Aander kerne
*Ayeneux, kesjtieël va Wégimont
*Cerexhe-Heuseux, kèrk oet 15de ieëw die dèk verboewd is
*Evegnée-Tignée, gotische OLV-kapel mèt renaissanceportaal oet 1675
*Melen mèt vriehèèdsboom oet 1793
*Micheroux mèt 19de ieëwse industriële geboewe en karakteristieke häöf

## Historie en bekiekenswaeërd

*Soumagne liegkt in 'n ömgaeving oeë ömmer kaol gewonne is. Toch is de plaatsj riek an historische monumaente.
*Seent-Lambertuskèrk in Maaslandse renaissance, oet 1686, mèt plafong, in vakke verdeeld, över driej beuke heen, dae besjtèèt oet 217 panele mèt aafbeeldinge va wapensjèlder. Bekiekeswaeërd zint aoch de eike, gesjtaoke koeërlambrizering, de biechsjteul en de messing koarlezenaer
*D'r Tönnel van Soumagne is 6,4 km laank en ees 'ne tönnel vör TGV's va Breusselt richting Duutsjlaand. Et ees d'r laankste tönnel vaan d'r Benelux.
*Soumagne waor de ènnigste plaatsj op 't Belsj oeë tiendens d't Twiede Waeltkrèèg 'n kraaminsjtèlling van de SS (oeë zich noe 't Provinciaal Domein va Wégimont bevindt) oeë 't Lebensbornprogramma in de praktijk ömgezat waoërt.
*Ee Micheroux howwet een kaolkoel, oe oach luuj oet d'r sjtrieëk gonge wèrreke.

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
Chaudfontaine

**Chaudfontaine** (Welsj: *Tchôfontinne*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en makt dèèl oet van de Luukse agglomeratie. D'r naam van de plaatsj is vöral bekaand van 't mineraalwater dat waeltwied wert verkoch. Saer 2003 is 't Chaudfontaine èègendom van de Coca-Cola-Company.
Twieë haofcirkelvörmige bebeusjde hellinge ömvatte de plaatsj en in 't centrum bevinge zich waermwaterbronne mèt temperature bies 36,6 graad C. Victor Hugo neumde Chaudfontaine 't *beusjviuulke oonder de kuuroorde*.
Chaudfontaine liegkt op 20 km aafsjtand ten zuidooste va Luuk en an waersziej van de Vesder.

## Demografie
Op d'r 1sjte januari 2006 tèlde de gemèngde 21012 inwoners op 'n oppervlakte van 2551 ha. De bevolkingsdichtheid bedrègt 823 inwoners per km².

## Aander kerne
*Vaux-sous-Chèvremont
*Embourg, mèt Mehange
*Beaufays
*Ninane

## Historie en bekiekenswaeërd
*Casino, badhoezer, paviljoene mèt bronne, monumaent *des Belles Fontaines*, de väörnaamste hotels en 't hoes *Sauveur* liegke in 't centrum

## Externe leenk
*'t Kesjtieël van de Therme
*Website van de gemèngde
Waermwaterbron

'n **Waermwaterbron** of **hydrothermaal bron** is 'n bron oeëbie water an de oppervlakte keumt dat significant waermer is es 't groondwater d'r öm heen. Es 't water bezeunder waerm is kalt me van hete bronne.
Waermwaterbronne zeunt zjuus wie ooch mineraalbronne en geizers naowèrkinge van vulkane. 't Water is oonderaards gewaermd, of dör vulkanische aktivitèèt of dördat 't water in deper laoge van de aeërd circuleert en zich dao waermt an hete sjtèng.
Waermwaterbronne bevatte bekaans ömmer zeutwater. Werm zaotwaterbronne vindt me allèng in Italië bie d'r Visuvius, in Japan op 't eiland Hokkaido en in Tailand op 't eiland Lüdao of *greun eiland*. 
Es `t waerm groondwater oonderaeërds neet genog circulatieruumte haat ontsjteunt geizers, oeëbie `t water nao boete sjpöt. Bie 't borrele van `t water an de oppervlakte kaome zjwavelhoudende daampe vrie. Dae daamp ruukt get nao rotte èjjer.

## Bekaande waermwaterbronne
*Wiesbaden 66 graad C
*Aoke
*Chaudfontaine 36 graad C
*Valkeberg, driej bronne op 400 meter dèbde va 32 graad C Thermaal, waerm water in Valkebergse Therme 2000.
*Árse
*Spa
## Hete bronne
*Burtscheid 74 graad C
*Yellowstonepark in de VS
*Bronne op Ieslaand
Vaux-sous-Chèvremont

**Vaux-sous-Chèvremont** is 'n dörp in de gemèngde Chaudfontaine.

## Bekiekenswaeërd
*Op 'ne heuvel op de grens mèt 't Laand va Herf, 'n kapel oet 1697.
*Kort bie de kapel d'r neogotische basiliek oet 1899.
*Maria-baevaartplaatsj: vanoet d'r vallei veurt 'ne rotswaeg langs de 14 sjtaties van d'r kruutswaeg.
Embourg

**Embourg** (Welsj *Imbourg*) is 't aodste dörp in de gemèngde Chaudfontaine. 't Dörp liegkt ten zuide van de Vesder en is saer de periode tösje de twieë waeltkrege 'n residentiëel plaatsj. 

## Aander kerne
*Sauheid
*Croix-Michel
*Bois des Manants

## Historie en bekiekenswaeërd
*Archeologische vondste va 5 - 6000 v.Chr.
*Fort van de Atuatuci, geneumd en besjraeve dör Julius Caesar
*In 556 sjticht bisjop Seent-Monulfus va Tongere 'n kapel
*12de ieëw wert Embourg besjraeve es parochie
*Embourg en Sauheid makde deel oet van 't Preensbisdom Luuk
*Oonder fort oet 1889 liegkt 't kesjtieél van de Hieëre va Embourg, ooch prooste van 'n wereldlèk kapittel
*Le Rocher du Bout du Monde (Rots an 't èng van de waelt) besjtèèt oet kriet en zit vool fossielle die wieze op 'ne maritieme oorsjprong zoe'n 300 miljoeën jaor gelaeje. D'r berg is geklasseerd dör de *Commission Royale des Monuments et des Sites*.
Kettenis

**Kettenis** is 'n dörp in de gemèngde Eupe in de Duutsjtalige Gemeensjap. Opvallend zeunt de hoezer va zaandsjtèè.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Besjermd kesjtieël Libermé
*D'r sjtichter van de Firma Schunck Arnold Schunck waor aafkomstig va Kettenis.
*Kesjtieël Waldenburg
*Hoeëgaltaar in de kèrk oontworpe dör J.J. Couven

## Externe leenk
*Aafbeelding en historie kesjtieël Waldenberg
Beaufays

**Beaufays** is 'n dörp in de gemèngde Chaudfontaine in de provincie Luuk.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Vörmalège Augustienerabdij, gesjticht in 1123, heropgeboewd an 't begin van d'r 18de ieëw en in d'r Fraanse Tied, tösje 1796-1798 verkoch es nationaal good, noe privee-èègendom
*Kèrk va Seent-Jan Evangelist, opgetrokke in 1701 en saer 1804 parochiekèrk, mèt theotheek in laat-gotische sjtiel oet d'r 16de ieëw
*Bie de kèrk, 'n aod kèrkhof
Comblain-au-Pont

**Comblain-au-Pont** is 'n gemèngde in de Condroz in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. In dis gemèngde vloeje de Ourthe en de Amblève same.  De grotte zeunt te bezeuke.

## Demografie
De gemèngde tèlde op 1 juli 2004 5294 inwoners op 'n oppervlakte van 22,64 km².

## Aander kerne
*Poulseur mèt Toaëre van Choucas van Romeinse oorsjprong, 'n överbliefsel van 'n kesjtieël.
*Géromont
*Halleux
*Hoyemont
*Mont
*Oneux
*Pont-de-Scay
*Sart

## Historie en bekiekenswaeërd
* De Abîme, museum oeë versjèjje saoërte kalksjtèè of mergel tentoongesjtèld zeunt in 20 zale
* Museum Ourthe-Amblève mèt fossielle en prehistorische vörwerpe voonde in d'r sjtrieëk
* Nationaal Park Roches Noires
*In gemèngdepark, 12de ieëwse Tour Saint Martin

## Externe leenk
*Website van de gemèngde
*VVV Ourthe-Amblève
Grivegnée

**Grivegnée** is 'n deelgemèngde van de sjtad Luuk. Hie is de Citadel van de Chartreuse tösje 1817 en 1823 opgetrokke dör de Hollendere öm nuuj offensieve van de Fraanse te belètte.

## Keerke

De Slivvevrow Visitatiekeerk i Grivegnée woort i 1856 geboewd nao 'n oontwerp van Jean-Charles Delsaux. De Sint-Lambertuskeerk woort geboewd tusje 1895-1897 nao 'n oontwerp van Hubert Froment en waor aanvankelik vur de congregatie Oblate van de Oonbevlekte Maag Maria en woort i 1934 gewiëjd an Lambertus. Aander keerke i Grivegnée zun de Slivvevrow-Oonbevlek-Oontvangekeerk oet 1845 in buurtsjap Bois-de-Breux, de Hillig Hartkeerk oet 1910 in buurtsjap Robermont en de moderne (brutalistische) Sint-Joëzefkeerk in buurtsjap Belleflamme.
Land van 's-Hertogenrade

't **Land van 's-Hertogenrade** is 'n middelieëws hertogdom dat besjtong oet 't kerngebied roond 't Kesjtieël Rode, dat huuj in `t Duutsje Herzogenrath liegkt, d'r abdij Kloosterrade, later Rolduc en 't dörp Kèrkrao.

Bie 't Land van 's-Hertogenrade hoeërte ooch:
*in Duutsjland: Merkstein (noe Herzogenrath), Übach, en de exclave Welz met Rurdorf (an de Rur, nu Linnich)
*in Nederlands Limburg: Gulpe, Mergraote, Simpelveld, Ubach over Worms en Vols.
 
't Land van 's-Hertogenrade waor èng van de veer leng van Overmaas, die saer d'r Sjlaag bie Woeringe in 1288  bie 't Hertogdom Brabant hoeërte. De ander leng van Overmaas waore 't Hertogdom Limburg, 't Graafsjap Dalhem en 't Graafsjap Valkenburg.
Eur

**Eur** kan verwieze nao:
*Eur, belaefdheidsvorm in 2de persoon enkelvoud
*Eur, 'n dörp in de gemèngde Tongere
Bjen

**Bjen** (Fraans: Berneau, Nederlands: Berne) is 'n dörp in de gemèngde Dalhem in de provincie Luuk. Bjen makde deel oet van de Èlf benk vaan Sintervaos. Op d'r 5de augustus 1914 zeunt tientalle hoezer vernield dör dörtrèkkende Duutsje troepe. Zjuus wie in o.m. Moelinge en Visé. Hoezer, die nao d'r krèèg wer opgeboewd waoërte mèt sjteun van 'n överighèèdssubsidie, drage 'ne gevelsjtèè mèt de inscriptie ORD.

## Bekiekenswaeërd
*Kesjtieël en hoezer van zaand- en breuksjtèè
*Kèrk van Sintervaos
*Viadukt van de Montzenerlijn
RKVV Sportclub '25

**Sjportkloeb '25** (RKVV Sportclub '25) is inge foesbalkloeb oes Bóches. è Is opjericht in 1925, me de "roots" junt nog è sjtuk wieër tseruk.

In 't sezóng 2017/18 sjpillet Sjportkkloeb 25 in jen Tswaide Klasse Zóndig van 't Nederlands amateurefoesbal. 't Is pas d'r tswaide moal dat d'r kloeb zoeë hoeëg oeskunt.

## Externe link
* Website van d'r kloeb
Uetersen

**Uetersen** (ouch *Rosenstadt Uetersen*) is 'n stad in 't kreis Pinneberg in Pruses en d'r woeandje op 31 december 2006 óngeveer 17.865 luuj. De oppervlakdje bedreug 11,43 km². De börgemeisterin is Andrea Hansen.

Get bekèndjs in Uetersen is 't Rosarium.

## Externe link
* Website van de stad Uetersen in 't Pruus
Euvermaas

De veer leng van **Overmaas** waore veer gebiede die in 1288 nao d'r Sjlaag bie Woeringe bie 't Hertogdom Brabant geveugd waoërte: 't Hertogdom Limburg, 't Graafsjap Dalhem, 't Graafsjap Valkeberg en 't Land van 's-Hertogenrade.  In 1288 hoeërt 't Graafsjap Dalhem al bie Brabant en 't Graafsjap Valkeberg en 't Land van 's-Hertogenrade waor al ieëder dör huweleke opgenaome in 't Hertodom Limburg. D'r hertog van Brabant besjlaoët evvel öm de aow name in ieër te haowe.

## Zuuch ouch
* Sjtaats-Euvermaas

## Externe link
Kaart van de leng va Overmaas
Oeteldonk

**Oeteldonk** is de vastelaovesnaam van De Bosj (Nederlands: Den Bosch).
D'r besjtaon versjillende verklaoringe väor deze naam. Dök waert gedachtj det de naam sjtamtj van 'oetel', waat Braobants (Meierijs) is väör kwekkert; e typisch boerewaord, waat in 't sjtadsdialek van De Bosj neet veurkömptj. De kwekkert is ei belangriek symbool van de vastelaovendj in De Bosj. *Donk* beteikentj "dreug plaatsj in 't moeras" en kömtj väöl väör in name van dörper in Oos-Braobantj.

'n Anger verhaol is, det de naam 'n waordsjpeling zow zeen: oetel zow verwieze nao Van den Oetelaar, 'n femilienaam dae väol väorkwaam in 't dörp Den Dungen. De 19e eeuwse biesjop Godschalk waas in det dörp gebaore. Deze biesjop bekritiseerde de vastlaovendj sjterk en wooj 't laote verbeie.

## tradities
**Knillis** is 'ne pop van papier-maché dae de vaostelaovendj symboliseertj. Knilles hingtj tiedes de carneval baove de mert in Oeteldonk. Op vastelaovesdeensdig 's aoves om 12.00 oere waert Knilles begrave.

**Hendrien** is ei boerevruike det in sjrikkeljaore Knilles vergezèltj.

Prins Carneval hèt eder jaor **Prins Amadeiro** (anagram van 'omdraaie') en is traditioneel emes van baove de grote riviere, dae neet in De Bosj woontj en 'ne protestant mot zeen. De Prins besjloet zelf wienieë d'r abdiceert: 't kömtj dök väor, det 'ne prins meerder jaore achterein regeertj.

## Versjil mit anger tradities
De vastelaovestradities in Oeteldonk versjille sjterk van de Limburgse tradities, en ouch van de tradities örges angers in Braobantj. Zo dreugtj bekans eederein 'n blauwe "boerenkiel", gein echt vastelaovespekske. De luuj zeen neet gesjmienktj. Vastelaovesleedjes zeen in 't Nederlands,  aevel waal Nederlands mit ei dudelik Braobants accent. De belangrieke pesone van de 'Oeteldonkse club' drage gein vaere oppe kop en de groet 'alaaf' waertj neet gebroektj. Waal waertj 'ne optocht gehaoje.

De sjfeer tiedes de carneval is opvallendj 'aope': miense van boete De Bosj waere meistal neet d'rop aangegkeke es ze in De Bosj de vastelaovendj mitviere. Dees aopenheid nao miense van boete de sjtad waert ouch geaccentueerd door het feit det de prins van  boete de sjtad kömptj.
Hièrlikheid

'n **Hièrlikheid** ies 'n bepaald gebeed rónd 'ne hièrehaof of 'n kesjtièl, woavan de eigenaer of hièr op 'n gegeve moment besjtuurlike mach kreeg en daodoor 'n hièrlikheid waor gebore. De zetel van de hièrlikheid, de hièrehaof, kreeg dan  'n verdedigingsfunctie in tieje van (politieke) oorlog (10e en 11e ièw)  en kreeg daodoor ouch verdedigingsfuncties. Dèks waor inpandig 'n gevangenis. 

## Ouw hièrlikheid
In dae ièrsjte tied óntsjtónge de ouw-hièrlikhede in tegesjtèlling tot de nuuj hièrlikhede, die later gesjtiech woorte um de sjtaatskas van de vors te sjpekke. 
’n Veurbeeld van ’n ouw hièrlikheid ies Oud-Valkeberg. Hie zetelde de hièr van Valkeberg, Thibald va Voere, veurdat ’t kesjtièl Valkeberg op de Heunsberg geboewd woort (1087). Ander ouw hièrlikhede zint Sjin op Geul, Sjtröch, Heerle,  Eijsde,  Ittere (Meerssenhove), Gäöl, Sjènne, Elsloo, Wienesrao, Hièr, Kièr, Vaosjrao en Hoensbroek, Sjaasberg, Sint-Jansgelaen, Nut, Austenrao, Lummel, Sint Gietere, Hieërlikheid Mofert, Revere, Vliek Voelender en Doonder.

Ouw hièrlikhede die deil ginge oetmake van 't Hertogdom Limburg en noe op 't Belsj liegke zin Sprimont, Esneux, Baugnée, Remière, Kapel, Tafier, Villers-aux-Tours, Lontzen en Wademont. 
Aander hièrlikhede op 't Belsj zin Bütchenbach, St. Vith en Turnhout.

## Vriehièrlikheid of vriegood
'n Eigendóm, 'n eige good of hièrlikheid mèt 'n eige rechsjpraok hèt 'n vrie hièrlikheid of vriegood.
'ne Vriehièr ies allein óndergesjiek aan de keuning of keizer. 

*Terbliet waor bv. tot 1796 'n vrie riekshièrlikheid.
*S'n Pieëter hoeërt töt 1242 bie 't Graafsjap Dalhem en waoërt daonao töt an de Fraanse Tied 'n vriehièrlikheid.
*Kèsing, töt 1795.

## Hièrlike rechte
Naogelang de rechte van de hièr óndersjeie v'r: 
* De hoaghièrlikheid of haushièrlikheid, woabie de hièr 't rech haet um liefsjtraof en doadsjtraof oet te sjpreke.
* De lièghièrlikheid  woabie de hièr beperkde juridische rechte haet.

## Liènhièr
In de Miedelièwe besjtóng 't liènsjtèlsel woabie de liènhièr grónd of good in vröchgebruuk liènt aan de liènman (vazal) in ruil veur deenste, levesonderhoud of geld. 

## Vroon
De vroon (vroen) ies 't eigendom dat 'ne hièr toekump. Ziene haof weurt Vroonhaof, domeinhaof of Curtis geneump. De eventuele pachter heisj  *vroner*. Veurbeelde, woabie de vroonhaof oetgreujde tot 'n dörp of gehuch zin Vroenhove op 't Belsj en Vroenhof in Houtem.
Simon Pieter Ernst

**Simon Pieter Ernst** (Aubel, Belsj: 2 augustus 1744 - Afden, noe 'ne kern in de Duutsje gemèngde Herzogenrath: 11 december 1817) waor kannunik va Kloosterrade, nao d'r Fraanse tied Rolduc geneumd. 

## Laevesloop
Ernst is gebaore in d'r haof *Bruynenmorgen*, effe boete 't centrum, richting De Kloes, in Aubel. Oorsjpronkelek waor 't geboew in vakwaerk opgetrokke, in 1778 waoërt 'ne baksjtènge moeër vör de rechterziej van d'r gèvel gezat en in 1955-56 waoërt d'r haof grondig gerestaureerd. 
D'r vader van Ernst waor griffier van Aubel en lid van de Sjtaote van Dalhem.
Op 17 september kreeg Simon Pieter bie de Augustiene in Kloosterrade z'n kloeësterklèèd en op 17 augustus 1764 lag-e z'n gelofte aaf. Op 23 september 1769 waoërt-e in Luuk töt preester gewiejd en in 1774 waoërt-e in d'r abdij beneumd töt professor in de theologie. In z'n theologische opvattinge sjtong-e gaans in de rigoristische traditie, die in Kloosterrade saer de hervorming van 1680 gold. Abt Chaineux von 'm evvel al te rigoristisch en droog 'm in 1787 bie d'r aardsbisjop va Kölle vör vör de vacante pesjtoeërsplaatsj in Afden. De beneuming von plaatsj op 7 maart 1787. Ernst waor te väöl wetensjapper en te wènnig zeelzörger öm gelökkig te kènne zieë mèt dis besjlissing.
Op 14 december 1817 waoërt Ernst begrave op d'r kèrkhof van z'n parochie Afden. 't Graaf is d'r neet mie, waal 'n herdeenkingsplaquette in d'r moeër van de kèrk. Nao z'ne doeëd voond me in z'n pastorie 'n kis vool mèt middelieëwse origineel manuscripte, ooch d'r Annales Rodenses, die e vör de Fraanse verborge how gehaowe.

## Fraanse tied
Bie 't opheffingsdecreet va 1 september 1796 waoërt ooch Kloosterrade opgehaove. Ernst zow informeel d'r väörmaan en sjpraeëker werre van z'n medebroeders en e how groeëte en besjlissende invloed op de koers die de gèselekhèèd in de wiej ömgaeving zow aa-haowe.

## Waerk
*Histoire du Limbourg*, 20 jaor nao ziene doeëd oetgegaeve, 'n 7 dele tèllende historie van 't Hertogdom Limburg mèt in deel 7 d'r 1sjte drök van d'r Annales Rodenses.

In dèèl 1, blz 330 zaet Ernst dat *Villa Furonis*, dae gewoeënlek in Voere geplaatsjd wert, mäögelek in S'n Maeëte loog. Vermits plaatsjname aafkomstig va watere owwer zeunt es plaatsjname geneumd nao hèllige en o.m. de etymologie van ge Vitsje, keumt Leerssen töt de conclusie dat d'r Merovingische/Karolingische villa in Voere loog. Dit is ooch de plaatsj oeë Hubertus mäögelek gesjtóve en gebaore zów zieë.

## Externe leenk
*Histoire du Limbourg

## Bronne
*Joep Offermans, De abdij Kloosterrade-Rolduc 1104-1830, 2003 ISBN 905966 017 X
*A.E.M. Janssen, De betrokkenheid van Simon Pieter Ernst bij de abdij Rolduc, Drijfveren en activiteiten van een gewetensvol handelend kanunnik, in PSHAL 900 jaar Rolduc 2004, ISSN 0167-6652
Jo Cals

**Jozef Maria Laurens Theo (Jo) Cals** (Remunj, 18 juli 1914 – Den Haag, 30 december 1971) waas minister-president van Nederland van 1965 toet 1966 en de 2e Limburgse premier van Nederland, nao Charles Ruijs de Beerenbrouck.

## Femilie-achtergrondj
Cals' femilie kwaam al generaties lang oet Zuud-Limburg. Vader Cals waas hoof van 't klein College, ('n katholieke leger sjool die good aangesjreve sjtong) en later sjoolinspecteur.
't Katholieke geluif waas altied naodrökkelik in de femilie aanwezig. Cals zelf waas jaorelang mèsdeender en heel geluivig.

## Sjudentetied
Cals sjtudeerde van 1935 toet 1940 rechte aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. In ziene sjtudentetied waor d'r dispuutgenoot van onger angere Godfried Bomans en W.C.L. van der Grinten.

## Sjtraotnaam
In Herte in de nuujboewwiek "de Musschenberg" ligk ein sjtraot die genumptj is nao Jo Cals, de Jo Calssjtraot.

## Bronne
* P. van der Steen, *Cals. Koopman in verwachtingen 1914-1971*, Uitgeverij Balans 2004
* Biografie van Cals op parlement & politiek: http://www.parlement.com/9291000/biof/00251
Regiolek

'n **Regiolek** ies regionaal taalgebruuk. Sóms ies 't 'n dialek, dat gevörmp ies door samevoging van mièrder dialekte, die bie-ein in de buurt gesjproke were. Umdat de grenze van de dörper vervage en de luuj miè kontakte kriege boete de eige gemeinsjap of örges andersj goon wone kries se op d'n doer 'n mengsel van bepaalde weurd, oetdrökkinge, oetsjpräök, vervoginge, verbuiginge enz. (dialekte). De semantiek en systematiek van e bepaald dialek verdwient op d'n doer.  Zoan regiolek zal dan de naam kriege van de regio of van ein van de plaatse woavan 'n dialek aafsjtamp.
Biekómmend versjiensel ies ouch dat de isoglosse (taalgrenze) regiogewies versjuve.
Ganges

De **Ganges** (of **Ganga**) is 'n groeëte en belangrieke reveer op 't Indisch Subcontinent, die weltwied bekind is ómdat zien water in 't hindoeïsme es heilig en ritueel reinigend waert besjouwd. Ze is óngevaer 2510 kilomiëter lang en sjträömt in oeëstelike richting doer 't noorde van India en doer Bangladesh, van de gletsjers in d'r zuudwestelike Himalaya pès de mónding in de Golf va Bengale.

De belangriekste zierevere van de Ganges zint de Yamuna, de Karnali, de Son en de Gandak. Ze sjträömt langsj versjeie sjtae, zoeëwie Kanpur, Allahabad, Benares en Patna. Same mit de Brahmaputra vormt de Ganges ènne van de groeëtste delta's van de welt.

## Laop
De Ganges waert gevormd in d'r Indiase daelsjtaat Uttarakhand doer de samelaop van twieë sjträöme, de Bhagirathi en de Alaknanda. De Bhagirathi, d'r belangriekste toeveurder, begint aan d'r Gangotri-gletsjer, woeë ze gevoed waert doer sjnieë en ies.

Nao 'ne laop van 200 kilomiëter doer d'r Himalaya bereikt de reveer bie de baevaartplaatsj Haridwar de dichbevolkde Indus-Gangesvlakde, 'ne breije reifel tösje d'r Himalaya in 't noorde en de Vindyaberg in 't zuje. Bie Haridwar waert mit 'ne dam 'n dael van 't water ómgeleid via 't Gangeskanaal, dat aagelag is vuur 'ne kórte waeëg te gaeve nao de parallel laopende Yamuna, die pas 800 kilomiëter oeësteliker mit de Ganges samekump.

Bie de sjtad Allahabad kómme de Ganges en de Yamuna same. Dit punt is bekind es d'r Sangam en is 'n heilige plaatsj in 't hindoeïsme.

I Bangladesh verdaelt de Ganges zich in e groeët aantal erm. D'r belangriekste erm is de Padma, die samekump mit de Brahmaputra. Same vorme ze 'ne delta va 44.000 km². D'r deltagrónd is bezónger vröchbaar, woeë o.m. ries en thieë op waeëre verboewd. In 't zuje van dizze delta ligke de Sundarbans, 'n enorm sjtèlsel va watere en zómpe dat bedekt is mit sjtroekgewas en zómpbusj.

## Hindoeïsme
In 't hindoeïsme waert de Ganges es 'n godin besjouwd. Geläövige die zich wesje in de reveer, wisse op die maneer hun zung oet. Jaorliks trèkke miljoeëne hindoes nao de sjtae langsj de Ganges vuur hun zieël te reinige doer zich te wesje in de reveer. Sómmige hindoes völle aoch flesje mit 't reveerwater, die ze da mit nao haem numme vuur mit te baeje.

## Ecologie
De Ganges is aen van de mieës vervoelde reveren op de welt. Dees vervoeling waert vuural veroerzaakt doer miensjelik aafval, mer aoch doerdat daagliks 350 doeëje in de Ganges waeëre gesjmieëte. Doer in de reveer te bieje kint me richtig krank waeëre. Toch bieje jaorliks miljoeëne pilgrims in 't water. Langsj de Ganges woeëne aoch mieë es 400 miljoeën luuj.

De vervoeling bedreigt de fauna in de reveer. D'r zjwumme twieë dolfiensaoërte in de Ganges: d'r Gangesdolfien en d'r Indische dolfien. Wiejer gieëft 't nog d'r Gangesgaviaal en 'ne zeutwaterhaai.
Reveer

'n **Reveer** is 'ne min of mieë natuurleke watersjtroom dae mètstens langer is en mieë water verveurd es 'n baeëk. V'r oondersjèjje *oceanische revere* die in 'n zieë of 'n oceaan oetmonde, en *continentaal revere* die in 'n meer, 'n moeras of 'n woestijn eindige.

Eeder reveer liegkt in 'n sjtroomgebied. Dat is 't totale omringende gebied oeëbinne al 't övertollige water via die èng reveer wert aafgeveurd. De sjèj tösje twieeë sjtroomgebiede wert de watersjèjjing geneumd. De bepaling van d'r leenker- en d'r rechteroever van 'n reveer gebeurt vanaaf de bron (in de richting van de sjtroming) van de reveer gezieë.

## Langste revere
Volgens väöl deskundige is de Niel met zijn 6650 km de langste reveer op de waelt. In eeder geval is 't de langste reveer van Afrika. De Amazone is 6437 km laank, de Blauw Reveer 6380 km, de Missouri/Mississippi 5970 km, de Ob 5410 km, de Gael Reveer 4830 km, de Kongo 4630 km, de Lena 4400 km, de Amoer 4350 km, de Mekong 4345 km en de Jenisej 4102 km.

Van de revere die dör de Nederlande sjtrome is d'r Rien de langste met zijn 1320 km. Op de waeltranglies bezèt ze 'n gedeelde 111de plaatsj. De twiede reveer is de Maas met 900 km en daonao volge de Sjelde met 350 km en de IJzer met 78 km.
Heks (Limburg)

**Heks** is 'n dörp in de gemèngde Hiër in de Belzje provincie Limburg. In dit dörp liegkt 't Kesjtieël van Heks, dat in d'r 18de ieëw èègendom waor va F.K. de Velbrück, preens-bisjop van 't preensbisdom Luuk. Noe wert 't kesjtieël op gezatte tieje aoëpegesjèld vör bezeukers en haat 'ne oetzoonderleke gevariëerde greuntetuin en roeëzetuin.

## Externe leenk
*De preensbisjoppeleke tuine van 't Kesjtieël van Hex
Heks

**Heks** kin zien:
* Heks, aw wies vrouw, huifig es zóndebok gezeen (kiek ouch heksewaan) of 'n sjpreukskesfiguur. 
* Heks, 'n plaots in Belzj Limburg.
Corpus

'n **corpus** kènt zin 
* 'n kruusbeeld 
* 'n corpus (taalkunde) es 'n verzameling tekste of utinge veur linguïstisch ónderzeuk
Leiebrouk

**Leiebrouk ** (Nederlands: Leijenbroek) is 'n veurmalig buurtsjap en noe 'n wiek  in 't zuud-oaste van de sjtad Zittert in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. In 1840 woonde d'r  395 luuj in 60 hoezer.
't Woord *brouk* in de naam beteikent moerassig gebeed. De "baenje" loupe tot aan de Gelaenbaek.
In 1360 weurt 't dörp in de archieve geneump.

## Bezeenswaerdig
* De Brouksjtraot van Leiebrouk is e besjermp dörpsgezich. 
* In de buurt lik 't sjtadspark mit viever.
* Aan de Brouksjtraot lik nog 'n aantal gesjlote häöf, 'n bakkes en hawverwaegs sjteit 'n pómp.
* De Sint Jansmert of "Höfkestreffe" in juni weurt georganiseierd door de fanfare Sint Jan.
* 't Veurmalig Kloaster van de Passionistinne mèt 'n kapel gewied aan de heilige Gemma. Saer 1938 is dat 'n baevaartsoord veur kranke en luuj in nood. De feesdaag is op 14 mei. Noe is d'r Het Stadslab (Sjtichting Kunst & zo) gevestig, die ateliers beit aan kunstenaesj en exposities en podiumactiviteite organiseiert. De veurzitter is Ger Bertholet. Ouch ligk hie de basissjool "Leyenbroek", kenjerdaagverblief "Jij en Ik", boetesjoolse opvang "De Daltons" en 'ne daagopvank van de sjtichting "Pergamijn"

## Externe link
*
Kolleberg

**De Kolleberg** is 'n wiek in 't zuud-oaste van de sjtad Zittert in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg.
De beboewing is gelege aan de Kapellerwaeg. Oarsjprónkelik loog hie bösj en later kiezelkoele. Aan de voot van de helling ies in de jaore 60 van de 20e ièw begoes mèt 't boewe van villa's.

De naam Kolleberg zou aafkómstig zin van kol, wat heks beteikent of van koleberg. 

## Bezeenswaerdig
* De kapel, gewiejd aan de heilige Rosa, sjteit op de krusing van Kolleberg-Kapellerwaeg en dateert van 1675. Eder jaor vingk op de lètste zóndig in augustus de Rosaprocessie plaats ter ière van deze heilige, aafkómstig oet Zuud-Amerika. Zie is besjermster van besjmettelike krenkdes, jicht, roas en asma.
* 't Kloaster St. Joep oet 1925. De biebehuèrende kapel, mèt modern glaas-in-loadvènstere, ies gewiejd aan de sjtiechteres van de orde van de Karmelitesse van 't Goddelik Hart van Jezus: Maria Teresa Tauscher (1855-1938), die op 13 mei 2006 zalig verklaord woort.
* 't Kluèsterke van arsjitek Jos Wielders

## Vereiniginge
* Carnavalsvereiniging CV Buurt Kolleberg (1974)

## Trivia
*De Kolleberg waor gedeiltelik decor in de film "Flodder".
*'ne Sjtraotnaam geneump nao Charles Beltjens.
Liènsjtèlsel

In de Miedelièwe besjtóng 't **liènsjtèlsel** woabie de liènhièr of hièreboer grónd of good ('n boerebedrief) in vröchgebruuk liènde aan de liènman of vazal, dae in ruil daoveur deenste verriechde of veur levesonderhoud en/of geld zörgde. Dit Miedelièws maatsjappiejsysteem neump me in de sociaal weitesjappe de feodaliteit.

## Hièredeenste
Ónder hièredeenste versjtoon v'r de verpliechde deenste die groepe luuj, zonder mach, aan de hièr, 'ne vors of 'ne edelman of vrouw moeste levere, zónder tegeprestatie of betaling. 

## Zuug ouch
* Halfe
* Max Havelaar
Bóchezer

**Bóchezer** is 't dialek dat jesproache waeëd i Bóches. 't Jrutste versjil mit anger dialekte i j'n umjeëving (o.a. Zumpelvelds) is dat de bejinletter *g* bienoa nit vuurkunt, meh dat doa ummer de *j* jebroecht waeëd. Zoeë zeët me hei *jroeës* en nit *groeët*, wat ze weer waal in Haeële dunt. Óch waeëd *ch* jebroecht i plaatsj van *k*. 't Haeëlesje woad *kirk* sjpricht me hei oes wie *kirch*. Anger vuurbilde: jebroecht (gebroek), jesproache (gesjproake). Tusje Zumpelveld en Bóches löpt 'ne isoglos: de Benrather linie.

't Dialek behuuët tot d'r zelfde groep wie 't Kirchröadsjer plat en 't Völzer plat ('t zgn. Ripuarisch).
Matty Niël

**Matty Niël** (1918-1989) waas 'ne Limburgse componist en pianist. Hae sjtudeerde piano en orgel aan de conservatoria van Luuk en Amsterdam. Van 1953 toet 1964 waas Niël docent aan de mezieksjole van Heële en Zittert; van 1964 toet 1978 waas 'r docent compositie aan 't conservatorium van Mestreech. Niël componeerde meziek väör oeteinloupende intrumenteel bezèttinge. In 1965 woort aan Niël de *Cultuurprijs voor Limburg* toegekindj.
Volkswagen Scirocco

D'r Volkswage Scirocco is inge auto mit veul dezelfde techniek wie d'r Volkswagen Golf. D'r auto hat e sjportief oesziehe durch de liege daklijn, ontworpe is e durch d'r Giorgietto Giugiaro. D'r Scirocco hat tswei modelle jehat, d'r Scirocco 1, va 1974 bis 1981 en d'r Scirocco 2, va 1981 bis 1992. De opvolger van d'r Scirocco woar d'r Volkswagen Corrado. Ì 2008 is d'r nuujje Scirocco op de beurs va Geneve jepresenteert.
Scirocco

**Scirocco** kènt zieë:
*sirocco (wind), enne soort wink
*Sirocco (film), enne Amerkaanse film
*Sirocco (motorfiets), è Tsjechisch motorfietsmerk
*Volkswagen Scirocco, è model Volkswagen
*Sirocco, è Sjpaans zeiljachtmerk 
*Sirocco, enne Nokia 8800 (GSM)
*Sirocco, ing attractie Ì Walibi Belgium
Obscurantisme

**Obscurantisme** (Latien: *obscurant*, doonker make) is de neiging öm de besjaving van d'r miensj en de maatsjappiej es oongunstig te besjoewe of taege te haowe, en öm 't irrationele mieë ruimte te gaeve es de rede. Dis neiging kan vörm kriege in 'n meneer va deenke, 'ne lieër of in gerichde mener va handele.

Obscurantisme kan werre aanzieë es d'r taegepool van de Verlichting. D'r 18e-ieëwse Verlichtingsdeenker Marquis de Condorcet sjreef väöl över 't versjiensel, en definieerde 't es "de tirannie van de arglist över de oonwetendhèèd". 

## Externe link
* Aflevering DNW: Noukhaev en Mansour: de ideologen van de gesloten samenleving