open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karmøy

**Karmøy** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 37.928 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 228,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 166,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1149.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Sandnes

**Sandnes** kan verwieze nao:
* Sandnes (Rogaland), 'n plaats in de Noorse provincie Rogaland;
* Sandnes (Nordland), 'n plaats in de Noorse provincie Nordland.
Sandnes (Nordland)

**Sandnes** 'n plaats inne Nórse gemèndje Hadsel, inne pervinsje Nordland. Sandnes talj 365 inwoeaners in 2007 en haet 'n oppervlakdje van 0,46 km². Daomit ligk 't gemiddeldj aantal inwoeaners de veerkantje kilomaeter op 793. 

## Zuuch ouch
* Sandnes
Stavanger

**Stavanger** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Rogaland in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie. De gemeinte had 115.157 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 70,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1.645,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

Stavanger is 'n aaj hanjelsstad en 't aad centrum is good bewaardj gebleve. Allewiel is Stavanger veural wichtig es 't centrum vanne aolje-industrie in Nórwaeg.

De gemeintecode is 1103.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 10,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Gletsjerkónde

**Gletsjerkónde** of **glaciologie** is de weitesjap die zich besjeftig mit 't bestudere van ies, gletsjeries, gletsjers en landjies. 't Geit hiebie zowaal óm 't bestudere van glaciaal fenomene die allewiel optraeje, es euver de studie van glaciaasjes oet 't vergangene. 't Is 'n interdisciplinair aerdweitesjap en ómvatj deiler vanne geologie, de klimatologie, de meteorologie, de hydrologie enne netuurkónde.

E wichtig óngerdeil vanne gletsjerkónde is 't ieskernóngerzeuk. Hiebie maak me baoringen in ieskep, wie Greunlandj en Antarctica, die döks hóngerdje maeters lank zeen. Mitte gegaeves in dees ieskerne die döks mieër es 100.000 jaor trögk gaon, kan me infermaasje achterhaolen euver wie 't klimaat in daen tied waas.
Riekswaeg 74

D'n **A74** (ouk waal *Riekswaeg 74* geneump) is eine twieë kilomaeter langen autosnelwaeg dae löp van de aansloeting mit d'n A73 zujelik van Venlo nao de Prusen A61. Op 12 april 2012 woort hae tegeliek mit 't nieje stök A61 geäöpend, waormeej hae d'n alde grenseuvergang beej de Keulse Barrière vervóng.

## Trajek
De waeg begint beej knouppunt Tiglia en haet vaerder gein aansloeting. Direk nao de aafsplitsing mit d'n A73 volg 'ne steilrand mit get bós. De route doorkruus de ecologische houfstructuur van Nederland tösse 't Jaomerdaal en de Groeëte Heide. Um dees twieë neteurgebede toch miteinander verbónde te laote, haet me beslaote um twieë ecodukte aan te legge. Mit 'n breidte van 58 maeter waas ecoduk Wambach beej zien boew 't breidste ecoduk van Nederland, noow aevel neet mier. 

### Euverzich

## Besloetvörming en aanlegk
Veurdet de A74 vaerdiggesteld woort, waas 't doorgaond verkier nao Pruses aafhankelik van de Klagenfurtlaan, ten oeëste van de stad. De bewoeëners langs 't alde tracé woorte geconfronteerd mit stank- en geloedseuverlas. 'ne Nieje waeg zou de doorstruiming van ónder mier 't vrachverkier nao Pruses en de laefbaarheid van de regio Venlo verbaetere. 

D'r woorte veer variante opgesteld; twieë *plateauvariante* (verbinding A61 mit d'n A73) en twieë *Klagenfurtvariante* (verbinding A61 mit d'n A67). Oetintelik haet ald-minister van Verkier en Waterstaot De Boer (Kabinet-Balkenende I) gekaoze veur ein plateauvariant, die ter huuegte van de Keulse Barrière aansluut op d'n A61. 't Waegvak woort in totaal zes kilomaeter lank, waovan 1,9 kilomaeter op Nederlands gróndgebeed.
Beej de besloetvörming goof 't vuuel weerstand beej umwoeënende. Zeej vreisde toename van stank- en geloedseuverlas. Minister Eurlings (Kabinet-Balkenende IV) ónderteikende op 9 augustus 2010 't definitief óntwerp. Taege dit besloet waas nog beróp aangeteikend, mer op 27 april 2011 verklaorde de Raod van Staote alle berope óngegrónd. Doel waas de snelwaeg veur de äöpening van de Floriade in Venlo in 2012 in gebroek te neme. Op 4 april det jaor volgde de äöpening door minister Schultz van Haegen (Kabinet-Rutte I) en häör Pruse collega Ramsauer (Kabinet Merkel II). 

## Verkiersintensiteite

## Toekoms
De *Klagenfurtvariante* waere door de Venlose gemeinteraod A75 geneump. Verwach wuurt, det d'n A74 in 2020 dichgeslib zal zien.

## Weblink
* Autobahn.eu , 

## Brónne
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend artikel op de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijksweg_74 Nederlandse Wikipedia].*
Brilon

Brilon (Nedersaksisch: *Brailen*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse.
Mèt häör 229,16 km² en 25.461 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 111 de veerkante kilometer.

't Op 450 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 oortsjafte. Roontelum Brilon zien de hoegste berg van 't Sauerland te vinde.


Image:Brilon_Zentrum_Sauerland-Ost_281.jpg|Lochopnaome vaan de kernstad vaan Brilon vaanoet 't noorde (2013)
Kribstal

'ne **Kribstal** is 'ne stal dae duk mit Kersmis door minse thoés opgezatte wuurt. 'ne Kribstal besteit oét 'ne stal, ein krib mit dao-in kiendje Jezus, Jozef, Maria, 'nen aezel en 'nen os. Duk zien e paar herders mit 'n aantal sjöpkes en de dreej wiéze oet 't oeëste ouk ongerdeil van de kribstal.
Marsberg

Marsberg (vreuger ouch *Stadtberge*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse.
Mèt häör 182,22 km² en 19.771 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 109 de veerkante kilometer.

't Op 240 meter hoegte ligkende pläötske heet 17 Stadtbezirke.

Bij 't stedsje woort in 'n veldslaag in 772 ein vaan de groetse Saksische heilegdómme verweus, wat 't ind beteikende vaan de Saksisch relizjie.


Image:Marsberg.jpg|Aonziech vaan Marsberg
Tunnel Zjwame

**Tunnel Zjwame** (ouch: *Zjwametunnel*) is 'ne kórten tunnel inne autobaan A73 ter heugde van 't dörp Zjwame (gemeinte Remunj). D'n tunnel is totaal ein kilomaeter lang, waovan 400 maeter gesjlaote, dus óngertunneld. De maximumsjnelheid is 100 kilomaeter per oer. D'n boew va d'n tunnel begós in 2003, tegeliek mit d'n boew van de A73 oppe oostelike kantj vanne Maas. Veur d'n boew móste de sjtasie van Zjwame en 'n klei sjtökske sjpaor inkel tientalle maeters waere verlag. Volges de planning zouw d'n tunnel mit de ganse autobaan van Venlo nao Brach in jannewaar 2008 waere geäöpend, maar de volledige äöpening woort bis december 2009 oetgesjteld waeges óngersjatting vanne wieväölheid wirk, det 't plaatse vanne nuuj veiligheidssysteme vergde.

Tot daen tied gool 70 kilomaeter op ein vaarsjtraok in bei richtinge. Zo kós d'n aannummer doorwirke, dewiel 't verkier toch gebroek kós make vanne nuje waeg. Inne tösseligkende weekende waor d'n tunnel weer gesjlaote en inne letste twee maonde veur de äöpening waor d'n tunnel zelfs volledig gesjlaote gewees. Ouch waor de software door versjerpte tunnelwetgaeving hooggeveulig aafgesjteld (dewiel d'n tunnel neet voldeeg aan die nuuj veiligheidseise), mit väöl noodaafsjloetinge en files tot gevolg.
Pierre Boulez

**Pierre Boulez** (Montbrison, Loiredepartemint, 26 miert 1925 - Baden-Baden, 5 jannewarie 2016) waor 'ne Franse componis, dirizjènt en essayis. Heert weurt gerekend tot de Sjaol vaan Darmstadt en waor same mèt Karlheinz Stockhausen en Luigi Nono eine vaan de belaankriekste vertrejjers vaan de nao-oorlogsen avant-garde. Heer trok in de jaore 1950 de aondach mèt extreem radicaol composities en sterk polemische gesjrifte, dewijl heer later mèt mèlder meh hoeg gewaardeerde leedzèttinge kaom. In de jaore 1960 stopde heer gooddeils mèt componere en naom heer 'n carrièr es dirizjènt op, vaan zoewel Nuie Meziek es werke oet 't klassiek en romantisch repertoire. Heer heet mèt allebei zien carrières diverse prieze gewonne.
Meschede

Meschede is e Wesfaals stedsje en hoofplaots vaan de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Neve häör polletiek beteikenis es krinkstad, is zie de innegste stad vaan de krink mèt 'n hoegesjaol, en daorum neet oonbelaangriek veur de buurt.
Mèt häör 218,5 km² en 30.002 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 137 de veerkante kilometer.

Meschede ligk in dezelfde krink es Arnsberg, boedoor 't dus logischerwies ouch deil oetmaak vaan de Regierungsbezirk Arnsberg. Meschede is daoneve väöl kleiner es Arnsberg mer is neettemin de hoofplaots vaan de gezaomeleke krink.

't Op 260 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.


Image:Meschede_Ausschnitt_Kern.jpg|De kernstad vaan Meschede
Schmallenberg

Schmallenberg (Nedersaksisch: *Smalmereg*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 303,1 km² en 24.926 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 82 de veerkante kilometer.

't Op 400 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 22 stadsdeile en 83 oortsjafte.


Image:Schmallenberg1.jpg|Schmallenberg, 2006 (blick op de kèrk St. Alexander)
Sundern

Sundern (Nedersaksisch: *Sonnern*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 193,27 km² en 27.963 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 145 de veerkante kilometer.

't Op 265 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 oortsjafte.


Image:Sundern-2009-04-10-Panorama-vom-Gr%C3%A4fenberg.jpg|Panorama vaan Sundern - Blik vaan de Gräfenberg
Winterberg

Winterberg (Nedersaksisch: *Winnenmerg* (eige naom) of *Weenterboarg*) is e Wesfaals en Sauerlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 147,95 km² en 12.270 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 86 de veerkante kilometer.

't Op 668 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 14 oortsdeile. De hoegste berg vaan 't Sauerland, de *Langeberg* mèt 843 meter huugde, ligk hei neet wied vaandan.


Image:Winterberg_Ortsansicht.jpg|Aonziech vaan Winterberg
Bestwig

Bestwig is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 69,48 km² en 11.412 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 164 de veerkante kilometer.

De op 300 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 17 oortsdeile en 6 oortssjafte (dörpe die behure bis de gemeinte).


Image:Pl%C3%A4sterlegge-Ulrich-Prolingheuer.JPG|De *Plästerlegge*
Medebach

Medebach is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse.
Mèt häör 126,05 km² en 7828 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 62 de veerkante kilometer.

't Op 405 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 oortsjafte.


Image:Medebach_Sauerland_Ost_281_pk.jpg|Medebach oet de loch, blik vaan noordoos
Willingen

**Willingen** is 'n gemingde en dörp i de Noard-Hessische Krink Waldeck-Frankenberg. De plaatsj en zing noaberplaatsj ligke i de sjtreek Sauerland en grénsj dirèk aa d'r bóndssjtoat Noordrien-Wesfale. 't Ungeveër 3.500 zeele tèllende en 550 meter hoeëg ligkende dörp Willingen is de groeëtste plaatsj. De gemingde i totaal hat ungeveër 6.000 lüj op ing flaak va 80,19km², wat e totaal guëf va ungeveër 74 lüj/km².

## Natuurlige ligking

Willingen ligk i de sjtreek Sauerland, i krink Waldeck-Frankenberg i 't Regierungsbezirk Kassel i Noard-Hesse. De gemingde is durch drei kanke umgeëve durch de bóndssjtoat Noordrien-Wesfale. Willingen ligk netuurlig gezieë i 't Rothaargebirge, dat óngerdeel is va 't groeëter Rheinisch Schiefergebirge. De bèrge zint hei op 't hoeëgst. D'r hoeëgste bèrg is d'r *Langenberg* mit 843 meter boave zieësjpieëgel. Dees bèrg gild as d'r hoeëgste punt va de bóndssjtoat Noordrien-Wesfale, allewaal de sjtoat 20 meter va d'r tóp ligk. Anger bekanke bèrg zint de: *Hegekopf* (842 m.), d'r *Ettelsberg* (837 m.) en d'r *Mühlenkopf* (815 m.). 't Bergachtig gebeed is bebusj mit vichtebomer, meh i reveer- en beëkdaler guëf 't dökker loofbomer. Willingen ligk óch óp g'n watersjei tösje de revere d'r Weser (oeëstelig) en d'r Rien (westelig). 't Reveerke d'r Hoppecke sjtruimp richting 't noarde noa de sjtad Brilon (en oetintelig noa d'r Rien). D'r Itter sjtruimp via de wieler Stryck, noa 't oeëste, dös i richting va d'r Weser. Get zudeliger sjtruimp d'r Neerdar i g'n zèlfde richting. Óch de waat groeëtere reveer d'r Diemel sjtruimp richting d'r Weser.

### Plaatsj

*Willingen - 3.500 lüj (de wieler Stryck en Hoppern mitgereëkend)
*Usseln - 2.100
*Schwalefeld - 900
*Eimelrod - 650
*Rattlar - 453
*Bömighausen - 300
*Neerdar - 165
*Hemmighausen - 100
*Welleringhausen - 83

## Ikkenomie

De gemingde, meh vuural de plaatsj Willingen sjteet bekank óm zing faciliteite vuur de wintersjport en as *Luftkurort*. Get boete Willingen is 't óp 580 bies 830  

meter hoeëg geleëge sjkipark, dat verneump is noa 't gelieknoamig dörp. 't Park hat 16 pistes, oeë-va 7 blów pistes, die rilletief gemekkellig zing, en 9 roaj pistes, die gesjik zing vuur ervare sjkieër. Dat maakd óch dat de gemingde vuurnamelig leëft va toerisme. Al i de joare 1900-1910 woeëde ieësjte hotels opgerich. Noa de Twieëde Weltkrieëg luëp 't aatal uëvernachtinge truuk, meh noe is 't in va de best bezóchte toeristische plaatsj i de umgeëving. 't Aatal uëvernachtinge ligk ungeveër op 1 miljoen paar joar. Inkel 't kuuroord Bad Wildungen, dat neet wiet ligk va Willingen, weëd dökker bezóch. As gevólg hei-va wirkt ¾ va de berópsbevölking i d'r dienstensector. 

## Bezinsweëdig

Behauve 't zier bekanke wintersjporpark Willingen, guëf 't 'ne mien deë me kan bezuike: *Besucherbergwerk Christine*. Tót i de joare '70 woeëd hei leisjtee gedólve. I Usseln ligk 't *Uplander Milchmuseum*. Óch guëf 't 'n beerbrówerieë, 'n glaasblazergilde en 'n *Heimatsstube*. Willingen ligk óch aa de iezerweëg de *Uplandbahn*. I 't dörp guëf 't inge 294 meter lank viaduk. 

## Referenties
Nederlandsj en Pruusj wikipedia.
Jack Goldstone

**Jack A. Goldstone** (30 september 1953) is 'nen Amerikaanse professor, socioloog en politicoloog vaan Harvard University, mer is ouch wirkzaom aon de Presidentieel Universiteit vaan Moskou. Heer is gespecialiseerd in sociale beweginge, rivveluties en internationaal polletiek relaties. Heer is d'n autäör vaan o.a. *Revolution and Rebellion in the Early Modern World* (1991) en *Revolutions: A very short introduction* (2013).
Anton Webern

**Anton Webern** (tot 1919 **von Webern**; Wene, 3 december 1883 - Mittersill (Salzburg), 15 september 1945) waor 'nen Oosteriekse componis, dirizjènt en musicoloog. Heer weurt mèt ziene liermeister Arnold Schönberg en ziene mètlierling Alban Berg tot de Twiede Weense Sjaol gerekend. Webern, lid vaan 'n Oosterieks adellek geslach en zoon vaan 'ne mijnbouwinzjenieur, lierde es keend piano en cello speule. Roond 1900 sjreef heer zien ierste composities. Vaan 1902 tot 1906 studeerden 'r meziekwetensjap in Wene (aofgestudeerd op 't werk vaan Heinrich Isaac), vaan 1904 tot 1908 compositie bij Arnold Schönberg. Ouch nao zien studie bleve de twie (mèt ouch Alban Berg) samewèrke. Es Schönberg in de jaore dao-op d'n atonale meziek oontwikkelt, geit Webern dao-in mèt. Bekinder weurt heer evels es dirizjènt, e beroop wat häöm in versjèllende deile vaan Midde-Europa bringk. Ind jaore 1920 geit heer euver op de twelftoensmeziek vaan ziene liermeister, welk princiep ziene stijl ingriepend verandert. Ziene meziek blijf evels oongehuurd, zeker es ze nao d'n Anschluss sumpel-eweg weurt verboje. Kort nao 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog weurt heer bij oongelök door 'nen Amerikaanse soldaot doedgesjote. De groete erkinning kump vaanaof 1951, es de Sjaol vaan Darmstadt mèt ziene strenge, ing gereguleerde meziek geit dwepe.
Strandj

E **strandj** is 'ne strook aan landj langs e water, meistes 'ne pool en geine struim (zieë, oceaan, maer, grindjgaat), dae rilletief vlaak is. E strandj löp nao 't water haer ómlieëg en geit euver inne baom van 't water; landjinwers löp 't strandj dus get ómhoeag.

Väöl strenj bestaon veurnamelik oet zandj, meh sómtieds ouch oet kezele of sjelpe. Sómmige strenj bestaon oet vólkanisch zandj en zeen zwart van kluuer. E strandj is weinig of gares neet begreudj, al greuje op roewige strenj, wie op Sjiermonnikoug, lokaal waal get zaltlevendje plantje en get helmgraas. Sómtieds waeren ouch eventueel aanwaezige dune toet 't strandj geraekendj. 'ne Kösstrook dae oet vaster matterjaal besteit, wie rotse, of is begreudj, wuuertj döks gewuuen 'ne waterkantj geneump.

E strandj langs 'n zieë of 'nen oceaan löp (deils) ónger water wen 't vloodtiej kump.

Strenj vörme de ieëste lien van kösverdeidiging taenge euverstruiminge en störm en zeen daodoor wichtig veure instandjhajing vanne kösstreke. Wiejer waere strenj väöl gebroek door bieëster es èsplaats en door luuj es recreatieplaats, veur aangespeuldje dinger te vinje (jutte) en veur ecologisch en biologisch óngerzeuk.

## Zuuch ouch
* Strank
* Strand (Nordland)
* Strand (Rogaland)
Strand (Nordland)

**Strand** is 'n plaats inne Noorse gemèndje Sortland, inne pervinsje Nordland. Strand talj 550 inwoeaners in 2007 en haet 'n oppervlakdje van 0,37 km².

## Zuuch ouch
* Strandj
* Strand (Rogaland)
Strand (Rogaland)

**Strand** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 10.566 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 214,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 49,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1130.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Zuuch ouch
* Strandj
* Strand (Nordland)

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Polyfonie

**Polyfonie** is e begrip oet de meziektheorie, um 'n muzikaol textuur te besjrieve die in tegestèlling tot de monofonie mie es ein stum kint, in tegestèlling tot de monodie mie es ein stum mèt melodische weerde kint, in tegestèlling tot de homofonie neet vaan ein bovestum aofhenkelek is en in tegestèlling tot de heterofonie stumme kint die entans deils in tegegestèlde riechting en mèt tegegestèlde, complementair ritmes bewege (zoegeneump contrapunt).

## In de westerse meziek
In de westerse meziek oontstoont de polyfonie min of mie vaanzelf oet de monofonie, wie me Gregoriaanse gezaange in parallel kwinte góng zinge. Dees meneer vaan zinge zouwe veer nog homofonie neume; middeliewse theoretici (wie Hucbald vaan Sint-Amand) spraoke evels al vaan polyfonie. E bewös mierstummeg gezoonge stök neumde me 'n organum. In de loup vaan de middeliewe kaom 't organum tot bleuj mèt ingewikkelder composities die mier dege es parallelle zinge, tot me roond 1200 in de Notre Damesjaol tot veerstummege organa kaom. In de loup vaan d'n daartienden iew woort polyfonie de norm veur diverse religieus en wereldleke werke, gans in 't bezunder 't motèt. In de renaissance gónge dees oontwikkelinge door; me stèlde in dezen tied diverse regele veur 't contrapunt op die componiste iewelaank trouw zouwe blieve.

Roond 1600 kump aon de bleuj vaan de polyfonie 'n ind, es me, veural veur wereldleke zaankgenres, de monodie es veurbeeld geit numme. De polyfonie euverleef evels in kèrkmeziek en in instrumentaole meziek en zal gans de barok 'n belaankrieke rol blieve speule. In dezen tied koume ouch vörm wie de fuga op, dee veural bij Johann Sebastian Bach tot groete bleuj kump. Mèt de koms vaan 't rococo raak de polyfonie evels oet de mode, jeh zelfs oet de gratie. Klassieke en romantische componiste passe ze neet dèks touw, veural in kèrkmeziek of es historiserend elemint. De ummer greujende leefde veur de meziek vaan Bach maak evels tot componiste ziene stiel gere es ierbetuin naovolge. In de meziek vaan d'n twintegsten iew kump de polyfonie veur bij diverse neoklassieke componiste. De modernistische werke vaan de Sjaol vaan Darmstadt mèt hun complexe, oonophawwelek dooreinluipende structure kin me ouch es polyfoon analysere.

## Örges aanders
Diverse soorte neet-westerse meziek kinne polyfoon structure. Allewel tot sommege mezieke ouch es heterofoon kinne weure geanalyseerd, kin me zoe'ne meziek oonder mie hure in Zwart Afrika.
Heterofonie

**Heterofonie** is 'n soort muzikaol textuur boebij 't muzikaol betoog weurt gebrach door diverse stumme die oongeveer meh neet perceis dezelfde melodie speule. Daoneve kin 't ouch nog stumme zoonder melodische weerde geve; dit hoof evels neet. Heterofonie steit daomèt in tegestèlling tot monofonie (einstummege meziek), polyfonie (mierder stumme mèt apaarte melodieë), homofonie (ein bovestum boe de aander stumme in mètgoon) en monodie (ein melodie en de res allein begeleiing). Heterofonie kump in de Westerse "klassieke" meziek neet veur (tenzij in bepaolde avant-gardewerke) meh heet wel zien plaots in de New Orleans jazz/Dixieland, boe klarinèt, trompöt en trombone de hoofmelodie eder op hun eige wijs umspeule. Wijer kump 't in diverse vörm vaan neet-westerse meziek veur. Zoe zèt in de Japanse gagaku 'n grop melodie-instruminte dèks dezelfde toen expres neet tegeliek in, um 'ne geleideleken euvergaank vaan d'n eine nao d'n aanderen toen te kriege.
Suldal

**Suldal** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 3.883 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.727,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.

De gemeintecode is 1134.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 4,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Ølen

**Ølen** is 'n veurmaolige gemeinte in de pervincie (*fylke*) Rogaland in Nórwaeg. In de gemeinte woort officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.

Op 1 jannewarie 2002 woort de gemèndje van Hordaland euvergeheveld nao Rogaland.

Op 1 jannewarie 2006 woort de gemèndje Ølen bie Vindafjord geveug.

## Externe link
* De website van de gemeinte Vindafjord.
Sogn og Fjordane

**Sogn og Fjordane** (*Sogn en de Fjorde*) is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Vestlandet. In 2007 had 't 106.194 inweuners en e gebied van 18.634 km². De houfsjtad is Leikanger.

In de pervincie weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.

## Gemeintes
Zèsentwintjig gemeintes ligken in Sogn og Fjordane:
* Årdal
* Askvoll
* Aurland
* Balestrand
* Bremanger
* Eid
* Fjaler
* Flora
* Førde
* Gaular
* Gloppen
* Gulen
* Hornindal
* Høyanger
* Hyllestad
* Jølster
* Lærdal
* Leikanger
* Luster
* Naustdal
* Selje
* Sogndal
* Solund
* Stryn
* Vågsøy
* Vik
Bujar Nishani

**Bujar Faik Nishani** (Durrës, 29 september 1966 - Berlien, 28 mei 2022) waor 'nen Albanese politicus en d'n allewijle, zèsde prizzedent vaan Albanië sinds 24 juli 2012. Op 't memint vaan de electie waor Nishani lid vaan de conservatieve centrumrechse Democartische Partie vaan Albanië, e parlemèntslid, en de Minister vaan Binnelandse Zake. Heer moos volgens de groondwèt alle drei de poste opgeve wie heer ziech verkeesbaar maakde es prizzedent.

Nishani greuit op in 'n neet-praktizerende bektashi mohammedaonse femilie. In 1988 studeert heer aof vaan de militair academie en vervolgde ziene master in San Antonio (Texas, VS). Vaanaof 2004 zit heer in de stadsraod vaan Tirana. Tiejes 't premiersjap vaan Sali Berisha is heer Minister vaan Binnelandse Zake (2007-2009, 2011-2012) Minister vaan Justitie (2009-2011) en prizzedent. In Albanië kees 't parlemènt, wat democratisch is gekoze, de prizzedent oet. Nishani is dus indirek democratisch aon de mach gekomme. Heer krijg 73 vaan de 140 stömme en nömp 't prizzedentssjap euver vaan Bamir Topi. Edi Rama nump Berisha's premiersjap euver, mer Nishani blijf prizzedent.

## Rifferenties
Fauna

**Fauna** is 'n systematische opsómming van taxa van dere die in 'n ómsjreve gebied of tiedperk veurkómme. Veur de taxa wuèrtj de status in 't gebied aangegaove. De euvereinkumstige beneuming veur plantje neump me flora. In de zoölogie en de paleontologie wuèrtj de term sómtieds gebroeke veur 'n tupische vergaoring van dere (en sómtieds plantje) gevónje op 'n bestumdje plaats of in 'ne bestumdjen tied aan te gaeve, wie weusdjefauna of de fauna van de lièg lenjer.

De naam is aafgelèdj gewaore van Fauna, 'n Romeinse vröchbaarheidsgodin. 't Waord fauna wuèrtj ouch gebroeke veur e book worin 't deerlaeve in e bestump gebied wuèrtj besjreve. De term woort veur 't ièrs gebroeke door Linnaeus in d'n titel van zie wirk in 1746: *Fauna Suecica*.
Fauna (godin)

**Fauna** ("de gooj" of "de vruntjelike") waas 'n godin die same mit Faunus woort vermeldj en bao gans mit dezen euvereinkoom in meining en eigesjappe. Dinkelik waas ze de dochter of de vrouw, mer allewiel wuèrtj ze geïndentificeerdj mit Bona Dea.

## Zuuch ouch
* Fauna in de zoölogie
Gooise Meren

**Gooise Meren** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Ze is per 1 jannewarie 2016 oontstande oet 'n fusie tösse Bussum, Naarden en Muiden; wijer umvat ze nog 't dörp Muiderberg en e deil vaan de naobersjap Crailo. De gemeinte is geneump nao 't Gooi, de striek boe ze 't noordwestelek deil vaan oetmaak, en nao de pole hei-in, gans in 't bezunder 't Naardermeer. Hoofplaots en groetste plaots in Bussum. Muiden huurt historisch gezeen neet bij 't Gooi.

De fusie is gekoume nao jaore vaan oonderhandelinge euver sjaolvergroeting. In ieder stadia waor ouch de gemeinte Weesp bij de planne betrokke; besjeiener planne gónge daan weer oet vaan 'n fusie tösse allein Naarden en Bussum.

## Rifferenties
Vik

**Vik** kan verwieze nao:
* Vik (Nórwaeg), 'n gemèndje in de Noorse pervincie Sogn og Fjordane;
* Vik (Zjwede), 'n plaats in de gemèndje Simrishamn in Skåne, Zjwede;
* Vík í Mýrdal, 'n plaats in Ieslandj;
* Vik of Vic, 'n aafkórting van de naam Victor.
Vik (Zjwede)

**Vik** is 'n plaats in de gemeinte Simrishamn in Skåne län, de zudelikste pervincie van Zjwede. 't Had in 2005 'n inweunersaantal van 264 en 'n oppervlakde van 50 hektaar. De plaats ligk nege kilomaeter t'n naorde van Simrishamn zelf en aan de kös van de Ooszee.

De plaats weurt al saer de prehistorie bewoond. Zudeliks langs 't dörp bevinje zich vólkanische formaties, drek langs de kös.

Vreuger had de plaats ouch 'ne treinstasie, mer dae is opgeluf gewaore.

## Zuuch ouch
* Vik
Sør-Trøndelag

**Sør-Trøndelag** (*Zuud-Trøndelag*) is 'n veurmaolige pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil en de hujige provincie Trøndelag. In 2007 had 't 278.836 inweuners en e gebied van 18.832 km². De houfsjtad waas Trondheim.

De pervincie waas officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

In 2018 fusioneerde de provincie mit Nord-Trøndelag en ze vörmde daonao same de provincie Trøndelag.

## Gemeintes
De volgendje viefentwintjig gemeintes logen in Sør-Trøndelag:
* Agdenes
* Bjugn
* Frøya
* Hemne
* Hitra
* Holtålen
* Klæbu
* Malvik
* Meldal
* Melhus
* Midtre Gauldal
* Oppdal
* Orkdal
* Osen
* Rennebu
* Rissa
* Roan
* Røros
* Selbu
* Skaun
* Snillfjord
* Trondheim
* Tydal
* Ørland
* Åfjord
Toendra

De term **toendra** verwies nao e bestump klimaatgebied. 't Geit hiebie euver e gebied zónger hoage plantjegreuj, det zich meistes grens aan e poalgebied. 't Guèf drie versjillige vörm aan toendra's: arktisch, antarktisch en alpien. Veurbiljer van arktischen toendra zeen 't gebied in 't naordeliker Siberië en Canada, en ouch Ieslandj; antarktischen toendra kump veur oppe versjillige eilenj in de Zudelike Iesziè, wie de Kerguele; dewiel alpientoendra's veurkómme in berggebiede wo 't klimaat en de gróndjsaort de greuj van hoager buim neet toeluèt.

't Toendraklimaat is hieël óngónstig veur hoagere plantjegreuj; de baom is mèndestes zès maondj bevraore of bedèk door sniè. Zelje geit de temperatuur euver de 10 °C, inkel kan in de zómmer de bäóvelste laog zich doaje; dao-ónger bevindj zich de permafros. De baom in d'n toendra is tróds de minne naerslaag döks zómpig van aerd, ómdet 't water neet eweg kan zinke in de bevraore óngerlaog en ouch min zich verdamp.

Door klimaatopwerming doajtj väól toendra wodoor breujkasgaze wie methaan en kaolstofdioxied vriekómme. Door dees doajing daaltj de baomhuègdje en óntstaont palsa's en pingo's, groate, rónj puèl aan water. 

'n Anger risico is 't feit det 't veen woroet 't grótste deil van d'n toendra besteit door de klimaatopwerming druèger wuèrtj en döks vlam vatj. Ouch 't verbranje van dit veen en anger plantjmatterjaal druèg bie aan de klimaatopwerming. Wo vreuger d'n toendra zörgdje veur opslaag van breujkasgaze, vörmp d'n toendra allewiel juus 'n biedraag aan 't opwerme van de aerd.

Bezuje van de toendra's in 't arktisch gebied bevindj zich d'n taiga, e gebied wo mit naam naoljbus veurkómme. 't Euvergangsbied tösse d'n toendra en d'n taiga hètj de bóstoendra.

## Kaart
Vich

De **vich** of **fienspar** (Letien: *Picea abies*) is 'ne boum oet de dennefemielje (*[[Pinaceae]]*). 't Is 'ne conifeer oet Naord- en Centraal-Europa. Ze wuèrtj väöl aangepaotj in häöf en parke. Ouch wuèrtj ze gebroeke veur kersboum. 'n Vólwasse vich kan toet 50 maeter hoag waere. 't Hout det wuèrtj gewónnen oet de vich hètj vure.

d'n Awdste boum van de werreld is meugelik 'n vich in de Zweedse pervincie Dalarna. De laeftied van deze boum wuèrtj gesjatj róndj de 9550 jaor.

## Taxonomie
* Riek: *[[Plantae]]* (plantje)
** Stam: *[[Embryophyta]]* (landjplantje)
*** Klas: *[[Spermatopsida]]* (zaodplantje)
**** Klaad: naakszäöjige
***** Orde:	*[[Coniferales]]* (conifere)
****** Femielje: *[[Pinaceae]]* (dennefemielje)
******* Geslech:	*[[Picea]]* (spangeboum)
Agdenes

**Agdenes** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 1.779 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 318,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 1622.

Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 2,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Joseph Haydn

**Franz Joseph Haydn** (Rohrau (Nederoosteriek), 31 miert op 1 aprèl 1732 - Wene, 31 mei 1809) waor 'nen Oosteriekse componis. In 'n loupbaon vaan mie es viefteg jaor woort heer de hoegs geachde en invloodriekste componis vaan zienen tied. Haydn waor vaan 1761 tot 1790 verboonde aon d'n hoof vaan 't geslach Esterhazy; hei componeerde heer e groet aontal werke die häöm oondaanks zien isolatie groete bekindheid brachte. Haydn kump d'n ier touw de symfonie en 't striekkwartèt vaan amusemintsmeziek tot gerespecteerde kunsvörm verluf te höbbe - e prestiesj wat ze tot op dezen daag höbbe gehawwe. Mier in 't algemein is heer de belaankriekste dee de westerse meziek vaan rococo euver klassiek nao romantiek heet gebrach.
Hölster Heinke

**Hölster Heinke** (ouk bekind es: *Schinderhinke*) waas 'nen bekinde struùkrouver dae ómtrent 1750 in de umgaeving van de stad Venlo laefde. Hae woort gevraes door vuuel luuj, veurnamelik door boere, marskramers (róndtrekkende handelare) en riezende luuj. Zeen *wirkgebeed* waas mit naam de bósse t'n oëste van Venlo en de Maosterasse tösse Venlo en Zwame. Platse waor zien aanwaezigheid geneump wird, zeen d'n Hulsterhof, de Mergelstraot, mer ouk de Meerlose Heide, det 'n stök naordeliker leejt. Óp ziene tôchte woort hae vergezeld door zeen zigeunervrouw *Zwarte Trui* en zaeve ander rouvers. Schinderhinke woort in 1753 opgeknoup op de Maagdenberg, mer in 't vólksverhaal woort hae geraadbrak en zien vrouw en de rouvers woorte opgehange, naodet zie woorte verraoje door 'nen boer óp d'n Hulsterhof, wao hei ónderdoekde veur de justitie.

## Achtergrónd
Hölster Heinke beroufde veurnamelik ónbeschirmde häöffer óp 't land um Venlo. In 't begin richde hae zeen aandach op de zoeëgeneumde *wervers*: rónselaars die in deens van de keuning Frederik Willem I van Pruses jónge soldate wirfde veur 't Prusische leger. Mit dees acties krieg hae vuuel lóf van de plaotselike bevólking, mer later góng Heinke euver tót plundering en berouvinge, wao hae miër aafzakde nao de bebósde en heuvelechtige streik tösse Venlo en De Ruiver.

## Herkóms van de naam Hölster Heinke
De struukrouver waas bekind ónder de twieë name, die 't zelfde beteikene. De naam Hölster Heinke kump van d'n haof Hulsterhof, wao hae mit d'n regelmaat ónderdoekde. *Heinke*, en ouk *hinke* in *Schinderhinke*, verwies nao zienen eigelike naam: Heinkes. Dit kan ouk verwieze nao 't Prusese waord *Henker*, det beul beteikent. 't Waorddeil *Schinder*, oét de ander naam Schinderhinke, verwies nao de archaïsche naam veur 'ne (paerde)vilder, mer 't betaekent ouk slachter of beul, allewaal veróndersteld wuuert det hae de zeun dae van mót zien. *Schinder* en *H(e)inke* slaon daorum ouk óp zeen wirkwies: naodet Hölster Heinke de luuj beroufde, woorte zie dök ouk gedoeëd en mit ein stein um d'n hals in de Maas gewórpe.

## Schelkensbaek

Kórt beej hoès de Mergelstraot tösse de plaotse Belvend en De Ruiver, struimp de Schelkensbaek. Get wiejeróp, in de bósse, woorte door de rouvers stökke draod euverdwars gespanne beej ein doorwardbare plaots in de baek. Es emes zich verstukde aan de draod (en me kôs ouk neet de draod óntwieke), klèngelde de bel (* 't schelke*), zoeëdet de ruivers gewaarschuwd woorte. Umdet de doorwaerdbare plek ónderdeil van de ennige route tösse Venlo Remund waas in de umstreike, kaome dao vuuel passante langs, det dan dök resulteerde in plunderinge. 

## Zuik ouk nao
*Bokkeriejers 

## Link nao de sage
*Nederlandse Volksverhalenbank

## Referenties
Zagreb

**Zaagreb** of **Agram** (in 't Duits) és de heudstad van Kroaosië. De plak lik aon de revier de Sava én 't noorde van 't laand, kótbaaj de grens mét Slovenië. Mét 'n oppervlaakte van 640 km² en 973.667 inwoeëners in 2005, hèt Zaagreb 'n bevolkéngsdichtheid van 1521,4 énw/km². De coördinaote bau-op de stad lik zaajn 45° 49′ NB, 15° 57′ OL.

Zaagreb woeëd vër 't iës verméld én 1094, mér wiëd al saert de prehistwaar bewoeënd. 

Zaagreb steet bekénd vër z'n musees en ooch z'n theaters. D'n Archeologische Musee és 't miës-bekénd van allemol.
Ethanol

**Ethanol** of **ethylalcohol** is de bekèndjste en meis-veurkómmendjen alcohol. 't Wuuertj döks gebroek es oplosmiddel en 't is ouch d'n alcohol dae in drank zitj. Inne vouksmóndj hètj ethanol meistes gewuuen alcohol. De molecuulformuul van ethanol is C2H5OH. Verwantje stoffe zeen methanol en propanol.

Ethanol vörmp mit water e mingsel van 96% ethanol en 4% water det e vas kaokpuntj haet en neet mieë mit destillatie is te sjeie. Dit neump me azeotroop. Zuveren alcohol wie te vinjen innen hanjel is daoveur slechs 96% zuver, of op 'nen angere waeg verkrege. 100% zuveren ethanol bevatj döks späör van benzien det vriewaal 'tzelvendj kaokpuntj haet, meh vergiftig is. Daoveur is 't gevieërlik veur consumptie.

Väöl saorten aan gis kónne sókkers anaeroob ómzètten in ethanol en koealdioxied. Dees gisting wuuertj gebroek bie 't make van alcoholischen drank wie beer en wien. Bie zoeaget 12% ethanol gaon de giste zelf doead; sterkeren drank kan allein op kónsmaesige wies waere gemaak.
Birk

**Birk** (Letien: *Betula*) is e geslech van buim oete birkfemielje (*[[Betulaceae]]*). De buim van dit geslech kómme versprèdj veur euver 't naordelik halfróndj: ze zeen uters wintjerhel. Ze zeen de ènsigste boumsaorte die van netuur veurkómmen op Gruuenlandj en Ieslandj.

Kènmirkendj veur birke is 't in horizontaal benj aafblajere vanne sjèl oppe stam. De nuuj sjèl is sómtieds wit, meh kan aafhenkelik vanne saort ouch roead, of wie de meiste saorte, broen zeen.

De mennelike bleujwies van birke haet gael, hangendje roepsvörmige ketjes, die al veure wintjer dao zeen. De stäöndje vrouwelike bleujwies, ónger ane mennelike bleujwies, is mit knoepsjöbbe ómgaeve. Verspreijing van 't stuufmael vindj plaats dore windj. De vröch is e klei dóbbelgevläögeldj nuuetje.

Birke höbbe veur en bie 't oetkómme van 't blaad 'n gans sterke saapstruiming en kónne daodoor allein innen harves en inne wintjer waere gesneujdj.

## Taxonomie
* Riek: *[[Plantae]]* (plantje)
** Stam: *[[Embryophyta]]* (landjplantje)
*** Klas: *[[Spermatopsida]]* (zaodplantje)
**** Klaad: bedèkzäöjige
***** Klaad: nuuj twieëzaodlobbige
****** Klaad: fabide
******* Orde: *[[Fagales]]*
******** Femielje: *[[Betulaceae]]* (birkfemielje)

## Zuuch ouch
* Berk
Ketje

E **ketje** is 'n gemingdje bleujwies mit bao of gans zittendje, einslechtige blome langs de bloomspil. Es de blome mennelik (mit allein maeldräöj) zeen, den vèltj 't ketje nao de bleuj gans aaf. De bleujwies kump veural veur bie buim en struuk vanne wilgefemielje (worónger de bóswiej enne sjeetwiej), de birkfemielje (worónger de birk, d'n hazelieër, enne zwarten en witten aels), de moorbeifemielje enne bäökfemielje (worónger d'n eik enne kestaanjel). 

## Zuuch ouch
* Kat
* Ketsje
Beuk

De **beuk** of **bäök** (Letien: *Fagus sylvatica*) is 'nen Europesen helhoutboum oete beukfemielje. Mit zien gruuedje toet 40 maeter is 't 'nen echte boum.

De plantj is einhuzig; 't guuef dus mennelike en vrouwelike blomen ane zelvendje boum. De bestuving vindj plaats dore windj. De beuk kan good taenge sjieëm en is 'ne climaxsaort.

Beuke waere döks in lane gepaotj. Zoealang alle buim gezóndj zeen geit det good, es eine boum störf, den kan door zónbrandj d'n eine nao d'n angere boum volge. Beuke waere neet hieël aad: 200 à 300 jaor wuuertj es baovegrens aangegaove.

Beuke waere väöl in hègke gepaotj. Jóng beuke behajen häör aafgestórve blaad toet ènj april wen 't nuuj blaad oetlöp. Daoveur zeen ze biezunjer gesjik veur 'nen toewen, hoeagen hègk.

## Taxonomie
* Riek: *[[Plantae]]* (plantje)
** Stam: *[[Embryophyta]]* (landjplantje)
*** Klas: *[[Spermatopsida]]* (zaodplantje)
**** Klaad: bedèkzäöjige
***** Klaad: nuuj twieëzaodlobbige
****** Klaad: fabide
******* Orde: *[[Fagales]]*
******** Femielje: *[[Fagaceae]]* (beukfemielje)
********* Geslech: *[[Fagus]]* 

## Zuuch ouch
* Bäöke
* Book
* Beuk (arsjitektuur)
Book

E **book** is 'n rits aan litters inne vorm van zatse die zeen opgeslage mit e sjriefgereidsjap. In vaste vorm haet 't 'n kaf en bevatj 't meistes väöl pazjena's en haet 't es ènj infermaasje vanne sjriever of sjrievers euver te dragen ane laezers.

Ouch in lektronische vorm besteit 't book, den hètj 't 't e-book, det me downloadj vanaaf internet en op e sjerm kan aaflaeze.

## Zuuch ouch
* Beuk
Arsjief

'n **Arsjief** is de bewaarplaats veur wichtige gegaeves die zeen vasgelag in documentjvorm esouch de vergaoring van documentje die veur e bestump ènj zeen vervaerdig. Naeve documentje, inne vorm van agenda's, notule, dossiers, breve en aktes, kónnen ouch kaarte, foto's, films, video's en digitaal bestenj waere gearsjiveerdj. 

De meiste euverheids-, maotsjappelike en commercieel organisaasjes besjikken euver 'n arsjief. Ouch particulere haje sómtieds e persuuenlik arsjief. Specialistische (kattegoriaal), weitesjappelike of bedriefsarsjieve zeen, aevenes vergeliekbaar bibliotheke, neet ummer vrie-toegenkelike. Juus wie 'nen aopenbare bieb is 'n openbaar (euverheids)arsjiefdeens waal vrie-toegenkelik. In taengestèlling toet 'n aopenbaar bieb is 't lidmaotsjap van 'n aopenbaar (euverheids)arsjiefdeens gratis.
Rissa

**Rissa** is e geslech van veugel oete femielje vanne mieëve (*[[Laridae]]*). 't Geslech kèntj twieë saorte: de roeadpoeatdrietieënmieëf (*[[Rissa brevirostris]]*) enne drietieënmieëf (*[[Rissa tridactyla]]*).

## Taxonomie
* Riek: *[[Animalia]]* (dere)
** Stam: *[[Chordata]]* (chordabieëster)
*** Klas: *[[Aves]]* (veugel)
**** Orde: *[[Charadriiformes]]* (steltjluiperechtige)
***** Femielje: *[[Laridae]]* (mieëve)

## Zuuch ouch
* Rissa (Nórwaeg)
Rennebu

**Rennebu** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 2.653 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 936,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1635.

Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 1,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Trondheim

**Trondheim** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie, en waas toet 2018 de houfsjtad van de provincie Sør-Trøndelag. De gemeinte had 198.219 inweuners in 2019 en 'n oppervlakde van 341,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 465,1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

Trondheim is de derde sjtad van Nórwaeg en ligk aan de Nidelva mit aansjloeting op de Trondheimsfjord op 70 km aafsjtand van de Noorse Zee. Trondheim ligk in 't centrum van Nórwaeg en waerde in 997 gesjtif door de vikingekeuning Olaf Tryggvason.

Trondheim sjteit bekènd veur ziene gezelligen have en is 'n echte sjtudentesjtad. De belangriekste bezeenswaerdigheid van Trondheim is de Nidaroskattedraol, de grótste middeleewse kirk van Nórwaeg. Daonaeve kan me väöl aaj houtere pakhoezer vinje langs de Nidelva.

De gemeintecode is 1601.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 6,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Guido Caldarelli

**Guido Caldarelli** (8 april 1967, Roeme) is 'nen Italiaonse fysicus dee wèrk veur de universiteit vaan, en hojt in Lucca. Heer is d'n autäör vaan mie es 100 weitesjappeleke artikele en 'nen expert vaan 't netwèrk-dinke, wat oonder aandere is oontwikkeld door Manuel Castells, veural op 't gebeed vaan ikkenemie. Heer is d'n autäör vaan versjèllende belaangrieke beuk op dat gebeed, wie 't teksbook *Scale-Free Networks* (2007) en 't door Oxford oontwèkkelde *Networks: A very short introduction* (2012), wat heer mèt ziene laandgenoet Michele Catanzaro heet gesjreve.

## Referenties
Telemark

**Telemark** is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2007 had 't 166.170 inweuners en e gebied van 15.299 km². De houfsjtad is Skien.

De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

## Gemeintes
Achteen gemeintes ligken in Telemark:
* Bamble
* Bø
* Drangedal
* Fyresdal
* Hjartdal
* Kragerø
* Kviteseid
* Nissedal
* Nome
* Notodden
* Porsgrunn
* Sauherad
* Seljord
* Siljan
* Skien
* Tinn
* Tokke
* Vinje
Bø (Telemark)

**Bø** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 5.307 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 266,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 20. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.

De gemeintecode is 0821.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 6,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Zuuch ouch
* Bø

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Nome

**Nome** kan verwieze nao:
* Nome (Alaska), 'n plaats in d'n Amerikaanse sjtaot Alaska;
* Nome (North Dakota), 'n plaats in d'n Amerikaanse sjtaot North Dakota;
* Nome (Texas), 'n plaats in d'n Amerikaanse sjtaot Texas;
* Nome (Nórwaeg), 'n gemeinte in de Noorse pervincie Telemark.
Óngerriek

In de taxonomie is 'n **óngerriek** 'n taxonomische rang of e taxon in die rang. 'n Óngerriek is ein rang lièger es e riek. De meneer óm mit range óm te gaon versjiltj zich veur plantjkunde einigszins van die veur zoölogie.
Oganesson

**Ununoctium** is d'n tiedelike naam van 'n hypothetisch sjemisch element mit es symboal **Uuo** en 't periodiek nómmer 118. In juni 2016 kraog 't elemint de naom **Oganesson** (symbool **Og**), nao de Russische wetensjapper Joeri Oganessian. 't Is zier bezunder tot 'n elemint nao 'ne nog levende mins weurt geneump. De naom moot nog geformaliseerd weure; dao-euver weurt in november 2016 gestump.

Ununoctium daan wel oganesson vèlt in gróp 18 vaan 't periodiek systeem. Alle lieger eleminte vaan dees gróp zien edelgaze. Toch höbbe kernfysici gooj grun um aon te numme dat oganesson geinen edelgaas is: relativistische effecte zouwe make tot 't väöls te reactief is um daotouw gerekend te weure. Toch heet me veur dit elemint 'ne naom op *-on* veurgestèld, in lijn mèt de aander eleminte oet dezelfde grop.

## Isotoape
Livermorium

**Livermorium** is e sjemisch element mit es symboal **Lv** en 't periodiek nómmer 116. Ière sting 't element bekandj ónger d'n tiedelike naam **Ununhexium** (symboal: **Uuh**).

Livermorium vèltj ónger de houfmetaalgroep en kump van netuur neet veur oppe aerd. Waal is 't element synthetisch te perducere.

## Isotoape
Flerovium

**Flerovium** is e sjemisch element mit es symboal **Fl** en 't periodiek nómmer 114. 't Is wersjienlik e metaalkluèrig houfmetaal. Ven netuur kump Flerovium neet veur oppe aerd, mer 't kan waal synthetisch waere geperduceerdj. d'n Ièste gank det det gebeurdje waas in 1998 in Róslandj.

Veur 't element officieel waas geperduceerdj sting 't bekandj ónger de naam **ununquadium** (symboal: **Uuq**).

## Isotoape
Meitnerium

**Meitnerium** is e sjemisch element mit es symboal **Mt** en 't atoamnómmer 109. 't Is dinkelik e gries of zilverkluèrig euvergangsmetaal.

Meitnerium kump van netuur neet veur oppe aerd en mót synthetisch waere geperduceerdj. In 1982 is 't metaal veur 't ièrs aangemaak door Duitse weitesjappers. In 1997 woort 't element d'n hujige naam gegaove, nao Lise Meitner, daoveur sting 't bekandj es **unnilennium** (Une).

## Isotoape
Damme (speel)

**Damme** is e bordspeel. 't Bord besteit oet 100 vekskes, die me veljer neump, in 10 rieje van 10, wobie de veljer aafwusselendj wit en zwart zeen. Me speeltj mit damsjieve; dit zeen rónj sjieve (meistes van hout). Veur 't speel broek me 20 witte en 20 zwarte damsjiever.

De damsjieve moog me allein sjuuns nao veur bewaege; wen me 'nen angere stein huitj, moog me waal trögkgaon. Houwe haet ummer de veurrank euver anger zatte. Wen me 'n dam haet, haet dees ouch de veurrank mit houwe euver eventueel anger stein die ouch kinne houwe.

Wen me anen euverkantj kump mit 'ne stein dae dus neet wiejer kan, mót me 'nen angere stein baovenop dem zètte en zoea krieg me 'n dam. Dees dam kan me de ganse lien sjuuns doorsjuve.

## Zuuch ouch
* Damme
Pens

De **pens** (Letien: *rumen*) is eine vanne veurmage bie herkawwers. Inne pens óngergeit 't voor det de herkawwer ètj 'n veurvertaering. Daoveur zörge micro-organisme; dees zeen bacterieje, protozoa en sjummele. 't Biezónjer van dees is det ze kónnen euverlaeve in anaëroob (zoerstoferm) ómgaevinge. Bieje vertaering óntstaon vètzoere (aekzoer, bótterzoer, propionzoer). Ouch greuje de micro-organisme op 't voor. De vètzoere enne micro-organisme vörme gooj voorstoffe veur 't bieës. Naeve dees voorstoffe óntstaon ouch versjeie saorte gaas, wie methaan en kaoldioxied.  

## Zuuch ouch
* Boek
Nètmaag

De **nètmaag** (Letien: *reticulum*) is d'n twieëdje vanne veer mage van herkawwers. Deze maag wuuertj zoea geneump, ómdet de wandj van deze maag op e vèsnèt liek. De nètmaag vörmp e gehieël mitte pens. Inne nètmaag ligke zowaal d'n ingank vanne sloekderm es d'n oetgank nao de bookmaag. De nètmaag is e wichtig orgaan veur 't verveur van 't voor inne veurmage. Door zich te óntspanne zuug de nètmaag klein voordeilkes aan, dewiel bie 'n sametrèkking voordeilkes en vleujstof via de bookmaagäöpening waeren aafgeveurdj of oppernuuj euver 't voor inne pens wuuertj gegaote. De nètmaag speeltj ouch 'n rol bie 't vörme van 'nen herkawbolus, dae via d'n ingank vanne sloekderm dao-in wuuertj trögkgeduujdj. De sloekderm verveurtj d'n herkawbolus daonao nao de móndjhaolte wo 't voor oppernuuj gedoerendje zoeaget 1 menuut wuuertj gekawdj.
Bookmaag

De **bookmaag** of **blaadmaag** (Letien: *omasum*) is d'n derdje vanne veer mage van herkawwers. Bie e vólwasse rindj haet d'r de gruuedje van 'ne foetbal. De beneuming vanne maag kump ómdet de binnewandj vanne maag hieël erg geploeadj zeen, wie de blajer van e book. Door dees ploeaje is de binnenoppervlakdje sterk-grótter. Inne bookmaag vindj absorpsje van water plaats. 'n Groeate oppervlakdje bevördertj dees absorpsje. Naeven 't water waeren ouch minerale ónttróch aan 't voor. Door 't óntrèkke van water en minerale kan de veerdje maag, de lebmaag, baeter zie wirk doon, namelik 't voor aanzoere en beginne mit 't spliete van eiwitte en kaolhydraote.