open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morfologie

**Morfologie** of **vörmlièr** ies in de taalkunde 'n weitesjap die sjtudie maak van de vörmprincipes die de sjtructuur van weurd bepale en die de correspondentie tösje vörm en beteikenis van bepaalde taalelemente lièt zeen. Veurbeelde zint: aafleijinge, samesjtèllinge, flexies en buiginge van weurd.

'n Morfeem ies 't kleinste onderdeil van e woord mèt 'n ondersjeiende beteikenis of 'n grammaticaal vörmelement. 'n Morfeem dat zelfsjtendig kènt veurkómme, 't zgn. vrie morfeem, ies meistal ouch e woord. bv.book. Gebónge morfeme zint bieveurbeeld alle veur - en achtervoogsels, wie 't Limburgse diminutiefsuffix *-(s)ke*, en de oetgeng van alle werkweurd. De morfologie besjudeert veural de gelede morfeme.

## Morfosyntaxis

't Ónderdeil van de taalweitesjap dat de sjtructuur van woordgroepe of zinne besjtudeert hèt syntaxis. Morfologie en syntaxis zint twiè tamelik verbónge deilgebede van de taalkunde, doordat in de morfologie mèt gebónge morfeme woordparadigma's, die in de syntaxis 'n hièl belangrieke rol sjpele, gevörmp were. 'n Veurbeeld in 't Limburgs ies de conjugatie van *loupe*: 

* iech/ich loup, doe/diech/dich löp*-s*, hae/heer löp*(-t)*, etc. 
*Loup* en *löp* zint combinaties van 'n sjtam en 'n nulmorfeem; zuug ouch de Limburgse grammair.

## Morfofonologie

De morfofonologie is 't deilgebeed van de morfologie wat de fonologische eigesjappe van morfeme besjtudeert, bieveurbeeld klankalternanties ofwaal allomorfe. 

## Kiekt óch
* Morfologie (biologie)
Cyberpeste

**Cyberpeste** of **digitaal peste** of **digipeste** ies 't peste via internet. Dit gedrag kump zoawaal tösje kinger en tienersj, thoes en op sjoal veur meh ouch tösje collega's op 't werk.

## Definitie
Dao zin versjillende menere um te cyberpeste. Sóms zint 't kwetsende of bedreigende e-mails of bedreiginge of 't lestig valle via chatprogramma's zoa-es bv. MSN. 

Daoneve kènne beledigende pagina's mèt foto's, video's, filmkes of persoonlike gegeves van 't sjlachoffer geplaats were op internet. Es eine of mièrder persone doelbewös 'n sjlachoffer lestig blief valle kèn dat 'n geval van stalking betreffe. Cyberpeste ies ouch es op fora en vrie bewèrkbaar pagina's op internet, zoa-es wikipedia beledigende of bedreigende informatie geplaats weurt.

## Kènmerke en gevolge
* Cyberpeste gebeurt dèks anoniem. De dadersj veule ziech veilig en onherkènbaar.
* Cyberpeste ies dèkker helder es "gewoon" peste. Umdat me ziech ónderein neet direk zuut versjuve de grenze. 
* Door zien kènnis van internet veult de dader ziech machtiger en dink dat 'r "veilig achter de computer" ziet. 
* 'n Sjlachoffer veult ziech ónveiliger dan bie gewoon peste want hae ies nörges miè vrie; neet op sjoal, neet op 't werk of thoes.
* De impact van cyberpeste is in potentie väöl groater dan bie gewoon peste, umdat 'r miè luuj "toekieke" via 't medium internet. 't Sjteit dao ouch "zjwart op wiet".
* Cyberpeste ies dèks neet truuk te drièje, op internet blieve de gegeves dèks gewoon sjtoon zoadat de sjlachoffersj dao nog jaore later mèt geconfronteerd were.
* Werkgeversj die via internet informatie euver sollicitante opzeuke b.v., kènne op dees meneer cyberpeste tegekómme, woadoor zie ziech mesjiens minder gerope veule um de gepeste persoon in deens te numme.
* Sjlachoffers, mètweitersj én dadersj die d'r mèt te make höbbe zint hie-euver dèks neet ope.
Kloon (internet)

'ne **Kloon**, sóms ouch es 'n **zökpoep of zökpóp** betiteld, ies 'ne naam veur emes op internet.
Es emes ein of miè *extra* gebroekersname of sjoelname b.v. op 'n internetforum of op Wikipedia haet, weurt dae 'ne kloon geneump. Klone were op internet ouch (nao 't Ingelsj) *clone*, of *sock puppet* geneump.
Es eine persoon al zien vrung, kènnisse en familielede enz. opreup, um bie te drage in discussies sjpriek me van *meatpuppets* of *vleisjpoeppe*. 

## Doele
De volgende doele, neet of waal legaal of moreel verantwoord, zin te ondersjeie:

* anonimiteit, 
* rechte (probere te) kriege die 't oarsjprónkelik account neet of mer deils hou of
* meiningsversjille of conflicte beïnvloede door ziech es 'n zgn. neet rechsjtreeks betrokke partie in de discussie te menge en ónder 't móm van neutraliteit 't zelfde sjtandpunt es de eigelike gebroeker te verdedige, of
* door 'n discussie mèt ziechzelf te veure, woabie 't *alter ego*, de kloon, bepaalde sjtandpunte slech representeert, zoadat de eigelijke gebroeker ziech good kènt presentere. 
* bie verkezinge kènt zoane kloon dan miè sjtumme oetbringe.

## Herkènne
Sóms ies 't vrie mekkelik um 'ne kloon te herkènne: 
* Door dezelfde IP-adresse
* Dezelfde interesses;
* Sjriefsjtiel en dialek, mèt dezelfde sjtopweurd, clichés, aafkortinge, umgangsvörm en opvallende taal- en sjpellingsfoute;
* Aanvallende umgangsvörm en euverlèktoan;
* Väöl inmenging in of 't aanzjwumgele van euverlèk veural bie controversieel ónderwerpe.

## Zuug ouch
* Trol (internet)
Kwantummechanica

**Kwantummechanica** is 'n natuurkundige theorie die 't gedrag van materie en energie mèt interacties van kwanta óp hieël klèng afsjtandssjale besjrieft, wat wil zegge óp de sjale van atome en subatome.

In de kwantumtheorie wert de werkelekheed óp 'n fundamenteel aander meneer benaderd es in de klassieke natuurkunde. In de klassieke natuurkunde wert d'r van oetgegange dat d'r 'n *oonafhankeleke* werkelekheed is oeë in natuurkundige groeëthede continue variabele zeunt, die in eder geweunsjde combinatie gemaeëte kènne waeëre. Maeëtoonnauwkeurighede zeunt e praktisch probleem. In de kwantumtheorie (althaans in de breed aangehange Kopenhaagse interpretatie van Niels Bohr en Werner Heisenberg) variëre natuurkundige groeëthede sjtapsgewies (mèt 1 kwantum tegeliek) en is d'r gèng oonaafhankeleke werkelekheed. Dör dit twiede fundamenteel versjil mèt de klassieke natuurkunde is 't principieel oetgesjlaoëte öm 't effect van d'r gènige dae woeërnèmt oet te sjakele: de keuze die d'r waarnömer deet bie 't ópzètte van zie experimaent bepaalt in belangrieke mate de oetkomst daovan. De nauwkeurigheed van de geliektiedige maeting van twieë groeëthede (bieväörbeeld plaatsj en impuls) wert begrensd dör de oonzieëkerheedsrelatie van Heisenberg. De wètmatighede die dès oonzieëkerheed besjrieve zeunt evvel waal nauwkeurig en objectief geformuleerd. Óp macroscopische sjaal is d'r invloed van kwantummechanische beperkinge óp de nauwkeurigheed miestal neet maeëtbaar - oetzonderinge zint versjiensele wie superfluïditeit - en geet de kwantummechanica över in de klassieke natuurkunde: dat heesjt 't correspondentieprincipe.
Jan Peumans

**Jan Peter Peumans** (Mestreech, 6 januari 1951) is 'ne vlamsjgezinde politicus oet de provincie Belsj Limburg. Aafkomstig oet 'n Vlamsj-nationalistische familie, waor e al joonk lid van de Volksunie. E zaetelde vör die partiej in d'r Limburgse provincieraod en is saer 2004 Vlamsj parlemaentslid vör de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA). Van 2007 tot 2009 waor e N-VA-fractievoorzitter in het Vlamsj Parlemaent.  In 2009 waoërt e de Väörzitter van 't Vlamsj Parlemaent.

Peumans is in 't Mestreechter hospitaal gebaore mèt 'ne keizersjnèt mae is gebaore Belsj en haat ömmer óp 't Belsj gewònd. Z'n moder waor aafkomstig oet de buurt van Sjènne en e kleekeend van d'r sjtichter van de Alfa beer broeweriej in Töl.

E sjtudeerde an de universiteet va Leuve vör socioloog en wèrkde aanvankelek in 't VJV in Hieër-Mestreech en later e jaor of 10 bie ambulante geestelijke gezondheidszorg in Sittard. In 1991 waoërt e directeur Marketing en Strategie bie de Vlamsje Verveursmaatsjappiej De Lijn, oeë e saer 2004 mèt politiek verlof is. Vanoet dis ervaring is e d'r mobiliteitssjpecialist in de partiej. E is ooch väörzitter van de Vlamsje Sjtichting Verkeerskunde.

In 't Vlamsj parlemaent volgt e o.a. kritisch 't dossier van de Oosterweelverbinding.

In 2009 waoërt e nao de verkiezinge van 2009 väörzitter van 't Vlaams Parlemaent in ópvólging van Marleen Vanderpoorten.

Bij de verkezinge vaan 13 juni 2010 haolden 'r 'n moonsterzege vaan mier es 30% in zien eige keeskanton.

## Politieke loopbaan
* 1983 - 1994: sjaeëpe in Riemst
* 1985 - 1987: provincieraodslid in Belsj Limburg
* 1991 - 2004: provincieraodslid in Limburg
* 1995 - 2006: burgemeester van Riemst
* 2004 - heden: Vlamsje volksvertegenwoordiger
* 2007 - heden: sjaeëpe in Riemst
* 2007 - 2009: fractieväörzitter vör de N-VA in 't Vlamsj Parlemaent
* 2008 - heden: oonderväörzitter N-VA
* 2009 - heden: väörzitter Vlamsj Parlemaent
Maria Alexandrovna Oeljanova

**Maria Alexandrovna Oeljanova**, gebaore es **Maria Alexandrovna Blank** óp 6 maart 1835 in Kokouchkino en gesjtórve óp 27 juli 1916 in Sint Petersburg waor de moder van Vladimir Lenin, d'r bolschevistische revolutionaire leider en sjtichter van de Sovjet-Unie.

Ulyanova greujde óp in e gezin van zès keender. Häöre vader waor Alexandr Blank (gebaore es Israel Blank), 'ne joodse fysicus dae zich bekieërde töt de Rössisch-orthodoxe Kèrk. Häör moder, Anna Ivanovna Groschopf, waor 'n dóchter van 'ne Duutsje vader, Johann Groschopf, en 'n Zjweedse moder, Anna Estedt.

In 1838 sjtórf häör moder en häöre vader trówde mèt zie sjonzeuster, Ekaterina von Essen. Same golle ze 'n laandhoes in Kazan en verhuusde de familie nao dao.

Oeljanova kreeg lès anhoes en lieërde Duutsj, Fraans en Ingelsj zoewie ooch Russische en westerse literatuur. In 1863 doog ze 'n exame vör oonderwiezeres.

Nao häör huwelek mèt Ilya Nikolayevich Oeljanov, 'ne väölbelaovende wis- en natuurkundelieëraar, góng 't kóppel wónne in e besjèjje hoes in Penza. Later verhuusde ze nao Nizjnyj Novgorod en nog later nao Simbirsk, oeë Oeljanov inspecteur van 't lieëger oonderwies waoërt.

Oeljanova euverlaefde väöl tragedies en oongelukke in häör gezin: häöre maan sjtórf in 1886, häöre zoon Aleksandr waoërt geexecuteerd in 1887, häör dóchter Olga sjtorf in 1891 en de herhaolde arrestaties en exils van de aander keender Vladimir, Anna, Dmitri and Maria.

Ze zów twieë kieër Vladimir Lenin oontmoete in 't boetelaand (in Frankriek in d'r zaomer van 1902 en Stockholm in d'r herfst van 1910)

Maria Blank sjtórf in juli 1916 en waoërt óp d'r Sint-Petersburger Wolkowo-Kérkhóf begrave.
STS-128

|-
|
|-
|
|}
**STS-128** is de naom vaan de 128e Space Shuttle missie. Dees missie is weer een missie nao 't International Space Station. De Space Shuttle Discovery is, naotot ze twie kier is oetgestèld, gelanceerd op 28 augustus 2009, um 23:59 EDT (29 augustus 5:59 Nederlandsen tied). 't Belaankriekste oonderdeil vaan dees missie waor 't aoflevere vaan de *Leonardo*-module (de zoegenaomde Multi-Purpose Logistics Module, of MPLM), die oonder aandere allerlei experiminte bevatde um de natuurkundege en sjeikundege aard vaan micro-zwoerdekrach te bestudere. 't Gaof drei EVA's (ruimtewandelinge) um oonder aandere 'ne lege ammoniaktank mèt trök te numme.

## Bemanning
De bemanning bestoont oet 7 persoene: commandant Frederick W. Sturckow, piloot Kevin A. Ford, en *missie specialiste* Patrick G. Forrester, José M. Hernández, Christer Fuglesang, John D. Olivas en Nicole Stott. Veur Ford en Stott waor 't de ierste ruimtevlöch. Stott bleef aon boord vaan 't ISS, en Timothy Kopra woort mèt trökgenome.

## De laojing
Aon boord vaan de Discovery waor de Multi-Purpose Logistics module *Leonardo*, 'ne soort verhuiswage. Dees module weurt gebruuk um apparatuur mèt nao bove te numme. Dees kier waor dat rèkke mèt experiminte, 'ne min-80 vriezer, en oetbreiing um te kinne zörge veur 'ne zès-koppege bemanning vaan 't ISS: rèkke mèt proviand, 'n slaopcompartimint en 'n lochzuveringssysteem. Daoneve woort Colbert mètgenome, 'ne loupband um de bemanning in conditie te hawwe.

Ouch woort nog 'ne volle ammoniaktank mètgenome um te weure verwisseld mèt 'ne lege tank. De ammoniak is bedoeld veur 't keulsysteem.

## De missie
De missie doorde 15 daog, eine daag langer es gepland. De landing woort twie kier oetgestèld in verband mèt slech weer op 't Kennedy Space Center, de landingssite. Tijdens de missie zien drei ruimtewandelinge gemaak.
Zieë

'n **Zieë** is 'n groeate massa aan zaat water die in verbinjing steit mit 'n anger zieë of 'n oceaan. Zoea 'n oceaan wuuertj ouch waal èns es zieë aangeduudj, mer 'n oceaan vómrp 'n zèlfstenjig gehieël en kèntj 'n eige circulatie (zieëstroum). 'n Zieë daotaenge haet 'n baom die bie e continent huuertj. Es de verbinjing tösje zieër smaal is en oet ein of mieë zieëstraote besteit, sprèk me van 'n binnenzieë.

Zieër waere gevood dórch revere en dórch raengewater.

## Zieëstrouminger
't Water óp aerd steit neet stil, intaengedeil, 't is continu in bewaeging. De getiejewèrking verplaats ederen daag groeate massa's aan water euver de planeet en dórch drókversjille (veroorzaak dórch ónger angere temperatuur en zaatgraod) en 't corioliseffek óntstaon zieëstrouminger die veur watertransport euver de planeet zórge. Dees zieëstrouminger zeen ein van de belangriekste factore in 't klimaat óppe waereld, bieveurbeildj veurtj de gólfstroum wörmdje vanoet 't Caribisch gebied nao Europa, waat de oorzaak is det Europa e miljer klimaat haet es bieveurbeildj Canada of Siberië.

## Zieëlaeve

De zieër óp aerd höbben 'n cruciaal rol gespeeldj bie de óntwikkeling van 't laeve óp aerd. 't Laeve speeldje zich toet zoea 400 miljoen jaor trögk allein in 't water aaf. Slèchs in 't devoon tróchte de ieëste plent aan landj en produceerdje zie óp 'n groeate sjaol zoerstof, wonao in 'tzèlfdje tiedvak de amfibieër aan landj kóste gaon. Nag ömmer krioeltj 't in de zieër van laeve, wovan nag mer e deil is besjreve. Bekèndje deergruup die in en róndj de zieë laeve zeen visje, zieëzoogdere, zieësjildjpadde en zieëveugel. Meh van minstes zoea groeat belang zeen minder bekèndje gruup wie de weikdere, stieëkelhujige (wie zieëstèrrer en zieëegele), kreefachtige en kwalle. De basis van de voorpiramide in de zieë wuuertj gevórmp dórch eincellige wie de foraminifere, dinoflagellate, radiolaria, diatomeeë en 't fytoplankton. Inkel ecosysteme in de zieë zeen koraalriffe en kelpwajer.

## Miensj en zieë
Al vanaaf d'n aajen tied spele de zieër 'n belangrieke rol veur de miensheid. Ze zeen 'n belangrieke brón van aeteswaar veur ós en de sjeepsboewtechnieke oet vreuger tieje maakdjen 't veur de miensj veur 't ieës meugelik groeate laajinger euver groeate aafstenj te verveure. Zieër woorte transportaore in de hanjel en krege e militair belang. 't Zaach klimaat det de gólfstroum Europa guuef is zónger twiefel 'n kritische factor gewaes in 't óntwikkele van de Europese besjaving en dórch de zieë is de Europese besjaving saer de renaissance weer euver de rès vanne waereldj oetgediedj. Spaeder krege de zieër 'n functie in 't waereldjwied persoeaneverveur en taengewuuerdig höbbe ze veural e belang in 't verveur van goedere. Ze vórme dèsdaags 'n vitaal laevesaor van de wèlvaartj.

## Zuuch ouch
* Zieë-ies
Allotropie

**Allotropie** (oet 't Grieks: *allos*, aander, en *tropos*, meneer), is d'r naam dae Jöns Jacob Berzelius goof an 't versjiensel dat e chemisch elemaent in versjillende vaste **versjieningsvorme** of allotrope kan vörkaome mèt 'n versjillende kristalsjtructuur. Allotropie geet allèng över versjillende vorme van elemaente in d'r zelfde aggregatietoesjtaand, versjille in elemaente tösje z'n vaste, gaas en vloeibaar fase werre dus neet töt allotropie geraeëkend. 
Väörbeelde van elemaente die allotropie vertuuëne zeunt: 
* fosfor (in "roeëj", "witte" en "paarse" vörm)
* zjwavel
* tin ("grieze" tin en "witte" tin)
* koolsjtof (in grafiet, diamaant, fullerene en amorf)

Zowie in 't geval van koolsjtof kan werre gezieë, kènne materiaalegensjappe groeëte versjille vertuuëne tösje de versjillende allotrope. Dit wert hie veroorzaakt dör de dramatische versjille in d'r ópboew van d'r sjtof oet atome: diamaant is ópgeboewd oet e kubisch ruuëster van tetraëdrisch ömringde koolsjtof. In grafiet is de sjtructuur ópgeboewd oet väöl lósser geboonde laoge van zèsheuk.
Karaat

D'r **karaat** is 'n eenheed die twieë betekenisse kan ha.

## Karaat es massa
D'r karaat is 'n eenheed vör massa, die gebroekd wert vör edelsjtèng. 't Waoërd is aafkomstig van 't Griekse waoërd *keration* (vruch van d'r johannesbroeëdboom) dat via 't Arabisch en Italiaans in de Westeuropese tale en ooch 't Limburgs kieëm. In 't verlaeje howwe de versjèjje leng hönne ège karaat, dae oongeveer övereenkieëm mèt de massa van e johannesbroeëdboomzäödsje, dat gebroekd waoërt óp precisiewaegsjale vanwege hön cónstaante massa. Op 20 mei 1875 waoërt bie de Meterconventie ooch d'r metrische karaat vasgesjtèld en wal óp 200 milligram. Oonder mieë Belsj, Duutsjlaand en Fraankriek tekende dat verdrag ooch in dat jaor. Ingelaand volgde in 1875 en Nederland in 1929. Saer 1907 zów Nederland d'r metrische karaat evvel al gebroeke.

## Karaat es gehalte
D'r karaat is ooch 'n eenheed oeëin 't massagehalte an edelmetale zoewie good in legeringe wert aangeduid. Ene karaat is dan e 24e massadeel zuver edelmetaal vör 'n massahoeveelheed legering. 24 karaat is dus zuver good, bie 12 karaat is 50% van de massa zuver good, enzoewieër. 1 karaat keumt dus övereen mèt 4 1/6 gewichsprocaent.
Veervlak

E **veervlak** (**tetraëder**) is 'n ruimteleke figuur mèt 4 driejheukige vlakke, 4 heukpeunte en 6 ribbe. 't Is de 3-simplex, en 'n piramide mèt driejheukig groondvlak.

'ne Tetraëder van geliekzijdige driejheuk heesjt e **regelmaotig veervlak**; dit is èè van de vief mäögeleke saoërte regelmaotige väölvlakke. Zo'ne tetraëder paast precies in 'nen kubus oeëvan de diagonale aeve laank zeunt es de ribbe van 't veervlak (kiek ooch 't diamaantruuëster).

De oppervlakte *A* en inhoud *V* van zoe'ne tetraëder is:

:A=r^2\sqrt{3}

:V={1\over12}r^3\sqrt{2}

Hie in is r de lengde van 'n ribbe.

## Sjeikundig
Alle molecule mèt 'n sp3-hybridisatie, zoewie methaan (CH4), haant de sjtructuur van e veervlak: d'r koolstof in 't middelpeunt en de 4 waterstoffe óp de veer hookpeunte van 't veervlak.

Sommige polymere (mieë bepaald de harse) haant per monomeer 4 reactiepaunte (plaatsje oeë 'n verbeending mèt 'ne aandere monomeer mäögelek is). Dès polymere (biev. bakeliet) vorme 'n 3D-sjtructuur, ópgeboewd oet veervlakke.
Opotere

**Opotere** (Nederlands: Opoeteren) ies 'n deilgemeinte van Maaseik aan de Oter of Bosbeek in Belsj Limburg.
De dörpskern liek op 'ne heuvel in de buurt van de Dorpermeule, 'n ouw watermeule op de Oter. 
Dao wone 4061 luuj (2006).

De gehuchte Dorne en Houw huère bie Opotere.

## Bezeenswaerdig
In de ouw dörpskern sjteit de mergele Sint Denieskèrk, die herboewd ies in 1905. De tore en 't koar datere van 1571.  In de doupkapel binne sjteit 'n mieddelièws doupvont  mèt veer gekapde geziechter in helsjtein, oet de 13e en 14e ièw. Ouch bevingk ziech hie 'ne piëta oet de 15e ièw. De kèrk, de watermeule en umgeving valle  saer 1981 ónder *besjermp dörpsgeziech.*

In 't dal van de Oter liek 't 17e ièwse kesjtièl De Schans, 'n veurmalig jachkesjtièl van de prins-biesjop van Luuk. 

## Dörpsvereiniginge
*Sjötterie St. Dionysius
Boesberg

**Boesberg** (Nederlands: *Bousberg*) is e buurtsjap van de gemeinte Lankgraaf in Zuudoeës-Limburg. In de buurt lik de Broensemerhei.
Nerotere

**Nerotere** (Nederlands: *Neeroeteren*) is e dörp in het Noeërd-Oeëste van de Belzje prëvincie Limburg det óppe grens van het Kempës Plateau en het Maasland ligk. Nerotere waas 'n zelfstandige gemeintj viēr et in 1977 met Opotere bi-j Mezeik is ingedeiltj. Nerotere is verneumd noa de Oter of Bosbiēk, 'n biēk die doeër alle drie de Mezeikse deilgemeinte leip.

Doeër Nerotere stroumt ouch de Zuud-Willemsvaert. Het centrum, Voeërshoeëve en de Hei ligke ten wèste vanne knaal en Berg-Waterloeës ten oeëste.

## Toponymie
Nerotere kump viēr de ieërste kieër gesjraeve viēr in 952 als *Uotra* en in 1202 als *Utere.* De haemkundige kring van het dörp, Wotra, verwi-jst er ouch noa. Pas vanaaf de 14de iēw kump 'Neer-' veur in de noam.

## Gesjiedenis
De strieëk rontelom Nerotere waert al langk bewoeëndj; dao zeen de talrieke vondste oeët het Neolithicum bewi-js van. In de teende iēw hiērde Nerotere bi-j de Abdi-j van Thorn. Het Vorstendom Thorn sting in voogdsjap ónger het Graafsjap Loeën en vanaaf 1366 het Prinsbisdóm Luuk. Tussen de abdis van Thorn en de prins-bisjop van Luuk woare der dêk conflicte iēver de rechte.

## Bezeenswaerdig

In de ouw dorpskern steit de mergele Sint Lambertuskèrk oet de 15e en 16e iēw aanne Oter, in Maasgotiek. De tore is van bakstein op 'n helsteine basis mèt óppe hook helsjteine verseringe. Hae is geboewdj in 1711-1721 óppe ploats van 'ne awwe Romaanse tore, dae in 1708 inein is gestortj.

De plëfóng is riek verseerdj. Viēr 't koor hingk 'ne apostelebalk mèt de houte baeldhouwwèrke van alle apostele oeët de 16e iēw. Derboeëve bevingk zich 'n houte calvarie mèt kruus. Aan de zule, mèt maaskapitele, hange houte gesnaeje baelde van heilige oeët de 16e iēw: Christoffel, Christus op de kouwe stein, Lambertus, Rochus, Jaokob de Mieërdere, Barbara, Antonius, Lucia, Renilde en Joris. E gedeilte vanne baelde weurt toegesjrieëve aanne meister van Nerotere.  Midde inne kèrk hingk 'n Marianum, ouch vanne meister van Elsloo. 't Is ein van de twiè Marianums in Belsj. 't Anger hingk in de kèrk van Zoutleeuw.
't Laatgotisch deipvont van blauwstein haet e gaelkoeëpere dèksel oeët 1699. De barokke órgelkas is oeët 1742.

In 't dörp is nog 'n aantal aw hoezer en boerderieje bewaerdj.
Heroïne

**Heroïne** (C21H23NO5 **diacetylmorfine**) is ein kleurloos, geurloos, bitter sjmakend opiaat, gemaakt oet morfine, meistal veurkomend in de vorm va wit poeder of broene, stugge, kristaller. Sjtroatheroïne is dèkser onzuuver en al dan neet opzèttelik gemengk mèt völsjtoffer wie milksoeker. Zoadra heroïne echter verwèrmt wördt, geuf dae kraom eine sjterk prikkelende ruuk. Heroïne woord ontwikkeld omdat morfine te versjlavend waor en hiej dös ein alternatief veur moos komme. Heroïne bleek echter ein van de meis versjlavende middelen te zeen. 

## Gebroek
Heroïne is ein sjterk versjlavende harddrug. 't Wirk sjneller wie morfine, dao bie de synthese van heroïne acetylgroeper aan 't morfinemolecuul gekoppeld waere. Door dees acetylgroepen wurt 't molecuul beater vètoplosbaar (lipofiel), en passeert heroïne sjneller de blood-hersenbarrière wie morfine. In de hersenen waere de acetylgroepen van 't heroïnemolecuul aafgesjplits waodoor weer ein morfinemolecuul ontsjteit, dat 't effect op de hersenen geuf. Heroïne is good oplosbaar in water en wurt biejveurbeeld in Ingelandje auch waal es krachtige piensjtiller gebroek. 

Heroïne wört in Nederland meistal ingenomme door 't opsjnoeve van de sjwaam. Dit numme ze (chinezen). De heroïne wurt es poeder op ein sjtökske zilverpapier heit gemakt, waodoor de heroïne sjmilt, en daonao in dampvörm euvergeit. Dea damp wört vervolges door ein rietje ingeôamp.

Vreuger woord het zuig auch via ein sjpuit ingenomme. Mea mede door d'n angst veur aids is dizze groep gebroekers in Nederland kleiner gewore: de shottende gemeinsjap besteit veurnamelik oet *auwer* (langgebroekende) gebroekers en gebroekers oet lenj wao nog waa vuäl intraveneus gebroekt wört. Veur injectie wurt 't dèks opgelos in ein lich zoere vloeisjtof (biejveurbeeld citroensaap of mèt ascorbinezoerpoeder) in eine leapel dae boave ein vlèmke wurt verwermp, waornaa de oplossing door ein filtreerpapierke of wetje heen, dat es filter veur vaste deilkes deent, in ein injectiespuit wurt opgezoage.
Om de risico's vaan AIDS of HIV-besjmetting door gebroek van viës naolde te verkleine zeen in vuäl plaatse in Nederland en auch doaboete sjpuitenruilprogramma's besjikbaar. 

Ein anger methode is sjnoeve: 't rechsjtreeks opsjnoeve van 't heroïnepoeder door de naas. Dit wurt neet es lekker ervaare mèh geuf eine rush dae te vergelieke is mit sjotte (en dus sjterker is wie bie 'chinezen'). In Nederland wurt sjnoeve 't meis gebroek es rauke neet of gans lèstig meugelik is. Biejveurbeeld bie 'n gebrek aan folie of vuur; biejveurbeeld in celler woo de gedetineerde waal 't middel haet wat biejveurbeeld versjtop waor in zien lichaam of gegolle in de gevangenis) en hae geine toegangk heat tot aluminiumfolie, vuur dan waal injectienaolde. Sjnoeve wurtt weinig toegepas, behalve in geneumde 'noadgevaller'.
Meister van Aelse

De **meister van Aelse** ies 'ne toegesjreve naam van 'ne beeldsjniejer oet Aelse in Zuud-Limburg dae laefde rónd 1500. 
De kunstenaer signeerde noats zien werk. 't Werk weurt toegesjreve nao 't vergelieke van sjtieleuvereinkómste. Ein van de wiènige beeldsjniejers, dae in de 16e ièw waal signeerde waor Jan van Steffeswert.

## Noadname veur ein of mièrder beeldsjniejateliers?
Sómmige kunshistorici höbbe noadname bedach es: *meister van Aelse*; *meister van Nerotere*; *meister van Siersdorf* (bie Aoke) en *meister van de Beekse calvarie*  achter 'n atelier in Remung, mèt lede oet de Remungse familie van Ool, die tösje 1520 en 1550 drie generaties kunstenaersj hou.  

## Werk van häöm of toegesjreve aan häöm
* In de Augustinuskèrk in Aelse:'n houte Anna-te-drieëbeeld oet 1525
* In Nerotere (gemeinte Mezeik) in de Lambertuskèrk: 'n aantal houte beelde en 'n Marianum.
* In de Martinuskèrk van Naer: 'n marianum.
* In 't Bonnefantemuseum in Mestreech: 'n beeld van Antonius-abt oet 1520 en 'n beeld van de heilige Rochus oet ca 1520.
* In de Margarethakèrk van Ittervoort 'n kruusbeeld oet ca 1500.
* In de Martinuskèrk van Venlo: 'n marianum
* 'n Beeld van Elisabeth van Thüringen in de Petrus-Bandenkèrk van Venroj.
* 'n Beeld van Birgitta in 't museum *Maria-Fugie* in Uden
Penitentiaire Inrichting Ter Peel

**Penitentiaire Inrichting Ter Peel** in De Pieël (dèrp) (gemeinte Zaerem) is ein van de drie inrichtinge in Nederland (naeve Breda en Zwolle) wao vrouwluuj waere gedetineerd. 't Complex is de graotste vrouwegevangenis van Nederland, en kint maximaal 250 vrouwelijke gedetineerden herberge. De inrichting kènt versjillende regimes, te weite ein hoes van bewaring (hvb), ein gesjloate gevangenis, ein beperk en ein zaer beperk beveiligde inrichting ([Z]BBI) en ein sjpeciaal aafdeiling woo gedetineerde mooders mèt hun ganse jong kènger kinne verblieve (MMK).

Gans vreuger waor 't complex ein klaoster dat nao ein fosche verboewing tot penitentiaire inrichting woord getransformeerd. Noe is in wat vreuger 't klaoster waor, de Zeer Beperkt Beveiligde Inrichting ongergebrach. Auch de parochiekirk van De Pieël sjteit op 't terrein van de inrichting. In 1998 höbbe ze op 't terrein ein houwte geboew neergezat woo nuuj gevange vrouwluuj eavekes motte verblieve veurdat ze euvergeplaatsj waere nao 't hoes vaan bewaaring of gevangenis. Ongertusche deit 't geboew auch deens es flexibel hoesvesting es biejveurbeeld in Breda of Zwolle gein plaatsj is. Daorom wurt dit geboew dan auch aangeduid es "Flexcap". 't Huidige hoofgeboew va de gevangenis en 't Hoes van Bewaaring is in 2004 in gebroek genomme.  

De Penitentiaire Inrichting Ter Peel maak deil oet van 't cluster Zuid-Oost wao auch de inrichtingen Maashegge in Overloon en Remunj deil van oetmake. De inrichting wördt geëxploiteerd door de Deens Justitiële Inrichtingen.

## Trivia
De EO haet van 3 september t/m 15 oktober 2004 een zösdeilige televisieserie uitgezonje euver 't wel en wee in Penitentiaire Inrichting Ter Peel.
Cognaat (taalweitesjap)

**Cognate** zien twei of mier weurd in dezelfde taol of in versjèllende taole mit e zelfde etymologische herkoms, wat beteikent tot dees weurd in vorm en dèks ouch in beteikenis väöl opein lieke mer neet presies hetzelfde zien. Cognate kinne lienweurd of erfweurd zien. Cognate binnen dezelfde taol weure lede vaan e doublet geneump.

## Veurbeelde

Cognate die in bekans alle Indogermaanse taole veurkomme zien:

* *nach* (Limburgs), *nacht* (Nederlands en Duits), *night* (Ingels), *nicht* (Sjots), *natt* (Zweeds), *noc* (Tsjechisch en Pools), *notsj* (Russisch), *nox* (Latien), *nuit* (Frans), *noche* (Spaons), *noite* (Portugees), *notte* (Italiaans), *nit* (Catalaans), *noapte* (Roemeens), *nukta* (Nuigrieks), *nakti-* (Sanskriet) en *naktis* (Litouws). Al dees weurd sjtamme vaan de (gereconstrueerde) Proto-Indo-Europese wortel **nekwt-*.

* *sjter* (Limburgs), *ster* (Nederlands), *star* (Ingels), *Stern* (Duits), *starn* (Sjots), *stjärna* (Zweeds), *stairno* (Gotisch), *steren* (Cornisch), *str* (Sanskriet), *star* (Sinhalees), *astèr* (Aajdgrieks), *stella* (Latien en Italiaans), *étoile* (Frans), *estrella* (Spaans), *estrela* (Portugees), *estel* (Catalaans), *stea* (Roemeens en Venetiaans), *setare* (Perzisch) en *estêre* (Koerdisch). De wortel in 't PIE is waarsjienlik **ster-*, "sjter".

## Beteikenisverangering

Cognate zien dus verwant mer ze beteikene laang neet ummer hetzelfde as in 't gegeve veurbeeld. Dèks hange de versjèllende beteikenisse evels tot op zeker huugte same. E veurbeeld is 't Limburgs verb *vraoge*, dae de Romaanse cognate *precari* (Latien) en *prier* (Frans) heet, die beide "beje" beteikene.
Perseïde

De **Perseïde** is 'ne meteorezwerm. Eder jaor in augustus trèk de Eerd door dees stöbwolk die is achtergelaote door de komeet Swift-Tuttle. Es de stöbdeilkes de dampkrink vaan de Eerd rake verdampe ze, woebij ze 'n helder striep achterlaote in de loch. Ze zien al ziechbaar vaanaof midde juli, mer 't huugdepunt ligk miestal roond 12 augustus. Op dat ogenblik gief 't dèks tientalle (soms mie es 60) meteore per oor te zien in de loch. Ouch in 2010 vèlt 't huugdepunt op 12 augustus. De mieste woernumminge zalle evel vlak veur zonsopkomst van d'n 13en augustus gedoon weure. De striepe die de meteore trèkke liekene oet 't starebeeld Perseus te koume, wat de verklaoring is veur de naom.

## Woernumme
De Perseïde weure al mie es 2000 jaor woergenome. Dèks weure ze ouch wel de 'Traone vaan Laurentius' geneump (Laurentius heet ziene naomdaag op 10 augustus). De meteore kinne mèt 't bloete oug door de gaanse loch weure gezeen, mer vanwege de baon vaan Swift-Tuttle veural in 't noordelek haafroond. Netuurlek weurt 't woernumme mekeleker es dat boete de steieleke gebiede gebäört, vanwege de leechvervojling.

## Referenties
Swift-Tuttle

**109P/Swift-Tuttle**, ouch bekind es **komeet Swift-Tuttle** is 'ne periodieke komeet dee in 1862 oonaofhenkelek vaanein woort oontdèk door Lewis Swift (op 16 juli) en door Horace Parnell Tuttle (op 19 juli).

In 1992 woort heer heroontdèk door de Japanner Tsuruhiko Kiuchi.

De stöb dee de komeet achterliet in zien baon um de Eerd is reie veur de jaorlekse trökkier vaan de meteorezwerm Perseïde in augustus, es de Eerd door de stöbwolk vluig.

De kern vaan de komeet heet 'n doorsnei vaan ongeveer 9,7 kilometer.

De komeet heet 'n baon um de zon die oongeveer 133 jaor doort. De volgende kier tot de komeet weer te zien is zal roond 't jaor 2126 zien
Meteoroïde

'n **Meteoroïde** is 'n stöb-, stein- of iesdeilke wat door de ruimte zweef. De gruutde kin variere vaan fien stöb tot groete rotsblokke (mie es 25 cm). Es 'n meteoroïde in de dampkrink vaan de Eerd terechkump zal ze in het algemein gaans verdampe (verbranne). Dit geit gepaard mèt 'n leechspoor. De meteoroïde weurt daan meteoor geneump. Es de meteoroïde de groond bereik weurt 't 'n meteoriet geneump.

Meteoroïde zien miestal reste vaan komete, mer kinne ouch euverbliefsele zien vaan 't oontstoon vaan 't zonnestèlsel. Es 't vaan 'ne komeet aofkomstig is bevinde de meteoroïde ziech in de baon vaan de komeet. Es de baon vaan de Eerd die baon kruus, zien v'r op Eerd 'ne meteorezwerm. Bekinde meteorezwerme zien de Perseïde, die in augustus te zien zien, en de Leonide, die in november te zien zien.
De Hei (Mezeik)

**Schootsheide** of **de Hei** ies 'n buurtsjap van Nerotere in de gemeinte Mezeik in Belsj Limburg. 
Aan de Oter of Bosbeek, in de buurt van de Neerwatermeule,  sjteit 'n Lourdesgrot mèt baekapel oet 1932. In 'n  Mariapark, oet 1939, daotegeneuver bevinge ziech  sjtasies, 'n calvarie, 'n kapel mèt 'ne piëta en heiligebeelde van Maria van de zeve weeë en Theresia van Lisieux.
Koh-I-Noor

D'r **Koh-i-Noor** of **Kohinoor** is 'ne diamaant van 109 karaat aafkomstig oet India. D'r diamaant kieëm in 't bezit van köningin Victoria en is ene van de kroeënjuwele van 't Verenigd Koninkrijk. "Koh-i-noor" is Perzisch vör *[[Berg]] van [[Leech]]*.

Zoewie bie alle groeëte diamaante hèngt ooch över d'r Koh-i-Noor 'n legende: Mansluuj die d'r sjteen drage zów groeët oongeluk överkaome.
Maasgotiek

De **Maasgotiek** ies de naam veur 'ne regionale boewsjtiel, dae veural in 't Maasland, in en rónd Luuk en Tóngere, in Belsj Limburg en Nederlands Limburg in de periode van de gotiek (13e, 14e en 15e ièw) woort toegepas. 

Binne de Maaslandse sjtiel volg nao de maasgotiek de Maaslandse renaissance (16e en 17e ièw) en de Maaslandse barok (18e ièw) es boewfenomeem in diet gebeed.

## Kènmerke van de Maasgotiek
Gotische sjtielkènmerke were gemix mèt Romaanse vesjiensele.
Aan dae Romaanse sjtiel doon dinke: de gesjlotenheid, de gering huègde van 't geboew in tegsjtèlling tot de echte gotiek, meh waal miè de breie opzat van de hoofbeuk; sjtómpe sjpietsbäög die sóms de hauve cirkel benadere. De hoofingank ies verlag nao de noordelike lange kant van 't geboew in 'ne hook van 't sjeep en transept zoa es in Meersje en in Thorn. De Sint Jan en de Kruushière in Mesjtreech höbbe de ingank in de veurlètste noordelike ziebeuk. De St.Mathias haet de ingank onder de tore.  

't Boewmateriaal besjteit dèks oet mergel en helsjtein oet Name.

Typische *maaskapitele* bevinge ziech op de zule in 't sjeep. 't Kapiteel ies hokig, massief en nao ondere toe rónd, mèt vertikaal, gesjtyleerde blaar, oetgekap in wiènig reliëf.  Meistal oetgeveurd in helsjtein en dèks gepolychromeerd.

Umdat d'r geine koarumgank ies, koeste hoag sjlanke vènstere geplaats were tösje de wied oetsjtaonde sjteunbaere.

## Veurbeelde
* Pauluskathedraal in Luuk oet de 13e ièw
* Koar in 't 13e ièws kèrkske van Herkenbosch
* Koar van 't kèrkske van Wessem
* Veurmalige Dominicanerkèrk in Mesjtreech (13e ièw)
* Veurmalige Franciscanerkèrk (archief) oet de 14e ièw, mèt 15e ièws koar en maaskapitele
* Kèrk van Meersje
* Kèrk in Thorn
* Petruskèrk in Zittert
* De St.Jan, Mathias en de Kruushière in Mesjtreech.  
* Kathedraal van Remung
* Martinuskèrk in Venlo
* Petrus-Banden in Venroj
* Nerotere, Lambertuskèrk
* Sjeep kèrk, Moelinge
* Sint-Brigida kèrk, Norbik
Maaslandse barok

De **Maaslandse barok** ies de naam veur 'ne regionale boewsjtiel, dae veural in 't Maasland, in en rónd Luuk en Tóngere, in Belsj Limburg en Nederlands Limburg in en nao de periode van de barok (17 en 18e ièw) woort toegepas. De sjtiel woort dèks gecombineerd mèt elemente oet de Maaslandse renaissance.

De Maaslandse sjtiel besjteit achtereinvolges oet de maasgotiek (13e, 14e en 15e ièw), de Maaslandse renaissance (16e en 17e iew) en de Maaslandse barok (18e ièw).

De Maaslandse barok ies veural te zeen in kesjtièle en woonhoezer. De kèrkboew in daen tied riech ziech miè op de baroksjtiel van de umgeving.

## Kènmerke

Es boewsjtein weurt toegepas: de wermroaj kleur van de zonnebekkerbaksjtein aafgewiesseld mèt 't liechgries van de helsjtein oet Name of de geel tot liechgries verweerde mergel. De kleure van dees materiale sjpele 'n decoratieve rol. De gevelindeilinge kómme vanoet de vakwerkboew. Neve de typische architectuur, dae gebrukelik waor in de Maaslandse renaissance, zeen v'r daoneve de gebeeldhouwde gevelsjtein bove de deur mèt boveleech; geboge elemente in de sjpeklaoge. Sóms eindig 'n verticaal element ónder 'ne vènsterdörpel, veural es die vènster 'ne segmentvörmige latei haet. Ouch de in- en oetgezjwenkde gevele en volute in de tuup van de gevel zint kènmerkend. In de Rococo, de sjtiel die volg op de barok, kump op 'ne segmentbaog of 'ne timpaan ouch nog ins de typische rocailleversering.

Op 't ing van de 18e en in de 19e ièw vele de decoratieve elemente neet op umdat 't toen mode waor um de gevele wiet, road of okergeel te sauze of te pleistere. Ouch woorte toen väöl kruusvènstere opegebroke en vervange door houte "Franse vènstere". Allewiel were de gevele wir óntdoon van hun dèklaog en truukgebrach nao hun oarsjprónkelik uterlik, zoadat 't decoratieve noe good te zeen ies.

## Veurbeelde
* Kesjtièl Amstenrade
* Hof van Gelder
* Diverse hoezer in Vaols ónder invloed van Aoke
* Kesjtièl Eysde
* Kesjtièl Lummerich
* Kesjtièl Sjaasberg (noe 'n rewien)
* Kesjtièl Hoensbroek
* Kesjtièl Neubourg in Gulpe
* Kesjtièl Borghare
* Remung sjtadhoes oet 1700

Kèrke of veurmalige kèrke:
* Mestreech, Jezuïtekerk, de ouwe sjouwburg 1606-1614
* Mestreech,  Augustienekèrk oet 1661
* Zittert,  Michielskèrk (gedeiltelik) 1659-1667
* Mestreech, Justitiepaleis oet 1708
* Kèrk van Wittem, 1729-1733 behalve de veurgevel, dae neogotisch ies. Door van Schlaun
* kèrk van Eijs 1722-1733, door van Schlaun
* Kèrk van Sjweikese oet 1739
* kèrktore van Oeësjbik oet 1514
* Agneskèrk in Bung
* Gerlachuskèrk in Houtem

## Beeldhouwwerk, beeldsjniewerk en sculptuur en
Jean Delcourt (1627-1730), beeldhouwer oet Luuk in de sjtiel van de Italiaanse beeldhouwer Bernini
Maaslandse sjtiel

De ** Maaslandse sjtiel** ies 'ne regionale boewsjtiel, dae veural in 't Maasland, tösje Dinant (Belsj) en Venlo (Nederland), in de  provincies Name, Luuk, Belsj Limburg en Nederlands Limburg woort toegepas.

Binne de Maaslandse boewsjtiel volg nao de maasgotiek (13e, 14e en 15e ièw) de maaslandse renaissance (16e en 17e ièw) en de maaslandse barok (18e ièw) es boewfenomeem  in diet gebeed. De boewsjtiele zint neet ummer precies aan te geve umdat veural in de baroktied ouch sjtielelemente oet de Maaslandse renaissance herhaold woorte.
Baerke vanne Seel

**Lambertus Zele (Zeelen)** (23 augustus 1912-5 december 1993), inne wanjeling baeter bekèndj es Baerke vanne Seel, waas 'ne Moferse kapper en winkeleer. Daonaeve haet d'r ouch e kefee gadj, en waas d'r klokkemaeker. Meh mit zie slókwinkelke is d'r toch waal e begrip in Mofert gewore. Dit haet toet 't begin vanne jaore negetig bestange.

## Winkelke

't Hoes lik op 'nen hook oppe Mert, ane bushalte sjuuns taengeneuver Riech. Nao de Twieëdje Werreldoorlog is dit hoes geboewdj en verhoesdje zie vanne Kirkstraot nao de Mert.

D'n ingank van 't winkelke lik in e klein helke. Rechdoor waas 'nen doorgank nao 't winkelke, wo se toebakswaore en slók kós kriege. Ane rechterkantj woor 'n deur nao de ieszaak, wo vreuger ieskes verkóch waerdje. Ouch is d'r e krokettehelke gewaes.

## Baerkeskapsel
'n *Baerkeskapsel* is 'n benaming van e kinmerkendj kapsel det deze vreugere kapper knipdje. 't Zów volges bepaolde brónne ei kapsel mótte zeen gewaes mit 'n sjei ane ziekantj. Waat vassteit, is det 't hieël herkènbaar waas. Ómdet de kapper väöl luuj op dees maneer knipdje, waerdjen 't door innige luuj 'n *Baerkeskapsel* geneump, nao ziene veurnaam.

## Trivia
* Es se bie Baer óm slók góngs, moogdjes se neet zègke: "Baerke, dooch mich get baerkes."
* Baer is nao zienen doead nag regelmaotig inne Vastelaovesgezèt versjene.
* In 1977 haet Baer same mit Graat Maosse en Joh. Kempkes Mofert vertaengeweurdig bie 't interactief ROZ-speelprogram in wèdstriedvorm tösse Limburgse plaatse, 'Heen en Weer'. In 'n euver en weer van historische vraoge euver de eige woonplaats, höbbe ze Valkeberg verslage in 'nen halve finale, wonao ze zich ouch taenge Vloearep höbbe beweze.

## Noeat
Joh. Kempkes

**Johannes Kempkes (Kempkens)** (gebaore in Mofert; 1906 - 25 oktoeaber 1980), inne wanjeling baeter bekèndj es **Sjang** of **Hannes van Driekes van Keuningske**, woor 'ne Moferse dichter en heimkóndige.
Hae haet diverse jaore deilgenómmen aan 't bestuur vanne gemèndje. Ouch haet d'r de weiteswaerdighede van zien stedje en 't kestieël bestudeerdj.

In Mofert is 'n straot ane Kestieëltuine nao 'm verneump.

## Oos Mofert

*Dao wo dae Grawwert gries van al die ieëwe steit*

*dae stil nag mit zien wuiste toretrómpe *

*dao druimptj van lang vergange hieërlikheid *

*wo veldj en wei me wón oet zandj en zómpe *

*dao lik oos Mofert, det ós baove alles geit.* 

*Dao wo de windj door 't ieëwig greun van denne roes *

*in Kemperkes, op Galgeberg en Zweeltje *

*wo ieërlik vlietig volk me vindj in eder hoes *

*en langs de waeg ei kruuts steit of ei beeldje *

*det is 't dörp det geine veur ein anger toes. *

*Dao sleitj de maerling somers en de nachtegaal *

*wen róndjóm alles steitj te bleuje en te zinge *

*dao sprik nag de natuur Oos Leven Hieër Zien taal *

*en eder Moferter haet zien herinneringe *

*aan Goudberg, Reigersbrook of Roeazendaal.* 

*Dien straote zeen noe ruum, dien hoezer net en nuuj *

*doe kreegs ónmienselik oorlogsleid te drage *

*al leeks do mit dien hoezer en dien luuj *

*veur altied ónherstèlbaar neergeslage *

*doe stóngs weer op en kooms toet grótter bleuj. *

*Al krump ouch bie 't massagraaf oos hert bie-ein *

*van sjrumpelik leid in blood en traone *

*al zoog me van oos dörp nieks mieër es belk en stein *

*veer móste wiejer laeven en wone *

*en einsgezindj boewdje veer same aan oos heim. *

*Liektj waal dien plaats väöl ajer es besjreve steitj *

*mit bós en brook, mit brökske en mit baeke *

*doe bös van ós mit al dien leef en leid *

*dien waal en wieë, dien deugde en gebraeke *

*doe bös det dörpke wo gein baove geitj.*

## Trivia
* In 1977 höbbe Graat Maosse, Baerke vanne Seel en Joh. Kempkes Mofert vertaengeweurdig bie 't interactief ROZ-speelprogram in wèdstriedvorm tösse Limburgse plaatse, 'Heen en Weer'. In 'n euver en weer van historische vraoge euver de eige woonplaats, höbbe ze Valkeberg verslage in 'nen halve finale, wonao ze zich ouch taenge Vloearep höbbe beweze.

## Brónne
* Mertens W.J., Jeurissen H.W., Mestrom S. 1985, MOFERT - Bezatj, Verwoes en Bevrèdj
Neerhaof

'ne **Neerhaof** maak deil oet van 'n bezunjer meneer van versjterkde beweuning in de Middeleëuwe n.l. de mottes, die geboewd woorte tösje de 11de pès de 13de eëuw. De neerhaof ligk neerder es de opperhaof, op de opperhaof sjtóng meistal 'ne versjterkde taore of donjon. Op de neerhaof sjtóng dèks 'n kapel en 'ne haof. De motte is meistal kunsmatig opgeheuëgd in taengesjtèlling tot de natuurlike heuëgdes die de Kelte gebroekde veur hun oppida.

Nao de middeleëuwe woort de donjon dèks oetgeboewd tot 'n kesjteël en de kapel tot 'n kirk en versjoof de oarsjprunkelike beteikenis van de naam neerhaof nao *neerhoes* of veurbörch, womèt vanaaf toen nao 'n biegeboew van 't kesjteël woort verweze. De functie van 'ne neerhaof waor meistal die van 'n boerderie, mèr d'r koosj ouch perseneël in wone, 't koosj 'n koetsjhoes zeen, en d'r koosj ouch bedrievigheid in zeen ('n servicegeboew, 'n sjmidse of 'n meule). Verdere functies koosjte zeen: 'n paortgeboew, 'ne sjtal. Sóms woort 't neerhoes ouch verpach of verhuurd aan 't perseneel of aan leefhöbbersj van de jach. Sóms woonde d'r ouch de kastelein of de rentmeister van de bezittinge van de kesjteëlheër.

## Volks[[etymologie]]
De term neerhaof verwis oarsjprunkelik nao de lieëgere ligking hievan ten opzichte van de hoager gelaege opperhaof. Later sjprook men in de volksmóndj, nao analogie van de vreuger gèldendje sjtènj, euver 'n "neerhoes" es de woonruumdes veur de lieëgere luuj (lieëgere sjtandj of 't perseneel) en de term "hoaghoes" veur de hoager luuj (de adel) die 't kesjteël bewónde.
'n Geliekaardige beteikenisversjuving haet zich vörgedaon in 't woord Plat. Bedoelde men oarsjprunkelik dat dees taal gekald woort in de neerder deile of de Lieëg Lenj; later woort aan de term Plat de beteikenis van ónbesjófd verbónje.
Risaliet

'ne **Risaliet**, (Italiaans *"risalto"* = *veuroetsjtaekend* of *oetboew*) is ein euver de ganse huuëgde oetsjtaekend deil van 'n geboew. Zoa'n geboewdeil goof 't al in d’n ouwe tied. 't Begrip risaliet wirt èvvel veural veur de besjrieving van de Romeinse architectuur en vanaaf de tied van de barok gebruuk, toen 'ne risaliet  es constructie veur de gevelsj in de architectuur gebrukelik woort. 

In ’t geval dat twiè vleugele van 'n geboew haoks op ein op 'ne risaliet aansjlete, sjprik me van 'ne hookrisaliet.  Bie 'n barok drievleugelig geboew wirt de hoofingank, de hoofzaal en dèkser 't trappehoes in eine midderisaliet opgenómme.  

Veurbeelde van risaliete zint De Würzburger Rezidenz in Würzburg, 't Instituut der Wetenschappen in Gent (zuug de foto's) en in Nederlands Limburg Kesjtièl Oas in Oas (Valkeberg).
Fronton

'n **Fronton** ofwaal **pediment** is in de boewkuns de bekroaning van 'ne gevel, 'n vinster en de ingank van 'n geboew, en haet de vörm van 'ne lieëge driehook, 'ne baog of 'n segment.

In de Klassieke Boewkuns (Grieke en Romeine) wirt de fronton in de veurgevel dèks gebruuk om de ingankspartie te benaodrökke. Geboewe die later zint geboewd in de classicistische en neoclassicistisch sjtiel, höbbe dèks 'n fronton. 't Paleis op de Dam en 't Koninklijk Theater Carré in Amsterdam zint tweë veurbeelde hiejvan.

Sóms wirt 'n timpaan es synomiem gebruuk veur ’n fronton, wodoor ze dèkser doorein waere gebruuk. 'ne Timpaan is ouch dèks 'n verserend element in de architectuur, meistal bie kirke, meh sjtamp oet de Middelieëwe.


Aafbeilding:Leeuwenpoort.jpg|Leëuwepaort mèt börchmoer en klassiek fronton (Mycene ca 1350 v. chr.)
Aafbeilding:dampaleis.jpg|Fronton bie 't Paleis op de Dam
Aafbeilding:Fronton carre.jpg|Fronton mèt leëuwe van 't Theater Carré
Aafbeilding:GOEDENRADE-007.JPG| Kesjteël Goedenrade, sjoan veurbeeld van ’n timpaan bie ’n Limburgs kesjteël
Beate Eriksen

**Beate Marie Eriksen** (19 oktober 1960) is 'n Noorse actrice en filmregisseuse. Hèt is de dochter van Marius Eriksen, 'ne piloeat oet de Twieëdje Waereldjkrieg. Wiejer is 't de nich van de alpineskiër Stein Eriksen, en is 't getrouwdj mit de acteur Toralv Maurstad.

## Carrière
Eriksen studeerdje aaf aan de Noorse Nationale Academie veur theater in 1985. Hienao wèrkdje ze bie 't Oslo Nye Teater en 't Riksteatret en dij 't freelancewèrk bie 't Nationaltheatret en anger theaters. Hèt haet ouch in televisieseries gespeeldj, worónger de soapserie *[[Hotel Cæsar]]*. Boete Noorwege woort ze bekèndj doe 't 't óngerwèrp waerdje van 't driemiljoenste artikel op de Ingelsje Wikipedia.
The Thunders

**The Thunders** waas 'ne 4-koppige Moferse beatband inne sèstiger jaore. De band haw regionaal bekèndjheid verwórve. 
Zie höbbe twieë singles gemaak.

Häöre meziek is gooddeils geïnspireerdj op rock-'n-rollartieste wie Chuck Berry en de Rolling Stones. The Thunders wore gezeen es rebels door häör lang haor en ruug kleiaasj. Mer ouch de opveuring zelf waas ruug, zoea heef d'n drummer döks stekker door 't trómvel haer.

De band bestóng oet de volgendje leje:
* Pieter Zeelen, baeter bekèndj es Pieter van Sef vanne Seel, gitaris en zenger.
* Bair Suijlen, inne wanjeling Baer vanne Zuul, slaaggitaar.
* Jo van Pol, basgitaar (gestórven op 24 juni 2020).
* Jan Feller, inne volksmóndj Jan vanne Feller, trómmels.
 
Op 17 september 2016 kwaam de band biejein veur e riwweniekónzaer in Häör; häör aafsjiedskónzaer waas in mieërt 2017 biejen Hoes in Mofert.

## Discografie
* *Johnny’s back* (1965)
** *Johnny’s back (in town)*
** *Take me the way I am*
* *Turn me loose* (1966)
** *Turn me loose*
** ''I’m the one you left behind