open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** is de hoofsjtad van de Sjpaanse autonoom regio Baskeland en van de provins Álava. I 2006 houw de sjtad juus mieë es 227.000 i-woeënesj en is daomit qua bevolking de op ae nao groeëtste sjtad va Baskeland (nao Bilbao).

D'r naam "Vitoria-Gasteiz" is aegelik 'n samevoging van de historische Sjpaanse naam van de sjtad, *Vitoria*, en de historische Baskische naam, *Gasteiz*. Vuurdat Vitoria gesjticht woert besjtóng d'r naam *Gasteiz* al vuur 'n klaen neerzitting die later in de sjtad is opgegange.

## Geografie
Vitoria-Gasteiz bevingt zich in 't noorde va Sjpanje, óngevaer 70 kilomaeter landinwaarts gezieë vanaaf de noordkus. De sjtad likt vrie zujelik in de regio Baskeland en juus baoëve 'n groeëte enclave van de regio Kastilië en León ('t historisch graafsjap Treviño).

De sjtad likt op 'n hoeëgvlaakde, op óngevaer 525 maeter baoëve d'r zieësjpegel. Rónd de sjtad ligge berg va bekans 1000 maeter.

## Historie
Vitoria woert doer Sancho VI de Wieze, Kuëning va Navarra, gesjticht in 't jaor 1181 es 'ne militaire verdaedigingspos taeëge Kastilië ónger g'ne naam *"Nueva Victoria"* (Sjpaans vuur "nuuj uëverwinning"). Dit gebuurde bie 'n klaen Baskische neerzitting genaamd *"Gasteiz"*. Dizze ouwe neerzitting is huuj 't sjtadshart van 't hujige Vitoria-Gasteiz.

In de loop van de historie kaom de sjtad aa Kastilië en greujde 't oet tot 'n groeëte plaatsj. In 't jaor 1431 kreeg Vitoria sjtadsrechte va Johan II va Kastilië.

Op 21 juni 1813 versjloog d'r hertog va Wellington hie e Frans leger woeëdoer de Franse bezitting va Sjpanje sjloes waor. Dizze sjlaag sjtaet bekind es d'r Sjlaag bie Vitoria. In 't centrum van de sjtad sjtaet e monument dat zich hie-aa herinnert; 't Vriehaedsmonument (*Monumento a la Independencia*).

Vitoria-Gasteiz is saer 1980 de hoofsjtad van de Sjpaanse autonoom regio Baskeland.

## Extern links
* Officieel website va Vitoria-Gasteiz
Vitoria

**Vitoria** kan zeen:
* Francisco de Vitoria (1480-1546), 'ne Sjpaanse moraalteoloog
* Vitoria-Gasteiz, de huidsjtad van de Sjpaanse outonoom regio Baskeland
* Vitória, de huidsjtad van de Braziliaanse deilsjtaot Espírito Santo
Eemsmond

**Eemsmond** (tot 1992 **Hefshuizen**) is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, aon de Eems en de Waddezie. Mèt mer get mie es 15.000 inwoeners en e landoppervlak vaan naoventrint 190 km² waor 't ein vaan de dunsbevolkde gemeintes in Nederland.

## Kerne
De gemeinte umvatde nao de fusie vaan 1990 de dörper en gehuchter Doodstil, Eppenhuizen, Hefswal, Kantens, Katershorn, Koningsoord, Noordpolderzijl, Oldenzijl, Oldorp, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Paapstil, Roodeschool, Rottum, Startenhuizen, Stitswerd, Uithuizen, Uithuizermeeden, Usquert, Valom, Wafwerd, Warffum en Zandeweer.

De gemeinte waor de noordelekste vaan 't Nederlands vasteland. Aongezeen ouch de oonbewoende wadde-eilendsjes Rottumeroog en Rottumerplaat bij dees gemeinte hoorte, laog ouch 't noordelekste puntsje vaan gans Nederland binne de gemeintegrenze. Wijer laog de Eemshave in de gemeinte Eemsmond.

## Historie
De gemeinte oontstoont in 1979, nog oonder de naom *Hefshuizen*, door sameveuging vaan de aw gemeinten Uithuizen en Uithuizermeeden. In 1990 woort ze oetgebreid mèt de daan opgelufde gemeintes Usquert en Warffum, 't groetste deil vaan Kantens en deile vaan Middelstum en 't Zandt. Twie jaor later woort de naom vaan de gemeinte veraanderd in *Eemsmond*. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde Eemsmond mèt Bedum, De Marne en 't groetste deil vaan Winsum tot de nui gemeinte Het Hogeland.

### Börgemeisters
In zien rillatief korte historie heet de gemeinte de volgende börgemeisters gehad:
Hoogezand-Sappemeer

**Hoogezand-Sappemeer** (Gronings: *Hogezaand-Sapmeer*) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, gooddeils in de Veenkolonies, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 73 km² (daovaan zoeget 5 km² water) en zoe'n 34.000 inwoeners. De dörper Hoogezand (hoofplaots) en Sappemeer zien tot 'n klein stad aoneingegreujd; ander plaotse zien Borgercompagnie, Foxham, Foxhol, Kiel-Windeweer, Kleinemeer, Kropswolde, Martenshoek, Tripscompagnie, Westerbroek en de naobersjap Wolfsbarge. Daoneve gief 't nog väöl lintbebouwing langs de kenale.

## Historie
't Gebeed vaan de modern gemeinte Hoogezand-Sappemeer huurde in de middeliewe bij 't Gorecht (zuug daoveur ouch Haren). Allein Kropswolde en Westerbroek waore in deen tied zelfstendege kerspele; de res vaan de kerne bestoont nog neet. Wie me vaanaof de zeventiende iew de weuste groond in de later gemeinte begós te oontginne oontstoonte aon de aofgraovinge de dörper Hoogezand en Sappemeer. Die greujde lankzaamaon aonein en deilde vaanaof de late negentiende iew ouch eine statie. Op 1 aprèl 1949 woorte de bei gemeintes samegeveug, boemèt Hoogezand en Sappemeer ouch formeel 'n einheid woorte. Op 1 jannewarie 2018 góng Hoogezand-Sappemeer, mèt Menterwolde en Slochteren, weer op in de fusiegemeinte Midde-Groninge.
Leek

**Leek** (Gronings *De Laik* of *De Lieke*) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Westerkwartier, provincie Groninge. 't Dörp vaan zoeget 10.500 inwoeners ligk tege de grens mèt Drenthe (koelek twie kilometer vaan Roden) en ligk ouch neet wied eweg vaan de Friese grens.

Leek is oontstande aon 'ne sjans veur de stad Groninge. Tot 1 jannewarie 2019 waor 't 'n zelfstendege gemeinte. Neve de hoofplaots Leek umvatde die ouch nog de kerne Diepswal, Enumatil, Lettelbert, Midwolde, Oostwold, Tolbert en Zevenhuizen.
Loppersum

**Loppersum** (Gronings: *Loppersom*) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Eemsdelta (provincie Groninge), mèt op 1 jannewarie 2020 2.435 inwoeners. 

Loppersum is e wierdedörp, dat wèlt zègke gebouwd op 'n pre- of vreughistorische *wierde* (Gronings veur *[[terp]]*, woenheuvel), boe-op roond 800 de ierste kèrk gebouwd woort. De huidege kèrk is deils romanogotisch, deils laat-gotisch (en veur Groninge mèt zien väöl romaanse dörpskèrkskes neet bezoonder aajd). Binne-in dees kèrk vint me vieftiende- en zestiende-iewse sjèlderinge en 'n örgel oet 1562.

In en um Loppersum heet me väöl las vaan verzakking door gaaswinning bij Slochteren.

Tot 2021 waor Loppersum 'n zelfstendege gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Lutjerijp, Lutjewijdwerd, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Startenhuizen, Stedum, Stork (Groninge), Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wirdumerdraai, 't Zandt, Zeerijp en Zijldijk umvatde. De mieste vaan de kerne waore extreem klein, meh Middelstum, Stedum en Wierum waore tot 1990 apaarte gemeintes. In dat jaor woort ouch e deil vaan de toen opgelufde gemeinte Kantens bij Loppersum geveug.

Wie de provincie groete fusieplanne aonkundegde, waor wel dujelek tot 't klein Loppersum neet zelfstendeg kós blieve doorgoon. In ierste instantie woort geloerd of me kós mètdoen aon de fusiegemeinte Het Hogeland; oetindelek woort evels gekoze veur 'n fusie mèt Appingedam en Delfzijl tot de gemeinte Eemsdelta.
De Marne

**De Marne** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, aon de grens mèt Friesland, aon de Waddezie, mèt 'n oppervlak vaan 240,33 km² (daovaan 72,12 km² water) en naoventrint 10.000 inwoeners. De gemeinte umvatde de plaotse Eenrum, Hornhuizen, Houwerzijl, Kloosterburen, Kruisweg, Lauwersoog, Leens, Mensingeweer, Molenrij, Niekerk, Pieterburen, Schouwerzijl, Ulrum, Vierhuizen, Warfhuizen, Wehe-Den Hoorn, Westernieland, Zoutkamp en Zuurdijk. Daoneve heet de dunbevolkde gemeinte nog e groet aontal gehuchter en naobersjappe. 't Waor 'n plattelandsgemeinte vaan 't zuverste water, mèt 'n veur Nederland zier lieg bevolkingsdiechheid en 'n krimpende, vergriezende bevolking.

## Historie
De gemeinte De Marne is in 1990 oontstande oet de gemeintes Leens, Eenrum, Ulrum en Kloosterburen. De gemeinte hètde tot 1992 nog Ulrum, meh woort toen umgeduip nao *De Marne*, nao 'nen awwe landstreek op dezelfde plaots, die oonderkerteer vaan 't Hunsingo waor.

### Börgemeisters
In zie kort bestoon had de gemeinte de volgende börgemeisters:
Marum

**Marum** (Gronings: *Moarum*, Fries: *Mearum*) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Westerkwartier (Groninge), tege de grens mèt Friesland, mèt in 2018 5.730 inwoeners. 

Tot 1 jannewarie 2019 waor Marum 'n zelfstendege gemeinte. Hei-oonder vele neve de hoofplaots Marum ouch de kerne Boerakker, Jonkersvaart, Lucaswolde, Niebert, Noordwijk, Nuis en De Wilp.

In Marum weurt neve Gronings en Nederlands ouch Fries gesproke, zij 't neet zoeväöl wie in 't naoberdörp De Wilp.
Menterwolde

**Menterwolde** is 'n gewaeze gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, deils in de Veenkolonië, mèt 'n oppervlak vaan 81,62 km2 (daovaan 0,78 km2 water) en per 1 januari 2007 12.554 inwoeners. Binne Menterwolde ligke de dörper Borgercompagnie (gedeiltelek), Meeden, Muntendam, Noordbroek, Tripscompagnie (gedeiltelek) en Zuidbroek. Wijer is dao nog väöl lintbebouwing langs weeg en kenale die neet in dörper georganiseerd is.

De gemeinte Menterwolde is oontstande in 1990 oet 'n samevoging vaan de gemeintes Oosterbroek, Muntendam en Meeden. De naom kump vaan de middeliewse benaoming veur dit gebeed. In Menterwolde heers traditioneel de groetsjalige landbouw, mèt e paar hiereboere en väöl erm pachters. De sociaol versjèlle waore ouch in d'n tied tot dees gemeinte bestoont nog ummer groet, zoetot hei väöl op linkse partije gestump weurt (vergliek de gemeinte Oldambt). 

## Börgemeisters
In zie kort bestoon heet de gemeinte Menterwolde de volgende börgemeisters gekind.
Pekela

**Pekela** (Gronings: *De Pekel*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in de Veenkolonië, mèt 'n oppervlak vaan 50,20 km2 (daovaan 1,08 km2 water) en per 1 januari 2007 13.237 inwoeners. De gemeinte umvat de dörper Alteveer (gedeiltelek), Boven Pekela, Nieuwe Pekela en Oude Pekela en de gehuchter Bronsveen en Hoetmansmeer.

## Historie
Archeologische voonste tuine aon tot 't gebeed al oongeveer 7000 jaor geleie bewoend waor. Daonao begós ziech hei 't veen aof te zètte. De modern historie begint pas in de Nuien Tied. In 1599 beginne Hollandse en Friese kouplui de kaante vaan 't reveerke de *Pekel Aa* (letterlek "zaajt water") te oontginne um dao törf te winne. Al gaw koup de stad Groninge de rechte op 't gebeed op. Oontgonne grun weure veur landbouw gebruuk, al bliek de groond te erm zelfs veur rogke en sjakelt me oetindelek euver op d'n eerappel. Es vaanaof de jaore zesteg vaan de twintegste iew de landbouw achteroetgeit verermp 't gebeed hendeg. In 1990 weure de gemeinte Oude en Nieuwe Pekela samegeveug tot de nui gemeinte Pekela.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Scheemda

**Scheemda** (Gronings *Scheemde*) is e dörp en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge. De gemeinte had 'n oppervlak vaan 117,46 km2 (daovaan 3,02 km2 water) per 1 januari 2007 14.107 inwoeners. Ze bestoont neve 't dörp Scheemda nog oet de kerne Heiligerlee, Midwolda, Nieuw-Scheemda, Nieuwolda, Oosterwold, 't Waar en Westerlee.

Op 1 januari 1990 woorte de gemeintes Midwolda en Nieuwolda aon Scheemda touwgevoog. De provincie Groninge heet per 1 januari 2010 Scheemda doen samegoon mèt de gemeintes Reiderland en Winschoten tot de nui gemeinte Oldambt.
Slochteren

**Slochteren** (Gronings: *Slochter*) is e dörp in de Nederlands gemeinte Midde-Groninge (provincie Groninge). De dörpskern heet 't karakter vaan e weegdörp. Bij Slochteren ligk de Fraeylemaborg, e boetehoes op de plaots vaan e middeliews kestielke.

Tot 2019 waor Slochteren 'n zelfstendege gemeinte, die neve 't dörp Slochteren ouch nog de kerne Froombosch, Harkstede, Hellum, Kolham, Luddeweer, Overschild, Scharmer, Schildwolde, Siddeburen, Steendam en Tjuchem en 'n aontal gehuchter umvatde.

## Historie
Slochteren weurt veur 't iers geneump in 1169 es *Slochtra*. Laank waor Slochteren veural e dörp wat leefde vaan 't törfsteke. In 1821 woort de gemeinte Harkstede aon Slochteren touwgeveug, in 1826 ouch de gemeinte Siddeburen.

In 1959 woort hei 'nen enorme gaasbel oontdèk, die op 't memint vaan aonbaore 2700 kubieke kilometer groet waor. Sinds de jaore zèsteg veurzuut dit veld Nederland en 'n aontal aander Wes-Europese lan vaan eerdgaas. Door de eerdsjókke die de gaaswinning sinds de jaore tien veroerzaak is dit evels sinds e paar jaor sterk aofgebouwd; binne inkel jaore zouw de productie gans nao nul mote goon.

Op 1 jannewarie 2019 góng Slochteren same mèt Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde op in de nui gemeinte Midde-Groninge.
Stadskanaal

**Stadskanaal** (Gronings: *Knoal*) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in de Veenkolonië, aon de grens mèt Drente, mèt 'n oppervlak vaan 120,00 km2 (daovaan 0,87 km2 water) en per 1 januari 2007 34.177 inwoeners. Neve de hoofplaots (goed 20.000 inwoeners) ligke in de gemeinte nog de dörper Alteveer (gedeiltelek), Ceresdorp, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde en Smeerling. Wijer ligke nog väöl gehuchter en naobersjappe binne dees gemeinte, miestal in laankgerekde bebouwing langs kenale.

Stadskanaal deit deens es regionaol verzörgingscentrum veur groete deile vaan Groninge en Noord-Drente.

## Historie
In 1765 besloot de stad Groninge 't gebeed boe noe Stadskanaal ligk te goon oontginne door törfwinning langs e nui te graove kenaal (vaandao de naom: kenaal vaan "Stad" [Groninge]). Dit kenaal leep oetindelek door tot aon Ter Apel (1856). Langs dit kenaal oontstoont lankzaamaon get lintbebouwing, en wel euver de ganse lengde. Heidoor strek ziech 't dörp Stadskanaal oet euver 'n lengde vaan 16 kilometer, vaan de wes- nao de oosgrens vaan de gemeinte. In 't dörp kaom ouch industrie op, boe-oonder sjeepsbouw, eerappelmeelproductie en, nao d'n oorlog, de electronica-industrie. Wie Philips ziech in Stadskanaal vestegde greujde Stadskanaal oet tot de twiede gemeinte vaan Groninge. De versjèllende Philips-febrikke zien intösse touw. Stadskanaal heet, wie wel mie gemeintes in de Veenkolonië, te make mèt e chronisch sjomaasjprobleem.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Ten Boer

**Ten Boer** is e dörp in de Nederlandse gemeinte Groninge, in de gelieknaome provincie. 't Ligk te noordooste vaan de stad Groninge.

Ten Boer waor tot 2019 'n zelfstendege gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Garmerwolde, Lellens, Sint-Annen, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum en Woltersum umvatde.

De hervörmde kèrk oet 't dörp waor in oorsproonk deil vaan e vrouwekloester oet 1301 (nao de reformatie gesloop). Ten Boer heet 'n functie es forenzeplaots meh heet nog gooddeils 'n agrarisch karakter.

Bij de groete herindeilinge in de provincie Groninge in 1990 is Ten Boer gespaord gebleve, oondaanks planne um 't mèt Bedum same te veuge. Oetindelek kós 't zien zelfstendegheid neet mie behawwe, wie de provincie roond 2010 nao nog groeter gemeintes begós te streve. Op 1 jannewarie 2019 woort 't, tegeliek mèt Haren, aon de stad Groninge touwgeveug.
Väöërzjervaeld

**Väöërzjervaeld** is 'n buurtsjap va S'n Maeëte en liegkt langs ene kaant van d'r gelieknamige waeëg, dae d'r dörpskern mèt Väöësj of mèt d'r Krindel verbindt. An d'r andere kaant van d'r waeëg liegkt 't sjpaoër van de Montzenerlijn.

Boete 'n aantal owwer groeëte villa's, is hie ooch get nuujboew, 'n kaampplaatsj vör jeugdgroepe en 't voetbalvaeld va S'n Maeëte.
Veendam

**Veendam** (Gronings: *Veendaam*) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in de Veenkolonië, mèt 'n oppervlak vaan 78,67 km2 (daovaan 2,23 km2 water) en per 1 januari 2007 28.106 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte de dörper en gehuchter Bareveld (gedeiltelek), Borgercompagnie (gedeiltelek), Kibbelgaarn, Numero Dertien, Tripscompagnie (gedeiltelek), Wildervank en Wildervanksterdallen.

Veendam oontstoont in 1655 es veenkolonie. In de negentiende iew oontwikkelde 't ziech tot 'n plaots vaan beteikenis en 't centrum vaan de veenkolonië. In 1969 woort de gemeinte Wildervank aon Veendam touwgevoog. Veendam heet de typische veenkoloniaolse vörm vaan e lintdörp langs e kenaal.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Winschoten

**Winschoten** (Gronings *Winschoot*) is e stedsje in de gemeinte Oldambt in de Nederlandse provincie Groninge. Tot 2010 waor 't 'n zelfstendege gemeinte, mèt 'n oppervlak vaan 22,24 km2 (daovaan 0,58 km2 water) en per 1 januari 2007 18.518 inwoeners. 't Waor bij de opheffing in oppervlaakde de kleinste gemeinte vaan Groninge. Binne de gemeintegrenze laoge gein ander kerne.

Petroen vaan Winschoten is Sinte-Vitus; dit kump doortot Winschoten vaanajds bezit waor vaan de abdij van Corvey, woe de relieke vaan Sinte-Vitus bewaord weure. Dezen heilege is ouch in 't wapesjèld trök te vinde (zuug heineve). Bijnaome vaan Winschoten zien *Molenstad* en *Sodom*, 'ne sjelnaom oorspronkelek gegeve door (orthodox-)joedse inwoeners.

## Historie
Winschoten is ein vaan de aajdste plaotse vaan Groninge; zien stiechting moot trökgoon tot vreug-Germaanse tije. In de middeliewe maakden 't deil oet vaan 't Reiderland. Wie bove gezag stoont Winschoten oonder gezag vaan de abdij vaan Corvey (Nedersakse, Duitsland); oonderlienhiere waore de hiere Addinga. In 1435 kaom de plaots bij de Groningse ummelen (Ommelanden), dat wèlt zègke bij de gebejer die bij de stad Groninge huurde. Tijens d'n Tachetegjäöregen Oorlog wisselde de plaots versjèllende kiere vaan bezitter. Mèt 't veerdeg koume vaan 't Winschoterdeep in 1653 kaom de plaots oet 't isolemint boe-in ze iewelaank gelege had. In 't Rampjaor 1672 woort ze bezat door bisjop Bernhard van Galen vaan Munster, bekind es "Bómmeberend". In de iewe daonao naom Winschoten hiel lankzaam in beteikenis touw. In 1825 kraog 't nog, same mèt Delfzijl, es lèste plaots in Nederland stadsrechte. In 2010 woort Winschoten mèt Reiderland en Scheemda samegeveug tot de nui gemeinte Oldambt.
Winsum

:*Dit artikel geit euver 't dörp en de gemeinte in Groninge. 't Gief ouch e [[Winsum (Friesland)|Fries dörp Winsum]] in de gemeinte [[Littenseradeel]].
----

*'Winsum*' ([[Gronings]] *Winzum'') is e dörp in de Nederlandse gemeinte Het Hogeland (provincie Groninge), in 't Hunsingo tösse de stad Groninge en de Waddezie. 't Dörp had in 2018 7.430 inwoeners en ligk aon 't Winsumerdiep en aon de spoorweeg Groninge - Roodeschool, boe 't ouch 'n statie aon heet.

Tot 2019 waor Winsum 'n zelfstendege gemeinte, die in 1990 nog sterk woort oetgebreid. Sindsdeen umvatde de gemeinte neve de hoofplaots Winsum ouch de dörper Adorp, Aduarderzijl, Den Andel, Baflo, Ezinge, Feerwerd, Garnwerd, Oostrum, Raaquert, Saaxumhuizen, Sauwert, Tinallinge en Wetsinge. Obergum, wat gans aon Winsum is vasgegreujd, weurt ouch nog wel es apaart dörp gezeen (vergeliek Mestreech en Wiek). Daoneve kós de gemeinte nog väöl gehuchter.

## Historie
Winsum is 'n aajd, vaan oersprunk Fries dörp; wie ouch väöl ander dörper in de gemeinte bestoont 't al in de vreug middeliewe. 't Laog in deen tied aon de revier de Hunze, dee naotot de Fivel verzandde ummer belangrieker woort in d'n handel. In 'n oorkoonde oet 1057, boe-in de keizer 't Fivelgo en Hunsingo aon de bisjop vaan Hamburg sjink, woort 't merret-, tol- en muntrech aon Winsum touwgekind; me kint daodoor wel zègke tot Winsum de hoofplaots vaan 't Hunsingo waor. In 1276 woort in Winsum e kloester gestiech; dit is nao de reformatie aofgebroke.

In 1980 gebäörde bij Winsum 'ne treinramp mèt nege doeje. In 1990 woort de gemeinte oetgebreid mèt de daan opgelufde gemeintes Adorp, Baflo en Ezinge. Op 1 jannewarie 2019 woort Winsum zelf opgeluf: e groet deil, boe-oonder de hoofplaots, góng nao de gemeinte Het Hogeland, e kleinder deil woort evels bij Westerkwartier geveug. Allebei de gemeintes waore op dat memint nui.
Vlagtwedde (gemeinte)

**Vlagtwedde** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in Westerwolde, tege de grens mèt Duitsland en Drenthe, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 170 km² en zoeget 16.000 inwoeners. De gemeinte umvatde de dörper Barnflair, Bourtange, Jipsingboertange, Over de Dijk, Rhederveld, Sellingen, Ter Apel, Ter Apelkanaal, Vlagtwedde en Zandberg (gedeiltelek). Daoneve ligke in de gemeinte nog hiel väöl gehuchter, naobersjappe en laankgerekde bebouwing langs kenale. Hoofplaots is Sellingen, wiedoet de groetste kern is Ter Apel. Vlagtwedde waor 'n typische landbouwgemeinte mèt 'n lieg bevolkingsdiechheid en 'n aofnummende, vergriezende bevolking.

## Historie
De dörper Sellingen, Ter Apel en Vlagtwedde bestoonte al in de middeliewe, dèks op zandrögke in dit landsjap vaan veurnaomelek veen. Bourtange woort in d'n tied vaan de Republiek umgebouwd tot e vestingdörp; dees vesting is gerestaureerd en populair es toeristische attractie. Ander plaotse op *-tange* binne dees gemeinte zien noets bove hun positie vaan gehuch oetgekómme. Veur de res besteit de gemeinte veural oet jóng veenkoloniaol bebouwing.

De gemeinte Vlagtwedde wie me ze noe kint oontstoont in 1822, wie de gemeinte Bourtange woort opgeluf en bij Vlagtwedde woort geveug. Oonder Bourtange vele toen ouch al Ter Apel en Sellingen. Oondaanks de naom laog sindsdeen 't zwuurtepunt neet mie bij 't dörp Vlagtwedde.

Op 1 jannewarie 2018 woort Vlagtwedde mèt Bellingwedde samegeveug tot de nui gemeinte Westerwolde.
Zuidhorn

**Zuidhorn** (Gronings: *Zuudhörn*) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Westerkwartier (provincie Groninge) mèt in 2018 7.785 inwoeners. 't Dörp ligk op e paar kilometer aofstand vaan de stad Groninge aon 't Van Starkenborghkenaal. Tot 2019 waor 't 'n zelfstendege gemeinte.

## Kerne
Binne de gemeinte laoge neve de hoofplaots Zuidhorn de dörper Aduard, Briltil, Den Ham, Den Horn, Fransum, Grijpskerk, Kommerzijl, Lauwerzijl, Niehove, Niezijl, Noordhorn, Oldehove, Pieterzijl, Saaksum en Visvliet en nog tientalle gehuchter en naobersjappe. In 't dörp Zuidhorn woent minstes e daarde vaan de ganse gemeintepopulatie.

## Historie
Zuidhoorn oontstoont op dezelfde zaandrögk es Noordhorn. 't Dörp bleujde op door de vesteging vaan rieke hiereboere die hei boetehoezer (*borgen*) lete bouwe. Veural de femilie Hanckema had väöl invlood; 't modern gemeintewape vaan Zuidhorn is 't femiliewape vaan de Hanckema's. In 1990 woorte de gemeintes Aduard, Grijpskerk en Oldehove aon Zuidhorn touwgevoog. Allewijl weurt 't dörp oontwikkeld es veurstad vaan Groninge. Op 1 jannewarie 2019 góng de gemeinte op in de nui fusiegemeinte Westerkwartier.
Sjoppemer Hèj

De **Sjoppemer Hèj** is 'n buurtsjap va Voere en liegkt op de huuëgde tussje Sjoppem, Vitsje, Norbik en Katterot. D'r sjtèèt èng groeëte vörmalige boerderiej en ènnige wonhoezer. An èng ziej liegkt 't dal van de Noor en an de aander 't dal van de Voor.

Tussje de Hèj en 't buurtsjap Sjoppem vindt me in 't vreugjaor d'r bösjbaom bedèkt mèt bosanemone en later in 't jaor d'r bleujende wille camperfoelie. Ooch dolines trèf me dao aan en ènnige unieke deurzichte mèt prachtige panorama's. D'r vaeldwaeg in d'r bösj is bedèkt mèt silex.
Rouen

**Rouen** of **La Ville aux cent clochers** (*De sjtad mèt de hoonderd kèrktaoëres*) liegkt in 't noord-ooste va Fraankriek en is de hoofstad van de regio Haute-Normandië en van 't départemaent Seine-Maritime. 

## Oontdèkking aodste Limburgse dialektekste
In 2002 oontdèkde de dialektologe Frens Bakker en Joep Kruijsen ach vertalinge van 't biebelverhaol *d'r verlaore zoon* in versjèjje Limburgse dialekte in de archieve va Rouen. Volges Pierre Bakkes gèèt 't öm de groeëtste oontdèkking väör 't Limburgs saer d'r vondst van 't Mestreechse Sermoen.

## Algemèng
Rouen wert dörkruusd dör de Seine en driej klènger ziejrevere: de *Aubette*, de *Robec* en de *Cailly*.
D'r wonne in 2007 115.000 luuj in de sjtad en nog èns 410.000 in de boetewieke. Rouen is 'n aow industriesjtad. 'n Klèng minderhèèd in Normandië sjprèkt nog 't Normandisch. Frankriek erkènt gèng minderheidstale in 't kader van 't Europees Handvest en 't Normandisch is 'n sjtaerk bedreigde taal.

Victor Hugo haat Rouen bezonge in 'n gedich oet *Les Feuilles d'automne*:

Amis, c'est donc Rouen, la ville aux vieilles rues, 
Aux vieilles tours, débris des races disparues, 
La Ville aux cent clochers carillonnant dans l'air, 
Le Rouen des châteaux, des hôtels, des bastilles, 
Dont le front hérissé de flèches et d'aiguilles 
Déchire incessamment les brumes de la mer ; 

Kiek väör vertaling in 't Limburgs: Lies van vertalinge sjtäölkes

## Gesjiedenis

De aodste sjpore va miensjeleke bewuëning sjtamme oet d'r zèsde-viefde ieëw v. Chr. oet de La Tène-cultuur. De sjtad Rouen is gesjticht in d'r Romeinse tied en hoosj doe *Rotomagus*. *Roto* betekent *kar* en *magus*, maert.
In de driejde ieëw belaefde de Romeinse nederzetting häör hoeëgtepeunt. Me vindt d'r zelfs 'n amfitheater oet dae tied.

Vanaaf d'r driejde ieëw beginne de Germaanse invalle. In d'r ieëw d'r op waoërt d'r örsjte kathedraal geboewd en d'r örsjte bisjop beneumd, d'r Heilige *Victrice*.
Roond 800 beginne de invalle van de Noormanne.

### Jeanne d'Arc

In 1419 wert Rouen bezat dör de Engelsje. In 1431 wert Jeanne d'Arc van Orléans in Rouen berech en verbraand op d'r braandsjtapel umdat ze de Fraanse how geleid in hunne taegesjtaand taege d'r Engelsje bezètter. In 1449 geet Rouen truuk nao Fraankriek.

### Moderne tied
In 1870 waoërt Rouen bezat dör de Duutsjers. Ooch waor de sjtad betrokke bie d'r Ursjte en d'r Twiede Waeltkrèèg. In d'r lètste krèèg zeunt väöl besjadiginge aa-gerich dör bommewerpers.

## Gebaore in Rouen

Gustave Flaubert, sjriever, gebaore 12 december 1821.
Flaubert sjreef o.m. *Madame Bovary* en *L'éducation sentimentale, histoire d'un jeune homme*.

## Musea
* 't *Musée des beaux arts*. Museum vör fieng keunste.
* 't *[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]*. 'n Museum euver de historie van d'r have en de sjeepvaart 

## Externe link
* Officieel website
* Tourist Office
Fietsrenne

**Fietsrenne** is 'ne sjport dae zoewaal recreatief es professioneel beoefend wert. 't Is 'ne betrèkkelek nuje sjport, dae saer 'n hoonderd jaor wert beoefend op de sjtraot, in de natuur - 't zoegenaamde mountainbike - of op de baan.

## Professioneel fietsrenne
### Beroepsrennes op d'r waeg
Dis renners maeëte hun prestaties in de course die in gaans West-Europa eeder jaor gehaowe werre. Bekaande course zeunt:
* Tour de France
* Amstel Gold Race
* Hel van het Mergelland
* Luuk-Bastenake-Luuk, LBL of *La Doyenne*, va 1892 is d'r aodste klassieker.
* Rönde van Vlaandere
* Paries-Roubaix
* Eneco-tour
* Rönde va Zjwitzerlaand
* Waalse Piel
* La Vuelta
### Beroepsrenners Mountainbike
* Cours in Norbik (2006 en 2007)

### Beroepsrenners op de baan
## Recreatief fietsrenne

### Kèrmeskoerse
Nao d'r Twiede Waeltkrèèg waoërte kèrmeskoerse populair. In väöl dörper in Limburg en op 't Belsj heel me op kèrmesmondèg baovelokaal fietswedstrijde oeë de mansluuj oet de ömgaeving an mèt dege.

#### Nog besjtaonde kèrmeskoerse
Born: 2 september 2007

De Wilj Runj van Maerem mit de kermis van Herte 't tweede weekend van augustus.

## Fietse zoonder wedsjtrijdelemaent

Saer dat väöl beroepe, zittende beroepe zeunt waoëre ziet me vöral de zoondègmurges väöl rennes op de waeg die an dis vörm va actief recreatie deunt. In groep of allèng, en in vool tenue, wert de conditie op peil gehaowe.  
Op 't Belsj is 't, um veiligheidraejes, verplich um 'ne väörwage väör de renners te laote vare en 'ne bessemwage mot d'r groep aafsjlete. 
Ooch mountainbike wert väöl es recreatieve sjport bedraeve.

### Bekaande recreatief fietserenners
*Constant Nuytens, CDA-politicus en ex-börgemèèster va Valkeberg
*Rob Brouwers, keunssjèlder oet Voere
*Guy Verhofstadt, Open VLD-politicus en ex-premier va Belsj

## Fietsrenne in de literatuur
Jos Vandeloo sjreef in 1990 d'r roman *De beklimming van de Mont Ventoux*, oeë-in d'r wielersjport, en alles wat daomèt te make haat, zoewie de verlangde extreem prestaties en d'r o.m. daomèt samehangende dopingproblematiek, 'n belangrieke plaatsj innèmt. Vandeloo makt, dör z'n besjrieving van de wielerwaelt, 'n analyse van os samelaeving.
Teddy Lekatompessy

**Teddy Lekatompessy** (Venlo, 1957) *Percussionis, lièraar Waereldmuziek*.

Teddy is percussionis gewaes van diverse Venlose en Limburgse bends, wao ónder Rosemary's Baby en Gin on the Rocks waomei hae in 1985 "de grote prijs van Nederland" haet gewónne. Regelmaotig speult hae as gaspercussionis beej de populaire bend Touchin' Tongues.
Hae is as lièraar waereldmuziek verbónde gewaes aan diverse muzièkschoeële, o.a. in Venlo, Wieërt en Hors.

Teddy Lekatompessy werk(de) as freelancer aan diverse (waereld) meziek projecte.
Obsinnich

**Obsinnich** is 'n klèè buurtsjap va Rimmersjdel en liegkt tösje d'r dörpskern en Teuve in 't dal van de Gulp. 't Is ooch d'r historische naam van 't kesjtieël dat dao liegkt. D'r naam is verboonde mèt d'r naam Sinnich, 'n buurtsjap va Teuve op nog gèng 500 meter aafsjtaand.

*Daniël de Rode*, 'ne *Scavendriesch* in d'r Limburgse successiekrèèg en d'r *sjlaag bie Woeringe*, waor 'ne ridder va Obsinnig. Jan van Heelu sjrieft uvver *die Rode van Sinke* in z'n riemkroniek vör d'r Brabantse winner van dae krèèg, Hertog Jan I. *Sinke* is 'ne aowe naam vör Sinnich en ooch Obsinnich, en *de Rode* is 'ne herkomstnaam of 'ne bienaam. D'r naam *de Rode*, get later de *de Roide* verendert oeteindelek in *de Rhoe* of *Rohe*. 

## Bronne
* Albert Stassen, Le Château d'Obsinnich-Rémersdael, 2002
* J.Goossens (ed), Woeringen en de oriëntatie van het Maasland, Hasselt 1988
Aa en Hunze

**Aa en Hunze** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, gedeiltelek in de Veenkolonië, tege de grens mèt Groninge, mèt 'n oppervlak vaan 278,16 km2 (daovaan 0,18 km2 water) en per 1 april 2016 25.242 inwoeners. De gemeinte erkint neet minder es 35 kerne, naomelek Amen, Anderen, Anloo, Annen, Annerveenschekanaal, Balloërveld, Ballo, Deurze, Eext, Eexterveen, Eexterveenschekanaal, Eexterzandvoort, Ekehaar, Eldersloo, Eleveld, Gasselte, Gasselternijveen, Gasselternijveenschemond, Gasteren, Geelbroek, Gieten (hoofplaots), Gieterveen, Grolloo, Marwijksoord, Nieuw Annerveen, Nieuwediep, Nijlande, Nooitgedacht, Oud Annerveen, Papenvoort, Rolde, Schipborg, Schoonloo, Spijkerboor, Vredenheim. Väöl vaan die plaotse zien mer geuchte mèt hoegoet tientalle inwoeners; toch gief 't in dees gemeinte ouch nog 'n aontal naobersjappe die neet es kern weure erkind.

De gemeinte Aa en Hunze, geneumd nao de revere de Drentsche Aa en de Hunze die allebei door de gemeinte struime, is gevörmp in 1998 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Anloo, Gasselte, Gieten en Rolde.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Coevorden

**Coevorden** (Drents: *Koevern*) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Euverijssel en Nedersakse (Duitsland), mèt 'n oppervlak vaan 299,69 km2 en per 1 april 2016 35.354 inwoeners. De stad zèlf had per 1 januari 2014 14.752 inwoeners. Neve de hoofplaots heet de gemeinte nog de kerne Aalden, Achterste Erm, Benneveld, Dalen, Dalerpeel, Dalerveen, Diphoorn, Erm, Gees, Geesbrug, 't Haantje, Holsloot, De Kiel, Meppen, Nieuwe Krim, Noord-Sleen, Oosterhesselen, Schoonoord, Sleen, Steenwijksmoer, Stieltjeskanaal, Wachtum, Wezup, Wezuperbrug, Zweeloo en Zwinderen.

## Historie
Coevorden weurt veur 't iers geneump in 1036 en daonao nog ins in 1148. De naom liet ziech verklaore es *oondepe plaots in de revier* (voord) *boe me de keuj liet doorloupe*. Vaanaof 1141 kump Coevorden in han vaan 'ne burggraof, dee lienmaan is veur de bisjop vaan Utrei. Die hiere vaan Coevorden gedroge ziech al gaw oonaofhenkelek vaan de bisjop, wat tot 'ne ganse reeks oorloge leit. Oondanks de militair euvermach vaan de bisjop weure de meiste door de hiere gewonne, al wèt de bisjop hun mach in 1230 tijdelek te breke. Vaanaof 1288] breie ze hun mach oet tot wied boete de grenze vaan 't modern Drente, tot in d'n tegewoordegen Achterhook en in Nedersakse. 't Geslag zal tot 1402 blieve bestoon. In dat jaor maak de bisjop 'n ind aon de hierlekheid Drente en behèlt 't geslach Coevorden allein zien bezittinge daoboete. In 1407 krijg de plaots Coevorden stadsrechte; daomèt is 't de einege historische stad vaan Drente (Asse en Meppel höbbe ouch stadsrechte, meh die kraoge ze väöl later oonder keuning Lowie Napoleon).

In de zestiende iew kump Coevorden, mèt Drente, aon de hertoge vaan Gelre, mèt 'n korte oonderbreking oonder de bisjop vaan Munster. Vaanaof 1536 maak 't deil oet vaan 't riek vaan Sjarel V; nao dee z'nen doed waor 't in Spaonse han. Bij d'n Opstand koos 't de kant vaan de prins. In 1581 woort de stad door de Spaanjerds vereuverd. Wie de Staotse 't in 1591 weer innaome brandde Spaonse legers de stad plat; ze mós dus nui opgebouwd weure. Dao kaom 'n nui vesting nao 't plan vaan Menno van Coehoorn. Ouch in 't "Rampjaor" 1672 woort Coevorden 't toniel vaan oorlog, woebij 't kort in 't bezit kaom vaan bisjop Bernhard vaan Galen vaan Munster, bijgenaomp *Bómmeberend*. Heer perbeerde zelfs de stad oonder water te zètte um ze trök te winne.

In de achtiende iew kaom Coevorden tot verval. 't Veen in de umgeving raakde lankzaamaon aofgegrave en Coevorden raakde zien aw positie es binnehave kwiet aon noordeleker plaotse, boe me ziech noe mèt de törfwinning bezegheel. Tege 't ind vaan de achtiende iew raakde de stad partiottisch gezind. Nao de val vaan Napoleon waor Coevorden ein vaan de wienege plaotse boe de Franse legers tot 1814 achterbleve. In de negentiende en twintegste iew raakde Coevorden ummer mie beteikenis kwiet aon snel greujende dörper wie Asse, Emme en Hoogeveen. In 1998 woort 't groondgebeed oetgebreid mèt de aw gemeintes Dalen, Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo.

## Externe link
* Website vaan Coevorden
Meppel

**Meppel** (Stellingwerfs/Drents: *Möppelt* of *Meppelt*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Euverijssel, mèt 'n oppervlak vaan 57,03 km2 (daovaan 1,34 km2 water) en per 1 april 2016 32.824 inwoeners. De hoofplaots Meppel heet mie es 26.000 inwoeners; ander kerne zien Kolderveen, Kolderveense Bovenboer, Nijeveen, Nijeveense Bovenboer en Rogat; daovaan heet allein Nijeveen mie es 1.000 inwoeners.

Meppel heet einege beteikenis es industrieplaots. Zoe is de grafische industrie hei good vertegewoordeg.

## Historie
Meppel weurt veur 't iers geneump in 1141; 't is daan neet mie es e gehuch. De groete bleuj kaom pas vaanaof de zestiende iew, wie 't dörp e regionaol centrum vaan törfstekerij woort (wie wel mie plaotse in Noord-Nederland). De kenale die veur de törfwinning gegraove woorte deende ouch ander bedrieveghede, boedoor Meppel tot 'n handelsplaots oetgreujde. In 1809 verliende Lowie Napoleon Meppel (symbolische) stadsrechte. Vaanaof de negentiende iew oontwikkelde de plaots ziech op industrieel gebeed. Daorum woorte in de twintegste iew inkel grachte touwgegoejd.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Hoogeveen

**Hoogeveen** (Drents: 't Ogeveine of 't Oveine) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Euverijssel aon, mèt 'n oppervlak vaan 129,22 km2 (daovaan 1,45 km2 water) en per 1 april 2016 55.287 inwoeners. Binne de gemeinte ligke boete de hoofplaots, die zoe'n 39.000 inwoeners heet, de kerne Elim, Fluitenberg, Hollandscheveld, Nieuw Moscou, Nieuweroord, Nieuwlande, Noordscheschut, Pesse, Stuifzand en Tiendenveen.

## Historie

In de vieftiende en zestiende iew kaom 't gebeed in versjèllende han terech, tot me in 1631 begós mèt de vervening. 't Gebeed bedroog oongeveer 5000 mörge en d'n törf woort mèt e kenaal nao Meppel gevare. In 1636 oontstoont ouch 't pläötske Hoogeveen, um de arbeiers permanint te kinne vestege. Tot in de negentiende iew bleef de törfstekerij 't belangriekste middel vaan bestoon; sinsdeen lag me ziech op landbouw en industrie. Nao d'n Twiede Wereldoorlog greujde de plaots e paar decennia snel, tot ze op 't huieg niveau bleef steke.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Midden-Drenthe

**Midden-Drenthe** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, mèt 'n oppervlak vaan 345,82 km2 (daovaan 4,29 km2 water), wat ziech oetstrek vaan 't midde vaan de provincie tot aon de grens mèt Friesland. Midden-Drenthe had op 1 april 2016 33.467 inwoeners en de gemeinte besteit oet de kerne Balinge, Beilen, Bovensmilde, Brunsting, Drijber, Elp, Eursinge, Garminge, Hijken, Hoogersmilde, Hooghalen, Holthe, Laaghalen, Lieving, Makkum, Mantinge, Nieuw-Balingen, Oranje, Orvelte, Smilde, Spier, Westerbork, Wijster, Witteveen, Zuidveld en Zwiggelte. Beilen is de hoofplaots en de groetste plaots mèt good 9.000 inwoeners.

De gemeinte is in 1998 oontstande oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Beilen, Smilde en Westerbork. Tot 2000 hètde ze nog *Middenveld*.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Borger-Odoorn

**Borger-Odoorn** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, gooddeils in de Veenkolonië, tege de grens mèt Groninge, mèt 'n oppervlak vaan 277,92 km2 (daovaan 2,74 km2 water) en per 1 april 2016 25.390 inwoeners. De gemeinte besteit oet de kerne 1e Exloërmond, 2e Exloërmond, 2e Valthermond, Borger, Bronneger, Buinen, Buinerveen, Drouwen, Drouwenerveen, Ees, Eesergroen, Exloërveen, Exloo, Klijndijk, Nieuw-Buinen, Odoorn, Odoornerveen, Valthe, Valthermond, Westdorp en Zandberg.

De gemeinte oontstoont in 1998 oet samevoging vaan de aw gemeintes Borger en Odoorn. Dees twie gemeintes bestoonte al vaanaof de inveuring vaan de Gemeintewèt; de ander dörper in de gemeinte zien noets 'n zelfstandege gemeinte gewees. Ouch de twie aw gemeintes waore dus relatief groet in verglieking mèt de meiste ander Nederlandse gemeintes. Dat verraojt get euver de historie vaan 't gebeed: in 't verleie waor 't veural oontoontgonne veenland. In de negentiende en vreug twintegste iew woort hei op groete sjaol törf gestoke; op de groond dee achterbleef vestegde ziech erm boere. Väöl plaotsnaome oet de gemeinte laote ouch dudelek oondergesjikheid zien: 't veen of 't water (*mond*) vaan 'n awwer dörp.

't Pläötske Drouwen, wat in de gemeinte ligk, is bekind um häör groet aontal voondste oet de broonstied.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Końskowola

**Końskowola** is 'n dörpke in Zuidoos Pole. 't Lègk tusse Puławy en Lublin, dichbiej Kurów, aan de Kurówka-reveer. 't Is de hoofsjtad van 'n apaarte gemeinte (*gmina*) woor ouch Puławy en Lublin in ligke. Aantal inwoners: 2250 miense (2013).

## Naam
Końskowola beteikent letterlik "*de Wil van 't Paerd*", maar de naam kömp in 't éch van "*[[Wola (nederzetting)|Wola]]*". Końsko kömp van de eigenaarsnaam, Jan z Konina (Jan Koniński, Jan van Konin). De naam Konińskawola kömp veur 't irs veur in 1442.

## Gesjiedenis
't Dörp is waorsjienlik in de 14e eew gesjtich, onger de naam Witowska Wola. Later is deze naam verangerd nao Konińskawola. Deze naam bleef 't dörp behaoje tot in de 19e eew.

Op 8 juni 1532, waerde 't dörp privébezit. Końskowola deende es 'n centrum van voedselhanjel veur 't omlègkende gebied. Versjiedene textielfabrieke waerde ouch in 't dörp geplaats. Väöl miense, vernamelik oet anger deile van Pole, verhoesde nao 't dörp; onger dees miense wore väöl immegrante oet Sakse.

Sins toen haet 't dörp zien gesjiedenis gedeild mit zien regio. Nao de dèrde verdeiling van Pole in 1795, waerde 't dörp geannekseerd door Oosteriek. In 1809 waerde 't dörp deil van 't Hertogdom van Warschau zodet 't deil kos waere van 't Keuninkriek Pole in 1815. Nao de Januarierevolutie in 1870 verlaor 't dörp zien veurrechte veur eeuwig. Tiejdes de Russische Revolutie in 1905 waerde väöl proteste en stakinge in 't dörp gehaoje. Sins 1918 is 't dörp weer deil van Pole.

## Toerisme
Tusse de väöl toeristische attraksies is 'n katholieke kèrk (gerèstoreerd omstreeks 1670 in 'n projek door Tylman van Gameren) mit de grave van de families Opaliński en Lubomirski . In 't dörp is nog 'n aaj katholieke kèrk. Die is geboewd in 1613 in de "Lublin renaissance"-stijl. De mooiste exemplare van dees stiel zeen te vinje in Końskowola en in Kazimierz Dolny. In 't dörp lègk ouch 'ne Lutheraanse begraafplaats.

Końskowola is ouch bekindj es de plaats van de dood van de Poolse dichters Franciszek Dionizy Kniaźnin en Franciszek Zabłocki.

## Trivia
Henryk Sienkiewicz, bekindje Poolse auteur, Nobelprieswinnaar veur Literatuur, genomineerd veur ziene historische roman *Mit Vuur en Zwaard*, sjreef deze regel: 
- "(...) Erg sjlech beer, ouch in Końskowola, zei Mr. Zagłoba (...)"

## Extern links
* Końskowola tiejdes d'n oorlog - foto's (Ingels)
* Historie van Końskowola (Pools)
Tynaarlo (gemeinte)

**Tynaarlo** (Drents *Tynaorl*) is 'n gemeinte in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Groninge, mèt 'n oppervlak vaan 147,65 km2 (daovaan 3,92 km2 water) en per 1 april 2016 32.920 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Bunne, Donderen, Eelde-Paterswolde, Eelderwolde, De Groeve, Midlaren, Oudemolen, De Punt, Taarlo, Tynaarlo, Vries, Winde, Yde, Zeegse, Zeijen, Zuidlaarderveen en Zuidlaren. Hoofplaots is Vries (oongeveer 4500 inwoeners); Eelde-Paterswolde en Zuidlaren zien allebei e stök groeter (good 10.000 inwoeners). Tynaarlo "zelf" is de veerde plaots vaan de gemeinte mèt mie es 1.000 inwoeners.

De gemeinte woort in 1998 gevörmp oet 't fusie vaan de aw gemeintes Eelde, Vries en Zuidlaren. 't Ierste jaor hètde de gemeinte *Zuidlaren*. De naom woort in 1999 veranderd nao Tynaarlo, vaanwege zjaloezie bij de inwoeners vaan Eelde en Vries. 't Dörp Tynaarlo is noets 'n zelfstendege gemeinte gewees.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Tynaarlo

***Tynaarlo*** kin beteikene:

* De gemeinte Tynaarlo in Drente;
* 't Dörp Tynaarlo in dezelfde gemeinte.
Gletsjer

'ne **Gletsjer** is 'n iesmassa die gevormp wuuertj óp 't landj en diek en groeat genóg is óm bergaafwaers te stroume.

Gletsjers, inclusief de Antarctische en Greunlandjsen ieskap, bedèkke zoeaget 15 miljoen km² aerdoppervlakdje en bevatte 29 miljoen km³ ies, óngeveer 87% van al zeut water óp aerd.

Gletsjers oefene door häör enorm gewich en 'ne sterke sliependje werking groeate invlood óp 't landj d'rónger oet. 'n Gletsjerdaal haet 'ne U-vormige doorsnee, in taengestelling toet e reveerdaal det mieë V-vormig is.
Westerveld

**Westerveld** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, aon de grens mèt Euverijssel en Friesland, mèt 'n oppervlak vaan 282,75 km2 (daovaan 3,76 km2 water) en per 1 april 2016 19.045 inwoeners, boemèt 't ein vaan de dunsbevolkte vaan Nederland is. De gemeinte umvat de kerne Darp, Diever, Dieverbrug, Doldersum, Dwingeloo, Eemster, Frederiksoord, Geeuwenbrug, Havelte, Havelterberg, Leggeloo, Lhee, Lheebroek, Nijensleek, Uffelte, Vledder, Vledderveen, Waspe, Wasperveen, Wilhelminaoord, Wittelte en Zorgvlied. De hoofplaots is Havelte; 't is de bedoeling tot dit binnekort Diever weurt.

De gemeinte Westerveld is in 1998 oontstande oet de gemeintes Diever, Dwingeloo, Havelte en Vledder.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Noordenveld

**Noordenveld** is 'n gemeinte gans in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Groninge aon, mèt 'n oppervlak vaan 205,36 km2 (daovaan 4,14 km2 water) en per 1 april 2016 31.092 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Altena, Een, Foxwolde, Langelo, Leutingewolde, Lievingen, Nietap, Nieuw-Roden, Norg, Peest, Peize, Peizermade, Roden, Roderesch, Roderwolde, Sandebuur, Steenbergen, Veenhuizen, Westervelde en Zuidvelde. Roden is de hoofplaots en wiedoet de groetste plaots, die mèt oongeveer 15.000 inwoeners haos de helf vaan de ganse bevolking besleit.

## Historie
*Noordenveld* is de naom vaan ein vaan de zes aw dingspele vaan 't gewes Drente. 't historisch Noordenveld umvatde ouch oongeveer 't groondgebeed vaan de modern gemeinte Tynaarlo. De gemeinte vaan noe oontstoont in 1998 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Norg, Peize en Roden.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
De Wolden

**De Wolden** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, aon de grens mèt Euverijssel, mèt 'n oppervlak vaan 226,35 km2 (daovaan 1,57 km2 water) en per 1 april 2016 23.703 inwoeners. De gemeinte erkint neet minder es 63 kerne; kerne mèt (volges 't CBS) mie es 50 inwoeners zien Alteveer, Ansen, Berghuizen, Drochteropslagen, Echten, Eursinge, Fort, Haakswold, Hees, Kerkenveld, Koekange, Koekangerveld, Leeuwte, Linde, Oldenhave, Oosteinde, Ruinen, Ruinerwold, Veeningen, Weerwille, De Wijk en Zuidwolde. Hoofplaots is Zuidwolde, wat ouch wiedoet de groetste plaots is.

De gemeinte De Wolden is in 1998 oontstande oet 'n fusie vaan de gemeintes Ruinen, Ruinerwold, de Wijk en Zuidwolde.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Zalf

**Zalf** (Latien: *Unguentum*) is 'ne verzamelnaam veur versjillende mediciene of verzorgende halfvaste dermatica (geneesmiddele die waere toegepas op de huid), zo zeen d'r biejveurbeeld zalfjes taenge de jeuk (biej insectebeten e.d.), zalfjes veur spierpiejn es Tijgerbalsem en cosmetica crèmes, biejveurbeeld daag- en nachcrème. 

In de farmacie wört 'n ongersjied gemaak tusse zalf en Crème. Onger zalf wört in principe verstaon 'n mengsel van hoofzakelik sjmeerbare vette (biejveurbeeld Vaseline) vermingdj mit werkzame stof. Van 'ne crème is sjprake es d'r 'n mingsel (emulsie) is van vette en water.
Rambo: First Blood

**First Blood** (ouchwaal **Rambo: First Blood**) is 'ne actiefilm oet 1982 mit Sylvester Stallone in de hoofrol. Hae sjpeelt John J. Rambo.
De film krieg 3 vervolg deile, 't létste deil (Rambo IV) is inmiddels in de maak en draag de titel John Rambo. 

## Gegaeves

Film: **Rambo First Blood**

regie = Ted Kotcheff

sjriever = David Morrell en Michael Kozoll

producer = Buzz Feitshanz

première = 1982

muziek = Jerry Goldsmith

genre = Actie

taol = Ingels (Amerikaans)

lingte =  97 minute

landj = V.S.

veurlaoper = -

vervolg = 

imdb = 0083944

## 't Verhaal
Ex-commando en oorlogsveteraan John Rambo geit nao Hope (Washington) om 'ne aaje vrundj van hem op te zeuke. Hae kömp in confrontatie mit 'ne stadsheriff, en wörd zonger reeje door hem gearresteerd. Op 't politiebureau krieg John trökblikke van de oorlog in Vietnam; hae wörd gek en ontsnapt, woornao d'r 'ne aorlog begint van 200 man taenge de laevende moordmachine.

## Cast
Sylvester Stallone - John J. Rambo 
Richard Crenna - Col. Samuel Trautman 
Brian Dennehy - Hope Sheriff Will Teasle
Bill McKinney - State Police Capt. Dave Kern
Jack Starrett - Deputy Sgt. Arthur Galt
Michael Talbott - Deputy Balford
Chris Mulkey - Deputy Ward
Rambo: First Blood part 2

**Rambo: First Blood part 2** is 'ne Amerikaanse film uit 1985.
De film vertelt 't verhaol euver de Amerikaanse ex-soldaot John J. Rambo dae is achtergelaote, nao de Vietnamoorlog es kriegsgevangene.

## Verhaol

Het is 1985, en John Rambo, ex-commando en Vietnamveteraan, zit vas veur de misdade die hae haet begaon in Hope, Washington. Hae krieg de kans op gratie, door 'n gevaorlikke missie oet te veure in de jungle van Vietnam. Hae mot foto's make van 'n Vietnamees kamp, deep in de jungle, maar hae moog absoluut gén kriegsgevange bevrieje. Nao 'ne wilde trek, mit 'ne mislukte parachutesprong, en 'n boottoch mit corrupte pirate, kömp Rambo same mit zien lokale helpster, biej 't kamp. Hiej bevriejd hae éine gevangene. Es ze nao 'ne lange achtervolging door Vietnamese soldaote aankomme op de plaots woor ze waere opgepik door de helikopter, géf de laffe commandant van de missie, Murdoch, de opdrach de heli trök te trekke. Rambo en de kriegsgevange waere gepak. Nao hun aankoms in 't kamp, arriveert d'r 'ne helikopter mit Russische soldaote. Rambo wörd wreed gemarteld, in 'ne poging hem te dwinge nao zien basis te laote seine. Hae wit te ontsnappe en same mit zien helpster probeert hae aan de Vietnamese en Russische soldaote te ontkomme. Hae belaoft 't maedje mit te nömme nao Amerika. Gek van bliedsjap let hét neet op en wörd hét doodgeschote. Rambo zint op wraak. Allein roeit hae bao 'n heel leger oet. Hae sjtaelt de Russische helikopter, vernietigt 't kamp, en bevriejt de gevangene. Nao 'n spectaculair lóggevech, kömp Rambo mit de gevangene aan op de lógmachbasis, woor hae aafraekent mit Murdoch.

## Cast
*Sylvester Stallone - John Rambo
*Richard Crenna - Samuel Trautman
*Charles Napier - Murdoch
*Steven Berkoff - Podovsky
*Julia Nickson - Co Boa
*Martin Cove - Erickson