Waopes vaan Utrech

De Nederlandse provincie **[[Utrech (provincie)|Utrech]]**, vaanajds 't Stiech geneump, is e land vaan kestiele. Dit hingk same mèt de sterke rol die edele hei oonder 't bisjoppelek gezag hadde. Tientalle zoegeneumde hofstei woorte erkind, ummer mèt e waope. Väöl vaan die waopes koume trök in de huiege gemeintewaopes en die zien daomèt iewenaajd.

### Types waopes
'n Mechtege femilie mèt väöl bezittinge in Utrech waor 't geslach Vaan Zuilen. Hun sprekend waope, in keel (roed) drei zuile vaan zèlver, is in väöl waopes trök te vinde: alleriers in Zuilen zelf, wijer in de symbole vaan Abcoude, Haarzuilens, Leersum, Vianen, Westbroek en Wijk bij Duurstede. De waopes vaan de femilies De Haar en Vaan Houten, Linschoten en Polsbroek zien ouch e paar kier trök te vinde. 't Waope vaan Langbroek besteit oet de (versumpelde) waopes vaan wel veer hofstei.

### Provinciewaope


De provincie heet e samegestèld waope wat ziech zoe liet umsjrieve:

:Geverendeild: I en IV. in keel (*roed*) e kruus vaan zèlver (*wit*), II en III. in goud (*geel*) 'ne liew vaan keel, genageld en getongk vaan lazuur (*blauw*); euver alles heer e hartsjèld gesjuins vaan zèlver en keel. 't Sjèld gedèk mèt 'n kroen vaan vief blajer en aan beiskante gehawwe door 'nen aonziende liew vaan goud.

't Ierste waope, 't kruus, kump bij diverse kèrkeleke otoriteite veur (dao-oonderouch väöl aander bisdomme). Sinds 't episcopaot vaan Jan van Sierck (1291-1296) is dit waope in 't bisdom Utrech in gebruuk. Zien opvolgers naome dit waope euver, mèt hun persoenelek waope es hartsjèld. Dit sjèld woort zoewel door 't kèrkelek bisdom es door ziene (kleindere) wereldleke pendant, 't Stiech, gedrage. Wie keizer Sjarel V in 1528 't Stiech innaom, deeg heer dat es graof vaan Holland; heer liefde Utrech dus min of mie bij Holland in. (Ouch al veur d'n Habsbörgsen tied hadde de graove vaan Holland dèkser geperbeerd 't Stiech te verovere.) De liew vaan keel dee twie kier in 't waope steit is aofkumsteg vaan Holland. De ierste viefteg jaor versjijne versjèllende waopes boe-in 't Stiechs kruus en d'n Hollandse liew same veurkoume (neet per se geverendeild).

Naotot de Staote vaan Utrech ziech bij d'n Opstand aonslete oontstoont weer 'n nui situatie. De stad Utrech, die 't gesjuins waope (te zien in 't harstsjèld) dreug, eisde de hoofrol in 't gewes op en dwong opnaome in 't waope aof. Mèt 't aofzwere vaan Filips II gaof 't ouch geine graof vaan Holland mie es souverein; soms haolde me de liew gans weg en droog me 't Stiechs kruus mèt 't stadswaope es hartsjèld. In 1582 kump 't huieg waope veur 't iers veur, meh vaan 1584 tot 1705 besloot me toch weer um 't steidelek hartsjèld eweg te laote. In de ierste jaore vaan 't Keuninkriek veugde me de waopespreuk *Concordia res parvae crescunt* touw ('Door eindrach greuje klein dinger', 't aajd devies vaan de Rippubliek). Bij Keuninklek Besluut vaan 18 miert 1858 woort de provincie Utrech officieel in häör waope bevesteg, mèt kroen en sjèldhawwers, meh de spreuk woort neet verliend.

### Gemeintewaopes

Plaetje:Amersfoort wapen.svg|Amersfoort
Plaetje:Coat of arms of Baarn.svg|Baarn
Plaetje:Bunnik wapen.svg|Bunnik
Plaetje:Bunschoten wapen.svg|Bunschoten
Plaetje:Eemnes wapen.svg|Eemnes
Plaetje:Houten wapen.svg|Houten
Plaetje:IJsselstein wapen.svg|IJsselstein
Plaetje:Leusden wapen.svg|Leusden
Plaetje:Lopik wapen.svg|Lopik
Plaetje:Montfoort wapen.svg|Montfoort
Plaetje:Coat of arms of Nieuwegein.svg|Nieuwegein
Plaetje:Oudewater wapen.svg|Oudewater
Plaetje:Renswoude wapen.svg|Renswoude
Plaetje:Rhenen wapen.svg|Rhenen
Plaetje:Ronde Venen wapen.svg|De Ronde Venen
Plaetje:Wapen van Soest (Nederland).svg|Soest
Plaetje:Stichtse Vecht wapen.svg|Stichtse Vecht
Plaetje:Utrecht gemeente wapen.svg|Utrech
Plaetje:Utrechtse Heuvelrug wapen.svg|Utrchtse Heuvelrug
Plaetje:Veenendaal-wapen.svg|Veenendaal
Plaetje:Wijk bij Duurstede wapen.svg|Wijk bij Duurstede
Plaetje:Woerden wapen.svg|Woerden
Plaetje:Coat of arms of Woudenberg.svg|Woudenberg
Plaetje:Coat of arms of Zeist.svg|Zeist


De gemeinte Vijfheerenlanden dreug nog gei waope.

### Veurmaolege gemeintewaopes
:*Zuug ouch: [[Lies vaan geweze gemeintes in Utrech]]*

Plaetje:Coat of arms of Abcoude.svg|Abcoude
Plaetje:Abcoude Baambrugge wapen.svg|Abcoude-Baambrugge
Plaetje:Abcoude Proosdij wapen.svg|Abcoude-Proosdij
Plaetje:Achttienhoven wapen.svg|Achttienhoven
Plaetje:Amerongen wapen.svg|Amerongen
Plaetje:Baarn wapen 1818.svg|Baarn (1867)
Plaetje:Benschop wapen.svg|Benschop
Plaetje:Coat of arms of Breukelen.svg|Breukelen(-Nijenrode)
Plaetje:Breukelen-Sint Pieters wapen.svg|Breukelen-Sint Pieters
Plaetje:Bunnik wapen 1913.svg|Bunnik (1913)
Plaetje:Cothen wapen.svg|Cothen
Plaetje:Darthuizen wapen.svg|Darthuizen
Plaetje:Doorn wapen.svg|Doorn
Plaetje:Driebergen wapen.svg|Driebergen
Plaetje:Driebergen-Rijsenburg wapen.svg|Driebergen-Rijsenburg
Plaetje:Haarzuilens gemeentewapen.svg|Haarzuilens
Plaetje:Harmelen gemeentewapen.svg|Harmelen
Plaetje:Hoenskoop wapen.svg|Hoenkoop
Plaetje:Hoogland wapen.svg|Hoogland
Plaetje:Houten wapen 1816.svg|Houten (1816)
Plaetje:Houten wapen 1928.svg|Houten (1928)
Plaetje:Jaarsveld wapen.svg|Jaarsveld
Plaetje:Jutphaas wapen.svg|Jutphaas
Plaetje:Kamerik wapen.svg|Kamerik(-Houtdijken)
Plaetje:Kockengen wapen.svg|Kockengen
Plaetje:Langbroek wapen.svg|Langbroek
Plaetje:Leersum wapen.svg|Leersum
Plaetje:Linschoten wapen.svg|Linschoten
Plaetje:Loenen wapen 1816.svg|Loenen (1816)
Plaetje:Loenersloot wapen.svg|Loenersloot
Plaetje:Lopik wapen 1818.svg|Lopik (1818)
Plaetje:Lopik wapen 1948.svg|Lopik (1948)
Plaetje:Loosdrecht gemeentewapen.svg|Loosdrecht
Plaetje:Maarn wapen.svg|Maarn
Plaetje:Maarssen wapen.svg|Maarssen
Plaetje:Maarsseveen wapen.svg|Maarsseveen
Plaetje:Maartensdijk wapen.svg|Maartensdijk
Plaetje:Mijdrecht wapen.svg|Mijdrecht
Plaetje:Nigtevecht wapen.svg|Nigtevecht
Plaetje:Polsbroek Noord wapen.svg|Noord-Polsbroek
Plaetje:Gemeente Odijk wapen.svg|Odijk
Plaetje:Oudenrijn wapen.svg|Oudenrijn
Plaetje:Polsbroek wapen.svg |Polsbroek
Plaetje:Rijsenburg wapen.svg|Rijsenburg
Plaetje:Ruwiel wapen.svg|Ruwiel
Plaetje:Schalkwijk wapen.svg|Schalkwijk
Plaetje:Snelrewaard gemeentewapen.svg|Snelrewaard
Plaetje:Stoutenburg wapen.svg|Stoutenburg
Plaetje:Tienhoven (UT) wapen.svg|Tienhoven
Plaetje:Coat of arms of Vianen, Utrecht.svg|Vianen
Plaetje:Vinkeveen wapen.svg|Vinkeveen
Plaetje:Vinkeveen en Waverveen wapen.svg|Vinkeveen en Waverveen
Plaetje:Vleuten wapen.svg|Vleuten
Plaetje:Vleuten-De Meern wapen.svg|Vleuten-De Meern
Plaetje:Vreeland wapen.svg|Vreeland en Loenen (1972)
Plaetje:Vreeswijk wapen.svg|Vreeswijk
Plaetje:De Vuursche wapen.svg|De Vuursche
Plaetje:Waverveen wapen.svg|Waverveen
Plaetje:Werkhoven wapen.svg|Werkhoven
Plaetje:Westbroek wapen.svg|Westbroek
Plaetje:Willeskop gemeentewapen.svg|Willeskop
Plaetje:Willige Langerak wapen.svg|Willige Langerak
Plaetje:Wilnis wapen.svg|Wilnis
Plaetje:Zegveld wapen.svg |Zegveld
Plaetje:Polsbroek Zuid wapen.svg|Zuid-Polsbroek
Plaetje:Zuilen wapen.svg|Zuilen


;Opmerkinge
* De volgende gemeintes hadde gein eige waope: Abstede, Achthoven, Buiten-Catherijne of Lijnpad, Cabauw, Duist, Gerverscop, 's-Gravesloot, Kamerik-Mijzijde, Laag Nieuwkoop (wel e hierlekheidswaope), Lauwerecht, Maarssenbroek (wel e hierlekheidswaope), Oud-Wulven, Oudhuizen (wel e hierlekheidswaope), Portengen, Rhijnauwen (wel e hofstadswaope), Schonauwen, Sterkenburg (wel e hofstadswaope), Teckop, Tolsteeg, Tull en 't Waal, Veldhuizen, Wulverhorst (mesjiens wel e hierlekheidswaope), Zevender (wel e hierlekheidswaope).
* Ouch de gemeinte De Vuursche had feitelek gein eige waope, meh gebruukden 't hierlekheidswaope wel.

### Hofstads- en hierlekheidswaopes
Veurluipeg incompleet.


Plaetje:Haarzuilens wapen.svg|De Haar
Plaetje:Zuilesteyn wapen.svg|Zuylesteyn


### Rifferenties