open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ouddorp

**Ouddorp** (Zieëws: *Ouwdurp*) is 't wèstelikste dörp in de gemèndje Goeree-Overflakkee. 't Dörp haw 6.113 inwoaners in jannewarie 2007 en woor daomit, achter Sommelsdijk, 't gróts dörp van 't eilandj. Van 1966 tot 2013 vormde 't dörp mit Goedereede en Stellendam de gemèndje Goedereede. De wichtigste middele van bestaon zeen de visserie, 't toerisme enne landjboew. De meiste inwoeaners zeen lèd vanne Herstèldj Hervormdje Kirk. Plaatselik wuuertj *op Ouwdurp* gezeen.

## Landjboew
De landjboew is 't aads middel van bestaon. 't Landjlaeven in Ouddorp woor ömmer kleinsjaolig van aerd en det is nag ömmer zoea. Vruueger woort 's väöl blomezaod geteildj. De lèste jaore wuuertj 's ouch ömmer mieë blome gekwieëk. Ouddorp ligk ane grèns van zandj- en kleigróndj en veur sommige gewesjen is det ideaal. Anen angere kantj is zandj neet zoea vröchbaar en daoróm zeen väöl percelen e stök aafgegrave. De gróndj woort in walle lanks de percelen ópgewórpe. Hiedoor óntsting 'n epaart beslaote landjsjap det m'n e sjurvelingelandjsjap neump. In Ouddorp zelf neump me dees sjurvelinge "hoagten".

## Visserie
De visserie in Ouddorp is opgebleujdj saer den 't dörp 'nen eigen haven haet. Dae haven is inne jaore 1860-1861 gegrave gewaore. Vruueger haw Ouddorp veural crevettevisjers, meh nao de aafsloeting vanne Grevelinge zeen z'n ouch inne zieë gaon visje. Dees zieëvisjers visje veural op tong en sjol. Saer de aafsloeting in 1972 ligk de Ouddorpse vlaot inne Delta in Stellendam. De vlaot besteit nag oet zoea vieftieën kotters wovan 's twieë paoling visjen inne Grevelinge vanoet d'n ajen have. Veure res wuuertj d'n aje have noe veur jachte gebroek.

## Recreaasje

't Toerisme is opgekaome nao d'n Twieëdje Werreldkrieg. Ouddorp woort aantrèkkelik vanwaenge de strenj enne natuur. Inne beginjaore woorte hieël väöl zomerhuuskes en campings gemaak, soms van slechte kwaliteit. Gelökkig is d'r noewaal aandach veure kwaliteit en guuef 't veurnamelik lux verkansieparke wie Port Zélande, Noordzeepark en De Klepperstee. Ouddorp steit bekèndj es 'n femieljebaadplaats.

## Dörpsstructuur
Oersprónkelik besting Ouddorp oet lintjbeboewing lanks 'n aantal waeg. De ènsigste concentraasje woor róndje kirk inne rink. Vanaaf 1960 zeen d'rs e paar vrie groeate stökker biegeboewdj gewaoren ane noordkantj van 't dörp: "Plan Oost" en "Plan Zuid". De lèste jaoren is det verangerdj en noe wuuertj d'r bekans neet mieë geboewdj vanwaenge provinciaal regelinge. In 't dörp waere waal discussies geveurdj, ómdet Ouddorpse starters ane weuningmert gein hoes kinne koupen aangezeen 't te duur is en ómdet 's weinig gesjikdje hoezer guuef die te koup staon. In 2007 haet me waal planne gemaak veur nuujboew en in 2011 haet me mit boewen aangevange.

## Óntwikkeling inwoeaneraantal
De óntwikkeling van 't inwoeaneraantal euvere jaoren wuuertj hieónger waergaeve:
* 1747 - 1.286
* 1815 - 1.796
* 1840 - 2.469
* 1895 - 2.724
* 1940 - 3.705
* 1966 - 4.322
* 1997 - 5.790
* 2009 - 6.047
Ružomberok

**Ružomberok** (Pruus: *Rosenberg*, Hongaars: *Rózsahegy*, Poeals: *Rużomberk*) is 'n stad in 't noorde van Slowakieë inne historische regio van Liptov. d'r Wone zoeaget 30.000 luuj. De stad ligk ane Váh.

De ieëste verwiezinge nao Ružomberok kómmen oet 1233 en spraeke van 'n naerzètting mitte naam *Terra Reuche*. In 1318 kreeg de plaats stadsrèchte die in 1340 door keuning Karel I Robert Van Hongarije woorte bevestig en oetgebreidj. De greuj vanne stad woort aafgeremp wie 't ónger 't bestuur van Likavka koom te valle.

Inne buurt vanne stad ligk ouch de archeologische vinjplaats Havránok.

## Kerne
Ružomberok besteit oet de volgendje kerne:
* Biely Potok (in 1882 geannexeerdj)
* Černová (nao 1808 geannexeerdj)
* Hrboltová (in 1976 geannexeerdj)
* Ružomberok
* Rybárpole
* Vlkolínec (in 1882 geannexeerdj)
Havránok

**Havránok** is 'n wichtige archeologische vinjplaats in 't noorde van Slowakieë. 't Ligk op 'ne häöel bie 't Liptovská Mara, zoeaget 2 km van 't dörpke Bobrovník, halverwaeg Ružomberok en Liptovský Mikuláš inne regio van Liptov. Archeologen höbben op dees plaats 'ne prehistorische Keltische häöel en e middelieëfsj houter kestieël bloeatgelag inne jaore sestig. Tiejes d'n Iezertied ennen tied van 't Romeins Riek woor de Sjrien van Havránok e wichtig religieus centrum vanne Kelten in Slowakieë.

't Kestieël óppe häöel bie Havránok woor e wichtig religieus, economisch en politiek centrum vanne Púchovcultuur (300 v. Chr. - 180 n. Chr.). In daen tied vermingdje de dominante Keltische Cotinistam zich mit ajer völker vanne Lausitzcultuur. 't Waalvarendj oppidum woort same mit anger Keltische naerzèttinge verneeldj róndj 't begin vanna jaortèlling, of door Germaanse stammen of door Daciane.

E middeliëfsj houter kestieël besting inne nae van 't aad häöelkestieël vanne ellefdje toete vieftieëndje ieëf.
Likavka

**Likavka** is 'n gemèndje in Slowakieë inne regio Žilina en maak deil oet van 't distrik van Ružomberok. Likavka tèltj ruum 3.000 inwoeaners en ligk op 520 maeter baove zieëniveau. Likavka besleit zón 18,26 km². De plaats is veur 't ieës vermèldj gewaoren in 1315.
Lies vaan börgemeisters vaan Amsterdam

Dit is 'n lies vaan alle börgemeisters vaan Amsterdam sinds 't ind vaan de Franse bezètting in 1813. Vaan 1813 tot 1824 had Amsterdam mierder börgemeisters, daonao ummer mer eine. Veur 'n oetgebreider lies, tot in de middeliewe trök, zuug de Nederlandstaolege versie.

## Rifferenties
Jac.P. Thijsse

**Jacobus Pieter Thijsse** (Mestreech, 25 juli 1865 - Overveen, gemeinte Bloemendaal, 8 januari 1945) waor 'ne Nederlandse bioloog en natuurbesjermer, dee e groet deil vaan zie leve in Amsterdam doorbrach. Heer woort bekind mèt zien populair-wetensjappeleke biologiebeuk die heer deils same mèt ziene vrund en collega Eli Heimans sjreef; bovenal kint me häöm nog vaan de albums mèt natuurpleetsjes die tösse 1906 en 1909 bij de produkte vaan Verkade woorte geleverd. Ouch naom heer 't initiatief tot de opriechting (in 1905) vaan de Vereineging Natuurmonuminte en tot de plant vaan 't Amsterdams Bos.
Ternejje

**Ternejje** (Frans **Lanaye**, Nederlands *Ternaaien*, Waols *Li Nåye*) is e dörpke in de provincie Luik, en een deilgemeinte vaan de gemeinte Wezet/Visé. Ternejje ligk aon de weskant vaan de Maos, e paar kilometer stroumopwaarts vaanoet Mestreech en rech tegeneuver Eisde. Aon de aander kant vaan 't dörp löp 't Albertkenaal. Get mie nao 't zuie ligk Lies (Lixhe, Lieze). Bij de deilgemeinte Ternejje huurt ouch 't gehuch Klein-Ternejje, wat direk aon de Nederlandse grens ligk en vaanajds 'Nederlandstaoleg' is. De veurmaolege gemeinte heet 'n oppervlak vaan 4,60 km² en had bij de opheffing oongeveer 900 inwoeners.

Bezeensweerdeghede in Ternejje zien de Sint-Remigiuskèrk (foto) en de Maria-Magdalenakepel, die deils achtienden-iews, deils neoromaans is.

Ternejje hoort tot 1963 bij Belsj Limbörg, meh woort in dat jaor nao Luik euvergebrach, umtot de inwoeners 'Franstaoleg' (Waols) zien. Me heet toen nog Klein-Ternejje, boe de inwoeners (vaanajds) Limbörgs spreke, nao Kan wèlle euverbringe; dit woort evels neet gedoon. In 1977 woort de gemeinte Ternejje opgeheve en bij Wezet geveug.
Klein-Ternejje

**Klein-Ternejje** is e gehuch in de Wezeter deilgemeinte Ternejje (gemeinte Visé), noordelek vaan 't centrum (dörp), kort oonder de Nederlandse grens. 't Is de noordelekste plaots vaan 't Waols gewes. 't Pläötske ligk aon de Maos en is vaanoet Mestreech laanks de ENCI-kojl te bereike. Zuielek vaan 't gehuch ligk de Stop vaan Ternejje (foto). Hei kinne sjeper oet 't Albertkenaal nao de Maos, boebij ze e huugdeversjèl vaan zoe'n 15 meter mote euverkoume. Bij Klein-Ternejje ligk ouch 't Plateau vaan Castaert, boe-op vreuger e kestiel stoont. Noe vint me dao nog 'ne boerenhoof. Klein-Ternejje ligk ouch hiemelsbreid kortbij Kan, meh umtot 't plateau detösse ligk, en dao-euver geine goje weeg löp, kin me vaan hei-oet neet gaw in Kan koume.

Oondaanks tot Klein-Ternejje sinds 1963 in Wallonië ligk, weurt hei, aanders es in Ternejje zelf, vaanajds Limbörgs gesproke.
Cyclocross

**Cyclocross** of **veldrije** is 'ne vörm vaan fietserenne. De coureurs rije heibij 't bèste gedeilte neet euver de weeg, meh door weie, bosse en velde. Daomèt liekent 't get op mountainbike. Dèks moot me euver zandbunkers en obstakele rije, zoetot 't nudeg kin zien veur de fiets op de rögk te numme. Umtot me gere lestege umsten heet, weurt de competitie in de wintermaonde gehawwe. Cyclocross is vandaog d'n daag veural populair in Vlaondere en in Noord-Braobant. In Vlaondere zien väöl gespecialiseerde, professioneel cyclocrossers, Nederlandse coureurs doen 't dèks neve aander fietsrendisciplines.
Lugo

**Lugo** is 'n sjtad in 't noordweste va Sjpanje, aan de reveer de Miño. 't Is de hoofsjtad van de provincie Lugo en van de autonoom regio Galicië. De sjtad haat óngevier 100.000 inweunesj.
Genoens

**Genoens** (Nederlands: **Genoelselderen**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Riems. 't Dörp ligk zjus zuielek vaan Memmerke en ligk kort aon de groete weeg (Tóngersesteinweeg), zoeget haafweeg tösse Riems-dörp en Tóngere. In 2005 had de deilgemeinte 495 inwoeners. Bij Genoens ligk 't Wienkestiel vaan Genoens, mèt e domein vaan 22 hectaar en dao-achter de Tóm vaan Genoens; in 't dörp steit de Martinuskèrk.

Tot 1977 waor Genoens 'n zelfstendege gemeinte.
Joddere

**Joddere** (Nederlands: **Herderen**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Riems. In 2006 had 't 1.508 inwoeners. Joddere ligk zjus westelek vaan 't dörp Riems, aon de Tóngersesteinweeg. Bij Joddere ligke twie Gallo-Romeinse tómme. D'n dörpskern ligk op twie heuvelkes.

Tot 1977 waor Joddere 'n zelfstendege gemeinte.
Lin

**Lin** is de volksnaom veur:

* **(Mattes)lin** (Martenslinde) in de stad Bilze, zuug Lin (Belsj);
* **Lin** (Linne) in de gemeinte Maasgoew, zuug Lin (Nederlandj).
* Linne (textiel)
Memmerke

**Memmerke** (Nederlands: **Membruggen**) is e dörp in Belsj Limbörg, 'n deilgemeinte vaan Riems, kort noordelek vaan Genoens en zuielek vaan Rèkkeve. In 2005 had de deilgemeinte 812 inwoeners. Memmerke ligk es eineg dörp in de gemeinte Riems neet in Druug meh Vochteg Haspegouw, zoetot de natuur um 't dörp heer wezelek aanders is. Bij Memmerke hei oontspringk de Meulebeek, 'ne zijbeek vaan d'n Demer. De parochiekèrk (zuug de foto) is 'n neoromaanse pseudobasiliek gewijd aon Sint-Hubertus oet 1872, op de plaots vaan 'n väöl awwer kèrk. D'n torie vaan de aw kèrk veel in 1727 in; vaan de nuien torie dee me dao-op bouwde zien nog stökker in de huiege kèrk bewaord.

Memmerke, boe al in de Romeinsen tied 'ne villa stoont, weurt in d'n daartienden iew veur 't iers geneump es de groethierlekheid *Meummerken*. Later kump 't nog veurbij es *Membrughes* (1356) en *Mommerken* (1985). D'n dialeknaom heet dus de awwer pepiere. Bei naome laote ziech verklaore oet *meer* en *brook* ('moeras'), wat wijs op de vochtege bojem hei (in tegestèlling tot de zuieleke umgeving, zuug bove). 'n Awwer verklaoring góng evels oet vaan 'gemein brögk'. De groethierlekheid laog in 't Graofsjap Loen, meh ressorteerde sinds 1366 oonder Luik. Ouch de abdij vaan Horcht had hei väöl bezittinge. Tot 1971 waor Memmerke 'n zelfstendege gemeinte, daonao hoort 't tot 1977 bij Eldere. De nui gemeinte Eldere woort dat jaor weer opgesplits: dewijl 't dörp Eldere nao Tóngere góng, kaom Memmerke wie Genoens in de nui gemeinte Riems te ligke.

## Referenties


*Veur dit artikel is wijer gebruuk gemaak van 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.*

## Externe link

* Historie vaan Memmerke
Eldere

**Eldere** is de naam van:

* E dörp en deilgemeinte van Tóngere, in 't Nederlands 's-Herenelderen, zuug Eldere (dörp);
* 'n Fusiegemeinte die van 1971 tot 1977 haet besjtange, zuug Eldere (fusiegemènt).
Miele

**Miele** (Nederlands: **Millen**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Riems. De deilgemeinte, boe ouch de gehuchte Dries (noorde) en Els (zuie) bij hure, had in 2008 1.489 inwoeners. 't Dörp ligk e paar kilometer zuielek vaan Genoens, neet wied aof vaan d'n Tóngersesteinweeg. Miele ligk in Druug Haspegouw en is heuvelechteg: kortbij Els ligk 't hoegste punt vaan Belsj Limbörg (boete Voere) op 151 meter.

In Miele steit de neogotische Steffeskèrk oet 1861 mèt gotischen torie oet de zestienden iew (foto) zoewie versjèllende carréhäöf. Bij 't dörp steit de Waterbörch.

Miele woort in 1143 veur 't iers geneump, en wel es *Milina*. 't Waor iewelaank es hierlekheid in 't graofsjap Loen. Ze waor in han vaan versjèllende femilies, in 't begin vaan de hiere vaan Miele (*de Milne*, *de Melin*), later vaan aander geslachte. Vaan 1456 tot 't ind vaan 't Ancien Régime waor Miele bezit vaan de hiere van Mettekaove. De kèrkeleke rechte euver de parochie Miele, boe ouch Val en Meer oonder vele, waore sinds d'n tienden iew al in han vaan 't Luiker Martinuskapittel. Oonder Frans bewind, tösse 1796 en 1802 waor Miele hoofplaots vaan e kanton, boe nog 19 umligkemde dörper bij hoorte. Tot 1977 waor Miele 'n apaarte gemeinte.

## Referenties
Val

**Val** (Nederlands: **Val-Meer**, aajdtieds *Fall-Mheer*) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Riems. Vaanajds bestoont 't dörp oet twie gehuchte, Val en Meer, boebij Meer in 't noorde laog en Val in 't zuie; later is dit ein kern gewore, die in de standaardtaol netsjes *Val-Meer* weurt geneump, meh in de volksmoond gewoen *Val* hèt. 't Dörp ligk zuielek vaan Riems, westelek vaan Zèche-Zösse-Boolder en noordelek vaan Rukkelinge-Jeker en Bitsinge in Wallonië.

Val, es *Falla* in 1147 veur d'n ierste kier opgeteikend, waor 'n hierlekheid in 't graofsjap Loen, deil vaan de baljouwsjap Bilze. Meer (Mheer) vörmde same mèt Boolder 'n aander hierlekheid. Kèrkelek waore 't allebei keplaoneie vaan de parochie Miele. Tot 1977 waor Val 'n apaarte gemeinte.

Louis-Joseph Kerkhofs, vaan 1927 tot 1961 bisjop vaan Luik, is gebore in Val.

## Referenties
Vlèètege

**Vlèètege** (örges aanders ouch *Vlietege*; Nederlands: **Vlijtingen**, Frans: *Flétange*, Waols: *Flétindje*) is e dörp in Belsj Limbörg en e deilgemeinte vaan Riems. Bij de deilgemeinte Vlèètege, die in 2005 2521 inwoeners had, huurt ouch 't gehuch Laofelt. Vlèètege ligk in Druug Haspegouw en heet 't bijbehurend typisch heuvellandsjap. Vlèètege ligk noordelek vaan Riems-dörp, oostelek vaan Gröet-Spaan en westelek vaan Kesselt.

't Straotbeeld weurt gedómmeneerd door de neoclassicistische Albanuskèrk (torie oet 1840, kèrk oet 1846; zuug de foto). Zuielek vaan d'n dörpskern vint me 't wit kapelke, gewijd aon Maria. De Maer, 't vreuger merretplein, góng in d'n twintegsten iew verlore, zoe good wie de windmeule vaan 't dörp (gesloop in 1992).

## Historie
In 't dörp zien archeologische voondste gedoon oet de steintied, d'n iezertied en de Romeinsen tied. 't Dörp es zoedaoneg kaom in 1079 es *Fle(y)tingen* es ierste op sjrif, en in 1139 nog ins es *Fletingis*, in 'n sjinkingsakte oet naom vaan d'n Duitse keizer, dee 't dörp al ieder (in d'n èlfden iew) in lien had gegeve aon 't kapittel vaan de Sintervaoskèrk in Mestreech. Daomèt kaom 't dörp es 'n enclaaf boete 't graofsjap Loen te ligke. In 1747 woort Vlèètege, in de Slaag bij Laofeld, gooddeils platgebrend. In 1934 kaom 't Albertkenaal neve 't dörp te ligke. Sinds 1977 maak Vlèètege deil oet vaan de fusiegemeinte Riems.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel; wijer deende ouch [http://www.riemst.be/bezoekersinfo/historisch-riemst/vlijtingen dees paasj] es bron.*
Zèche-Zösse-Boolder

**Zèche-Zösse-Boolder** (ouch wel *Ziche-Zusse-Bolder*; Nederlands **Zichen-Zussen-Bolder**) is 'n deilgemeinte vaan Riems in Belsj Limbörg. 't Besteit oet drei gehuchte, Boolder in 't weste, Zèche in 't midde en Zösse in 't ooste, die mèt de iewe min of mie tot ei dörp aonein zien gegreujd. Zösse steit vaan de drei kerne nog relatief los. Zèche-Zösse-Boolder ligk zuidoostelek vaan 't dörp Riems, noordwestelek vaan Aemaol en noordelek vaan Woonk, allebei in Wallonië.

De deilgemeinte ligk in Druug Haspegouw, op kalkstein, wat hei iewelaank gewonne is. In Zèche-Zösse-Boolder stoon twie groete kèrke, de Pieters- en Laurenskèrk (de parochiekèrk vaan Zèche en Boolder; foto) en de Genovevakèrk (de parochiekèrk vaan Zösse). 't Plat vaan Zèche-Zösse-Boolder is, wie 't Wieërts, extreem riek aon vocaole; door 't verdwijne vaan functioneel sleip- en stoettoene zien de toch al talrieke vocaole in twieë gesplete.

## Historie
De drei neerzèttinge höbbe 'n versjèllende historie. Zèche en Zösse waore allebei hierlekhede die 't groetste deil vaan hun historie dezelfden hier en dezelfde sjepebaank deilde, Boolder vörmde same mèt Meer (zuug oonder Val) 'n aander hierlekheid. Alledrei hoorte ze bij 't graofsjap Loen. In 1796, oonder Frans bewind, woorte de drei jurisdicties in ein gemeinte vereineg. In 1977 woort Zèche-Zösse-Boolder oonderdeil vaan de groeter gemeinte Riems.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel; wijer kump ouch informatie vaan [http://www.riemst.be/bezoekersinfo/historisch-riemst/zichen-zussen-bolder dees website].*

### Referenties
Smeermaas

**Smeermaos** (eige naom en Nederlandse naom: **Smeermaas**) is e gehuch of kèrkdörp in de Belsj-Limbörgse gemeinte Laoneke, oostelek vaan d'n dörpskern en noordelek vaan de grens mèt Nederland en 't Mestreechter industriegebeed Bosscherveld. 't Strèk ziech oet tot e stökske in Nederland. 't Dörpke ligk aon de Zuid-Wöllemsvaart en de Maos.

Smeermaas, wat in 1956 zien parochiekèrk kraog, is hendeg in trèk bij Mestreechse studente en aander forenze. 't Gebeed kort aon de Maos weurt väöl door fietstoeriste aongedoon. In de uterweerde vaan de Maos is me natuur goon oontwikkele.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.*
Peerdechtege

De **Peerdechtege** (Equidae) zien 'n femilie vaan oonevehovege zoogdiere; neve de neushores en de tapirs ein vaan de drei levende. Peerdechtege versjèlle vaan de aander Oonevehovege doortot ein tien neet allein 't mieste gewiech dreug, meh zelfs allein 'n hoof is goon vörme, dewijl de aander tiene zoe good wie verdwene zien. Daorum woorte ze vreuger in 'n apaarte orde ('Einhovege') ingedeild. Allewijl kinne de Peerdechtege mer ei geslach, naomelek *Equus* (peerd), meh 't gief nog hiel väöl mie fossiel geslachte. De Peerdechtege splitsde ziech in 't Eoceen (veur 54 mieljoen jaor) aof en höbbe ziech vaan bieste zoe groet wie 'nen hoond oontwikkeld tot de megafauna die ze noe zien. D'n achteroetgaank in diversiteit in de lèste paar mieljoen jaor kump veural door 't succes vaan 't euverlevend geslach *Equus*.
De Greend (Mestreech)

De **Greend** is e park in 't centrum vaan Mestreech, gelege aon de Maos aon de kant vaan Wiek. Vreuger waor 't park eigelek 'n eiland  meh 't is later oetgegraove en vasteland gewore. In de ierste haaf vaan de 20en iew heet 't park gedeend es landingsplaots veur helikopters. Noe gief 't dao e skatepark (mèt droonder parkeergarage) en de 'Maastricht Music Hall'. Dèks weure ouch eveneminte gehawwe op de Griend.
Charles Eyckpark

't **Charles Eyckpark** is e park aon de Maos in Mestreech, in de De Zjeramiek. 't Is verneump nao de sjèlder en beeldhouwer Charles Eyck.

## Ligking
't Charles Eyckpark vörmp e smaal, laankgerèk stökske greun wat begint bij de Maospunttorie, neven 't Plein 1992, en doorlöp tot aon 't Bonnefantemuseum. Vaan noord nao zuid löp 't touw in de vörm vaan 'ne toertpunt. Aon de weskant löp de Maos, in 't ooste weurt de grens gevörmp door de Stoa, e laankgerèk appartemintegebouw vaan de Zwitser Luigi Snozzi. 't Perkske is verbooje veur oto's, meh loupers en fietsers kinne wel drin en dedoor. Fietsers gebruke de Maospuntweeg, loupers kinne ouch via de päörtsjes in de Stoa in en oet 't park.

## Oontwerp
Al kort naotot Jo Coenen belas woort mèt 't oonderwerp vaan de Zjeramiek, veurzaog heer op dit stökske groond e park. Euverweging daobij waor tot 't op dezelfde plaots aon de weskant vaan de Maos ouch e park gief, 't Stadspark. In 't noorde umvat 't park nog zjus de vreuger walmör vaan Wiek. 'ne Viever mèt fonteine gief de ligking daovaan aon; de bloetgelagte fundaminte vaan de vesting zien nog te zien.

't Oontwerp vaan 't park kump vaan de Zweedse landsjapsarsjitek Gunnar Martinsson. Heer beheel de al bestaonde Maospuntweeg mèt zien rei linde. Tege de Stoa bouwde heer 'n betonne pergola-moer. Vaanaof de päörtsjes in de Stoa loupe twie paajer nao de Maos touw, zoetot 't perkske in drei deile weurt verdeild. 't Noordelek deil, 't breidste, besteit veural oet gazon (foto), mèt gans aon de noordkant de geneumde viever en in 't midde e heuvelke mèt buim. In 't middeste deil stoont al 'nen esdore; Martinsson leet dao ouch nui buim en struuk plante. 't Zuielek deil is gooddeils bestraot en deent feitelek es veurplein veur 't Bonnefantemuseum.

## Bronne

*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Eyckpark&oldid=53081031 dees versie].*
Groete Staat en Kleine Staat

De **Groete Staat en de Kleine Staat** zien twie straote in 't centrum vaan Mestreech. De straote ligke aonein en kinne gezeen weure es de slagaojer vaan 't centrum. Dees twie straote zien ouch de groete winkelstraote vaan de stad. Hun naome koume vaan 't stadsbestuur (de staat) wat in de middeliewe hei gevesteg waor. 't Dinghoes ('t awwe gerechsgebouw) rappeleert hei nog aon.
Stadspark (Mestreech)

't **Stadspark** is 't ajdste park vaan Mestreech (allewel de Vriethof langen tied ouch e park en wandelgebeed waor). 't Ligk zjus boete de stadsmör in 't zuie vaan de stad. Veur de 19en iew stoont 't park bekind es "de Buimpkes"; wie dao 'nen Ingelse hoof woort aongelag, veranderde de naom in *d'n Ingelsen Hoof*. In vol glorie zouw 't park neet lang bestoon. Iers woort 't kenaal Luuk-Mestreech aongelag wat later vervaange woort door de weeg vaan de Maosboulevard. Ouch de ringbaon en de John F. Kennedybrögk taste 't aongeziech vaan 't park aon. Wijer is e deil vaan de stadmoer te zeen, de aw Berekojl (boe vreuger bere woorte gehouwe), Poort Waerachtig en e hertekamp.
't Knikkerdörp

't **Knikkerdörp** (Nederlands **Knikkerdorp**) is 'n naobersjap vaan Wel in de Nederlands-Limbörgse gemeinte Baerge, te zuie vaan de Welsen dörpskern, aon de rieksweeg (N271) riechting De Loj. In 2007 woende dao zoe'n 170 lui. De inwoeners zien veural boere. De Knikkerdörpse akkers weure aon drei kante umgeve door bos vaan 't Nationaol Park De Maasdune; aon de veerde kant ligk de Maos.

De naom vaan de naobersjap zouw koume vaan de klein eereppelkes die dao zoe gezag wie huive oet de groond kaome.
Lieëf

**Lieëf** kin zien;

* De naam van 't zoogdeer *Panthera leo* in besjtumde dialekte; zuug liew;
* De inheimse, en daomit ouch Wes-Limburgse naam van de sjtad Zoutleeuw in Vlaoma-Braobentj, zuug Lieëf (stad).
Kesselt

**Kesselt** is 'n plaots in de Belsj-Limbörgse gemeinte Laoneke, formeel e gehuch vaan de deilgemeinte Wezent. 't Ligk gans in 't zuie vaan die gemeinte, kort noordelek vaan Vroenhove en zuielek vaan Wezent; mèt allebei de dörper is 't verboonde door de rieksweeg N78. Kesselt ligk aon de weskant vaan 't Albertkenaal, hiemelsbreid 600 meter vaan Mestreech en de Nederlandse grens, meh in relatief aofstand wijer daovaan eweg. Op 1 januari 2006 had 't 565 inwoeners.

Kesselt ligk op 't geologisch intrèssant Plateau vaan Kesselt, mèt gooj kwaliteit leim; Kesselt is daorum bekind um zien steinbekkerij. Tot 1977 hoort Kesselt bij de toen aofgesjafde gemeinte Wezent.
Gellek

**Gellek** (Nederlands: **Gellik**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Laoneke. 't Ligk bekans direk westelek vaan Laoneke-centrum. De deilgemeinte, boe ouch 't gehuch Briegde bij huurt, heet zoe'n 3600 inwoeners. 't Albertkenaal löp dedoor; Gellek-dörp ligk te noorde, Briegde te zuie daovaan.

In Gellek heet me Romeinse voondste gedoon. In d'n twelfden iew weurt 't dörp veur 't iers geneump, es *Gellick*. De Laurenskèrk (foto) in eclectische stijl woort nao d'n Ierste Wereldoorlog gebouwd op funderinge vaan de aw, in d'n oorlog vermassekreerde kèrk. In d'n Twiede Wereldoorlog stortde twie kier (in 1940 en in 1944) e geallieerd vleegmesjien neer. Tot 1977 waor Gellek 'n zelfstendege gemeinte.

## Opgegreujd op Gellek
* Ann Simons, judoka
Flikken Maastricht

**Flikken Maastricht** is 'n Nederlandse pelitieserie vaan AVROTROS, oetgezonde op Nederland 1. 't Weurt gemaak door Eyeworks en is gebaseerd op de Vlaomse serie *[[Flikken]]*. Wie de naom zeet späölt ziech de serie in Mestreech aof, meh de acteurs zien veurnaomelek Hollenders en de veurtaol in de serie is 't Nederlands. De hoofrolspeulers zien Victor Reinier, Angela Schijf, Sergio Romero IJssel en Oda Spelbos.
Neerhare

**Neerhare** (Nederlands: **Neerharen**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Laoneke. 't Ligk noordoostelek vaan Laoneke-dörp en direk zuielek vaan Raekem. 't Dörp ligk aon de N78 (de zoegenaomde *Staotsbaon*) en aon 't Verbindingskenaal Briegde-Neerhare, wat ziech hei mèt de Zuid-Wöllemsvaart vereineg. De deilgemeinte löp door tot aon de Maos; ouch 't gehuch Herbrich huurt debij. In Neerhare vint me väöl villa's, in de wieke de Goudkös en Park Tournebride.

Neerhare waor vreuger 'n vrijhierlekheid in 't prinsbisdóm Luik. Tot 1708 waor 't bezit vaan de femilie de Kerckem, daonao kaom 't aon de abdij vaan Hoch, die allewijl op 't groondgebeed vaan de deilgemeinte ligk. Tot 1977 waor Neerhare 'n zelfstendege gemeinte. In d'n twintegsten iew is kort aon de Maos bij Neerhare grind gewonne.
Briegde

**Briegde** (Nederlands: **Briegden**) is e gehuch in Belsj Limbörg, in de Laoneker deilgemeinte Gellek, mèt in 2003 268 inwoeners. 't Ligk aon de N78 (plaotselek *Kiezelwaeg* geneump) noordelek vaan Wezent en zuielek vaan Laoneke-dörp. Vaan Gellek-dörp is 't gesjeie door 't Albertkenaal, wat bij Briegde nao 't weste drejt. Es me bij Briegde oet 't Albertkenaal nao 't noorde blijd vare kump me door 't Verbindingskenaal Briegde-Neerhare. In Briegde ligk ouch 'ne veur de regio oongewoene holle weeg.
Wezent

**Wezent** (Nederlands: **Veldwezelt**) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Laoneke. 't Dörp ligk aon de N78, plaotselek bekind es *Kiezelwaeg*, en direk westelek vaan 't Albèrkenaal. Via de N2, de *Twiede Carabineerslaon*, is 't e paar hoonderd meter nao de Nederlandse grens en Mestreech, boe deze weeg in de Via Regia euvergeit. Daorum is 't dörp geleef bij Mestreechse studente. Bij Wezent weurt leim gewonne. Bij de deilgemeinte Wezent huurt ouch 't dörpke Kesselt, wat zuielek vaan Wezent-dörp ligk.

Tot 1977 waor Wezent 'n zelfstendege gemeinte.
Heimo

**Heimo** (fl. 1170-1180) waor 'nen in 't Maosland, in huieg Nederlands Limbörg, actieve beeldhouwer. Heer weurt geassocieerd mèt 'n aontal kapitele en tympaone in Nederlandse kèrke, die hure bij 't wienege wat 't land aon romaanse beeldhouwkuns te beie heet. Heer en zien sjaol weure tot de Maoslandsculptuur gerekend.

De naom *Heimo* is bekind vaan ein inkel kapiteel in de wesbouw vaan de Sintervaoskèrk in Mestreech. Hei-op is te zien wie 'ne beeldhouwer dee deze naom dreug e compleet kapiteel aon Maria aonbeit. Dit werkske is neet per se vaan Heimo zelf, 't kin hiel good 'n ierbetuin vaan 'ne lierling zien.  De naom (op te vatte es *Aimo(ne)*) deit dinke tot Heimo 'nen Italiaon waor, en wel eine oet Emilia-Romagna. Dit weurt oondersteund door de stijl vaan 't beeldhouwwerk: gedetailleerd en veur d'n tied oongewoen realistisch.

Me nump aon tot väöl Nederlands beeldhouwwerk oet de laten twelfden iew ofwel vaan Heimo is ofwel vaan aander beeldhouwers oet zien equipe, die me de *Heimosjaol* neump. Neve versjèllende reliefs oet de Sintervaos kin me werk vaan de Heimosjaol vinde in de Pieterskèrk vaan Utrech.

## Bronne
Neve de oonderstoonde link is gebruuk gemaak vaan de Winkler Prins Encyclopedie, zevenden drök, deil 13, p. 794.

## Links
* Heimo op Kerkeninlimburg.be
Santiago de Chile

**Santiago de Chile** ies de hoofsjtad van Chili. In 2002 tèlde de sjtad 5.428.590 inweunersj.

## Extern linke
* municipalidaddesantiago.cl {es}
Valparaíso (stad)

**Valparaíso** ies 'n sjtad in Chili. Valparaíso haet óngevaer 270.242 inweunersj (2002).

## Extern linke
* municipalidaddevalparaiso.cl {es}
Loukas Papadimos

**Loukas Papadimos** (Nuigrieks: **Λουκάς Παπαδήμος**), gebore op 11 oktober 1947, in Athene, Attika, is 'ne Grieksen ikkenoom en polletikus. Heer waor in 2012 ouch 'nen tiejeleke premier vaan Griekeland oonder de euvergaanksregiering. Dit waor heer veur percies ei jaor. Heer woort daoveur aongenomme es opvolger vaan Giorgos Papandreou sins 11 november 2011. Papandreou, boevaan Papadimos de lètste jaore de polletiek adviseure waor, waor d'n ierste premier vaan Griekeland in viefteg jaor dee zien termijn neet kos voltoeje. Dit kaom veural door de Europese crisis. Door väöle bezuineginge maakde Papandreou ziech neet populair. Papadimos is neet democratisch gekoze, mer door de groetste partijje (PASOK, Nea Dimokratia en LAOS). Zelf behuurd 'r tot gein vaan dees partijje. Nao e jaor heet de democratisch-gekoze Andonis Samaras zie premiersjap euvergenomme. In zien vreuger carrière waor Papadimos aktief bij de EU en de Europese Centraole Baank.
Antofagasta (stad)

**Antofagasta** is 'n stad in Chili. De sjtad *Antofagasta* haet miè es 296.905 inweunersj (2002).

## Extern linke
* municipalidadantofagasta.cl {es}
Veurstad

'n **Veurstad** is 'n plaots mèt steidelek karakter die tege of kortbij 'n groeter stad aonligk en vaan die häör agglomeratie deil oetmaak. Ze kin zoe groet wie e flink dörp (e vlek), meh ouch 'n klein, middelgroete of zelfs groete stad op ziech zien. In Nederland, Belsj en Duitsland is de naom gebrukelek veur plaotse die bestuurlek nog zelfstendeg zien en/of nog neet gans mèt de bebouwing vaan de centraol stad zien geïntegreerd; aanders sprik me ieder vaan 'n stadswiek. Versjèllende taole make dat versjèl neet (Ingels *suburb*, Frans *[[banlieue]]*).

## Karakter
Veurstei weure dèks in hoofzaak bewoend door lui oet de groete stad, die in hun aw woenplaots neet kinne of wèlle woene. Allewel tot veurstei soms nui weure gestiech, zien 't miestens aw dörper (of stedsjes) die veurheer 'n agrarisch karakter hadde. D'n touwstroum vaan migrante oet de stad kin 't aonziech vaan zoe'n plaots ingriepend doen verandere. 'tzelfde gelt veur de gemeinsjap: de gróp vaan inheimse bewoeners verwatert en de plaots verluis häör karakter tot op 't punt vaan complete assimilatie. Bezunder pienlek kin dat weure bij groete cultuurversjèlle (taolkwesties in Linkebeek, boe väöl Franstaolege oet Breusel woene; oonkèrkeleke in Barendrecht, wat laank orthodox-protestants waor). Ouch höbbe veurstei dèks mier 'n woenfunctie es 'n economische functie: de bewoeners wèrke nog ummertouw in de groete stad. Daorum weure ze soms *slaopstei* geneump.

Veurstei höbbe wie boetewieke 'ne slechte naom: me associeert ze mèt karakterloesheid es börgerlekheid. In len mèt groete sociaol versjèlle (veural in Fraankriek) weure veurstei (*banlieues*) ouch geassocieerd mèt verpaupering en geweld (getto-karakter).

## Historie
Al zoelaank es 't stei vaan 'ne zekeren umvaank gief, gief 't perifeer stadsgebeed wat me *veurstad* kin neume. Zoe had Utrech de Bemuurde Weerd en de *boetegeriechte*. Mestreech had Wiek, wat, umtot 't boete de mör laog, neet tot 't eigelek Mestreech woort gerekend. Pas sinds de stiechting vaan de welvaartsstaote nao d'n Twiede Wereldoorlog is de zoegeneumde suburbanisatie hel op gaank gekoume en kraoge alle stei vaan einegen umvaank veurstei. D'n aonlag vaan veurstei woort in Nederland geregeld in d'n daarde Nota Ruimdeleke Ordening, boe-in greujkerne (specifieke plaotse die mochte greuje um örges aanders de ruimde ope te hawwe) woorte aongeweze. Neet alle greujkerne zien typische veurstei; väöl evels wel. Later stèlde me in dit land de *[[plusregio]]* in; dit zien dèks steideleke agglomeraties vaan 'n groete stad en häör veurstei.

## Veurbeelder
Gooj veurbeelder in de Limbörge zien lesteg te zeuke. Gelaen en Gènk waore oets veurstei veur respectievelek Zitterd en Hasselt, meh allewijl zien ze dao eigelek te groet veur. Broensem en Gebrook zien nog wel veurstei veur Heële (zelf 'n typische greujstad). De veurstei die Mestreech en Remunj hadde, zien intösse geannexeerd (Amie, Hier; Neel). Dudeleker veurbeelder in de Benelux boete de Limbörge zien Amstelveen (veur Amsterdam), Capelle aan den IJssel (Rotterdam), Veldhove (Eindhove), Brasschaat (Antwerpe) en alle gemeintes oet 't Breusels Hoofsteidelek Gewes boete Breusel zelf.
Kaspische Zieë

De **Kaspische Zieë** (Perzisch: دریای مازندران; Daryâ-ye Mâzandarân; "Zie van Mazandaran", Russisch: Каспийское море; Kaspiejskoje more) is 'n groeët, door land umgeslaote zaltmaer op de grens van Europa en Azië. Mit zien oppervlak van 371.000 km² is 't 't groeëtste maer van de waereld. Vanwaege dees grueëtte en 't zaltgehalte wuurt 't maer ouk wal beschouwd as zieë. Door de alde kusbewoeëners woort 't meugelik zelfs um dezelfde raejene beschouwd as 'nen oceaan. De zaltgraad bedruuëg óngevier 1,2%. Det is óngevier 'n derde van 't gemiddelde zaltgehalte van de meiste zieë.

De revere de Volga, d'n Oeral, d'n Terek en de Koera mónde in de zieë oet. 

## Lande um de zieë haer
Um de zieë ligge de lande Rusland in 't naordweste, Kazachstan in 't naordoeëste, Turkmenistan in 't oeëste, Iran in 't zuje en Azerbeidzjan in 't weste.
Chimpansees

De **chimpansees** zien twie soorte minsape oet 't geslach *Pan*. 't Geit um de groete of gewoene chimpansee (*Pan troglodytes*) en de bonobo of dwergchimpansee (*Pan paniscus*). Ze liekene sterk opein en stoon ouch kort bij de mins; ze zien eus ingste verwante. De groete chimpansee leef in e gebeed vaan Wes- tot Midde-Afrika, de bonobo kump allein in Kongo-Kinshasa veur. Tot 1929 woorte ze veur ein soort aongezeen.

Allebei de soorte zien get klein veur minsape en leve 't bèste deil vaan d'n tied op de groond, al kinne ze good klumme. Ze loupe gemeinelek op veer pu, die wie de mieste minsape alleveer wie erm oetzien (mèt han aon veur- en achterpu), meh kinne good rechop goon. Ze zien bezunder intelligent en weure dao ouch dèks op getes; tot aon 't daarde jaor verlöp hun oontwikkeling zelfs snelder es die vaan e minsekeend. Hun dieet is omnivoor. Versjèlle tösse de bei soorte zien tot de bonobo e stök kleinder is (de groete chimpansee kin maanslaank weure, de bonobo noets groeter es e keend), get dèkser rechop löp en minder vleis èt. De belaankriekste versjèlle zitte evels in 't gedraag: de groete chimpansee leef in 'n ing en hiërarchische gemeinsjap mèt 'n alfamenneke wat in de jach veuraon steit, de bonobo evels is matriarchaol, egalitair, minder op vechte en mie op seks geriech.
Neushores

De **Neushores** zien zoogdiere vaan de femilie **Rhinocerotidae**, die same mèt de Peerdechtege (Equidae) en de Tapirs (Tapiridae) de orde Oonevehovege (Perissodactyla) vörme. 't Zien groete, logge plante-eters mèt eine of twie hores op de kop, die in de trope vaan Afrika en Azië zien te vinde. Allewijl gief 't drei tribus, veer geslachte en vief soorte; fossiel neushores (of neushore-echtege) zien bekind vaanaof 't vreug eoceen.

* **Neushores** (Rhinocerotidae)
** Tribus *Dicerotini* (2 levende geslachte)
*** Zwarte neushore (*Diceros bicornis*)
*** Witte neushore (*Ceratotherium simum*)
** Tribus *Rhinocerotini* (1 levend geslach)
*** Indische neushore (*Rhinoceros unicornis*)
*** Javaanse neushore (*Rhinoceros sondaicus*)
** Tribus *Dicerorhinini* (1 levend geslach)
*** Sumatraanse neushore (*Dicerorhinus sumatrensis*)
Peerd (geslach)

De **Peerd** zien oonevehovege zoogdiere vaan 't geslach ***Equus***. Ze zien 't eineg recint geslach oet de femilie Peerdechtege; deze naom weurt daorum wel ins es synoniem gebruuk veur dit geslach (allewel tot 't väöl fossiel peerdechtege gief die bij aander geslachte hure). Nao de meining vaan de mieste recinte taxonome kint 't geslach zeve recinte soorte, boevaan 'rs ein *peerd*, drei *ezel* en drei *[[zebra's|zebra]]* weure geneump. De mieste soorte laote ziech in oondersoorte verdeile. Versjèllende fossiel soorte zien bekind. De peerd zien megafauna, atletisch gebouwd, gooj rènners (dravers vaan nature), plante-eters en köddebieste. In 't bezunder 't peerd en d'n ezel zien good gesjik veur domesticatie es rij-, trèk- en wèrkdier, boe ze daan ouch al doezende jaore veur weure gebruuk.

## Taxonomie
Recinte soorte en oondersoorte zien de volgende:

* Oondergeslach *Equus*
** Wèld peerd (*E. ferus*)
*** Tarpan (*E. f. ferus*) †
*** Taam peerd (*E f. caballus*; soms es apaarte soort *E. caballus* gezeen)
*** Przewalskipeerd (*E. f. przewalskii*)
* Oondergeslach *Asinus* (ezele)
** Afrikaansen ezel (*E. africanus*)
*** Nubischen ezel (*E. a. africanus*)
*** Hoesezel (*E. a. asinus*; soms es apaarte soort *E. asinus* gezeen)
*** Atlasezel (*E. a. atlanticus*)
*** Somalischen ezel (*E. a. somalicus*)
** Onager/Aziatischen ezel (*E. hemionus*)
*** Mongoolsen ezel (*E. h. hemionus*)
*** Syrischen ezel (*E. h. hemippus*) †
*** Indischen ezel/Khur (*E. h. khur*)
*** Turkmeensen ezel/Kulan (*E. h. kulan*)
*** Perzischen ezel/Onager (*E. h. onager*)
** Kiang (*E. kiang*)
*** Noordeleke kiang (*E. k. chu*)
*** Westeleke kiang (*E. k. kiang*)
*** Oosteleke kiang (*E. k. holdereri*)
*** Zuieleke kiang (*E. k. polyodon*)
* Oondergeslach *Dolychohippus*
** Grevyzebra (*E. grevyi*)
* Oondergeslach *Hippotigris*
** Steppezebra (*E. quagga*)
*** Grantzebra (*E. q. boehmi*)
*** Maoneloeze zebra (*E. q. borensis*)
*** Burchellzebra (*E. q. burchellii*)
*** Chapmanzebra (*E. q. chapmani*)
*** Crawshayzebra (*E. q. crawshayi*)
*** Quagga (*E. q. quagga*) †
*** Selouszebra (*E. q. selousi*)
** Bergzebra (*E. zebra*)
*** Hartmannbergzebra (*E. z. hartmannae*)
*** Kaapse bergzebra (*E. z. zebra*)
Parafyletisch taxon

E **parafyletisch taxon** is e taxon wat alle aofstammelinge vaan einen hypothetische veurawwer umvat, boete (miestal) ein claad. Normaliter weurt zoeget oet traditie gedoon, umtot die ein gróp die me neet mèttèlt sterk vaan de aander gróppe is weggeëvolueerd. 't Tegedeil vaan parafyletisch is *[[monofyletisch]]*, wat dus weurt gezag vaan gróppe boe alle aofstammelinge vaan ei bies bij hure. Parafyletisch is ouch neet 'tzelfde wie *[[polyfyletische gróp|polyfyletisch]]*, de naom veur gróppe vaan soorte die taxonomisch gezeen niks mètein te make höbbe. 'n Aander woord veur e monofyletisch taxon is *[[claad]]*.

Allewel tot al sinds de oontwikkeling vaan de evolutietheorie bekind waor tot sommege bieste inger verwant waore es tot me zouw dinke, zien biologe pas nao d'n oorlog goon discussiëre euver de vraog of taxa wel of neet sletend móste zien. Väöl vaan hun voonte 't neet kinne tot de veugel vaan de reptiele aofstamme meh neet debij hure, en ouch neet tot ze allebei 't niveau vaan klas höbbe. De consensus is evels tot me um dat te verandere te väöl euverhoup mós goon hole, en tot me algemein gebrukeleke naome neet mós aofdaanke; me heet 't, mèt aander wäörd zoe gelaote.

## Veurbeelder
* Vèsse zien traditioneel 'n klas, meh al zier vreug oetereingegreujd. Ze umvatte alle gewervelde diere boete de Veervoters (Tetrapoda), die zien oontstande oet vèsse, en wel oet de Beinvèsse (Osteichthyes) en mier in 't bezunder de Kwasvinnege (Sarcopterygii). Ouch die gróppe zien, um dezelfde rei, weer parafyletisch.
* Reptiele, wie bove gezag, umtot alle levende reptiele (brögkherdisse, herdisse, krokodille, sjèldpadde en slange) geine veurawwer höbbe dee de veugel neet höbbe. Allein umtot de veugel zoeväöl sterker aofwieke (wermbleujeteg, geveerd en gevleugeld, dewijl de reptiele kaajdbleujeteg, kaal en veerpoeteg zien) weure ze dao neet bij ingedeild. Um de zelfde rei zien ouch de Dinosaurusse, boe de veugel vaan aofstamme, parafyletisch. Es me ziech bedink tot ouch de veurawwers vaan de zoogdiere sterk op reptiele höbbe geliekend (m.a.w. es ze noe roondlepe dao zeker bij hejje gehuurd), daan moot me ouch hun bij de reptiele betrèkke um de klas gans monofyletisch te make (zuuch ouch: *[[zougdeerreptiele]]*).
* Evehovege (Artiodactyla), umtot dao de walvèsechtege (Cetacea) vaan aofstamme. Wèlt me dees orde monofyletisch behandele, daan sprik me vaan Cetartiodactyla.
* Haafape wie veural vreuger gedefinieerd: daan hure ouch de Spookdierkes (Tarsiiformes) debij, die korter bij de echte ape stoon. Vaandaog d'n daag versteit me oonder *Haafape* liever allein de Strepsirrhini.
* Prokaryote (bacterië en archeeë same), umtot de Eukaryote oet de archaeë zien oontstande. 't Is allein umtot 't fenotyp vaan die twie rieke nog zoeväöl opein liekent tot ze soms same weure behandeld es ei domein; 't is evels aon te raoje veur dat neet te doen.

Ouch 't daogeleks spraokgebruuk um alle Simiiformes boete de mins *[[ape|aap]]* te neume is 'n parafyletische indeiling.
Tapirs

**Tapirs** zien oonevehovege zoogdiere oet 't geslach ***Tapirus*** en de femilie ***Tapiridae***. Hun ingste levende verwante zien dus de peerd en de neushores. Ze zien mèt veer soorte, die leve in de trope vaan Azië en Amerika. Ze höbbe 'n uterlek wat deit dinke aon e groet verke, mèt es opvallendste kinmerk de lange snuit. De bieste zien amfibisch: ze leve zoewel väöl in 't water wie ouch op 't land.

## Taxonomie
De veer levende soorte zien:

* Bairdtapir (*T. bairdii*)
* Bergtapir (*T. pinchaque*)
* Braziliaonsen tapir (*T. terrestris*)
* Maleisen tapir (*T. indicus*)

Fossiel tapirs zien bekind binne 't geslach *Tapirus*, meh ouch in aander (verdwene) geslachte vaan de femilie *Tapiridae*. Awwer tapirechtege fossiele weure neet tot dees femilie gerekend, meh valle wel in de superfemilie Tapiroida. Leie vaan dit taxon zien bekind vaan begin Eoceen.
Lionel Messi

**Lionel Andrés Messi** (Rosario, 24 juni 1987) is 'nen Argentijnse voetballer, gemeinelek speulend in d'n aonval. Heer späölt bij Inter Miami en is op 't memint aonveurder vaan 't Argentijns voetbalèlftal, boe heer mèt 151 opreup en 76 gole (per augustus 2021) recordinternational en topscoorder veur is. Heer woort bekind es staarspeuler vaan FC Barcelona, boe heer tot 2021 voetbalde. Messi woort jaorelaank gezeen es de bèste voetballer vaan de wereld, en gelt es eine vaan de groetste voetballers oets.

Heer woort gebore in de provincie Santa Fe meh verhuisde in 2000 mèt zien elders nao Barcelona, boe heer bij de jäög góng speule. Vaanaof 2003 späölden 'r e jaor in 't C-èlftal, tenao nog e jaor in 't B-èlftal en sinds 2005 is heer oonaofgebroke veur 't ierste oetgekoume. Dao oontwikkelden 'r ziech tot eine vaan de bèste voetballers vaan de wereld en nao de meinig vaan väöl lui eine vaan de bèste oets. In zien 201 wèdstrije (per 14 februari 2012) scoorde heer 147 goale. De lèste jaore geit dat gemiddelde ouch sterk umhoeg. Um zien techniek, die veural op balgeveul rös, wie ouch zien nationaliteit en zien gering lengde, weurt heer dèks mèt Diego Maradona vergeleke, dee in häöm zienen opvolger zuut. Heer woort in 2008 genomineerd veur d'n awwe Gouwe Bal en de FIFA-pries veur speuler vaan 't jaor, en won de Gouwe Bal in 2009. In zoewel 2010 es 2011 won heer de nuie Gouwe Bal, wie ouch de pries veur bèste speuler vaan de UEFA in 2011. Heer kaom sinds 2005 151 kier oet veur 't nationaol team en scoorde dao 76 kier.

Mèt 't nationaol èlftal lökden 't Messi evels neet 'nen internationaole pries te pakke. Naotot 'r in de finaal vaan de Copa América 2016 'n beslissende penantie neve sjoot, besloot heer gans te stoppe mèt interlandvoetbal. Op dees beslissing kaom heer evels gaw trök, en in 2021 won heer esnog de Copa América.

De band tösse Messi en FC Barcelona begós roond 2020 te verzoere. Wie de prestaties vaan 't verawwerend èlftal tröklepe, begós me de selectie te sanere en hoeger eise te stèlle. Messi dreigde diverse kiere mèt vertrèkke, oonder mie umtot ziene vrund Luis Suárez weggóng. Daobij góng 't de club ouch financieel minder, zoetot Messi ouch zakelek in conflik kaom: de club kós zien extreem hoeg salaris neet mie betaole. In augustus 2021 woort dujelek tot Messi zie contrak neet zouw verlènge en bij Paris Saint-Germain zouw wijergoon.
Gats

'n **Gats** (ouch wel 'ne **gaank**, e **ruke** of 'n **steeg**  geneump) is e sträötsje in aoneingeslote bebouwing (gemeinelek tösse de hoezer door) wat te smaal is veur oto's of kare en boe me dus te voot moot goon. Ze zien in 't gemein e paar meter breid, meh kinne ouch zoe smaal zien tot eine mins koelek dedoor kin loupe.

Me vint gatse dèks in aw stei in Europa die hun vreuger straoteplan höbbe behawwe. Dèks loupe tösse twie straote of (in de Nederlen dèks) grachte versjèllende gatse. In boetewieke weurt neet aon gatse gewoend, meh dao vint me zoegeneumde *brandgetskes* die tösse hoezeblokker zien vrijgehawwe, neet allein um euversloon vaan de brand te veurkoume meh veural um achterum in d'n hoof te koume.

## Aofkóms en variante
't Toponiem *gats* is via 't Rijnlands oet 't Hoegduits geliend, boe 't al sinds d'n tienden iew (es *gazza*) bekind is. 't Woord is binne de Nederlen neet beperk tot 't Limbörgs, meh kump ouch in Nimwege veur (es *gas*), neet allein in 't dialek meh ouch es officieel toponiem. Zelfs in Utrech kint me de *Massegast*. *Gaank* is es toponiem (in de vörm *-gang*) väöl gebrukeleker; zoe kump 't ouch in Mestreech veur. De gebrukeleke Algemein Nederlandse benaoming is *steeg*, wat ouch wel es toponiem weurt gebruuk en verwant is aon *stijge* en *steiger* (wat in Enkhuizen ouch in de beteikenis *gats* veurkump). Op 't platteland weurt wel *steeg* gezag tege zandpaajer en landweegskes; dao hoof ze dus neet door aoneingeslote bebouwing heer te loupe. Nog aander variante zien *slop* (Zuid-Holland en Zieland, meh landelek gebruuk in de samestèlling *sloppenwijk* en de staonde oetdrökking *sloppen en stegen*) en *glop* (Wesfriesland). Tot slot weure sommege gatse gewoen 'straot' geneump.

Soms höbbe gatse vreem naome die rech oet de volksmoond koume (in Mestreech: 't Vagevuur, Heilege Geis; in Amsterdam: Gebed zonder End).

## Referenties
't Vagevuur

** 't Vagevuur** is e getske in de binnestad vaan Mestreech. 't Löp vaan 't Sintervaoskloester nao de Vriethof, tösse de Sintervaos en de Sint-Jan door en is zoe'n 100 meter laank.

## Referentie
Gank

**Gank** is 't abstrak substantief wat huurt bie ***gaon*** en kèn verwieze nao:

* 'n Gats;
* De manere van gaon/loupe bie landjdere (sjtap, draf, galop en tèlgank); zuug gank (deer) en gank (paerd);
* 'ne Aere of 'ne Naere of 'n vestibuul;
* Edert van de óngerdeile van e menu;
* Verloup of percès.
Zeurich

**Zeurich** (Pruus: *Zürich*, Alemannisch: *Züri*, Italiaans: *Zurigo*, Retoromaans: *Turitg*, Letien: *Turicum*, Ingels: *Zurich*) is de grótste stad van Zwitserlandj en is de houfstad van 't kanton Zürich. Zürich ligk ane revere de Limmat enne Sihl, in e breid daal aan 't maer van Zeurich (*[[Zürichsee]]*). 't Gebied wuuertj al mieër es twieëdoezjendj jaor bewoeandj. Zeurich is 't economisch centrum van Zwitserlandj. Alle wichtige banke höbben hie 'n vestiging. De Zwitserse buuers is hie gevestig en ouch is 't de hanjelsplaats veur goud inne werreld.

Zeurich steit vanaads ouch bekindj es plaats veur vriedinkers. Lenin verbleef hie innen tied veure revolutie in Röslandj en 't dadaïsme is hie óntstange. Zoeawaal de Ierse sjriever James Joyce es d'n Duutsje Nobelprieswinner Thomas Mann ligken in Zeurich begrave. Op cultureel gebied zeen 's väöl musea. Mit naam 't Kunsthaus haet 'n breid-erkindje collectie.

Belangrieke geboewe zeen de Grossmünster, 't Kunsthaus Zürich, de ETH en Universiteit en 't Heidi Weber Haus van de Zwitserse architect Le Corbusier. 't Gróts jaorliks trögkkieërendj evenement is de Street Parade, op de twieëdje zaoterdig in augustus.

## Demografie

d'r Weune zoeaget 380.000 luuj in Zeurich (in 2010) en daomit is 't de grótste stad van Zwitserlandj. Van alle geregistreerdje inweuners is 30,6% neet vanne Zwitserse nationaliteit (veur e groeat deil Duutsje en Italiane). De bevólking vanne stad inclusief de veurstei is ruum e miljoen. De officiële taal die dore euverheid gebroek wuuertj is Pruusj, dewiel de meiste luuj Zwitsjerpruusj kalle: 77,7% vanne bevolking haet (Zwitser)Duutsj es moderspraok, 4,7% Italiaans, 2,2% Zuud-Slavisch (Servokroatisch, Macedonisch, Sloveens of Bölgaars), 2,2% Spaans, 2,1% Frans, 1,8% Ingels, 1,6% Portugees en 1,5% Albanees. 33,3% vanne bevólking is leed vanne Katholieke Kirk.
Zurich

**Zurich** kan nao versjillende plaatse verwieze:

*Zurich (Frieslandj) in de Nederlandse gemeinte Súdwest-Fryslân; 
*Zurich (Kansas); 
*Zürich (in Zjwitserlandj)