open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mansardedaak

'n **Mansardedaak** (ouch waal **mansartdaak**, **gebraoke daak**, **gebraoke kap** of **Franse kap** geneump) is 'ne daakvörm met gebraoke, nao boete geknikde vlakke. 't Óngersjte gedeilte van 't sjuuns daak is sjteiler es 't baoveste gedeilte, womit dit daaktype 't ómgekeërde is van 'n *geknik* of *aangekap daak* of van ein *daak mèt aankapping*. 't Mansardedaak is verneump nao de Franse architect François Mansart (1598-1666) dae welliswaar neet de oetvènjer is mèr dae dit type daak bezunjer dèks haet toegepas. De oarsjprunkelike vörm waas 't veervoudig mansardedaak, wobie alle veer de moere bekroand woorte door 'n gebraoke daak, zoaes bie landjhoeze. De benaming *mansardedaak* zou dan ouch allein tot dees vorm beperk mótte waere. Bie dit veervoudig daak kump 't veur dat de kap neet in 'ne nok mèr op 'n klein plat daak aansjlut.

Vanaaf de tweëde hèlf van de 19e eëuw woort dit daaktype völvöldig toegepas óm de zölderverdeeping van (klein) weuninge te vergroate. Oeteinloapende aspecte zoaes boewkoste, gebruuksdoel en esthetiek bepaole de veur- en naodeile van de kónsjtruksie.

## Toepassing
'n Mansardedaak waas, veur ruumdewins in klein vriesjtaonde weuninge, allein zinvol in gebiede wao boewsjtein erg duur ware. In Duutsjlandj waas de *Grundsteuer* (onroerendgoedbelasting) van belang: die woort geheve euver ganse verdepinge, neet veur de boewlaog direk ónger 't daak. Ouch in anger gevalle koosj 't zeen dat de belasting- of boewverordeninge ein rol höbbe gesjpeeld.

Bie riejkeshoeze, die es 't ware opein aafgesjteund zeen, kan de kapkónsjtruksie 'n bietje lichter zeen zoadat de naodeile minder zjwaor waege. In groate geboewe zitte de kónsjtruksie-elemente minder in de waeg en sjprink 't veurdeil van de groate ruumde mèt gooj lóchcircelatie in 't aog, wat de toepassing es dreuëgzölder algemein toepasbaar maak. Vandao de ventilatie-aopeninge diets te dèks zuus in ’t daak, zuug de foto hiebie van 't broewhoes in Fallersleben.

Ómdat de vörm van 't daak de boewmeister alderleij meugelikheje beejt, is de kónsjtruksie bie meë luxueus boewwerke in zjwang gewaes. Bie geboewe die haoks op de nokrichting groat zeen is 't ouch ein meneer óm de nokheuëgde te beperke en 'n boetesjpaorig groat daak te vermieje.

Vanwaege 't gewich van de kónsjtruksie is 't allein bie oetzunjering meugelik ein geboew achteraaf van ein gebraoke kap te veurzeen. De boewwies resulteert ouch in 'n duurder daak, terwiel 'n gèt hoager opgetrokke moer mèt 'n normaal daak al gaw dezelfde ruumdewins oplevert.

## Bron
* Wikipadia nl:


Aafbeilding:Veltmanshuis.jpg|Veltmanshoes in S'n Maeëte, Vlamsj Kultureel Centrum
Aafbeilding:Brauhaus Fallersleben.jpg| 't Awt broewhoes in Fallersleben (Wolfsburg)
Aafbeilding:Mansardedak.JPG|Mansardedake in Paries
Aafbeilding:Dead-mens-corner-museum.JPG| Museum op Dead man's corner in Normandië
Aafbeilding:Jaegerhaeuschen 2 db.jpg|Jagershuuske in Kottenforst bie Bonn
Aafbeilding:Rommersorf roofs.JPG|Abdij Rommersdorf, Neuwied
Aafbeilding:Kasteel Vaeshartelt.jpg| Kesjteël Vaeshartelt
Aafbeilding:Eupen_Government_seat.jpg|Gouvernemaent Duutsjtalige Gemeensjap Eupe van J.J. Couven
Ulezeiver

**Ulezeiver** is 'ne Moferse krujendrank.

Dezen alcoholischen drank is gemaak volges e steinaad recep, det strik geheim is en oet netuurlike gekruje besteit, en wuuertj gebroewen oppe ambachtelike meneer. Bie de bereiïng wuuertj loeter gebroek gemaak van produkte oete natuur. 't Wuuertj gebroewe volges aad gebroek. 

De naam Ulezeiver hèltj verbandj mit de naam vanne vastelaovesvereiniging (D'n Uul vannen Grawwert). 't Drenkske wuuertj gezeen es get typisch Mofers.

Mitte verkoup van deze krujendrank kump de kroek einen euro tegood veure óngersteuning ane Moferter Vastelaovendj door 't euverhenjige van 'ne sjek tiejes de jäörlikse vastelaovesresepsje.

## Zeentj ouch
* Moereflaaj
Donjon

'ne **Donjon** is 'ne middeleëuwse, zjwaore, verdedigingstaore, meistal geboewd óp 'ne hoage heuvel, de opperhaof, dae deil oetmaak van 'n motte. De donjon waas meistal de hooftaore van ’n börch en waas bie 'ne aanval op de börch van boete in utersjte noad de lètste plek óm te vlöchte. De eësjte donjons ware van hout; later, nao de (her)oetvènjing van de baksjtein, woorte donjons van sjtein geboewd. De naam donjon is van Latiens-Germaanse oarsjpróng; *dominus* m.a.w. plaatsj van de hieër.

Inwèndig hèj de taore drie tot vief kamers baove mekaar, die aorsjprónkelik sjteeds 'n heël verdeping besjlaon. Euver 't algemein hèj minstes ein kamer 'n sjtaokplaatsj. De awtste woontaores höbbe 'ne ingangk baove de begaone gróndj, zoadat de, meistal van 'n tóngewelf veurzene kelder allein van bènne-oet toegankelik waas. De jóngere woontaores höbbe hunne ingangk op de begaone gróndj.

'ne Donjon waas aanvankelik ein zelfsjtèndig boewwerk. In väöl gevalle woorte róndjóm de donjon in de loup van de tied anger geboewe opgetrokke en dèks woort de donjon opgenómme in 'n ómmoerde vesting. Zoa óntwikkelde zich 't kesjteël, wobiej de donjon deende es lètste toevlöchsaord.

Dit einvoudig type kesjteël woort völ geboewd door de neet-kapitaalkrachtige adel, de neet-edele vrieje en deginnige die tot de ridderklasse beheuërde. De hoagste donjon van Europa maak deil oet van 't kesjteël van Vincennes in Vincennes (Frankriek).


Aafbeilding:Hoeve_Lichtenberg.jpg|Haof Lichtenberg (Mestreech) mèt lènks restante van de waorsjienlik awtste donjon van Nederland (10de eëuw)
Aafbeilding:Brustem_-_Burgtoren.jpg| Donjon van Brustum, S'n Truje
Aafbeilding:Stein-002.JPG| De witte donjon van 't kesjteël Sjtein
Aafbeilding:Beaumont_(Hainaut)_-_Verte_Vall%C3%A9e_-_JPG1.jpg|Tour *Salamandre* (11de eëuw) mèt watermeule (17de eëuw), Beaumont (Henegouwe)
Aafbeilding:Rochester castle.jpg| Donjon van Rochester Castle, in Rochester.
Aafbeilding:Nagoya Castle(Larger).jpg| 'ne Kleine en 'ne groate donjon van 't kesjteël Nagoya in Japan
Aafbeilding:Tour Jeanne D'Arc10.jpg| 'ne Donjon in Rouen, Frankrijk
Aafbeilding:Château de Vincennes Paris FRA 002.jpg| De donjon van Vincennes mèt de boetemoer, foto: ignis
Aafbeilding:Pons2.3.JPG| De Donjon van Pons
Beaumont

**Beaumont** (Picardisch: *Biômont*) is 'n sjtad in de provincie Henegouwe óp 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. De sjtad tèlt ruum 6500 inwuëners. Beaumont liekt in d'r Sjtievel va Henegouwe, taege de Fraanse grens, ruum 20 km ten zuide van Charleroi, en 'n 20-tal kilometer van de Franse sjtad Maubeuge in 't weste en de Naamse sjtad Philippeville in 't ooste. 't Sjtadscentrum liekt an 't riveerke de Hantes.

## Kerne
Naeve Beaumont-centrum tèlt de fusiegemèngde nog zaeve aandere deelgemèngdes, namelek Barbençon, Leugnies, Leval-Chaudeville, Renlies, Solre-Saint-Géry, Thirimont en Strée.

## Plaetsjes

Image:Beaumont (Hainaut) - Verte Vallée - JPG2.jpg|De muur van de sjtad (XIIde ieëw) en de ow mäöle (XVIde ieëw).
Image:Beaumont (Hainaut) - Chapelle St-Julien.JPG|De kapel van St-Julien l'Hospitalier (XVI/XVIIIde ieëwe).
Image:BeaumontTSalamandre.jpg|D'r ***Salamandertaoën*** (*Tour Salamandre*), noe ingerich es museum
Image:BeaumontPoterne.jpg|***Poterne***, onderdeel van de middelieëwse sjtadsmuur 


## Externe leenk

*Website van de gemèngde
Hantes

La **Hantes** of **Hante** is 'n Belzje en Fraanse reveer in 't sjtroomgebied van de Maas. De Hantes oontsjpringt bie bie d'r haof d'Hurtau in de gemèngde Froidchapelle, óp 't Belsj. Daonao sjtroomt ze dör 't département du Nord (Reugnies – gehuch van Cousolre – en Bousignies-sur-Roc) en kieërt da truuk nao 't Belsj oeë ze in Labuissière, gemèngde Merbes-le-Château oetmondt in de Samber. 

De Hantes sjtreumt dör de sjtad Beaumont in de provincie Henegouwe en wert in Montignies-Saint-Christophe överbrökd dör d'r *Pont Roman*, in d'r vólksmoond *Pont Romain* geneumd.

## Debiet
't Gemiddeld debiet gemaeëte in Labuissière, tösje 1992 et 2001 is 1,8 m³ per seconde. 
In de ègeste periode registreerde me:
* E jaorleks gemiddeld maximaal debiet van 2,6 m³ en 2001. 
* E jaorleks gemiddeld minimaal debiet van 1,0 en 1996.

## Referenties
Palts (palies)

'ne **Palts** is 'n neet verdedigbare köninkleke verbliefplaatsj in e gehieël van residenties dat es e netwaerk över 't Frankeriek versjpreid loog. 't Waoërd is aafgeleid van 't Latiense *palatium* (palies).

## Historie
In de Merovingische periode, dus in de vreug middelieëwe, howwe de köninge nog gèng vaste verbliefplaatsj, mae reesde ze 't laand roond, trèkkend mèt de gaanse hofhouding van börcht nao börcht. Dat waor nuëdèg öm 't contact mèt de bevolking en de lokaal leiders te oonderhaowe. Ömmer es me halt heel waoërt 'n zitting gehaowe oeë d'r vorst de besjtuurszakes mèt betrèkking töt d'r sjtrieëk dörnaom en rech sjpraok över de groeëter misdadigers. Dit liekt mesjie ömsjlachtig, mae 't waor oonvermijdelek; de enorm aafsjtande, de sjlechte verbeendinge en de beperkte transportmiddele makde 't zoe good wie oonmäögelek öm vanoet 'n centraal residentie te regere. Vöral wie 't riek 'ne groeëte ömvaank kraege how oonder Karel d'r Groeëte waoërt dit probleem nijpend. 't Gebäörde regelmaotig dat e deel van 't riek wer in opsjtaand kieëm zoe gow e örges aandersj waor. De Sakse doge dat in 778 bieväörbeeld. Karel how daoväör 'n aantal residenties. 

D'r besjtóng geen vasgelach reissjema of systematische meneer van roondtrèkke. Me gong dao oeë d'r vorst dat nuëdèg vón. Bezeunder belangriek waore de weenterpaltse, oeë d'r köning d'r weenter dörbrach, en de fieëspaltse verboonde an hoeëgdaag oeëvan Paosje 't belangriekste fieës waor.

De vörkeur van Karel d'r Groeëte wieër Aoke ömwille van de waermwaterbronne. E laej an reuma en de waterkure gove verlichting.
## Belangrieke paltse

*Aoke
*Bazel, in Zjwitserlaand
*Cheb, in Tsjechië
*Dahlum
*Dortmund
*Duisburg
*Forchheim
*Frankfurt am Main
*Gelnhausen
*Goslar
*Grona
*Haguenau, in d'r Elzas
*Herstal
*Ingelheim am Rhein
*Kaiserslautern
*Kaiserswerth
*Kölle
*Magdeburg
*Mainz
*Memleben
*Merseburg
*Nijmege
*Neurenberg
*Paderborn
*Pöhlde
*Quedlinburg
*Spiers
*Tilleda
*Tribur
*Trifels
*Wimpfen
*Werla
*Worms
*Zürich

## Referentie

* **Binding, Günther**: *Deutsche Königspfalzen, Von Karl dem Großen bis Friedrich II* (765-1240), Darmstadt, 1996
Pilaster

'ne **Pilaster** of **wandjpieler** is 'ne rechheukige **haufzuul** ofwaal 'n hauf róndj moerverzjwaoring, die minder dan zien breidte veur de gaevel oetsjtik. Dees tweë begrippe waere dèks doorein gebruuk. 

Pilasters functionere allein mèr es decoratief óngerdeil van ein geboew. 

Ze waere ónger angere toegepas in 't Hollesj classicisme en zint dan veurzeen van 'n kapiteel en 'n basement.

Sjtik 'n moerverzjwaoring meë es zien breidte veur 'n moer oet, dan sjprik me van 'ne sjteunbaer. Is de veursjprunk mèr gans klein en óntbraeke 'n basement en 'n kapiteel dan sjprik me van 'n liseen.

## Terminologie
*'n *[[Basement (architectuur)|Basement]]* is in de klassieke boewkuns de voot van 'ne pilaster, 'ne zuul of 'ne haufzuul.

## Bronvermèlding
* Website van het Bureau Monumentenzorg Amsterdam
Arkeltaore

'ne **Arkeltaore** (ouch waal bekènd ónger de name **erkertaore**, **arkel**, **sjpietaore**, **paeperbös** of **sentinel**) is 'n róndj, euverhangend täöreke dat van de 12e tot en mèt de 16e eëuw aan of op 'n moer of vestingwal van aw verdedigingswerke woorte geboewd. 'ne Arkeltaore woort dèks op de hook van tweë gevels aangebrach, mèr koosj ouch in 't midde van 'ne gaevel geplaatsj zeen. De arkeltaore waas meistal van relatief klein formaat en deende ter besjerming van de sjildwach. Door 't vrieje oetzich op de ómgaeving van 't vestingwerk waas de taore teves 'n oetsjtaekend observatiepuntj veur wachters.

Arkeltäörekes waere dèks oetgerös mèt sjeetgate en kantele. Zoagaar aan de awtste verdedigingswerke oet de Middeleëuwe zint arkeltäörekes geboewd. Eugène Viollet-le-Duc numt in ziene *"Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVe siècle"* aan dat dees eësjte arkeltaores van hout ware gemaak en dat die allein mèr in tieje van aorlog aan de moere woorte vasgemaak.

Es veurbeeld van 'n geboew in Limburg mèt arkeltaores kènt 't Kesjteël Sjaloen in Oud-Valkeberg waere gezeen. Bie dit geboew is zoawaal op de heuk es ouch in ’t midde van de gaevel 'ne arkel aangebrach. Ouch kesjteël Terworm haet versjillende arkeltaores. 

## Referenties


## Fotogalerie

Aafbeilding:Tour de Belem detail 1 082006.JPG| Arkeltaore biej de Taore van Belem
Aafbeilding:Porto - Castelo do Queijo1579.JPG| Arkeltaore biej 't kesjteël do Queijo in Porto
Aafbeilding:Forte de São João Baptista de Esposende - Guarita.jpg| Arkeltaore biej 't fort van São João Baptista de Esposende - Guarita
Aafbeilding:Echauguette du Palais de Justice Laon.JPG|Arkeltaore biej 't Paleis van Justitie in Laon
Aafbeilding:Château de Joux Echaugette.JPG| Arkeltaore biej 't kesjteël van Joux
Aafbeilding:Yeni-Kale_fortress,_Kerch.jpg| Arkeltaore van 't Yenikale fort in Kerch op de Krim
Aafbeilding:Châté Lîzabé 6.jpg| Arkeltaore biej 't Kesjteël Élisabeth, Jersey
Aafbeilding:Echauguette-Avallon.jpg| Arkeltaore oet de 16e eëuw biej de fortificaties van de sjtad Avalon in Frankriek
Aafbeilding:Grasbroek-arkel-059.JPG| Arkeltäöreke biej Kesjteël Grasbrook in Bor, Limburg, Nederlandj
Aafbeilding:Terworm-022.jpg| Kesjteël Terworm biej Heërle mèt zien arkeltaores
Aafbeilding:Kasteel Schaloen.jpg| Kesjteël Sjaloen biej Valkeberg mèt zien arkeltaores
Juffer-zónger-Kop

De **Juffer-zónger-Kop** is 'n sage die, in väöl dörper die vreuger toet 't Amb Mofert behuuerdje, opgank duit.
De sage verhaoltj euver *Caecilia van Hamal-van Elderen* (±1430 – 1498?), de weduwe van d'n drosserd van Wasseberg, Willem van Vloearep (1410 –&nbsp;22&nbsp;januari 1493). Nao zienen doead blief de juffrouw van Hamal drostinne. Zie waas van de börch van Mofert verdrónge door Robrech van Aremberg. 't Wederechtelik verdrieve van häör is de gróndjslaag gewore van dees sage.

## Gesjiechte
Caecilia van Hamal haet zich daonao mit inkel getroewe trökgetroch in 't Slötje. Dit is e kestieëlke in de Door bie Ech, tösse Ech, Zöstere en Detere. Dit höbbe ze mit man en mach trachte te verdeidige, meh de luuj zoge det dit häör 't laeve ging koste, det de situatie ónhaadbaar waas.
Wie de juffrouw neet toe wól gaeve, zów 't zoea wied gekómme zeen det häör eige mansjappe häör 't laeve benómmen höbbe.

De sage löp det van de börch van Mofert, 'n juffrouw verdreve waas gewore die häör sjatte begraven haw. Volges Moferter laezing waas det innen Duvelsbaantj, op paar hóngerd maeter vanne ruïne. De Echter laezing zaet det 't bie 't Slötje waas.
't Verhaol is det die juffrouw later ónthoof is gewore, en róndjdooldje op zeuk nao häöre sjat.

Dao is 'n laezing van ajer luuj det zie 'n verbóndj haw geslaote ieër ze vertroch mitten duvel. Det heel in det zie neet sónger zien mitweite de sjat zów opgrave, want ze zówwe deile same. Dao-op zwaerdje zie mit de linkse handj op 'ne stein van de grawwen tore, de verdeidigingstore van kestieël Mofert.

Op dae stein is 'nen indrök van 'n vrouwehandj te herkinne, mit dudelik zichbaar de 4 vingers, doem en d'n handjmoeskel. Deze is te zeen op get hoeager es sjouerhuuegdje, op 't puntj wo ze d'n Duvelsbaantj kan zeen.

## Weiteswaerdigheid
* In 2005 is op Kestieël Mofert 'n korte speelfilm opgenómme róndj dees sage. De film verhaoltj euver 'n archaeologe op 't kestieël van Mofert die de sage obbernuuts belaef.

## Zeentj ouch
* Kestieël Mofert

## Brónne
* ROZ - Heen en Weer, fragment mit toelichting van Joh. Kempkes.
* Deetere.com - Sleutje de Dorth

## Extern link
* Website vanne korte speelfilm
Kesjteël Grasbrook

**Kesjteël Grasbrook** is 'n kesjteël in Nederlands Limburg gelaege aan de Bornerwaeg tösje de kirkdörpe Bor en Lömmerig in de gemeinte Zittert-Gelaen.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is 'n tweëlaogs, óngerkelderd rechhokig hoes en is klein van omvank. 't Haet in- en oetgezjwenkte gaevels die zint veurzeen van neet minder dan 63 sjeetgate. Op de aoshook haet 't kesjteël 'ne rónje, gemetselde traptaore mèt sjpeklaoge oet mergelsjtein. De houte kern van de traptaore is gevörmp door 'ne baumsjtam dae bie de aorsjprónkelike boew, meë dan 400 jaor geleje, hie-in is verwirkt. Op de weshook, diagonaal taegeneuver de traptaore, haet 't kesjteël 'n arkeltäöreke. 

't Kesjteël haej oarsjprónkelik 'n ómgrachting die noe dreuëggelag is en nog mèr kaum herkènbaar is. Oet de in de gaevel aanwezige jaortalankers bliek dat 't kesjteël in 1596 geboewd is. 't Baovesjte deil van de traptoare zou in de eësjte helf van de 17e eëuw zeen verheuëgd, aevel zónger de mergelsjteine sjpeklaoge. De gordingkap en de sjpantbein zint nog van 't originele geboew. 't Kesjteël haet waarsjienlik aan de achtergaevel 'n paortgeboew gehad, zoa-es afgeleid kan waere oet 'n aantal fundamente die in de baojem zint aangetróffe. Nao 't in kaart brènge van dees fundamente zint dees weer mèt de grondj bedèkt.

Inwèndig zint ouch nog de originele sjtöcplefónge, sjouwe en 'ne sjpiltrap aanwezig.
In 1987 haet 't kesjteël 'n ingriepende resteratie óngergange, wo-bie de kruus- en kloasterkoziene en 't arkeltäöreke woorte gereconsjtrueerd.

## Gesjiedenis en eigenaere
De gesjiedenis van kesjteël Grasbrook hink nèj same mèt 't aeve wiejerop gelaege Kesjteël van Bor, mèt name mèt de femielie Van Drimborn die in de 16e eëuw de eigenaere ware van dat kesjteël. 't Waas Alexander Van Drimborn, getrouwd mèt Elisabeth van Olmissen, dae in 1581 toesjtömming kreeg van de de hertog van Gulik om 't hoes mèt alle adelike rechte die dao-aan verbónje ware te boewe. Hiejvan getuge de tweë waopesjilde van de Van Drimborns, die in de hèlsjteine ómliesting van de toeganksdeur van 't geboew zint gekerfd.

De femielie Van Drimborn bleef eigenaer van 't kesjteël pès 1700, went 't kesjteël en ouch 't kesjteël Bor woort euvergenóme door Jan Arnold van Leerode. Hae waas 'ne pasjenele doevemèlker en leet hieveur ettelike doevegate in de veurgaevel aanbrènge. Taengewoordig zint dees doevegate toegesjmeerd, mèr nog sjteeds dudelik waornumbaar.
In 1813 woort Maximiliaan van Leerode, dae de heërlike rechte die op zien bezittinge rösde, wo-ónger de kesjteële Bor en Grasbrook en bie dees kestjteële gelaege watermeules en de wèndjmeule, gedwónge door de Franse Tied, zien bezittinge te verkoupe. Dit beteikende taeves 't einje van de Heërlikheid Bor en Maximiliaan vertrók vervolges nao zien Prusese sjtamsjlaot.

Nuje eigenaer van Grasbrook woort Lodewijk Matheus Gilissen, 'ne industrieel oet Mesjtreech, dae ouch 't kesjteël Bor koch.  Door vererving kaom 't kesjteël in eigedom van de femielie Barbou de Roosteren, pès 1985 went 't in bezit kaom van Natuurmonumenten.
't Subberhuuske

**'t Subberhuuske**, ouch waal **Villartshaof** geneump, is 'ne kesjteëlhaof gelaege aan de randj van 't dörp Sub dat deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Valkeberg aan de Gäöl.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Subberhuuske is 'ne hiërehaof (en kesjteëlboerderie) oet de 16e eëuw mèt 'n bènneplaatsj en haet 'ne boewsjtiel in de Maaslandjse Renaissance. 't Is opgetrokke oet baksjtein mèt sjpeklaoge en hooksjtein oet mergelblök. Aan de sjtraotzie haet 't kesjteël 'ne 16e eëuwse hooktaore mèt 'ne ingesjnoerde sjpits en ónger de daakliest haet 't hoofgeboew 'n consolefries. Baove de paort bevundj zich 'ne alliantiesjtein van de femielies en vreugere bewonersj de Chalmot du Portal-Van Volckershove oet 1704. Inwèndig haet 't o.a. 'n kariatidensjouw oet 1604 en 'ne sjaorsjteinmantjel mèt sjtöcboezem oet 1624. 

Taengeneuver 't kesjteël sjtaon 'n sjtèl gemetselde hègkpielers mèt vaze oet de 18e eëuw die oarsjprónkelik deil oet maakde van 't kesjteël. Oarsjprónkelik laog bie 't kesjteël 'ne viever dae 'n euverbliefsel waas van 'n nog vreugere ómgrachting.

Op de bènneplaatsj bevundj zich 'n 60 maeter depe waterpöt wo-in nog water sjteit.

## Gesjiedenis en beweuners
De gesjiedenis geit trök tot de 14e eëuw (1381) toen 't ein groatleën waas van de heërlijkheid Awt-Valkeberg. In de 15e eëuw kaom 't in bezit van de heëre van Ghoor en deende 't es Sjoutehoes. Maria van Ghoor sjteunde in de Tachtigjaorige Aorlog Willem van Oranje bie deens planne veur 'ne veldjtoch nao Brussel taenge de Landjvoogdes Isabella van Spanje, dochter van Philips II. Dit leijde, op bevel van Alva tot hun verbanning en de confiscatie van de Villartshaof. 't Woort door Isabella aan de Baronne van Billehè oet Huy gesjónke. In de 17e eëuw kaom de Villartshaof in hènj van Generaal Van Volckershoven. Zien dochter trouwde mèt 'n Hugenoot in Sjtaatse deens, Jacques de Chalmot du Portal.

't Zuud-oastelike deil van 't complex is 't awtste deil.
In 1935 woort 't kesjteël door 'ne oetsjlaonde brandj groatesdeils verwoest, wobie 't woonhoes aevel gesjpaard bleef.

Taengewoordig is 't geboew es woonhoes in gebruuk door de femielie Bennen.
Palts

**Palts** kan verwieze nao:
*Palts (palies), 'n neet te versjterke köninkleke verbliefplaatsj
*Palts (sjtrieëk), 'ne sjrieëk in Rienland-Palts
Sjpek

**Sjpek** is 't vleesj van d'r ruk en d'r boek van 't verke. 't Ruksjpek is vètter es 't boeksjpek, oeë nog vleesj tösje 't sjpek zit, mètstens in horizontaal sjtriepkes. Dit neumt me *doorregen* sjpek. 't Vel van 't verke an e sjtuk sjpek neumt me de zjwaarsj. Sjpek wert gerökd, gekaoëkd of gebraoje.

Saoërte sjpek:
*bacon
*katesjpek

## Culinaer
E traditioneel oontbijt is in d'r gaanse Euregio Maas-Rien sjpek en eej. Es Sjpek wert oetgebakke kriet me krebkes die in o.m. de aertesóp gedoeë werre. Sjpek wert an e sjtuk ooch gekaoëkt en in dun sjiefkes, kaod mèt mósterd, óp de bótteram gedoeë.

## Architektuur
't Sjpekhoes haat z'ne naam te daanke an 't boeksjpek, dat aafwisselend ooch duuster en klaor sjtriepe haat.
Lies van kesjteële in Nederlands Limburg

Dit is ’n **lies van kesjteële** en kesjteëlachtige hoeze in Nederlands Limburg.

Dees lies is alfabetisch veur wat betref de kesjteële zelf. 
De plaatsjname zint gesjreve zoa-es ze locaal waere oetgesjpraoke.
De Tombe

**De Tombe** is 'n restant van 'n laat-middeleëuwse motte op de wesflank van de Sint-Pietersberg bie Mesjtreech, gelaege aan de randj van 't ENCI-bosj. 

Van oarsjpróng sjtóng baove-op de berg 'n kesjteël. Fundamente van de taore zint in 1920 bloatgelag, van de res van de beboewing is anno 2008 niks meë te zeen. De top van de heuvel is versjtoard door recente ingravinge.  Waal is d'r nog 'n restant van de grach aanwezig. De kesjteëlberg haet 'ne doorsjnee van 30 maeter en 'n hoagde van 8 maeter. Franse, Sjpaanse en Sjtaatse troepe höbbe de motte in 't verleje gebruuk óm de sjtad Mesjtreech te besjtaoke. Om die raeje wirt de motte dan ouch waal de *Sjpaanse Heuvel* of *Napoleonsberg* geneump. Ènnige anger name die waere gegaeve aan de motte zint Ouden Borg, Ouborch, Vetus Castrum, De Aw Tombe, De Brommeletróm, De Franse Batterie. 

De Tombe is nog neet zoa lang geleje gans gerestereerd door de eigenaer Vereniging Natuurmonumenten en haet allewiel de sjtatus van rieksmonement. 't Terrein is veur de plaatselikke cultuur-historie van groat belang en biezunjer zeldjzaam.
Subjek (taol)

't **Subjek** of **oonderwerp** vaan 'n zin is 't zinsdeil wat bepaolt wat veur 'ne vörm de persoensvörm heet. 't Subjek steit in conformerende hoofzinne meistal veuraon. In vraogende zinne steit 't evels op de twiede plaots:

* *Iech* zaog gister Leonie ouch nog (conformerend; subjek = *Iech*)
* Zaogs *diech* gister Leonie ouch nog? (vraogend; subjek = *diech*)

In bijzinne weurt 't subjek vaan de persoensvörm gesjeie:

* Iech dink tot *iech* Leonie gister ouch nog zaog.

## Flexie

In taole mèt naomvalle (wie 't Duits) steit 't subjekt in d'n ierste naomval of nominatief:

* *Der Mann* schaut aus dem Fenster - De maan kiek oet 't raom.

In ergatief taole wie 't Baskisch steit 't subjek evels in 'nen aandere naomval, d'n ergatief, ingeval 't ouch e direk objek in de zin gief.
Adjectief

'n **Adjectief** of **bijveuglek naomwoord** is e woord wat de eigesjappe vaan 'n aander woord (meistal e zelfstendeg naomwoord) besjrijf. Veurbeelde vaan Limburgse adjectieve zien *groet*, *hoeg* en *sjoen*. 

'n Adjectief in de zin kin in 't algemein op twie menere gebruuk weure: *attributief* ofwel es 'n soort adverbiaol bepaoling en *neet-attributief*. 't Neet-attributief gebruuk weurt weier oonderverdeild in predicatief gebruuk en gebruuk es e bijwoord. 't Adjectief kin daoneve ouch nog zelfstendeg (es e substantief) gebruuk weure. Es 't bijveugelek naomwoord attributief weurt gebruuk, vörmp 't 'n bijveugeleke bepaoling: e deil vaan e groeter zinsdeil wat get zeet euver 't hoofdeil devaan. Zoe'n bepaoling kin ouch oet mier es ei woord bestoon (beveurbeeld oet 'ne ganse bijzin).

In bestumde taole kump de klasse vaan bijveugeleke naomwäörd neet of koelek veur: dao weure zoe'n eigesjappe mèt werkwäörd oetgedrök. Die eigensjap vint me oonder mie in 't Koreaons, zoewie in väöl inheimse taole vaan Noord-Amerika (die de neiging höbbe veur de ganse zin in ei (werk)woord te vatte). In de taole vaan Europa koume adjectieve in 't algemein wel veur.

## Limburgs
:*Zuug [[Limburgse grammair#Adjectieve|Limburgse grammair — adjectieve]] veur 'n gedetailleerde behandeling vaan dit oonderwerp.*
In 't Limburgs weurt 't adjectief verboge. Die verbuiging hingk aaf van 't biehuèrend zelfstendig naomwoord en ouch van zien eige categorie.

veurbeelde in woordgeslachte:
* e groet kind; 'ne groete auto.
* 'n hoeg kèrk (vrouwelik woord); 'ne hoege tore (mannelik woord: adj.+e)
* e sjoen beeld (onziejig woord); 'n sjoen vrouw;  'ne sjoene jas (mannelik woord adj.+e)
veurbeelde in versjillende categorieë:
* 'n klein kèrk; 'n groete kèrk. (klein en groet huère bie versjillende categorieë)
Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (Chinees:秦始皇) (259 v.Chr. - 210 v.Chr.) wuuertj döks d'n ieëste keizer van China genömp. Hae vereinigdje gans Sjina toet ei riek en waas de stichter van de Qin-dynastie. Dees dynastie tèldje slechs twieë keizers.

In zie mausoleum staon doezjendje terracottabildjes van sóldaote die 'm móste besjurme.
Alliantiewaope

In de genealogie bedoelt me mèt 'n alliantie geweunlik ein verdraag of samewirkingsverbandj, veural in de vörm van 'n huwelik. Es biezunjer symbool van 'n huwelik zint mèt name bie kesjteële, adelike hoeze en rouwborde, zoagenaamde **alliantiewaopes** wobie allebei de femieliewaopes wère geteuënd. 

In 'n alliantiewaope is 'n waopeteikening wo-op tweë waopesjilde, sóms mèt hun prónksjtökke zao-es sjildhauwersj samegevoogd tot ein geheël. Ein dergelik waope wirt en woort door 'n echpaar gebruukt. 't Is gebrukelik om 't waopesjild van de echgenote rondj aaf te beelde en aan de lènkerzie te plaatsje. Heraldisch lènks is in 't dageliks laeve rechs.

De tweë sjilde waere gedèk door de rangkroan of de helm mèt 't helmteike van de man. Zie kènne ouch door ziene waopemantjel waere aafgedèk. Went de vrouw 'n hoagere rang in de adel haet dan de man, wirt d’r veur gekaoze óm allebei de waopesjilde mèt 'n rangkroan te bedèkke.

'n Biezunjer heraldies gebruuk bie alliantiewaopes waas 't sjpegele van 't helmtaeke. Hiebie woorte de helmteikes baove de respectieve waopes van de man en vrouw gesjpegeld zoadat ze mekaar aankeke. Ouch de waopenfigure woorte in sómmige gevalle "respectant" op 't sjild geplaatsj, zoa-es dit es vanawts in Duutsjlandj woort gedaon. Dat beteikent dat went de beije echteliede (in de heraldiek femme en baron geneump), 'ne leëuw in hun waope veuren dees tweë leëuwe mekaar altied aankieke. In de meiste gevalle zal de leëuw in 't waope van de baron óm die raeje wère gesjpegeld. ’t Idan ouch 'n heraldies gebruuk dat 'n waopedeer altied nao rechs (dexter) kiek. Bie 'n waopedeer dat nao lènks (sinister) kiek, 'n zoageneump "lion contournée", is d'r sóms, mèr zeker neet altied, sjprake van 'n bastaardij.
Ouch kroane en meziekinsjtrumente waere respectant aafgebeeld. De mondjstökke wieze nao 't waopesjild van de partner.

Echgenote kènne hun waope ouch vermeërdere of, zoa-es dat in de heraldiek wirt geneump, paole mèt 't waope van hunne partner. 

## Bron/Literatuur
* Wiki NL:
* Stephen Slater, "The complete book of Heraldry" London 2002
Kesjteël Wielder

.

**Kesjteël Wielder** is gelaege aan de revier de Gäöl in 't gelieknamige dörp Wielder, dat deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Gulpe-Wittem

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujig kesjteël is 'n heërehoes gelaege op 'n ómgrach terrein. 't Hoofgeboew haet tweë verdepinge, is opgetrokke oet baksjtein mèt aafwisselend mergelbènj es sjpeklaoge en 't haet 'n sjilddaak veurzeen van 'ne daakruter. Op de ziegaevel aan de sjtraotkantj is 'ne opvallende graote zónnewiezer en aan de achterkantj zint ènnige terrasse oet 1910. 't Kesjteël haet 'n veurplein dat vanaaf de sjtraotkantj bereikbaar is via 'n paort veurzeen van 'ne awwe waopesjtein en 'n sjteine baogbrök. Aan 't veurplein ligke wiejer drie van 'n mansardedaak veurzene deensvleugels oet de 18e eëuw.

Róndjóm 't kesjteël ligk 'ne prachtige tuin in landjsjapssjtiel dae is óntwórpe en aangelag in 1810 door de bekènde Mesjtreechse architect en sjtadsboewmeister Mathias Soiron (1748-1834).

## Gesjiedenis en beweuners
De awste vermelding dateert oet 1040, toen Hendrik III Wielder sjónk aan zien nich Ermengardis. Ouch woort 't kesjteël in 1389 geneump es 'n versjterkt hoes en zetel van de vrieje rieksheërlikheid van 't Heilige Roamse Riek en maakde 't deil oet van de Wesfaalse Kreits. In 't waope van Wielder is es getuige hievan de Duutsje adelaar trök te vènje. Dit waope is 't waope van de femielie Van Wachtendonck, die in de 17e en 18e eëuw es de heëre van Wielder pès 1794 op 't kesjteël resideerde. 't Hujige kesjteël is door Johan Arnold Van Wachtendonck róndj 1652 geboewd.  

De lètste adelike bewoonster van kesjteël Wielder waas de baronesse en vrouwe van Wielder, Chistina de Bounam. Zie verkoch 't kesjteël aan 'n Duutsj echpaar, Von Klein-Fabri genaamp. Allewiel is 't kesjteël nog sjteeds privébezit. 

## Trivia
* 't Waope van de femielie Van Wachtendonck wirt taengewoordig nog sjteeds gebruuk door de oet 't begin van de 14e eëuw sjtammende lokale Brandbroewerie, gelaege in de kern van 't dörp Wielder.
Kesjteël Karsveld

Kesjteël **Karsveld** ligk ten zuje van Gulpe aan de Sjlenakerwaeg in ’t gehuch Waterop tösje de gehuchte Öäverem en Böätenake in de Nederlands Limburgse gemeinte Gulpe-Wittem. 

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige geboew sjtamt oet ómsjtreeks 1900 en is 'n in neorenaissancesjtiel geboewd heërehoes mèt trapgevels, wotösje 'n zadeldaak. In 't geboew bevèndje zich restante oet de 15e en 16e-eëuw, opgetrokke oet breuksjtein wat hergebruuk wirt van 't in 1795 aafgebrende kesjteël. De fundamente en 't óngersjte deil van 't kesjteël zint restante van 'n 12e-eëuwse börch. In de kelder bevènje zich deile van 'n gebeeldhouwde sjouw oet ómsjtreeks 1725.
De bie 't kesjteël gelaege 19e-eëuwse gesjlaote haof Karsveld mèt sjloetsjtein *"1819"* beheuërde oarsjprónkelik bie 't kesjteël.

## Gesjiedenis en beweuners
De naam van 't kesjteël is aafgeleid van ziene eësjte beweuner in de 14e-eëuw, 'n lid van de Aokese sjepebank geneump Lewe van Carsvoirt, dae 't in broekleën hèj van 't Sint Servaaskapittel in Mesjtreech. Dit kapittel hèj dit kesjteël ieërder al es gesjenk óntvange van de Duutsje Keizer Conrad.
Aan 't ènj van de 13e eëuw woort de femielie van Carsvoirt opgevolg door de femielie Van den Hove die 't kesjteëlke drie eëuwe lang bewoonde, wobie 't van vader op zoon euverging. ’t Begoosj mèt jonker Andries van de Hove in 1407, dae de eësjte bewoner waas en einjigde mèt Herman van den Hove, van we de  dochter trouwde mèt Frans Dammarier, in dae tied börgemeister van Mesjtreech. In 1710 woort 't kesjteël door 't Sint Servaaskapittel, dat nog sjteeds eigenaer waas, verkoch 't aan Willem Scherbach oet Mesjtreech, en dae verkoch ’t weer door aan graaf Joseph van Goltstein.
Naodat 't kesjteël in korte tied nog ènnige keëre van eigenaer verwisselde, kaom 't rondj 1850 in bezit van de femielie Lenaerts, die 't pès 1960 beweunde.

't Kesjteël woort zoawaal in 1795 es ouch in 1931 door brandj verwoes, mèr allebei de keëre woort 't weer herboewd in de oarsjprónkelike sjtaat en ingerich nao de toen gèljende maotsjtave. Allewiel is 't privé bezit.

## Bron
* Euvergezat oet Wiki nl.
Hoes Hoogenweerth

Hoes **Hoogenweerth** is ’n kesjteëlachtig landjhoes gelaege aan de oever van de Maas ten zuje van de wiek Heugem in Mesjtreech.

## Besjrieving van 't kesjteël
't Rechhokig geboew haet in- en oetgezjwenkte topgevels en 'ne veerkantje traptaore mèt 'ne ingesjnoerde sjpits. In 1754 is 't door Andreas Vaes aan de noordkantj oetgebreid en in 1821 is 't door de femielie Coenegracht nogmaals oetgebreid wobie teves de wesgevel wòort gemoderniseerd. 't In gael en gries gesjilderde geboew haet 'n aantal neorenaissance en neoclassicistische elemente. Aan de noordkantj beheuërt 'n lankgerèk 19e eëuws biegeboew nog bie 't complex.
 
## Gesjiedenis en beweuners
't Hoes is al vermeldj in de 15e eëuw ónger de naam Houweert. 't Hujige hoes is geboewd door de Mesjtreechse sjepe Antonius Vaes op 't eindj van de 17e eëuw. Dezen Antonius Vaes sjneuvelde op jónge laeftied bie de sjtadsmoere van Mesjtreech in ein gevech taenge de hertog van Parma aan 't begin van de Tachtigjaorige Oarlog. Ziene zoon Andreas Vaes, de sjtadssecretaris, erfde 't hoes en leet 't geheël renovere. 

In de loup van de eëuwe waas 't in bezit van 'n aantal börgemeistergesjlachte: Van Buel, Prenten, Swaelen en Vaes. In 1785 leet Mevrouw Vaes geb. De Bounam de Rijckholt 't landjgood nao aan häör nich Maria Selys de Fanson en in de 19e eëuw kaom 't achtereinvolges in bezit van de femielies Coenegracht, Straetmans en Regout. De lètste Regout, Pierre genaamp, bewoonde 't van 1929 pès 1967, wonao 't in eigedom kaom van de Previncie Limburg. Hienao raakde 't in verval. In 1992 woort 't aangekoch door de zakeman en kesjteëleleefhöbber Paes, dae 't leet opknappe en daomit van de óngergank redde.

Taengewoordig wirt 't es kesjteël aangepreze veur luxe partieje, broelofte en zakelunches.

## Externe link
* Huis Hoogenweerth op www.wigosite.nl
Confucius

**Confucius** (Qufu, 551 v.Chr. - 479 v.Chr.) (Chinese: 孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, or Chinese: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), waas 'ne beroemde deenker en sociale filosoof oet China, mieë bepaald oet de Chinese aodheed. Hae waas gebaore es Kong Qiu (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in de sjtad Qufu in de Chinese sjtaat Lu.

Zienge lieër mòt besjoewd werre es 'n reaktie óp de taoïstische filosofie en laet d'r klemtoeën óp orde, persoonleke en burgerleke moraal, respect vör de mieërdere en wón flót an populariteet dör krachtige traditioneel sjtellingnames. E waoërt vörnamelek dör oonderwiezers en lieërlinge aangehange. De doctrine is besjraeve in "'t Book van de Verenderinge".
Zieng tekste waoërte dör Jezuïete vör 't örsj vertaald, oeëbie ze ooch d'r naam verlatiensde.
## Principe
### D'r Gulde regel
D'r gulde regel van 't Confucianisme vindt me truuk in ''Gesjprekke'' XV:23:

* Tzu Kung vroog, "Gèft 't e waoërd oeëmèt me e gaans laeve laank in övereensjtèmming kan laeve?" 
Confucius zach: "'t Is *vergaeving*. **Wat d'r vör uch èges neet weunsjt, weunsj dat ooch 'n aander neet.**"
Laozi

**Laozi **of **Lao Tzu** (604 v.Chr. - 507 v.Chr.) (jiaxiang: Henan, Zhoukou, Lüyi 河南省周口市鹿邑县) waor 'ne Chinese filosoof oet d'r 6e ieëw vör Christus en me nèmt aan dat e d'r sjtichter is van 't taoïsme.

Laozi's achternaam waor Li 李 en ziene naam waor Er 耳. "Laozi" betekent "odste zoon", dat keumt warsjienglek ömdat e zie gaans laeve wit haor how.

't Verhaol vertèlt dat Laozi ènige tied es filosoof roondtrók, mae dat nieëmes nao zieng woerheed wól loestere. Oeteindelek goof e 't óp de luuj goje raod te gaeve en besjlaoët de besjaafde waelt, in dit geval China, te verlaote. An de westgrens kieëm Laozi evvel 'ne paoërtwachter taege, dae 'm wis te övertuge öm zieng ideje in alle geval óp te sjrieve. 't Zów tóch zung zieë es die verlaore gónge. Laozi sjraef hieóp d'r Tao Te Ching.

't An Laozi toegesjraeve waerk, d'r Tao Te Ching (*Book van Waeg en Deugd*), is 'n verzameling van 81 kórte Chinese tekste die handele över good leidersjap. 't Is evvel warsjienglek dat d'r Tao Te Ching neet dör ene auteur gesjraeve is, mae dat 't 'n verzameling wieshede is. Gelieërde datere 't waerk oet d'r twiede ieëw vör Christus.
## Bekaande quotes
*"D'r bètste leider is dae, oeëvan me gaar neet merkt dat e besjteet, d'r twiedbètste dae, dae gepriesd en geieërd wert, d'r driejd bètste dae oeë me bang vör is en d'r sjlechste is dae, dae me haat. Es 't waerk van d'r bètste leider gedoeë is, zage de luuj: "Dat haant v'r èges gedoeë!" - Kapitel 17
*"De educatie zoonder waoërt, de waeërd van 't neet-handele bereike mer wènnig luuj óp de waelt." - Kapitel 43
Kestieël 't Gäötje

**Kesjteël 't Geudje** (plaatsjelik ’t Gäötje), ouch waal **Hoes Hasselholt** geneump, is gelaege aan de randj van 't Nederlands Limburgse dörp Ohé, 'n deil van Ohé en Laak, dat taengewoordig 'n deil is van de gemeinte Maasgoew. 

## Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël besjteit oet 'n tweëlaogs hoofgeboew mèt 'ne lieëgere oetboew aan de noordkantj en is veurzeen van 'n zadeldaak op 'n nètgewelf. Aansjlutend op 't hoofgeboew en de oetboew sjteit 'ne achhokige taore mèt 'ne taoresjpits. 't Hoofgeboew is opgetrokke oet mergelsjtein en haet aan allebei de oeteinje 'ne trapgevel mèt euverhookse pinakels en laatgotische korfbaognisse. 't Vermoedelike boewjaor is 1548 getuige 'n gedateerd alliantiewaope van de boewers van 't kesjteël. De zudelike baksjteine langsgevel in Maaslandse Renaissance sjtiel dreug de jaortalankersj 1651, 't jaor wo-in deze vermoedelik is vernuujd. 

De taore is in 1972 geboewd op de restante van 'ne woontaore dae veur de boew van 't kesjteël op dees plek zou höbbe gesjtaon. Opvallend zint de hèlsjteine kruusvinsters mèt hèlsjteine ómliesting en wovan de horizontale bènj door de ganse moer loupe. 

De haoks op 't hoofgeboew gelaege noordelike vleugel is, volges jaortalankers aan de oaskantj, in 1629 geboewd. Deze vleugel haet 'ne vakwerkbaoveboew aan de zieje van de bènneplaatsj.

't Interieur van 't kesjteël haet 'n 17e eëuwse sjouw mèt kariatiden en 'ne 18e eëuwse sjaorsjteinmantjel mèt sjtöcwerk. 

## Gesjiedenis en beweuners
De veurlouper van 't kesjteëlke is waarsjienlik 'ne veerkantje woontaore oet vakwerk gewaes. Toen Catharina Hillen in 1544 trouwde mèt Lodewijk In der Horst van 't kesjteël Hattem bie Remunj, hèj zie 'ne veurkeur óm op 't plattelandj te gaon wone en neet in 't drökke Remunj. Daoróm leet 't echpaar 't kesjteël bie Ohé boewe, op de plaatsj van dèn awwe woontaore. 't Woort 'n luxueus en comfortabel boetehoes. 't Echpaar leet 't alliantiewaope aanbrènge in de gevel. In tweëde instantie leet 't echpaar nog 'ne traptaore toevoge.
Later woort 't kesjteël bewoond door Hartwijck van Spee, de drossaard van Montfort. Hae leet 't kesjteël oetbreijde mèt de noordvleugel. In 1770 woorte de traptaore en de topgevel aan de hoafkanj verwiejere en kreeg 't kesjteël hieveur 'n sjuin daak in de plaatsj.

## 't Heje
In 1969 kaom 't kesjteël in bezit van baron J. van Hövell tot Wsterflier, sjtadsarchivaris van Remunj. Hae leet in 1970 'n oetgebreide resteratie oetveure, wobie de achkantige taore woort biegeboewd.
Hendrik II van der Leyen

**Hendrik II van der Leyen** (Fraans *Henri II de Leez*, Ingelsj *Henry II of Leez*) is gebaore in Grand-Leez, dat allewiel in de gemèngde Gembloux liekt en gesjtórve óp 4 september 1164 in Pavia in Italië. E waor Preensbisjop van Luuk van 1145 bies ziene doeëd. E sjteunde keizer Frederik I Barbarossa in zieng ruzie mèt paus Adrianus IV en paus Alexander III. In april 1164 goof e zieng episcopal consecratie an d'r antipaus Paschal III. E waor d'r zoon van Hendrik I, graaf van Limburg en hertog van Neder Lotharinge en gól in 1154 't 't kesjtieël va Bor. E richde d'r örsjte peroen óp in Luuk wat later övergenaome waoërt dör de aander Gooj Sjtaej.

## Referentie
Kesjteël Häör

**Kesjteël Häör** is gelaege aan de randj van 't gelieknamig dörp Häör (Horn) in Midde-Limburg, dat deil oetmaak van de gemeinte Leudal.  

## Ligking, herkóms van de naam
't Kesjteël is ein van de awtste, nog intact zeende middeleëuwse ringmoerbörchte in Nederland. De börch is geboewd op 'n natuurlike verhoaging aan de Maas. De naam Horn, en häör alternatieve sjpellinge *Horne*, *Hurnen* en *Hornin*, sjtamme aaf van 't Germaanse *Hornjôn*, wat "heuvel of hook in 'n moerassig landj" beteikent. De Maas waas de natuurlike sjeiding tösje Horn en 't naobiegelaege Remunj; in 1342 woort de Maas aevel verder oaswaerts verlag, richting Remunj, wodoor 't kesjteël Horn meë aafhankelik woort van 'n eige sjlotgrach es verdedigingsmechanisme. 

## Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is 'n ringwalbörch mèt 'n veerkantj paortgeboew, dao-aan vas 'ne zudelike vleugel en tweë haufróndj taores. De tweë taores zint óngerling verbónje door de waermoer. Dees ringmoer woort in de 13e eëuw verheuëgd mèt ein oet mergelsjtein opgetrokke tweëde weergank mèt baoge. Teves woorte 't paortgeboew en de taores verheuëgd en de ringmoer veurzeen van arkeltäörekes en sjteunbaere. De oarsjprónkelike börch haej veer haufrónje hooktaores. Tweë van dees taores en 'n deil van de ringmoer zint aevel verdwene bie de vergroating en oetboew van de zudelike vleugel in 't begin van de 15e eëuw. Aan de noordkantj woort teves 'n nuuj paortgeboew aangebrach en woort 't awwe paortgeboew verboewd tot woongedeilte.

## Gesjiedenis en beweuners
't Kesjteël dateert vermoedelik al oet de 10e of 11e eëuw, en waas oarsjprónkelik in hènj van zoagenaamde roofridders, die inkómme verkrege door tolheffing op verkeër op de drökbevare Maas. De awtste vermelde heërsjer van 't gebied róndjóm 't dörp Horn is Engelbert van Horn, zoon van Dirk van Horn. 't Kesjteël woort veur 't eësj vermeld in 'ne breef oet 1243 wo-in woort vermeld dat Willem, Heer van Horn en Altena, 't kesjteël en 't nabiegelaege dörp in leën haet gekrege van de  graaf van Loon.

Toen Jacob I van Horn in 1450 ziene graaf-titel kreeg woort 't kesjteël 't middelpuntj van 't graafsjap Horne, ein zelfsjtandige minisjtaat. Ónger graaf Filips van Montmorency woort 't centrum van 't graafsjap verlag van Horn nao Wieërt. Filips II woort in 1568, same mèt graaf Lamoraal van Egmont op de Groate Mèrt van Brussel ónthoof, wat 't sjtartsein zou waere veur de Nederlandse Opsjtandj taege de Sjpaanse euverheërsers van de Nederlande.

In 1789 woort 't kesjteël verkoch aan de femilie Magnee, oarsjprónkelik oet Luuk aafkómstig. Dees femilie beheërt 't kesjteël tot de daag van vandaag; 't kesjteël wirt nog sjteeds bewoond door de femilie Magnee. 

Róndj 't kesjteël ligk ein in landjsjapstiel aangelag park. Bie 't kesjteël ligk teves 'n 19e eëuwse U-vörmige kesjteëlboerderie die oarsjprönkelik bie 't kesjteël beheuërde.
Kesjteël Jerusalem

**Kesjteël Jerusalem** is gelaege ten noorde van 't veurmalige dörp Lummel, noe 'n wiek van Mesjtreech. 't Kesjteël is óngerdeil van de Landgoederenzone Maastricht - Meerssen.

## Besjrieving
't Hoes is in 'n U-vorm geboewd, mèr bie verboewinge in de 19e eëuw kreeg 't 'ne rechhokige vörm doordat de ruumte tösje de tweë vleugele opgevöld wirt mèt 'ne lieëgere boew. Hiebie is d'n awwe vörm zichbaar gebleve. Teves verplaatsjde me de toegank nao de achtergevel en kreeg dae nuuj vinsters en 'n segmentvörmig fronton. Van de oarsjprónkelike boew is eigelik allein nog mèr 't sjlanke achhokige täöreke euver dat nog sjteeds fier baove 't geboew oetsjtuk. 't Moerwerk is oetgeveurd mèt mergelsjteine bènj. In de tuin sjteit 'n neogotisch koetsjhoes, geboewd in 1904.

## Gesjiedenis
Kesjteël Jerusalem is geboewd in 1515 door Pieter van den Driesch Proenen. Ziene zoon Andries waas 'ne kanunnik en rijproost van 't Onze-Lieve-Vrouwekapittel in Mesjtreech.  
Dezen Andries maakde 'n reis nao 't Heilige Landj en tiedes zien aafwezigheid boewde ziene vader 't kesjteëltje op de plek wo 'n awwer hoes ‘de Drieschhaof’ hèj gesjtaon. Dit hoes waas in 't zelfde jaor 1515 door brandj verinneweerd. Bie zien trökkóms koosj hae 't kesjteël betrekke en ómdat hae zoa ónger de indrök waas geraak van 't Heilig Landj neumde hae 't kesjteël Jerusalem. 't Later in de naobieheid geboewde kesjteël es opvolger van 't Kesjteël van Lummel, kreeg in naovolging hievan de naam Kesjteël Bethlehem.

## Externe link
*Maastrichtse kastelen op wigosite.nl
Laor (Wieërt)

**Laor** (Nederlands: *Laar*) es 'n kèrkdörp in de Limburgse gemeindje Wieërt. 't Dörp ligtj ten noeërde vanne stad Wieërt en ten zuide vanne A2. De Sint-Antoeënius muuële es al van wieët aaf te zeen. Dieëze witte muuële ligtj aan de Neelenweeg (Nederlands: Neelenweg). De Sint-Sebastiaankepèl bi-j Laor es lang 'n beejevaartsoeërd gewaesj. De baore uut de umgaeving kwaome nao de kepèl um dao moezewater te hale. Dit water uut de poel naeve de kepèl waas tieëge de moeze in de scheure vanne baore. Tieëgewoeërdig es dieëze tratisie verdwieëne. 
Wieter kinne völ minse Laor vanne voetbalclub, namelek SV Laor. Dieëze veraeniging die oeërspronkelek waal uut Laor keumptj hieët tieëgewoeërdig sportvèldje die volges de kadaster in Wieërt ligge. 

## IKC Laor
Op Laor ligtj aoch de school IKC Laor dae pas is gerenoveerdj.
Hoes Blankenberg

**Hoes Blankenberg** is 'n kesjteël gelaege aan de Blankenberg in 't gehuch Honthem bie Cadier en Keer dat taengewoordig deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Mergraote.

## Besjrieving van 't kesjteël
Kesjteël Blankenberg besjteit oet 'n neoclassicistisch, mieë bepaald empire drielaogs, wit gepleisterd geboew mèt tweë hookpaviljoens, wotösje 'n midderisaliet veurzeen van 'n fronton mèt sjtöcversering. Wiejer haet 't 'ne neerhaof gevörmp oet 'ne wit gesjilderde gesjlaote carrévörmige haof. 

## Gesjiedenis en eigenaere
't Hujige kesjteël sjtamt oet 1825 en is geboewd op de fundamente van 'n middeleëuwse vèsting in de vörm van 'ne vuurtaore oarsjprunkelik gelaege aan de Romeinse heërbaan van Mesjtreech naar Limburg en Trier. Deze vuurtaore deende es bake veur de Romeinse soldaote en hanjelaere die tösje Trier en Mesjtreech reisde. Later maakde deze taore plaatsj veur 'n middeleëuwse vesting en in 1370 maakde 't kesjteël deil oet van de sjepebank Cadier. De eërste vermèlding van 'ne eigenaer is in 1381, wobie sjprake is van 'ne zekere Arnold d’Elen. Hae verkoch 't kesjteël aan de femilie Bongart die hunne zetel op kesjteël De Bongard in Boches hèje. Nao dees femilie kaom 't kesjteël in bezit van achtereinvolges de families De Herten en De Horion. Door vererving kwam het daarna in bezit van de femilie Cortenbach en door verkoup in 1627 aan Wolter Hoen. De femilie Hoen waas 'n wiedvertakte femilie die väöl anger kesjteële in Zuud-Limburg in eigedom hèj. Vervolges kaom 't kesjteël in bezit van de femilies Jacobi en Van Hemerstein en tensjlotte kaom 't in bezit van baron Salomon Reinier Marius Pichot de Plessis. 't Waas deze baron dae de aw börch in 1825 in z'n geheël pès de gróndj toe sjloopde en op de fundamente 't hujige hoes in neoclassicistische sjtiel en es lusaord boewde mèt daobie 'n prachtig park. Veur daen tied waas 't 'n heël modern geboew mèt groate rame en witgekalkte gevels. Inwèndig hèj 't fraaie zale en 'ne trap in empire sjtiel. Toen de baron in 1841 euverleej verkoch zien weduwe 't landjgood aan de Belsje baron Chestret de Haneffe. 't Bleef tot 1904 in bezit van dees femilie.

## 't Heje
In 1904 woort 't kloaster eigedom van 't Franse broedersjap van St. Blasius. Op 't einje van de 19e eëuw en 't begin van de 20e eëuw woort Cadier bekènd es 'n Blasius bedevaartsplaatsj. Door geldgebrek woort 't kesjteël sjlech óngerhouwe en woort 't broedersjap noadgedwónge 't kloaster aan de paters Redemptoriste euver te doon. Dees paters boewde 'n kapel en 'n sjuur bie 't kesjteël. Later woort 't 'n kloaster van de "Zusters van 't Arme Kind Jezus" en kreeg 't 'n flinke opknapbeurt. In 2004 naom 't Academisch Ziekehoes Mestreech 't complex euver en gebroek 't momenteel es verpleeg- en hersjtèlkliniek.  De nog aanwezige zusters verhoesde nao 't moderhoes van de congregatie Huize Loreto in Zumpelveld.