open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ei (aete)

'n **Ei** is 'n vooiingsmiddel daat vaanalds veul daor minse gegaete weurt.

1. Kalksjaal2. Sjaalvlies3. Bènnesjte sjaalvlies4. Hagelsjnoor5. Boetesjte eijwit6. Middelsjte eijwit7. Daojervlies8. Daojer9. Kiemvlek (of vörmingsdoajer)10. Dónker eijgael11. Klaor eijgael12. Bènnesjte eijwit 13. Hagelsjnoor14. Lóchkamer15. Cuticula
 

't Is ein door ein vrouwelik deer gemaak product, dat nao bevruchting door ein zaodcel kènt oetgreuje tot eine naokómeling.

't Ei besjteit oet 'ne daojer (de eijcel) dae de zygote/embryo en väöl vètechtige voedingssjtoffe bevat, mèt dao-ómhaer ein besjermend ómhulsel dat aan 't eindj van de óntwikkeling ouch wirt opgesoupeerd: 't wit van 't ei (dat väöl water in zich haet).

Dere die eijer lègke zint vösje, amfibieë, insecte, reptiele, veugel en monotreem zoogdere. Zoa vömp biejveurbeeld kikkerdril de eijer van kikkersj. 
Eijer van veugel waere besjermp door ein hel, kalkechtige sjaal. Reptieleijer höbbe ein zachter, mer ouch sjtevige sjaal. Went biej ein ei de hel sjaal óntbrik, wirt gesjpraoke van ein wèndjei of lezesei of liese-ei.

De eijer van kippe en anger pluumveë, en van sómmige vösje, waere door de miensj es voedsel gebruuk.

## Vogeleijer
De eijer van veugel waere meistal in ein nès gelag, wonao ze door ein van de awwesj of ómstebeurt door allebei de awwesj bebreujd waere. 
De eijer van de diverse saorte veugel zint allenej versjillend. Vreuger woort de kènnis van de versjille tösje dees eijer gebruuk es ein methode óm veugel te determinere. Daonaeve woort 't verzamele van eijer ouch es hobby oetgeoefend.
Mèt de inveuring op 23 september 1912 van de Vogelwèt woort 't "verbaoje óm eijer van besjermde veugel oet te haole, ten verkoup veurhenj te höbbe, te koup aan te beje, te verkoupe, aaf te levere of te verveure." Ein oetzunjering woort gemaak veur "t rape van kievitseijer en veur de eijer van ènnige anger vogelsaorte. 
Allein veur 't aanlègke van weitesjappelikke collecties waere nog óntheffinge verleënd. Dergelikke collecties truf me noe allein nog aan in musea. 


Plaetje:White chicken egg square.jpg| 'n Wit kippe-ei
Plaetje:Frogspawn closeup.jpg| Kikkerdril
Plaetje:Salmoneggskils.jpg| Eikes van 'ne vösj, i.d.g. van de zalm
Plaetje:Snapping turtle eggs md.jpg| Eijer van 'ne sjildpad


## Musse-eier
Musse wao vaan de eier gegaete waere zien veurnamelik de kiep, ma ók de gans, 'n ênd en 'ne kwartel. Ale musse-eier zien aetbaar veur de meens, ôk de schaal. De schaal is 'n gooj bron vaan calcium. 'n Kiepe-ei is rond de twiëj tot drie waeke haldbaar.

## Mienselik gebroek
In Nederland waere in 2002 gemiddeld honderdveerentachtig eier per persoën gegaete. De meiste eier waere toês gegaete, má d'r waere ôk veul eier verwerk in kook, gebêkskes, pasta en beschuutjes. Eierduuiïers zien 'ne emulgator en vûrme mit aolie en azien 'n emulsie: mayonaise. Sommige minse hebbe livver 'n ei vaan de kiep, die waat mier laefruumte hêt baove 't ei vaan 'n kiep in 'n legbattereej.
Ei

**Ei** kan zeen:

*Ei (deer), e deerlik produk woroet naokómmelinge óntstaon; 
**Ei (vooiing), e deerlik produk det deentj es vooiingsmiddel veur de miens; 
***Paosei
*Eicel, de vrówwelike geslachscel dae nao samesmöltjing mit de (mannelike) zaodcel oetgruitj toet e nuuj organisme; 
*Ei (verkieër), e saort van kruutspöntj inne vórm van 'n ei (wie 't Ei van Sint-Joas)
Schóttelslet

'n **Schottelslet** (in anger dialekte **sjotelsplak**, in 't Nederlands *vaatdoekje*) is 'n dûkske waomei 't aanrech én de goëtstiën waere schón gemaakt. 'n Schottelslet wurd ok gebroekt um taffels mei aaf te doon.

De naam is waat verwaarrend, want de vaat aafdruüge wurt ni mit 'n schottelslet gedaon, ma mit enne tiejedook. 'n Schottelslet wurt daorum ok wal, aanrechtdûkske of dweiltje genumt. Tóch hêt de naam wal betrekking op de aafwas. 't Is de vurloëper vaan d'n aafwasborstel.

Schottelslette kunne vul bacterië bevatte âs ze neet regelmaotig gewasse waere. Eind twiejedoezendvief muk de Consumentebond bekend daat'n schottelslet in 'n studentehoês gemiddeld 7,9 miljard bacterië bevat. In 'n schottelslet beej 'n Nederlands gezin werde gemiddeld 3,1 miljoen bacterië ágetrôffe. Áale deuk bleke beej 't onderzeuk al nao iënen daag veul bacterië te bevatte. Dit hôf gên probleem te zien âs de schottelslet alliën wurt gebroekt vur 't schonmake vaan d'n aanrech. Door 't dûkske te wasse op zestig graad waere âale bacterië gedoëd.

Poetse deit me ouch mèt 'ne aafgedankde, meistal ketoene lap stof, poetslómmel geneump.
Warche

De **Warche** is 'n Belzje reveer die in Büllingen oontsjpringt en via 't Hoeëg Ven, Waimes en Malmedy ènnige kilometers ten ooste van Stavelot in de Amblève oetmondt. De reveer sjtoomt ooch langs Kesjtieël Reinhardstein en de reste van 'n keltische vluchtburcht. D'r naam Warche zów va keltische oorsjprong zieë.

## Industrie
Saer d'r 15de ieëw makde de lake-industrie gebroek van 't water; in 1713 begoes 't kloeëster va Malmedy mèt papierindustrie.

## Barrages
Öp de Warche liegke de barrages va Robertville en Bütchenbach.

## Extern leenke
*Satelietópname van de barrage va Bütgenbach óp WikiMapia
*Satelietópname van de barrage va Robertville óp WikiMapia
Vlöchbörch

'n **Vlöchbörcht** of **oppidum** (Latien: *oppidum* (mv.: *oppida*): verhuuëgde plaatsj, versjterking) is 'n hoeëger gelaege plaatsj (mètstens óp 'ne hövel of plateau gelaege) oeëvan de natuurleke verdediging versjtaerkt is dör d'r miensj in d'r Keltische tied.
 
De oppida zeunt bekènd dör de besjrievinge van Julius Caesar in ziene *[[Commentarii de bello Gallico]]*. Karakteristiek zeunt de muur va lèèm en sjtèè, versjtevigd dör dwarsjbalke va hòòt. Dit moeërtype, sjpecifiek vör de Keltische (Gallische) oppida wert *[[murus gallicus]]* geneumd. De mètste vlöchbörchte waoërte neet permanaent bewònd; 't waore plaatsje oeë de plattelaandsbevolking oet d'r wieje ömtrèk zich versjtóbde es e vijandelek leger hön groondgebied teisterde.
## Sites
Reste van zoe'n vlöchbörcht zeunt voonde langs de Warche en in Name.

Kiek ooch:
*Huuëgdebörch
*Vakwaerk
*Motte
Ule

D'n órde van d'n **uul** (Letien: *Strigiformes*) bevatj de vólgendje twieë femieljes:
*Ule (*Strigidae*) 
*Kèrkule (*Tytonidae*) 
Ule höbben e róndj, aafgeplat gezich mit groeate nao veur gerichdje öig die vas in 't sjedel staon. Óm dus in diverse richtinge te kinne kieke, mót d'n uul steeds de kop drejje, waat ule den ouch zieër good kinne. Ze höbben 'ne haoksnavel en krachtige klawwe aan häör puuet, die dök dichbevaerdj zeen. Ule höbbe groeate öig die helpen 'ne proeai in 't duuster te óntdèkke. Ze vlege dök geruusloeas dore nach op zeuk nao proeaidere, wie muus. Euverdaags wuuertj 'ne slaopendjen uul soms aangevalle door kleinder veugel wie buzerdje, die 'm perbere te doeaje, om zelf neet 's nachs door 'm gedoeadj te waere es ze slaope. D'n uul sleup euverdaag en jeug 's nachs. Ule nestele in 'ne holle boum, op de gróndj of in geboewe. Omdet ze kórtbie slech zeen, kinne ze zelf gein ès boewe. Ze nömme döks 't ès van 'nen angere voeagel wie 'nen èkster, dae ze verjagen of doeaje.
Kimi Räikkönen

**Kimi Mathias Räikkönen** (oetgesproke es reik-kön-nen, IPA: [ˈrɛɪ̯ˌkːœnːen]), (Espoo, Finland, 17 oktober 1979), is 'ne Finse otocoureur. In 2007 woort heer wereldkampioen in de Formule 1. Ziene bijnaom is *The Iceman*.
Cluj-Napoca

**Cluj-Napoca** of kórtwaeg **Cluj** (Hóngaars: *Kolozsvár*, Pruus: *Klausenburg*) is 'n stad in Roemenië, gelaenge in Transsylvanië aan de Kleine Someş (*Someşul Mic*). 't Is de höidstad van 't distrik (*judeţ*) Cluj en haet zoeaget 333.000 inwoeaners. Ouch is 't de groeatste stad in 't streikgebied Transsylvanië. 

## Naam
D'n aaje naam van de stad is Cluj (spraek oet es *kloezj*). In 1974 waerdje *-Napoca* aan d'n officiële naam toegevoog, womit d'n dèstiedse president Ceauşescu wól óngerstreipe det d'n oearspróng van de stad op de Dacisch-Romeinse nederzètting Napoca zów trökgaon. In alledaags, neet-officieel taalgebroek wuuertj de stad daotaenge nag ömmer Cluj genömp.

D'n officiële naam van 't gelieknamig distrik Cluj waerdje neet verangerdj.

## Bevólking
Cluj-Napoca is van vreuger oet 'n stad mit 'ne zieër gemingdje bevólking. Lank höbbe Pruse en Hóngare d'r de deens oetgemaak. Zjuus in 1918 koom de stad in Roemeense henj. De verhajingen tösje de versjillendje bevólkingsgruup leep meh lestig: nao de val van Ceauşescu waerdje de stad van 1992 toet 2004 bestuurdj door de nationalistische burgemeester Gheorghe Funar, dae ónger mieë naam maakdje door straotmeubilair in de Roemeense nationale kläöre te laote euversjèljere. Ónger 't nuuj bewindj van de hujige burgemeester Emil Boc verangerdje 't straotmeubilair stèds mieë van roead, gael, blauw nao roead mit wit. Taengewuuerdig is Cluj e veurbeildj van 'ne good-functionerendje multiculturele samelaeving. Naeve de al aanwezige Hóngare en Pruse laeve d'r ouch väöl anger nationaliteite in Cluj, dankzij de aantrekkendje economie. 't Aandeil van de Hóngare in de bevólking van de stad is in de loup van de 20en ieëuw geslónke van ruum 80% in 1910 toet minder es 20% noe. 't Aantal Pruse is nag kleinder.
Braşov

**Braşov** (Pruus: *Kronstadt*, Hóngaars: *Brassó*, verawwerd Limbörgs: *Kroens(j)tad*) is 'n aaj middelieëuws stad in 't hert van Roemenië. De stad lègk in 't zuudoeaste van Transsylvanië aan de voot van de Zudelike Karpate en had in 2021 237.589 inwoeners (mèt 't groeter sjteielek gebeed 371.802 inwoeners).

Kórtbie de kèrk (in 't hert van Braşov) is 't mertplein Piaţa Sfatului mit in 't midde 't 15en-ieëuws raodhoes.

Aan de randj van 't aaj stadscentrum bevindj zich 'ne steulkeslif nao de berg Tâmpa, dae e sjoean oetzich euver stad guuef.

Braşov is ouch beruch veur zie baere die häör voor op sommige wintjeraovendje zeuke in voelnesbek in de boetewieke van de stad.

## Trivia
De Pruse naam *Kronstadt* is in 't Pruus ouch de naam veur de Rössisch stad Kronsjtadt.

## Historie

Brașov steit veural bekind om häör monumentaol gotische Zwarte Kèrk. Volges 'n mythe heet de kèrk ziene naom te daanke aon de oets verzwarte boetemäör es gevolg vaan 'ne groete brand in 1689. De naom dateert evels oet de 19e iew en de allewijl duuster kleur heet niks te make mit dee brand en is 't rizzeltaot vaan lochvervoeling. Dees hallekèrk bevat kosbaar Törkse karpètte. Kortbie de kèrk (in ‘t hart vaan Brașov) ligk ‘t merretplein Piața Sfatului mit 't 15e-eiwse stadhoes in ‘t midde. Aon de rand vaan 't aajd stadscentrum gief 't 'n stoollift nao de berg Tâmpa, vaandao kinste euver de stad kieke.

Door de gans historie heer maakde de stad deil oet vaan ‘t aajd Keuninkriek Hongarije, 't semi-autonoom Transsylvanië, Oesteriek-Hongarije en, vaanaof 1920, Roemenië. Ónder Roemeense hiersjappij verdween 't Saksisch-Hongaarse karakter vaan de stad mèt de vesteging vaan väöl Roemeense arbeiders en industrieë in de stad. In 1955 woort de stad zelfs hernump tot **Orașul Stalin** (Stalinstad). Tiedes de opstande vaan 1989 speulde demonstraties in de stad ouch 'ne rol in 't umgoeje vaan ‘t Ceauşescu-regime. Wie Roemenië tot de EU is gekomme, is Brașov 'n welverende stad gewore.

## Demografie
In 1850 waor de samesjtèlling vaan de 21.782 inwoeners de volgende:

* Duutsers: 8.874 (40,8%)
* Roemeene: 8.727 (40%)
* Hongare: 2.939 (13,4%)
* aandere: 1.242 (5,7%)

In 1910 waor de samesjtèlling vaan de 41.056 inwoeners de volgende:

* Hongare: 17.831 (43,43%)
* Roemeene: 11.786 (28,71%)
* Duutsers: 10.841 (26,41%)
* aandere: 598 (1,45%)

Brașov had 253.200 inwoeners bij de telling vaan 2011. Etnische verdeiling:

* Roemeene: 208.019 (91,3%)
* Hongare: 16.172 (7,1%)
* Duutsers: 1.079 (0,5%)
* Roma: 916 (0,4%)
* aandere: 1037 (0,7%)
Oradea

**Oradea** (Hóngaars: *Nagyvárad*, Pruus: *Großwardein*) is 'n stad in 't wèste van Roemenië, op 12 km van de grens mit Hóngarije, behuuerendj toet de streik Crişana (en in rume zin toet Transsylvanië) Die tal in juli 1997 zoeaget 221.000 inwoeaners. De stad lègk aan de Snelle Cris (Roemeens: *Crişul Repede*) en is de höidstad van 't distrik (*judeţ*) Bihor. 't Is e belangriek economisch, sociaal en cultureel centrum mit industrie (machineboew, chemie), 'ne jónge universiteit en toerisme (op kórten aafstandj lègke de geneiskrechtig brónne van Băile Felix). In de stad laef 'ne groeate Hóngaarse minderheid.

## Naam
Oradea ('Orádja') is de Roemeense naam van de stad. Op sommige kaarte hèt de stad Oradea Mare (Mare = groeat). Det is 'n gedeiltelike vertaling van de Hóngaarse naam van de stad, dae Nagyvárad is. Várad beteikentj 'kleine börch' nagy 'groeat'. Várad waerdje Nagyvárad tèr óngersjeiding van 'n anger, kleinder stad Várad. De naam góng zoea eigelik 'Groeate Kleine Börch' beteikene. De Pruse naam Großwardein is ouch 'n gedeiltelike vertaling van de Hóngaarse naam.

## Gesjiedenis
De Hóngaarse keuning Ladislaus I boewdje in d'n èlfdjen ieëuw de börch en stichdje 't bisdom van Oredea. Hae en anger Hóngaarse keuninge waerdje d'r begrave. De Mongole verwoesdje de stad in 1241 en 1242. D'n ieëste Törkse belegering koom in 1474. Naodet de Törke 't keuninkrik Hóngarije groeatedeils hadde vereuverdj 1541 veel 't restantj in twieë deiler oetein: e deil waerdje Oeasterieks, de rès waerdje 'n ónaafhankelik vórstedom, Transsylvanië of Zevenburgen. Oradea waerdje in 1570 (Verdraag van Spiers) mit de rès van 't Partium aan Transsylvanië toegevoog. 'n Nuje verwoesting vólgdje in 1660, den de Törke de stad innome en d'r e pasjalik stichdje. Toet 1692 bleef Oradea Törks.

In 1692 vereuverdje de Oeasteriekse Habsburgers de stad (en kórt daorop ouch 't eigelike Transsylvanië). Toet 1919 zów de stad Habsburgs blieve, en vanaaf 1867, 't jaor worin de Dubbelmonarchie óntstóng en Oeasteriek en Hóngarije gelieke partners waerdje, waas de stad weer Hóngaars.
Robert Pattinson

**Robert Douglas Thomas Pattinson** is 'nen Ingelsen aktäör, e model en 'ne muzikantj. Hae is gebaoren op 13 mei 1986 in Lónje. Zien bekindjste rolle zeen Edward Cullen oet Twilight en Cedric Diggory in Harry Potter 4.
Wonck

**Wonck** (Vlaams: Wonk) ies  'n deilgemeinte in de gemeinte Bitsingen (Bassenge) in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. Door 't dörp sjtruimp de Geer.

## Bezeenswaerdig
* Bezeenswaerdig ies de kèrk mèt helsjteine romaanse tore oet de 12 ièw en de mergele achterboew mèt róntelum 't kèrkhof. Ze ies gewiejd aan de heilige Lambertus. 'n Doupvont in de kèrk ies ouch oet de 12 ièw.  Typisch op de graafsjtein en kruzer zint de extra sjtein mèt de lètste wunsje van vrung en kènnisse veur de euverledene.
* De pastorie dateert gedeiltelik oet de 17e ièw.
* 'n Mergele carréboerderie tegeneuver de kèrk dreug 't jaortal 1663 en de lèttersj "café", dat in vreuger jaore onderdeil waor van 't geboew. Daoneve liegke d'r nog ander gesjlote boerderieje oet de 18e en 19e ièw.
* De watermeule Jorissen, 'n koremeule, ies gelege aan de Geer. 't Geboew sjtamp oet de 13e ièw. De hudige geboewe, oet 1830, zint opgetrokke oet natuursjtein (de basis) en baksjtein.
* 'n Ander watermeule, van Deborre, aan de Geer sjtamp oet 1716.

## Evenemente
In Wonck weurt eder jaor 'n ambachtelike kaersjmert georganiseerd in de grotte van Wonck. Dees door de luuj oetgekapde mergelgrotte woorte jaorelank geëxploiteerd veur de winning van mergel en silex en in de twiède waereldoorlog gebruuk es toevlöchsoord veur de beweunersj.
Altwieërthei

**Altwieërthej** of **Altwieërthei-j** (Nederlands: Altweerterheide) es 'n kèrkdörp in de gemeindje Wieërt. Altwiëerthej ligtj in 't weste van de gemeindje, tösse Wieërt, Tungelder en Rooj in. De naam Altwieërthej keumptj van de hej en moerasse die in 't weste van de gemeindje völ zeen. Nog altiêd zeen d'r rônd 't dörp völ natuurgebiede, zoeëas de Tungelderwel tösse Altwieërthej en Tungelder. De ontginning van 't gebied rônd Altwieërthej es begonne begin 20ste ieëw. Toch deurdje 't tot nao de Twieëdje Wèreldoeërlog, toen det d'r 'ne haarde weeg doeër 't dörp kwaom ligge, veurdet d'r echt völ bebouwing kwaom. De lèste jaore es d'r völ nòwbouw gekome in 't dörp, zoeas de "Heidebeemd" in 2003 en "Eigen Erf" in 2007. 

## Website van 't dörp
Website in 't Nederlands
Zwertbrook

**Swartbrook** (ouch waal *Zwertbrook* in 't Wieeërter dialekt, Nederlands: Swartbroek) es 'n kèrkdörp in de gemendje Wieërt. 't Plaetske ligtj tusse Wieërt, Tungelder, Èl en Kelpe in. 
In Swartbrook woeëne ongeviêr 880 mînse, woeëvan 400 in 't boetegebied.

Bezeundjere gebouwe in Zwertbrook zeen:
* Kèrk van Swartbrook met 't Britse oorlogskèrkhoof
* Kooremeule "De Hoop" ('ne meule dae nog regelmaotig drejtj)
Comino

**Comino** (Maltees: *Kemmuna*) is  't klèngste van de driej bewònde eilande (3,5 km²) die deel oetmake van d'r eilandegroep Malta. Het is nog väöl klènger wie Gozo. Dör 't jaor heen wert 't bewònd dör 5 luuj, in d'r zaomer dör get mieë öm de hotels te runne. Comino is te bereike per boot vanoet Cirkewwa. De sjönste plaatsj is de Blue Lagoon, e sjtökske Middellandse Zieë dat superblauw en helder is. Zjwèmme, sjnorkele en duike zeunt populair bezighede. Vanaaf de Lagoon is 't d'r naeve gelaege eilandje Cominotto al zjwèmmend te berieke. 

D'r naam Comino keumt van d'r komijnzaod dae dao vreuger vandan kieëm. 't Wert nog ömer väöl gebroekd in de Maltezer käöëke, mae noe greujt dae zaod neet mie óp Comino.

## Extern leenke
*  Photos of Comino, Gozo
*  Comino: Treasure Island
Debrecen

**Debrecen** (oetkal: [ˈdɛbrɛtsɛn], debretsen, Roemeens: *Debreţin*, Tsjechisch: *Debrecín*, Pruus: *Debreczin*, Pools: *Debreczyn*) is mit 207.000 inwoeaners de twieëdje stad van Hóngarije. 't Is gelaenge in 't oeaste van 't landj, in de Hóngaarse leegvlakdje (Alföld). 't Is de höidstad van 't comitaat Hajdú-Bihar. Sins 1954 haet de stad de status van "stad mit comitaatsrech" (*megyei jogú város*).

Debrecen kreeg in 1361 stadsrechte. In 1849, tiedes de Hóngaarse ónaafhankelikheidsstried taenge de Oeasteriekse Habsbörgse keizer, waas de stad tiedelik höidstad van Hóngarije.

In Debrecen zeen de Universiteit van Debrecen (Debreceni Egyetem, DE) en de Gereformeerdje Theologische Universiteit (DRHE) gevestig. De stad geldj es 't geiselik centrum van de Hóngaars Gereformeerdje Kèrk. E standjbeildj van admiraal Michiel de Ruyter in 't stadscentrum hèrinnertj d'raan det deze in 1676 zèsentwintjig Hóngaars gereformeerdje dominees oet de slavernie bevriedje, die door de Oeasteriekse keizer toet de galeie ware veroeardeildj.

De stad besjik euver e twieëtaal geneiskrachtig bade.
Budapes

**Budapes** (Hóngaars: *Budapest*, oetkal: ['budɒpɛʃt], boedoppesjt) is de höidstad van Hóngarije. De stad is gelaenge aan waerszieje van de Donau (Hóngaars: *Duna*) en teltj zoeaget 1,7 miljoen inwoeaners. De stad waerdje in 1873 gevormp door 't samevoge van Boeda en Óbuda óp de rechterover van de Donau mit Pes op de linkerover. Veur 1873 nömdje me de stej gezamelik Pes-Boeda.

De stad hèrberg bao 20% van al inwoeaners van Hóngarije en speeltj in 't landj 'n dominante rol op bao al gebiede (bestuur, hanjel, industrie, verkieër, cultuur). 't Is daonaeve 't belangriekste verkieërsknouppöntj en (in toenömmendje mate) 't cultureel hert van Centraal-Europa. De lóchhave Ferihegy International Airport vervöltj 'n belangrieke rol in de positie van Budapest in Midde-Europa.

## Gesjiedenis
Beide overs van de Donau waerdje al door de Romeine bewoondj: op de plaats van 't hujig stadsdeil Óbuda loog Aquincum, en op de plaats van Pes 't kleinder Contra-Aquincum. In 35 v.Chr. kome de oorspronkelike bewoeaners in aanraking mit de Romeine, wen e Romeins leger ónger leiding van Octavianus, de latere keizer Augustus, 'ne veldjtóch óngernoom. Ong. 10 v.Chr. waerdje d'r 'n Romeinse provincie gevormp tösje de Oeastelike Alpe, de Donau en de Sava (Sau), die Pannonia waerdje genömp. 

De Hóngare versjene pas ieëuwe later, taenge 't jaor 900. Ónger leiding van Árpád vereuverdje ze dit gebied, det nag veurtjlaefdje ónger de naam Pannonia en wotoe Boeda en Pes behuuerdje. Ze óngernome roeaftóchte toet in 't hujig Pruses, Frankriek en Italië. Pas naodet ze door keizer Otto I ware verslage, beslaote ze zich veur good te vestige in 't hujig Budapes en de wiejen ómgaeving. 

Boeda, det strategisch op 'nen heuvel lègk, kreeg in 1247 e kestieël en waerdje in 1361 de höidstad van 't keuninkriek Hóngarije. Ónger keuning Matthias Corvinus maakdje Hóngarije en Boeda 'ne blöitied door.

Daoraan koom 'n ènj mit de vereuvering door de Törke, die 't Hóngaars keuninkriek in Mohács in 1526 'ne vernetigendje slaag toebrachdje en de vèsting Boeda in 1541 innome. De stad waas vanaaf 1686 in Oeasteriekse henj. In 1787 kömp Hóngarije ónger Habsbörgs bewindj, det toet 1918 aan de mach blief. In dees periode maak mit name Pes 'nen enorme gröi door. De bevólking bedroog róndj 1900 730.000 luuj.

## Evenemente
* Nationale Fieësdaag van Hóngarije
* Sziget-festival
Târgu Mureş

**Târgu Mureş** of **Tîrgu Mureş** (Hóngaars: *Marosvásárhely* of *Vásárhely*; Pruus: *Neumarkt am Mieresch*) is 'n Roemeense stad in 't distrik Mureş in Transsylvanië. Târgu Mureş beteikentj "(nederzètting) aan de Mureş". De Mureş is 'n belangrieke reveer die door de stad haer ströimp. De naom van de stad waerdje vreuger gespeldj es *Tîrgu Mureş*. De spellingsverangering haet daonaeve gein effek op de oetspraok en de aaj spelling wuuertj nag gebroek. De naom wuuertj aafgekórt toet Tg. Mureş, soms ouch toet Mureş (snelspraeke), meh den kan verwarring mit de reveer en 't distrik optraeje.

## Demografie
In 2002 had Târgu Mureş 150.041 inwoeaners. De Roemene vorme op basis van de vólkstelling van 2002 de mieërderheid in de stad, mit 'n kleine 51% van de totale bevólking.
* Roemene – 75.533 (50,34%) 
* Hóngare – 70.110 (46,73%) 
* Roma – 3.660 (2,43%) 
* Pruse – 304 (0,20%) 
* Anger luuj – 434. 
Bie de vólkstelling van 1992 ware de Hóngare nag in de mieërderheid. De oorspronkelik etnisch Hóngaarse stad kintj al vanaaf 1920 'ne groeate toestroum van Roemene. De industrialisatiepolitiek van Ceauşescu en 't vestigingsverbód veur Hóngare höbbe geliedj toet de hujige demografische opboew.

## Gesjiedenis
De stad is geboewdj in 1332, en had de naom Novum Forum Siculorum. Târgu Mureş haet toet Hóngarije, vórstedom Transsylvanië, Oeasteriek-Hóngarije behuuerdj toet 't jaor 1918. Den waerdje gans Transsylvanië aan Roemenië toegeweze. Sinsdeen begóste väöl Pruse en Hóngare eweg te gaon en kome d'r mieë Roemene bie, meh de Székely's (Transsylvaanse Hóngare) bleven. Noe zeen ze de groeatste minderheid in de stad en de regio.

## Panorama
Baia Mare

**Baia Mare** (Hóngaars: *Nagybánya*, Pruus: *Frauenbach*) is 'n industrie- en mienboewstad in 't noearje van Roemenië. 't Is de höidstad van de provincie Maramureş, en regio Maramureş, gewaes Zevebörge, en lègk aan de Săsarreveer die dwars door Baia Mare ströimp.

Baia Mare haet e eige vleegveldj veur binnelandse vlöchte. Vanaaf april 2008 wuuertj de lóchhave ouch mit die van Wieëne verbónje door Austrian Airlines. Ouch zeen d'r treinverbinjinge mit Satu Mare en Boekares. Drek waegverbinjinge zeen d'r mit de stej Sighet, Satu Mare.

Baia Mare haet ouch 'n aaj stad, mit Piaţa Libertăţii es centraal pöntj. Aan de noeardjkantj haet Baia Mare e groeat park, wo me zich haet op de greune heuvels die 't netuurlik decor van de stad vorme.

In 2000 stroumdje giftig cyanide de Lăpuş in tèn gevólge van e óngelök in 'ne goudmien bie Baia Mare, wodoor de Someş en veural de Tisza waerdje vervoeldj.
Szeged

**Szeged** is mit 161.291 inwoeaners (2014) de daarde stad van Hóngarije (nao Boedapest en Debrecen). De stad lègk óp de over van de Tisza, veurbie de plaats wo deze samevlöitj mit de Mureş (Hóngaars: *Maros*) en in de naobieheid van zoeawaal de Sèrvische es de Roemeense grens. De stad is de höidstad van 't comitaat Csongrád.

Szeged waerdje in 1879 groeatedeils verwoos door 'n euverstrouming van de Tisza, wonao de stad in 'ne veur daen tied moderne stiel waerdje hèrboewdj. Ópvallendje elemènte zeen 't straoteplan mit 'ne róndjwaeg en radiaalwaeg, en de väöl geboewe in neostiele. De róndjwaeg dreug de name van de stej die biedroge aan de wederópboew.

De ópvallendjste geboewe in de stad zeen de dom, 'n neoromaans votiefkèrk die in 1930 klaorkoom, 't stadhoes aan 't boumriek Széchenyiplein (1893-1895, óntwórpe door Ödön Lechner) en de Nuuj Synagoog oet 1903, die es ein van de sjoeanste van Europa kan waere gezeen.

Szeged is sins 1921 universiteitsstad: in det jaor waerdje de Hóngaarstaolige universiteit vanoet de stad Cluj (Hongaars: Kolozsvár) nao Hóngaars gróndgebied euvergebrach, naodet Cluj aan Roemenië waas toebedeildj.

Óp 't plein veure dom vindj jaorliks e aopelóchfestival plaats mit theater-, opera- en balletveurstèllinge.

Szeged haet 'n belangrieke vodingsmiddelenindustrie en is beroemp óm twieë typisch Hóngaars producte: salami en paprika. De plaatselike keuke bi-jtj 'ne vermaardje vissóp, de szegedi halászlé.
Boekares

**Boekares** (Roemeens: *Bucureşti*) is de höidstad en 't industrieel en commercieel centrum van Roemenië. De stad lègk in 't zuudoeaste van 't landj, aan de reveer de Dâmboviţa. Mit ruum 2 miljoen inwoeaners is Boekares de groeatste stad van 't landj en óp Istanbul en Athene nao de groeatste stad van Zuudoeas-Europa.

Veur Europees begrippe is Boekares gein aaj stad: de ieëste vermèljing dateertj oet 1459. Sinsdeen óntwikkeldje Boekares zich rap en in 1862 waerdje 't de höidstad van 't vereinig Roemenië. Taengeweurdig is 't de heimplaats van de Roemeense media, cultuur en kóns. In de eclectische architectuur van de stad zeen historiserendje, modernistische, communistische en posmodern stiele vertaengeweurdig. Tösje de Waereldkriege waerdje Boekares 't "Klein Paries" (Micul Paris) of "Paries van 't Oeaste" genömp ómdet de stad in daen tied erg elegant waas. Sinsdeen is naevedet e groeat deil van 't historisch centrum verwoos of besjadig, ieës in de Twieëdje Waereldkrieg en later door de aerdbeiving van 1977 en door de politiek van systematisering ónger Nicolae Ceauşescu, woveur ganse stadsdeile móste wieke. Örges anges is d'r tamelik väöl van 't aaj centrum euvergebleve. Sins de jaore '90 kintj Boekares 'ne economische en culturele blöi.

Vólges de officieel vólkssjattinge van januari 2006 haet Boekares 'n bevólking van 1.930.390 inwoeaners. De metropool teltj mehleefs 2,6 miljoen inwoeaners. Boekares is de óp 5 nao groeatste stad van de Europese Unie.

Economisch gezeen, is Boekares de blöiendjste stad van Roemenië en is 't ein van de belangriekste industrieel centra en verkieërsknouppöntje van Oeas-Europa. Es óntwikkeldjste stad in Roemenië, haet Boekares ouch 'n groeat aantal educatieve faciliteite.

De stad zelf steit administratief bekindj es Municipiul Bucureşti (Gemeindje Boekares), en zitj óp 'tzelfdje administratief niveau es de Roemeense districte. De Gemeindje Boekares is óngerverdeildj in zès sectore.

## Gebaore
Luuj die zeen gebaoren en getaogen in Boekares.
* Edward Maya - 'ne zenger
Sibiu

**Sibiu** (Pruus: *Hermannstadt*, Hóngaars: *Nagyszeben*) is 'n aaj middelieëuwse stad in 't hert van Roemenië en teltj 154.892 inwoeaners (2002). De stad lègk in 't zuje van Transsylvanië, aan de voot van de Transsylvanische Alpe. 't Is de höidstad van 't gelieknamig distrik (*judet*).

## Bevólking
In januari 1977 had Sibiu 151.137 inwoeaners. In 1992 had de stad 169.656 inwoeaners en in 't jaor 2002 had 't 154.892 inwoeaners. De Roemene zeen d'r de meerderheid mit 95%. d'r Is 'n Hóngaarse minderheid (2%) en 'n Pruse minderheid (1,6%).

## Gesjiedenis
Sibiu waerdje in de 12djen ieëuw gestich door Pruse immigrante en is steeds ein van de belangriekste Pruse stej in 't historisch Zevebörge gebleve. De stad is taengeweurdig twieëtalig, ouchal is 't aandeil Pruse in de bevólking nao häör oettóch in de jaore '90 nag meh 1,6%, kleinder es det van de Hóngare. In 2000 kreeg Sibiu (Hermannstadt) waal veur 't ieës sins 1945 weer 'ne Pruse börgemeister, Klaus Johannis. Hae waerdje in 2004 hèrkaoze mit 88,7% van de stömme. Johannis is populair vanwaenge zien strak en degelik beleid, in e landj det väöl te kampe haet mit corruptie in de politiek. Saer 2014 waerdje Klaus Johannis prizzedent van Roemenië.

Sibiu waas same mit Luxemburg in 2007 Culturele höidstad van Europa.

## Stadsbeildj
In 't historisch centrum waere de hoeze gesierdj mit väöl klein daakkepèlkes, de öig van Sibiu. Mer ouch de gotisch en Wieëns-barók hoeze vraoge d'n aandach van de toeriste in de binnestad van 't veurmaolig Pruse Hermannstadt. De Pruse invlood is ouch nag zichber door de aanwezigheid van de Pruus evangelische kèrk, mit 't riek ingangsportaal, 't monumentaale orgel oet 1674 en de graafstein van de zoean van Vlad Dracula.
Miskolc

**Miskolc** (oetkal: [miʃkolts], *miesjkólts*; in 't Slowaaks: *Miškovec*, Pools: *Miszkolc*) is 'n stad in Noeardjoeas-Hóngarije, mit 'ne zwaoren industriëlen achtergróndj. Mit 168.075 inwoeaners (2011) is Miskolc de veerdje stad van 't landj (nao Boedapes, Debrecen en Szeged). 't Is ouch de höidstad van Borsod-Abaúj-Zemplén en 't regionaal centrum van Noeardj Hóngarije. Miskolc haet 'n oppervlakdje van 84 km². Sins 1954 is 't 'n "stad mit comitaatsrech" (*megyei jogú város*). Miskolc steit veural bekèndj es industriestad. 't Vörmp 't middelpöntj van 't industriegebied Bosrod.

De stad lègk aan de voot van 't Bükk-, 't Cserehát- en 't Zempléngebergdje, die oetloupe in de leegvlakdje (Alföld). e Stadsdeil es Lillafüred lègk in 't berggebied en is bekindj óm zie grotte en de groeatste waterval van Hongarije. Lillafüred lègk op 8 km tèn weste van de stad.

Ouchal kreeg Miskolc in 1365 stadsrechte en 't op 'n lank gesjiedenis es centrum van nieverheid kan trökzeen, is Miskolc veural 'n 20sten-ieëuwse stad. In 1945 waerdje 't aaj Miskolc samegevoog mit 't naoberig Diósgyőr en later mit inkel kleinder plaatse, wodoor 't hujig Groeat-Miskolc toet standj koom. Nao d'n Twieëdje Waereldkrieg kreeg de wiejer óntwikkeling van de zwaoren industrie prioriteit.
Váh

De **Váh** (Pruus: *Waag*, Hóngaars: *Vág*) is 'n ziereveer van de Donau en de lankste reveer van Slowakije. De lingdje bedreug 403 km. De reveer óntsteit oet de samevlöiing van de Witte Váh (*Biely Váh*) en de Zwarte Váh (*Cierny Váh*) die in respectievelik de Hoeage Tatra en de Lege Tatra óntspringe. De reveer sjèdj óngerwaeges nao 't wèste deze beide berg en löp door 't gebied det bekindj steit es Liptov (Pruus: *Liptau*). De belangriekste plaatse zeen hie Liptovský Mikuláš (bie 't gelieknamig stuujmaer) en 't historisch Ružomberok.

De Váh brèk vervólges bie de Klouf van Strečno door de Kleine Fatra (*Malá Fatra*) en buug veurbie Žilina, de groeatste stad aan de Váh, aaf nao 't zuje. De mónjing in de Donau bevindj zich bie Komárno. 't Debiet van de reveer is 196 m³/s.
Mystic River

**Mystic River** is 'n Amerikaanse misdaodfilm oet 2003. De film is geregisseerdj door Clint Eastwood en is 'n productie van Warner Bros. De film haet bekèndje actäörs wie ónger mieër Tim Robbins, Sean Penn, Kevin Bacon en Laurence Fishburne. De première van de film waas op 15 oktober 2003. 

## Verhaol
Mystic River verteltj 't verhaol van drie jeugvrönj (Jimmy, Sean en Dave). Nao jaore waere ze weer hereinig door de moord op Jimmy zien dochter, Katie. Sean, dae óngertösse recherchäör is gewaore, krieg de opdrach de moord te óngerzeuke en óm zoea de daojer te vinje. Terwiel Dave nag ömmer mit zichzelf in stried is nao 'n traumatische gebäörtenis oet 't verli-jje gaon mieër luuj 'm besjuldige van de moord op Jimmy zien dochter.

## Prieze
De film kreeg twieë Academy Awards. Eine veur Bèste Actäör (Sean Penn) en eine veur Bèste Mannelikke Bierol (Tim Robbins). Sean Penn en Tim Robbins krege ouch allebei 'ne Golden Globe toegereik veur häör aandeil in de film. 

## Actäörs
* Sean Penn - Jimmy Markum
* Tim Robbins - Dave Boyle
* Kevin Bacon - Sean Devine
* Laurence Fishburne - Whitey Powers 
* Marcia Gay Harden - Celeste Boyle
* Laura Linney - Annabeth Markum
* Kevin Chapman - Val Savage
* Emmy Rossum - Katie Markum
* Spencer Treat Clark - Ray Harris Junior
* Adam Nelson - Nick Savage
* Robert Wahlberg - Kevin Savage

## Bron
* Nederlandse Wikipedia.
The Day After Tomorrow

**The Day After Tomorrow** is 'n Amerikaanse rampefilm oet 2004 ónger regie van Roland Emmerich. De film brach bienao 543 miljoen dollar op en 't waas daomit de op vief nao succesvolste film van 2004. *The Day After Tomorrow* geit euver de waereldwieje opwerming en de gevolge daovan. 

De film góng in première op 17 mei 2004 in Mexico-stad.

## Verhaol
Waerdeskundige Jack Hall waorsjuuwt mit weinig succes veur de invloed die de opwerming van de aardbol zal höbbe op 't klimaat. Wienieë 't noordelik halfróndj van de planeet daodwèrkelik 't slachoffer wuuert van tornado's, euverstrouminge en extreem lege temperature, wuuert t'r eindelik serieus genómme. Terwiel 't zuje van Amerika snel wuuert geëvacueerd, wuuert de noorderlinge geadviseerd binne te blieve en op 't bèste te haope. 'ne Vlöchtelingestroum nao Mexico kump op gang.

Drie enorme snieëcyclone vorme zich en zorge det 't groeatste deil van 't noordelik halfróndj 'n flink pak snieë en extreem lege temperature te verwèrke krieg. Hall ziene zoean raak in Nuuj York ingeslaote es de storm 'ne enorme vloedgolf veroorzaak dae de stad veur 'n groeat deil ónger water zit. Door de extreem lege temperatuur verangert 't deil van Nuuj York det zich nag baove 't water bevindj vervolges in 'n iesvlakte. Hall besluut nao 't noorde aaf te reize óm ziene zoean te vinje, dae same mit inkel medestudente gestrandj is in 'ne bieb. 't Oug van de storm trek echter euver de stad, mit zoea'n leeg temperature det 'n miens in e paar second zów kinne bevreze.

## Actäörs

## Weitesjappelikke ónzjuushede
In 't kaoder van de snelheid van 't verhaol höbbe de makers 'n aantal aspecte ingeveurd die neet meugelik of zelfs gans ónzjuus zeen:
* De gigantische hagelstein in Tokio zeen doorzichtig. Echte hagelstein bestaon oet mieërder läögskes ies en zeen daodoor óndoorzichtig;
* 't Klimaat kan neet binne 'ne tiedsdoer van e paar daag toet waeke zoea drastisch verangere;
* Cyclone en snieëcyclone óntstaon neet baove landj;
* Me kan neet binne inkel second bevreze;
* De wolve zówwe waorsjienlik ieërder vlöchte es aanvalle;
* Daolendje lóch kan - al kump deze oet de top van de troposfeer - neet zoea extreem kaad zeen. De toenömmendje druk deit de temperatuur zjuus stiege.
* Es 't hieël kaad wuuertj, bars glaas. Dit gebäörtj neet mit sommige roete in de film.

## Bron
* [Nederlandse Wikipedia](http://nl.wikipedia.org/wiki/The_Day_After_Tomorrow_(film)).
Košariská

**Košariská** (Hóngaars: *Kosaras*) is 'n Slowaakse gemeindje in de regio Trenčín en maak deil oet van 't distrik Myjava in Noeardjoeasslowakije. Košariská haet 403 inwoeaners (31 december 2004). 't Dörpke waerdje ónger deze naam veur 't ieës vermeldj in 1786, 't lègk op 'n huuegdje van 249 maeter en besleit 'n oppervlakdje van 11,531 km². d'r Woeane 34 luuj per veerkantje kilomaeter. 'n Bekindj emes oet 't plaetske is Milan Rastislav Štefánik, 'ne generaal, astronoom end politicus. In 't dörp guuef 't 'n kèrk oet 1878 en 'n museum euver Milan Rastislav Štefánik.

De naom van de gemeindje waerdje veur 't ieës vermeldj in 't jaor 1263, namelik de plaetskes Dolné Košariská in 't wèste en Horné Košariská in 't oeaste.

De gemeindje lègk in 't heuvellandj tösje de Klein Karpate in 't zuje en de Witte Karpate in 't noearje. Nové Mesto nad Váhom lègk zoeaget 30 kilomaeter oeastelik van de gemeindje, Myjava zoeaget 10 kilomaeter oeastelik en Senica zoeaget 20 kilomaeter wèstelik.

Toet 1927 waar de plaats 'n deil van de westelik gelaenge stad Brezová pod Bradlom, daonao toet 1957 mit de plaats Priepasné wie ouch in 't gemeindjeverbandj mit Brezová in 't dóbbeldörp Košariská-Priepasné vereinig.
Byōdō-in

**Byōdō-in** (Japans: 平等院) is 'n boeddhistischen tempel in de stad Uji in de Kyoto prefectuur vaan Japan. D'n tempel weurt gedeilt door de Jodo Shu en Tendai sektes.

## Historie
D'n tempel waor oerspunkelek gebouwd in 998 tijdens d'n Heian periood (794-1185) es 'n landeleke villa vaan Fujiwara no Michinaga, ein vaan de mechtegste lede vaan de Fujiwara clan. Fujiwara no Yorimichi maakde evels 'ne boeddhistischen tempel devaan in 1052. 't Hoofgebouw de Fenikshal (鳳凰堂 *hōō-dō*) ouch wel Amidahal geneump, wat ouch nog 't einegste resterende deil vaan 't complex is, besteit oet 'n centraol hal mèt twie corridors aon weerszij en 'nen achtercorridor. In dees centraol hal steit 'n beeld vaan Amida Buddha gemaak vaan Japanse cypres en bedèk mèt blaadgoud. De Fenikshal weurt noe umringk door 'n vijver; bijgebouwe die oonderdeil waore vaan 't complex zien aofgebrand tijdens 'ne börgeroorlog in 1336.

Allewel d'n officiële naom vaan 't gebouw in 't Japans Amida-dō is, weurt 't sinds 't begin vaan de Edo periood (1603-1868) Hōō-dō (Fenikshal) geneump. Me dink tot dit is umtot 't gebouw oetzuut wie 'ne feniks mèt oetgestrèkde vlörke en 'ne start, en 'n twietal fenikse die 't daak decorere. 

## Replica
'n Replica op volledege sjaol steit in de Vallei vaan de Tempels op Oahu, Hawaii, Vereinigde Staote vaan Amerika.
Veeëse

Die stad **Veeëse** (Dúetsch: *Viersen*) liq in Näderrein in t'wäs vän t'böndlán Noaëdrein-Wäsphoale n'is t'ein kreisangehöörig stad vän t'kreis Veeëse in t'regerengsbezirk Dösseldörp. Die stad is sitz vän t'Kreis Veeëse.

## Geografie
In die dreie säene herönger göt t öm d'geografie. 't Revierke de Niers struimp hei doorheer.

### Geografische Laëg
D'r stadkern vän Veeëse liq bie 51°16' nuardleke breitde n'6°24 uastleke längde öp äwwa 40 mäeter ööver NN.

### Útdeeëneng vän t'stadgebiet
Veeëse verstrek sich öp n fläk vän meeë äs 9.100 hektár, doaërönger äwwa 1.600 ha bebúwde fläk, äwwa 4.500 ha agrarischbebrúkde fläk n'äwwa 2.000 ha gárde, wád-, gröön- n'woaëterfläk.

### Stadgleeëdereng
t'Stadgebiet Veeëse is in die nieëkste veeër staddeil gegleeëdert (30. september 2005):
*Ád-Veeëse (*Alt-Viersen*) (37.179) mit die uatsdeil: Beberich, Bockert, Hamm, Heimer, Helenabrunn, Hoser, Rahser, Rintgen, Robend, Noppdorf, Ummer 
*Dölke (Dülken) (20.767) mit die uatsdeil Bistard, Schirick, Landwehr, Lind, Loosen, Busch, Hausen, Mackenstein, Nette, Ransberg, Klinkhammer, Nord, Waldnielerstraße 
*Söktele (Süchteln) (16.591) mit die uatsdeil Clörath, Dornbusch, Hagen, Hagenbroich, Sittard, Vorst 
*Básseim (Boisheim) (2.073)


Image:Festhalle_viersen.JPG|Festhalle
Wádneeler

**Wádneeler** is d'r dialekt vän Wádneel. Auch in Löttelfors en Scheer is t gekald. 

Mä säed *mákke* vöör *machen/maken*, män wál *ich* vöör *ich/ik*. t *D* bliet in vöörstand, sua *dág* vöör *Tag/dag*. d'r dialekt behäld t (sáfte) *G*, wänt t wäed gein *J*, sua *grönd* mit *gedoaën*, wo mä in Ripoarisch *jrönd* säed. Auch bliet t *T* n'wäed t gein *Z*, *tú* vöör *zu/te*.

## Jet tú läese
*Heimatverein Waldniel CD-Sponsoring
*Astrid Lindgren auf Platt
*"Määrt-Schpatzen" planen Neller Advent
.sk

**.sk** is 't achtervoogsel van domiene van websites oet Slowakije.  't Wuuertj behieërdj door SK-NIC a.s.. Registraties zeen allein veur lokaal entiteite.

Toet de sjeiding van Tsjecho-Slowakije in 1993 veel Slowakije ónger 't domien .cs.

## Extern links
* IANA info
Schwalmtal

d'r Zeen twieë Pruse plaatse die **Schwalmtal** heite:
*Bie Vierse: Schwámdoal
*In Hesse: Schwalmtal (Hessen)
Bokeh

**Bokeh** (oetgesproke es "boh-kè", allewel me dèks "boowkee" of "boowkuh" huurt, aofkomsteg vaan 't Japans, *boke* 暈け, wat  "wazig" of "oonsjerp" beteikent) is 'ne fotografischen term dee 'n aonduiding is veur de weergave vaan leechbronne in 't deil vaan de foto wat neet in focus is. Dit weurt geproduceerd door 'n lens mèt 'n klein sjerptedeepte. Röstege oonsjerpte kump dèks es aongenaom euver, en weurt miestal gebruuk um aofleiing te veurkoume en naodrök te lègke op 't oonderwerp.

Bokeh weurt bepaold door 't oontwerp vaan 't objectief. De vörm vaan 't diafragma späölt daobij 'n rol, mer ouch de meneer wie 'n objectief is gecorrigeerd veur sferische aberratie. 't Feit, tot 'n objectief mèt gooj achtergrondoonsjerpte-weergave slechter presteert bij oonsjerpe oonderwerpe in de veurgroond, hingk hei mèt same.

'ne Bepaolende factor veur de weergave vaan oonsjerpte is de meneer boe-op 'n punt boete 't sjerptevlak weurt weergegeve. Leech zal neet in ein punt geconcentreerd weure, mer verspreid zien euver 'n groeter oppervlak. 'n Verdeiling mèt 'n helder centrum en 'n aofnummende helderheid nao de ren touw liekent ideaal veur 'n gooi oonsjerpteweergave. Mèt zoe'n weergave vaan beeldpunte weurt 'n zach beeld es gehiel bereik.

## Herkoms vaan 't woord
't Woord 'boke' kump oet 't Japans, en beteikent 'oonsjerp'. De sjriefwijs 'bokeh' is in 1997 geïntroduceerd door Mike Johnston in 't tiedsjrif Photo Techniques. De 'h' veugde heer touw um de correcten oetspraak veur Ingelstaolige mekeleker te make.

Aon 't woord 'bokeh' weurt noe mie beteikenis touwgekind es allein de lètterleke beteikenis 'oonsjerpte'. 't Heet betrèkking op de kwaliteit vaan de oonsjerpte en weurt geassocieerd mèt aongenaom oonsjerpte. Veur dees nuancering zouw me in Japan 't woord 'boke-aji' gebruke.

## Rifferenties
Vacuüm

't Waord **vacuüm** (oet lat. *vacuus* „laeg“, „vrie“) beteikentj volkómme of bienao helemaol laeg ruumdje. 't Maximaal vacuüm of de maximale óngerdrök, lochledige, is 'n ruumdje wo gein loch of anger gaas aanwezig is. In die ruumdje bedreugtj de drök (naogenog) 0 pascal. Deze drök, 0 Pascal weurtj ouch absolute drök genumpdj, en ouch weergegaeve mit de aafgeleidje eenheid veur drök bar(a).

## Begripsverklaoring
Inne omgangssjpraok weurtj euver 'vacuüm' gesjpraoke es m'n 't haetj euver ein *bienao helemaol lochledige* ruumdje (biejveurbeeldj 'n vacuümverpakking). Ouch de techniek enne natuurkunde gebroeke de oetdrökking in dees sjtrekking: *Vacuüm* beteikentj det de toesjtandj van 'n fluidium in 'n volume biej eine drök, dae dudelik leger is es de lochdrök biej normaal omsjtandighede. Biej extreem leeg drökke, taege de absolute drök aan, weurtj gesjpraoke euver *hoogvacuüm*.

Inne moderne quantummechanica leutj ein zo gemekkelik model zich aevel neet gebroeke: Inne quantumveldjtheorie zuutj men 't vacuüm es ein dynamisch medium mit chaotische vacuümfluktuaties mit väölsaortige anger eigensjappe, ouch waal **[[quantumvacuüm]]** genumpdj.

Angers es biej de natuurweitensjappe zuutj de filosofie *vacuüm* es *volkómme laeg* ruumdje.

## Eigensjappe van 't vacuüm
Geluidstrillinge höbbe materie neudig om zich te verplaatse: geluid verplaatstj zich dus neet door ein vacuüm. Ein klassiek experiment besjtuitj oet eine hel tikkendje wekker onger ein vacuümklok. Es de klok weurtj laeggepomptj heurtj men de wekker neet meer tikke, leutj m'n de klok weer volloupe met loch, den heurtj m'n 't tikke waal weer. Elektromagnetische golve (wiej leech, radiogolve, röntgensjtraoling) verplaatse zich waal door vacuüm.

Door de aafwezigheid van materie is vacuüm eine sjlechte wermtegeleider, wodoor 't toepassing haetj es wermte-isolator, biejveurbeeldj inne döbbele wandj van ein thermosfles.

't Vacuüm is gein laefruumdje, want laevende wezes höbbe materie neudig veur häör sjtofwisseling, en loch om te kinne aodeme, mer väöl laevendje wezes (zowie bacterië, plantje, sjtaofmiete) kinne eine bepaoldje tied in vacuüm euverlaeve. Dere explodere of kaoke neet es ziej kort aan vacuüm blootgesjteldj waere, mer ze gaon dood door versjtikking.

## Toepassinge van vacuüm
Biej sjtoumturbines weurdj van vacuüm gebroek gemaaktj om ein hoger rendement te kinne haole, men gebroektj dao de volumeverkleining van sjtoum nao water om ein vacuüm te krejere in de zogenumdje condensor, daomit weurdj de drökval euver de turbine groter, en zodoende sjteig 't rendement van zo'n installatie aanzienlik. De drökke die gebroektj ware loupe bienao taege 't absolute minimum aan, drökke van ongeveer 50 mbar(a) zeen gein oetzonjering. 
Ein väöl bekindjer toepassing van vacuüm is de sjtaofzuiger, dae in 't Ingels ouch *vacuümcleaner* weurtj genumpdj. Eine sjtofzuiger wirktj mit eine drök van ongeveer 800 mbar(a)
Kongo

**Kongo** (döks ouch es *Congo* gesjreve) kin verwieze nao:
*Democratische Republiek Kongo (Kinshasa)
*Republiek Kongo (Brazzaville)
D'n Aol

**D'n Aol**, pseudoniem vaan *Albèèt Antoeënn Joeëhan vaan Aolten* (ruipnoam Bert vaan Aolten), anjere bienoam *il Dottore Anquilla* (Èrnhem, 24 oktober 1949) is 'ne Niederlandse zènger. Er wuurt ouch waal d'n zingjende tenjerts geneumd. *Een barg die hé un krul in de steert* waas 'n groeëte carnavalshit ('n productie vaan Hans van Hemert), woevaan eine reigel sjteivast de aandacht trok: "hng âh, pfn âh, kng âh aajee aajoo". In 't doagelijks leëve is er n'n vrijgevestigden tenjerts-parodontoloog.

## Trivia
D'n Aol is d'n nonkel vaan sjriever/journalist Thomas van Aolten. In 2008 speult D'n Aol de hoeëfdrol in d'n realityshow D'n Aol Kump Truk op 't internetkanaal Tunnelvisie-TV.

In juni 2008 bringt D'n Oal 'ne núje single oet: 'Eurokampioen Olee'. 't Nummer wuurt oetgebrach tiedens 't EK 2008 in Oeësteriech en Zjwitserlanjd.

## Discografie

### Singles

|- align=center
|align=left|*Een barg die hé un krul in de steert*||||13-12-1980||9||11||
|- align=center
|align=left|*Sjanson de confiture*||||30-1-1982||37||3||
|- align=center
|align=left|*Ik heb een kater in m'n kop*||||4-1-1986||tip||||
|- align=center
|align=left|*Eurokampioen Olee*||||1-1-2008||(Allein als download)||||
|}
Tirol (deilstaot)

**Tirol** (ouch waal: *Tirool*, Beiers: *Tiroi*, *Diaroi*) es 'ne daelstaot van Oeësteriêk. Eigelek es 't Tirol van Oeësteriêk mer ein dael van de regio Tirol, want in Italië ligtj ouch nog ein gedaeldje van Tirol, namelik Zuud-Tirol, woeë nog stieëds officieel Duits gesproeëke weurtj, mer in praktiek veural Beiers. De groeëtste stad en hoeëfdstad van Tirol es Innsbruck. Ânger groeëte steeje zeen Kufstein en Telfs. Tirol hieët ein oppervlaktje van 12.648 km² en hieët 701.413 inwoeëners. Tirol es veural bekindj vanne berge. Väöl mînse gaon in dieze daelstaot van Oeësteriêk op wîntjersport. D'n Großglockner in 't oeëste van Tirol es 't hoeëgste punt, met 3798, en es ouch 't hoeëgste punt van Oeësteriêk.

## Brón
Tarnów

**Tarnów** (oetspraok: [ˈtarnuf], taarnoef; Pruus: *Tarnau*) is 'n stad in 't Poolse woiwodsjap Klein-Pole, gelaenge in de powiat Tarnowski. De oppervlakdje bedruueg 72,38 km², 't inwoeaneraantal 112.026 (2014).

Tarnów waerdje in de 14en ieëuw gestich en waas gónstig gelaenge aan de hanjelsroute tösje Krakau en Lwow. In de 15en ieëuw waerdje Tarnów door 'ne groeate stadsbrandj verwoos. De eigenere van de stad - de familie Tarnowski - gove de ópdrach aan Italiaanse boewmeisters de stad gans te hèrboewe. Häör invlood is toet op de daag van vandaag nag waorömber ó.a. in de vorm van 't rechheukig stadsplein es centrum van de stad, mit 'n aantal hoeze in de renaissancestiel.

Aan dit mertplein lègke ó.a. de vruueger synagoog (noe e museum) en 't stadhoes, wovan de öngelste verdepinge en de toeare nag oet de 14e ieëuw stamme.
Râmnicu Vâlcea

**Râmnicu Vâlcea** of **Rîmnicu Vîlcea** (oetspraok: [rɨm.ni.ku 'vɨl.ʧěa], ruumniekoe'vuultsjèá) is de höidstad van de provincie Vâlcea in Roemenië en haet 'n bevólking van 107.656 luuj (2000). Vruueger waerdje Râmnicu Vâlcea gespeldj es Rîmnicu Vîlcea. De oetspraok bleef 'tzelfdje wen de naam verangerdj waerdje. De stad lègk aan 't ènj van 't Olt-daal. De Olt is 'n groeate ziereveer van de Donau die door Râmnicu Vâlcea ströimp. Râmnicu Vâlcea lègk aan de voot van de Karpate. De stad waerdje al bewoondj door de Daciërs in de ieëwe róndj 't jaor 0. Tiedes de Walachische Revolutie, waerdje 't hujig vólksleed van Roemenië, Deşteaptă-te, române, veur 't ieës gezónge in Râmnicu Vâlcea óp 29 juli 1848. 

## Extern links
* Officieel site van Râmnicu Vâlcea.
Lệ Thủy

**Lệ Thủy** ies 'n distrik in de provincie Quang Binh, Vietnam. Daobie behuère de volgend sjtae en gemeintes:
* Twiè sjtae: Kiến Giang  en Nông Trường Lệ Ninh.
* 25 gemeintes: Hồng Thuỷ, Ngư Hoà, Ngư Thuỷ, Thanh Thuỷ, Lộc Thuỷ, Hoa Thuỷ, Cam Thuỷ, Liên Thuỷ, Phong Thuỷ, An Thuỷ, Sơn Thuỷ, Ngân Thuỷ, Hải Thuỷ, Hưng Thuỷ, Tân Thuỷ, Xuân Thuỷ , Dương Thuỷ, Mai Thuỷ, Phú Thuỷ, Mỹ Thuỷ, Sen Thuỷ, Trường Thuỷ, Văn Thuỷ, Kim Thuỷ, Thái Thuỷ.

## Referenties
Harrie Bartels

**Harrie Bartels** is 'ne kunssjilder, dae gebaore is in Tegele op 10 februari 1936. 
Hae woeënt in Ittere.

## Externe link
De werke van Harrie Bartels kint geej zeen op Galerymonart.be.

E verhaol euver de artistieke daad, vaan Harrie. Dat waor lang geleje aan de poort van de Sahara,
beej de plaatselike bewoners, doe leet de meister teikeninge zeen, maar ze begrepe dao niks van.
Doe haet Harrie ze mèt de wind laote wegvlege.