open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zömmert

Zömmert (Op Ripuarisch ouch zoe, evels dèks op Duutse spelling: *Sömmert*, Duuts: *Simmerath*) is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Aoke (kreis), te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 110,92 km² en 15.022 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 135 de veerkante kilometer.

't Op 540 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 17 stadsdeile.


Image:Simmerath_Winkelhof.jpg|'ne Bekènde boerehoof vaan Zömmert, genaomp *Winkelhof*, dee nao sjatting oet 1781 kump, al is de aw kern vaan d'n hoof volgens de gemeinte zelfs awwer
Vaderdaag

**Vaderdaag** is 'ne fièsdaag, in Nederland gevierd op de driede zóndig en óp 't Belsj de twiede zóndig van juni, woa-op vadersj in 't zunneke gezat were door de kinger. Dit in naovolging van moderdaag, dat gevierd weurt op de twiède zóndig van mei.
Thornton

**Thornton** kin verwieze nao dees plaotse:
*Thornton (Arkansas) in de Vereinegde Staote vaan Amerika
*Thornton (Colorado) in de VSA
*Thornton (Illinois) in de VSA
*Thornton (Iowa) in de VSA
*Thornton (Texas) in de VSA
*Thornton (West Yorkshire) op 't Vereineg Keuninkriek
*Thornton (Fife) op 't VK
*Thornton Heath, e wiekske in 't Londes bestèlgebeed vaan Croydon
*Thornton-in-Lonsdale, 'n Ingels dörpke in 't distrik Craven bij North Yorkshire
*De Thorntonbaank, 'n zandbaank veur de Wes-Vlaomse kös

Ouch kin 't verwieze nao dees achternaome:
*Billy Bob Thornton, 'nen Amerikaanse filmaktäör
*Melanie Thornton, 'n Amerikaans-Duuts popzengeres
*Frank Thornton, 'ne Britsen aktäör
*Melody Thornton, 'n Amerikaans zengeres en danster
Thornton (West Yorkshire)

**Thornton** is e pläötske deiloetmakenterend vaan de stad Bradford, de graofsjap West Yorkshire in de Ingelse regio Yorkshire and the Humber (Vereineg Keuninkriek). 't Gief 15.003 lui in 't bijstedsje. Drei bekinde Ingelstaolege sjrievers die ouch zöster vaan mekaar zien, zien hei gebore en 't is ouch door hun tot Thornton innegse bekindegheid geneet in Europa. 't Geit hei um Anne Brontë (17 jannewarie 1820), Charlotte Brontë (21 april 1816) en Emily Brontë (30 juli 1818).
Scarborough

Scarborough (spreek oet wie *Skarbörö* of *Skarbrö*) is 'n stad aon de Noordzie in 't graofsjap North Yorkshire, in de Ingelse regio Yorkshire and the Humber (Vereineg Keuninkriek). Mèt 61.749 inwoeners (2013) is Scarborough de groetse toerismeplaoster vaan Yorkshire. De inwoeners vaan de stad weure *Scarborians* genömp. Gehiemeld is hei de bekind Ingelstaoleg sjriefster Anne Brontë, op 19 december 1849; 29 jaor aajd waor ze.
Haworth

Haworth is 'n dörpke in de graofsjap West Yorkshire, in de Ingelse regio Yorkshire and the Humber (Vereineg Keuninkriek). 't 6.379 lui tèllend plaötske maak deil oet vaan de stad Bradford. 't Is 'n bekinde toeristische trèkplaoster umtot 't de woenplaots waor vaan de sjrievende zöster Charlotte Brontë, Emily Brontë en Anne Brontë. Allewel gebore in Thornton, woende ze veur 't groets gedeilte vaan hu leve hei en maakde ze hei ouch hun meiste beuk. Gehiemeld zien hei Emily en Charlotte. Anne hiemelde in Scarborough.
Portsmouth

**Portsmouth** is de twiede stad vaan de graofsjap Hampshire, in de Ingelse regio Zuidoos-Ingeland (Vereineg Keuninkriek). Ze ligk aon de zuidkös vaan Ingeland. Veurnaomelek ligkenterende op 't Portsea Island, is 't VK's einegse eilandsstad. Portsmouth is 103 kilometer vaan Londe en 31 kilometer vaan Southampton. 't Gief 205.400 lui in de stad, en de innegse mèt 'n groetere populatiediechheid in 't VK es Londe. De stad weurt door häör inwoeners ouch *Pompey* genömp. In de literatuur is de stad veural bekind um de Ingelstaolege sjriever Charles Dickens, dee hei op 7 fibberwarie 1812 waor gebore.
Hannah Arendt

**Hannah Arendt** (Hannover 14 oktober 1906 bis 4 december 1975, New York City) waor 'n Pruuse filosofe vaan Joedse komaof. Häör bekinds werk is *On Revolution* (*Euver Rivvelutie*). Zie nömde häörzelf liever geine polletieke filosoof en prizzenteerde ziechzelf in plaots daovaan es 'nen theoris in de polletieke weitesjappe. Toch weurt Arendt dèks mètgerekend es eine vaan de belaangriekste polletieke filosofe vaan d'n 20e iew. Arendt weurt ouch gezeen es eine vaan de groondligkers vaan de moderne polletikologie.

Arendt studeerde filosofie en theologie in Marburg in 1924. Zie waor 'n lierling vaan Martin Heidegger. Mèt häöm kraog zie bekans seffes 'n verhajding. 't Goof pas 'n echte breuk in 1933, wie Heidegger neet allein rektor vaan de universiteit woort mer ouch lid vaan de NSDAP. Zie verleet Pruses "mèt de benkelek geëxazjeerde dachte, noets mie get te make höbbe mèt ideeëhistorie". Toch bleef ze begeisterd mèt Heideggers filosofische bezejje: 't "in de wereld zien" es cruciaal conditie vaan 't minselek bestoon. Mach kump in häör positie, in de wereldlek tösseruimte die minse gemeinzaom verbint. 't Individu weurt dus neet los vaan zien umgeving gevörmp. Op force vaan Arendt geit dees aw dachte in 'ne spiereling mèt d'n entree vaan natuurweitesjappe: de achterhaold dachte tot de wereld maakbaar is en tot historie objektief en noodwendeg verlöp. Dees modern veroonderstèlling vervreemp 't minselek bestoon, zeet Arendt: historie is naomelek gegeve en contingent, dát zörg veur 't minseleke verhajdinge. In 1936 maak ze in Fraankriek kinnes mèt - toen 'ne kommenis - Heinrich Blücher, mèt wee zie later zaw trouwe. Via häöm begos zie Karl Marx, Vladimir Lenin en Leon Trotskiy te leze, discereerde ze mèt Blücher, Walter Benjamin en de pa vaan Daniel Marc Cohn-Bendit en begos zie zoe häör polletieke kinnes te vörme. Aongekomme in de VS sjokeerde zie gans 't land in 1960, wie zie ziech mèngde mèt de börgerrechtebeweginge vaan deen tied en in 't in 1961 door häör gesjreve verslaag vaan 't proces contra Adolf Eichmann. Zie waor toen al bekind veur häör *Origins of Totalitarianism*, boe-in zie Stalinisme vergeleek mèt Nazisme. Zie woort dao bekritiseerd um häör wieneg kinnes euver communisme, en zie begos daorum aon 'n studie vaan Marxisme in 1952. Dit rizzelteerde in 'n triologie: *Human Condition* (1958, euver de definitie vaan arbeid), *Between Past and Future* (1961, historiografische veroonderstèllinge vaan 't Marxisme) en *On Revolution* (1963, euver de rivvelutionair tredisie in Europa die oetindelek rizzelteerde in communistisch totalitarisme). Naotot Arendt hiemelde, woort zie begrave neve häöre maan, Blücher.

## Brón
* *Over revolutie*, Hannah Arendt (Veurwoord, p. 9-21, door Ido de Haan, Neerlandstaoleg)
Ahaus

Ahaus (Nedersaksisch: *Ahus* in Duutse spelling, *Ahoes* in Neerlandse spelling) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 151,24 km² en 38.753 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 256 de veerkante kilometer.

't Op 50 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 stadsdeile.


Image:Ahaus_Schloss.jpg|Schloss Ahaus
Borken

Borken (Nedersaksisch: *Buorken*) is e Wesfaals stedsje en hoofplaots vaan de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 152,97 km² en 41.386 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 271 de veerkante kilometer.

't Op 50 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 stadsdeile.


Image:Borken,_plein_met_kerk_op_achtergrond_foto2_2012-03-28_16.01.JPG|Merret in Borken
Gronau

Gronau (Nedersaksisch: *Gronauwe*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 78,82 km² en 45.998 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 584 de veerkante kilometer.

't Op 27 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile. Gronau ligk tege de Nederlandse grens aon en maak deil oet vaan de agglomeratie vaan Enschede. In Gronau woene väöl studente en arbeidsmigrante.


Image:Gronau_St._Antonius.jpg|De St. Antonius in Gronau
Isselburg

Isselburg (Nedersaksisch: *Isselbuorg*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Ze heet häöre naom te daanke aon de Iessel, die hei struimp.
Mèt häör 42,8 km² en 10.701 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 250 de veerkante kilometer.

't Op 17 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 stadsdeile.


Image:Burg-Anholt-Westfassade-2012.jpg|Wasserburg Anholt
Stadtlohn

Stadtlohn (Nedersaksisch: *Stadlaun*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Ze is bekind um häör Amerikaans bombardemint in de Twiede Wereldoorlog, dat de gans stad in puin brach en in zien maote hoegs oongebrukelek waor veur zoe'e klein pläötske.
Mèt häör 79,25 km² en 20.005 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 252 de veerkante kilometer.

't Op viefteg meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte of stadsdeile te höbbe.


Image:Marktplatz_Stadtlohn.JPG|Marktplatz
Hannover

**Hannover** (Nedersaksisch: *Hannober*) is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of *[[Kreis]]*, dus *Kreisfrei* is) inne middel vaan Nedersakse. De Pruuse plaots ligk in de groetere Regio Hannover. Häöre regio ligk neve de kring Landkreis Celle, Landkreis Peine, Landkreis Hildesheim, Landkreis Hameln-Pyrmont, Landkreis Schaumburg, Landkreis Nienburg/Weser en Landkreis Heidekreis. Hannover ligk op 'n hoegte vaan 50 meter.
De stad heet 'n oppervlak vaan 204,14 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 518.386 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2539 de veerkante kilometer.
Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is de SPD de groetse polletieke partie mèt 24 zetels. Op de twiede en daarde plaots komme daan CDU (16) en de Grüne (14).
In Hannover gief 't 'n universiteit, naomelek Gottfried Wilhelm Leibniz Universität. 't Gief ach hoegesjaole in de stad. De stad besteit oet 13 distrikte.

De bekinde Joedse Hannah Arendt waor hei in Hannover gebore op 14 oktober 1906.

## Brón
* Duutstaolege Wikipedia
Vreden

Vreden (Nedersaksisch: *Vrene*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 135,83 km² en 22.389 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 165 de veerkante kilometer.

't Op 32 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte of stadsdeile te höbbe.


Image:Vreden,_straatzicht_op_de_Markt_foto8_2012-04-30_16.46.jpg|Straotziech op de Merret
Higham (Kent)

**Higham** is e pläötske in 't distrik vaan Gravesham. 't Ligk in de graofsjap Kent, in 't Ingels South East England. De lètse volkstèlling waor alweer in 2001, wie 't hei 3.938 lui goof. 't Pläötske besteit al sinds de 14e iew mer kraog pas bekindheid in Europa doortot Charles Dickens hei hiemelde op 9 juni 1870. Heer woort hei op 58-jaoreg leeftied begrave.
Legden

Legden (Nedersaksisch: *Ledden*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 56,28 km² en 6926 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 123 de veerkante kilometer.

De op 76 meter hoegte ligkende gemeinsjap besteit oet twie oortsdeile.

Image:DEU_Legden_COA.svg|Waope vaan de gemeinte
Regierungsbezirk Köln

De Regierungsbezirk Köln of 't **Regieringsdistrik Kölle** is eine vaan de vief Noordrienwesfaalse Regierungsbezirke. Heer besleit 't zuidweste vaan Noordrien-Wesfale. Zien hoofstad is Kölle. 't Distrik heet 'n oppervlaak vaan 7363,97 km² en volgens de census vaan 30 juni 2013 4.318.993 inwoeners. Heimèt heet 't 'n deechte vaan 587 inwoeners de veerkante kilometer, en daomèt is dizze Rienlandse Regierungsbezirk eine vaan de diechbevolkse distrikte vaan gans Pruuse. 't "Kölsj distrik" geit al trök nao 't jaor 1816, wie 't op 22 april woort opgeriech es provincie vaan Pruses. In zien allewijl vörm besteit 't evels pas sinds 1972, wie 't vereineg woort mèt 't distrik vaan Aoke. 't Gief 98 gemeintes in 't distrik, in 8 kring (Kreise) en 4 krinkloeze stei.

## Aongrenzende distrikte
De Regierungsbezirk Köln grens aon de volgende distrikte:
* Regio Trier, Rienland-Palts - *zuidweste*
* Regio Koblenz, Rienland-Palts - *zuidooste*
* Regierungsbezirk Arnsberg, Noordrien-Wesfale - *ooste*
* Regierungsbezirk Düsseldorf, Noordrien-Wesfale - *noorde*
* Limbörg, Zuid-Nederland - *weste*
* Provincie Luuk, Wallonië - *zuidweste*

## Kring
* Kreis Aoke (*Aachen*)
* Kreis Düren
* Kreis Euskirchen
* Kreis Heinsberg
* Oberbergischer Kreis
* Rien-Erf-Kreis (*Rhein-Erft-Kreis*)
* Rhein-Sieg-Kreis
* Rheinisch-Bergischer Kreis

## Krinkvrij stei
* Aoke (*Aachen*)
* Bonn
* Kölle (*Köln*)
* Leverkuuse (*Leverkusen*)
## WWW
* https://www.bezreg-koeln.nrw.de/
Südlohn

Südlohn (Nedersaksisch: *Söddloon*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 45,56 km² en 8944 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 196 de veerkante kilometer.

De op 54 meter hoegte ligkende gemeinsjap besteit oet 7 buurtsjappe.


Image:DEU_Suedlohn_COA.svg|Waope vaan de gemeinte, Burgtorm vaan Südlohn en 't klaverkedrei
Schöppingen

Schöppingen (Nedersaksisch: *Schüöping*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 68,81 km² en 7403 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 108 de veerkante kilometer.

De op 90 meter hoegte ligkende gemeinsjap besteit oet drei dörper.


Image:DEU_Schoeppingen_COA.svg|Waope vaan de gemeinte, 't sjäöpke vaan Schöppingen
Toeareg

De **Toeareg** (otoniem *Imuhagh*) zien Berbers sprekende nomade in de Sahara en de Sahel, in hun eige spraokgebruuk *Tinariwen* geneump. De naom *Toeareg* kump oet 't Arabisch en is 't miervoud vaan *targī*, wat eigelek *iemes oet Targa* (in Libië) beteikent. Volgens hun eige euverlievering zien ze in de veerden en viefden iew, oonder hun legendarische keuningin Tin Hinan, vaanoet de umgeving vaan de Marokkaanse oaas Tafilalt. Traditioneel hele ze dromedarisse en geite. Allewel tot de Toeareg ziech nao d'n inval vaan de Arabere (zevenden iew) gaw tot d'n islam bekierde, höbbe ze dao ummer 'ne gans eige drej aon gegeve en hiel väöl vaan hun traditioneel cultuur behawwe. Vrouwlui genete, zeker veur d'n islamitische wereld, oetgebreide rechte; daobij is 't femiliesysteem matrilineair. Hun zöch nao vrijheid heet ze dèks in opstand gebrach tege oosterse machhöbbers, westerse kolonisatore en de diverse len boe ze allewijl touw hure. In versjèllende vaan die len bestoon separatistische beweginge.
In the Wee Small Hours

**In The Wee Small Hours** is 'nen album vaan Frank Sinatra oet 1955. De produksie veel oonder Voyle Gilmore, oonder 't label Capitol. De lengde vaan d'n album is 49:52. De produksie naom plaots in Hollywood (Californië, VS) en steit bekind es 'nen album dee ziech betaomp euver einzaompegheid, introspectie, verlore leefde, mislökde verhajdinge, depressie en nachleve. Heimèt is 't volgens väöl critici de ierste konsepalbum. D'n album is 'n hoegtepunt in de jazz, specifiek de vocal jazz en traditionele Amerikaanse popmeziek.

## Nómmerlies
De nómmers die op d'n album staon, zien:
# In the Wee Small Hours of the Morning
# Mood Indigo
# Glad to Be Unhappy
# I Get Along Without You Very Well
# Deep in a Dream
# I See Your Face Before Me
# Can't We Be Friends?
# When Your Lover Has Gone
# What Is This Thing Called Love?
# Last Night When We Were Young
# I'll Be Around
# Ill Wind
# It Never Entered My Mind
# Dancing on the Ceiling
# I'll Never Be the Same
# This Love of Mine

De bekinste nómmers vaan dees lies zien: *In the Wee Small Hours of the Morning*, *Mood Indigo* en *I Get Along Without You Very Well*.

## Brónne
* *1001 Albums You Must Hear Before You Die*, Dimery, R. (2012)
* Discogs.com
Erkelens

Erkelens (Duuts: *Erkelenz*) is e Rienlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Heinsberg, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 117,34 km² en 42.792 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 365 de veerkante kilometer. De brón vaan 't revierke de Niers ligk vlak neve de binnestad.

't Op 92 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.

Väöl dörper in de umgeving vaan de stad zien in de lèste decennia gesloop veur de winning vaan broenkole, of weure mèt sloop bedreig. Begin 2023 is 't de beurt aon Lutseroa.


Erkelenz_Lambertuskirche.jpg|Lambertuskèrk aon de Merret
Hukkelhaove

**Hukkelhaove** (Duuts: *Hückelhoven* of *Hückelhoven-Ratheim*) is e Rienlands stedsje en gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Heinsberg, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). D'r weurt vaan aajdsheer Limbörgs gesproke in Hukkelhaove, al zal me 't woersjijnlek gein Limbörgs neume. 
Mèt häör 61,27 km² en 38.709 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 632 de veerkante kilometer.

't Op 75 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.

## Plaotse
De volgende plaotse ligke in de gemeinte Hukkelhaove:
* Am Bammich
* Audermiele (*[[Altmyhl]]*)
* Baal
* Bergerhof
* Bocketsmühle
* Brakele (*[[Brachelen]]*)
* Brokend (*deils*)
* Brück
* Busch
* Doeëve of Doeëvere (*[[Doveren]]*)
* Doeëverhaan (*[[Doverhaan]]*)
* Doeëverhei (*[[Doverheide]]*)
* Doverack
* Doverackerheide
* Esjembrook (Eschenbroich/Eschenbruch)
* Faulendriesch
* Franzosenberg (*deils*)
* Garsbeck
* Gendorf
* Gritteren
* Hagbruch
* Helfet (*[[Hilfarth]]*)
* Horst
* **Hukkelhaove** (*[[Hückelhoven]]*)
* Hukkelhaoverhei (*[[Hückelhoverheide]]*)
* Kaphof
* Kleingladbach
* Krickelberg
* Künkel
* Mahrhof
* Mellik (*[[Millich]]*)
* Ohof
* Raoëtem (*[[Ratheim]]*)
* Roerbrücke
* Rurich
* Schellberg
* Sjovemig (*[[Schaufenberg]]*)
* Stille Wasser
* Tenholt
* Thomashof
* Vogelsang
Kempe (Veeëse)

**Kempe** (Duuts: *Kempen*) is e Rienlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Veeëse, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 68,8 km² en 34.618 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 503 de veerkante kilometer.

't Op 35 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 4 stadsdeile.


Image:Kempen,_Alte_Schulstr.JPG|Alte Schulstrasse
PSV

**PSV** is 'n voetbalclub oet Eindhove, Noord-Braobant. De club werd op 31 augustus 1913 opgerich as **Philips Sport Vereniging**. De club huurt same met Feyenoord en AFC Ajax tot de traditionele top dreej. PSV werd veerentwintig kier kampioen van de Ieredivisie, veur ut letst in 2018. De club speult eur thoeswedstrijde in 't Philips Stadion.

## Historie
In 1910 werd 't Philips Elftal opgerich, de veurlauper van PSV. PSV zelf, waord op 31 augustus 1913 opgerich. De ierste wedstrijd dae PSV speult is d'r eine taege 't twieëde team van Hollandia oet Woensel. PSV wint met 4–0. Sinds 1914 duit PSV mei aan competities en al zeve jaor later, in 1921, speult 't in de hoeëgste klasse. Sinds 1926 speult de club onaafgebraoke in de hoeëgste klasse. In 1929 won PSV eur ierste landskampioenschap. In 1950 volgde d'n ieërste KNVB baeker. Ein van de hoeëgtepunte oet de clubhistorie is de gewonne UEFA Cup tege 't Franse SC Bastia in 1978. Tien jaor later won PSV de Europacup I tege SL Benfica (Portugal).

## Stadion

PSV speult eur thoeswedstrijde in 't Philips Stadion, det plaats biedt aan 35.000 toeschouwers. In 't stadion werde auk wedstrijde gespeuld tijdes 't Europees kampioenschap voetbal in 2000 in Nederland en België. Alle elftalle van PSV traine op trainingscomplex de Herdgang. 

## Ieërelies
; Landskampioen (25)
* 1929, 1935, 1951, 1963, 1975, 1976, 1978, 1986, 1987,  1988, 1989, 1991, 1992, 1997, 2000, 2001, 2003, 2005,  2006, 2007, 2008, 2015, 2016, 2018, 2024

; KNVB baeker (11) 
* 1950, 1974, 1976, 1988, 1989, 1990, 1996, 2005, 2012, 2022, 2023

; Johan Cruijff Schaal (Supercup) (12)
* 1992, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001, 2003, 2008, 2012, 2015, 2016, 2021

; Europacup I (1)
*1988

; UEFA Cup (1)
* 1978

## Rizzeltate saer 1957

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woeërt in verband met de COVID-19-pandemie aafgebraoke.

## Bekende voetballers
* Ibrahim Afellay
* Mark van Bommel
* Coen Dillen
* René van de Kerkhof
* Willy van de Kerkhof
* Willy van der Kuijlen
* Erik Meijer
* Arjen Robben
* Romario
* Ronaldo
* Boudewijn Zenden
Übach-Palenberg

**Übach-Palenberg** is e Rienlands stedsje en 'n gemeinte neve de Limbörgse Landgraof, in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Heinsberg, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 26,12 km² en 23.948 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 917 de veerkante kilometer.

't Op 110 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.

Vaan vreuger oet woort hei e Ripuarisch-Limburgs dialek gesproke.


Image:Palenberg_Erl%C3%B6serkirche_(5).jpg|die Weisse Kirche


### Plaotse in de gemeinte
De volgende plaotse ligke in de gemeinte (inwoenertal van december 2010):
* Boscheln 4.579
* Frelenberg 3.269
* Holthausen 465
* Marienberg 1.910
* Palenberg 4.906
* Rimburg 368 (ouch deils in de gemeinte Landgraaf in Nederland)
* Scherpenseel 2.000
* Siepenbusch 127
* Stegh 30
* Übach 6.765
* Windhausen 377
* Zweibrüggen 110
Wijer ligke de gehuchte Am Sonnenhof, Hoverhof, Drinhausen, Blaustein, Valkerhofstadt en Weißenhaus ouch in de gemeinte.
Berk

**Berk**, **Wèkberg** of **Wegberg** is e Rienlands stedsje en gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Heinsberg, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 84,34 km² en 27.713 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 329 de veerkante kilometer.

't Op 61 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veerteg oortsdeile.


Image:Wegberg,_Hauptstra%C3%9Fe_A.jpg|Vootgengerszone in de Haubtstrasse


## Zuuch ouch
* Birk, e geslech vaan buim
Europese Economische Gemeinsjap

Europese Economische Gemeinsjap (**EEG**) (Frans: *Communauté économique européenne*, Duuts: *Europäische Wirtschaftsgemeinschaft*, Italiaans: *Comunità europea*, Neerlands: *Europese Economische Gemeenschap*, Ingels: *European Economic Community*) waor de gemeinsjap die aon de basis vaan de allewijl Europese Unie stoont en woort opgeriech op 1 jannewarie 1958, wie 't Verdraag vaan Roeme vaan krach góng. Dit verdraag waor op 25 miert 1957 geteikend door 6 len: Belsj, Duutsland (Wes-Duutsland), Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland en woort groetdeils meugelek gemaak door 't diplomatieke wèrk vaan versjèllende kopstökker achter 't Europees integratieperses, wie Jean Monnet en Robert Schuman.

Binne de EEG woort 'ne gemeinsjappeleke merret gevörmp. 't EEG-verdraag bevatde bepaolinge euver landbouw, transportmiddele en economische verhajdinge mèt neet-leie. Later zouwe ouch kappitaol en arbeidskrachte deil oetmake vaan de gemeinsjappeleke merret. Bij 't Verdraag vaan Roeme woort ouch de Europese Gemeinsjap veur Atoomenergie (ouch wel bekènd es *Euratom*) opgeriech. In 1951 waor al de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol (*EGKS*) opgeriech. De drei organisaties kraoge in 1967 same ein kommissie, eine raod en ei budget. Ze wèrkde wijer oonder de verzamelnaom Europees Gemeinsjappe (EG), mer de drei verdraagsorganisaties bleve wel los vaanein bestoon. In 1993, bij de inwèrkingstrejjing vaan 't Verdraag vaan Mestreech woort de naom vaan de gemeinsjap gewijzeg in Europese Gemeinsjap umtot de verdraagsbepaolinge ziech vaanaof dat momint väöl wijer oetstrekde es allein op 't economisch gebeed.

* Op 1 jannewarie 1973 kraog de EEG drei nui len debij, boedoor häör aontal op nege stoont. Dit waore 't Vereineg Keuninkriek, Ierland en Denemarke
* Op 1 jannewarie 1981 voogde Griekeland ziech bij de EEG. Häör aontal stoont op tien.
* Op 1 jannewarie 1986 kaome de lèste twie len bij de EEG, boedoor zie op 12 len stoont. Dit waore de Iberische len Spanje en Portugal

Zuuch ouch: Historie vaan de Europese Unie

## Tiedlijn
Oetbreiing vaan de Europese Unie

De **oetbreiing vaan de Europese Unie**, in de Westerse media dèks **Europese oetbreiing** is e perces boebij nui staote touwtrejje tot de Europese Unie. 't Perces begós mèt de opriechting vaan de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staole door Belsj, Duutsland, Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland in 1952. Daonao is de Europese Unie zeve kier oetgebreid en nao de lèste oetbreiing mèt Kroatië gaof 't in 2013 28 staote.

Oppe momint gief 't verhandelinge mèt inkele len. 't Perces vaan oetbreiing vaan de EU weurt gezeen es 't ierste stadium vaan Europese integratie. Dit bezej weurt veural gebruuk veur intensivering vaan de samewèrking tösse EU-staote boebij nationaal regeringe ummertouw mie mach euverdrage aon gecentraoliseerde Europese institute.

Um touw te mage treije tot de Europese Unie moot e land voldoen aon inkel economisch en politiek veurwaardes die bekind stoon es de Criteria vaan Kopehage (nao d'n tóp in Kopehage, juni 1993, zoewie 'n stabiel democratische regering mèt respek veur wètte en de daomèt samehangende vrijhede en institute. Volges 't Verdraag vaan Mestreech moot edere staot en 't Europees Parlemint demèt instumme tot e nui land touwtrejt.
Mèt de recente oontwikkelinge roontelum de zoegenaomde Brexit (de touwkomstege oettreiing vaan 't Vereineg Keuninkriek door de negatieve oetslaag vaan e rifferendum in 2016) geit de EU woersjienelek veur d'n ierste kier 'ne volweerdege lidstaot (Algerije en Greunland, toen deiloetmakende vaan Fraankriek resp. Denemarke, dus neet mètgerekend) verlere in plaots vaan verkriege.

## Oetbreiing in historie
De *EEG-6* bestoont in de periood 1957-1972, zie bestoont oet Belsj, Nederland, Duitsland, Luxembörg, Fraankriek en Italië. In 1963 weurt Algerije oonaofhenkelek en stap daomèt oet de Gemeinsjap. In 1973 trooj Denemarke (inclusief Greunland) touw, same mèt Ierland en 't Vereineg Keuninkriek. Dees *EG-9* bleef bestoon tot 1980, wie in 1981 Griekeland touwtrooj woort 't de *EG-10*. De lèste periood vaan de Europese Gemeinsjap waor de *EG-12* vaan 1986 tot 1993, wie Portugal en Spanje lid woorte, indegend mèt 't Verdraag vaan Mestreech wat de Europese Gemeinsjap vervóng mèt de EU. Noe kraog 't de naom *EU-12*. 't Groondgebeed vaan de DDR woort deil vaan Duitsland en daomèt ouch deil vaan de Unie. In 1995 troje Finland, Oosteriek en Zwede touw tot de *EU-15*. In 2004 maakde de EU de groetste stap, door tien nui staote touw te voge aon de *EU-25*: Cyprus, Esland, Hongarije, Lètland, Litouwe, Malta, Pole, Slowakije en Tsjechië. Toch bleef dees unie mer twie jaor bestoon. In 2007 woort de EU mèt de oetbreiing vaan Bölgarije en Roemenië de *EU-27*. In 2013 waor de lèste oetbreiing tot noe touw: Kroatië. Dit maakde de Unie in dat jaor de *EU-28*. Mèt de Brexit ('t verlaote vaan 't VK oet de EU), wat officieel ingong op 1 jannewarie 2021, waor de Unie weer trök op 't *EU-27*-niveau.

## Touwkomsteg oetbreiinge vaan de EU

Zuuch ouch: Historie vaan de EU
Verdraag vaan Lissabon

't Verdraag vaan Lissabon is e verdraag vaan de Europese Unie, geteikend in Lissabon op 13 december 2007. 't Is in ziene groond gei op ziechzelf staond verdraag: 't veranderde 't functionere vaan de Unie via 'n serie amendeminte op 't Verdraag vaan Roeme en Verdraag vaan Mestreech. 't Maakde de EU 'n machtegere mer ouch democratischere en transperantere organisatie. De geconsolideerde versies vaan dees documinte vörme de wètteleke basis veur de Europese Unie. Nao ratificatie door alle 27 EU-lidstaote trejde 't verdraag in wèrking op 1 december 2009.

Volgens de preambule waor 't doel “'t door 't Verdraag vaan Amsterdam en 't Verdraag vaan Nice op gaank gebrachte perces aof te kriege door de wèrkzaamheid en de democratische legitimiteit vaan de Unie te versterke en häör optrejjes samehangender te make. De belaankriekste wijzeginge die beslote laoge in 't Verdraag vaan Lissabon betroffe de aofsjaffing vaan de Europese paolstructuur, 't touwgenome belaank vaan 't stumme via gekwalificeerde mierderhede in de Europese Raod, 'ne groetere rol vaan 't Europees Parlemint (Europese börgers krege daodoor mie polletieke mach in EU-beleid) en de introductie vaan 'ne Veurzitter vaan de Europese Raod en 'nen Hoege vertegewoordeger vaan de Unie veur boetelandse affaires en veilegheidsbeleid. Ouch 't Charter vaan de groondrechte vaan de Europese Unie woort rechskrachteg. Aander, ierder aofgesproke gedeiltes vaan de Unie, woorte geherdefinieerd in dit verdraag, wie d'n Europesen interne merret.

't Verdraag vervóng de Europese Constitutie die in 2005 door de Franse en Nederlandse kezers waor verworpe, allewel de versjèlle tösse de constitutie en dit verdraag veural uterlek waore. Volgens de Britse dinktank Open Europe zouw 96% vaan de teks geliek zien aon de constitutie. Valéry Giscard d'Estaing neumde de wijzeginge “cosmetisch”.

## Tiedlijn

## Zuuch ouch
* Historie vaan de EU
Öskerche

Öskerche (Duits: *Euskirchen*) is e Rienlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). 't Is ouch de hoofplaots vaan dit distrik.
Mèt häör 139,49 km² en 55.558 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 398 de veerkante kilometer.

't Op 160 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.


Image:Euskirchen_alter_markt.jpg|D'n Awwe Merret
Mechernich

Mechernich is e Rienlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 136,46 km² en 26.763 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 196 de veerkante kilometer.

't Op 290 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 44 oortsdeile.


Image:Mechernich_turmhofstr.jpg|Panorama vaan de Turmhofstrasse
Zülpich

Zülpich (Latien: *Tolbiacum*) is e Rienlands en veurmaoleg Roemeins stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 101,03 km² en 19.634 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 194 de veerkante kilometer.

't Op 180 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.


Image:Z%C3%BClpich-Markt.JPG|Merretplaots bij Raodhoes
Annemarie Penn

**Johanna Maria (Annemarie) Penn-te Strake** (Hèlmoond, 31 juli 1953) is 'n Nederlandse zjuriste. Vaan 2015 tot 2023 vervölde ze de functie vaan börgemeisterse vaan Mestreech.

## Leve
Annemarie te Strake greujde op in Deurze (Deurne) es kleinkeend vaan industrieel Lambertus te Strake en börgemeister Lambert Roefs. In häör woenplaots doorleep ze 't Willebrordgymnasium. Nao häör sjaol góng ze rechte studere aon de Kathelieke Universiteit Nimwege, boenao in de jaore tachteg 't raiosjap volgde. Tösse de twie studies door deeg ze oontwikkelingswerk in Malawi. Tijens häör rechtestudie begós ze ouch de Wètswinkel in Deurze.

Ze is getrojd mèt dokter-chirurg Olaf Penn.

## Carrièr
Penn kaom te wèrke es rechter aon de arrondissemintsrechbaank in Mestreech. Dao klom ze in 1998 op tot vicepresident. In 2006 veranderde ze vaan loupbaon door hoofofficeer vaan zjustitie te weure. Zès jaor later trooj ze touw tot 't colleesj vaan procureurs-generaol in Amsterdam.

Vaanajds waor Penn neet bij de politiek betrokke, meh häöre maan zaot dao wel in es liestrèkker vaan de Seniorepartij. Oondaanks of daankzij tot ze gei lid vaan n'importe wat veur partij waor, leide ze in 2014 nao de gemeinteraodsverkezinge de formatie in Mestreech. In 2015 kaom ze in beeld es opvolger vaan börgemeister Onno Hoes, dee zien positie door alderlei sjendaole in zie privéleve versjendeleerd waor. Op 23 aprèl droog de raod häör es insegste kandidaot veur. De installatie volgde op 1 juli vaan dat jaor. Penn is d'n ierste vrouweleke börgemeister vaan Mestreech, zoewie d'n ierste partijloeze in langen tied.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Annemarie_Penn-te_Strake&oldid=44455042 dees versie].*
Aenj

**Aenj** of **piele** is d'n algemeine naam veur 'n aantaal aan saorte veugel oete femielje vanne aenjechtige (Anatidae). Alle saorten oete Anatidae waeren "aenj" geneump, behauve de saorten oete óngerfemielje Anserinae, de zwanen en geize. Aenj zeen houfzakelik aquatische veugel, meistes kleinder es häör verwantje, de zwanen en geize, mit 'ne kórtere nak, en kónnen in zowaal zeut- es zaatwater waere gevónje. DeTadorninae, wotoe ónger anger de bergaenj behuuertj, haje kwa formaat de midden aan tössen 'n gaws en 'n aenj.

## Taxonomie
Aenj waeren ingedeildj in versjillige óngerfemieljes vanne aenjechtigen en vertaengewuuerdige dus neet 'n vaste taxonomische groep. Hieónger volg de indeiling vanne veugel die es aenj bekèndj staon:

Femielje aenjechtige (Anatidae):
* Óngerfemielje: Dendrocygninae 
** Geslecht: *[[Dendrocygna]]* (Fluitaenj)
* Óngerfemielje: Anatinae
** Geslechte: *[[Salvadorina]]*, *[[Malacorhynchus]]*, *[[Aix (geslech)|Aix]]*, *[[Pteronetta]]*, *[[Cairina]]*, *[[Chenonetta]]*, *[[Nettapus]]*, *[[Amazonetta]]*, *[[Callonetta]]*, *[[Anas]]* (grónjelaenj), *[[Marmaronetta]]*, *[[Netta]]*, *[[Aythya]]* (duukaenj), *[[Polysticta]]*, *[[Somateria]]* (eieraenj), *[[Histrionicus]]*, *[[Melanitta]]*, *[[Clangula]]*, *[[Mergellus]]*, *[[Bucephala (geslech)|Bucephala]]*, *[[Lophodytes]]*, *[[Mergus]]* (zaegbekke),  *[[Heteronetta]]*, *[[Biziura]]*, *[[Oxyura]]*
* Óngerfemielje: Tadorninae
** Geslechte: *[[Hymenolaimus]]*, *[[Merganetta]]*, *[[Tachyeres]]*, *[[Sarkidiornis]]*, *[[Tadorna]]* (bergaenj)
* Óngerfemielje: Stictonettinae
** Geslech: *[[Stictonetta]]*
Piel

**Piel** kan verwieze nao:

*Pieël, e netuurgebied tösse Naord-Braobantj en Limbörg;
*Piel (maetkónde), de grótsten aafstandj tössen 'ne cirkel en 'n koorde;
*Piel (waope), 'n óngerdeil vanne piel en baog;
*Piel (sterrebeeld), sterrebeeld;
*Piel (symbool);
*Penis.
Kreis

E **kreis** of **kreits** (ouch **landjkrei(t)s**) is 'n regionaal bestuurseinheid in 't Bóndjsrippebliek Duutsjlandj. 't Betröf e gemèndjeverbóndj en 'ne rechspersoean (van pebliekrech), ei bestuurlik niveau baove de gemèndje. 

Óngere take van e kreis valle zake wie grótter ziekenhoezer, monumèntezörg, aafvalverwirking enne oetgaaf van riejbewiezer.

Stej mit mieër es 100.000 valle gemeinelik boeten e kreis es 'n kreisvriej stad.
Hellenthal

Hellenthal is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland).
Mèt häör 137,83 km² en 8011 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 58 de veerkante kilometer.

't Op 400 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 60 stadsdeile.


Image:DEU_Hellenthal_COA.svg|Hellenthaler wape
Hieëmellichaam

'n **Hieëmellichaam** is e netuurlikj objèk in 't hieëlal. 't Guuef twieë saorten aan hieëmellichame: sterren en lichame. De lichame waeren ingedeildj op kriteria vanne Internasjenaal Astronomische Unie:
* Haet 't 'n baan óm 'n ster?
* Haet 't 'n vriej baan of is 't 'n óngerdeil van 'ne reem?
* Haet 't zat zwaordjekrach det 't daodoor róndj is gewaore?
Arabiere

**Arabiere** zeen luuj die veurnamelik innen Arabische werreld woeanem em 't Arabisch es moderspraok höbbe.

Döks besteit verwarring euver 't waord. Ouch waordebeuk bevatte döks twievelechtige diffenisies van 't waord. Väöl luuj dinke det religie e wichtig criterium is en dat alle Arabiere moslim zeen, meh det is zeker neet 't val. Tródsdet 't grótste deil vanne Arabiere weltwied waal islamitisch is, laeve väöl kristelike Arabieren in beveurbeildj Egypte en Libanon. Wiejer wore väöl inwoeaners van beveurbeildj Mekka inne viefdjen ieëf ouch Arabiere. Anger luuj bepirken 't toet luuj die in 'n bepaoldje regio zeen gebaore, wie 't Arabisch sjiereilandj, wo de Arabiere van oearsprónk waal aafkumstig zeen, mer ouch dit is huuj gei sloetendj criterium mieë. Vaorts wuuertj döks gedach det alle Arabiere 'ne gemeinsjappelike veureiljer, wie Abraham (Arabisch: *Ibrahim*) höbben of mótten aafstamme van luuj die op 't Arabisch sjiereilandj laefdje, mer ouch det is neet 't val.

Saer Moeamed enne euverlevering vanne Koraan is d'n invlood van 't Arabisch oppe werreld hieël groeat gewaore. Dore Arabische vereuveringe saere zevendjen ieëf enne later arabisering van väöl lenjer wie die inne Maghreb is 't aantaal aan Arabieren inne werreld gegrudj toet róndje 200 miljoen.

Inne Middelieëve woorte de Arabiere Saracene geneump.
Abraham

**Abraham** (Hibrieëfs: *Avraam*; Arabisch: *Ibrahim*) is eine vanne aartsvaders en wuuertj gezeen es de stamvader van versjillige völker en groeperinge, veur jude en bepaoldje Arabische völker inne litterlike zin, wie veur kristenen inne euverdrachtelike zin. Hae wuuertj inne Biebel (Genesis) enne Koraan geneump.

Volges de Tenach (en ouch de Biebel) wóndje Abram in Ur in Babylonië, zie gebaordjelandj, Abram waas getroedj mit Sarai. Ze hawwe gein kinjer gekrege, ómdet zie ónvröchbaar waas.

Abram haw van God te huuere gekrege det t'r zie gebaordjelandj mós verlaote: "Gank nao 't landj det Ich dich wies". Abram dieëj dit; hae vetróch mit zien femielje en deensknichte nao Haran. Dao kreeg t'r 'nen twieëdjen oproop van God, wonao d'r mit zien hoeshaje (zoeaget doezjendj luuj) e róndjtrèkkendj bestaon haet gelèdj.

Ómdet Abram gein kinjer kós kriege bie zien vrouw, goof Sarai 'm ein van zien slavinne, Hagar. Van dem kreeg t'r de zoon Ismaël.

Later in zie laeve versjeen God veur Abram en zag: "Ich zal mit dich e verbóndj aangaon en dich hieël väöl naokómmelinge gaeve. En doe zöls de stamvader waere van väöl völker. Daoveur hèts doe neet langer Abram, mer Abraham. En dien vrouw hètj neet langer Sarai, meh Sara. En Ich zal 'm vröchbaar make." En Sra goof 'm de zoon Isaak.

Sara woort 127 jaor en stórf in Kirjat-Arba, ouch waal Hebron geheite, in Kanaän (noe Israël en Palestina). 

Later troedje Abraham oppernuuj, mit Ketura. Van dem kreeg t'r zès zone: Zimran, Joksan, Medan, Midjan, Jisbak en Suach.

Abraham woort 175 jaor. Hae is begrave gewaore door zien zone Isaak en Ismaël.
Kónsmaesige intelligentie

**Kónsmaesige intelligentie** (*AI*, van **artificieel intelligentie**) is de intelligentie die e mesjien of software vertuuentj. 't Is 'n academisch studieveldj det verzeuk óm miensjelike intelligentie kónsmaesig te sjape. AI-óngerzeukers en -handjbeuk diffeniëren 't es "de studie en 't óntwirpe van intelligente agente", wobie 'nen intelligenten agent steit veur e stèlsel det zien ómgaeving waornump en acties óngernump die zien kansen op succes vergruuete. John McCarthy, dae de term in 1955 haet bedach, diffenieertj 't es "de weitesjap van 't sjape van intelligente mesjiender".

AI-óngerzeuk is uters technisch en gespecialiseerdj en is verdeildj in versjillige subdisciplines, die döks neet väöl raakvlakken höbbe. In sómmige vel kan de verdeildjheid aan sociaal en cultureel factore waere toegesjreve, wie wirk det bie 'n bepaoldje instèlling of door individueel óngerzeukers wuuertj gedaon. AI-óngerzeuk krieg ouch te make mit versjillige technische vraogstökker. Versjillige subdisciplines ligke de naodrök op 't oplosse van specefieke perblieëme. Anger ligke die op 'n mónjeling benaodering of 't gebroek van bepaoldje hölpmiddele, of 't vervölle van specefieke toepassinge.
Koraan

De **Kora(a)n** (Arabisch: القرآن, *al-qoer'ān*) is 't ènsigste islamitisch Hèllig Book det dore moslims es zuver euvergeleverdj wuuertj gezeen. Volges de islamitische terdiesje zeen de wäörd inne Arabische spraok door God via d'n ingel Djibriel aan Moeamed geäöpenbaardj. De Koraan wuuertj betrach es 't ieëste prozawirk oete Arabische litteratuur en haet 'ne groeaten invlood gehadj oppe litteraer óntwikkeling van 't Arabisch.

't Arabisch waord قرآن (*qoer'ān*) mèntj "oplaezing" of "veurdrach". Koraan wuuertj gebroek veure euverzètting. 'n Euverzètting wuuertj meistes door moslims es ónauthentiek gezeen, ómdet euverzètte autematisch interpretere zów meine. Eder euverzètting is dus "alein" 'n interpretaasje. Euverzèttinge vertuuene, doren opboew vanne Arabische spraok, op essentieel puntje groeate versjillen waere den ouch neet es gezaghöbbendj erkèndj. Exegese oppe Arabische Koraan is waal meugelik en wuuertj *tafsir* geneump. De bekèndje islamitische gelieërdje (*oelema*) spraeke daoveur euver 'n exegetische euverzètting.

De Koraan is de ieëste brón vanne islaam, meh de Euverleveringe (*[[Hadith]]*) zeen de twieëdje brón. De Koraan guuef gein specefieke antjwäörd op eder vraog of eder perblieëm. Moeamed en zien mitgezèlle waere gezeen es de laevendje oetlègkers in praktiek, vasgelag inne Euverleveringe. De Koraan enne (minder absolute) Hadith vörme same de basis vanne islaam.

Veur moslims is de autoriteit vanne Koraan absoluut. 't Wuuertj gezeen es 't Waord van God. De Koraan wuuertj aevel waal geïnterpreteerdj. Dit kan 'n dynamische interpretaasje zeen die mitte ómstenjigheje verangertj.
Theorie

'n **Theorie** is meistes 'ne gedachdjegank mit alderhenj aan stèlling die samen ei gehieël vörmen en door luuj zeen bedach gewaore. 'n Theorie hoof neet per diffenisie getes te zeen oppe wirkelikheid. Theorieje kónne waere gebroek veur oplossinge te gaeve veur lestige vraogstökker of kónne get nuuts make mitte nuuedige biebehuuerendje nuuj vraoge.

Veurbiljer van theorieje zeen:
* 't Communistisch Manifes van Karl Marx;
* de Evolutietheorie van Charles Darwin;
* de Relativiteitstheorie van Albert Einstein.

'n Netuurweitesjappelike theorie kan waal waere getes ane wirkelikheid. Zoea zeen toet noe aan gein bewiezer gevónje die de relativiteitstheorie óntkrachte. 't Zelvendje geldj veure theorie vanne kwantummechanica.

Anger theorieje zeen door experimenten óntkrach gewaore. Veurbiljer daovan zeen de flogistontheorie enne theorie euver 't bestaon vanne ether.
Inflatie

**Inflatie** (litterlik: "opblaoze") haet twieë meininge. De oearsprunkelike meining is monetair inflatie, det mèntj det de wieväölheid aan geldj toenump.

Inne loup vanne jaore woort mit inflatie eigentlik veural priesinflatie gemèndj det 'n stieging van 't algemein priespeil mèntj. Tródsdet euvere oearzake van priesinflatie ónger ikkenome versjillendj wuuertj gedach, wuuertj vrie algemein aangenómme det e zeker verbandj besteit tösse de óntwikkeling vanne maotsjappelike wieväölheid aan geldj enne inflatie: inflatie wuuertj vermeujelik veroearzaak dore rilletieve toenaam vanne wieväölheid aan geldj t'n opzichte vanne aanwaezige ikkenomische perduksje. Wen de maotsjappelike wieväölheid aan geldj toenump en gein hoger perduksje van 't landj daotaengeneuver steit, zal 't gemiddeldj priespeil dore toegenómme vraog nao geujer stiege. Dao steit namelik gein extra perduksje taengeneuver. Priesinflatie kan ouch waere veroearzaak door doorberaekeninge van gestege perduksjekuste, gestege importpriezen en hoger belastingtarieve. Dore priesstieginge daaltj de (intern) waerd van 't geldj, de koupkrach van 't geldj. Veur 'tzelvendje bedraag kan namelik minder waere gekóch. Door hoeag inflatie zal 't vertroewe vanne börger in häör eige valuta aafnumme. Investeringe veur (boetelenjse) belègkers waere risicovóller. Oetènjelik zal, es de priesinflatie te hoeag wuuertj, de centraal bank de rentetarieve verhuuege veur zoea de geldjcreatie te óntmeujige.
Koupkraf

't Begrip **koupkraf** of **koupkrach** guuef aan wieväöl geujer 'n hoeshaje kan koupe mit 't bestaejbaar inkómme. Bie e geliekblievendj inkómmen en stiegendje prieze daaltj de koupkraf. De koupkraf daaltj ouch bie stiegendje belastinge ómdet den 't bestaejbaar deil van 't inkómme daaltj. Es 't gestanderdiseerdj inkómme sterker stieg es de prieze den nump de koupkraf toe.

't Begrip wuuertj gebroek veure (reëel) óntwikkeling van 't inkómme vas te stèlle of veure welvaartsversjille tösse hoeshajes.

Óm veur beleidsènj de koupkraf inzichtelik te make wuuertj ónger anger de inflatie beraekendj mitte consumentepriesindex. Det is de waerd van e mendje van geujer en deenste det 'n hoeshaje zal aansjaffen in 'n bepaoldje periood. In kómbinaasje mitte gemiddeldje inkómmesóntwikkeling kan mitte inflatie de (gemiddeldje) koupkrachóntwikkeling euver mieërder periode waere vergeleke.

Koupkrafciefers waere döks gedifferentieerdj nao doelgruup. Hiedoor besteit de meugelikheid specefiek in kaart te bringe wie de koupkrachóntwikkeling veur minima, gezinne mit kinjer, middeninkómmes of anger (sub)gruup oetpak. De euverheid kan hieop inspele door specefiek beleid veur 'n bepaoldje groep te óntwikkele. Beraekeninge euvere koupkraf waeren in Nederlandj döks gemaak door 't Centraal Planbureau (CPB) en 't Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting). 't Nibud beraekentj eder jaor mit Prinsjesdaag wie de koupkrach verangertj. Veural euverheidsmaotregele, priesóntwikkelinge en loeanstieginge zeen van invlood op 't koupkrafniveau van hoeshajes. De koupkrafplaetjes van 't Nibud gaeven inzich inne maot van dezen invlood en maken 't meugelik de óntwikkeling vanne koupkraf euver versjillige periode te vergelieke.
Raam

**Raam** kan verwieze nao:

* Vinster (moer), 'ne raam inne moer van e geboew;
* Glaas in e raamwirk, 't óngerdeil van 'n gevelconstructie det aop kan.

Geografisch:
* Raam (reveer), 'n reveer in Belgisch en Nederlandjs Limbörg;
* Raam (Kinder), e gehuch inne Belgisch Limbörgse gemèndje Kinder.

Euverig:
* Raam (muntj).
Discussie

'n **Discussie** is 'n vorm van bespraeking, wie e gesprek of 'n anger vorm van kómmunikaasje, tösse twieë of mieë partiejen euver e bepaoldj óngerwirp, wobie de partiejen einanger van e bepaoldj standjpuntj verzeuke te euvertuge. Mit behölp van argumente verzeuke de partiejen einanger te euvertuge, veur oetènjelik toet 'n conclusie te kómme wo alle partieje 't èns mit zeen. 'n Partie kan dus zien meining verangeringe tiejes 'n discussie en tevreje zeen mit 'n alternatieve (tössen)oplossing es hieveur argumente zeen gegaove. Dit is 't taengeneuvergestèldje bie e debat, wobie de partieje neet van häör meining wieke.

'n Discussie versjiltj van 'n euverlègk ómdet bie 'n euverlègk loeter informatieve mitdeilinge gedaon waere. Meistes ligke de meiningen ouch kórterbiejein. Es det neet zoea is den kan oet 'n euverlègke 'n discussie óntstaon.
Straoljaeger

'ne **Straoljaeger** is 'ne jachvleger dae wuuertj veurtgeduujdj door einen of mieëder straolmotore. d'n Ieësten operationele straoljaeger waas de Messerschmitt Me 262, dae tiejes de Twieëdje Werreldkrieg woort óntwikkeldj.

## Bekèndje straoljaegere
* Messerschmitt Me 262
* Gloster Meteor
* North American F-100 Super Sabre
* Mikojan-Goerevitsj MiG-21
* Lockheed F-104 Starfighter
* Saab JAS39 Gripen
* F-16 Fighting Falcon
* Eurofighter Typhoon
* Lockheed Martin F-22 Raptor
* F-35 Lightning II
Sókkergekrenkdje

**Sókker(ge)krenkdje** of **diabetes mellitus** is 't aanwaezig zeen van 'n te hoeag kóncentraasje vanne sókker glucoos in 't blood. Bie gezónj luuj ligk de kóncentraasje tösse de 3 enne 6 mmol/liter; bie diabetici (luuj mit sókkergekrenkdje) väöl hoger, baove de 10 mmol/l. De opgegaove grenswaerd zeen arbitrair; 't guuef e tösseligkendj gries gebied worin sómmige waal en anger luuj neet van sókkergekrenkdje spraeke. Lenjelik en internasjenaal waeren hie-euver aventoe aafspraoke gemaak of herzeen door medici op gróndj van óngerzeuksrizzeltaote. De naam diabetes mellitus is historisch gezeen óntstange doordet luuj mit väöl sókker in häör blood ouch sókker in häör urien verlere, die door d'n dokter kós waere gepreuf.

Me óngersjètj twieë houfvörm van sókkergekrenkdje: insulienaafhenkelik en neet-insulienaafhenkelik: De ieëste is e gevolg van 't nimmieë kónnen aanmake van 't hormoon insulien inne alvleiskleer (pancreas); de twieëdje e gevolg van neet zat geveuligheid vanne lichaamsweefsele hieveur. Väöl luuj mit neet-insulienaafhenkelike sókkergekrenkdje gebroeke toch insulien bieje behanjeling daovan.

Sókkergekrenkdje is 'n aandeuning die nao verloup vannen tied op väöl plaatse sjaaj in 't lichaam vanne patiënt kan veroearzake wodoor de laevesverwachting enne laeveskwaliteit dudelik aafnumme.
Jood

**Jood** of **joead** kan verwieze nao:
* inkelvaad van Jude, emes dae behuuertj toet 't Juudse vouk (mit houflitter);
* aanhenger van 't judedóm, emes dae de juudse godsdeens of cultuur aanhèngk (mit klein litter);
* Jodium, e sjeikóndig element;
* Di-jood, de stof jood of jodium (I2).
Nairobi

**Nairobi** is de houfsjtad en grótste sjtad van Kenia. De naam kump oet 't Masai *Enkare Nairobi* en beteikent "keul watere". Gelaenge aan de reveer de Nairoba (Masai: *Ewaso Nyirobi*) haet de sjtad 'n oppervlakde van óngeveer 693 km², worop 3.363.000 luuj wone (2011). De sjtad ligk in 't midde-zuje van 't landj op 1.661 maeter heugde, womit 't de hoogs-ligkende houfsjtad van Afrika is.

In Kenia haet de gemeinte Nairobi de sjtatus van "pervincie".

Naeve de officieel taal 't Ingels zeen de meis-gesjpraoke tale Kiswahili en Kikuyu.