open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krepkes

Euver **krepkes** wirt in väöl Limburgse dialekte gesjpraoke es me ’t haet euver sjtökskes oetgebakke sjpek. Vreuger woort dit dèks gegaete biej 't óntbiet. De pan mèt ’t gebakke sjpek sjtóng ’s mörges vreug midde op de taofel. Zoa koosj jederein zien sjneej zjwart broad mèt zien versjèt mekkelik in 't vèt van de krepkes 'soppe'.
Es variatie woort krepkes mèt gebakke aerpel en sóms mèt gebakke eppel gegaete.
Ouch andief mèt krepkes wirt in Limburg dèks gegaete.
Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers** (gebore in Brooklyn, New York City 21 fibberwarie 1989) ies 'ne Amerikaanse acteur, model, danser en zenger.
Körk (sjtop)

Eine **körk** is eine Limburgse naam veur 'ne sjtop gemaak van 't materiaal (körk) en wirt gebruuk óm flesje mèt aaf te sjloete. Eine körk kènt mèt 'ne körketrèkker waere verwiejerd.

In väöl Limburgse dialekte wirt, es me ’t haet euver eine körk, gesjpraoke van eine kroekesjtop, mèr eine kroeksjtop sjteit ouch veur ein klein gedrónge emes.

## Gesjiedenis van de körk
Door de inveuring van körke sjtöp in de zevetieënde eëuw woort ’t meugelik óm wien völ langer te beware. Daoveur woorte ouch waal glaze sjtöp gebruuk veur ’t aafsjlete van flesje, mèr die sjlote neet gans aaf van de lóch. 

't Veurdeil van sjtöp gemaak van körk is, dat ’t materiaal körk vriejwaal óndoorlaotbaar is, en good aafslut, vanwaege zien enorme elasticiteit. De elasticiteit van körk wirt veroarzaak door de völe gesjlaote, lóch bevattende celle, wodoor de körk inein gedrök kènt waere en dan de flesjehauws mèt krach aafsjlut.  

't Gebruuk van körke haet ènnige naodeile: 
* De hoage pries veur körk van gooj kwaliteit. Vanwaege priesbesjparing waere ouch gepaersjde körke gemaak. (Dat zin sjtöp gemaak van körkreste).
* De meugelikheid van besjmètting mèt 'ne sjummel, die 2,4,6-trichlooranisol (TCA) vörmp, wat de sjmaak van de wien bedurf, zuug: Körk (in wien). 

Es 'n flesj wien besjmèt is mèt TCA, is d'r sjprake van *[[Körk (in wien)|körk]]*. De sjattinge van 't percentaag wienflesje mèt *körk* löp oetein van 1% pès 15%. 

## Alternatieve
Es alternatief veur körk waere kunssjtofkörke en aluminium sjroefdöp gebruuk. Dees waere al toegepas biej goodkoupere wiene en biej klein wienflesjkes, zoa-es die aan vleegtuugpassegiers waere versjtrek. De zuursjtof-doorlaotbaarheid van kunssjtofkörke varieert naogelang de producent.  
Goodkoupere kunssjtofkörke höbbe ein hoag OTR (oxigen transmission rate) wodoor wiene heël sjnel oxidere, en hunne sjmaak d'r mèt anger weurd heël sjnel op achteroet geit. Duurder kunssjtofkörke höbbe meistal eine baetere inwèndige sjoemsjtructuur, en ein hoager deechde wodoor ze de flesj baeter en langer toe hawte. Allewiel zint d'r al kunssjtofkörke op de mert die ein bewaargarantie beje van vief jaor.

## Zuug ouch
*Kroankörk
*Körk (in wien)
Körk

*de sjors van eine körkeik, zuug: körk (materiaal)
*de sjtop dae daovan is gemaak, zuug: körk (sjtop)
*de bedórve sjmaak dae wien sóms haet, zuug: körk (in wien)
Ried fan de Fryske Beweging

De **Ried fan de Fryske Beweging** ("Raod vaan de Friese beweging") is 'n oonaofhenkeleke stiechting oet Friesland die ziech inzèt veur 't behaajd vaan zoewel de Friese taol es de Friese cultuur. De stiechting deit dit door es bemiddelingspunt tösse aander Friese organisaties en de Nederlandse euverheid te fungere. De stiechting besteit oet vrijwèllegers en ze heet momenteel ongeveer 500 donateurs.

## Historie
De *Ried fan de Fryske Beweging* woort in 1945 opgeriech en waor oontstande oet versjèllende awwer organisaties. Ziene belaankriekste taak waor de wètteleke besjerming vaan 't Fries in de Nederlandse groondwèt vasgelag te kriege. Zoe 'n wètgeving gaof 't in Nederland nog neet ieder. Me kin direk of indirek donaties geve, of lid vaan de Raod weure. Sinds de opriechting zien ummer mier organisaties lid geweure.

## Lidorganisaties
De volgende organisaties zien momenteel aongeslote:
* de *Federaasje fan Fryske Studinteferienings*, in Friesland en daoboete.
* *Feriening foar Frysk Underwiis* (FFÛ), 'n vereineging veur 't in 't Fries gegeve oonderwies.
* *Freonen fan Omrop Fryslân* veur de publieke Friese radio.
* *it Frysk Amateur Toaniel*, 'n organisatie wat zoewel de versjterking vaan de Friese taol en cultuur es vaan de Friestaolige buun sjtimuleert.
* *it Frysk Boun om Utens* 'n euverkóppeling vaan alle Friese organisaties boete Friesland.
* *Fryske Rie*, 'n stiechting die de samewèrking tösse Friestaolege in Nederland en Duitsland wèlt bewèrkstèllege.
* *Jong Fryske Mienskip*, die de Friese literatuur wèlt verbetere.
* *Kristlik Frysk Selskip*, wat 't gebruuk vaan 't Fries in de kèrk wèlt stimulere.
* *It Selskip foar Fryske Tael- en Skriftekennisse*, wat sinds 1844 bezeg is de Friese taol oet te bouwe.
* *Stellingwarver Schrieversronte*, veur 't ambtelek gebruuk vaan 't Stellingwerfs.
* *Stichting Ons Bildt*, veur 't gebruuk vaan 't Bildts.

## Externe link
* https://web.archive.org/web/20150428043726/http://www.fryskebeweging.nl/
Pronoom

E **pronoom** of **veurnaomwoord** is e woord wat in de zin in plaots vaan e substantief of in plaots vaan 'n ander zinsdeil mèt e substantief kump en daornao kin verwieze. Es 't zinsdeil boenao 't pronoom verwijs get ieder geneump weurt, weurt dit zinsdeil 't taolkundeg antecedent geneump. 't Pronoom heet evels neet ummer 'n antecedent. In 't veurbeeld *Wae haet de computer gebroek? *Hae* sjteit m'ch al de gansen daag aan* (oet 't Remunjs) is *hae* 't pronoom, en heet dit pronoom ouch 'n antecedent in de veurgaonde zin (*de computer*). In de zin *Hae ies bekènd* is 't zinsdeil *Hae* 'n pronoom, mer ouch 't subjek. 't Pronoom heet hie dus gein antecedent.

In de grammair weure globaal de volgende type pronome oondersjeie:

*'t persoenlek pronoom
*'t weerkierend pronoom
*'t bezittelek pronoom
*'t aonwiezend pronoom
*'t betrèkkelek pronoom
*'t vraogend pronoom
Körk (in wien)

De term **'Körk**' is ein benaming veur de aafwieking van de sjmaak van wien, dae wirt veroarzaak door besjmètting mèt eine sjummel of ein bacterie die 2,4,6-trichlooranisol (TCA) vörmp. (CASNo = 87-40-1, Chem. form.C7H5Cl3O)

De wien krit eine reuk es eine vóchtige kelder en sjmaak erg sjlech. De sjattinge van 't percentaag wienflesje mèt 'körk' löp oetein van 1% pès 15%.

Es d'r nao ’t insjènke van de wien körkdeilkes in 't glaas drief dan beteikent dat nog neet  dat d'r 'körk' in de wien zit, zoa-es waal èns wirt gedach. Dit is meistal 't gevolg van eine te dreuëge körk of ein neet good geaopende flesj. Dit haet geine invlood op de sjmaak. Ein bietsjke sjummel aan de baovekantj van de körk is ouch niks óm zich zörg euver te make.

De natuurkörk wirt meistal gezeen es de sjöldige veur 't prebleem 'körk' in wien. Dit haet völ wienmakesj d’r zoegaar toe gebrach óm meë körke te gebruke gemaak oet kunssjtof, gepaersjde körk of zoegaar sjroefdöp. Wat dèks vergaete wirt, is dat de prebleme mèt wien völ meë oarzake kènt höbbe es allein mèr de natuurkörk. Oxidatie, zwaveldioxide, eine reducerende geur, vlöchtige zoerheid, 2,4,6-TCA en microbiologisch bederf. 
Van al dees prebleme kènt de consument zègke: deze wien haet 'körk'. Zoa kènne d'r flesje retour gaon nao de producent, gebotteld ónger eine sjroefdop, mèr toch mèt körksjmaak! Dit terwiel d'r gein 'körk' aan te pas is gekómme. Dit haet alles te make mèt ein verkeërde methode van sjoanmake in de wienbotteleriej zelf. 't Is gebleke dat de chlooroplossinge die gebruuk waere óm körke te sjterilisere dèks de oarzaak zint. De preduksie van TCA kènt hiejdoor waere gesjtimeleerd. Vreuger kroog de natuurkörk direk de sjöld, noe neet meë. Gaaschromatografe kènne pès in detail weergaeve, wo ein prebleem in de wien vandaan kump. 't Fenemeen 'körk' is dalende, d'r waere ummer minder körkklachte óntdek. Dat haet te make mèt de baetere en hygiënischere preduksiemethodes in de wienbranche.

## Zuug ouch
*Körk (sjtop)
*Körk (materiaal)
Weltermeule

De **Weltermeule** is ein Watermeule in de gemeinte  Heërle.

## Besjrieving
De meule is ein middesjlaagmeule en sjteit aan de Welterkirksjtraot in ’t sjtadsdeil Welte aan de randj van de Welterviever. De meule wirt aangedreve door water oet deze viever, dae op zien beurt wirt gevoed door de Gelaenbaek. 

## Gesjiedenis
De watermeule wirt al in 1381 geneump en haet toebeheuërd aan 't Hoes Sjtriethage tot Welte, ouch Hoes te Welte geneump. De meule is gerestereerd in 1982. In de Franse tied waas 't complex eigedóm van Philippe Henri Veugen en Jean Godefroid Veugen. 

## Boew
De taengewoordige meule haet 'n Mansardedaak, daakkepelle en eine taore. Naeve de meule is ein woonhoes gelaege dat ouch gedèk is mèt ein Mansardedaak en wiejer nog tweë sjure es biejgeboewe.

Op bezeukesjdaag is de meule in gebruuk.

## Zuug ouch
*Watermeule
*Lies van watermeules in Nederlands Limburg

## Brón, externe links
*Wikipedia NL, Weltermolen


Aafbeilding:Heerlen-Weltermolen-2.JPG
Aafbeilding:Heerlen-Weltermolen-6.JPG
Aafbeilding:Heerlen-Weltermolen-7.JPG
Kesjteël Millen

**Kesjteël Millen** of **Hoes Millen** is een rewien biej De Nuujstad in Nederlands-Limburg, net euver de grens biej ’t gelieknamige Duutsje dörp Millen. ’t Besjteit oet 'ne donjon oet de veërtieënde eëuw, 'n sjtök ringmoer en ein zjwaorder moerdeil.

Van 't eësjte kesjteël, dat in 1287 aafbrende, is niks meë trök te vènje op de motteheuvel, net zoa min es van de herboew. 't Opnuuj geboewde kesjteël waas in 1365 zoa vervalle, dat me de opdrach goof óm ’t opnuuj op te boewe en te verboewe. Waarsjienlik sjtamt de hujige rewien nog van daen tweëde herboew. De lètste herboew is waarsjienlik in fases verloupe. In de sjtried tösje 't Gelre en Karel V zouw 't kesjteël verrinneweert zeen door zoawaal Maarten van Rossum, es ouch door René van Chalon. Wat hiej aevel wirkelik gebeurde, is neet bekènd. Op de landjsdaag van Gulik-Kleef-Bergh woort aafgesjproake de kesjteële Bor en Millen aaf te braeke. Allein Bor woort aevel in daen tied aafgebroake; Millen woort pas in de achtieënde eëuw aafgebroake.  

In de zevetieënde eëuw woort zoa 'n 100 maeter van 't awwe kesjteël ein nuuj geboew opgetrokke, dat róndj 1700 woort oetgebreid mèt ènnige leëgere  deensgeboewe.

’t Nuuj kesjteël is neet te bezichtige, mèr vanaaf de waeg waal good zichbaar. De rewien van 't awt kesjteël is veural 's wèntjers gedeiltelik te zeen.

## Externe link
*Fotogalerij
*Rijksmonument Kesjteël van Millen
Kanunnik

'ne **Kanunnik** (*canonicus* in 't Latien, meërvoud *kanunnike*), ouch **koarheër**, **dómheër**, **sjtiftsheër** of **kapittelheër** geneump, is 'ne geistelike dae deil oetmaak van 'n kapittel. 

De kanunnike waere beneump door de titulaire bisjhop, dae verdeenstelike preesters oetkeus. Dees kómme meistal oet 't eige bisdóm, en de zetel van t kapittel is verbónje aan de kathedraal. Ouch vicarisse, eëreprelaote en anger bisjhoppe waere dèks in 't kapittel opgenómme. Normaal kènt jeder kapittel zien eige hiërarchie, en haet 't zien eige gebruke. Kanunnike en vicarisse höbbe de geweunte óm de bisjhop bie te sjtaon bie vormpsels in 't bisdóm en de liturgie in de kathedraal te verzörge.
963

960 - 961 - 962 - **963** - 964 - 965 - 966
**963** waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag volgens de Juliaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 15 miert - Keizer Romanus II störf, woersjijnelek vergifteg door zien vrouw Theophano. Hun klein kinder Basilius II en Constantijn VIII weure same keizer; Theophano weurt rezjèntes.
* 2 juli - Nikephoros II Phokas weurt door zien tróppe in Caesaria oetgerope tot keizer. Heer sjik 'ne vloot nao de Bosporus.
* 16 augustus - Nikephoros II kump in triomf Constantinopel in.
* november - Keizer Otto I vaan 't Heileg Roems Riek kump Roeme in. Paus Johannes XII en keuning Adalbert II vaan Italië vlöchte.
* 6 november - Op de synood vaan Roeme, bijeingerope door Otto, weurt Johannes XII officieel oonttroend.
* december - Berengar II, zoon vaan Adalbert, gief ziech euver aon Otto.
* 6 december - Leo VIII weurt es nuie paus aongestèld; veuriers is heer nog tegepaus tegenuver Johannes XII.

### Algemein/datum oonbekind
* Siegfried I vaan Luxemburg stiech de stad Luxemburg.
* Markgraof Gero I vaan Merseburg dwingk de Pole sjatting aon de keizer vaan 't Heileg Roems Riek te betaole en breit zien eige gebeed tot aon d'n Oder oet.
* Sviatoslav I vaan de Kievse Roes begint 'n veldtoch tege de Chazare.
* Legers vaan de Songdynastie valle de staot Jingnan binne en lieve 'm weer bij China in.
* De Byzantijnse monnek Athanasius vaan Athos stiech de Groete Laura vaan Athos.

## Gebore
* 13 miert - Anna Porphyrogenita, groetvoorstin vaan Kiev
* Li Jiqian, Chinese gouverneur en rebelleleier
* Samsam ad-Dawla, emir vaan Irak
* Snorri Goði, Ieslands vikingstamhoof

## Gestorve
* 15 miert - Romanus II, keizer vaan 't Byzantijns Riek (25)
* 31 miert - Ahmad ibn Moehammad, emir vaan Sistan (56)
* 3 aprèl - Wöllem III vaan Aquitanië (ca. 48)
* 18 aprèl - Stephanos Lekapenos, mèt-keizer vaan 't Byzantijns Riek
* 16 augustus - Marianos Argyros, Byzantijnse ginneraol
* Donnchad mac Cellacháin, keuning vaan Munster
* Ordoño IV vaan León (ca. 37)
* Tryggve Olafsson, keuning vaan Viken (Noorwege)
* Wang, keizerin vaan China (ca. 21)
Heinerscheid

**Heinerscheid** (Luxemburgs: *Hengescht*) waor 'n gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. In 2012 woort de gemeinte bij Clervaux geveug. 

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde in 2007 1098 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 32/km². Heinerscheid heet 'n oppervlak vaan 33,99 km².

## Gemeinte
De gemeinte Heinerscheid bestoont oet zes plaotse.
*Fischbach
*Grindhausen
*Heinerscheid
*Hupperdange
*Kalborn
*Lieler

## Bron
*Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Hosinge

**Hosinge** (Luxemburgs: *Housen*) is 'n plaots in de gemeinte Parc Hosingen, in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. Tot 1 januari 2012 waor 't eige gemeinte. Hosinge steit bekind um de 300 meter hoege zendmas vaan RTL. Dit is 't hoegste bouwwèrk vaan Luxemburg.

## Geografie/Demografie
De gemeinte tèlde in 2007 1.804 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 33/km². Hosinge heet 'n oppervlak vaan 45,3 km². De plaots Hosinge had in 2005 761 inwoeners.

## Gemeinte
De gemeinte Hosinge bestoont oet ach plaotse.
* Bockholz
* Dasburg-Pont
* Dorscheid
* Neidhausen
* Obereisenbach
* Rodershausen
* Untereisenbach
* Wahlhausen


Plaetje:HosingenWiki.JPG|De zendmas vaan Hosinge

## Weblink
*www.hosingen.lu

## Bron
*Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Munshause

**Munshause** (Luxemburgs: *Munzen*) waor 'n gemeinte en is 'n plaots in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. In 2012 woort de gemeinte bij Clervaux geveug.

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde in 2007 989 inwoeners, en had 'n deechde vaan 39/km². Manshause had 'n oppervlak vaan 25,57 km².

## Gemeinte
De gemeinte Munshause bestoont oet vief plaotse.
* Munshause
* Marnach
* Drauffelt
* Siebenaler
* Roder
## Bron
* Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Troisvierges

|
|-
|
|}
**Troisvierges** (Luxemburgs: *Ëlwen*, Duits: *Ulflingen*) is 'n gemeinte en plaots in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. Troisvierges is Frans veur de *drei mage*. Dit is euvereges ouch in 't waope vaan de plaots te zien.

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 3.112 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 82km². Troisvierges heet 'n oppervlak vaan 37,86 km².

## Gemeinte
De gemeinte Troisvierges besteit oet ach plaotse.
* Hautbellain
* Biwisch
* Drinklange
* Troisvierges
* Goedange
* Huldange
* Basbellain
* Wilwerdange

## Bron
* Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Clervaux

**Clervaux** (Luxemburgs: *Klierf*, *Cliärref*; Duits: *Clerf*) is 'n stad en gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. De stad is de hoofplaots vaan 't kanton.

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 4.847 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 57/km². Clervaux heet 'n oppervlak vaan 85,61 km².

## Gemeinte
De gemeinte Clervaux besteit oet zestien plaotse.
*Clervaux
*Drauffelt
*Eselborn
*Fischbach
*Grindhausen
*Heinerscheid
*Hupperdange
*Kalborn
*Lieler
*Marnach
*Munshausen
*Reuler
*Roder
*Siebenaler
*Urspelt
*Weicherdange

## Bron
*Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Consthum

**Consthum** (Luxemburgs: *Konstem*) is 'n plaots in de gemeinte Parc Hosingen in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. Tot 2012 waor 't eige gemeinte.

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde in 2007 435 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 29/km². Consthum heet 'n oppervlak vaan 14,95 km².

## Gemeinte
De veurmaolege gemeinte Consthum besteit oet twie plaotse:
*Consthum
*Holztem

## Bron
*Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Weiswampach

**Weiswampach** (Luxemburgs: *Wäiswampech*) is 'n gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg.

## Geografie/Demografie

De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 1.676 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 47,5/km². Weiswampach heet 'n oppervlak vaan 35,25 km².

## Gemeinte
De gemeinte Weiswampach besteit oet zeve plaotse.
*Beiler
*Binsfeld
*Breidfeld
*Holler
*Leithum
*Maulusmühle
*Wemperhardt

## Bron
*Alles euver Luxemburg, in 't Frans en Ingels
Morrow County (Oregon)

**Morrow** is 'n in 1884 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Morroq is verneump nao ein vaan de ierste blaanke maan dee hei woende. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Heppner.

## Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5.306 km² boevaan 5.264 km² land is en 42 km² water.

### Aongrenzende graofsjappe
* Gilliam County - weste
* Wheeler County - zuidweste
* Grant County - zuie
* Umatilla County - ooste
* Benton County, in Washington - noorde
* Klickitat County, in Washington - noordweste

## Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in **Morrow County** 10.995.

## Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
* Boardman
* Heppner

## Bron
* alles euver de Amerikaans graofsjappe
Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** (New York City New York, 26 juli 1928 - Londe Ingeland, 7 miert 1999) waor 'ne Amerikaanse filmregisseur, dee bekind steit um zien expirementele films.

## Zien jäög
Kubrick greujde op in The Bronx, 'n wiek in New York City. Heer begós 'n enorm interesse veur media te kriege wie heer 'ne fotocamera kraog veur ziene twelfde verjaordaag. Heer maakde in de ganse stad foto's vaan versjèllende gebäörtenisse. Heer begós dao zoe good in te weure, tot heer op zien 16e e kontrak kraog bij 'n tiedsjrif.

## Kubrick es regisseur
Wie heer wèrkde bij 't tiedsjrif, kaom heer in aonraking mèt 'n filmproducent dee 'n documentaire wèlde make vaan 10 minute. Kubrick leek dao wel gesjik veur, en heer kós aon de slag. Nao 'n paar aander korte filmkes te höbbe gemaak (veural commercials), voond heer tot 't tied waor um 'ne fictiefilm te make, boe heer iers väöl cent veur mós spaore. Dee film woort bekans volledeg opgenómme in 't *Central Park*. Verassend genog woort de film in New York City 'n hit. Mèt de opbrings vaan de film kos heer ziene ierste groete film make, naomelek: Killer's Kiss. Evels waor dee film ouch 'ne *lowbudget*-film, mer toch hadde de groete studio's interesse getoend. Nao 1955 góng 't snel. Heer maakde bekinde films, wie: 2001: A Space Odyssey en A Clockwork Orange.

## Filmlies
* *[[Day of the Fight]]* (1951) (korte documentaire)
* *[[Flying Padre]]* (1951) (korte documentaire)
* *[[The Seafarers]]* (1952) (korte documentaire)
* *[[Fear and Desire]]* (1953) 
* *[[Killer's Kiss]]* (1955) 
* *[[The Killing]]* (1956) 
* *[[Paths of Glory]]* (1957) 
* *[[Spartacus (film)|Spartacus]]* (1960) 
* *[[Lolita (film van Stanley Kubrick)|Lolita]]* (1962) 
* *[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb]]* (1963) 
* *[[2001: A Space Odyssey]]* (1968) 
* *[[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]]* (1971) 
* *[[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]]* (1975) 
* *[[The Shining (film)|The Shining]]* (1980) 
* *[[Full Metal Jacket]]* (1987) 
* *[[Eyes Wide Shut]]* (1999)
1900

1897 - 1898 - 1899 - **1900** - 1901 - 1902 - 1903

**1900** (MCM) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne maondag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 5 juni - In de Boereoorlog vereuvere de Britte Pretoria.

## Gebore
* 3 fibberwarie - Pierre Massy, vootballer oet Remunj
* 7 miert - Carel Willink, Nederlands sjilder (gestorve 1983)
* 7 juni - Jan Engelman, Nederlandsen diechter

## Gestorve
* 29 jannewarie - Guillaume Franquinet, avvekaot oet Mestreech 
* 12 september - Henri Sarolea, ingenieur oet Heële
Weuste (landsjap)

'n **Weuste** is e gebeed boe minder es twiehoonderd mm neerslag in e jaor vèlt, boe bekans gein vegetatie greujt, boedoor d'r ouch neet väöl bieste aonwezeg zien. Door väöl lui weurt gedach, tot de groond vaan 'n weuste altied oonvruchbaar is, evels is dit dèks zjus neet 't geval. Nao tot 't heet geregend in 'n weuste kin e groet deil vaan de weuste verandere in 'ne blommezie. De weuste is evels neet in staot 't water laank vas te hawwe.

## Soorte weustes

't Gief vief soorte weustes:
*Rotsweuste
*Steinweuste
*Zandweuste
*Zaajtweuste
*Iesweuste

## Weusteklimaat
'n Weuste kin eigelek allein veurkomme in e *weusteklimaat*, dat veural veurkump in de Sahara, 't Midde-Ooste en Australië. 't Weusteklimaat is e *BW-klimaat* en is daorum e druug klimaat (B-klimaat). 't Versjèl tösse e weusteklimaat en e steppeklimaat weurt bepaold aon de hand vaan de *druugte-index*.
Midde-Ooste

't **Midde Ooste** is 'n polletieke en historische regio die neet in grenze is vasgelag. Wel is dudelek tot 't is gelege op 't kruuspunt vaan drei continente: Europa, Afrika en Azië. Toch hantere de meise geografe 't idee tot 't Midde-Ooste 't Aziatisch gebeed is tege de grenze vaan Europa en Afrika. In dat geval steit 't Midde-Ooste geliek aon 't Arabisch Sjiereiland. 't Midde-Ooste weurt bekans altied vergeleke mèt de islamitische wereld. De groetste taol in 't Midde-Ooste is Arabisch.

## Len
't Midde-Ooste kin qua len variëre, mer meistal geit 't um de volgende:

Umtot de volgende len ouch islamitisch zien, weure ze ouch dèks mètgerekend:
* Afghanistan
* Libië
* Soedan

De volgende len hure geografisch eigelek neet bij 't Midde-Ooste. Evels weure ze ouch dèks geneump bij dit oonderwerp, umtot ze oonder dezelfde cultuur leve:

Dewijl Israël geografisch gezeen oonder 't Midde-Ooste vilt, weurt 't soms neet bis dees regio gerekend, veural door Israëli's zelf, vaanwege de Arabische cultuur die in Israël väöl minder aonwezeg is es in aander Midde-Oostelek len.

**Egypte behuurt meh deils tot 't Midde-Ooste. Alles ten weste vaan de [[Suez]] is [[Afrika]]ons.*
Harie Meijers

**Harie Meijers** (Mesjtreech, 5 december 1879 – Mesjtreech, 14 april 1928) waas eine Nederlands fitserenner.

## Biografie
Meijers maakde op 17-jaorige laeftied in 1897 zien debuut es profesjeneel fitserenner en bleef dit, mèt ein óngerbraeking in 't jaor 1901, pès 1904. 

Hae waas eine zoon van 'ne welgesjtèlde kaffeehanjelaer aan 't Vriethof in Mesjtreech. Es sjtraotjóng oefende hae op de kasseije van de Boschsjtraot en woort hiebiej oetgeloerd door ziene vrundj en troewe supporter, de later bekènde Mesjtreechse sjriever Fons Olterdissen. Dae kroog róndj 1900 van Meijers 'ne hoap breefkaarte gesjtuurd oet New York, Paries, Roame, Nantes, Turien, Kopehage, Amsterdam en Berlien. Op zöstieënjaorige laeftied maakde Harie in 1895 ein proofrundje op de gloodnuuj wielerbaan van Amby. Hae waas danig ónger de indrök van de piste, getuge zien opmirking nao aafloup taenge de pesjtoar van Amby: "De baan löp wie 'n tiet, menier pestoer".
Meijers woort profwielrenner ónger angere óm raeje dat hae de waereld wol óntdèkke en, in eine tied dat zoaget neet gans vanzelfsjpraekend waas, gek waas op reize. Zoa woort hae ein van de pioniere van 't Nederlandse fitserenne en róndj 1900 greujde hae oet tot ein fenomeen in de internasjenale baanwielrennerie. Hae naom veurnamelik deil aan zösdaagse en óntpópde zich tot eine renner mèt 'ne vliemsjerpe eindjsjprint en 'n bliksemsjnel demaraasj. In dae tied ware baanwedsjtrieje en zösdaagse heel erg populair biej de middeklas en 't wirkvolk in de groate sjtaej, 't waegrenne sjtóng doe nog in de kènjersjeun. Harie Meijers deeg mit aan diverse zösdaagse in de Vereinigde Sjtate wo-ónger dae van New York. Ouch won hae diverse Grand Prix, wo-ónger dae van New York en drie maol dae van Peries o.a. in 't jaor 1900 tiedes de Waereldtentoansjtèlling wo ein priezegeld van 7000 göjje koosj waere verdeend. 

Hae naom ouch diverse keëre deil aan 't Waereldkampioensjap sjprint en woort zoawaal in 1900 es in 1902 tweëde achter de vermaarde Deense sjprinter Thorvald Ellegaard. In 1903 zouw hae in Kopehage nog èns derde waeren, ouch noe achter Ellegaard en de Duutsjer Willy Arend. 

Ouch waas hae vief keër Nederlands kampioen sjprint en eine keër Éngelsj kampioen sjprint.

Harie Meijers waas de eësjte dae de biejnaam 'Second Eternal' (Eëuwige Tweëde) kroog.
In 1928 euverleej hae op 48-jaorige laeftied aan tyfus.

## Trivia
* In mei 1902 hèj Harie Meijers de beroemde Amerikaanse wielerlegènde Marshall Taylor, de waereldkampioen sjprint van 1899 mèt de biejname *Major*, *de vlegende neger* en *de gekleurde cycloon*, euvergehaold óm heëlemaol nao Amby biej Mesjtreech te kómme óm ein sjprintduel mèt häöm aan te gaon op de lokaal wielerbaan. Heël Mesjtreech en Amby ware oetgeloupe en vergaapde zich aan de zjwarte Amerikaanse sjprinter. Eine zwarte mins op de wielerpiste hèjje ze nog noats gezeen. De zjwarte Amerikaan goof de lokale favoriet Harie Meijers ouch nog èns sjprintles.

## Brón
* MestreechOnLine zaterdag 29 december 2007
Weuste

**Weuste** kènt verwieze nao:
* Weuste (landsjap)
* Weuste/wuiste (bv. nw.) 'n Mannelik bievooglik naamwoord bv. dae weuste man (groate, forsje man)
Kesha

**Kesha Sebert** (Los Angeles, 1 miert 1987), beter bekind es **Kesha** of **Ke$ha**, is 'n Californische popzangeres.

## Meziek
Kesha woort bekind in 2008 mèt häör duet mèt Flor Rida: *Right Round*. Tot noe tou heet Ke$ha mer ein album gemaak, naomelek: *[[Animal]]*. Dit kaom oet in jannewarie 2010. Evels waor de single *TiK ToK* (dee ouch op 't album te hure is) ieder oetgekaome. *TiK ToK* woort daodoor al ind 2009 'n nómmer 1-hit in de Nederlandsen Top 40. 'nen Aandere nómmer op 't album dat bekind woort waor *Stephen*. Dit nómmer kaom in jannewarie 2010 in de Top 40.
Animal

**Animal** is 't debuutalbum vaan Ke$ha. De meziek op *Animal* steit veural bekind es *Electronische [[Popmeziek]]*. 't Album kaom 5 jannewarie, 2010 oet. Ein vaan de leedjes op 't album, *TiK ToK*, waor al ieder oetgekoume. Daodoor waor dit leedje al 'n hit veur de "release" van 't album.

# Your Love Is My Drug (3:07)
# TiK ToK (3:19)
# Take It Off (3:35)
# Kiss N Tell (3:27)
# Stephen (3:32)
# Blah Blah Blah (2:52) *mèt [[3OH!3]]*
# Hungover (3:52)
# Party at a Rich Dude's House (2:55)
# Backstabber (3:06)
# Blind (3:17)
# Dinosaur (2:55)
# Dancing with Tears in My Eyes (3:29)
# Boots & Boys (2:56)
# Animal (3:57)
# VIP (3:36)
# Dirty Picture * (3:40) *mèt [[Taio Cruz]]*
# Run Devil Run * (3:22)
# Aliens Invading * (2:57)
# TiK ToK [Wolfedelic Club Mix] * (6:16)

totaolen tiedsdoer: 49:55 (1:06:10 op 't *Bonus Track Version*-album)

## Bron
* Gegeves vaan 't album ''Animal''
Epifanie (hoagfiès)

De **Epifanie** of **Openbaring van de Hièr** ies 'n viering in de Katholieke kèrk van de drie veurnaamste momente in 't jónk leve van Jezus-Christus. Dit hoagfiès vingk plaats op 6 januari of op 'ne zóndig tösje 2 en 8 januari. 

Die belangrieke momente waore:
* Dat hae es kind aanbaeje woort door wieze oet 't oaste
* dat God häöm bie zienen duip in de Jordaan (door Johannes d'n Duiper), ziene Zoon neumde
* dat hae zien ièrsjte wonder deeg; es gas op de broelof van Cana, leet hae water in wien verandere. 

Op 6 januari weurt ouch 't fiès van driekeuninge gevierd.
Belgrado

**Belgrado** (Sèrvisj: Београд, *Beograd*, letterlik *"Wiete Stad"*) is de houfstad ven Sèrvië (saer 1404). In 2002 tèldje de stad 1.670.000 inwoeaners. 't Laet ane zudelikste randj ven de Panonisje lieëgvlakdje, wo de Sava oetmóndj inne Donau.

## Gesjiedenis
Venaaf de derdje ieëf veur Christus loog óp dees plaats 'n aanvenkelik Keltisje en later Romeinsje stad die dórch de Romeine *Singidunum* woort geneump. Hienao góng de plaats deil oetmake ven 't Byzantiensj Riek, wonao euverhieërsjing dórch de Hunne, Sarmate, Ostrogote en Avare völgdje, toet de Serve hie aankome róndj 't jaor 630. In gesjreve brónne wuuertj Belgrado in 878 geneump es 'n óngerdeil ven 't Bölgaarsj Keuninkriek, óngere naam *Beligrad*, det "wiet fort" of "wiette stad" beteikentj. Later woort Belgrado weier óngerdeil ven 't Byzantiensj en later 't Bölgaarsj Riek. Venaaf de Middelieëve laet de stad in 't Servisj Keuninkriek.

d'n Ieëste Servisje keuning dae uuever Belgrado regieërdje waas Dragutin (1276-1282), dae de stad in henj kreeg vennen destiedse keuning ven Hongarië.
1937

1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 1940 
**1937** (MCMXXXVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 7 jannewarie – Juliana trouwt mèt de Duutsje prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld
* 27 meert – Äöpening sjtadion Feijenoord
* 26 april - 't Sjpaans sjtedsje Guernica weurt gebombardeerd door de Duutsje Luftwaffe
* 6 mei – De zeppelin Hindenburg vluug in brand. Hiebie kómme 36 luuj um.
* 12 juli - Pablo Picasso tuènt op de Waereldtentoansjtèlling in Paries veur 't ièrsj zien sjilderie *Guernica*.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Clinton Joseph Davisson en George Paget Thomson "um hun experimenteel oontdèkking vaan de breking vaan elektrone door kristalle."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**:
** Walter Norman Haworth "um zine oonderzeuk nao koolhydraote en vitamine C."
** Paul Karrer "um zien oonderzeuk nao carotenoïde, flavine en vitamine A en B2."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Albert Szent-György "um zien oontdèkkinge in verband mèt 't biologisch verbrandingsperces, mèt 'n speciaol verwiezing nao vitamine C en de katalyse vaan fumaarzoer."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Roger Martin du Gard "um de artitsieke krach en woerheid boemèt heer in ziene romancyclus Les Thibault 't minselek conflik en get fundamenteel aspekte vaan 't modern leve heet besjreve."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Cecil Chelwood "um zie werk mèt de Volkerboond."

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan en Vrouw vaan 't Jaor]]
Tsjang Kai-tsjek en Soeng Mei-ling

## Gebore
* 21 miert: Tij Kools, Nederlandse sjriever en publicist (gestorve 2016)
* 5 april: Colin Powell, Amerikaanse politicus
* 22 april: Jack Nicholson, Amerikaanse acteur
* 28 april: Saddam Hoessein, president van Irak (gesjtorve 2006)
* 4 mei: Dick Dale, Amerikaanse rockgitaris, pioneer van de surf (gestorve 2019)
* 15 mei: Madeleine Albright, Amerikaanse politica
* 19 mei: Egon Krenz, Oas-Duutsje politicus
* 2 juni: Jean Nelissen, Nederlands-Limbörgse sportjournalis (gestorve 2010)
* 4 juli, Keuningin Sonja van Noorwege
* 8 augustus: Dustin Hoffman, Amerikaanse acteur
* 14 september, Renzo Piano, Italiaanse arsjitek
* 18 september: Herman Veugelers, proteszenger, diechter en sjriever (gesjtorve 2000)
* 1 oktober: Hedy d'Ancona, Nederlandse politica
* 14 oktober: Jean Innemee, zenger en bassis van de groep The Walkers (gesjtorve 2007)
* 28 oktober: Walter Capiau, Belzje prizzentator (gestorve 2018)

## Gesjtorve
* 23 jannewarie: Theodoor Dorren, Valkebergse diechter
* 11 juli: George Gershwin, Amerikaanse componis
* 20 juli: Guglielmo Marconi, Italiaanse natuurkundige
* 6 augustus: Jules Frère, Tóngerse dichter, sjriever
* 2 september: Pierre de Coubertin, Franse gróndlègker van de modern Olympische Sjpele
11 jannewarie

**11 jannewarie** is d'n 11e daag vaan 't jaor.

## Gebäörtenisse
* 1787 - William Herschel oontdèk de ierste twie maone vaan Uranus, Oberon en Titania.
* 1942 - Japan verklaort Nederland d'n oorlog en vèlt Nederlands-Indië binne.
* 1935 - Amelia Earhart vluig es ierste solo euver de Groeten Oceaan.

## Gebore
* 1933 - Adèle Bloemendaal, Nederlandse actrice en zangeres
* 1943 - Edwin Rutten, Nederlandse zenger en presentator
* 1947 - Mart Smeets, Nederlandse (sport)journalis, presentator en publicis
* 1957 - Claude Criquielion, Belzje wielrenner

## Gestorve
* 2018 - Lies Lefever, Belzje comédienne (37, oongelök)
Waterratte

**Waterratte** is 't meervoud van Waterrat of weurtj gebroektj veur de benaming van versjillendje carnavalsvereniginge in Limburg en ouch in Duitslandj.

Zo zeen d'r ongermeer in Ool, Urmunj, Sjin op Gäöl en Heugem Waterratte te vinje. In Oberbruch biej Heinsberg is ouch ein carnavalsvereniging die zich de "Brööker Waaterratte" numptj.
1960

1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963
**1960** (MCMLX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 16 fibberwarie - Frankriek nump in de Algerijnse Sahara zien eësjte atoomproof.
* 21 aprèl - De nui stad Brasília weurt officieel in gebruuk genome es nui hoofstad vaan Brazilië. De wètsveraandering die dat bepaolde waor veer daog ieder al doorgeveurd.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Donald Arthur Glaser "um de oetvinding vaan 't bellevaat."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Willard Libby "um zien methode um koolstof-14 te gebruke veur awwerdomsmeting in de archeologie, geologie, geofysica en aander tek vaan wetensjap."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Frank Macfarlane Burnet en Peter Bedawar "um [hun] oontdèkking vaan opgeloupe immuumtolerantie."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Saint-John Perse "um de zweefvlöch en de beeldende taol vaan zien poëzie, die de umsten vaan euzen tied op 'n visionair meneer reflecteert."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Albert Lutuli, "veurzitter vaan 't ANC, stoont gans veuraon in 't gevech tegen apartheid in Zuid-Afrika" (*e jaor later oetgereik*).

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
Amerikaanse wetensjappers (bij naom geneump: George Beadle, Charles Draper, John Enders, Donald A. Glaser, Joshua Lederberg, Willard Libby, Linus Pauling, Edward Purcell, Isidor Rabi, Emilio Segrè, William Shockley, Edward Teller, Charles Townes, James Van Allen en Robert Woodward)

## Gebore
* 21 miert - Ayrton Senna, Braziliaansen otocoureur (gestorve 1994)
* 10 mei - Bono, Ierse zenger van de groep U2
* 1 augustus - Micheál Martin, premier vaan Ierland
* 8 september - Matthijs van Nieuwkerk, Nederlandse prizzentator
* 6 oktober - Yves Leterme, Belzje politicus 
* 19 oktober - Beate Eriksen, Noorse actrice en filmregisseuse
* 22 oktober - Harrie Smeets, Nederlands-Limbörgse geisteleke
* 30 oktober - Diego Maradona, Argentijnse voetballer (gestorve 2020)

## Gestorve
* 31 mei - Willem Elschot, Vlaamse sjriever en diechter
* 27 november - Dirk Jan de Geer (89), Nederlandse politicus
1938

1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 1940 - 1941 
**1938** (MCMXXXVIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 10 april - In Oasteriek weurt e referendum gehouwte euver de aansjleting bie Duutsjland. 90% sjtump veur de Anschluss. 
* 16 april - Groat-Brittannië erkènt de Italiaanse annexatie van Abessinië 
* 19 juni - Italië wint in Frankriek de waereldtitel door Hongarije in de finaal van 't WK vootbal mèt 4-2 te versjlaon.
* 13 juli - Op de Veluwe weurt 't Kröller-Müller Museum geëupend
* 30 september - 't Eësjte nummer van t waekblad *Margriet* wirt oetgegaeve door De Geïllustreerde Pers
* 9 november - Kristalnach

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Enrico Fermi "um 't aontuine vaan 't bestoon vaan nui eleminte gemaak door neutronestraoling, en um zien verwante oontdèkking vaan kernreacties veroerzaak door laankzaam neutrone."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Richard Kuhn "um zie werk umtrint carotenoïde en vitamine."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Corneille Heymans "um zien oontdèkking vaan de rol die de bijhaoltes en de aortamechanismes speule in 't regele vaan de aosemholing."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Pearl Buck "um häör rieke en woerlek epische besjrievinge vaan 't boereleve in China en um häör biografische meisterwerke."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Internationaol Nansen-bureau veur de hölp aon Vlöchtelinge

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
Adolf Hitler

## Gebore
* 10 jannewarie - Donald Knuth, Amerikaanse informaticus 
* 30 jannewarie - Islam Karimov, Kazachse politicus (gestorve 2016)
* 31 jannewarie - Beatrix koningin vanne Nederlenj
* 4 fibberwarie - Pieter Verhoeff, Nederlandse rezjisseur (gestorve 2019)
* 1 miert - Aart Staartjes, Nederlandsen acteur (gestorve 2020)
* 8 april - Kofi Annan, Ghanese diplomaat en gewaeze secretaris-generaal van de Vereinigde Naties (gesjtorve 2018)
* 15 april - Claudia Cardinale, Italiaanse actrice
* 24 mei - Jeu Sprengers, Nederlands-Limbörgse sjportbesjtuurder (gesjtorve 2008)
* 4 juli - Pierre Cnoops, buuttereedner oet Nederlands Limburg (gestorve 2018)
* 4 juli - Otto Bauer, Oasteriek-Hongaarse polletieker en polletieke weitesjapper
* 8 september - Reinbert de Leeuw, Nederlandsen dirizjènt, pianis en componis (gestorve 2020)
* 29 september - Wim Kok, Nederlandse minister-president (PvdA) (gestorve 2018)
* 5 december - J.J. Cale, Amerikaanse bluesmuzikant (gestorve 2013)
* 13 december - Heino, Duutsje schlagerzenger
;datum oonbekind
* Johnny Blenco, Nederlands-Limbörgse volkszenger (gestorve 2020)

## Gesjtorve
* 21 jannewarie - Georges Méliès, Franse regisseur (76)
* 31 miert - Willem Kloos, Nederlandse diechter 
* 10 november - Mustafa Kemal Atatürk (57), Turks gróndlègker en eësjte prtesident van 't modern Turkije
1963

1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966
**1963** (MCMLXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse
* 18 jannewarie - De èlfsjtedetoch van deze wèntjer is verreje ónger barre ómsjtendigheje en wirt gewónne door Reinier Paping.
* 22 jannewarie - President Charles De Gaulle en bondskanselier Conrad Adenauer óngerteikene 't Frans-Duutsje vrundjsjapsverdraag. Ze zulle jeder hauf jaor biejein kómme veur euverlègk.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**:
** Eugene Paul Wigner "um zien bijdrages aon de theorie vaan d'n atoomkern en de elementair deilkes, in 't bezunder door de oontdèkking en touwpassing vaan fundamenteel symmetrieprincipes."
** Maria Goeppert-Mayer en J. Hans D. Jensen "um hun oontdèkkinge umtrint de sjèlstructuur vaan atome."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Karl Ziegler en Giulio Natta "um hun oontdèkkinge op 't gebeed vaan de sjemie en techniek vaan hoeger polymere."

* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: John Eccles, Allen Lloyd Hodgkin en Andrew Huxley "um hun oontdèkkinge umtrint ionische mechanismes betrokke bij 'de versnelling en vertraoging in de perifeer en centraol gedeiltes vaan 't zenuwcelmembraon."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Jorgos Seferis "veur zien eminente lyrische sjriefsele, geïnspireerd door e deep geveul veur de Helleense cultuurwereld."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Internationaol Roed Kruus en de Liga vaan Roed-Kruusboonde "um hun werk in de besjerming vaan minserechte in 't Roed Kruus zien hoonderdjaoreg bestoon."

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
Martin Luther King jr.

## Gebore
* 6 fibberwarie - Cláudia Ohana, Braziliaanse actries
* 12 miert - Eric Wiebes, Nederlands politicus en minister vaan Economische zake
* 27 miert - Quentin Tarantino, Amerikaanse filmregisseur 
* 31 mei - Viktor Orbán, Hongaarse premier
* 9 juni - Johnny Depp, Amerikaanse acteur
* 12 juni - Cora van Nieuwenhuizen, Nederlands minister vaan Waterstaot en Infrastructuur
* 18 juni - Rumen Radev, Bulgaarse ginneraol en politicus, president vaan Bulgarije
* 10 juli - Bruno Bruins, Nederlandse politicus
* 14 juli - Wouter Bos, Nederlandse politicus 
* 17 juli - Matti Nykänen, Finse sjansspringer (gestorve 2019)
* 15 augustus - Dimitar Glavchev, interim premier van Bulgarieë in 2024
* 22 augustus - Tori Amos, Amerikaanse popzengeres
* 4 september - Robert Schuman - Duutsj-Franse politicus, mètopriechter van de EU
* 6 september - Geert Wilders, Nederlands-Limburgse politicus 
* 24 oktober - Marino Keulen, Belzje politicus 
* 18 december - Brad Pitt, Amerikaanse filmakteur en filmproducent

## Gestorve
* 11 oktober - Jean Cocteau, Fransen diechter, sjriever en regisseur
* 11 oktober - Edith Piaf, Franse zangeres
17 december

**17 december** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 351en daag vaan e gewoen jaor en d'n 352e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 14 daog. 't Is de nationaole fiesdaag vaan Bhutan; in de Roems-Kathelieke Kèrk is dit de fiesdaag vaan Daniël de Profeet.

## Gebäörtenisse
* 1819 - Simon Bolivar stiech Colombia.
* 1903 - Orville Wright maak de ierste gemotoriseerde vlöch ter wereld, mèt de Wright Flyer (of meugelek de *Flyer I*) in Kitty Hawk.
* 1938 - 't Pas twie jaor aajd Centraal Station vaan Utrech brandt groetendeils oet.
* 1939 - 't Duutsje veszaksjlaagsjeep Graf Spee wirt door ziene commandant tot zinke gebrach in de baai van Montevideo.
* 1989 - De ierste aoflevering vaan d'n Amerikaanse animatieserie The Simpsons, de langsloupende animatieserie aller tije.
* 2003 - SpaceShipOne maak zien ierste gemotoriseerde vlöch.
* 2011 - D'n Nederlandse wikipedia euversried de 1.000.000 artikele.

## Gebore
* 1942 - Muhammadu Buhari, Nigeriaanse politicus

## Gestorve
* 1273 - Rumi, Perzischen diechter en filosoof
Zwart Woud

't **Zwart Woud** (Duits: *Schwarzwald*) is e diech bebos gebeed en middelgebergte in 't zuidweste vaan Duitsland, gelege in de deilstaot Baden-Württemberg, aon de Rien en aon de Franse grens.

't Is 't groetste middelgebergte in Duitsland. Geologisch is 't verwant aon de Vogeze, die aon de Franse kant vaan de Rien ligke. D'n hoegsten tóp vaan 't Zwart Woud is de Feldberg mèt 'n huugte vaan 1493 meter bove NAP.

't Zwart Woud is 't groetste bosgebeed in Duitsland en besteit hoofzakelek oet denne- en sparrebuim. Allewijl is 't Zwart Woud ein vaan de populairste toeristebestumminge in Duitsland.

De Romeine neumde de berg mèt zien kinmerkende doonker naoldbuim *Silva Nigra* - "'t Zwart of Doonker Woud", wat veur hun oonheilspellend en bijnao ondoordringbaar waor. 't Duitse woord Schwarzwald woort veur d'n ierste kier in e documint vaan 't Zwitserse kloester St. Gallen oet 't jaor 868 gebruuk.

'n Bekinde autoroute is de Schwarzwald-Hochstraße, B 500 en de Uhrenstraße. 't Zwart Woud is wereldwied bekind door de sprookjes vaan de gebreurs Grimm.

## Geografie
### Plaotse
* Freiburg
* Schramberg
* Sasbachwalden
* Elzach-Oberprechtal

### Mere
't Gief versjeie mere in 't Zwarte Woud:
* Titisee
* Glaswaldsee
* Mummelsee
* Kirnbergsee
* Feldsee
* Schluchsee
* Hotzenwald

### Lies vaan de hoegste tóppe
* Feldberg (1493 m)
* Herzogenhorn (1415 m)
* Belchen (1414 m)
* Schauinsland (1284 m)
* Kandel (1243 m)
* Hornisgrinde (1164 m)

## Trivia
* De Schwarzwälder Kirschtorte is 'n bekinde toert die ziene naom oontlient aon 't Zwart Woud, allewel heer woersjienelek neet in 't Zwart Woud "oetgevoonde" is.
* Ouch de koekoeksklok is hei bedach.
15 jannewarie

**15 jannewarie** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is de vieftienden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 350 daog, in e sjrikkeljaor nog 351. 

## Gebäörtenisse
* 1909 - Vereiniging De Friesche Elf Steden weurt opgeriech.
* 1967 - In d'n ierste Super Bowl winne de Green Bay Packers mèt 10-35 vaan de Kansas City Chiefs.
* 2001 - D'n Ingelstaolege Wikipedia geit vaan start.
* 2006 - 't Ruimtevaartuig Stardust landt veileg in de Amerikaanse staot Utah natot 't tijdens zien bijnao 7 jaor dorende missie losvlegende komeetdeilkes oet de ruimte opvóng tijdens 'n treffe mèt de komeet Wild 2.
* 2009 - 'n Vleegmasjien mèt 155 passagiers dreig direk nao 't opstijge te crashe in New York ten gevolge vaan 'n aonvaring mèt veugel in alletwie de motore. De piloot, Captain Chesley "Sully" Sullenberger landt in de Hudson, boedoor alle passagiers euverleve en New York 'ne ramp bespaord bleef.
* 2019 - De Keniaanse huidsjtad Nairobi weurt opgesjrik door 'nen terroristische aansjlaag, dae Al Shabaab haet opgeëis.
* 2019 - 't Door premier Theresa May veurgestèld Brexit-akkoord tösse 't Vereineg Keuninkriek en de Europese Unie weurt in 't Liegerhoes mèt 't historisch aontal vaan 202 tege 432 stumme verworpe. 'n Motie vaan wantrouwe tege May haolt 't evels neet.

## Gebore
* 1622 - Molière, Franse sjriever
* 1929 - Martin Luther King, Amerikaansen dominee, börgerrechteaktivis en misdaodslachtoffer (gestorve 1968)
* 1975 - Sophie Wilmès, Belzje politica

## Gestorve
* 1919 - Rosa Luxemburg, Duitse marxistische revolutionair (47)
* 2018 - Dolores O'Riordan, Ierse zangeres (46)
* 2019 - Carol Channing, Amerikaanse musicalactries (97, gevolge vaan bereurtes)
14 jannewarie

## Gebäörtenisse
* 1914 - Introductie vaan de loupende band door Henry Ford
* 1972 - Margrethe II van Daenemarke weurt de ièrsjte vrouweleke monarch van Daenemarke in Modernen Tied
* 1992 - 'ne 29-jaorege Ier en 'ne 40-jaorege Colombiaan oontsnappe op spectaculaire meneer oet 't extra beveilegde deil vaan Gevaangenis de Geerhorst in Sittard. Ze oontsnappe alletwie mèt hölp vaan boete mèt lèdders.

## Gebore
* 1798 - Johan Rudolph Thorbecke, Nederlandse politicus (gestorve 1872)
* 1875 - Albert Schweitzer, Fransen dokter en zendeling (gestorve 1965)
* 1937 - J. Bernlef, Nederlandse sjrijver
* 1969 - Jason Bateman, Amerikaansen acteur
* 2001 - Myron Boadu, Nederlandse voetballer

## Gestorve
* 1742 - Edmund Halley, Britse astronoom (85)
* 1867 - Dominique Ingres, Franse sjèlder (86)
* 1957 - Humphrey Bogart, Amerikaansen aktäör (57)
* 2017 - Zhou Youguang, Chinesen taolkundege (111)
* 2018 - Dan Gurney, Amerikaansen otocoureur (86)
* 2019 - Paweł Adamowicz, Poolse politicus (53, vermaord)
Klómmel

**Klómmel** is ein Limburgs woord veur ein waardeloos dènk, get wat neet good functioneert of neet good wirk. Verwante Limburgse weurd zint **pröl** (Nederlands *prul*) en **hoddel**.

## Etymologie
’t Woord klómmel is aafgeleid van ’t Duutsj-Rienlandjse *Klummel*, dat sjteit veur *versjlete kleijing* (lómmel), dat weer verwandj is mèt ’t Middelhoagduutsj *Lump* (Nederlands lomp).

’t Wirkwoord dat biej klómmel heuërt is *klómmele*, synoniem mèt *hoddele*. 
Es emes neet good bezig is wirt waal gesjpraoke van *geklómmel*, synoniem mèt *gehoddel*.
Emes dae neet good bezig is, werk aaflevert dat neet good is, wirt eine *klómmelaer* geneump, synoniem mèt *hoddelaer*.

## Gezègkde
* *Wat is mich dat toch veur eine klómmel*  – Nederlands: Wat is dat toch prul.
* *Dat is mich eine klómmelaer* - Nederlands: Wat is dat toch een prutser.

## Hóddel es aofval
't **Aajdgood**, d'n **hóddel** of d'n **aofval** kin ouch verwieze nao oonwinselek of oonbruukbaar mattriaol op 't Mestreechs. Aajdgood is umtrint welk substantie wat eweggegoeid is nao 't primair gebruuk, of wat weurt gezeen wie 'n **kring** (ouch e woord wat get meint wat gein weerde heet), defek is en neet mie bruukbaar is.

Veurbeelde zien gemeintelek aofval, hoeshawwelek aofval, aofvalwater (wie rioolwater) en radioaktief aofval.