open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles Vandenhove

**Charles Vandehove** (3 juli 1927, Teuve - 22 jannewarie 2019, Luuk) waor 'ne Belzje architekt en sjtudeerde in 1945 aaf an de Hoeëgsjoeël *Saint-Luc* in Luuk. E vervolmakde z'n sjtudie an de hoeëgsjoeël *La Cambre* vör architectuur in Brussel.  E koom in 2007 in 't nuujs ömdat-e zien keunscollectie oetliënde an 't Bonnefaantemuseum va Mestreech.

## Belangriekste waerke
* Sjporthalle in Luuk (1961)
* Renovatie van de Opéra Royal de la Monnaie è Brussel.
* 't Theater des Abbesses è Paries Montmartre.
* Sart Tilman Universitair Ziekehoes va Luuk.
* Renovatie van d´r *Cour Saint-Antoine* è Luuk.
* Renovatie van 't 16de ieëwse Hôtel Torrentius è Luuk van d'r architekt Lambert Lombard
* César Franck-hoes è Luuk.

### Realisaties in Nederland
Vandenhove haat väöl geboewe in Nederland oontworpe. In Amsterdam, Breda, Den Haag, Dordrecht, Eindhove, Den Bosch, Mestreech mae ooch in Londe. In Limburg en Brabant makde Vandenhove:
* Gerechtsgeboew in Den Bosch
* Charles Voscour in Mestreech
* Kanunnikencour in Mestreech
* Oontwaerp sjtraotlampe op de Seent-Servaos brögk va Mestreech
* Maison Céramique in Mestreech
* Kölleminder, Venlo
* Dassenpley in Zitterd
*Sanderbout, Zittert-Gelaen
* Winkeltoeëre aan 't Sjtateplein in Dordrecht


Image:La_Monnaie_Brussels.jpg|Brussel, La Monnaie
Image:Liège Vandenhove Cour Saint antoine.jpeg|Luuk, Cour Saint-Antoine
Image:Dordrecht Statenplein.jpg|Dordrecht, Statenplein
Image:'s-Hertogenbosch - Paleis van Justitie 2.jpg|Den Bosch, Gerechshof


## Literatuur
*Charles Vandenhove: *Art in Architecture*, ISBN 9055445460
*Charles Vandenhove: Projects/Projecten 1995-2000 ISBN 9056621815 (2001)
*Charles Vandenhove: Un architecte belge dans le siècle, Autor; Geert Bekaert ISBN 2804600122 (1998)
*Charles Vandenhove, 1985-1995 / Geert Bekaert. - Amsterdam; ISBN 90-72469-72-0  (1994)
*Charles Vandenhove: Une architecture de la densité, Autor François Chaslin (1985)

## Externe leenk
*Officieel Website va de Charles Vandenhove en medewerkers
Abdij van Herkenrode

D'r **Abdij van Herkenrode** liegkt in Kuringe, 'n deelgemèngde va Hasselt en waoërt gesjticht in 1182 dör Gerard, graaf va Loeën, dae laand verkóch an 'ne broeder oet *Aulne*, dae d'r 'ne abdij vör Cisterciënzerinne sjtichde. 't Gaeld how d'r graaf nuëdèg öm mèt te betale an de kruustóchte. 

## Etymologie
D'r naam Herkenrode besjtèèt oet twieë dele. *Herken* keumt van 't Keltische *arika*, verklèngwaoërd van *ara*, dat reveer betekent en *rode*, 'n aoëpe, gerooide plaatsj in d'r bösj. Herkenrode betekent dus *aoëpe plaatsj an 'n [[baeëk]]*. 

## Keuns

In 't waope van d'r abdij sjtóng 'ne èènhaoën en noe sjtèèt op 't domein nog 'n sjtandbeeld van dit mythologisch deer.

In 1981 óntdèkde me veer renaissancesjèlderieje oet de reeks Vrowwe die doge va d'r Luukse sjèlder Lambert Lombard.
Dominique Lampson

**Dominique Lampson** of **Lampsonius** (Brugge 1532-Luuk 1599) waor 'ne Belzje humanist, dichter en keunstenaer.

Lampson sjreef bie 'n serie van 23 gegraveerde portrette van beroemde sjèlders in de Nederlande, klèng gedichte över 'n hoofdwaerk van d'r sjèlder of över zie laeve. 't Waerk in 't Latien *Pictuorum aliquot celebrium Gemania inferioris effigies* waoërt in 1572 Antwerpe oetgegaeve.
## Sjèlders die in 't waerk va Lampson vörkaome
*Hubert van Eyck
*Jan van Eyck
*Jeroen Bosch
*Rogier van der Weyden
*Dirk Bouts
*Bernard van Orley
*Jan Gossaert, ofwaal Mabuse
*Joachim Patinir
*Quentin Metsys
*Lucas de Leyde
*Jean le Hollandais, of van Amstel
*Josse van der Beke
*Mathieu Cock
*Henri Blès
*Jean-Cornélis Vermeyen
*Pierre Coecke
*Jan van Scorel
*Lambert Lombard
*Pierre Bruegel l'Ancien of d'r Owwe
*Guillaume Key
*Lucas Gassel
*Frans Floris
*Jérôme Cock

## Schilder Boeck
Later waoërt dit waerk vertaald dör Karel Mander in 't Nederlands en opgenaome in 't Schilder Boeck. Van de haand va Henri Hymans sjtamt de Fraanse vertaling.
Interlaced scanning

**Interlaced scanning** is eine techniek wobiej 't videobeeldj wurd opgedeildj in tweej sjtukker. De eine helft besjteit oet alle eave lienen (eave scanlines), de angere helft besjteit oet alle oneaven lienen (odd scanlines). In ein PAL (Phase Alternate Line, videosjtandaard in onger angere Nederland) of NTSC (National Television Standards Committee, sjtandaard in onger angere Amerika) signaal wisselen de oneven scanlienen en eaven scanlienen elkaar aaf en waeren sequentieel door de tv weergegeave. Biej PAL gebeurd dit 50 keer per sekónd (Hz). Doe hubs dus 25 keer per sekónd ein volsjtendig bildj, auch waal frame genumd. Biej NTSC is de beeldj verversingssnelheid 60 Hz (oftewel 30 maal per sekónd een volledig bildj). Deze relatief lege verversingsjnelheid resulteert in ein onrusjtig, soms knipperendj bildj. Biej NTSC is de onrus get minder dan biej PAL maar PAL heit weer ein hogere vertikale resolutie (meer beeldjlienen). `t NTSC kamp numt de PAL sjtandaard vaak gekkekroam 'Picture Always Lousy'. Angersom sjpasvogelen de PAL-ers vaak euver 'Never The Same Color'.

De reje veur deze kónstruksie is det in de begintiejen van de kiekkes de illektroneka sumpel neet sjnel genog waas om 50 moal per sekónd ein volsjtendig bildj te verknoeze. Mit interlacing (of interliniering) wurd de wieväölheid bildjinfermasie gesjeije.

Sommige kiekkes 'onthaajen' ein half frame om `t vervolges, samen mit `t volgendje halve frame als gans op `t sjirm te teikenen. In det geval kumpt der nog sjteeds 25 moal per sekónd ein geheel nuuj frame biej de kiekkas binnen (`t normale PAL sein) maar wurd `t geknipper teagegegaan door de tweej frames samen te sjtèlle en als gans frame in ein keer te teikene.

Wanneer `t ganse bildj in ein keer geteikenend wurd, dan sjpraeken wer van Progressive scan. Computers genenere beeldjen die *progressive* zeen en vaak auch ein veul hogere verversingsjnelheid hubben (100 Hz of meer). `t Bildj is den rustiger en minder vermeujend om noa te kieke.

Moderne kiekkes zoals LCD (Liquid Crystal Display), plasmasjerm of RPTV (Rear Projection TV) zeen immer progressive en hubben  illektroneka aan board om de frames samen te sjtèlle. Ein gevolg van `t samesjtèlle van tweej interlaced frames kin zeen det der een zoegenaamp 'kam effect' ontsjteit. Dit kump doordet der biej ein beweagend bildj versjillen zeen tusse de tweej frames. Der waere dan tweej frames samegesjtèld die in tied 1/25e van ein sekónde versjillen. Dit resulteerjt in tweej versjillende memèntopname in ein bildj. Hiejveur mot de kiekkas kómpensere. Dit numt men deinterlacing.
Chênée

**Chênée** (Waals: *Tchinnêye*) is 'n deilgemeinte vaan de Belzje stad Luik. 't Ligk aon de rechterkant vaan de Maos, zoeget drei kilometer zuidoostelek vaan 't centrum. Bij Chênée moond de Vesder oet in de Ourthe, die eve later zelf weer mèt de Maos samekump.

Chênée hoort tot 1266 bij 't baljouwsjap vaan Jupille, meh kaom dat jaor oonder 't prinsbisdom Luik, boe 't tot 't ind vaan 't Ancien Régime bij bleef. Tot 1977 waor 't 'n zelfstendege gemeinte.

## Naom

De naom *Chênée* kump aof vaan 't Frans woord *chênaie*, dat eik beteikent. De verbinding lègk me gemekeleker wienie me 't waope vaan de deilgemeinte zuut, mèt dao-op drei  roete die de blaajer vaan 'nen eik weergeve.
Martin Eurlings

**Martin Eurlings** waor van 2008 bies 2017 burgemeister van Valkeberg aan de Geul. Hae ies gebore in  Valkeberg op 16 juni 1946. Van 1995 tot 2007 waor hae gedeputeerde van Nederlands Limburg. Hae ies lid van 't CDA (Christen-Democratisch Appèl).
 
## Opleiding en werk
Eurlings volgde 'n opleiding tot ónderwiezer aan de kweeksjoal in Heerle. Wèrkde aan de basissjoal in Valkeberg. Daoneve sjtudeerde hae aan de universiteit KU-Leuve (Belsj) pedagogiek. Aan zien eige kweeksjoal (pedagogische academie) woort 'r ièrsj leraar en later directeur. In 1982 woort 'r gekoze in de gemeinteraod van zien eige, dan nuuj gemeinte: Valkeberg aan de Geul. Van 1986 tot 1990 functioneerde hae dao es wèthouwer en loco-burgemeister. In 1991 woort hae lid van de Provinciale Sjtate van Limburg en 'n jaor later fractieveurzieter. Van 18 april 1995 tot 13 april 2007 waor Eurlings es gedeputeerde, verantwoordelik veur kuns en cultuur, economische zake, toerisme, miede en kleinbedrief. Saer 1 juni 2007 waor hae plaatsvervangend burgemeister en per 29 februari 2008 ies hae beneump tot burgemeister van zien eige woonplaats veur 'n periode van 6 jaor.

## Persoonlik
Eurlings, getrouwd mèt Ineke Vaessen, haet veer zone en woont en wèrk in zien geboorteplaats Valkeberg. Hae ies de pap van minister van Verkièr en Watersjtaat Camiel Eurlings.

In 2000 woort hae óngersjeije mèt de Orde van de Gulden Humor, 'ne pries van de gezamelike Limburgse carnavalsvereiniginge.
Pisblóm

De **pisblóm of piesbloom** (Taraxacum officinale) ies 'n inheemse plant oet de composietefamilie (Asteraceae). Ze kump hièl algemein veur in graas en weie.  
Ze haet väöl Limburgse  volksname zoa es: *Paersjbloom*, *Kniensvoor*, *Luusblóm*, *Zoermèlk*, *Gal*, *Kèttingblóm*, *Lintblóm*, *Kèttekroed* en *Molsjla*.

## Kènmerke
De bloom ies eigelik 'n verzameling van ganse klein lintbleumkes. De kleur ies geel. De sjtengel ies hol, glad en haet gein blaar. Ze ies gevöld mèt "mèlk"saap. Deze sjtengel greujt oet 'n blaadrozet, woavan de blaar deep ingesjeje zint, wat de naam lièwetand verklaort. 
De penwortel ziet deep in de grónd. Umdat de plant es ónkroed weurt gezeen, moet de wortel gans oetgesjneje were andersj greujt ze wir oet tot 'n nuuj plant.

't Zaod van de bloom weurt door de wind versjpreid. Dit zaod bevingk ziech in 'n ploes. 

## Gebruuk

**Kèttekroed** zint de blajer van de piesbloom. Kèttekroed ies riek an vitamine A, B en C en bevat ouch väöl minerale: kalium, calcium (173 mg/100 g), fosfor, magnesium (36 mg/100 g) en iezer (3,1 mg/100 g). De jong blaedsjes sjmake good, zint bloodzuverend en me kènt ze in de sjla (molsjla) doon.
Traditie

'n **Traditie** makt deel oet van de immaterieel kultuur en besjèèt oet övvergelieverde en conservatief, dèk gefossilleerde, informatie en överdracht daovan in 'ne bepaalde sjtrieëk of plaatsj. Tradities werre geuut in de vörm van folklore en zeunt dek geboonde an bepaalde jaorgetieje, zoewie 't vreugjaor of d'r weenter. 't Behaod van lokaal en regionaal folklore is väöral väörnaam in 't kader van de toeristische en economische promotie van 'n plaatsj of 'ne sjtrieëk.
Sjpecerie

**Sjpecerieë** zint sjterke sjmaakgeversj, die in de keuke were toegepas. In tegesjtèlling tot keukekroed were van sjpecerieë ’t zaod (mosterd, maonzaod, sesam), de bloomknoep (gróffelsnagel), de maeldräöd (saffraan), de wortel (gember), de sjil (kenièl) of de vröch (vanille) gebruuk. Gedruèg en dan friesj gemale geve ze miè sjmaak. Väöl soorte kómme oet oasterse leng. 

Saer dat de Romeine bie oes waore, were de produkte hie toegepas. Sóms zin ze ouch geneeskrachtig. Zjwarte peper bieveurbeeld hölp tege verkoudheid en hoos en maak daoneve hóngerig, ies good veur de sjpiesvertering en wèrk tege bacterieë. De oetdrökking *peperduur* kump van de hoage pries dae vreuger betaald moes were veur dit produk. De gemberwortel weurt veural gebruuk in Indische gerechte. Kenièl (piepke) deit ’t, gemale, good op appelevla. Besjaotnoot (muskaatnoot meh eigelik ‘t zaod) geuf bloomkuèl en eerappelpuree ‘ne sjpeciale sjmaak.  

Alle sjpecerieë zint ouch vermale te kriege in poejervörm. Sambal ies de gedruègde en fiengemaakde poejer van de Sjpaanse peper. Gedruègde paprika’s were vermale tot paprikapoejer en oet de klein paprika kump de sjerpe cayennepeper.

## Soorte
* foelie
* komijn
* kardemom
* peper
* piment
* paprika
* mosterdzaod
* maonzaod
* sesam
* besjaotnoot
* kenièl
* laurierblaad
* gróffelsnagel
* vanille
* saffraan
* gember
* sambal
* kerrie
* curry

Image:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg|Cardamom (*Elettaria cardamomum*)
Image:Cinnamomum_verum.jpg|Kenièlpiepkes (*Cinnamomum verum*)
Image:Gewuerznelken.jpg|Gróffelsnegel (*Syzygium aromaticum*)
Image:Koriander-spice.jpg|Korianderzaod (*Coriandrum sativum*)
Image:Cumin-spice.jpg|Komijn (*Cuminum cyminum*)
Image:Zingiber_officinale01.jpg|Gember (*Zingiber officinale*)
Image:Muscade.jpg|Besjaotnoot (*Myristica fragrans*)
Image:Immature_jalapeno_capsicum_annuum_var_annuum.jpeg|Paprika (*Capsicum annuum*)
Image:Pfeffer-Gewürz.jpg|Peperkörrelkes (*piper nigrum*)
Image:Iran_saffron_threads.jpg|Saffraan (*Crocus sativus*)
Arnold Schunck

**Arnold Schunck** (Kettenis, 11 fibberwarie 1842 - Heële, 15 oktober 1905) waor de sjtichter va Firma Schunck. E is gebaore in Kettenis, bie Eupe en d'r driejde zoon van Nicolaus Severin Schunck, *Tuchmacher* (1799 -1865). Ziene zoon Peter Schunck leet dör Frits Peutz 't Glaaspalies (Bauhaus 1933)  in Haeële boewe.

## Externe leenk
*[Archief van de Familie Schunk mèt foto's en historie in 't Stadsarchief Heerlen (PDF)](https://web.archive.org/web/20070928160141/http://www.rijckheyt.nl/upload/100/pdf/inventarissen/Inventaris%20archief%20familie%20Schunck%20(1874%20-%201997).pdf)
Gunther

**Gunther** is zoewaal 'ne väörnaam es 'ne familienaam.

## Herkomst en betekenis
D'r naam *Günther* sjtamt oet 't Aodhoeëgduutsj en besjtèèt oet twieë waoërddele:*gund* dat *gevecht*, *sjlaag*, *krèèg* betekent en *heri*  dat *massa* of *volk* betekent. De Aodhoeëgduutsje oetsjpraak *Gunthar* en *Gunther* geunt truuk nao de Germaanse vorm *Gundahar*.

### Historie
D'r kunning van de Bourgondiërs *[[Gundahar]]* (ooch Gundohar, Gundihar en Guntiar) wert dör d'r Romeinse historiesjriever Olympiodoros van Theben es *Gundaharius* geneumd. In de bewaarde versjlage va Boergondiërsrechsvergaderinge *lex burgundionum* oet d'r 9de ieëw en *lex romana burgundionum* oet d'r 7de ieëw, wert *Gundahar* es ene van de kunninge van de Bourgondieërs geneumd. D'r historische persoon *Gundahar* deende in de dao-op volgende ieëwe es väörbeeld vör d'r fictieve figuur *Gunther* in 't Nibelungenlied en de daovan aafsjtammende verhaole.

## Namesdaag
Namesdaag in d'r katholieke kalender
* 8 oktober, Gunther von Regensburg † 8 oktober 942.
* 9 oktober, heilige Gunther, † 9 oktober 1045.
Evangelische kalender
* 28 november, Gunther von Melk, † 775.

## Referenties
Keukekroed

**Keukekroed** ies kroed dat gebruuk weurt in de keuke, um 't ete te kruje of miè sjmaak te geve. Dit kènne inheemse plante zin meh ouch gekweekde of einjaorige plante of deile daovan.
Van kroed were allein de friesje greun deile, blaad en / of sjtengel of wortel gebruuk. Gedruèg geve ze mer wiènig aroma.

## Veurbeelde van inheems kroed
Inheemse plante zint: dragon, bieslook, citroanmelisse, karwij, rozemarien, munt, tijm, salie, silderie, pimpernel, maggiplant (lavas), anies, hyssop, kamille, jeneverbes, marjolein, potmarjolein, mierikswortel, mosterdzaod, waterkers (cresson) en zuring.

## Neet euverblievende plante, ein- of twièjaorig kroed
Neet euverblievende plante of einjaorige plante, die gezièjd moete were zint basilicum (twiè soorte: Fiene en graove basilicum), boanekroed, kervel, dille, peterselie (twiè soorte: krulpeterselie en sjniepeterselie), koriander, tuinkers en majoraan (echte marjolein) .

Provencaals kroed of *herbes de provence*, dat dèks gebruuk weurt op grill- of ruèstergerechte, besjteit oet 'n mengsel van gedruègde rozemarien, tijm, marjolein en boanekroed. Sóms nog extra debie: lavendel en/of basilicum.

## Bouquet garni
'n Bouquet garni ies 'n kroedwösjke, dat gebruuk weurt um mèt te trèkke in bouillon, sop en saus. 't Besjteit meistal oet: laurierblaad, peterselie en tijm. Aafhankelik van 't gerech kèn dat aangevöld were mèt salie, rozemarien, silderie, dragon, boanekruudje, basilicum en kervel. 

## Greunte en fruit es sjmaakgever

Sómmige greunte were ouch es sjmaakgever toegepas, zoa-es un, sjalot, knoflook, wortel, knoepsilderie, bleiksilderie, venkel en citroan.

## Invloed van de sjmaak bie 't koke
Friesj gebruuk kroed hèlt 't bèste ziene sjmaak. 
De volgende soorte verleze väöl sjmaak bie 't mètkoke: dille, kervel, bieslook, peterselie, mierikswortel, pimpernel, citroanmelisse, dragon, mosterd, hyssop, lavendel. Toedene kènt 't bèste vlak veur 't opdene.

Soorte die maoge mètkoke, meh toch beter neet te lang, zint: basilicum, boanekroed, marjolein, kamille, anies, salie, maggiplant, knoflook, munt, tijm, venkel, silderie, rozemarien, zuring. 

## Sjpecerie
Sjpecerieë zint ingeveurde neet inheemse plante of plantedeile zoa-es: foelie, laurierblaad, gróffelsnagel, mosterdzaod, sesamzaod, maonzaod, paprika, peper, komijn, saffraan, kenièl, gember en vanille. Kerriepoeier ies 'n mengsel. Sjpecerieë geve meistal 'ne doordringender of pittiger sjmaak es kroed. 
Friesj gemale geuf 'ne betere sjmaak es poeier oet e pötteke.

Garten Vogtsbauernhof Schwarzwald.jpg|Krujetuin
Laurus nobilis MHNT Fleurs.jpg|Laurier (*Laurus nobilis*)
Image:Allium_schoenoprasum(01).jpg|Bieslook (*Allium schoenoprasum*)
Image:Anethum_graveolens.jpg|Dille (*Anethum graveolens*)
Image:Gartenkresse.jpg|Tuinkers (*Lepidium sativum*)
Image:Levisticum_officinale.JPG|Maggiplant (*Levisticum officinale*)
Image:Marjolaine.jpg|Majoraan (*Origanum majorana*)
Image:Petersilie_kraus.jpg|Peterselie (*Petroselinum crispum*)
Image:Mentha-piperita.JPG|Munt (*Mentha piperita*)
Image:Rosmarino_fiori.jpg|Rozemarien (*Rosmarinus officinalis*)
Image:Salvia_officinalis1.jpg|Salie (*Salvia officinalis*)
Image:Thymus_pulegioides.JPG|Tym (*thymus*)
Sjpègelneuron

'n **Sjpègelneuron** of **sjpègelcel** is 'n neuron dat neet allèng vuurt es 'n deer 'n handeling oetveurt, mae ooch es 't deer 'n handeling ziet of huurt oetveure dör 'n aander deer (vöral van 't zelfde deersaoërt). De wèrking van 't neuron weersjpegelt in 't vure dus 't gedrag van 'n aander deer en is op dezelfde meneer actief es wen 't deer de handeling èges oetveurt. De sjpègelneurone zelf zeunt waargenaome bie primate mae neet bie luuj of väögel. Mae de wèrking d'r van is bie die lètste waal waargenaome mèt behulp van fMRI, TMS, EEG-scans. Bie luuj beveende ze zich in de premotore cortex en in de pariëtale kwabbe van de haeënes. 

De aanwezighèèd van sjpegelneurone in de haeënes waoërt oontdèkt dör Giacomo Rizzolatti, Leonardo Fogassi en Vittorio Gallese van de universitèèt van Parma. 

Sommige wetenschappers besjowwe sjpegelneurone es èng van de belangriekste oontdèkkinge in de recente historie van de neurowetensjap.

## Functie

't Oonderzeuk nao de wèrking en de functie van de sjpègelneuronsysteme is in volle gaank. Me nèmt aa dat ze 'n groeëte rol sjpäöle bie 't begriepe en interpretere van de acties van andere en 't lieëre va nuuj vaardighede dör imitatie. Ooch zowwe sjpègelsysteme 'n rol kènne sjpäöle bie 't inzicht in deenkpatroeëne bie aander (theory of mind), emotioneel inlaevingsvermoge (empathie) en de taalverwerving (d'r zeunt ooch sjpegelneurone voonde in de nabiehèèd van 't gebied van Broca, 'n taalcentrum in d'r frontale kwab). 
## Meme
De wèrking van 't sjpègelneuron haat invloed óp de meme.

't Disfunctionere van de sjpegelneurone zou autisme kinne verklaore. 

## Referentie

## Wieër laeze

* Artikel bie Kennislink uvver sjtudie van de Radbouduniversitèèt Nijmege
* Nadia Zaboura, 2008: *Das empathische Gehirn. Spiegelneurone als Grundlage menschlicher Kommunikation.* Wiesbaden: VS Verlag. ISBN 3-531-16390-6 (däitsch)
Majoraan

**Majoraan** of (echte) ** marjolein** of **tuinmarjolein** (Origanum majorana of Majorana hortensis) ies 'n einjaorige of gekweekde soort in de luupblomefamilie. 

De plant ies einjaorig en weurt toegepas es pittige sjmaakgever in woorsjte, verkesvleisj en krokètte. De sjmaak ies typisch, get zeutechtig. Oarsjprónkelik kump ’t sjtroekvörmig plentsje oet Griekenland, woa ze de naam origanum dreug, dat “vreugde van de berg” beteikent. De aromatische rukende plant weurt bie oes väöl gekweek. Ze bevat desinfecterende en conserverende sjtoffe.

De wille marjolein (Origanum vulgare) en de potmarjolein (Origanum onites) zint ander soorte, die ouch gebruuk were es keukekroed.

## Keukekroed
De echte marjolein of majoraan weurt veural toegepas es sjterke sjmaakgever (zeutig) aan woorsjte, verkesvleisj en krokètte. 
De blaedsjes van de  wille marjolein sjmake lekker op bv. gegrillde tomate en op pizza’s.
D'r ies nog 'n driede soort: Potmarjolein (Origanum onites), 'n euverblievende plant mèt 'ne minder typische sjmaak.
Ann Philipsen

**Ann Philipsen**, gebaore 6 maart 1950, op de Meule in Helje, as viefde kink, in ein gezin van zeve kinger, is 'n sjriefster in 't Heljes. 

## Biografie
Philipsen geit nao de Hoeshaldsjoeël, óndanks det zeej mieër had gekós. Eur elders vónge dit baeter. Zeej trouwt as zeej 19 jaor is en krieg dreej kinger. Zeej is weduwe as ze 29 jaor is. Dees tieën jaor bepaole eur ganse verdere laeve. Nao 't euverlieje van Ton  geit Philipsen nao de Modermavo. Daonao duit ze MBO-*sociale dienstverlening* en vervolges HBO *Maatschappelijk Werk*. In 't derde jaor van die opleiding vult zeej gèn persuuenlike verdeping. Philipsen wól invulling gaeve aan de dinger zelf. Zeej waas hieël erg op zeuk nao zingaeving. "Waoröm besjtaon ich en wiezoeë? Waoröm gebeure dinger in mien laeve woe ich niks aan te besjtèlle heb? Waem bèn ich?"
Daoröm is zeej de veerjäörige opleiding *Psycho-synthese* gaon doon. Die opleiding lierde eur inzichte te kriege euver 't laeve zelf, boeëte alle emoties öm; det 't laeve nów einmaol gelaefd deent te waere, wie 't zich aan 'ne mins veurduit; en det se altieëd de keuze haes, get op te pakke of neet. Det goof eur antwaord op: ich bön emes en ouch det was se neet zuus huuert daobeej, det is ein gehieël.
Zeej volgde intuïtietraining, lieërde anger minse laeze (det nump me ouch waal "reading"), mer ouch vootzaolreflexmassage, wat ze tieën jaor oetoefent. Al twelf jaor is zeej oetvaartbegeleider vur 't Humanistisch Verbond en sjprèkt beej neet-kerkelike oetvaarte en crematies.

In 1982 zit Ann Philipsen vur 't ieërs in de gemeinteraod vur de PPR wies 1988. Dèn van 1994-1998. Toen wir van 2002 wies nów veur de PvdA-GroenLinks.
Zeej haet veer kleinkinger.

Eur ambitie is öm te sjrieve euver wie 't is öm allein in 't laeve  te sjtaon. Ooch sjildert ze. 

## Werk
*In 1998 is 'n dichsjrif oeëtgegaeve beej Peregrinus mèt inkel Nederlandstalige versjes
*Alle korte, gepubliceerde, verhaole sjtaon in tiedsjrifte wie Veldeke, de Kroedwis (2006) en Op ruwe planken.
*In de bundel *Weerklank* sjtaon 'n aantal gedichte van Ann Philipsen.
**Ceciel*, 'n revue in 2002 opgeveurd in Helje-Dörp.
*In 2005 wuuert de roman *Tango in drejkwartsmaot* oeëtgegaeve door TIC (Text & Image communicatie in Mesjtreech) es nr. 47 van LiLiLi. 
**Laetitia’s lot*, 'n revue in 2006.
*In 2007 'n absurdistisch tenieël, gesjreve en geregisseerd door Ann:*de 8ste daag*. Dit is twie kier opgeveurd in Dok 6 in Helden-Panningen.
* In 2017 sjrieft ze same mèt eur dochter Josje Korsten 't sjtuk Broebels, det op 8 juni 2018 in DOK6 in première geit.

## Sjtäölke
Oet *Tango in driekwartsmaot*:

## Referenties
Ceres (dwergplaneet)

**(1) Ceres** (symbool: ) is 'n dwergplaneet in de ierste planetoïdegordel tösse Mars en Jupiter. Ietot de definitie vaan planete veranderde op 24 augustus 2006 waor Ceres de groetste (neet de helderste) planetoïde in 't Zonnestèlsel. 't Waor de ierste planetoïde die ontdèk is (in 1801 door Giuseppe Piazzi); ze heet daorum catalogusnommer 1 gekrege: *(1) Ceres*.

## Naomgeving
Dit hiemelliechaam is geneump nao Ceres, de godin vaan de landbouw in de Romeinse mythologie. Zjus wie bij de ieder oontdèkde planeet Uranus besloot Piazzi de traditie vaan godenaome veur planete wijer te zètte. Heer veugde wel de naom vaan ziene soeverein touw en neumde 't objek voloet *Cerere Ferdinandea*, nao Ferdinand vaan Sicilië. De lèste naom woort in aander len evels neet euvergenome.

## Umsjrieving
D'n umvaank vaan Ceres is langen tied onzeker gewees. In de literatuur weure oetereinloupende weerdes aongetroffe. Volgens recente inziechte is Ceres 'ne liech aofgeplatte bol mèt 'n aofmeting vaan 930 × 970 km en 'n massa vaan ruim 1% vaan die vaan de maon. Ceres beweug ziech in 'n baon um de zon op 'nen aofstand vaan oongeveer 410 mieljoen km.

Daankzij woernumminge mèt de Hubble-ruimtetelescoop en 't *Dawn*-ruimtetuig (zuug oonder) heet me versjèllende oppervlaakdekinmerke kinne oontdèkke. iers en veural veel 'n helder vlek op 't noordelek haafroond op, dit rillatief sterk aofstik tege 't doonker oppervlak vaan Ceres. Wie *Dawn* korterbij kaom, raakde mie kinmerke ziechbaar, veural kraters. Oet de gering soorteleke diechheid kin weure geconcludeerd tot Ceres veur ruim 20 massa-percint oet wateries besteit. Mèt de Herschel-ruimtetelescoop kós dit intösse weure bevesteg: dit tuig tuinde de presintie vaan waterdaamp roond de planeet aon. Aongenome weurt tot roond 't Cererisch perihelium (es de dwergplaneet rillatief kort bij de Zon steit) 't ies door de wermde gedeiltelek verdaamp. Dit gief Ceres, wie rudimentair ouch, 'nen atmosfeer.

Op dit memint (miert 2015) drejt de Amerikaanse *Dawn*-ruimdesonde um Ceres. De robot kaom op 6 miert in 'n baon um de dwergplaneet en geit dao oonder mie 't oppervlaak en de samestèlling vaan de dwergplaneet oonderzeuke. Ieder heet Dawn al Vesta bezoch.

### Zuug ouch
* Lies vaan planetoïde
* Pallas, Juno, Vesta, Astraea

## Referenties
Arnold Wachtendonck

**Arnold Wachtendonck** (1538 - 1605) waor kannunik van 't Lambertuskapittel va Luuk. Mäögelek zeunt de Wachtendonckse psalme die e voond in Kloeëster Munsterbilze nao häöm geneumd. E waor mesjie 'ne noonk van de moder van F.K. de Velbrück, preensbisjop van 't Preensbisdom Luuk en van twieë breursj van häör die ooch kannunik waore bie 't èègeste kapittel.

## Hoof va Wachtendonk; [[Breusj]], [[Oêsj]] ([[Èèsde]])
In 1370 gólle de driej breursj Holzit, oeëvan Karsilis raentmèèster van 't Preensbisdom Luuk waor, 'n erfrente oet d'r hoof va Arnold va Wachtendonk te Oêsj oeëbie d'r töt oonderpaand gezatte Hoof va Wachtendonk waoërt övergedrage.

## Referentie
Rigorisme

**Rigorisme** keumt van 't Latiense *rigor* dat *sjtiefhèèd, haelhèèd, oonbäögzaamhèèd* betekent. 

* in 't algemèng: 'n extreem sjtreng en sjtar meneer va deenke en handele, die an d'r groond va principes vashèlt, zoonder raeëkening te haowe mèt de gevolge vör de konkrete gegaevenhède en situaties.
* in engere zin: 'n *ethisch sjtaandpeunt*, dat de wètte van de moraal oonder alle ömsjtandèghede 'n verplichtend karakter gèft. 't Ethisch rigorisme löt gèèn eudaimonisme in de moraal en d'r ethiek gelde.
 

Immanuel Kant waor 'ne vertegenwoordiger van 'n rigoristische opvatting van de moraal: 

:*„Es liegt [...] der Sittenlehre überhaupt viel daran, keine moralischen Mitteldinge weder in Handlungen (*adiaphora* *[*]*) noch in menschlichen Charakteren, so lange es möglich ist, einzuräumen: weil bei einer solchen Doppelsinnigkeit alle Maximen Gefahr laufen, ihre Bestimmtheit und Festigkeit einzubüßen. Man nennt gemeiniglich die, welche dieser strengen Denkart zugetan sind (mit einem Namen, der einen Tadel in sich fassen soll, in der Tat aber Lob ist): *Rigoristen*; und so kann man ihre [[Antipode]]n *Latitudinarier* nennen. Diese sind also Latitudinarier der Neutralität und mögen Indifferentisten, oder der Koalition und können Synkretisten genannt werden“* (in: *Die Religion in den Grenzen der bloßen Vernunft*, 1793).  [*] dit begrip leidde Kant van de Stoiciene aaf die in hön lieër gèng moreel midde-waeg (adiaphora) toelete.
  
Es rigorist gelt ooch Fichte. 

't Begrip *Rigoriste* how oorsjpronkelek betrèkking op vertegenwoordigers van 't Jansenisme. Simon Pieter Ernst (kannunik en professor theologie Rolduc) en Nicolaus Heyendal, abt van Rolduc waore ooch rigoriste.

In later periodes waoërt 't rigorisme es de taegegesjtèlde van 't laxisme bezieë.
Verenigde Naties

De **Verenigde Naties** (**VN**) is 'n internationaal organisatie die in 1945 nao d'r Twiede Waeltkrèèg is opgericht. 't Is 'n mondiaal organisatie va överhede die samewèrke op 't gebied van 't internationaal rech, mondiaal veilighèèd, behaod va humanitair rechte, oontwikkeling van de waelteconomie en 't oonderzeuk nao maatsjappeleke en cultureel oontwikkelinge.
Op 10 december 1948 waoërt de Universeel Verklaoring van de Rechte van d'r Miensj vasgesjtèld.

De organisatie is dör 51 leng opgericht en tèlde eind 2007 192 lidsjtaote. Vriewal eeder internationaal erkaand, oonafhankelek laand is lid van de organisatie. Mer ouch de Europese Unie is lid. Vanoet 't hoofdkantoeër in New York en de deelhoofdkantoeëre in Genève, Wene en Nairobi besjlisse de lidsjtaote en de *Gesjpecialiseerde organisaties van de Verenigde Naties* tiedens regulier oontmoetinge över essentieel waeltzake en waeltömvattende gebäörtenisse. De VN-tale zeunt Arabisch, Ingelsj, Fraans, Mandarien, Rössisch en Sjpaans.

D'r zeunt zès besjtuursorgane die 't waerk van de organisatie aansjture: de Algemene Vergadering, d'r Economische en Sociale Raod, 't Internationaal Gerechtshof, 't Secretariaat, d'r Trustsjapsraod en 't mèts dwingende en bekaandste orgaan van de Verenigde Naties, d'r Veiligheidsraod. Daarnaeve zeunt d'r diverse gesjpecialiseerde organisaties die deel oetmake van 't intern systeem van de Verenigde Naties, oeë-oonder UNICEF, de Waeltbaank en de Waeltgezoondheedsorganisatie (WHO).

In 2016 waoërt António Guterres secretaer-generaal van de VN. Ziene vörgenger waor Ban Ki-moon.

## Referentie

## Externe leenk
*Officieel Website van de VN
Ceres

**Ceres** kin beteikene:
* Ceres, de godin van de landbouw (Romeinse mythologie)
* Ceres, de dwergplaneet
Grâce-Hollogne

**Grâce-Hollogne** (Welsj: ***Gråce-Hologne***, locaal oetsjpraak: *Grâce-Hologne*) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. Naobergemèngdes zeunt de hoofsjtad Luuk, Ans, Saint-Nicolas, Seraing (Jemeppe-sur-Meuse), Flémalle, Saint-Georges-sur-Meuse, Donceel et Fexhe-le-Haut-Clocher.
De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004 21 817 inwoners (10 547 mansluuj en 11 270 vroluuj) op 'n oppervlakde va 34,03 km². 
't Vleegvaeld va Luuk Liège Airport en de handelszone d'r öm heen liegkt gaans op 't groondgebied van de gemèngde.

## Aander kerne
*Bierset (*Berleur*)
*Grâce-Berleur 
*Hollogne-aux-Pierres 
*Horion-Hozémont 
*Velroux.

## Historie en bekiekenswaeërd
*Horion-Hozémont, mèt aow versjterkde haof va *Give de Fontaines* en
*Kesjtieël va *Grathy* oet d'r 15de ieëw, deels heropgeboewd en verendert in d'r 16de en 17de ieëw en
*Kesjtieël va Lexhe.
*Whisky destileerderiej, *the Belgian Owl* 

## Personnalitète
*Gilbert Mottard, örsjte börgemèèster va Grâce-Hollogne nao de fusie, vörmalig gedeputeerde, vörmalig gouverneur van de provincie Luuk, vörmalig minister va pensoeëne.
*Alain Van der Biest, vörmalig börgemèèster.
*Maurice Mottard, huidige börgemèèster (saer 1995). Zoon va Gilbert Mottard.

## Extern leenke
* Site van de gemèndeleke administratie
* Vaan va Grâce-Hollogne
* Website The Owl Distillery
Rubicon (Italiaanse reveer)

De **Rubicon** is 'n grensreveer tösje Latium, dat in d'r Romeinse tied dör d'r Senaat waoërt besjtuurd, en de Romeinse provincie Gallia Cisalpina, in Noordoost-Italië, oetmondend in de Adriatische Zieë bie Ravenna.

In de Romeinse wèt waor vasgelag dat 'ne generaal mèt 'n sjtaond leger de Rubicon neet moeg övversjtaeëke; bliekbaar waoërt dit te bedreigend geach vör de politieke machhöbbers. De reveer waoërt bekaand wie Julius Caesar en z'n legioene in 49 v.Chr. de reveer zuidwaarts övversjtoke nao de verovering van Gallië, oeëmèt d'r braoëk mèt d'r Senaat 'n feit waor, wat dörchgoeë mèt 'ne sjtaotsgreep oonvermijdelek maakde. Caesar sjpraok hiebie de illustere wäörd *[[Alea iacta est]]* (Latien: *d'r teerling is geworpe*).
Hieoet greujde 't gezèkde "De Rubicon övversjtaeëke" oeëmèt me bedoelt: Dat gèèt te wied, mae ooch op 'n cruciaal momaent 'ne daod sjtèlle, en daomèt in d'r praktijk 'n doeëdgezjwaege woeërhèèd an 't lich brènge, die daodör dör gènge oeëts nog betwist kan werre. Es get nog neet övver de Rubicon is, wèlt dat zègke dat nog gèng partiej te wied gegange is en dat 'n akkaoërd nog mäögelek is.
Marino Keulen

**Marino Ghislainus Keulen** (24 oktober 1963) is 'ne Vlamsje politicus vör de VLD.

## Biografie
In 1995 kieëm Keulen 't Vlamsj parlemaent binne. Nao 'n hersjikking van de Vlamsje regering in 2003 noom-e d'r ministersfakkel över van Guy Vanhengel. Wonne, Media en Sjport zeunt dan z'n bevoegdhede.

Nao de verkezinge van 2004 moeg-e in taegensjtèlling töt ziene VLD-collega Patricia Ceysens z'n aanwezigheed in de Vlamsje regering verlenge. Binnenlandse Zake, Wonne en Inburgering behure töt z'ne portefeuille.

In 2005 waoërt Marino Keulen verkaoze töt d'r mèts sexy Vlamsje politicus ooëts dör 'n Durex-enquête. 

Vör d'r minister van inburgering is eind oktober 2007 de maot evvel al vool in 't dossier van de beneuming van de democratisch verkaoze börgemèèsters van de driej facilitètegemèngdes Linkebeek, Kraainem en Wezembeek-Oppem. Zie zulle wellich noeëts beneumd werre dör de sjending van de taalwètgaeving dör Fraans te kalle in d'r gemèngderaod en de övvertraejing van de, dör Keulen èges mèt d'r Róndsjtuurbreef-Keulen va 2003 aa-gepaasde, keeswèt dör naeve Nederlandstalige ooch Franstalige sjtèmoprope te versjikke. Vör d'r minister haant de börgemèèsters de Rubicon övvergesjtaoëke. E Sjtèlde dao-övver dat: "De dossiers tegen de drie kandidaat-burgemeesters niet licht zijn. Ik ben het beu. Ik ben het spuugzat! Ik heb alle dossiers opgevraagd en zal daarna mijn beslissing nemen." 

## VN bezörgd över de Wooncode
In maart 2008 sjprèkt de VN zich oet över de Vlamsje wooncode in 't sociaal huisvestingsbeleid van minister Keulen. Dis code laet 'ne taaltest op an potentieël bewoners en verplicht hön Nederlands te lieëre es ze dat neet kènne, wille ze in aanmerking kaome vör 'n woning. De motivatie va Keule:

## Speelpleinwerking allèng vör kinger die Nederlands kènne flöt Keule truuk

Eind maart nèmt 'n Vlamsje jeugdvereniging in häör statute op dat kènger, die mèt wille doeë an de *speelpleinwerking* tiedens de vakaans, Nederlands motte kènne öm veilighèèdsraejes. Keule zaet dat alle keender motte kènne mètdoeë an jeugdaktivitète en eist dat die statute verenderd werre.

## Politiek curriculum
*Gemèngderaodslid in Laoneke (1989-huuj)
*Sjaeëpe in Laoneke (1995-2000)
*Provincieraodslid in Belsj Limburg (1994-1995)
*Volksvertegenwoordiger in Vlaandere (1995-2003)
*Vlamsj Minister Va Binnenlands Besjtuur, Sjtedebeleid, Wonne en Inburgering (2003- )
*Väörzitter gemèngderaod Laoneke (2007-huuj)

## Referenties


## Externe links
*Marino Keulen officieel website
*Minister Marino Keulen website över z'n bevoegdhede en z'n kabinet
Piet Berghs

**Piet Berghs** (Elsloo 1948) is 'ne beeldhouwer en wont in Gelaen. Z'n waerk is abstract mae laevendèg. E gebroekt versjèjje materiale, zoewie blowwe sjtèè, marmer, èkehoot, broons, kaoëper, ooch dèk in èèn waerk.

## Exposities
Berghs exposeerde väöl in Limburg, in de res van Nederland, zoewie o.m. in Amsterdam of Vlissinge, en in 't boetelaand, Belsj, Duutsjland, Ingeland, Fraankriek of Italië. 

## Externe leenk
*Website Piet Berghs mèt biografie en aafbeeldinge van waerke
Marjon Lambriks

**Marjon Lambriks** ies 'n mezzo-sopraan, die gebore ies in Valkeberg in 1949. Ze waor getrouwd mèt Arthur Oostwegel. Ze höbbe ein dochter. In 1991 ies hae gesjtorve. Marjon Lambriks woont in Monaco en ies getrouwd mèt Leon Lombaert.

## Opleiding
Nao 'n opleiding veur apothekersassistente, sjtudeerde ze zank aan 't conservatorium van Mestreech en daonao bie Paula Lindberg in Amsterdam. 

Naodat ze in 1970 'n concours in Antwerpe gewonne houw, ging ze nao Salzburg wiejer sjtudere. Dao kreeg ze de "pries van de sjtad Salzburg". Achtereinvolgens waor zie verbónge aan de "Wiener Kammeroper" (1971), aan de  "Volksopera van Wene" (1972) en aan de "Opera van Wuppertal" (1974). Daoneve houw ze gasoptraejes bie de  'Festspielen' van Bregenz en Salzburg (1975), in (1976) in Zurich en in Nederland.

Ouch in Limburg waor zie bie diverse muzikaal evenemente te gas.
Veural operette- en musicalmelodieë sjtoon op häör repertoire, meh ouch opera.

In 1978 woort zie óngersjeije mèt de Orde van de Gulden Humor, 'ne pries van de gezamelike Limburgse carnavalsvereiniginge.

In 't naojaor van 2009 naom ze aafsjeid van 't muziektheater.

## Discografie
* 1987 LP Weense operettemelodieë
* 2003 CD Meine schönsten Liebeslieder
Ries

**Ries** gehuuëd juus wie alle grane bie de graasfamilie (Poaceae). 't Is 't belangriekste voodsel vuuër ee groeët deel van de weltbevolking, vuëral in wermer sjtrieëke. 
In de subtrope weeëd de oongersoät  Oryza sativa subsp. japonica verbouwd. In de trope hat de  oongersoät Oryza sativa subsp. indica de uëverhank.

China makt en it 't mieëste ries.
Thailand veurt 't mieëste oet.
Sjeter

**Sjeter** weëd óch waal **Sjeter plat** genumd. 't Weëd gemoeld durch luu va g'ne Sjeet i g'n gemingde Lankgraaf. 't Liekent vrieë vöal óp de anger Landgraafse dialekte (beivuurbild 't Waobigs en 't Nuienhaags). 't Kint vöal ripuarismes (oeëstelige kinmerke). Zoeë kalle ze in Sjaasberg al va *han* (samegetrókke vorm va *haben*) en *zage*. Westeliger klinke die wöad *höbbe* en *zègke*. Waal ligk d'r Sjeet nog zjus aa d'r weskank va g'n Benrather Linie. Doarum versjilt 't nog hieël sjterk van 't Kirkröadsj, óch al ligk Kirkroa neet wied eweg.

## Extern linke

* Mijnwoordenboek - Sjeeter plat
* Sjeter vastelaovesleedjes
Echterhei

**Echterhei** of  (Op gen Erk) is 'n gehuch, dat neet te vinge is op statuskaarten. 't Is gelege aan de Duutsje grens tösje 't Duutsje Haaren, Posterholt en Maria-Hoop in de gemeinte Ech-Zöstere.  Op de Echterhei sjtaon 7 hoezer mèt 3 versjillende sjtraotname en dao-in wone 2 families. In totaal wone d'r 17 luuj.
Leentdörp

'n **Leentdörp** is 'n laankgerèkt dörp dat zich langs 'n sjtraot of langs 'n baeëk gevörmd haat.  Gegreujd vanoet e lintgehuch zint o.a. Wel, Geulem, Sjweeberig, Raor, Zjwier, Hobbelrade. 

## Langs 'n baeëk
Es de beboewing langs 'n baeë gesitueerd is:
*Böätenake,  langs de Gulp
*Voere langs de Voor

## Langs 'n sjtraot
Es de beboewing zich verdichde is d'r sjpraoke van e sjtraotdörp zoeë es bv. Amie, Aelse, Sint-Gerlach, Pöt, Sjtröch, Sjtókkem, Rimmesjtók, Keer, Herkenter, Groêselt, Ranzel, Sjuuëlder, Ingber, Gulpe.

Ouch in aander streke kump dit bebouwingstyp veur. Staphorst-Rouveen is e bekind veurbeeld.

'ne Variant heivaan is de bebouwing aon 'nen diek. Dit kump bezunder väöl veur in Holland, beveurbeeld in Papendrecht, Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam (vaanajds in 't verlengde vaanein, en alledrei intösse mèt groete nuibouwwieke.).

## Aon 'ne vaart
Ouch in Holland en westelek Utrech vint me dörper aon 'ne vaart. Dit wijs op ootnginninglandsjap: laanks de vaart löp 'ne weeg, boe-aon de boerderije ligke die allemaol eine laankgerekde kavel achter ziech höbbe. De kavele zien daar weer mèt slote vaanein gesjeie. Dèks ligke lintdörper vaan dat typ in de 't verlengde vaanein en goon ze kilometers achterein doot. Dit typ vint me beveurbeeld in d'n Alblasserwaard (o.m. gemeinte Molenwaard) en de Lopikerwaard.
De Metsiers

Mèt d'r roman **De Metsiers** debuteerde Hugo Claus in 1950 en e vestigde daomèt ooch z'n talaent es sjriever. Aanvankelek droog 't waerk d'r titel *De eendenjacht*. De Fraanse vertaling oet 1987 drègt dae naam nog ömmer: *La chasse aux canards*. E sjreef 't book in 1949 op 19 jaorige laeftied.  

## Achtergroond

Volges biografe sjreef-e 't waerk in 'ne mond tied en won daomèt 'n weddensjap över de vraog of-e capabel waor öm 'n waerk te sjrieve es wie William Faulkners *As I Lay Dying*. D'r oonbekènde Amerikaanse novellist Faulkner won in maart 1949 d'r Nobelpries vör literatuur es modernistische sjriever. E sjreef in 'ne techniek, dae an 't begin van d'r 20ste ieëw opkieëm in de Ingelsjtalige literatuur en *stream of conciousness* geneumd wert. In Fraankriek, en dus ooch in Belsj, waor dae techniek al an 't èng van d'r 19de ieëw bekaand es *monoloque intérieur*. Dizze techniek kenmaerkt zich o.m. dör 't mieëvoudig vertèlperspectief, dat ooch Claus in De Metsiers toepast. De verhaolthema's in 't waerk zeunt moord, abortus, zöster/broorverhouding, boete-echteleke relaties en aafzoondering.

## Reakties

D'r roman en d'r sjriever waoërte in Vlaandere publiekelek verguisd. De Vlamsje pers sjreef: *Rot van talent, maar vooral rot*. 't Pallieterke, 'n doe nog väöl gelaeze extreem-rechs Vlamsj waeëkblad, sjreef: *...heeft Claus elf maal zijn bovenste best gedaan om in deliriumtoestand enkele onsamenhangende woorden naast elkaar te krabbelen.*

*De Metsiers* waoërt da ooch oetgegaeve bie d'r Nederlandse oetgaever De Bezige Bij, oeë Claus al z'n aander waerk ooch publiceerde.  De Metsiers waoërt in 1952 bekroeënd mèt d'r Vlamsje Arkpries van het vrije Woord, dae in 1951 ingesjtèld waoërt dör Herman Teirlinck en de redactie van 't Nieuwe Vlaamse Tijdschrift. Mèt d'r pries wól de organisatie väörkaome dat bekroompe ideologieje inbreuk zowwe make op 't rech op vriej mieningsuting en vrie deenke. 

In 1950 sjreef Claus 't kortverhaol *De Zwarte Keizer* (oetgegaeve in 1958), oeë-in e twieë jónges an 't èng van d'r kreeg in 'n Brussels park, an d'r Keunsberg in d'r sjaem van 't sjtaandbeeld va Albert l, mèt 'ne verfroemelde próp gezèttepapier lut voetballe.
Joanne Klink

**Joanne Klink**, gebore op 6 mièrt 1918 in Remung waor theologe en sjriefster van 'ne biebel veur kinger en ander beuk veur kinger euver 't katholiek gelouf.
Saer de jaore 60 van de 20e ièw woonde Klink in 't buurtsjap Gènzie (Komeresj) in Zuud-Limburg, in 'n verboewd bakhoes.
Ze sjtorf in Viele op 90-jaorige laeftied op 17 mièrt 2008.

## Achtergrond en publikaties
Nao häör sjtudie theologie in Leide waor ze twintig jaor predikante names de Remontstrantse Broederschap in o.m. Den Haag, Schoonhoven en Haarlem.

* Nao 1968 lag ze ziech toe op lezinge en publikaties euver 't gelouf, veural veur kinger.
* In 1959 sjreef ze 'ne kingerbiebel. 
* In 1994 volgde 'ne twiède biebel: "Het huis van licht". 
* In 2002 versjeen häör autobiografie "Klinklaar".
Cher (zangeres)

**Cher** (El Centro, Californië, Vereinegde Staote, 20 mei 1946 es Cherilyn Sarkisian) is 'n Amerikaanse zangeres en actrice, die naomsbekindheid kraog wie ze deil oetmaakde vaan 't duo *[[Sonny & Cher]]*.
Voerbelange

**Voerbelange** is de Vlamsje partiej in Voere die saer 2000 de mieërderhèèd kreeg, dankzij de ongeveer 20% Nederlanders die doe vör 't örsj moege mètsjtèmme bie de gemèngderaodsverkezinge. Saer doe is Huub Broers (bies 14 juli 2010 CD&V, daonao N-VA) dör de mieërderhèèd verkaoze es börgemèèster. (Óp 14 juli 2010 is Broers dör de N-VA gecoöpteerd es senator in 't Belsj federaal parlemaent.) Daovör is Voere ömmer besjtuurd dör de Fraanstalege partiej, Retour aux Libertés

## Partiejbeginsele
De ideologie va Voerbelange zaet dat de bevolking va Voere mer 3% Fraanstalège tèlt. De aander luuj die Fraans kalle zeunt volges de partiej verfraanste Vlaminge die zoe flot mäögelek wer normaal motte goeë doeë, d.w.z. Vlamsj kalle. Dis ideologie legitimeert 't Vlamsj assimilatiebeleid, dat saer 1997, wie me zieëker wis dat Voerbelange dör de Hollendsje sjtèmme de mieëderhèèd en d'r dèns zow gaoë oetmake, mèt de Roondsjtuurbreve krach wert bie gezat en sjtraeft nao 'n èèntalig Nederlandstalig Voere.

## Kiek ooch
* Voerkwestie
* Platdiets en Plattdütsch
* Róndsjtuurbreef-Peeters
* IOMTBM
Paosjnach

**Paosjnach** is de nach vör Paosje oeë-in 'n **Paosjwake** gehaowe wert. Dit gebruuk is van de middelieëwe bies in 't midde van d'r 20ste ieëw oet de katholieke kèrk gehaowe. Bie 't Twiede Vaticaans Concilie waoërt 't wer ingeveurd.
Dis nach wert baejend en wakend dörbrach. In dis nach wert 't Leech, dat Christus is, feestelek binnegedrage en bejubeld. Daonao volgt de zaegening van 't deupwater en hernujje de gelovige de deupbelofte. Soms werre ooch keender gedeupd. Vervolges wert de Eucharistie geveerd. De Paosjnach of Paosjwake is 't fieës van 't leech, 't fieës van 't water, 't fieës van de vreugde öm Jezus' verrijzenis.
Symbool van d'r verrezen Hieër is de paosjkaeërts die van noe af häör leech zal doeë sjienge. In de kaeërts zeunt vief wierookkorrels in 'n kruusvorm gesjtaoëke; zie verbeelde de vief wöng van Jezus in heng, veut en 't hart.
Katharsis

**Katharsis** is 'n concept in de keuns, m.n. in de literatuur en dan m.n. in 't drama, dat doelt op 't peunt in 't waerk of toneelsjtök dat waal-bewus 'n loutering van 't publiek naosjtraeft.
Op dat momaent löt d'r keunstenaer, d'r sjriever, in sommige gevalle ooch d'r regisseur dae 'n bewèrking makde, de fundamenteel conflicte mèt biehurende emoties leide töt 'n epifanie of fundamenteler inzich bie d'r toesjowwer.

Ooch gebäörtenisse in 't dageleks laeve kènne 't effect van 'ne katharsis ha.
Universeel Verklaoring vaan de Rechte vaan de Mins

De **Universeel Verklaoring vaan de Rechte vaan de Mins** is e verdraag vaan internationaol rech wat op 10 december 1948 door alle lede vaan de Vereinigde Naties woort geteikend en de groond loog veur 't minserech.

## Beteikenis
Wereldwied weurt dees verklaoring gezeen es 'ne morele en juridische standaard. Zoe zien väöl groondwètte gebaseerd op dees verklaoring (dit is veural klaor bij versjèllende Afrikaanse len die nao 1948 oonaofhenkelek vaan Europa zien gewore) en is 't de basis veur eder minserechtebeweging in de wereld. Dèks weurt door politici en leiers verweze nao de verklaoring, zeker es 't geit um internationaol betrèkkinge. Veur e groet deil is de Verklaoring op de Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen oet de Franse Rivvelutie gebaseerd, meh ouch de Veer Vrijhede vaan de veurmaolegen Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt heet groeten invlood gehad. De Veer Vrijhede stoon veur de Vrijheid vaan Meiningsuting, Vrijheid vaan Relizjie, Vrijwaring vaan Gebrek en Vrijwaring vaan Vreis. Veural de Holocaust heet väöl lui tot bewege aongezat. Dit zörgde deveur tot de Verklaoring veural door vereiniginge oonder 't Joededom is opgezat. Evels vèlt ouch op tot de Verklaoring, veural veur häören tied, väöl aondach gief aon de vrouw. Dit kump door de groete vinger die de feministe in de pap hadde. Me perbeerde oet alle relizjies en ideologieë vraogstökker te verwèrke, hei kraog veural Gandhi väöl aondach. Mèt daank aon de Sovjet-Unie is väöl aondach besteid aon discriminatie, get boe de Amerikane minder enthousias euver waore, umtot die in dee tied nog in väöl staote wèrkde mèt racistische wètte (veural bestump veur blaanke en tege zwarte). Latiens Amerika had al 'n tiedsje daoveur 'n gezameleke verklaoring veur minserechte gemaak en wèlde allein mer euvergoon op 'n gezameleke Verklaoring es hun socialistische ideologie, die de mieste len in deen tied deilde op dat continent, drin verwèrk woorte. Dit is daan ouch dudelek te zien. Roosevelt hamerde drop tot de Verklaoring neet bindend mós zien umtot dat neet realiseerbaar zouw zien veur de ganse wereld. Heer kraog geliek. Oetindelek kaom de neet-bindende verklaoring mer mèt meujte door de VN. De len die ziech oetindelek tröktrokke oet 't oonderteikene devaan waore de Sovjet-Unie mèt vief aander Oos-Europese staote, Zuid-Afrika (door hun extreme rasselier) en Saudi-Arabië, die 't neet voont passe bij de islam. Dat dewijl de aander islamitische len de verklaoring wel oonderteikende.

## Asielbeleid in Europa
Artikel 14 vaan de Verklaoring heet d'r veur gezörg tot, in principe, eder mins wat vlöch veur oorlog of aander vörm vaan geweld in de Europese Unie mot weure touwgelaote. Dit bleek evels sinds de Europese migrantecrisis in 2015 'n groete oetdaging. Veural 't versjil make tösse vlöchtelinge en aander migrante bleek dèks 'n oonmeugeleke taak veur 't Europees asielbeleid.

## Externe leenk
* De Verklaoring in 't Ingels (euvereges brón vaan 't artikel)
Vaam (gaan)

'ne **Vaam** gaan is e sjtökske gaan. Vaam is 't zelfde waord es vadem, 'n aow lengtemaot. Ander vorme: vaem (mv), vemke (vw), vaeme (ww) (ned. rijgen), invaeme (ww) (ned. inrijgen).

## Symbool
D'r vaam sjtèèt al hieël lang symbool vör 't lot van 'ne miensj. Zoewal de Griekse Moire es de Noorse Norne sjponne en wove 't lot van edere miensj dör 'ne draod te sjpinne, dem te verwaeve mèt ander dräöd en dan d'r laevesvaam van 'ne waalbepaalde miensj, aaf te sjnieje. Volges de mythes wieër 't laeve van dae miensj da aafgelope.

Ooch 't biegeleuf dat me neet 'n kledingsjtök maog versjtèlle es dat dör 'ne miensj gedrage wert, haat d'r mèt te doeë dat me mèt 't aafsjnieje van d'r vaam, es me vaeërdèg is, ooch d'r laevesvaam zow däörsjnieje.

## [[Gezèkde (oetdrökking)|Sjpraeëkwaoërd]]
* "E is d'r vaam kwiet"; 't verbaand tössje de opèè-volgende gebäörtenisse oontgèèt 'm 
* "Zie laeve hèngt an 'ne zieje vaam"; d'r laevesvaam is da dun, m.a.w. 't is da de vraog of e 't överlaeft 
* "Lange vaam, voele sjnieder" of "Lange vaam, voel nieaersj"; da waor d'r sjnieder of de nieaersj te voel öm dèk 'ne nuje vaam in te vaeme
* "Ieëmes èng opvaeme"; ieëmes get wies wille make
## Kiek ooch
* Vaamsjpèl