open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjpawbik

**Sjpawbik** of **Sjpaubik** (Nederlands: **Spaubeek**) is 'n dörp in de gemeinte Beek in Nederlands Limburg.  't Lankgerèk dörp besjteit oet Sjpawbik (zuud) en 't noordeliker gelege Hoeve. Sjpawbik haet 3.345 inwonersj (2021).
 
## Buurtsjappe
* Hoebelrao
* De Aw Kèrk
* Sint-Jansgelaen
* Hoeve
* Looiwinkel

## Gesjiedenis
De kesjtièlhaof en watermeule geneump *Sint-Jansgelaen* haet sjpeklaoge en lik aan de Gelaenbaek . 't Hoes woort in 1557 zetel van de hièrlikheid Gelaen en Sjpaubik. In 1961 brende 'n deil van 't hoes aaf; dit is noats herboewd gewore.

De kèrk van Sjpaubik is gewiejd aan de heilige Laurentius. Ze dateert oet 1925 en is óntworpe door J.E. Schoenmaekers oet Zittert. De vènstere zint gemaak door de Mestreechse kunstenaer Jos Postmes. De vreuger kèrk van Sjpaubik laog in 't gehuch De Aw Kèrk. . 

Sjpaubik haet 'n sjtasie aan de Sjpoorwaeg Zittert-Haerle.

In Spaubik haat 't ooch 'n vervalle opelochtheater.

## Dörpsvereiniginge
*Sjötterie Sint Laurentius, opgerich rónd 1619 
* Carnavalsvereiniging *de Kwakkerte*
* Fanfare St. Caecilia 
* V.V. Sjpawbik, opgerich rónd 1928 

## Persone
* Mia Liedekerken, dichteres in 't Sjpawbiks en Nederlands
Gemeint

'n **Gemeint** is 'n groep woenkerne (dörpe, gehuchte of steej) mit 't biehurend gróndjgebeed diej tesame deur ei polletik apperaat besteurd waere. De gemeint is de óngeste besteurslaog, met daobove in Nederland de provincie en de riekseuverheid, en in Bèlsj 't arrendissement, de provincie, 't gewês en taolgemeinsjap en de federaal staot.

Antwerpe, Amsterdam en Rotterdam zeen oetzunjering: in dees gemeinte höbbe de deilgemeinte ouch besteurlike functies.

## Zuug ouch
* Lies vaan Nederlandse gemeintes
Lies van graaf van Loeën

Lies van de graaf van 't Loeën, veur zowiet bekindj:

* 1014 - 1046 Giselbert van Loon
* 1046 - 1078 Emmo van Loon
* 1078 - 1126 Arnold I van Loon
* 1126 - 1135 Arnulfus van Loon
* 1135 - 1139 Arnold II van Loon
* 1139 - 1171 Lodewijk I van Loon
* 1171 - 1194 Gerard van Loon
* 1194 - 1218 Lodewijk II van Loon
* 1218 - 1221 Arnold III van Loon
* 1221 - 1227 Lodewijk III van Loon
* 1227 - 1273 Arnold IV van Loon
* 1273 - 1279 Jan van Loon
* 1279 - 1323 Arnold V van Loon
* 1323 - 1336 Lodewijk IV van Loon
* 1336 - 1361 Diederik van Heinsberg nao 'n langk dispuut mit 't Prinsbisdóm Luuk

* Godfried van Dalenbroek, pretendent vanne tittel meh noets graaf van Loeën.

* Arnold van Rummen, pretendent dae zien aanspraok oppe tittel aan Luuk verkoch boe-door 't graafsjap défenitief deur 't Prinsbisdóm Luuk geannekseerd wurt.
Gezèt

'n **Gezèt** ies 'n gedrukde publicatie die reigelmaotig versjient. In 'n gezèt sjtoont sjtökker euver 't nuujts, informatie en besjouwinge. De term gezèt weurt meistal gebruuk veur 'n gezèt die dageliks versjient ("daagblaad"), meh d'r besjtoont ouch nog ander gezètter, wie weekgezètter of gratis hoes-aan-hoesgezètter. 'n Gezèt weurt meistal geïllustreerd mèt foto's bie de nuujtsberiechte. Ouch sjtoont d'r dèks waerberiechte, beursjkoerse en amusement wie sjtrips, kruuswoordpuzzele en horoscope in. Daoneve vingk me in gezètter 'n groat aantal, boete de verantwoordelikheid van de redactie tot sjtand gekómme, advertenties. 

De meiste gezètter versjiene dageliks, behalve op zóndeg. De zaoterdese editie van 'n gezèt ies meistal diekker en haet allerlei sjpeciaal bielages. Väöl dagelikse gezètter versjiene sjmörges, d'r besjtoont èvvel ouch aovendgezètter. Me kènt 'n abonnement numme op 'n gezèt of ze per los nummer koupe. De lètste jaore zint ouch de gratis gezètter in opkóms, die hoofzakelik versjpreid were ónder reizigers in 't openbaar verveur. 

## In Limburg
In de meiste leng versjiene nationaal gezètter, geriech op 't gans land, en regionaal gezètter, die ouch väöl nuujts oet de regio bringe. In Limburg versjiene Het Belang van Limburg (Belsj Limburg) en De Limburger, 't Limburgs Dagblad (allebei Nederlands Limburg) es regionaal gezètter. De Maas en Roerbode (Remung) en 't Dagblad voor Noord-Limburg (Venlo) zint opgegange in De Limburger.
### Grensöversjrèjjende redactie Belsj en Nederlands Limburg
Saer 22 januari is d'r e team va veer journaliste gevormd die 't kader oeëöver gesjraeve wert in 'n provinciaal gezèt oetbreidt mèt 't kader van de ander provincie.

## Weekgezètsjes in de regio
Graties regiogezètter (die versjiene in Zuud Limburg) zin de weekblaar: Heuvelland Aktueel, 't Zondagnieuws, De Maaspost, de Trompetter, de Geulbode, Maas en Mijn  en Weekendgezet.

## Opinieblaar
Me kènt gezètter ouch indeile nao levesbesjouwelike of maatsjappelike visie, zoa haet de Nederlandse gezèt Trouw vanouds 'ne calvinistische insjlaag en ies de Belzje De Morgen van socialistische signatuur.

## Historie
Vanaaf 27 mei 2008 versjiene de Limburgse gezètter in tabloidformaat.
Kan

**Kan** (Nederlands: *Kanne*), is 'n döörp in de gemeinte Reems in Belsj (Belsj Limburg) vlak bij de grens mèt Nederland (Nederlands Limburg). 't Lik aon de voot van de Sint-Pietersberg en *d'n Observaant*, in 't dal van de Neker, dè door 't pläötske löp en aon 't Albertkanaal. Aon de kapel en 't kastiel lik Naerkan en aon d'n aandere kaant van de kanaal lik 't Avergaot (histories aok behurend bij Opkan). 't Gruutste gedeilte van Kan is 't vreugere Opkan. Kan grens aon Mestreech, namelik aon Bieslaand (euver de Kannerwèeg) en Sint-Pieter (euver de Melgerwèeg), en in Belsj aon Vroenhove (euver de Muizeberg), Zösse (euver de Kavei, de Zösserdèl of de Slingerberg en oan Wallonië: Aemaol en Klein-Ternejje. In Kan weurt Limburgs en Nederlands gekald.

## 't Dörp
't Pläötske is veuraal bekind um z'n mergelgrotte (de berg) en z'n sjampijongs. Van de oetgehaolde mergelstein zien väöl winninge (boerderijen) en hoezer gebojd, hij en in d'n umtrèk. Dao staet 'n kèerk, gewijd aon d'n heilige Hubertus mèt 'ne Middeliewse tore en 'ne Limburgse spits t'rop. In de 20e iew is 'ne groete zaol dr'aongebojd. 't Gehiel is aok van plaotselike (mergel)stein opgetrokke.

Aon de kanaal lik 'ne jachhave.
Bij de rivier d'n Neker stèet de zoegenaomde *Smoekelmeule* (waotermeule) en dao lik, behalve 'n aontal veerkaantswinninge in d'n umtrèk, 'ne winning *Mosman* oet 1651. Versjillende heukskes van Kan zien besjörmde dörpsgezichte.
Kan is genomineerd es aen van de vieftien sjonste döörpe van Vlaandere.

## Dörpsvereiniginge
* Fanfare Sint Cecilia of *de Roeie*
* Fanfare Alliance of *de Blowwe*
* De Witters is de carnavalsvereiniging
* COCK (Cultuur- en Ontspanningscentrum Kanne): de organisatore van o.a. de Peenksterfieste met de Rommelmerret op Peenksmoandig.

* de Roeie
* de Blowwe
* de voetbalclub
Aels (drank)

**Aels** ies 'n soort sjterke drank, jenever of borrel, dae vreuger gemaak woort in Baek in Nederlands Limburg door de sjtokerie Hennekens (noe 't *Els-museum*). Allewiel weurt Els la Vera, zoa klink de volledige naam van 't produk, gemaak door Bols.

Aels ies 'ne bitteren drank, woa-in 't kroed aels verwèrk weurt. Es 'r vaerdig gesjtook ies bedreug 't alcoholpercentage 34%. Me drink 'n Aelske oet 'n klein dröpkesglaeske, dat van te veure deepgevrore maog zin. Allewiel weurt de drank ouch gecombineerd mèt koffie, soeker en roum, dat dan es Limburgse koffie op de kaart sjteit.

## Aels in de euregio
Aels weurt ouch nog op ander plaatse gemaak, nl op 't Belsj in Raere (de Raerener Els) en in Duutsjland de Monschauer Els, de Kalterherberger Els, de Hüllenkremer Els en de  Reichensteiner Els (etc). Op 't etiket van de flesj van dae lètste kruidenbitter sjteit gesjreve, dat 't good Reichenstein in de Hoage Vene in de Eifel, 'n Kloaster van de Premonstratensersj, al 150 jaor nao tradiioneel recep Els fabriceert en dat de naam Reichensteiner wèttelik besjermp ies.
In Tilburg weurt ouch 'ne soortgelieke drank gemaak.

## Herkomsbesjerming
Op 13 december 2007 weurt bekènd gemaak dat gewèrk weurt aan 't kriege van 'n herkomsbesjerming veur dit sjtreekproduk, zoawie de Hasseltse jenever, de Welzje peket en 't Herfs kièske die die besjerming al höbbe.
Neerkan

**Neerkan** ies 'n buurtsjap in Kan (Kanne) in de gemeinte Riemst in Belsj (Belsj Limburg) vlak bie de grens van Nederland (Nederlands Limburg). 't Ies gesitueerd tösje de Jeker en 't Albaerkanaal. Aan de ander zie van diet kanaal liek de buurtsjap Opkanne. In Neerkan weurt Limburgs en Nederlands gekald.

De gesjiedenis van 't gehuch ies nauw verweve mèt 't gelieknamige kestiel Neercanne, dat vlakbie euver de Nederlandse grens liek. In 1843 zörgde de toenmalige eigenaer, Oranjegezinde baron van Thier, d'r veur dat zien landgood in Nederland kaom te liegke. De landsgrenze loupe daorum geforceerd door en um Neerkanne en Kanne heen.
In de 14e ièw ies sjpraoke van 'n kesjtièl *Agimont* in de hièrlikheid Neerkan.
't Landhoes haet allewiel de functie van hotel-restaurant en dreug de naam château Neercanne.

In de buurt bevinge ziech hellingbösj en mergelgrotte. Van de gewonne mergelsjtein zint hie väöl häöf en hoezer geboewd. Neerkan huèrt bie de parochie Kan. 
Euver de grens, in de buurt van 't kesjtièl liek op 'ne heuvel 't wiengood de Apostelhoof en dao tegeneuver, in 't dal van de Jeker, de hoof en wiengaard Nekum.

Op de hook van de Kapelsjtraot, 'n paar hónderd maeter van de grens, sjteit 'n mergele *Heilig Graaf*-kapel oet 1647. De sjtiel ies barok en klassiek. 't Oarsjprónkelike gebuuwke ies geboewd door 'ne tummerman Herman Jekermans, dae 'n belofte vervulde. Binne in de kapel, die in de loup van ièwe diverse kière vergruèt ies, bevingk ziech 'n replica van de Heilig Graaf-kapel van Jezus in Jeruzalem. In 1714 kreeg 't zien hudig aanzeen. Op 't daak sjteit 'n klokketeurentsje.
Ham (Belsj Limburg)

**Ham** is 'n dörp en geweze gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 9.500 inwoener.

Ham is 'n fuzie van twie deilgemeinte, Ham en Kàmechele. Daonaeve haet Ham nog
twie woenkèrne, Genebos en Genediek.

De deilgemeint Ham wäört in 't Holles **Oostham** geneump. 

## Extern linke
Website vanne gemeint
Benin

**Benin** (officieel **République du Bénin**) is e land in Wes-Afrika, ten zuie ligkend aon de Atlantische Oceaan, en wijer grenzend aon Togo, Burkina Faso, Niger en Nigeria. Hoofstad is Porto-Novo, meh de regering zit in Cotonou. Ander stei zien Abomey, Parakou en Djougou. Benin stoont vreuger bekind oonder de naom **Dahomey**.

## Bestuurleke indeiling
Benin is ingedeild in twelf departeminte:
* Alibori
* Atakora
* Atlantique
* Bourgou
* Collines
* Donga
* Kouffo
* Littoral
* Mono
* Oueme
* Plateau
* Zou

## Demografie
De bevolking vaan Benin is verdeild in mie es zesteg etnische grope, oonderverdeild nao taol. Oongeveer 60% huurt bij de Ewe (die e paar taole umvatte; daovaan is 't Fon de veurnaomste); wijer gif 't sprekers vaan 't Bariba, Atakora en 't Yoruba. Officieel taol is daan ouch 't Frans, wat es cultureel neutraol te book steit.

D'n islam (in 't noorde) en 't christendom (in 't zuie) zien veurnaoms religies. Me hingk evels op 't platteland nog vrij massaol de traditioneel religies aon; oongeveer de hèlf vaan de ganse bevolking deit dit nog. De cultus vaan de voodoo kump volges gelierde oorsprunkelek oet 't riek Dahomey.

## Historie
In de Vreugmodernen Tied oontwikkelde 't keuninkriek Dahomey ziech op 't groondgebeed van 't modern Benin. Door vereuveringe vaan talloze aander stamme breide 't ziech ummer wijer oet. Vaan de vieftiende tot de achtienden iew woorte heivaandan slaove geëxporteerd, lede vaan euverwonne stamme, te koup gestèld door de keuning vaan Dahomey aon veural de Portugeze en de Hollenders. Die hadde kolonies aon de kös en ambieerde gein vereuvering vaan 't binneland.

Dat woort aanders wie in de negentienden iew de Franse binnevele. In deen tied veel 't riek vaan Dahomey ouch lankzaam oeterein en zoe lökden 't de Franse in 1892 't land gans te bezètte, en in 1899 deil te make vaan Frans Wes-Afrika. In 1958 woort 't land otonomie gegeve, in 1960 woort 't gaans oonaofhenkelek.

De oonaofhenkelekheid brach etnische oonrös mèt ziech mèt en de volgende twelf jaor beleefde 't land versjeie coups en intern conflicte. In 1972 greep militair Mathieu Kérékou de mach. Heer stiechde 'n marxistische staot en herneumde in 1975 't land tot *Benin*. In 1979 oontboond heer de militair regering en sjreef heer weer verkezinge oet; heer euverleefde evels, mèt of zoonder fraude, alle verkezinge tot heer in 1991 verslage woort. 't Land waor inmiddels in 'n economische crisis gekoume en Kérékou heet 't marxistisch systeem aof mote sjaffe. In 1996 kaom heer obbenuits aon de mach en deeskier beheelt heer die tot noe. Benin is daodoor relatief welvarend en politiek stabiel.
Graaf

**Graaf** ies 'n woord dat sjteit veur:
* Graaf (begraafplaats) ónzijdig woord, mièvoud *graver*. 'n Plaats woa emes nao ziene doad begrave weurt.
* Graaf (titel), mannelik woord, mièvoud *grave*. 'ne Adellike titel.
* Graaf (landsjapselement), mannelik woord, mièvoud *grave*. 'n Landsjapsversjiensel.
* Graaf (wiskónde), mannelik woord, mièvoud *grafe*. 'n Wiskundige figuur die besjteit oet mit liene verbónde punte.
Heuze-Zolder

**Heuze-Zolder** (Int ABN: **Heusden-Zolder**) is 'n gemènte in Belgisch Limburg. De gemènte hit bekans 31.000 inwoners.

Heusde-Zolder bestiet ujt twie dejlgemènte, Heusde en Zolder, en de dörper Heusde-dörp, Zolder-sentrum, Voort, Bolleberg, Viersel, Bokt, Ejversel, Berkebos en Linneman. Heusde-Zolder is een mijngemènte. Of bejter, 'war', want de mijn is tow.

Hiel bekint in Heusde is Mèèlant (Int ABN: **Meylandt**). Da is è kastielke moe de vruggere eerste minister van Bels gewoent hit. Dieje mins hejte Graaf de Theux. In 1830 werkte dieje mej oan de constitusie van Bels.

Heusde-Zolder is nog bekint veur ze sirkwie, 't sirkwie va Zolder. Aner dings om te bekieke zèn te kasteel van Terlaemen, domein Bovy (e park van 34 hektaar) en de kluis van Bollerberg. 

Veur de moment is Mario Borremans burgemiester.


## Extern linke
Website vanne gemènte
't Sirkwie va Zolder
Domein Bovy
Zuul (gereidsjap)

'n **Aels** of 'n **zuul** (sjleiptoan) ies 'n soort gereidsjap dat liekent op 'n priem, en dat veural gebruuk weurt door de sjoester of zadelmeker. Um laer te kènne nièje moete van te veure leukskes gemaak were in de te verbinge sjtökker laer. Dat gebeurt mèt de aels. 't Metale gedeilte, dat door 't laer gesjtoke weurt haet 'ne speciale roetvörmige of pestielvörmige doorsjnee. Mèt dieker (vösjersj)gare, dat van te veure ingesjmeerd ies mèt biejewas um 't good te laote glietsje, of mèt dun laerband kèn daonao begoes were mèt nièje.

'n Ander wèrktuug um klein leukskes te make ies de *drietand*. Dit metale apparaat, dat liekent op 'n klein rechte versjèt mèt 3 tennekes, sjtans drie leukskes op riej. Daomèt were, mèt de hand, regelmaotige näöd genièjd.

Um groater loker te make, um bieveurbeeld 'ne reem, dae door 'n  gesp geit, te kènne vaszètte, weurt 'n revolvertang gebruuk.
28 april

**Heiligedaag van [[Petrus Chanel]]**

## Gebeurtenisse
*1789 - Muiterie op de Bounty.
*1945 - Benito Mussolini en zien minnares Clara Petacci were doadgesjote door leje van 't Italiaans verzèt es ze probere 't land oet te vluchte.
*1952 - D'r kump 'n ing aan de Amerikaanse bezètting van Japan.
*1967 - Keuningin Juliana eupent 't vernuujde vleegveld Schiphol.
*1969 - Charles de Gaulle traet aaf es president van Frankriek, naodat hae 'n referendum euver 'n constitutioneel hervörming haet verlore. #
*1977 - Ing van 't proces tege de Rote Armee Fraktion; Andreas Baader, Gudrun Ensslin en Jan-Carl Raspe were waeges maord veroordeild tot leveslang gevangenissjtraof. 
*1992 - In Den Haag weurt 't nuuj geboew van de Twiède Kamer in gebruuk genómme. 
*2001 - Erik Dekker wint de Amstel Gold Race.

## Gebore
*1442 - Edward IV, keuning van Ingeland
*1758 - James Monroe, president van de Vereinigde Sjtate
*1900 - Jan Hendrik Oort, Nederlandse sjterrekundige
*1928 - Yves Klein, Franse sjilder
*1928 - Shirley Temple, Amerikaanse actrice
*1937 - Saddam Hoessein, president van Irak
*1939 - Jimmy Frey, Vlaamse zenger
*1943 - Klaas de Vries, Nederlandse politicus
*1944 - Jean-Claude Van Cauwenberghe, Belzje politicus

## Gesjtorve
*1109 - Hugo van Cluny, abt van de benedictienerabdij Cluny
*1841 - Petrus Chanel, Franse preester en heilige
*1918 - Gavrilo Princip, Bosnisch-Servische nationalis, maordenaer van Frans Ferdinand van Oasteriek
*1945 - Benito Mussolini, Italiaanse dictator
*1965 - Ferdinand Bordewijk, Nederlandse sjriever
*1992 - Francis Bacon, Ierse sjilder
*1999 - Arthur Leonard Schawlow, Amerikaanse fysicus
Aels (sjtroek)

**Aels** (Nederland: Els) ies 'ne sjtroek of 'ne kleine boum. Dao zint twiè inheemse soorte: de Zjwarte Aels (Alnus glutinosa) en de Grauw Aels (Alnus incana). De plante huère bie de Berkefamilie (Betulaceae).
## De Zjwarte Aels (Alnus glutinosa)
De Zjwarte Aels ies 'ne sjtroek of kleine boum dae 20 maeter hoag kèn weure. Hae haet dan 'n kroan wie 'n soort koepel. De jóng tekskes zint kaal meh plekkerig. De eivörmige blaar mèt 'ne dubbel gezaegde rand en *rónne* tuup, höbbe 'n lengde van 4-11 cm. Zoan blaad haet 5 tot 7 paar zienerve. Van Januari tot Mièrt vingk de bleuj plaats mèt hangende kettekes, dat zin de mannelike blome, en later kómme dan de sjtaonde propvörmige vrouwelike bleujwieze. Dat zin de zoageneumde *Aelzeproppe*, die in de winterperiode houtig weure. Ze höbbe die houtige sjöbbe um de vröchskes te besjerme. 

De sjtruuk sjtoon gaere aan de waterkant en in de beemde. De boum kèn good (ziè)wind verdrage en verdreug sjnoeie. 't Ies 'ne sjnelgreujer. 
In gans Europa, de Kaukasus en in Siberië kump 'r veur.
## De Grauw Aels of Wiette Aels (Alnus incana)
De Grauw Aels ies 'ne sjtroek of kleine boum van 'ne maeter of 15 - 20. De eivörmige blaar mèt dubbelgezaegde rand en *sjpietse* punt, höbbe 'n lengde van 4-11 cm. Zoan blaad haet 9 tot 12 paar dónzige zienerve. De ónderkant ies griesgreun en behaord. De bleuj ies 't zelfde es bie de Zjwarte Aels, allein de de proppe höbbe korter sjteelkes.

Dees sjtruuk houte neet zoa van vochtige grónd, meh sjtoon lever in de bösj en ouch op zandgrónd. Hae kèn ouch neet good tege de wind. De plant kump oarsjrónkelik oet Oas-Europa.

Daoneve besjtoon nog de *Hartvörmige Aels* (Alnus cordata) (inheems in Italië) en de *Roa Aels* (Alnus rubra) (inheems in Noord-Amerika)
Veerkante killemaeter

'ne **Veerkante killemaeter** (simbool **km²**) is 'n maot veur de gruudje van 'n oppervlak. 't Is 't oppervlak van 'n veerkant met zieje van eine killemaeter lank. 

'ne Veerkante killemaeter is geliek aan hónjerdj hectaar, of e miljoen m². 't Kump euverein met óngevier twie hónjerdj voetbalpleine.

't Landj-oppervlakt van Nederland is óngevier 41.500 veerkante killemaeter.

't Oppervlak van Bèlsj is óngevier 30.500 veerkante killemaeter.
Turnhout (arrendissement)

't **Arrendissement Turnhout** is ein vanne driej besteurleke
arrendissemente van de provincie Antwerpe.
't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1.360,03 km² en haw op 479.974 inwoener op 1 jannewarie 2024.
't Bestuit uit de gemeintes:
Veerkante maeter

'ne **Veerkante maeter** (simbool **m²**) is de aafgeleide SI-einheid veur de gruudje van 'n oppervlak. 'ne Veerkante maeter is geliek aan 't oppervlak van 'n veerkantj met zieje van eine maeter.

*1 veerkante maeter is geliek aan 10.000 veerkante centemaeter.
*1 hectaar is geliek aan 10.000 veerkante maeter.
*1 veerkante killemaeter is geliek aan 1.000.000 veerkante maeter.
SI

**SI** is de aafkórting veur *Système International d'Unités*, de Franse naom veur 't in 1960 ingevoord internasjenaal sesteem van einheide. 't Sesteem is ópgeboewd róndj zeve basiseinheide, die met ein gecombeneerd aafgeleide SI-einheide vörme. Zoe wört 't gebroek van constante bie 't ómraekene van beveurbildj lengde, breide en huugde nao oppervlak en gewich zo väöl meugelik beperk.

In de lenj van de Europese Unie is 't gebroek van 't SI es innig einheide sesteem verplich.

## SI-basiseinheide
De zeve SI-basiseinheide zeen ónaafhenkelik vanein.

## Aafgeleide SI-einheide
Van dees basiseinheide könne aafgeleide einheide gemaak waere, wie m² (veerkante maeter) veur oppervlak, of hertz, gedéfenieerd es s-1, veur frekwensie.

## SI-prefixe (vermeinigvöldegingsfactore)
Naeve de SI-einheide zeen ouch de SI-veurvoogsel of -prefixen gedéfenieerd:

## Extern linke
Website van 't BIPM, Internasjenaal Bureau veur Gewichte en Maote
Veerkantj

E **veerkantj** is in de mattemetik 'n twie-dimensjonale vörm mit veer gelieke ziej en veer rechte heuk tösse die ziej. 't Is de meist regelmaotige vörm veur 'ne veerhook.

E veerkantj is 'ne bezunjere rechhook: 't is 'ne rechhook woebie alle ziej aeve lank zeen.

E veerkantj is ouch 'n bezunjere roet: 't is 'n roet woebie alle heuk geliek zeen.

'ne Kubus haet zès ziej die eder de vörm van e veerkantj höbbe.

## Eigesjappe
* 't oppervlak van e veerkantj weurt es volg beraekendj:
:*oppervlak* = *ziej*²

* d'n ómtrèk beraeken se es volg:
:*ómtrèk* = 4 × *ziej*

* bie e veerkantj snieje de diagonale zich in 't midde, en staon ze loedrech op ein.
Kinders

't **Kinders** is 'n Limburgs dialek dat gesproke weurt in Kinder. Me deilt 't in bie de Centraallimburgse dialekte (zeet wiejer Limburgse dialekte). Daobinne kint 't nog ingedeild waere bie de Hornse of Noordmaaslanse dialekte.

## Kènmerke
Kinder ligk te zuje van de Uerdinger Linie, ten weste van de Panninger Linie,
meh ten oeste van de Panninger Seitenlinie. Me zaet dao dus *ich* (neet *ik*), *slech* (neet *sjlech*), meh *sjaop* (neet *schaop*).

## Literatuur

'ne Bekinden dichter in 't Kinders is Theo van Dael, dae väöl in Veldeke publiceert.
Beppie Kraft

**Barbara Laurentia Christiana (Beppie) Kraft** is 'n zangeres vaan vastelaovends- en schlagermuziek. Ze woort op 5 juni 1946 gebore in Mestreech. Es dochter vaan componis, zènger en tekssjriever Jean Kraft (ouch: Sjeng Kraft) kreeg zie al snel tekste vaan häöm towgesjove, en zoe begós zie al joonk te zinge. Ze waor toen 11 jaor aajd, en heet vaanaof ’t begin in ’t Mestreechs gezoonge. Zie woort bekind bij ’t meiste volk wie ze op ging treije mèt ’t duo ‘Berb en Gradus’. 

In 1961 maakde Kraft häör ierste grammofoonplaat (LP) en in 1986 won zie ’t Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer met ’t leedsje ‘Jao, hei in Limburg’. Ieder, in 1981, woort ze nog twiede met ‘Dao zit vastelaovend in de loch’. In 1994 won zie de Gouden Narrenkap. 

Vaanaof 1987 tot juli 2004 goof Kraft same mèt Connie Peters leijing aon de Limburgse produktiemaotsjappij Marlstone. Op 'ne provinciale zender, TV Totaal, waor ze ouch nog te zien met ’n kookprogram. Veur de regionale zender L1 had zie ’n program boe in zie mèt gaste oet Nederlands en Belsj Limburg spraok. 

Beppie Kraft trejt nog steeds door gans Limburg op, al deit zie ’t de lèste jaore vaanwege häöre leeftied gèt rustiger aon. Veur väöl lui, veural Mestreechtenere, is Beppie *de* zangeres vaan ’t Limburgs leed vaan de lèste jaore, veural tijdens de vastelaovend. 

## Brón
*http://www.streektaalzang.nl/strk/limb/limbbkrn.htm
Sjeng Kraft

**Sjeng Kraft** (Mestreech, 12 december 1924- idem, 3 juli 1999) waor 'ne monekaspeuler en tekssjriever. Heer is de pap vaan zangeres Beppie Kraft. Vreuger waor heer mier bekind es *Jean* Kraft. 
Veur de zanggroep Ezzebleef oet Valkeberg arrangeerde heer versjeie titels, boe-oonder "Bove de vieftig jaor" gesjreve door Guus Sjmeets. Sjeng späölt hij de Kwetsjbuul.
In de zestiger jaore späölde heer es beroepsmuzikant in de Valkebergse en Mestreechse cafeekes en wèrkde es vaste arrangeur/accordeonis bij plate-maotsjappij Telstar (Johny Hoes) in Weert.
Heer sjreef väöl arrangeminte veur de "Zangeres zonder naam" (Mary Servaes)

Wie zien dochter Beppie Kraft, eind jaore tachtig, same mèt Conny Peters de opnamestudio euvernaom vaan Jean Innemee, woort heer de vaste arrangeur veur hiel väöl Marlstone artieste.
In de leedsjes vaan Beppie kómme de naome vaan häöre Pa en häör Ma dèks veur, zie heet 't daan hiel déks euver Sjeng en Marie.
Felix Meurders

**Felix Meurders** (gebore op 22 augustus 1946 in Mestreech) is bekind es prizzentator op de Hollandse radio en tv, bij de umroopvereiniging VARA. 

Heer begòs es DJ in diskoteke en maakde zien tv-debuut in ’t popprogram *Doebiedoe*, de veurlouper vaan ’t latere *Toppop*, allebei van de umroop AVRO. In 1973 prizzenteerde heer Nederlandstaolige programma’s veur Radio Luxemburg. Get later in dat zelfde jaor woort heer DJ bij de VARA en de NOS, veur ’t radioprogram *Nationale Hitparade* op de jongerezender Hilversum 3 (noe bekind es 3FM). In de jaore ’80 prizzenteerde heer op tv veural sportprogramma’s wie *FC Avondrood* en *Voetbal 80*. 

De lètste tied is heer veural bekind vaan tv es prizzentator van 't consuminteprogram *Kassa* en ’t mediaprogram *De Leugen Regeert*, allebei op de tv-zender Nederland 3 en vaan de VARA. Op de radio is heer wekeliks te hure es co-prizzentator vaan het satirisch program *Spijkers met Koppen*. 

## Brón
*Dees informasie kump direk vaan de Hollandse Wikipedia.
Benny Neyman

**Benny Neyman** (9 juni 1951 - 7 februari 2008) waor 'ne in Nederland, Vlaondere en Duitsland bekinde zenger. Heer is gebore in Mestreech. Begin jaore '70 volgde heer 'n opleiing aon de Kleinkunst Academie in Amsterdam. In de twiede hèlf vaan de jaore '70 braok heer lankzaam door, mèr zien ierste groete hit scoorde heer pas in 1980 mèt 't nommer *Ik weet niet hoe*. In 1985 scoorde Benny Neyman zien groetste hit. Mèt *Waarom fluister ik je naam nog* haolde heer de ierste plaots in de Hollandse hitparades. Conny Vandenbos waor ziene mentor.
Z'n ierste suksesse behaolde heer mèt vertaolde chansons vaan Reinhard Mey, Stefan Sulke en Joe Dassin, zengers die in Nederland toen nog neet zoe bekind waore. Later maakde heer allein eige werk. In 1983 brach heer in Duitsland 't album *Skizzen* op de merret, gevolg door 'n album in '87 en '94. *Dann ruf' ich wieder deinen Namen* waor in 1985 oach in Duitsland 'n groete hit.
Vaanaof de twiede hèlf vaan de jaore '80 scoorde Benny Neyman gein groete hits mie. Wel brach heer nog 'n groet aontal albums oet, die good verkochte en heer had 'n aontal suksesvol theatertoernees. In 1996 ontving heer 'n 'Gouden Harp'. Heer maakde in 2004 'n cd in 't Mestreechs, *Trök nao Blouwdörrep*. Ouch zóng heer inkel Ingelstaolege duette mèt de froontvrouw vaan Pussycat, Toni Willé.

In 2005 zóng Neyman same mèt 't orkes vaan André Rieu op 't Vriethof z'n *Ode aon Mestreech* in vief taole, te wete Nederlands, Duits, Ingels, Frans en Limburgs. Zien lètste optrejje in december 2007 waor 'n hommage aon Vandenbos. 

Op 7 fibberwarie 2008 storf heer aon de gevolge vaan kaanker.

## Bron
*Dees informatie kump rechstreeks vaan de Nederlandse Wikipedia en Duitse wikipedia

## Extern linke
*Officieel website
*Benny Neyman op 't Popinstituut
*Artikel Volkskrant
Driehook

'ne **Driehook** is 'n maetkóndige feguur die ontstuit deur drie punte die neet op ein rechte lien ligke mit ein te verbènje. De verbènjende lien vörme de ziej van de driehook.

## Indeiling
Der zeen versjillige menere om drieheuk in te deile:

### Indeiling op basis van de heuk
* *sjerpe driehook:* alle heuk zeen kleiner dén 90 graode.
* *rechthokige driehook:* ein van de heuk is 90 graode.
* *stömpe driehook:* ein van de heuk is groeter dén 90 graode.

### Indeiling op basis van de ziej
* *geliekziejige driehook:* alle ziej zeen aeve lank. De drie heuk zeen ouch aan ein geliek, namelik 60°.
* *geliekbeinige driehook:* twie ziej zeen aeve lank, de anger is körter of langer. De twie heuk die aan de dörde ziej grenze zeen aan ein geliek.
* *ongeliekziejige driehook:* alle ziej versjille in lengde.

## Eigesjappe
*'t oppervlak van 'ne driehook is geliek aan 't hauve produk van de lengde van ein ziej en de lengde van de loedlien vanaaf het tegeneuver gelaege hookpunt nao die ziej, of ouch:
:*oppervlak* = *basis* × *huugde* / 2

*de sóm van de heuk van 'ne driehook is altied 180 graode.
De Koeële

**De Koeële** (Nederlands: Koulen) ies 'n buurtsjap van Klumme, gemeinte Voelender op 't plateau van Zuud Limburg. De óngevaer 10 häöf en hoezer bevinge ziech aan en in de buurt van 'ne veersjprunk van waeg. Eine waeg kump van Walem via De Koeële en daalt sjtiel door 'ne holle waeg nao Ransdel. De andere waeg kump op van Sjin, via Krekelsbösj en löp nao Termaar. 

't Woord *koel* wies nao 'n plotseling lièger liegkend gedeilte in 't land. 'n Koel beteikent ouch 'n oetgegrave gedeilte um bieveurbeeld kiezel, sjtein of kole oet te hole.
 
De luuj kalle ten aanzeen van diet gehuch euver *op de koele* (geaccidenteerd terrein).
Computernètwerk

E **computernetwerk** is, kort gezag, e systeim womit computers mit ein kalle. 't Belaangriekste veurbeild vaan e computernetwerk is 't internet, e groat netwerk tot is opgeboewd oet kleinder computernetwerke euver de ganse waeld. Anger computernetwerksysteime zin ATM en AppleTalk.

E computernetwerk is e veurbeild vaan ein kommunikaasjenetwerk. Anger kommunikaasjenetwerke zin beveurbeild het POTS (Plain Old Telephone System, ingelsj veur Gans Nemaal Tillefoon Systeim) wao eure vaste telefoon op aangesjlote zit, 't GSM-systeim, en 't HAM-radiosysteim.

Meistes zin computernetwerke opgeboewd mit e verdeiling in laoge. Veur dees laoge te omsjrieve zin modelle opgesjtild. E model tot väöl gebroek wurt in beuk is 't OSI-model, veurtot 't ram väöl laoge d'rin haet, zoa tot alle laoge daes te mesjiens waal wils gebroeke örges d'r in zitte. 

## Laoge
*Fysieke laog (Physical Layer) en Gegeiveslaog (Data Link Layer)
:Dees laoge weure gebroek óm eine en nulle vaan de eine nao de angere kaantsj vaan eine kabel te kriege. 't Is daobie noch gareld neet belaangriek wie of tot die eine en nulle weite wo of tot zie haer motte; in dees laog gebruuk me daoveur 't principe vaan alles geit euveral nao toe.

* Netwerklaog (Network Layer)
:Dees laog wurt vaan belang veur groater netwerke, wo 't probleem van "routing" veurkump. Routing is 't mechanisme tot me gebruuk om e sjtök gegeives de waeg te wieze. In 't telefoonsysteim gebruuk me hie e "circuit switched"-idee, wo bie 't begin vaan e gejsprek wurt vasgesjteld euver welk dräödsjes in welke centrales 't gaans gesprek geit gaon. In 't internet, en anger computersysteime, is 't gebrukelik om "packet switched" te wirke. Bie "packet switched" weure de gegeives opgesjplits in bunjelkes, de "packets", die ein veur ein apaart de waeg vunje. Zoa wurt 't muigelik om dynamisch in te sjpeile op verangeringe vaan 't netwerk.

* Transportlaog 

* Toepassingslaog
Hièkerbeek

De **Hièkerbeek** (Nederlands: Hekerbeek)  ies 'n ziebeek van de Geul, die óntsjpringk in de buurtsjap De Hièk in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Ze sjtruimp dan wiejer door de gelieknamige wiek De Hièkerbeek en passeert 'ne duker ónder 't sjpoor Heerle- Mestreech.

't Lètste gedeilte van diet rivierke, riechting de Geul, dreug de naam *Sillebeek*. De grub daovan sjteit in de zomer meistal druèg. 't Ies dus 'n druègbeek of regebeek, woa allein water in sjtruimp nao langdoerig rege of doaj. Tegewoordig loupe de lètste 250 maeter door rioleringsbuze ónder de grónd nao de Geul.
Rechhook

'ne **Rechhook** is in de mattemetik 'n twie-dimensjonale feguur mit veer ziej en veer rechte heuk tösse die ziej. Twie euverligkendje ziej zeen altied aeve lank. 't Is 'n bezunjere vörm van 'ne veerhook.

'n Veerkantj is 'n bezunjere rechhook: 't is 'ne rechhook woebie alle ziej aeve lank zeen.

'ne Balk is 'n driej-dimensjonaal lichaam mit zès ziejvlak die eder de vörm van 'ne rechhook höbbe.

## Eigesjappe
*'t oppervlak van 'ne rechhook weurt es volg beraekendj:
:*oppervlak* = *lengde* × *breide*

*d'n ómtrèk beraeken se es volg:
:*ómtrèk* = 2 × (*lengde* + *breide*)

*bie 'ne rechhook snieje de diagonale zich in 't midde.
De Hièkerbeek

**De Hièkerbeek** (Nederlands: De Hekerbeek) ies 'n buurtsjap in Valkeberg in de gemeinte Valkeberg aan de Geul in Nederlands Limburg. Ze ies gelege ten noorde van de krusing Sint-Pièter en achter 't sjpoorviaduc in 't dal van en op 'n helling aan de gelieknamige beek. 

## Gesjiedenis
Op de landkaart, geteikend door Jacob van Deventer in 1550 sjteit de Hièkerbeekweeg geteikend es 'ne belangrieke verbingingsweeg riechting Klumme en Heerle. Dao liegke nog gein hoezer langs, allein op de driesjprunk in De Hièk bevinge ziech 'n paar hoezer. 
De *Hièkerbeekweeg*, de *Hièkerbeeksjtraot*, de *Herkenbrokerweeg* en de *Goudsberg* zint de oudste sjtraote. In 1952 kómme dao de St. *Jozefsjtraot* en de St. *Nicolaassjtraot* bie. *De Goudsberg* löp riechting  't gehuch Walem en hèt dao Sjteinsjtraot.

## Woonbuurt
In de jaore 90 van de 20ste ièw weurt 'n woonwiek geboewd op 't veurmalig land van Kenge van Sint-Pièter. De volgende sjtraote óntsjtoon dan: de *Barbarasjtraot*, de *Sillebeeksjtraot* en de *Greungrachsjtraot*. 
*Sillebeek* ies de naam van 't lètste sjtökske (verborge) Hièkerbeek, dat in Valkeberg in de rivier de Geul oetmondt. 

De buurtvereiniging Hièkerbeek ies opgeriech in de jaore 50 van de 20ste ièw.
Burkina Faso

**Burkina Faso** (*République de Burkina Faso*) is e land in westelek Afrika, aon de rand vaan de Sahelzone, grenzend aon Mali, Niger, Benin, Togo, Ghana en de Ivoorkös. Hoofstad is Ouagadougou. Burkina Faso, wat tot 1984 bekind stoont es *Opper-Volta*, is hendeg erm, meh heet sinds de jaore negeteg door de touwgenome politieke stabiliteit zien situatie wel get zien verbetere.

## Bestuurleke indeiling
Burkina Faso is ingedeild in 13 regio's en 45 provincies. De regio's zien:

Boucle du Mouhoun, Cascades, Centre, Centre-Est, Centre-Nord, Centre-Ouest, Centre-Sud, Est, Hauts-Bassins, Nord, Plateau-Central, Sahel, Sud-Ouest 

## Demografie
De bevolking vaan Burkina Faso weurt gevörmp door twie etnische hoofgrópe: de Voltaërs en de Mande. Vaan de Voltaërs gief 't wiedoet de mieste: zie umvatte o.m. de Mossi, die de hèlf vaan de bevolking oetmake. Mie es de hèlf vaan de bevolking is islamitisch en zoeget 22% hingk 't christendom aon, wat 'n erfenis is vaan 't Frans bewind. Väöl moslims en christene praktisere ouch animistische tradisies.

Christene woene veural in 't centrum vaan 't land, wijl moslims de mierderheid vörme in de rest vaan 't land.

De bevolking huurt tot de ermste vaan de wereld een heet bezunder te lije oonder AIDS, druugde en islamitisch terrorisme.

## Historie
Burkina Faso woort in vreuger tije oonder mie door de Dogon bewoend. In de vieftiende en zestienden iew trokke ze eweg ten gunste vaan de Voltaïsche volker. In deen tied maakde 't land deil oet vaan 't Songhairiek. Daonao veel dit riek oeterein en kaom op 't groondgebeed vaan Burkina Faso 't *Keuninkriek Ugadugu*. Dit kaom in 1896 oonder Frans protectoraot. In 1904 woort 't gans gebeed bij Frans Wes-Afrika ingelief. Nao nog e paor grensveranderinge woort 't land in 1947 'n aofzunderleke kolonie, die in 1958 otonoom woort en in 1960 volledege oonaofhenkelekheid verkraog. Sinds deen tied waor 't land ummer weer 't toneel vaan militair regimes en coups. Van 1980 tot 1987 woort 't land bestuurt door premier Thomas Sankara, dee 'n ambitieus sociaalikkenomisch program lanceerde mèt 'ne sterke marxistische en anti-imperialistische insteek. In 1987 kaom door 'ne coup de president Blaise Compaoré aon de mach. Dee sjreef begin jaore negeteg verkezinge oet en veurde oonder aander de merretikkenomie in. Ouch heer veurde 'n autoritair koers, meh kaom in 2014 ten val.
1 juli

**1 juli** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 182en daag in e gewoen jaor en d'n 183e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 183 daog. 1 juli is de nationaole fiesdaag in Canada, Rwanda en Burundi. 't Is ouch d'n daag vaan Keti Koti, 'nen officiële fiesdaag in Suriname en 'nen oonofficiële in Nederland.

## Gebeurtenisse
* 1852 - De Haarlemmermeer weurt druèggelag.
* 1863 - De sjlavernie weurt aafgesjaf in Suriname en Curaçao.
* 1903 - De ièrsjte Tour de France geit van sjtart.
* 1916 - In de Ièrsjte Waereldoorlog begint de Sjlaag um de Somme. Op deze daag kómme 20.000 Britse soldaote um en rake d'rsj 40.000 gewónd. 
* 1960 - Somalië weurt ónaafhenkelik.
* 1962 - Rwanda en Boeroendi were ónaafhenkelik.
* 1968 - 't Nucleair non-proliferatieverdraag weurt in Genève (Zjwitserland) geteikend door óngevaer 60 leng. 
* 1968 - De vootbalcluub Fortuna Sittard óntsjteit door 'n fusie van Sittardia en Fortuna '54.
* 1979 - Sony brink de Walkman op de mert.
* 1991 - 't Warschaupak weurt officieel opgeheve.
* 1997 - Hong Kong weurt door Groat-Brittannië euvergedrage aan Sjina. 

## Gebore
* 1506 - Lowie II, keuning van Hongarije en Boheme
* 1534 - Frederik II, keuning van Denemarke en Noorwege
* 1646 - Gottfried Wilhelm Leibniz, Duutsje wiskundige, filosoof, natuurkundige, historicus, rechtsgelièrde en diplomaat
* 1804 - George Sand, Franse sjriefster
* 1949 - Carry Slee, Nederlandse sjriefster
* 1939 - Hans Emmering, Nederlandse journalis, presentator en programmamaker (gesjtorve 2008)
* 1960 - Geert Hoste, Belzje komiek en cabaretier
* 1961 - Prinses Diana Frances Spencer, Britse prinses
* 1967 - Pamela Anderson, Canadese actrice
* 1976 - Patrick Kluivert, Nederlandse vootballer
* 1976 - Ruud van Nistelrooy, Nederlandse vootballer

## Gesjtorve
* 251 - Herennius Etruscus, Romeinse keizer
* 251 - Traianus Decius, Romeinse keizer
* 1925 - Erik Satie, Franse componis en pianis
* 1940 - Ben Turpin (70), Amerikaanse slapstickkemiek
* 1961 - Louis-Ferdinand Céline, Franse sjriever
* 1983 - Richard Buckminster Fuller, Amerikaansen arsjitek, designer en sjriever
* 2004 - Marlon Brando, Amerikaanse acteur
* 2018 - Armando (88), Nederlandse kunsteneer
Haëmet-Achel

**Haëmet-Achel** (Hollese naam: **Hamont-Achel**) is een stad en gemeint in Bèlsj Limburg. De stad haet mie es 13.500 inwoener. Ze bestuit oet twie deilgemeinte, Achel en Haëmet.

## Extern linke
* Website vanne gemeint
* Geschiedkundige en toeristische website
2 juli

2 juli ies de mieddelste daag van e neet-sjriekkeljaor, mèt 182 daag deveur en 182 denao.

**Heiligedaag van [[Processus en Martinianus]]** 
Veur 1969 de fièsdaag van Maria Visitatie
In 't volksgeluif ies 2 juli "Maria-ziep": es 't huuj raegent zal 't 6 waeke blieve ziepe (raegene).

## Gebeurtenisse
* 1505 - De rechtesjtudent Maarten Luther weurt in de buurt van Erfurt bienao door de bliksem getroffe en belaof in 't kloaster te goon.
* 1600 - Sjlaag bie Nieuwpoort.
* 1870 - Jules Joseph d'Anethan weurt premier van Belsj.
* 1900 - Ièrsjte vluch van 'n zeppelin, bie Friedrichshafen, Duutsjland.
* 1957 - In Iran vink 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,4 op de Sjaal van Richter plaats; óngevaer 1200 luuj kómme um.
* 1976 - Noord- en Zuud-Viëtnam were samegevoog tot Viëtnam. 
* 2005 - De concertserie Live 8 weurt gehouwte, tegeliek mèt 'ne top van de G8 in Sjotland. Doel ies um de leng van de G8 euver te hole get aan d'n ermhooj te doon.

## Gebore
* 419 - Valentinianus III, Romeinse keizer
* 1714 - Christoph Willibald Gluck, Duutsje componis
* 1724 - Friedrich Gottlieb Klopstock, Duutsje diechter
* 1877 - Hermann Hesse, Duutsj-Zjwitserse sjriever
* 1903 - Olaf V, keuning van Noorwege
* 1919 - Alois Lemmerling, sjriever euver volkscultureel en natuurónderwerpe
* 1923 - Wisława Szymborska, Poolse sjriever
* 1925 - Patrice Lumumba, ièrsjte Ièrsjte Minister van Kongo (Kinshasa) 
* 1936 - Rex Gildo, Duutsje zenger en acteur
* 1939 - Paul Williams, Amerikaanse baritonzenger van The Temptations (gesjtorve 1973)
* 1989 - Lucinda Brand, Nederlandse veldrijster

## Gesjtorve
* 1566 - Nostradamus, Franse astroloog en dokter
* 1778 - Jean-Jacques Rousseau, Zjwitsers-Franse filosoof en sjriever
* 1861 - Petrus Augustus de Génestet, Nederlandsen diechter en theoloog (61, tering)
* 1932 - Emanuel II, keuning van Portugal
* 1961 - Ernest Hemingway, Amerikaanse sjriever
* 1977 - Vladimir Nabokov, Russisch-Amerikaanse sjriever
* 1999 - Mario Puzo, Amerikaanse sjriever
Nerpelt

**Nerpelt** is 'n dorp in de gemeinte Pelt Belsj Limburg. 't Dorp het miej es 16.000 inwoeëners. Ze bestut oet twie deilgemeintes, Lil en Nerpelt, en drei woeënkerne, Groete Heij, Hèrent en Bôsend. In Limburg stut ze bekind es 'n plaots mè 'n gezellig kerakter.

## Dialekt
't Nerpelter is nauw verwant oan 't Pelter en oan 't dialekt v'n Peer. Anders dan in andere streike v'n Belsj Limburg (op 'n poar noa) is 't Nerpelter nog in gebroek en kunde 't nog gemakkelek huure in 't openboar. Oech de jugd proat nog tussetoal mè veul Nerpeltse invloede. 'n aender verschiensel is dè 't oeit nie duidelek is ofdè ge nou 'git', 'get', of 'gut' moet zegge, wa zoeveul betèkent es 'gaat'. 

## Bekinde inwoeëners
* Stijn Coninx, regisseur 
* Wim Mertens, compönis'
* Belle Perez, zangeres  
* Joost Zwegers, zaenger bie Novastar 
* Stijn Meuris, zaenger bie Monza en Noordkaap
* Maarten Cox, zaenger (bekind van Idool 2004)
Veerhook

'ne **Vierhook** is in de mattemetik 'n twie-dimensjonale feguur mit veer ziej en veer heuk. Op de driehook nao is 't de simpelste väölhook. 

## Indeiling
Mer kan veerheuk indeile op basis van de heuk:
* *[[convex]]e* veerheuk: alle heuk zeen kleiner den 180° (de punten staeke nao boete)
* *[[concaaf|concave]]* veerheuk: eine hook is groeter den 180° (ein van de punte stik nao bènne)

## Bezunjer Veerheuk
Der zeen versjillege bezunjere vörme van de veerhook:
* trapezium - 'ne veerhook mit twie parallel ziej
* parallellogram - 'ne veerhook mit de veer ziej twie aan twie parallel
* rechhook - 'ne veerhook mit veer rechte heuk
* veerkantj - 'ne veerhook mit veer gelieke ziej en veer rechte heuk
* roet - 'ne veerhook mit veer gelieke ziej
* kaordeveerhook - 'ne veerhook woe-bie de veer hookpunte op 'ne sirkel ligke

## Eigesjappe
* de sóm van de heuk van 'ne veerhook is altied 360 graode.
Cirkel

'ne **Cirkel** is in de mathematiek 'n rónj twie-dimensionaal figuur
die gevörmp weurt deur alle punte die dezelfde aafstandj tot 'n gekoze puntj
höbbe. Det gekoze puntj wuert 't *middelpuntj* **m** van de cirkel geneump,
dae gekoze aafstandj de *straol* (simbool **r**).

## Eigesjappe
* d'n ómtrèk van 'ne cirkel is *2[[Pi (mattemetik)|π]]* kier de straol:
: *ómtrèk* = *2 × π × r*

* 't oppervlak bènne 'ne cirkel is
: *oppervlak* = *π × r<sup>2</sup>* 

* de cirkel is de figuur mit de groetste verhouwing tösse oppervlak en ómtrèk verhouding: ze vörmp 't groetste oppervlak det mit 'n gegaeve lengde kan ómvat waere.
Perzisch

't **Perzisch** (**Farsi**, فارسی) is de mies gesproke vaan de Iraanse taole en de officieel taol vaan Iran. Ouch is 't, oonder de naom *Dari*, 'n officieel taol vaan Afghanistan, en oonder de  naom *Tadzjikisch*, vaan Tadzjikistan. 't Weurt in 'ne variant op 't Arabisch sjrif gesjreve, met veer nui lètters die in 't Arabisch neet weure gebruuk. 't Tadzjikisch gebruuk 'ne variant vaan 't Cyrillisch sjrif. 't Perzisch heet, mèt 't Tadzjikisch mètgerekend, 57 miljoen mojertaolsprekers, woebij nog ins zeker 50 miljoen twiedetaolsprekers koume. Perzisch is al bekind vaan oongeveer 560 veur Christus, bij d'n opkoms vaan 't Perzisch Riek.

Me oondersjeit drei periodes: 't **[[Aajdperzisch]]**, gesjreve in 't nagelsjrif tot 100 v.Chr.; 't **[[Middelperzisch]]** of **Pehlewi**, tot ca. 900 nao Christus, en 't Nuiperzisch, oet d'n tied vaan de islamitische besjaving in Iran. 't Aajdperzisch kint, zjus wie aander Indogermaanse taole oet deen tied, nog 'n oetgebreide verbuiging en vervoging in zeve naomvalle, drei getalle en drei geslachte. Bij 't Middelperzisch is dee vörmeriekdom al verdwene. D'n euvergaaank vaan Middelperzisch nao Nuiperzisch is taolkundeg minder groet (veural klaankveraanderinge). Wel nump de taol in deen tied väöl Arabische wäörd euver, oonder mie, meh neet allein, die betrèkking höbbe op d'n islam. 

't Aajdperzisch tekscorpus besteit gooddeils oet inscripties. Vaan 't Middelperzisch zien mie literair tekste bewoerd, dèks vaan religieus (zoroastrisch) karakter. De Nuiperzische literatuur is bezunder umvaankriek en weurt hoeg gesjat.

't Turks heet e groet aontal Perzische wäörd opgenome, en ouch väöl Arabische wäörd via 't Perzisch geliend. Wijer is 't Perzisch vaan groet belaank gewees veur 't vocabulair vaan 't Urdu (d'n islamitische, veural in Pakistan gebruukde variant vaan 't Hindoestani) en nog diverse kleinder taole oet 't Perzisch cultuurgebeed.
Zittesj

't **Zittesj** is de taal van de sjtad Zitterd in de gemeinte Zitterd-Gelaen. Óndanks dat Zitterd al jaore mit Gelaen aaneingegruid is en sins 2001 ouch in dezelfde gemeinte lik, zeen de dialekte van bei sjtae absoluut neit geliek, kiek ouch *[[Gelaens]]*. 't Meis liek 't Zittesj nog op de dialekte die sjus euver de grens mit Dutsjlandj, in de Zelfkantj, gesjpraoke waere, en op 't plat van Herkeboesj. Veur de res is 't e typisch euvergangsdialek van de Midde-Limburgse dialekte, wie 't Remuns, nao de Zuud-Limburgse dialekte van 't Heuvellandj.

## Kènmerke
E veurnaam kènmerk wo in 't Zittesj zich aansjlut bie Midde-Limburg is de mouillering, al kump dit versjiensel neit meer in alle weurd veur wo me ze in 't Remunjs nog aantröf. Zittert en Gelaen zeen óngeveier de zudelikste plaatsje wo me dees mouillering heurt. Get typisch zudelèks is de *-sj* in e woordènd, wo me in noordeliker dialekte *-s* of *-rs* haet. Dat zuut me al aan 't woord *Zitte<b>sj</b>* en dat wurt ouch dudelik in *fle<b>sj</b>*, *min<b>sj</b>* en *beu<b>sj</b>*. Waat 't Zittesj mit zowaal 't midde es 't zuide gemein haet en 't aafsjeit van 't noorde, van 't Mesjtreichs en van de Belsj-Limburgse dialekte is dat 't te zuudooste van de Panninger Linie lik. Dit kènmerk sjpeelt 'n rol in 'n zeker rivaliteit die besjteit tösje Zittert en Mesjtreich.

't Belangriekste kènmerk van 't Zittesj vuntj me de Zittesje *[[diftongeiering]]*. Die besjteit dao-oet dat wen in de dialekte te noorde van Zittert 'n *ee*, *oo* of *eu* in e woord optraet, en dae vocaol haet dao de sjtoottoon, dat er dan gebraoke wurt tot 'ne diftong: *ei*, *ou* of *ui*. Vergliek:

* *neet - neit*
* *blood - bloud*
* *zeuke - zuike*

Dit kènmerk haet es verspreiingsgebied behawve Zitterd traditioneel de Zelfkantj en Herkeboesj, wie baove besjreve is, mer boete Zittert kump 't versjiensel allewiele koum of neit meë veur. 't Moug dan ouch neit meë door jederein in Zittert zelf in eer gehouwte waere, toch zuut me sjus dit kènmerk es de  van 't Zittesj, zodat väöl sjpraekesj toch waal draan vashouwte. 

De typisch Zittesje diftongeiering woort veur de eesjte maol besjreve door Willy Dols in zien dissertatie oet 1944. 

'n Anger typisch Limburgs kènmerk det ouch in 't Zittersj veurkump is de verangering van 't diminutieve suffix *-ke* in *-ske* nao -ch, -k en -ng; *bouk-buikske*, *sjpang-sjpèngske*, *baoch-bäöchske*.

## Literatuur
Zittesje leidjes woorte gezónge door de jónkgesjtorve Jo Erens, en later incidenteel door Toon Hermans. Bekènde dichtesj waore Felix Rutten, Arthur Laudy en Hein Bovendeaard .  Veldeke haet 'ne krink in Zittert. Name van noe zeen Albaer Sluis, Phil Schaeken en John Hertogh.

## Extern links

* [Zittesj woordebouk (PDF-besjtand)](http://ewnd.ivdnt.org/pdf/1986_Schelberg_WoordenboekSittardsDialect_(SVNT)_ws.pdf)
* Sjpelling van 't Zittesj in 't kort
* zittesj.wordpress.com
* Loestere.nl, Nederlandstalige website mit ingesjpraoke Zittesje tekste
Limburg an der Lahn

**Limburg an der Lahn** ies 'n sjtad in de Duutsje deilsjtaat Hesse (Duutsj: *Hessen*). De sjtad liek aan de Lahn en aan de autoweeg E35 van Kölle nao Frankfurt am Main. 

De *Georgsdom* van Limburg an der Lahn dateert oet de euvergangstied van de laat-romaanse sjtiel nao de gotiek. Tösje 1968 en 1972 ies aan de boetekant van de kèrk de oarsjprunkelike polychromie truukgebrach op basis van origineel reste daovan. Neve de dom liek 'n kesjtièl (7e - 16e ièw). In de good bewaard gebleve ouw binnesjtad van Limburg vingk me 'n groat aantal (gerestaureerde) 16e-, 17e- en 18e-ièwse vakwerkhoezer.

## Externe link
* Limburg an der Lahn