U-umlaut in 't Germaans

**U-umlaut** of **u-mutaasje** is in 't **[[Germaanse spraoke|Germaans]]** e metafonisch umlautspercès det zich veurnamelik manifesteertj in 't Wèsaadnórs en 't modern Ieslandjs.

Lit op! De term *u-umlaut* wuuertj ouch waal gebroek veure Aadingelse trögkumlaut.

## Aadnórs
Sómmige vel van /y/, /y:/, /ø/ en /ø:/, en al vel van /ɔ/ en /ɔː/ zeen óntstangen in 't Aadnórs door u-umlaut van betrèkkelik /i/, /iː/, /e/, /eː/, /a/ en /aː/. U-umlaut heelj hie dus de labialisering van veurklinkers in.

Aadnórs /œ/ is óntstangen oet /a/ door geliektiejen u-umlaut en i-umlaut. 't Kump veur in wäörd wie *gøra* (*gjǫra*, *geyra*), oet Oergemaans **garwijaną*, en veurnamelik in wirkwäörd mit 'ne velaire mitklinker veur 'ne suffix, wie in *søkkva* < **sankwijaną*.

Sómmige van dees vörm mit u-umlaut zeen doorgedrónge toet in 't Zweeds, wie *hugga* vanoet *hǫggva*, mer u-umlaut kump nag 't bèste nao veur in 't Ieslandjs.

## Ieslandjs
U-umlaut kump veur wen 'n *a* inne stam verangertj in 'n *ö*, vanwaengen 'n *u* inne volgendje littergreep. Dees klankverangering haet alein invlood op *a* en neet op *á* of *au*. Inkel veurbiljer.
:**t''a''la**—*kalle* ⇒ **(við) t''ö''lum**—*(veer) kalle*
:**f''a''ra**—*gaon* ⇒ **(við) f''ö''rum**—*(veer) gaon*
Es 'n littergreep tösse de ieëste *a* enne *u* steitj den kump gein u-umlaut veur.

U-umlaut mót me neet verwarre mit braeking, al liekene ze zich väöl.

Bemirk det es twieë kieër 'n *a* veuraafgeit ane *u*, de ieëste *a* 'n *ö* wuuertj enne twieëdje 'n *u*. E veurbild:
:**f''a''gn''a''ður**—*spas* ⇒ **f''ö''gn''u''ðum**—*spas* (datief, mieëvaad).

Oetzunjeringe hie-op zeen versjillige lieënwäörd, wie **b''a''n''a''ni**—*banaan* ⇒ **b''a''n''ö''num** (datief mieëvaad) en ***A''r''a''bi'''—''Arabiër'' ⇒ ***A*r*ö*bum*' (ouch datief mieëvaad).

Historisch gezeen goof 't nag veer anger vörm van u-umlaut, meh dees zeen neet mieë productief of zeen zelfs trögkgedrejdj gewaore.

## Limbörgs
In 't Limbörgs is gein spraok van structurelen u-umlaut, mer 't guuef waal nag späör daovan, mitnaam inne tèlwäörd:
* *neuge* < **nehun*;
* *zeuve* < **sebun*;
* mer ouch in sómmige dialekte *sjpeule* < **spilōną*.

'n Vergeliekbaar verangering inne oetspraok zuutj me ouch biejen "ou"-diftong, wie in "boum". Hiebie is 'n oearsprunkelik aope, óngeróndje klinker toewer en veural geróndj gewaore: /ɑu/ → /ɒu/. Dees óntwikkeling kan me vergelieke mitte oetspraok vannen "ei"-diftong in "meine" en "eik", wobie spraok is van invlood vannen i-umlaut: /ɑi/ → /ɛi/.

## Zuuch ouch
* A-umlaut in 't Germaans
* I-umlaut in 't Germaans
* R-umlaut
* Sj-umlaut

## Brónne
* Anderson, Stephen R. *Icelandic u-umlaut and breaking in a generative grammar*. OSCUCD, 1971. 
* Cohen, Antonie. "Diphthongs, mainly Dutch." *Form and Substance, L. Hammerich, R. Jakobson, and E. Zwirner, Eds. Akademisk Forlag, Copenhagen* (1971): 277-289.
* Kress, Bruno. *Isländische Grammatik*. Hueber, 1982.
* Orešnik, Janez. "Modern Icelandic u-umlaut from the descriptive point of view." *Gripla 2* (1977): 151-182.
* Wijk, N. van. "De umlaut van a in ripuaries-en salies-frankiese dialekten van België en Nederland." *Tijdschrift voor Nederlandsche Taal-en Letterkunde 33* (1914): 203-247.