Diftong

'ne **Diftong** of **twieëklaank** is 'ne kleenker oeëvan de kwaliteet verendert. Me kènt 'ne diftong ooch ömsjrieve es 'n combinatie van twieë achtereenvólgende kleenkers in d'r zelfde lettergreep. Dèks keumt vör dat ene van de kleenkers 'ne haofkleenker is: *j* of *w*.

Diftonge werre oondersjèjje van monoftonge en triftonge. Diftonge werre ooch oonderling oondersjèjje nao klemtoeën. Es d'r klemtoeën óp d'r örsjte klaank liekt, is d'r diftong dalend, wie in *au* en *ui*. Mèt d'r klemtoeën óp d'r twiede klaank is d'r diftong sjtiegend. 

In de taalhistorie werre diftonge dèks gemonoftongeerd. Bieväörbeeld in de historie van 't Sanskriet en in 't Aajdfrans, mer ouch in 't Standaard-Nederlands, vergeliek *steen* mit *stein* (sjtèè) en *boom* mit *boum*.

Väörbeelde van Limburgse dalende diftonge zeunt de kleenkers in *lauw* en *lèj*. Ooch alle monoftonge die 'ne naosjlaag kriege mèt 'n sjwa zeunt (centraliserende) diftonge, zowie in de *laeëze* of *bäöëke*. 

## Saorten aan diftonge

Wie baove gezag óngersjèdj me de vallendje (of dalendje) diftonge vanne stiegendje; 'n óngersjied gegróndj op klemtoean. De vallendje diftonge höbbe de klemtoean ligken oppen ieëste littergreep, dewiel de stiegendje dem oppe litste littergreep höbbe ligke. De meiste Limbörgse dialekte höbben allein meh vallendje diftonge. Toch guuef 't ouch dialekte die waal stiegendje diftonge höbbe, die contrastere mit vallendje diftonge. Zoea zaet me rónjelóm Werment en Stein veure óneigelike diftonge, wie in *kieës*, *koear* en *huuere*, *kjès*, *kwar* en *hwère*. Dees contrastere den mit vallendje diftonge wie in *boum*, *stein* en *geluif*. In Wolder haet me nag väöl zeldjzamer stiegendje diftonge wie in *kjeuze* (kesevröch), in *pjéd* (paerd) en *kjêts* (luchtekaes).

Behalve 't versjil tösse vallendj en stiegendj guuef 't ónnag e versjil inne richting, det wil zègke tösse aop (of äöpenendj), toe (of sloetendj), centraliserendj en huuegdjeharmonisch. Hiebie geit 't neet euvere klemtoean, mer euver de richting worin d'n diftong zich es 't woor bewaog. Aope diftonge zeen diftonge wobie de standj vanne móndj wiejer aop wuuertj, wie de *oea* in 't Mofers; bie toew diftonge wuuertj de standj vanne móndj toewer, wie de *ou* enne *ei* van 't Mofers; bie centraliserendje diftonge vergliedj 'ne perifere klank nao de midde vanne móndj, wie de *eë* en *ieë* van 't Haerles; en bie huuegdjeharmonische diftonge blief de huuegdje geliek. Dees litste kattegorie is betrèkkelik zeldjzaam en is bekèndj vanoet aaj Germaanse spraoke (wie 't Aad-Ingels: [beo̯n] *beon* "zeen" (vergeliek *bön*) en [kæɑ̯ld] *ceald* "kaad"), meh kump ouch veur bie sómmige spraekers van 't Mofers, die de *uue*-diftong ieëre wie *eu-è* oetspraeke. Wiejer zeen ouch diftonge wie *oej* en *iew* huuegdjeharmonisch.

Aope diftonge kómme väöl veur in Duutsje dialekte. Hiebie geit 't mit naam ómme diftonge die 'n samegesmóltje [r] höbbe, wie inne wäörd *wir* [viːɐ̯] "veer", *für* [fyːɐ̯] "veur", *mehr* [meːɐ̯] "mieë" en zo wiejer. Mirk hiebie waal op det neet alle r-diftonge per diffeniesje aop zeen; de [aːɐ̯] sluutj namelik, zie 't mer e klei bietje.

Wiejer wuuertj nans 't óngersjied gemaak tösse nej en brei diftonge. Nej diftonge höbbe slechs 'n klein verangering vanne kwaliteit, dewiel brei diftonge e groeat versjil höbbe; [ao] is 'ne rilletief nejjen diftong in vergeliek mitte breien diftonge [au].

Es litste kónne diftongen ouch e lank-kórtóngersjied höbbe, wie in 't Ieslandjs. In 't Limbörgs kómme zón óngersjieje min veur. E dialek worin det waal 't val is, is det van Haëmet. Dao höbbe ze e lank-kórtóngersjied veur [ɛɪ̯], [œʏ̯], [ɔʊ̯] en [ɑʊ̯]. Neet-contrastief kan 't ouch veurkómmen in dialekte wobie de langen *oo*, *eu* en *ee* lichtelik diftongere (wie in Naord-Limbörg); hiebie wusseltj de *oo* den aaf mit *ów*.

### Limbörgse diftonge

## Zuuch ouch
*Diftongering

## Brónne