open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Limbörg (Vereinegde Nederlen)

**Limbörg** waor ein vaan de zeventien provincies in 't Vereineg Keuninkriek vaan de Nederlen, zoewie tot 1839 'n provincie vaan 't Belsj. Ze besloog 't gebeed vaan de huiege provincies Belsj Limbörg en Nederlands Limbörg en had Mestreech es hoofstad.

## Vörming
Al in d'n tied vaan de Rippubliek waore deile vaan de provincie oonder Nederlands bestuur gewees. Bij 't Congres vaan Wene woort bepaold um gans 't aajd departemint vaan de Oonder-Maos aon 't nui Keuninkriek vaan de Nederlen touw te wieze. Veur de continuïteit in groondgebeed woort beslote tot Nederland ouch de oontbrekende gebeje aon de Maoskant moch höbbe, die vreuger tot 't departemint vaan de Roer hadde gehoort en boe Pruses aofstaand vaan deeg. In 1817 woort de grens bij 't Tractaot vaan Aoke nog ins veranderd: Tegele en Melik gónge nao Nederland, wat in ruil Nederkruchte en Hertseroa aon Pruses gaof.

Me had verwach tot de nui provincie *Mestreech* zouw weure geneump, nao analogie vaan Antwerpe en versjèllende (väöl) awwer geweste wie Utrech en Luik. Keuning Wöllem I wouw evels neet tot de naom *Limbörg* verlore góng en neumde de provincie nao dit aajd hertogdóm. De groond vaan dit gewes kaom evels gooddeils in de provincie Luik te ligke.

Limbörg waor verdeild in drei arrondisseminte: Remund, Mestreech en Hasselt.

## Opstand en splieting
Nao d'n opstand vaan 1830 kaom de provincie dalek oonder Belsj bestuur, boete de stad Mestreech, boe e loyaol Nederlands garnizoen (oonder leiing vaan generaol Bernard Dibbets) waor gelegerd. Um die rei heel 't provinciaol bestuur residentie in Hasselt. Wie Wöllem I in 1839 't Verdraag vaan Londe oonderteikende en daomèt de oonaofhenkelekheid vaan 't Belsj erkós, besloot me Limbörg te verdeile in e westelek (Belsj) en 'n oostelek (Nederlands) deil. De Maos woort veur e groet deil de grens, meh bij Mestreech staok de grens de reveer euver. 't Belsj (mèt Hasselt es hoofstad) deil woort ouch weer *provincie Limbörg* geneump, 't Nederlands deil (hoofstad: Mestreech) stoont decennialaank bekind es *hertogdóm Limbörg*. Dit kaom tot 1866 bij d'n Duitse Boond. In ruil veur de opgaaf vaan oostelek Limbörg kraoge de Belzje rech vaan euverpaad door de provincie in de vörm vaan 'ne spoorweeg, d'n Iezere Rijn.

## Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Doondesj

**Doondesj** is 't dialek wat ze kalle in Doonder.

e veurbeeld:

**Doonder mie dörpke Kleen**
Dao lègk è dörpke in os landj 
Woeë èns mie weegske sjtóng 
Woeë ich mie hart aa höb v'rpanjd 
Es richtig Doondesje jóng 
Hiej lieërde èns mie moeëder mich 
't Doondesj Dialek 
En Doonder, mot ich weg van dich  
Dan dènk ich wiejer d'rèk... 
(refrein) 
Doonder mie dörpke kleen 
Ich dreum va dich alleen 
Dao woeë mien ouwesjhoes nog sjteet 
Dat plaetske v'rgaet ich ze laeve neet 
Doonder zoeë awt en zoeë sjoeën 
Doe sjpans bie mich de kroeën
Kamermeziek

**Kamermeziek** is meziek mèt 'n relatief klein bezètting, in tegestèlling tot orkesmeziek (boe 'ne zaol, gein kamer, veur nujeg is). De voesregel is minder es tien oetveurende; meziek mèt mer eine oetveurende weurt soms geine kamermeziek geneump. De term weurt veural in de contex vaan instrumentaole klassieke meziek gebruuk.

Kamermeziek es apaart genre kaom op in de barok. 't Gaof toen ensemblemeziek veur versjèllende instrumintecombinaties, meh ouch ummer mie sonnate veur solo-instrumint (meistens de viool) en basso continuo, zoewie triosonnate veur twie instruminte (miestal twie viole) en basso continuo. Wie de becieferde bas bij d'n euvergaank vaan barok nao rococo laankzaam meh zeker verdween, kaome nui genres op. 't Belaankriekste vaan die genres is 't striekkwartèt, wat sinds Haydn es de mies veuraonstoonde vörm vaan kamermeziek gelt; aander nui genres waore beveurbeeld 't striekkwintèt (o.m. bij Mozart) en kwartètte, kwintètte etc. veur blaosinstrumint en striekers (e hobokwartèt heet beveurbeeld 'n bezètting vaan 'nen hobo en drei striekers) zoewie klaveertrio's, -kwartètte etc. mèt e klaveer en mierder striekers. De solosonnaat bleef bestoon, meh 't klaveer kreeg noe 'n concerterende rol (neet mie es akkoorde speulend begeleiingsinstrumint). Versjèllende componiste vaan de romantiek conmponeerde ouch gere kamermeziek, neet in 't minste umtot orkestraol genres wie de symfonie door 't werk vaan Beethoven es al te belaoje golle. Bezunder weerdevol is 't werk vaan Johannes Brahms. Ouch väöl twintegsten-iewse componiste componeerde veur kamerbezèttinge.

Speciaol vermelling verdeent 't *[[kamerorkes]]*. Dit is 'n ensemble wat dèks mer oet 'ne speuler of vieftien besteit, en boe-in soms de partije, wie in de kamermeziek, inkelvoudeg zien bezat. Wie de naom al zeet make zoe'n ensembles orkesmeziek, meh neet zelde is de relatie mèt en inspiratie oet de kamermeziek dudelek te merke.
Belsj Braobant

**Belsj Braobant** (officieel *Zuid-Brabant*/*Brabant-méridional* tot 1830, en *Brabant* daonao) is 'n geweze provincie midde in 't huieg Belsj. Hoofstad waor de gansen tied Breusel.

De provincie woort in 1815, in 't Vereineg Keuninkriek vaan de Nederlen, gestiech oonder de naom *Zuid-Braobant*, en waor d'n opvolger vaan 't Frans Departemint vaan de Dijle. Neve Zuid-Braobant gaof 't ouch Noord-Braobant (hoofstad Den Bosch) zoewie de provincie Antwerpe, die 't middedeil vaan 't aajd hertogdom Braobant oetmaakde. De provincie bestoont oet drei arrondisseminte, Breusel, Leuve en Nijvel. Officieel waore de ierste twie Nederlandstaoleg en 't lèste Franstaoleg, meh zeker de stad Breusel waor toen al sterk aon 't verfranse.

Nao de aofsjeiing vaan 1830, die in 1839 door Nederland woort erkind, woort de naom verkort tot sumpel-eweg *Braobant*. Umtot de facto 't Frans in de negentienden iew es insegste officieel taol deende, gaof 't in 't begin gein groete probleme mèt cultuurversjèlle. Op d'n door evels begóste de Vlaominge ummer mie rechte veur hun taol op te eise en woort de tegestèlling tösse Nederlandstaolege en Franstaolege sterker. De probleme woorte nog versterk door de verfransing vaan Breusel, 'n oersprunkelek Vlaomse stad, die door immigratiedrök ouch de umligkende plaotse ummer mie deeg verfranse.

Bij de vasstèlling vaan de Taolgrens in 1963 kaom die dweers door Braobant te ligke, wat ouch nog 't (officieel) twietaoleg Breusel binne zien grenze had. Wie de gemeinsjappe en later ouch de geweste ummer mie bevoogheid kraoge, woort dees situatie oonwèrkbaar. Zeker wie 't Belsj in 1993 'ne federaole staot woort, verdeild in e Vlaoms, Waols en Breusels gewes, had de provincie wieneg beteikenis mie. In 1995 besloot me Braobant daan ouch op te splitse in 'n provincie Vlaoms-Braobant (hoofstad: Leuve), 'n provincie Waols-Braobant (hoofstad: Waver) en e Breusels deil, wat neet provinciaol is ingedeild.
Laura Cardoso

**Laurinda de Jesus Cardoso Baleroni** (São Paulo, gebore 13 september 1927) is 'n Braziliaanse actrice.
Pafos (distrik)

**Pafos / Paphos**, spreek oet wie *Pafos*, of **Pafou**, spreek oet wie *Pafoe*, (Nuigrieks: *Πάφου*, *Pafou*, Törks: *Baf*) is 'n Cypriotisch distrik in 't zuie vaan 't eiland. 't Is same mèt Limasol 't einegs distrik dat nurges vilt oonder de rippebliek Noord-Cyprus of, zoewie de EU 't nump, door Törkije bezat Cyprus. Volges de census vaan 2001 gief 't 66.364 lui in Pafos. 't Gief 'n oppervlaak vaan 1393 km². De hoofplaots is Pafos.

President Nikos Christodoulides waor in 1973 gebore in dit distrik.
Lemesos

**Lemesos** (Nuigrieks: *Λεμεσός*, *Lemesós*, Törks: officieel *Leymosun*, mer in praktiek meistens *Limasol*, Ingels: *Limassol*) is 'n stad in Cyprus en de hoofplaots vaan 't distrik Limasol. 't Gief 'n inwoenertal vaan 183.656, dat eder jaor greuit. Heimèt is 't de twiede stad vaan 't eiland, mèt allein Nicosia es 'n groetere stad. Lemesos is de hels greuiende stad vaan Cyprus. Dit veural umtot 't de belaangriekste have is vaan 't eiland, door häör gönsteg gelege ligking in 't zuie vaan 't eiland, dat daodoor ziech good kin riechte op zoewel 't Europees vastelaand, Noord-Afrika en 't Middel-Oeste. 't Heet 'n oppervlak vaan  34,87 km2 en daomèt 'n bevolkingsdeechheid vaan  2,900 per km2. In 't verleije woort Lemesos *Amathus* geneump. Evels raakde de stad door plönderinge in de veerde iew veur Christus oonbewoend. In 451 begos me ziech weer te vestege in de aw, verlaote stad. Aongezeen me evels gein weit mie had vaan de aw historie en daomèt de origineel naom vaan de plaots, kraog de stad 'n nui naom: *Leontios*, verneump nao de bisjop dee hei ouch góng hoje. Rond de tiende iew begos me 't Lemesos te neume, woersjijnlek dös etymologisch verboonde mèt de naom vaan de bisjop.
Larnaka

**Larnaka / Larnaca** (Nuigrieks: *Λάρνακα*, oftewel *Lárnaka*, mèt 'n klèmtoen op *Lár-*, Törks: ouch *Larnaka*, Ingels: *Larnaca*) is 'n stad in 't zuidooste vaan Cyprus en de hoofplaots vaan 't distrik Larnaca. 't Gief 'n inwoenertal vaan 72.000 inwoeners volges de census vaan 2001. Heimèt is 't de daarde stad vaan 't eilaand. Allein Nicosia en Lemesos zien groeter. Op Nicosia nao is Larnaka de diechsbijziende stad vaan Cyprus die in de buurt ligk vaan 't door de EU neet erkènde Noord-Cyprus. Vreuger woort Larnaka *Kitiom* geneump. Dit ligk in verbaand mèt 't eiland zelf, dat in de Biebel in zien gehiel *Kitim*, woort geneump. Kitim waor euvereges ouch de zoon vaan 't Biebels figuur Noach. Heidoor geluif me in 't Christendom, tot Kitim, zoon vaan Noach, Larnaka heet gestiech. Larnaka kump vaan 't Aajdgrieks: larnax, dat sarcofaag beteikend.
Canon vaan Nederland

De **Canon vaan Nederland** is 'n serie vaan viefteg veurnaom gebäörtenisse daan wel episodes oet de historie vaan Nederland. Heer is in 2006 oontwikkeld door 'n speciaol daoveur opgezatte commissie, en heet es doel de kinnes vaan de Nederlandse historie te vergroete. Groof gezag zien 't viefteg dinger die 'ne Nederlander euver zien eige historie weurt geach te weite.

Sinds de canon oetkaom, heet 't initiatief binne Nederland väöl naovolging gekrege. Versjèllende stei en gebeje höbbe ouch viefteg eleminte oet hun historie samegebrach tot 'ne canon. Zoe gief 't oonder mie 'ne Canon vaan Amsterdam en 'ne Canon vaan Nederlands Limbörg.

De viefteg beelder zien:

Oersprunkelek stoont in plaots vaan Christiaan Huygens de oetvinding vaan de bookdrökkuns. Umtot die boete Nederland gebäörde (al dach me dao in Nederland vreuger aanders euver), is die gesjrap veur e nui mie typisch Nederlands vinster.

## Bronne


## Externe link
* entoen.nu
Diego Velázquez

**Diego Rodríguez de Silva y Velázquez**, in de vouksmoond meistens bekind es **Diego Velázquez** (Sevilla, Andalusië 6 juni 1599 bis Madrid, 6 augustus 1660), waor 'ne Spaonse sjèlderkönseneer, veural bekind es de hoofsjèlder vaan de rechbaank vaan Keuning Philip IV. De mieste historici zien 't d'r euver eins tot Velázquez 'n hel leve had. Heer trojde, cóntra zienen eige wèl. Mèt zien vrouw had heer twie dochters. Heer hiemelde op zien 61e, hendeg aajd veur deen tied, naodat d'r, vergeleke mèt aander intieds collega's, oongenuteg väöl sjildereije gemaak had, boeoonder 't bekind sjilderij "Las Meninas" oet 1656. Velázques steit allewijl bekind es mesjiens wel de belaangriekste sjèlder dee behuurt bis de Barok. Bis allewijl heet heer nog ummertouw 'n groet invlooj op de köns. Zoe waor Velázquez veur väöl groet Einentwintegste iewse sjèlders 'n groet sprunk. Hei oondervalle aon beispeul Pablo Picasso, Francis Bacon en Salvador Dalí.
Frank Lloyd Wright

**Frank Lloyd Wright** (8 juni, 1867, Richland County, Wisconsin bis 9 april, 1959, Phoenix, Arizona) waor 'nen Amerikaanse arsjitek, dee typerend is veur de vreuge Twintegste iew. Heer oontworp versjillende genres bouwe, boeoonder baanker, verkantierésaors, kentoerboj, kèrke, ein synagoog, eine tenkstatie, einen Amerikaanse *beergaar* en e könsmuseum. Heer begos es ierste mèt 't bouwe in *American Style* en weurt door väöl luij de groetste Noord-Amerikaanse arsjitek vaan d'n Twintegsten Iew geneump. Heer hiemelde op zien twieënegentegste, naodat heer drie keer getrojd is gewees en drie zone en twie dochter achterleet. Veer vaan de vief kinder woorte ouch succesvol architek; allein zien geadopteerde dochter neet. Die woort evels wel 'n geleef aktrice in Hollywood.

## Bouwwerke

Plaetje:Wrightfallingwater.jpg|*Fallingwater*
Abu Nuwas

**Abu-Nuwas al-Hasan ben Hani al-Hakami** (Arabisch: **الحسن بن هانئ الحكمي الدمشقي**), of sumpelweeg **Abu Nuwas** (Ahvas, Perzië, *alewijl [[Iran]]* 757 bis *oonbekènd, woersjijnlek 't [[Midde-Ooste]]*, 815) waor, bis zoe wiet me weit d'n iersten urbaoner, Arabischen diechter. Heer is veural bekind es de sjriever vaan *1001 nach*. Nuwas pende veural wien-, jach- en leefdesgediechde, euverwegend in homoïrrotische vörm. Heiveur kaom heer dèks in de perbleme in versjillende len in en roontelum Perzië door de in deen tied opkómmende Islam. Heer is dèks oet steij gejaog en mèt d'n doed bedreig, neet door de mènste luij.

## Koran en Wien
*Aongezeen 't gein Limbörgse vertaoling gief vaan dit bekènd gediech, is dit vreij vertaol oet 't [[Duits]].*
:Sjink miech en sjink Joseph eine
:d'n hierleken wien
:dee us razele laot

:Vermij de alternatie in die leve
:en num baar diene vrei

:Sjink miech ein bis de rand
:ich maag gei teskes
:die baar haafvolle zien

:De pöl op de taofel
:en 't book daoneve

:Pins us drei glazer
:en citere e veers

:'t Gooj heet ziech mèt 't koej gemeujd
:en -God mage miech vegeve-

:De euverwinning guuf die boe-in
:de aander euverwinnentere genóg heet!

## Brón
* *Duitstaolege Wikipedia*
Belvédèremets

't **Belvédèremets** is e prehistorisch vuursteine mets gevoonde in de lösskojl vaan Belvédère, Mestreech.

't Mets woort in de jaore 1980 opgegrave op 'n deepde vaan 8 meter oonder 't mejveld, tösse versjèllende aander prehistorische voondste, zoewel artefakte es biestekneuk. De dinger bleke oet versjèllende stadia vaan de prehistorie te koume, meh 't bewös mets waor neet minder es 250.000 jaor aajd. Heimèt is 't zelfs te aajd veur de Neanderthalers (die pas zoe'n 80.000 jaor trök 't huieg Limbörg inkaome). 't Is de vraog aon wee me 't daan wel moot touwsjrieve; mesjiens tot 't mets vaan d'n Heidelbergmins (*Homo heidelbergensis*) kump, 'ne succesvollen oermins dee toen in zien naodaog waor.

't Belvédèremets woort gevoonde tösse de kneuk vaan 'ne steppeneushore, en microscopisch oonderzeuk heet aongetuind tot 't ouch gebruuk moot zien veur 't slachte vaan zoe e bies.

## Externe link
* 't Belvédèremets in de Canon vaan Limbörg
Hans Christian Andersen

**Hans Christian Andersen** (Odense, Denemarke, 2 april 1805 - Kopehage, Denemarke, 4 augustus 1875), op 't Deens veural bekind es *H.C. Andersen* (HC weurt op 't Deens oetgesproke es hao-see) waor 'nen Deense sjriever en diechter, 't bekins um zien spreukskes, die late zawwe gelle es de prototiep Europees spreukskes. In vaan zien bekindere wèrke zien *de Roej Sjeun*, * 't Tinne Seldäötje* en 't Zandmenneke. Ouch zien studiereis door Europa in 1835, boe-in 'r, volges häömzelf, ziechzelf lierde kènne, weurt hendeg gewaardierd in de wereld vaan literatuur. In 1871 veel Andersen oet zie bèd en raakde daodoor ernsteg gewoond. Heer herstèlde hei noets mie gaans vaan mer leefde wel nog veer jaor door, bis 1875.
Jorge Luis Borges

**Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo**, of kortweeg **Jorge Luis Borges** [ˈxorxe ˈlwis ˈβorxes] (24 augustus, 1899 in Buenos Aires, Argentinië bis 14 juni, 1986 in Genève, Zwitserland), waor 'nen Argentiense sjriever, dee bekind steit es ein d'r groetste twintegste iewse sjrievers vaan de Spaonse literatuur. Merkweerdeg is tot 't gein romans vaan Borges gief mer inkel beuk vaan häöm mèt versjillende klein verhäölselkes.  Borges waor neve sjriever ouch diechter, kritikus en vertaoler.

## Bekènde citaote
De  Eerd die veer behojze is 'n faut, 'n incómpetènte parodie. Spegels en vaojersjap zien aofsjuielek umtot ze ziech vermeinegvöldege en bevestege. (Dogma vaan 'n fiktief relizjie in Hakim, de maske verver vaan Merv. 'n Deil vaan dit citaot weurt ouch tougesjreve aon aander verhaole vaan häöm.

Iech höb miech ummertouw veur gestèld tot d'n hiemel zoeget gief wie'n bibliotheek.
Accent

Oonder accent (kin me fonetisch oetspreke, mer ouch op 't Frans: *aksao*) verstoon v'r, in de taolweitesjap, de meneer boe-op 'n taol of dialek kin weure oetgesproke. 't Accent dat iemes heet gief aon boe heer vaandaon kump. 't Nederlands kint beveurbeild e groet aontal accente. Es lui oet Amsterdam, Greuninge, d'n Achterhook, Brössel, Antwerpe of Limbörg Staandertnederlands spreke, kin me miestal dudelek hure boe ze gebore of opgegreuid zien. Strik genome is 't ouch neet nudeg, want mèt 'n accent kin me ziech euveral dudelek make. Evels kin 't, moetsjappelek gezeen, wel ins naodeileg zien um mèt 'n accent te spreke. Dao bestoon noe einmaol väöl veuroordeile tege lui die 'n accent höbbe. Soms koume ze zelfs veur bepaolde berope neet in aonmèrking. Vaan d'n aandere kant zien v'r de lèsten tied ouch tot lui (veural in Duutsland en Nederland met 'n accent gebruuk weure in reclame-tekste op d'n tèllevisie. Op 't Belsj zuut me dat minder, dao is de angs veur vervlaomsing vaan 't Nederlands gaans groet.

## Brón
- *Verhaol vaan eus Taol* (Ierste drök 2009, Flor Aarts)
Achterveugsel

't Achterveugsel of de **Suffix** is 'n taolweitesjappeleke term die me kin gebruke veur 't lètste, extra deil vaan e woord. Achterveugsels kinne achter e woord weure geplaots en vörme same mèt dat woord e nui woord. Es veurbeild kin me beveurbeild 't achterveugsel *-er* gebruuke bij 't woord *aptiek*, boedoor 't noe e nuij woord gief: *aptieker*. Dit achterveugsel maak get euvertrèffend. 't Achterveugsel *-ke* maak e woord kleiner, boedoor 'ne *sjöp* minder klein is es e *sjöpke*.

## Limbörgse achterveugsel
't Gief talloeze Limbörgse achterveugsels, evels zien de volgende wel de miesveurkaomende.
: *de*: drökde, huugde (vaan allewijl nao verleij)
: *eers*: nujeers, striekeers (vaan wèrkwäörd nao e mievaajd persoene)
: *egheid*: meujegheid, zeutegheid (vaan e beveuglek veurnaomwäörd nao e zelfstendeg naomwäörd)
: *(e)ke*: beineke, sjöpke (vaan groet nao klein)
: *ekes*: stèllekes, evekes (vaan fermeel nao infermeel)
: *entere*: zingentere, loupentere (vaan oonderwerp geriechte wèrkwäörd nao bijwèrkwäörd)
: *teg*: ieferteg, leveteg (vaan wèrkwäörd nao bijveuglek veurnaomwäörd)
: aander achterveugsels zien beveurbeild *se*, selke*, *ske* en *t*.

==Affix en infix==
De suffix is in bekans alle [[Indo-Europese taole]] 'n affix, dös kump 't achter de wäörd. Evels is 't op 't Limbörg dèks tegeliekertied ouch 'n infix, umtot e deil vaan de middel vaan wäörd veranderd. Dit gèld euvereges veur de res vaan alle Indo-Europese taol neet, behaave [[Ripuarisch]], [[Duits]] en [[Jiddisch]]. Zoe is de *stool* op 't [[Nederlands]] *stoel*. Es 't kleiner weurt gemaak kump 't Nederlands affix tje d'rbij, dat 't *stoeltje* maak. Evels kump bij 't Limbörgs neet allein de affix *ke* d'rbij, mer ouch de infix oe=eu. Stool weurt dös neet stoolke, mer steulke. Zjus wie bij *gool*, dat *geulke* weurt, dewijl de Nederlandse *gool* *gooltje* weurt.

==Brón==
- *Verhaol vaan eus Taol'', Flor Aarts (Ierste drök, 2009)
George Gordon Byron

**George Gordon Byron** (Londe, Ingeland, VK, 22 jannewarie 1788 bis Mesolongi, Wes-Griekeland, Griekeland, 19 april 1824), in de Ingelse vouksmoond beter bekind es **Lord Byron** is eine vaan de bekinste sjrievers en diechters oet de Ingelse literatuur.
Heer waor e leiend feguur in de Romantiek. Nog ummertouw weurt heer gezeen es eine vaan de groetste Europese diechters en is zien wèrk gaans en al populair. Zien bekinste verhaole zien *Cgilde Harold's Pilgrimage* en *Don Juan*.
Byron is ouch bekènd umweeg de meneer wie heer zie leve leide. Heer waor 'nen dandy, leefde extravegant, mèt väöl leefdeaffaires en hoeg sjölde. Zien gevech tege de Törke in de Griekse oonaoghenkeleksoerlog woort oetindelek zienen doed vaanwege 'n krenkegheid die d'r kraog in 'n dörpke in Wes-Griekeland.
Heer is begraove in 't femiliegraaf vaan de St. Mary Magdalene Church in Nottinghamshire. A memoriaol beeld waor d'r vaan häöm evels neet bis 1969.
Heer waor 'ne biseksueel (homoseksualeteit woort in deen tied tösse manslui, evels neet tösse vrojluij, bestraof in de mieste Europese len) en nao zègke vaan aandere had heer inces gepleeg mèt zien haaf-zöster. Caroline Lamb, 'n vrouw vaan Ingelse adel, had 'nen affair mèt häöm veur 'ne korten tied en numde häöm later *gewejd, vètteg en geveerlek um te kinne* (*mad, bad and dangerous to know*).
Zien dochter, Ada Lovelace, waor bekind es ein vaan de oetvinders, same mèt Charles Babbage, vaan e prototiep vaan 'ne computer.
Schneider Wibbel

Die Jeschecht vom **Schneider Wibbel** spellt en die Ziet, wie dä Napoleon sech et Großherzogtum Berg onger dr Naal jeresse hät. Dä Schneidermeister Anton Wibbel kunnt de Franzose nit ligge. Un eines Owens hätte em besoffe Kopp janz laut öwer dä Napoleon herjetrocke. Dat hatt ne französesche Offizier metjekrett. Dä Wibbel moht för vier Woche em Kaschott. Hä hatt äwer kin Loss, die Strof afzesetze. Anstell von demm Wibbel es dann sinne Jesell Zimpel nohm Kaschott jejange. Dä Wibbel dorf sech för vier Woche nit blecke losse. 

Un dann kom et angers wie jeplant: Dä Jesell sturv em Kaschott. Un all die Lütt jlöften, dä Wibbel wör dot. Dat Wonder von dr Auferstehung vom Wibbel kunnt sin Frau erkläre: „Dat es ne Wibbel, äwer nit dä Anton selech, sonders demm sinne Broder Schambaptist us Hamburg. Un domet ehr dat och weßt, mr zwei wolle hierode!“.

## För noh ze lese
Heinz Jürgens: "Schneider Wibbel", nao dem Bühnestöck van Hans Müller-Schlösser, in: *Met eene Penning dörch Düsseldorf*, usj. dörch Rainer Hartmann e.a., Düsseldorf 1994, S. 65-68, ISBN 3-928234-18-8
Pafos

**Pafos / Paphos** (Nuigrieks: Πάφος, *Páfos*, Törks: *Baf*) is 'n Cypriotisch stad en zie is ouch de hoofplaots vaan 't distrik Pafos. 't Ligk aon 't zuidweste vaan 't eiland, aon de Mediterraonse Zie. In 2011 tèlde de stad in häör gehiel 33.000 inwoeners en es de gaans gemeint 66.000 inwoeners. De stad is in de Klassieken Aajdheid verhuis vaan plaots. Aajd Pafos loog op 't gebeed, boe noe 't dörpke Kouklia ligk. Kouklia is evels wel 'n deil vaan de gemeint en me kin dao nog hendeg väöl aw ruïnes zien vaan 't aajd, verlaote stedje. Qua ikkenomie is Pafos peur en allein toerisme. De gans stad steit op de, door de VN opgeriechte, werelderfgoojlies. D'r geit, zoewie euveriges nurges op 't eiland, trein nao 'n aander stad. Pafos heet daoneve 'n gaans kleij haveke dat 'n boet heet die mer heerdeweer geit nao ein aander stad: Lemesos.
Mağusa

**Mağusa** of, op versumpeld Latien, **Magusa** (evels spreek me Mağusa riechteg oet es *Madzjoesa*, deweil Magusa klink es *Magkoesa*, Törks: ouch *Mağusa*, evels officieel *Gazimağusa*, mer dit weurt door bekans niemes in Mağusa in 't gewoen leve gebruuk, Nuigrieks: *Αμμόχωστος*, *Ammóchostos*, Ingels: **Famagusta**) betaomt ziech bis ein vaan de einegste twie Noord-Cypriotische steij die gein deil in Zuid-Cyprus heet lègke; zoewie dat wel 't geval gief mèt Nicosia. Ze is de hoofplaots vaan 't Noord-Cypriotisch distrik Gazimağusa, evels weurt dat neet erkind door Zuid-Cyprus, dat vin tot de Noord-Cypriote bezètters zien. Volges dem vilt ze oonder 't distrik Famagusta. Officieel erkint de EU allein 't lètste distrik, mer in praktiek heet dat distrik gaaroet gein beteikenis mie. 't Gief 'n inwoenertal vaan 35.453. De stad had in de jaore '70 mie es 100.000 inwoeners. Evels betaomt allewijl naoventrint negenteg persent vaan de stad ziech bis *niemeslaand*, umtot 't ziech persies betaomt bis de grens tössebei len, boedoor niemeslaand VN-gebeed is en in praktiek niks mèt gebäörd. 't Gief mer eine wiek, *Maraş* (de köswiek), die behoid is. Daomèt is ze gaaroet gein belaangriek stad mie, al waor 't dat vreuger wel.
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes** (woersjijnelek 29 september 1547 in Alcalá de Henares, Madrid, Spaanje - 23 april 1616 in Madrid) waor 'ne Castiliaanse sjrijver. Heer steit veural bekind es d'n auteur vaan *Don Quijote* es Spaonse Natiediechter. Daoneve steit Don Quijote bekind es ein vaan de ierste moderne romans. Heer studeerde es veerde vaan zeve kinder theologie in Salamanca en Madrid. Mèt ziene pa had heer gein gooj relatie, umtot dee chirurg waor en ouch wow tot ziene zoon dit woort. Cervantes bleef zelf kinderloes. Heer leet väöl sjölde achter. Oet pepèrre bliek tot heer roond de iewwisseling in de gevaangenis heet gezete. Boerum, is evels noets dudelek gewore.
Geoffrey Chaucer

D'n diechter **Geoffrey Chaucer**, gebore roontelum 1343 in Londe en gehiemeld op 25 oktober 1400 aldao, steit bekind es eine vaan de groondlègkkers vaan de Ingelse literatuur. Heer waor de rieksambteneer vaan de Graovin vaan Ulster: Elizabeth. Heer continueerde zien wèrk es rieksambteneer bij 't Brits parlemint veur de res vaan zie leve. *The Canterbury Tales* woort zien bekènste en mies geleze wèrk. Heer waor d'n ierste begravene in de Westminster Abbey's Poet's Corner.

## Jäög
Nao groete woersjijnlekheid waor heer gebore in 't hoes vaan zien awwers in de Thamesstraot te Lone, Ingeland, VK. Chaucer's femilie waor vaan de bourgeois klasse. Zien femilie waor riek vaanweeg de wienhandel via Kontinentaol Europa nao Groet-Brittannië. Volges mierdere brónne heet ziene pa, John Chaucer, euvergenomme.

Me geit d'r vaan oet tot Chaucer nao de St. Paul's Cathedral School góng, boe heer woersjijnlek veur d'n ierste kier in aonraking kaom mèt de hoegstaonde literatuur.

Es rieksambteneer veur Graovin Elizabeth, boe heer mèt begos in 1357, verdeende heer väöl cent. Heer kos mèt 't bedraag ete en kleijer kaope en daan es nog geld opzij zètte veur later. Wie heer in 1359 door 't riek woort opgerope mèt te vechte in d'n Hoonderdjaoregen Oorlog in Fraankriek, heet heer 't mèt de gespaorde cent en de hölp vaan Elizabeth ziech aof kinne betaole zoetot 'r bij de keuninkleke range kos 'vechte'. Heer hoofde daan allein mer de kemissies vaan de soldaote vaan de eine bis de aandere kaant te bringe. Zoe kraog heer, veur de mieste Ingelse, de unieke erviering te mage reize door Fraankriek, Spaanje en Italië. Door 't gooj wèrk moch heer op riekspensioen, dat eigelek gerant steit veur 'n adel leve es neet-adel persoen. Heidoor kos heer ziech de res vaan zie leve mèt gemaak storte op de literatuur.

In 1366 trojde Chaucer mèt Philippa Roet. Philippa waor Sir Payne Roet zien dochter en 't hojlek heelp Chaucer nao 't Ingels parlemint.
Buro Streektaol Nederlands-Limbörgs

**Buro Streektaol Nederlands-Limbörgs** (Nederlands: *Bureau Streektaal Nederlands-Limburgs*) is e bureau dat ziech bezeg hilt de twietaolegheid in Nederlands Limbörg (Nederlands en Limbörgs) te motivere in 't oonderwies. In 2005 en 2006 publicierde 't 't beukske *Je eigen taal* (dat vervolges woort vertaold in miedere dialekte, boe-door 't meisten beter bekind is es *Dien eige taol*, *Dien eige taal* of *Dien eige sproch*), bestump veur, respectievelek, docente en lieringe vaan 't basisoonderwies. Pierre Bakkes funzjeerde es redaktäör. Dit beukske is evels gei lèsbook. De veurnaomste doelstèlling is um bij de lierlinge 'n positief hawwing te kweke ten opziechte vaan twietaolegheid, mèt naome ten opziechte vaan 't twietaoleg zien in 't Nederlands en Limbörgs. Al zien ze bezeg 't beukske ouch in Belsj Limburg, Luuk (provincie) en bepaolde gebeej in Noordrien-Wesfale (roontelum Dusseldörp) oet te geve, boedoor de twietaolegheid mie beteikenisse krieg: Limbörgs en Frans en Limbörgs en Duuts. De Nederlandstaolege versie vaan dit beukske is beveurbeeld inmiddels vertaold op 't Mestreechs in 2006 (*Dien eige taol*). Joop Kurris zörgde veur de vertaoling bis 't Mestreechs. Veur 't middelbaar oonderwies versjeen in 2006 *Verder in je taal*, veur docente en lierlinge (Pierre Bakkes en Ton van de Wijngaard). De Mestreechse versie, *Wijer in dien taol*, vertaold door Joop Kurris, is versjene in 2008. Ouch veur aander dialekte woort 't roontelum dit jaor vertaold.
Eliana

**Eliana Michaelichen Bezerra** (São Paulo, gebore 22 november 1973) is 'n Braziliaanse tv-presentatries.
Koruçam Burnu

**Koruçam Burnu** (Nuigrieks: *Ακρωτήριο Κορμακίτη, Akrotírio Kormakíti*, Ingels: *Cape Kormakitis*, Limbörgs: *Kaop vaan Kormakitis*) is 't mies noordwestelek puntsje vaan Cyprus en had in de Cypriotische historie dèkser 'n belaangriek beteikenis. 't Is verneump nao 't gelieknaomeg dörpke, neet wiet vaan de kaop. 't Ligk kortbij Güzelyurt. Seer 1974 is vilt 't oonder Noord-Cyprus, dat evels neet door de EU weurt erkènd en daomèt in Europese aoge weurt gezeen es, door Törkije bezat Cyprus. Belaangriek is tot Koruçam Burnu de ierste plek waor boe de Törke Cyprus binnevele in 1974. 't Ligk gelege in Nicosia (distrik).
The Shawshank Redemption

The Shawshank Redemption is 'nen Amerikaansen drama- en misdaodfilm vaan Frank Darabont oet 1994, mèt aktäörs wie Tim Robbins, Morgan Freeman en Bob Gunton. 't Is gebasierd op e book vaan Stephen King. De film stoond op zoewel de internationaol groetse filmwebsite (IMDB) tiejelek en de groetse Bènelux filmwebsite (MovieMeter) nog ummertouw op nómmer ein vaan de 250 bèste films oets, gekoze door 't publiek. De film woort genommenierd veur zeve oscars meh kraog d'r oetindelek geine.

## Verhaol
Andy Dufresne weurt besjöldeg vaan de moord op zien vrouw en häöre minneer. Heer hilt vol tot heer oonsjöldeg is, meh krieg toch twiemaol levelaank in de streng gevaangenis *Shawshank* (spreek oet: *Sjawsjenk*). Heer raak bevrund mèt ziene zwarte mejegevaangene Ellis Boyd Redding, dee veur ederein spöl kin reigele en de bijnaom Red heet. En d'r zien nog twie dinger die Andy op de bein hawwe: hoop en 'ne poster vaan Rita Hayworth.
Elisie

**Elisie** is 'n taolweitesjappelek versjijnsel boebij ein of mierdere spraokklaanke weure weggelaote. Es me Limbörgs en Nederlands beveurbeeld mèt mekaar vergelieks, kumps de hendeg bekind Elisie tege. 't Guuf twie elisies tösse dees twie taole. De elisie vaan de slot -t en de elisie vaan de slot -n.

## Elisie vaan de slot -t
Op 't Limbörgs kin 'n t veurkoume aon 't begin vaan e woord (*tien*), in 't middel (*betaole*) en aon 't ind (*oet*). D'n t-klaank weurt op 't Limbörgs evels altied weggelaote in de volgende klaankcombinaties aon 't ind vaan wäörd (boe 't Nederlands wél 'n *t* heet):
* cht > ch: Maastricht weurt Mestreech
* ft > f: blaft weurt blaf
* gt > g: vraagt weurt vreug
* kt > k: dialect weurt dialek
* pt > p: loopt weurt löp
* st > s: feest weurt fies

Es Limbörgers Nederlands praote, passe ze dizze regel ouch dèks touw en laote ze de t weg: In Maastrich is 't elke nach fees en krijg je nooit rus. Dit versjijnsel nump me soms ouch wel, plaotsgeboonde, Huilands of Nedertreechs.

## Elisie vaan de slot -n
Op 't Nederlands kin de slot -n in hiel väöl wäörd al of neet weure oetgesproke, meh ze weurt altied gesjreve. In de Limbörgse vertaolinge vaan die wäörd weurt de slot -n neet oetgesproke en ouch neet gesjreve. De regel op de mieste Limbörgse dialekte is: Oonbeklemtoende lèttergrepe mèt de schwa-klinker aon 't ind vaan wäörd kinne neet oetgoon op -n. Veurbeelde:
* horen - hure
* straten - straote
* open - ope
* zeven - zeve

Lèt wel op: de slot -n kan 'n oonderdeil zien vaan de stam vaan e werkwoord. Daan blijf de -n bewaord: "iech teiken".

In sommege dialekte kump dees slot -n evel wel trök es 't woord weurt gevolg door 'ne klinker of zelfs 'n h-. Dit gebäört beveurbeeld in 't Mofers.

## Brónne
* *Verhaol vaan eus Taol* (2009)
* *Hoofstök 8 vaan Aarts* (2001)
Anarchisme

**Anarchisme** ies 'n soort sjtaotsvörm als ies 't ironisch genoeg ouch 't tegeeuvergesjtèlde van 'n sjtaotsvörm umdat 't gein sjtaot bove ziech haet. 't Woord kump van 't Nuugrieks: *an* meint *gein* en *archos* meint *hièrser*. In 't anarchisme sjtreef me nao 'n geweldloze situatie of samelaeving woain zonger mach of autoriteit laeve ('n anarchie). 't Is de verzameling dinkwieze die truuk te bringe is tot de gedachte dat ein individu op geinen inkele meneer 'n ongergesjikheid aan of van get of emes erkint. In de omgengstaal weurt de term anarchisme diks verward mit ein anger duujing van 't begriep anarchie, dat veural gebruuk weurt um chaos en wanorde aan te gaeve. Mit de term sociaal-anarchisme trech me die verwerring tege te goon. Es politieke sjtruiming ies de modern anarchistisch bewaeging rond 1860 ontsjtange es ein aafsjplitsing van 't socialisme. 't Belangriekste versjil tösje bei struiminge ies dat 't anarchisme ouch nao de rivvolutie edere vörm van centraal gezag aafwies. Waal zin beij 't d'reuver ins dat de productiemiddele collectief bezit behuère te zin. In de Jaore 80 waor d'r 'n klein oplaeving van 't anarchisme. Saer dat decennium geit anarchisme dèks heng in heng same mit krake en bepaalde anarchistische metal-meziek.
Gabriel García Márquez

**Gabriel García Márquez** (Aracataca, Colombia, 6 meëts 1927 - Mexico-Sjtad, Mexico, 17 april 2014) waar 'ne Colombiaanse sjriever en winneer van d'r Nobelpries vuur de Literatuur. Heë waar óch 'ne publis, journalis en polletiek aktivis. García Márquez wuuert gezieë es de visaasj en wiechtigste exponent va 't *[[magisch realisme]]*, allewaal ziene sjriefsjtiel dao nit gans in vilt te plaatsje. Márquez vermengt realisme mit wóngerlike inwuëners (alchemiste, ziguinere, vlegende pastuësj) teëge d'r achtergrónk va burgerkrege en sjreklige sjtakinge. Zien exotisch kroniek verlóch heë mit ironie en jumor, die in zien biste momente erinnerd aa Miguel de Cervantes. Reen zoewie zien groeëte vuurbilder, William Faulkner en Ernest Hemingway, construeert Márquez igewikkelde plots en intriges die zien beuker tot echte pageturners make.
Güzelyurt

**Güzelyurt** (Spreek oet: *Gkuzèljoert*, informeel *Omorfo*; Ingels: *Morphou* of *Morfou*; Nuigrieks: *Μόρφου*, *Mórphou*) is 'n Cypriotische stad. 't Ligk in 't noordweste vaan Cyprus, es 't woere tösse Nicosia en Koruçam Burnu in, en vèlt daomèt oonder de door de EU neet erkinde rippubliek Noord-Cyprus. 't Had in 2006 15.250 inwoeners en is daomèt de innegse plaots vaan mie es tiendoezend inwoeners die gans in Noord-Cyprus ligk (Nicosia is väöl groeter meh ligk deils in 't zuie; Magusa ligk veur 't groets gedeilte in Noord-Cyprus, meh 't ooste ligk binne Brits gebeed en de VN-veilegheidszone).

Tot aon de deiling vaan 't eiland in 1974 kós de stad 'n klein Grieks-Cypriotische mierderheid mèt 'n groete Turks-Cypriotische minderheid vaan roontelum 40% percent. Güzelyurt, in deen tied nog Morphou, waor same mèt Nicosia de mies gemingde stad. Nao de deiling zien de Grieks-Cypriote nao 't zuie gevlöch en de Turks-Cypriote nao 't noorde. Tot deen tied numde de Turkse-Cypriote häör *Omorfo*. Daonao begos de verturksing vaan de Noord-Cypriotische stei en woort door aw archieve gezoch nao 'nen alternatieve naom dee zoe wied meugelek vaan 't Nuigrieks aofstoont. Güzelyurt beteikent lètterlek 'sjoen woening'. In de Aajdheid waor 't 'n Spartaonse kolonie die me *Theomorphou* numde. Güzelyurt is de hoofplaots vaan 't gelieknaomeg distrik; volgens de (Zuid-)Cypriotische wèt vèlt 't oonder 't distrik Nicosia.
Ubuntu

**Ubuntu** is waorsjienlik het miest gebroekt GNU/Linux systjaem. 't Is gebaseerd óp Debian in 't jaor 2004. De lèste versie is 16.04 "Xenial Xerus".

Er zin versjèllende variaante:
* Xubuntu: Gebroekt de Xfce-desktop
* Kubuntu: Gebroekt de KDE-desktop
* Lubuntu: Gebroekt de LXDE-Desktop
* Edubuntu: Spesjòl veur sjoeale
* Ubuntu Studio: Spesjòl veur artiste
* Ubuntu Server: Spesjòl veur servers
* Ubuntu Netbook Remix: Geoptimaliseerde variaante veur netbooks
Louis Armstrong

**Louis Armstrong** (New Orleans, Louisiana, VS 4 augustus 1901 - New York City, New York, VS 6 juli 1971), óch waal bekank as *Satchmo*, *Pops* en, later, *Ambassador Satch*, waor 'ne Afro-Amerikaanse jazzzanger en -tropetist en waor weltbekank, vuural in de Verieënigde Sjtate en Europa. Ziene zank sjteit bekank durch zien krakerige, ruë sjtum. Heë weërt vuur 't ieësjt bekank in de Jaore 20, doanoa góng 't hel. Onge anger zien charisma holp 'm noa de bekankheid. Heë is bekank as d'r zenger van, de doanoa vöal gecoverde, *Star Dust* en *What a Wonderful World*. Óch doog zien Ingelsjtalige versee va *La Vie En Rose* (origineel e Frans leedje van Édith Piaf) 't erg good bie 't Amerikaans volk. De mieëste Europeane is dit leedje evvel gans ontgange, umdat 't origineel 'n vöal hoeëgere sjtatus heeët in 't aod continent.
Jacques Cartier

**Jacques Cartier** (31 december 1493, Bretagne - 1 september 1557, Bretagne) waor inne zieëvader en óntdekkingsreziger oet 't Franse Saint-Malo, verantwuërdelik vuur de óntdekking van d'r Saint Lawrencebej en de Saint Lawrencerevier. D'r is wieënig bekank va zie leëve vuur 1534, evvel waor heë 'ne erviere ziëevarer, en houw sjon de Newfoundland Banks en meugelig Brazilië bezoch. Sommige vermude dat heë deelgenomme houw an de reis van Giovanni da Verrazzano noa Noord-Amerika.

## De drei reize
In zien ieësjte reis óntdekde heë Newfoundland in allewieël Canada. Dat woar in 1534. In de twieë reize doanoa houw heë nog mieë óntdek va Canada. In zien letse jaore hool heë ziech bezig mit de ikkenemie tussje Frankriek en Portugal.
Stadsprovincie

't Begrip **Stadsprovincie** besteit in

* Nederland, boe neet-oetgeveurde planne waore um o.m. Amsterdam en Rotterdam tot provincie te make;
* De Volksrepubliek China, boe veer stei de status vaan provincie höbbe.
Paramore

**Paramore** is 'ne rockband oet  Franklin, Tennessee, Vereinegde State van Amerika. De band is in 2004 gesjtich door de Hayley Williams (* 1988), Jeremy Davis (* 1985), same met Taylor York (* 1989). Paramore kreeg ein platecontrak bie de platemaotsjappiej Fueled by Ramen y Warner Music Group.

## Diskografie
### Albums
* 2005: **All We Know Is Falling** 
* 2007: **RIOT!**
* 2009: **Brand New Eyes**
* 2013: **Paramore**
* 2017: **After Laughter**

## Extern linke
* Officieel site
Cinema vaan Cyprus

De Cinema vaan Cyprus is de collectie films die zien gemaak en/of geproduceerd door lui aofkomsteg of woenechteg op 't eilaand Cyprus, dat officieel allewijl gaans en al besteit oet 't gelieknaomeg laand, meh in 't noorde in praktiek ouch besteit oet Noord-Cyprus. Zie betaomt ziech bis de tien kleinste cinema's vaan Europa. Allein de Cinema vaan Malta en de Cinema vaan Monaco zien kleiner. De veer dwergstaote Andorra, Liechtenstein, San Marino en 't Vatikaon staon alle veer op 'n gedeilte ierste plaots, sumpelweeg umtot ze de einegste len in 't continènt zien mèt überhaup geine cinema. De drei len mèt 'n get groetere cinema zien, vaan klein nao groeter, de Cinema vaan Zweitserland, de Cinema vaan Luxembörg en de Cinema vaan Kosovo. Heer betaomp ziech dèks bis de Griekstaolege cinema.

## Financieel Cypriotisch
De mieste Cypriotische films zien mer deils-Cypriotisch, umtot ze 'n stök mètfinanciere. Bis de vreuge Einentwintigste iew waor Cyprus 'N ikkenomisch slum laand um films te producere, umtot 't bekind stoond es e belastingparadies. Door de mach vaan de EU begos dat vaanaof 2004 al minder te weure, meh veural de crisis heet vaanaof 2007 'n hendeg groet litteike achtergelaote op Cyprus' cinema. Cyprus heet veural dèks mèt geproduceerd aon Griekse films, meh ouch 't Vereineg Keuninkriek en Italië höbbe väöl te daanke aon Cypriotische studio's.

## Cultureel Cypriotisch
Cypriotische films die daodwèrkelek geregisseerd zien door Cypriote, gespäöld zien door Cypriote en ziech in Cyprus aofspäöle zien d'r eigelek meh weineg. Films die Europees succes höbbe gehad zien zelfs op einen hand te tèlle.  En ouch daan is 't edere kier allein in de Europese underground bis erkènning gekomme. De oorlogsfilm *Kato apo t'astra* (2001) is d'r eine en 't drama 't drama *Fish n' Chips* oet 2011 is e bekind veurbeeld. Wijer zien 't veural documentaires, meistens euver de Cypriotische börgeroorlog of de eurocrisis, die bekind zien gewore. Cyprus heet eigelek meh twie bekinde filmstare: de rezjissäör Michael Cacoyannis, dee mèt ziene Britse film Zobra the Greek oet 1964 hendeg populair woort in Europa en daonao in Griekeland góng hoje, en de compomis Nicolas Economou, dee vaanoet Dusseldörp meziek maakde veur hendeg bekinde films, wie Die Geduld der Rosa Luxemburg oet 1986.

## Filmcultuur
'n Groet deil vaan de Cypriotische bevolking zal woersjijnlek, zjus wie in de res vaan Europa, häör veurkäör geve aon de Cinema vaan de Vereingde Staote vaan Amerika, meh ouch is, door historische reijes, de Cinema vaan 't Vereineg Keuninkriek hendeg populair. Wijer zien umwille vaan cultureel, taolköndeg reijes respectievelek de Cinema vaan Griekeland in 't zuie en de Cinema vaan Törkije in 't noorde populair. Es de eige cinema daan urges wel aondach krijg, is dat veurnaomelek in Griekeland. Films weure in Cyprus, zjus wie in de Bènelux, oondertiteld. Allein kinderfilms weure vertaold, meh daan meistens door Grieke, umtot 't veur synchronisatie gein ikkenemie gief in Cyprus. Ingelstaolege films weure evels dèks überhaup neet oondertiteld, umtot de Cypriote zoe good es ummertouw good Ingels praote en verstoon.
Florence

**Florence** (Italiaans: *Firenze*; in Vlaondere gemeinelek ouch zoe geneump) is 'n gemeinte in Italië mèt 367.825 inwoeners de 30 september 2021 en 'n oppervlaakde vaan 102,41 km². Ze is de hoofstad vaan de gelieknaomege provincie en vaan de regio Toscane. Zie is de achste stad vaan 't land; de ganse agglomeratie Florence-Prato-Pistoia heet zoe'n oonderhaaf mieljoen inwoeners.

Al in de middeliewe waor de stad e veuraonstoond cultureel en economisch centrum; in de Vreugmodernen Tied woort 't de hoofstad vaan 't Groethertogdóm Toscane oonder de femilie de' Medici, later Habsbörg-Lotharinge. De Medici's waore bekinde kunsmecenasse; zij höbbe de stad groete kunssjatte naogelaote. Vaan 1865 tot 1871 waor Florence de hoofstad vaan Italië. Allewijl is de stad neve kunscentrum ouch vaan naom es universitair centrum.

Florence weurt gezeen es de geboorteplaots vaan de renaissance; um zien groet aontal weerdevol kunssjatte steit zien binnestad sinds 1982 op de UNESCO-Wereldèrfgoodlies. Belaankrieke bouwwerke zien de Dom, de Basiliek vaan 't Heileg Kruus (de Santa Croce), 't Pittipaleis, de Ponte Vecchio (Aw Brögk euver de revier d'n Arno) en de Piazza della Signoria. In de Uffizi-galerij, zelf ouch e monumint, vint me versjèllende bekinde beeldhouwwerke en sjèlderije. Ouch d'n *David* vaan Michelangelo vint me in dees stad (en wel in de *Galleria dell' Academia*). Ouch op 't gebeede vaan Renaissancemeziek waor Florence toenaongevend. Zoe kaome hei vaandan versjèllende belaangrieke kompeniste oet die periood, zoewie Francesco Landini (oong. 1325-1397). Wijer is Florence de geboorteplaots vaan d'n opera. 't Florentijns dialek späölde 'n sleutelrol bij 't oontstoon vaan de Italiaanse standaardtaol.
Corsica

**Corsica** (Frans: *Corse*) is 'n eiland in de Middellandse Zieë. 't Is ein van de regio's van Frankriek en 't besteit oet twie departemente: Haute-Corse en Corse-du-Sud. Corsica leet tösse 't Italiaanse eiland Sardinië en d'n Italiaanse regio Ligurië op 't vasteland van Italië. 't Leet 180 km ten zuuje van 't Franse vasteland. 't Eiland is 8722 km² groeët en is daomei 't groeëtste eiland van Frankriek en nao Sicilië, Sardinië en Cyprus 't groeëtste in de Middellandse Zieë. Corsica haet ongevier 350.000 inwoeëners, waovan d'r 100.000 in de twieë groeëtste steeje woeëne: in Ajaccio (hoofdstad) en Bastia.

## Geografie
Corsica haet huul vuul berge en de twieë hoegste punte zien Monte Cinto (2706 m) en Monte Rotondo (2622 m). Corsica is, umdet 't zoe bergachtig is, dunbevolkt. In 't nordoeëste van 't eiland is 'n nationaal park, d'r staon dao huul vuul zeldzame plantesoorte.

## Toerisme
't Toerisme is veur Corsica hièl belangriek veur de inkomste. Toeristische trekpleisters op Corsica zien onder andere ut UNESCO erfgood natuurreservaat Scandola en Calanches de Piana, ma auk de Genuese tóres en brugge, berge as Col de Bavella en Monte Cinto, 't aldheidkundig park Filitosa en de vule stedjes met burchte, kastieële en citadelle als Ajaccio, Bonifacio, Calvi en Corte. Verder zien d'r wereldberoemde wandelinge te doon, zoeas de GR20 en de Mare e Monti. D'r zien 230 campings, van zeer mekkelik tot huul luxueus met vuul veurzieninge. Verder zien d'r auk vuul vakantieparke, appartemente en hotels.

## Economie
Corsica produceert vuul wien en steit auk bekend um eur schaope- en geiteteelt. De bekendste schaopekieëze van Corsica zien de Broccio en de Niolo. Ut behuert tot de meist toeristische gebiede van gans Frankriek.

## Klimaat
Corsica haet un Middellandse Zieëklimaat, wat auk neet gek is, met heite, druege zomers en milde naate winters. D'n gemiddelde temperatuur in juli is 29 graad, ma de gemiddelde temperatuur in jannewarie is maar 14 graad. De jaorlikse neerslaag is zon 600 mm langs de kûs tot 1200 mm of zellufs mieër in ut binneland. In het binneland zien d'r op de hoeëge deile jaorliks zon 90 daag met sniej.

## Spelling
In ut Limburgs kin Corsica op huul vuul verschillende maniere geschreve waere. O.a. as *Corsica*, *Korsika*, *Corsika*, *Korsica*, *Corse*, *Korze*, *Korse*, *Corze*, *Corzica*, *Corzika*, *Korzika*, *Korzica*.

Zoewel Napoléon I vaan Fraankriek es ziene broor Louis Napoléon Bonaparte (Keuning vaan Holland) zien hei in de late 18e iew gebore.
Napoleon I van Frankriek

**Napoleon Bonaparte** (Ajaccio, 15 augustus 1769 - Sint-Helena, 5 mei 1821) waas 'ne Franse militair en politieke leider gedoerendje de litste stadia vanne Franse Revolutie. Es Napoleon I waas t'r van 1804 toet 1815 keizer vanne Franse. Zien juridisch hervörming, de *[[Code Napoléon]]*, haw 'ne groeaten en blievendjen invlood op 't rich in väöl lenj, worónger Nederlandj en Belsj. 't Biste steit t'r bekèndj óm zien rol die d'r inne nao zich verneumdje Napoleontische Kriege speeldje. 't Lökdje 'm óm in 't ieëste decennium vanne neugetieëndje ieëf e groeat deil van Europa ónger Frans gezag te bringe.

## Biografie
Napoleon woort op Corsica gebaore. Zien eljers wore van aedellike Genuaanse kómaaf. Inne jaore veure Franse Revolutie woort t'r op 't vastelandj van Frankriek opgeleidj toet artillerieoffeceer. Bonaparte kreeg bekèndjheid óngere Ieëste Franse Republiek. Hae wus de Ieëste- en Twieëdje Coalitie taenge Frankriek te verslaon. In 1799 pleegdje d'r 'ne staatskoe, wonao d'r zichzelf es ieëste consul installeerdje; vief jaor later reep t'r zichzelf in naovulging van Karel de Groeate oet toet keizer van Frankriek. In 't ieëste decennium vanne neugetieëndje ieëf waas 't Ieëste Frans Keizerriek ónger Napoleon betróch bie versjillige conflicte - de Napoleontische Kriege - wobie alle Europese groeatmachte betróch wore. Nao 'n serie aan euverwinning lökdje 't Frankriek óm 'n dominante positie in continentaal Europa in te numme. Bie de handjhaving vanne Fransen invloodssfaer meek Napoleon gebroek van oetgebrèdje allianties, wo d'r vrunj en femieljelede in machsposities in anger lenj beneumdje óm dao es Franse vazalle te hieërsje; ziene broor Lodewijk Napoleon in 't Keuninkriek Hollandj is hie ouch e veurbild van. Napoleon slaagdje d'r echter neet in óm zie gezag blievendj in Europa op te lègke.

De veldjtrek van Napoleon nao Röslandj in 1812 beteikendje e kieërpuntj. Zien Grande Armée woort veur e groeat deil platgeloupen en Napoleon slaagdje d'r neet in óm dezen inne kórte tied daen d'r nag haw oppernuuj op te boewe. In 1813 woort Napoleon inne Slaag bie Leipzig verslage dore Zesdje Coalitie. 't Jaor dao-op vool de Coalitie Frankriek in. Napoleon woort toet aaftraeje gedwóngen en verbanne nao 't eilandj Elba. Mènder es e jaor later wus Napoleon dao echter aaf te óntsnappe. Wiewaal 't 'm lökdje óm de mach in Frankriek oppernuuj te griepe, woort t'r inne beslissendje Slaag bie Waterloo in juni 1815 es nag verslage. Daonao brach t'r zien litste zes jaor door in gevangesjap op 't Britse eilandj Sint-Helena. Oetènjelik zów d'r aan maagkanker euverleje zeen.

## Zuuch ouch
* Napoleontischen tied
Instituto Federal da Bahia

**Instituto Federal da Bahia** (aofgekort es **IFBA**) is 'n openbare oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Salvador, Bahía, Brazilië.

Ze is gestiech gewore op 2 juni 1910.

## Vootnote


## Externe link
* Instituto Federal da Bahia