open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Illyriërs

De **Illyriërs** zint 'n historisch Indo-Europees vouk det 't wèste van de Balkan bewoandje. Ze kaldjen 't Illyrisch. De sreek die ze bewoandje wuèrtj ouch waal Illyrië geneump.

De Dalmatische Illyriërs vestigdje zich in de brónstied in dit gebied; de Venetische Illyriërs in 't gebied rónjelóm 't hujig Venetië. In de gebiede t'n naorde van de Sava mingdje de Illyriërs zich mit de Kelte en in Thracië nome sommige Illyrische stamme de plaatsjelike gewuèntes euver. 

De Illyriërs kwièkdje gewasse en verhanjeldje viè, paerd en produkte vervaerdig oet plaatsjelik gewónne kaoper en iezer. 't Laeve van de Illyriërs woort bepaoldj door krieg en Illyrische pirate woren 'n waor plaog op de Adriatische Ziè. 'ne Raod van eljere koos de leiers oet die veuraan stinge van de taalrieke Illyrische stamme.

Sómtieds wólle zölche stamhoufdje häör mach laote gelle euver anger stamme en stifdje klein keuninkriekskes die aevel e kórt laeve ware besjaore. Sómtieds migreerdje Illyrische stamme de Adriatische Ziè euver, nao Italië, wo zich 't Japygisch gebied van de Illyriërs vörmdje.
Victoriamaer

't **Victoriamaer** is ein van de grootste maere van de waereld. 't Is e zeutwatermaer det ligk in de midde van Oos-Afrika. 't Maer grens aan Tanzania, Kenia en Oeganda. 't Victoriamaer is relatief óndeep mit 'n maximumdeepte van 81 maeter, gezeen vanoet de oppervlakte van 't maer. 't Victoriamaer is de bron van de reveer de Nijl, de langste reveer van de waereld.

't Maer is róndj de 500.000 jaor aad en is in det opzich geologisch gezeen 'n heel aad maer.

De biodiversiteit van 't maer waas vreuger oetzunjerlik groot, maar door mienselik hanjele is dees recèntelik sterk aafgenómme.
Flatanger

**Flatanger** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 1.174 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 457,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1749.

Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 1,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Groeëte Heide

De **Groeëte Heide** is ein netuurgebeed van 247ha groeët, det oëstelik van de stad Venlo en taenge de de grens mit 't Pruus leejt. 't Gebeed, det veurnamelik besteit oet hei en get verspreide stökke bós, is in behaer van 't Limburgs Landschap. 't Gebeed is good te beriëke vanaaf de Klagenfurtlaan, de alde waeg nao 't Pruus dae is vervange door de nujen A74. Tiëdes d'n Twieëde Waereldaorlog loog heej de vleegbasis Haerunge-Venlo. Nao d'n aorlog is 't complex groeëtedeils opgeroemd; inkel de verkierstore is blièf staon. De reste daovan zeen nog good te zeen en ligge kórt beej d'n eingang van 't netuurgebeed. D'r zeen ouk nog deile van ein landwieër aanwaezig, ein alde fortificatie det besteit oet ein opgewórpe wal mit twieë grèppele.

Aan de Pruse ziej van de grens, leejt de Venloër Heide, de veurtzetting van de Groeëte Heide.
Venloër Heide

De **Venloër Heide** is ein neteurgebeed aan de Pruuse ziej van de grens beej de Limburgse stad Venlo. 't Gebeed is is bebós mit zoeëwaal naold- es loufbuim. D'r zien ouk klein stökke hei, mer minder es op de Groeëte Heide aan de Venlose ziej. D'r zeen vaerder restante van ein groeët vleegveldcomplex oet d'n Twieëde Waereldaorlog, die me ouk aan de Venlose ziej van de päöl kint zien. Kórtbeej liggende plaatse zien, behauve Venlo, Leuth, Haerunge en Kaldekirke.

't Neteurgebeed wuurt zujelik begrens door d'n A61 en naordelik door d'n A40. Via de B221 bereik me dit gebeed. Dirèk ten oeëste van 't neteurgebeed leet 't Kestiel Krickenbeck, det aan de Krickenbecker Seen leet. 't Reveerke de Nette struimp door deze vievers.

## Externe link
*Officieel informatie euver 't neteurgebeed
N67 (Belsj)

D'r **N67** is 'ne weëg i de Oeëskantons van 't Belsj, deë lup vanaaf de sjtad Wellekete, via Eupen bis de grens mit Dütsjlank bei de sjtad Monschau. D'r weëg lup vrieëwaal kaatsrech durch 't Hertogenwald, dat noardelig van 't Hoeëg Ven ligk. D'r weëg duut tusje de plaatsj Eupen en Monschau geë echte anger plaatsj aa, behauve 't gehuch Ternell, oeë 't óch e restaurant en 'ne ingangk van 't netuurgebeed guëf. D'r weëg sjteeg continu bis de grensj; flót d'r noa daalt d'r N67 i g'n richtóng va Monschau in 't daal va d'r Roer.

D'r weëg sjteet bekank um 't sjleëte weëgdek en geverlige toesjtange, beivuurbild 't untbreëke va paaj vuur vaarradesj. 't Guëf óch geë officieel maximumsjnelheed op 't sjtök tusje Eupen en Monschau. ('t Algeming advies op de Belsje gewesweëg boete de beboewde kóm is mieëtstes 90 km/u, behauve wen angesj aagegeëve). D'r weëg hat 'n lingte van 29 kilometer.
Elektronische meziek

**Elektronische meziek** is in principe alle meziek dee door 'ne luidspreker tot klinke weurt gebrach. In dees definitie is wiedoet de mieste meziek allewijl elektronisch, umtot de consument ziene meziek miestal door aofspeulapparatuur huurt. Vaan elektronische meziek in inge zin kin me eise tot elektronische instruminte weure gebruuk, of tot de meziek elektronisch geprogrammeerd is (en neet door lui tot klinke weurt gebrach). Kinmerkend veur elektronische meziek in inge zin is miestal 't gebruuk vaan geluidseffecte die mèt akoestische instruminte neet meugelek zien.

'nen Iersten aonzat tot d'n elektronische meziek woort al roond 1900 gegeve mèt 't telharmonium, 'ne groete klaankgenerator dee euver de tillefoondräöj tot klinke kós weure gebrach. Roond 1920 oontstoont de theremin, en in de jaore daarteg de gemekeleker te bespeule ondes martenot. In dezen tied pleitde Edgard Varèse expliciet veur nui klaanke door elektronische middele, meh de techniek vaan zienen tied kós dat neet aon. In de jaore viefteg veranderde dit, oonder mie door de oetvinding vaan de magnetofoonband. Pionere wie Varèse, Pierre Schaefer, Karlheinz Stockhausen en Karel Goeyvaerts lagte toen in speciaol studio's de ierste elektronische werke vas mèt klaanke die bovetoen veur bovetoen kóste weure opgebouwd. In de jaore zèsteg woort de Moog-synthesizer oetgevoonde, dee dat perces stroumlijnde. D'n elektronica voont toen ouch ziene weeg nao de popmeziek. Tot oongeveer 1980 blaof d'n elektronische meziek 'n arbeidsintenstief en veural hendeg deur werk, wat veural veur speciaol studio's en steinrieke popartieste waor eweggelag. Dat veranderde mèt de koms vaan MIDI en betaolbaar synthesizers: vaanaof dat memint kóste consuminte zelf n'importe wat veur klaank samestèlle. Dit zörgde in de jaore tachteg veur de opkoms vaan de synthipop en d'n elektronische dansmeziek.

'n Gans aander genre is de otomatisch gecomponeerde meziek. Experiminte mèt door computers gecomponeerde meziek zien vaanaof de jaore viefteg geveurd. Deze meziek hoof neet per se elektronisch tot klinke te weure gebrach.
Abortus

**Abortus** sjleit op 'n óntiejige gebaorte of 'n miskraom. In 't Nederlandjs sjteit 't döks synoniem mit *abortus provocatus*: de medische term veur 't veurtiejig aafbraeke van 'n zjwangersjap door medisch ingriepe.

Abortus es medische ingreep is op ethische grunj ómsjtreje. In Nederlandj is abortus in principe meugelik toet de einentwintjigste waek van de zjwangersjap es aan 'n aantal regels is vóldaon. Eine van die regels is 't feit det de oetveuring van de zjwangersjapsóngerbraekeing mót zeen veuraafgegange door 'ne bedinktied van e paar daag en det de zjwangersjapsóngerbraeking mót waere oetgeveurd door 'ne medicus.

In sómmige lenjer weurt abortus es e "veurbehoodsmiddel achteraaf" gebroek, wie de morningafterpil.

Zelfs in lenjer wo abortus wèttelik is toegesjtange vinje nag abortusse plaats ónger riskantje ómsjtenjigheje, wie mit zeip, breinäölj of vergif.
Mosvik

**Mosvik** is 'n veurmaolige gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 893 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 218,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 1723.

De gemeinte waerde in 2012 bie Inderøy geveug; de gemeinte heurde daoveur bie Nord-Trøndelag.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 0,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Lierne

'n **Lierne** of 'n **verbinjingsrub** is 'n rub in e gewelf die is óntsjtange doe de gewelfboew zich in de gotiek ummer wiejer deej óntwikkele.

'n Lierne is neet drek verbónje mit 't puntj wo 't gewelf op rös, meistes 'n zuul of kolom. Dit in taegesjtèlling toet de gordelbaog, de tierceron, de muraalbaog en de diagonaalbaog, die waal drek zeen verbónje mit 'n zuul of kolom. 'n Lierne is aevel 'n decoratief rub die de hiebaove-geneumde euverige óngerdeile mitein verbindj. Wiejer verbinj de lierne nooit ein van de ere geneumde óngerdeile mit de sjloetsjtein.

## Zuuch ouch
* Lierne (Nórwaeg)
Fritz Schnitzler

**Friedrich Wilhelm (Fritz) Schnitzler** (Ohnastetten, Baden-Württemberg, 16 december 1928 - 15 juli 2011) waor 'ne Duitse CDU-politicus en landjboewer.
Appel

d'n **Appel** of **appeleboum** (Letien: *Malus domestica* of *Malus pumila*) is 'ne boum oet 't geslech *[[Malus]]*, woraan de veural op 't naordelik halfróndj algemein bekèndje handjappele greuje. d'n Appeleboum grudj in gemaotigdje streke.

## Vröchte
De vleisjige vröch besteit oet drie läög, meh sómtieds vörme twieë of drie läög ei gehieël en zeen ze aafzunjerlik nimmieë te herkènne. Zoea zeen biejen appel 't exocarp en mesocarp nimmieë vanein te óngersjeie en vörme ze gezamelik mitten opgezwólle bloombaom 't vröchvleis. 't Klokhoes is 't endocarp mit dao-in de zäödjes of pitjes en inne midde de vaatbunjel nao 't steelke.

d'n Appel kump veur in väöl smake, van friszoer toet zeut. Hae wuuertj döks raw genöttig, mer hae wuuertj ouch väöl toegepas inne keuke in beveurbild appeleflaaj of es garnering op pannekeuk. Döks wuuertj t'r ouch verwirk toet appelesaap, appelcider, appelemoos of appelesjroeap.

### Giftige zäöj
De zäöj vanne appele bevatte naeve sókkers ouch amygdalien, 'n glycosied det cyanied bevatj. Nao de consumptie doertj 't e paar oer veurdet de cyanied vriekump nao hydrolyse. De consumptie van klein wieväölheje höbbe gein mirkbaar gevolge; groeate wieväölheje kónne gekrenkdjes en zelfs de doead veroearzake. Slechs ei sterfgeval is bekèndj es e gevolg van 'n euverconsumptie van appelepitte. 't Slachoffer kawdje zoeaget 250 gram aan appelepitte veur die door te slikke.
Chanakya

**Chānakya** (Sanskriet: चाणक्य) (zoeaget 350-283 v.Chr.) waas 'nen adviseur en d'n eerste minister van d'n eeste Mauryakeizer Chandragupta Maurya en daegene dae dem ziene greep nao de mach veurberèdde.

Oorsjprunkelik waas hae 'ne politische leraar en filosoof aan de sjool van Taksila. Hae weurt ge-ach 'n wichtige rol te höbbe gesjpeeld bie de oprichting van 't Mauryariek, 't eerste riek in de gesjiedenis van Zuud-Azië det 't grótste deil van 't Indiaas subcontinent ómvadde. Chanakya deende es de wichtigsten adviseur van zowaal Chandragupta es ziene zoon Bindusara.
Jawaharlal Nehru

**Jawaharlal Nehru** (IPA: [dʒəʋaːɦərˈlaːl ˈneːɦru]? Kasjmiri: जवाहरलाल नेहरू / کوارحلال نحرو) (Allahabad, 14 november 1889 – New Delhi, 27 mei 1964) waas e sjleutelfiguur in de ónaafhenkelikheidsbewaeging van India. Nao de ónaafhenkelikheid van det landj woort t'r drek d'n ieëste premier van India. Tiejes de naokriegse periood waas t'r eine van de sjtichters en leiers van de Organisatie van Neet-gebónje Lenj.
Arabische Liga

De **Arabische Liga** (Arabisch: جامعة الدول العربية) is 'n organisatie van 22 Arabisch lenj die in 1945 waerde opgerich óm samewirking tösse de lidsjtaote te bevördere en de gemeinsjappelike belange te behertige. 't Houfketeer van de Arabische Liga is gevestig in Caïro in Egypte.

De organisatie waerde opgerich op 22 meert 1945.

## Lidsjtaote

De Arabische Liga haet 22 lidsjtaote. Dit zeen, nao häör jaor van toetraejing:

### Waornummendje sjtaote
* Brazilië
* Eritrea
* India
* Venezuela
De Noteboum

**De Noteboum** (Nederlandjs: *Nootboom* of *Notenboom*) is e veurmaolig gehuch t'n ooste van 't centrum van Remunj, tösse Maasneel en Gebrook in, inne gemeinte Remunj. De aaj kern van 't ech Gebrook ligk wo noe de Breiewaeg enne Heibaan zich kruutse; de aaj kern van Nootboum ('t naordelik deil van Gebrook) ligk rónjelóm de hujige Nassausjtraot. 't Gebied róndjóm de Marijkezaal is dus 't aad gehuch Nootboum.

't Gehuch sjteit nag tót de jaore '80 vermeld op gemeintekaarte; nao de boew van de Kemp en de Dónderberg is 't aevel verdwene.
Laer (plaots)

**Laer** (Nedersaksisch: *Laor*), neet te verwarre mèt 't gelieknaomeg materiaol, is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 35,25 km² en 6515 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 185 de veerkante kilometer.

De op 77 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile.

De gemeinte Laer besteit sinds 1969 oet de plaotse Laer en Holthausen.


Image:Historisches_Rathaus,_Laer_(DSC01145).jpg|'t Historisch Raodshoes
Laer

**Laer** is matterjaal det wuèrtj gemake vanne hoed van (veur vleisjconsumptie-gebroekdje) dere, wie kuuj of kuusj. Luxer laersaorte zeen aafkumstig van dere wie 't hir, e lam of e kaaf. Ouch de hoed van krókkedille en slange wuèrtj of woort waal toet laer verwirk, aevenes sómmige kraakbeinvèsje (hejje en rogge).

Veurdet laer kan waere gebroeke mót 't geloajdj waere. Daomit wuèrtj de hoed vriewaal ónbepirk haadbaar. Laer wuèrtj meistes ouch in 'n kluèr gevarf.

Laer wuèrtj gebroek veur tesje, sjoon, jasse, muibele en zo wiejer. Moatorriejers drage döks laere pakker veur taenge eventueel valle te besjurme, mer 't drage van laer haet ouch veur sómmige 'n seksueel beteikenis, fetisjisme.

Ómdet laer kosbaart is, wuèrtj ouch kónslaer gebroeke veur al dees toepassinge. Döks krieg kónslaer 'ne kónsmaesige laergäör veur 't op laer te laote lieke. Laer haet óngerhaad nuèdig. Veural sjoon mótte veur 't laer soeppel te haje regelmaesig gepoetsj waere mit sjoonsmeer.

Laer det inne baom terechkump blief good bewaardj. Laere veurwirper zeen bekandj oet tieje wie de middeliève, mer ouch d'n iesmummie Ötzi oet 3300 v.Chr. haw laere veurwirper bie zich, wovan de deersaort zelfs nag kós waere bepaoldj.

## Zuuch ouch
* Laer (plaats)
Lienen

Lienen is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 73,44 km² en 8511 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 116 de veerkante kilometer.

De op 82 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).


Image:WesterbeckerBergAussicht.jpg|Oetziech vaan de Alex-Schote-Schutzhütte op de Westerbecker Berg
Lotte

**Lotte** is 'ne meidskesnaom vaan Duitse en Neerlandse origien, dee nao versjèllende oonderwerpe kin verwieze:
* Lotte (veurnaom) - bekènde meidskesnaom veur *Charlotte*, gebruuk in bekans gans Germaons Europa, 't Ingels taolgebeed daoboete besjojd
* Lotte (achternaom) - 'nen achternaom dee dèks in Japan, Noord- en Zuid-Korea veurkump
* Lotte (plaots) - 'n Duitse gemeinte in de Kreis Steinfurt te Noordrien-Wesfale
* Lotte (film) - 'ne Geluidloeze film oet Duitsland
Metelen

Metelen (Nedersaksisch: *Maideln*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 40,28 km² en 6.391 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 159 de veerkante kilometer.

De op 56 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe,'t gief dao ouch mer eint oortsjaf, naomelek Metelen zelf.


Image:Metelen,_kerk_foto2_2007-04-12_13.22.JPG|De hoofkèrk vaan Metelen, *St. Cornelius*> Zie is katheliek.
Manilla

**Manilla** of **Manila** is de houfstad van de Filipiene.

De stad ligk op 't eilandj Luzon, ane oaskantj van de 48 kilomaeter lang Baai van Manilla, die oetmundj in de Zuud-Sjinese Ziè. Bie de litste voukstèlling in 2010 talj de stad bao 1,7 miljoen inweuners. De agglomeratie besteit naeve Manilla oet nag 16 anger stej en gemeintes. Hie woane biejein ruum 11,5 miljoen luuj. Dees agglomeratie, Metro Manila, wuèrtj door boetelenjers en neet-inweuners döks ouch Manilla geneump. De eigentlike stad Manilla is de op ein nao grótste stad van 't landj. Allein de veurstad Quezon City haet nag miè inweuners.

Manilla is 't politisch, weitesjappelik en cultureel centrum van de Filipiene. De stad vörmp daonaeve e knouppuntj van infrastructuur en economie en besjik euver mièder universiteite, hoagsjoale, theaters, musea en bezeenswaerdigheje.
Namsskogan

**Namsos** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 919 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.416,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1740.

Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 2,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Otters

**Otters** (Letien: *Lutrinae*) vörmen 'n óngerfemielje van roufdere die in 't water laeve. Ze zeen 'n óngerdeil vanne bovienechtige (*[[Mustelidae]]*). Otters zeen lankgerekdje, slank dere mit kórte puuet. Tösse de tieëne zitte zwumvleze. De stert is behaordj en lank. Wiejer höbbe otters hieël geveulige tashaore róndje snoet en oppe ellebäög.

De bekèndjste saorte zeen d'n Europesen otter, de reveerotter (of Naord-Amerikaansen otter) enne zieëotter.

## Taxonomie
* Riek: Animalia (*[[dere]]*)
** Stam: Chordata (*[[chordabieëster]]*)
*** Klas: Mammalia (*[[zougdere]]*)
**** Orde: Carnivora (*[[roufdere]]*)
***** Femielje: Mustelidae (*[[marterechtige]]*)
Otter

d'n **Europesen otter** (Letien: *Lutra lutra*) is e roufdeer dae in Nederlandj in 1988 oetgestórve woort verklaordj en later woort geherintroduceerdj. 't Bieës kump zowaal in Europa es in Azië veur. Ómdet dit roufdeer wuuertj gezeen es 'nen indicator euver wie 't mitte biotoop geit wuuertj väöl meujdje gedaon 't bieës te herintroducere. Saer 2002 guuef 't oetgezatje otter in Nationaal Park de Weerribben.

d'n Otter ètj alderlei vès, amfibieje en klein veugel; in feite al waat t'r veure bek krieg. De veurtplantjing is aafhenkelik vanne besjikbaarheid van aetes. In Zwede, wo 's wintjers al 't water is bevraore, kómme de jónge in 't veurjaor; oppe Shetlandeilenj waere de jónge inne zomer gebaore wen väöl vès is.

Ómdet d'n otter neet standjplaatsgebónje is, is t'r gehólpe mit gooj ecologische verbinjingszaone. Veure otter waere mit naam wanjelpaedjes gemaak ónger brögke door.

## Taxonomie
* Riek: Animalia (*[[dere]]*)
** Stam: Chordata (*[[chordabieëster]]*)
*** Klas: Mammalia (*[[zougdere]]*)
**** Orde: Carnivora (*[[roufdere]]*)
***** Femielje: Mustelidae (*[[marterechtige]]*)
****** Óngerfemielje: Lutrinae (*[[otters]]*)
******* Geslech: *[[Lutra]]*
Pedofilie

**Pedofilie** (waord aafkómstig oet 't Aadgrieks: παις *pais* (wortel: *paid-*) "knaap", "kindj" en φιλία *philía* "vrundjsjap") is 'n term die weurt gebroek veur 't zich seksueel primair aangetrokke veule van vólwassene en bepaolde adolescente toet kinjer die nag neet gesjlechsriep zeen. Es vólwasse geldj in dit opzich degene mit 'ne laeftied van achteen jaor of ajer, en adolescente zeen hie rillevant, wen ze minimaal vief jaor ajer zeen es 't kindj.

Pedofilie is verwantj aan pedoseksualiteit en kinjermisbroek, mer vèlt neet altied same. Mannelike homofiel pedofilie weurt ouch waal pederastie geneump. 't Zich specifiek aangetrokke veule toet pubers hèt efebofilie.

## Zeen ouch
* Kinjerporno
* Valkebergse zedezaak
Beeck (Jellekerke)

**Beeck** is e sjtadsdeel va g'n Dütsje sjtad Jellekerke i g'ne bondssjtaat Noardrien-Wesfale. D'r wuëne 517 minsje (sjtank: 30-06-2011) op 'n flaak van ungeveër 4,6 km², wat as dunbevólk kin weëde gezieë vuur e sjtadsdeel (namelig: 112 inwuënesj je km²). Beeck kunt aa zinge naam durch d'r Beeckfließ, deë durch 't plaatsjke sjtrumt. 't Reveerke kunt terech i d'r Worm, deë lieët noa d'r Roer, deë oetintelig sjtrumt i d'r Maos bei Remung.

Beeck litt op 'n hoeëgte van 70 bis 94 meter boave zieësjpieëgel. D'r Beeckfließ is 't lieëgsgeleëge sjtök va g'ne veëdel. Allewaal me kalt va e sjtadsdeel, functioneert Beeck mieë as e dörp, wat 't óch woar bis de plaatsj bei Jellekerke woeëd geveug. D'r naam Beeck susjereert Nederfrankische (dus Limburgse) invluëj i g'ne sjtrieëk oeë Beeck litt. Beeck weëd wie Jellekerke tót 't Limburgs sjproakgebeed gereëkend. De Benrather-Linie lup zuudoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke, wat de grens tusje 't Limburgs en 't Ripoarisch markeert.
Apwielder

**Apwielder** (Duutsj: *Apweiler*) is 'n plaatsj i g'n gemingde Jellekerke die behuët tót d'r Kreis Hinsberg i d'r Dütsjen bondssjtaot Noardrien-Wesfale. In 't op ungeveër 95 meter hoeëg ligkende gehuch woeëne 131 lüj (sjtank: 30-11-2012). D'r wichtigste verkieërsweëg is d'r B56, deë lup van Oake bis Jlabbach, en d'r K24. D'r Beeckfließ sjtruimt durch Apwielder. 't Gehuch behuëde vreuger tót 't Hertogdóm Jöllig. Vanaaf 1280 sjtóng de plaatsj bekank as *Apwilre* en vanaaf 1666 as Apweiler.

De direkte umgeëving, en óch de plaatsj zelver, hat 'n langelige oetsjtraling.

## Kaart

File:Apweiler Freemaps.jpg|'n Uëverzichskaat van 't dörp.
Mettingen

Mettingen is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 40,6 km² en 11.698 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 288 de veerkante kilometer.

De op 74 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).


Image:NSG_Mettinger_Moor_04.JPG|De *Mettinger Moor*
Neuenkirchen

't Gief versjèllende plaotse in Europa, op ein nao alle in Duitsland, die de naom **Neuenkirchen** drage. 't Geit hei um:

* Noordrien-Wesfale:
** Neuenkirchen (Noordrien-Wesfale)
* Nedersakse:
** Neuenkirchen (Landkreis Cuxhaven)
** Neuenkirchen (Landkreis Diepholz)
** Neuenkirchen (Landkreis Osnabrück)
** Neuenkirchen (Landkreis Heidekreis)
** Neuenkirchen (Landkreis Stade)
** Neuenkirchen-Vörden, in Landkreis Vechta
* Schleswig-Holstein:
** Neuenkirchen (Schleswig-Holstein)
* Mecklenburg-Vorpommern:
**Neuenkirchen (Landkreis Mecklenburgische Seenplatte)
**Neuenkirchen (Anklam), 'n gemeinte in Landkreis Vorpommern-Greifswald neve Anklam
**Neuenkirchen (Greifswald), 'n gemeinte in Landkreis Vorpommern-Greifswald neve Griefswald
**Neuenkirchen (Landkreis Vorpommern-Rügen)
* **[[Pole]]**:
**Dołuje (vreuger, wie 't dörp nog in Duitsland loog, Neuenkirchen)
Nordland

**Nordland** is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Nord-Norge. In 2007 had 't 235.436 inweuners en e gebied van 38.327 km². De houfsjtad is Bodø.

De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

## Gemeintes
Veerenvieërtig gemeintes ligken in Nordland:
Wettringen

't Gief twie gemeintes in Duitsland die de naom **Wettringen** drage:
* Wettringen (Beiere), gemeinte in de Landkreis Ansbach, Beiere
* Wettringen (Noordrien-Wesfale), gemeinte in de Kreis Steinfurt, Noordrien-Wesfale
Spóns

'ne **Spóns** is e zuvermaakgerei det hieël good vleujstoffe kan opnumme. De ruumdjes tösse de vaezele zuge water aan en zörge det de spóns opzwèltj, det veurkump det 't water drek trögkvleudj. 't Water zitj gevangen inne spóns toetdet 't water oete spóns wuuertj gewrónge.

Ieëre woorte veural de gedruuegdje euverbliefsele van spónsderen es spóns gebroek. Allewiel zeen de meiste hoeshaadspónze gemaak van viscoos. Ouch zeen plantjaerdige spónze verkriegbaar. Dees zoeageneumdje luffaspónze waere gemaak van gedruuegdje spónskomkommer.

Veur extra helnakkig voel ouch eweg te kónne haole wuuertj döks ane baovekantj 'n extra hel, meistes gruuen, sjoerlaog aangebrach. Den wuurtj gespraoken euver 'n sjoerspóns.

## Zuuch ouch
* Spónze
* Spónsechtige
Kreeg i Joegosjlavië

Mit de **Joegosjlavische krege** (tussje 1991-2001) weëde versjeie conflikte in 't vuurmalig Joegosjlavië gemind. Neet jieëker conflik woar inne echte kreeg, wiewaal de mieëtste dat waal woare. De conflikte woeëde gekenmerk durch politiek separatisme, sommige óch durch heftig kreegsvoring en etnische zuveringe. Dees nome genocidaal proporties aa.

* D'r Sjloveense Ónaafhankeligheedskreeg (1991)
* D'r Kroatische Ónaafhankeligheedskreeg (1991-1995)
* D'r Bosnische Burgerkreeg (1992-1995)
* D'r Kosovo-kreeg (1998-1999) 

't Conflik i g'ne Preševo-vallei op g'n grens mit 't dan al afgesjeie Kosovo (1999-2001) en 't Macedonisch conflik van 2001 weëde óch waal ins gereëkend tot de Joegosjlavische krege. De mieëtste va dees conflikte zint 'ne brón vuur aahaotende etnische sjpanninge, vuural i Bosnië en Herzegovina en Kroatië. De conflikte i dees leng woare den óch 't mieëts heftig.
Flahstraß

**Flahstraß** is e plaatsjke dat noardoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke i d'r Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale ligk. D'r woeëne 149 lüj (sjtank: 30-11-2012). 't Gehuch is geleëge i ge daal va de reveer d'r Wurm, en doamit ligk 't plaatsjke lieëger as de umgeëving (tusje d'r 54 en 60 meter boave zieënivo). 't Gehuch is vernumt noa de *Flahstraß* zelf, die uëver e lingte van 550 meter durch de plaatsj lup. De ieësjte vermeldinge va de plaatsj woare aan 't begin va d'r achtieënden ieëw as *Flahenstraß*.

't Gehuch is wieër bekank geweësj um de vöale muëles deë neëve d'r Wurm sjtange (i totaal 53). I de vruëge joare '70 woeëd d'r Wurm i de direkte umgeëving van 't gehuch rechgetrokke um de lokale bevólking te sjütse teënge hoeëgwater. Vuur de muëles en de natoerlige waarde van 't reveerke woar de kanalisering e perbleem. Recent meandert 't reveerke plaatsjelig wier.

## Kaat

File:Flahstraß Freemaps.jpg|'n Uëverzichskaat van 't gehuch;
Kernfusie

**Kernfusie** is 't samesmultje van de kerne van versjillendje atoame, wobie 'n anger element wuèrtj gevörmp. Wen atoame van lichte elemente, wie waterstof, samesmultje kump energie vrie. 't Fusere van zwaor atoame kos juus energie.

Kernfusie is de energie wo de sterre op drejje. Ouch is 't de energie achter 'n waterstofbóm. Bie kernfusie blieve, in taengestèlling toet kernsplieting, neet nuèdzakelikerwies radioaktief matterjale achter. Daoveur zów ze 'n zuverder vorm van energie kónne zeen es kernsplietingscentrale. 't Is waal nag neet meugelik óm kernfusie ikkenomisch in te zètte veur energiewinning.
Toupet

'n **Toupet** is e haorstök of 'n gedeiltelike pruuk van netuurlik of synthetisch haor det wuuertj gedrage veur gedeiltelike kaalheid te verstaeke, of veur in 't theater. Toupets en haorstökker waere normaliter geassocieerdj mit manskaerele, mer ouch sómmige vrólje gebroeke haorstökker veur häör aanwaezig haor te verlinge. De wuns óm haorstökker te dragen is 'n antjwaord oppe ieëvenaaj meining det kaalheid mit negatieve dinger, wie verajering en neonazisme, verbindj, en kump veur in väöl culture weltwied. Allewiel waere toupets aevel ummer minder gedrage; det haet te make mit nuuj methodes taenge kaalheid, wie haortransplantaasje, en 't algemein geaccepteerdj waere vannen toestandj.
Beckum

Beckum (Nedersaksisch: *Biäkem*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 111,46 km² en 36.135 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 324 de veerkante kilometer.

't Op 100 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile.


Image:Rathaus_Beckum01.jpg|'t Eimaoleg raodshoes en allewijl stadsmuseum vaan Beckum
Drensteinfurt

Drensteinfurt (Nedersaksisch: *Stewwert*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 106,6 km² en 15.260 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 143 de veerkante kilometer. Wie de naom al verraod waor 't in de 19e iew, zjus wie de res vaan de krink, deil vaan de Kreis Steinfurt.

't Op 64 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel drei stadsdeile.


Image:BF_Drensteinfurt_Pano.jpg|Satie mèt 't Pendlerparkplatz
Oelde

Oelde (Nedersaksisch: *Üle* of *Uule*, aofhenkelek vaan nationale spelling - Nederlands of Duits) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 102,77 km² en 28.787 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 280 de veerkante kilometer.

't Op 90 meter hoegte ligkende pläötske heet veer stadsdistrikte.

De naom Oelde kump vaan de Germaonse wäörd *oer* (iezer) en *rode* (ope plaots in 't bos, dèks in 't Limbörgs vertaold es *-raoj* wie Kèrkraoj). 'n Aander Europees dörp wat dezelfde ethymolgie heet is Oeldere (Nederlands: *Oirlo*, spreek oet wie *Oerlo*) in Nederlands Limbörg, zoen 180 kilometer hei vaandan.


Image:Lette_Vitus2.JPG|De St. Vitus in Lette, Oelde
Ahlen

Ahlen (Nedersaksisch: *Aolen*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 123,13 km² en 52.077 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 423 de veerkante kilometer.

't Op 80 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.


Image:St._Marien_Ahlen.nnw.jpg|De St. Marien Kèrk in Ahlen
Grotenrath

**Grotenrath** is e dörp in 't weste va g'ne Dütsjen bondssjtaat Noardrien-Wesfale. D'r woeëne 822 lüj in 't plaatsjke (sjtank: 30-11-2012). 't Dörp ligk t'n zuudweste va g'n sjtad Jellekerke aa d'r L42, d'r weëg va Jellekerke noa Heële. De Roeë Baak sjtruimt um 't dörp hin en hat ing va höar brónne in 't natoergebeed Tevenerer Heide, dat noardwestelig van 't 94 bis 106 meter hoeëg ligkend dörpke ligk. Twieë kilometer direk t'n weste va Grotenrath ligk de grens mit de Nederlandse provincie Limburg. 

## Gesjichde en kultoer
Grotenrath hoeëte i de sjpieër middelieëwe tót 't Hertogdóm Jöllig. D'r naam kunt va *Grotenrode*, dös 'n groeëte roeëjing in 'n busj- en heigebeed. I d'r nuëgetieënden ieëw woeëd de plaatsj Grotenrath bei de gemingde Teveren geveug, oeë noa zie in 1972 wieër tót de gemingde Jellekerke woeëd igedeeld.

D'r naam Grotenrath, verraad Nederfrankische, dös Limburgse, ivluëj. In 't gebeed weëd, zoeëwie i de plaatsj i g'n umgeëving, e Limburgs dialek gekald. Noe kalle vuural de ouw lüj 't oersjprunkelig Nederdütsj dialek. De lokaal juug kalt mieë e Kölsj regiolek dat zich sjterk neig noa 't Ripuarisch, dat sjteeds mieë ivlód krieët in 't Dütsj Rienland. De mieë recente immigratie va (junger) Limburgesj i g'n sjtreek doa teënge-uëver, zörg vuur 'n herupleëving va de Limburgse sjproak in dit gebeed. Dön sjproak kunt good uëveree mit 't lokaal plat, weil de geïmmigreerde lüj mieëtstes direk vanoet de plaatsj aa g'ne Limburgse ziej va g'n grens kómme.

## Brónne
*Dit attikel baseert zich op 't corresponderend [https://de.wikipedia.org/wiki/Grotenrath Dütsj attikel].*
Calais

**Calais** (Picardisch: *Calés*, Nederlands: *Kales*, Dütsj (veraoderd): *Kalen*) is 'n sjtad i ge Noard-Franzuësisje departement Pas-de-Calais. De sjtad ligk óp g'ne sjei tussje de Noardzieë en 't Kanaal en ze hat 'n have mit veerverbindinge noa Ingelsje kusplaatsje aa g'ne uëverziej va g'n zieësjtroat, beivuurbild Dover. D'r aafsjtank mit Ingelank is hei 't kóts: zoeën 34 kilometer. In 't joar 1994 woeëd get westelig va dees sjtad d'r Eurotunnel opgeleëverd, deë 't meugelig maak per toog noa Ingelank te reize, ónger 't Kanaal durch. In 2014 wónde d'r 76.402 lüj. 

## Gesjichde
De sjtad Calais is óntsjtónge i de middelieëwe es vussesjdörp van 't kót bei geleëge dörp Petresse. I de dertieënde ieëw woeëd ze versjterk tot 'n sjtad, vaweëge höar sjtrategische ligking.

De sjtad Calais maakde deel oet van 't Graafsjap Artesië, oeë e Vlaamsj dialek gekald woeëd. I de sjpieëder middelieëwe verdrong 't Franzuësisj ummermieë 't lokaal Vlamsj. Óch de Ingelse perbeerde in 1347, mit erfolg, de sjtrategische sjtad i te numme (zuug: Beleg va Calais (1347). In 't joar 1558 woeëd Calais heroverd durch de Franzuësisje tróppe. I d'r Tachtigjoarige Kreeg veroverde 't Sjpaanse leger ónger Albrecht van Oeësteriek de sjtad, oeë noa ze óngerdeel oetmaakde va de Sjpaanse Nederleng (zeuk: Beleg va Calais (1596)). Noa 't Verdrag va Vervins (1598) woeëd Calais trükgegeëve aa Frankriek.

Calais sjteet hüj bekank um de vluchtelingecrisis. De vlöchtelinge kómme oet versjeie  deler va g'n welt (beivuurbild Afrika en 't Midde-Oeëste), i d'r hoap op e beëter leëve. In 2002 woeëd de illegaal nederzetting Jungle ópgerich, noadat 't ópvankcentrum va Zandgate, kótbei Calais, woeëd geslote. 't Kamp besjteet nog allezeleëve en vrie recentelig is 't ópnuits bekank gewoeëde in 't zjernaal en anger media, vaweënge de ernsjtige leëvesumsjtandighede. 't Vlöchtelingeperbleem hei is noe e Europees politiek perbleem gewoeëde. Versjeie Wes-Europese leng, wie Ingeland en Frankriek, uëverlegke miteenanger uëver 't perbleem.

## Zeuk óch
*Europese migrantecrisis

## Brónne

*Dit attikel baseert zich óp 't corresponderend artikel óp de Nederlandse Wikipedia, en waal i  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Calais dees versie].*
Warendorf

Warendorf (Nedersaksisch: *Warnduorp*) is e Wesfaals stedsje en de hoofplaots vaan de gelieknaommege krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 176,88 km² en 19.085 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 108 de veerkante kilometer.

't Op 63 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief oortsdeile.


Image:Warendorf-marktplatz.jpg|Blik op de Warendorfer merretplaots mèt de Laurentiuskirche
Telgte

Telgte (Nedersaksisch: *Teegte*) is e Wesfaals stedsje aon de Ems in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 90,84 km² en 19.217 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 212 de veerkante kilometer.

't Op 54 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel drei oortsdeile.


Image:Telgte_Ems.jpg|Telgter Altstadt aon de Ems
Beelen

Beelen (Nedersaksisch: *Beilen* of *Bailen*, aofhenkelek vaan spèllingswieze) is 'n kleine Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 31,35 km² en 6268 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 200 de veerkante kilometer.

De op 62 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte of oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte) te höbbe.


Image:Kirche_Beelen_2006.jpg|De St. Johannes Kèrk oet 2006. Bis dat jaor had Beelen nog gaaroet gein kèrk.
Everswinkel

Everswinkel (Nedersaksisch: *Iärwnkel*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 69,12 km² en 9434 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 136 de veerkante kilometer.

De op 66 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).


Image:EverswinkelStMagnus0222.jpg|St. Magnus
Óngerveujing

**Óngerveujing** truèdj op bie luuj of dere mit e tekórt aan essentieel veujingsstoffe of e tekórt aan joules en veujingsstoffe. Aete is nuèdzakelik veur de instandjhaojing van 't lief en leivertj innerzjie veur 't verrichte van wirk. Óngerveujing kan ouch optraeje bie e tekórt aan essentieel proteïne, vitamine en minerale; dit kan toet ernstige gezóndjheidsperbleme leie.

Bie patiënte kan óngerveujing leie toet extreem vermagering. Vólwasjene kinne 50% van häör liefgewich verlere zónger drek in laevesgevièr te kómme. Bie kinjer ligk dit percentaasj nag hoager. In ernstige vel lèdj óngerveujing toete doad.

## Zuuch ouch
* Malnutritie
Malnutritie

**Malnutriesje** of **wanveujing** is 'nen toestandj wobie 'ne miens of e deer neet gooj wieväölheje aan aetes binnekrieg. 't Kan zeen det 't e teväöl aan veujingsstoffe guèf, euverveujing, mer ouch det 't e tekórt aan veujingsstoffe guèf, óngerveujing.

Malnutritie is 'n gevièrlike conditie aangezeen 't serieus gevolge veur de gezóndjheid vanne persoan kan veroarzake.
Norfolkeilandj

**Norfolk(eilandj)** is 'n eilandj in de Groten Oceaan, det ligk tösse Australië, Nuuj-Zeelandj en Nuuj-Caledonië. 't Is ein van Australië zien extern territoria. 't Eilandj is 36 km² groot en 't hoogste puntj is Mount Bates (319 m). Bie Norfolk ligke nag twee eilenj: Philip Island en 't kleinder Nepean Island; dees bei eilenj zeen ónbewónd.

Op Norfolkeilandj wone meer es 2300 luuj. De bevolking laef veurnamelik van 't toerisme. Daonaeve geuf 't landjboew en veeteelt, went 't eilandj sjteit geinen import toe van verse greunte, fruit en vleis. Ouch geuf 't 'n wiengaard (Two Chimneys Wines) op 't eilandj. Norfolk haet 'ne botanischen haof, Norfolk Island Botanic Garden.

De houfsjtad is Kingston.

## Plaetjes

Norfolk Island Captain Cook lookout.jpg|Captain Cook oetzich
Norfolk Island Cathedral Rock2.jpg|Cathedral Rock
Norfolk Island Philip Island.jpg|Philip Island gezeen vanaaf Norfolk, mit daotösse 't kleinder Nepean Island
Norfolk Island jail1.jpg|Gevangenis op Norfolk Island
Umm Kulthum

**Umm Kulthum** (Arabisch: أم كلثوم, in 't Frans ouch bekandj es **Oum Kalsoum**) (Tamayya z-Zahira, Dakhliyya, 4 mei 1904 (??) - Caïro, 3 fibberwarie 1975) was 'n Egyptische zengerin en muzikantje.

Umm Kulthum is de beroempste en meis-geleefdje zengerin oeten Arabische waereld. Kulthum trooj op in 't ganse Midden-Oaste, in Frankriek en inne Vereinigdje State. Zelfs fièrtig jaor nao ziene sterfdaag verkoupe zien albums nag ummer baeter es die van waem denouch inne Arabische spraok. Umm Kulthum zien zangstiel en veural zien vól en depe stum waere door väöl luuj geïmiteerdj.

Umm Kulthum geldj es eine vanne wichtigste reprizzentantje vannen Arabische meziek innen twintjigsten ièw.
Melbourne

**Melbourne** is de houfstad van d'n Australischen deilstaot Victoria en is in 1835 gestif gewaore door 'n groep koloniste oet Tasmanië. In 1842 woort de plaats 'n stad.

Melbourne is ouch de grótste stad van Victoria mit 'n inweuneraantal van 4.347.955 in 2013.

De stad is verneump nao d'n Ingelse staotsman Lord Melbourne, dae t'n tieje van de stifting van de stad in 1835 juus aan zien twièdje regeringsperiood es minister-president van Groat-Brittannië waas begós en waas gebaore in 't Ingels plaetske Melbourne in Derbyshire.

Van 1901 tót 1927 fungeerdje Melbourne es de zaetel van 't Australisch parlement en de fidderaal regering.

De plaats ligk aan de zuudoaskus van Australië, zoaget 800 kilomaeter t'n zuudwèste van Sydney. De stad ligk aan de Port Phillip Bay en is geboedj rónjelóm de reveer de Yarra.

Melbourne wuèrtj betrach es de cultureel en modehoufstad van Australië. De stad is biezunjer multicultureel (zoaget ei derdje van de bevölking is neet gebaoren in Australië). Zoa guèf 't Griekse, Italiaanse, Törkse, Sjinese en Viëtnamese wieke. De stad besjik euver väöl gooj restaurantje.

## Extern linke
* Website van de gemèndje.
* Touristische website van Melbourne.
Regierungsbezirk Arnsberg

't Regierungsbezirk Arnsberg of 't **Regieringsdistrik Arnsberg** is ein vaan de vief Noordrienwesfaalse Regierungsbezirke. Zie besleit 't zuidooste vaan Noordrien-Wesfale. Häör hoofstad is Arnsberg. 't Distrik heet 'n oppervlaak vaan 8011,13 km² en volgens de census vaan 30 juni 2013 3.552.021 inwoeners. Heimèt heet 't 'n deechte vaan 443 inwoeners de veerkante kilometer. 't Distrik geit al trök nao 't jaor 1815, wie 't op 30 april woort opgeriech es deil vaan de provincie Wesfale vaan Pruses, same mèt Regierungsbezirk Münster en Regierungsbezirk Detmold. In tegendeil bis de meiste distrikte in Centraol-Europa, is dit distrik in häöre vörm noets mie veranderd, zelfs neet nao de groete Europese hervörminge, veural op 't gebeed vaan Duitstaolege, vaan 1945. Dit maak Arnsberg es hoofstad vaan 't regierungbezirk erg betwis. 't Gief 78 gemeintes in 't distrik, in zeve kring (Kreise) en vief krinkloes stei.

## Aongrenzende distrikte
't Regierungsbezirk Arnsberg grens aon de volgende distrikte:
* Regierungsbezirk Münster, Noordrien-Wesfale - *noordnoordweste*
* Regierungsbezirk Detmold, Noordrien-Wesfale - *noordnoordoost*
* Regierungsbezirk Kassel, Hesse - *noordooste*
* Regierungsbezirk Gießen, Hesse - *zuidooste*
* Regierungsbezirk Koblenz, Rienland-Palts - *zuidweste*
* Regierungsbezirk Köln, Noordrien-Wesfale - *zuidweste*
* Regierungsbezirk Düsseldorf, Noordrien-Wesfale - *weste*

## Kring
* Ennepe-Ruhr-Kreis
* Hochsauerlandkreis
* Märkischer Kreis
* Kreis Olpe
* Kreis Siegen-Wittgenstein
* Kreis Soest
* Kreis Unna

## Krinkvrij stei
* Bochum
* Dortmund
* Hagen
* Hamm
* Herne
Gutturalisering

**Gutturalisering** is 'n percès wobie alveolair mitklinkers wiejer achter inne móndj waeren oetgespraoke; op 't hel verhieëmeldje (velair). Gutturalisering kump in versjillige maote veur inne meiste Limbörgse dialekte en is algemein good vanne Ripuarisch-Limbörgse dialekte.

## Limbörgs
Gutturalisering kump op versjillige meneren en in versjillige gradaasjes veur in dialekte van 't Limbörgs. Inne tabel hie-ónger zeen dees vörm euverzichtelik waergegaove. De óngerstreepdje mitklinkers höbbe gutturalisering óngergange.

Gutturalisering is ouch e kènmirk det optruuedj inne meiste Ripuarische dialekte. Hiedoor höbbe ouch väöl Limbörgse dialekte in Duutsjlandj vólledige gutturalisering; 'n vermeljenswaerdige oetzunjering hie-op is aevel 't Zelfkantjs.

In dialekte wie 't Wasseberger kump gutturalisering ouch veur in wäörd wie *Wèngter* "wintjer".

'n Anger veurbild is *stank*, de imperatief van *staon*, vanoet **stand*, wersjienlik ónger invlood van *gank*, de imperatief van *gaon* mit regelmaesige klankverangering.

Op 't Èèsjdes is de gutturalisering nag neet gans doorgewirk wodoor vörm wie *rongd* en *ongder* veur *róndj*/*rónk*/*rónd* en *ónger*/*ónder* zeen óntstange.

In Naord-Limbörg kump gutturalisering vannen tuup *kinjer* veur in Haors, Grevors, De Kroeënenberg, Zaerem, de ganse gemèndje Pieël en Maas (Bree, De Grashook, Kunningslus, Mael, De Nirkant, Beringe, Baolder, Helje, Kepèl, Echel en Kessel) en t'n oeaste vanne Maas in Belvend. In Duutsjlandj löp de grens in 't naorde tösse Straole/Kèrke te naorde vanne lien (dus gein gutturalisering) en Haerunge/Wachtedónk te zuje vanne lien. Historisch gezeen gebroekdje me ouch gutturalisering in Tegele, Blieërik en Velde, en meugelikerwies zelfs inne stad Vinlo. Gutturalisering vannen tuup *kindj* kump veur inne zelvendje plaatse mit oetzunjering van Grevors, Haors, De Nirkantj en Mael, wo me *kind* zaet, en mit oetzunjering van Kessel, wo me gemouilleerdj *kindj* zaet. Inne gemèndje Pieël en Maas sjientj me vreuger d'n ónvolstenjig gegutturaliseerdje variantj *hóngd* te höbbe gebroek; allewiel huuertj me dem allein nag in Zaerem en de Kroeënenberg.

## Boete Limbörg
Ouch boete Limbörg truuedj gutturalisering op, wie in sómmige Wès-Veluwse dialekte. Dees gutturalisering is aevel neet zoeawied dooróntwikkeldj wie in 't Limbörgs; me gebroek namelik vörm wie *strangd* en *hongd*. 

'n Ganse anger vorm die ouch gutturalisering wuuertj geneump kump veur in sómmige Greuningse dialekte: *smelkn* veur "smultje" is hie e veurbild van.

## Brónne
* Crompvoets, Herman. "Klank- en woordgeografie rond Venlo". *Mededelingen van de Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde* 95 (Hasselt 1998).
* Hermans, Ben. "Palatalisatie in een Limburgs Dialect: Dissimilatie als Gevolg van de OCP,'." *Dialectfonologie*. PJ Meertensinstituut, Amsterdam (1994).
* Hinskens, F. L. M. P., and Marc van Oostendorp. "De palatalisering en velarisering van coronale nasaal-plosief clusters in GTR. Talige, dialectgeografische en onderzoekerseffecten." *Taal en tongval* 58 (2006).
* Kieft, Antonij P. "Gutturalisering en dentalisering in het Nederlands." *De Nieuwe Taalgids* 38 (1945): 111-113.
Christiaan Huygens

**Christiaan Huygens** (14 april 1629 - 8 juli 1695) waas 'ne Nederlandjsen astronoom, wiskóndige en netuurkóndige.

Huygens waas aafkumstig oet 'n welvarendje en veurnaam Nederlandjse femielje. Zie vader, Constantijn Huygens, waas 'nen diplomaat en 'nen dichter. Door zie toedoon koom Christiaan in kóntak mitte hoagste wiskóndige kring van zienen tied. De femielje haw ouch kóntak mit René Descartes. Dae beïnvleudje dudelik de optrèkking van Christiaan Huygens op 't gebied van de wiskónde.

Huygens studeerdje rechte en wiskónde aan de universiteit van Leie van 1645 toet 1647. Daonao zatj t'r dees studies wiejer door aan 't College van Oranje in Breda.

Door de kóntakte van zie vader mit 'nen angere wiskóndige, Marin Mersenne, góng Huygens zich ónger anger besjeftige mit 't perbleem van de vorm van e touw, opgehange aan bei de oetènj.

Huygens zien ièste publicaties in 1651 en 1654 behanjeldje wiskóndige perbleme. Daonao góng zienen aandach mièr oet nao astronomie en de wersjienlikheidslièr. Ouch bestudeerdje d'r de kegelsnitte en kansraekening en deej d'r veurbereiendj wirk inne richting van de differentiaal- en integraalraekening.

Astronomie vereisj nejkäörige tiedmaetinge wodoor Huygens zich op dit perbleem góng toelègke. Hae bestudeerdje de slingerbewaeging en in 1656 haw d'r e patentj op 't ièste slingeroerwirk. In 't wirk *Horologium Oscillatorium sive de motu pendulorum* oet 1673 besjreef d'r de theorie van de bewaeging van 'n penduul.

Óngerzeuk nao de dóbbel braeking van leech in Ieslandjs kristal brach Huygens toet 't opstèlle van 'n theorie veur gepolariseerdj leech. Wiejer verklaordje d'r geluidsversjiensele mit interferentie. Ómdet Huygens es ièste wiskóndige formuuls gebroekdje in de netuurkónde, wuèrtj t'r gezeen es d'n ièste theoretische netuurkóndige.

In de sterrekónde droog Huygens bie door d'n telescoop wiejer te óntwikkele en 't toet den toe ónbegrepe uterlik van Saturnus te verklaore es 'n planeet mit ringe. Hae óntdèkdje de maon Titan bie dees planeet. Es oetvinjer haet Huygens ouch nag 't princiep van 't stoummesjien en 'ne buskruutmoater op ziene naam staon.

Huygens waas ouch d'n oetvinjer vanne 31-toansstumming. Dees haet 31 geliekverdeildje toane de octaaf inplaats de gebrukelike 12 half toane. E klènste interval tösse versjillige toane haet den 'n frequentieverhaojing van 21/31. Huygens bedach dees stumming es 'n alternatief veure geliekzwevendje stumming.
Minnie Mouse

**Minnie Mouse** (Ingels veur *Minnie Moes*) is 'n fictieve moes die veurkump in versjèllende Disney-producties. Ze is de vrundin vaan 't personage Mickey Mouse.

Minnie Mouse woort in 1928 bedach door Walt Disney veur de film *[[Plane Crazy]]*.
Trompèt van d'r doeëd

De **trompet van d'r doeëd** (*Craterellus cornucopioides*) is 'ne aeëtbare paddesjtool dae in Nederland en Belsj hieël zeldzaam en besjermd is. D'r naam hat dizze paddesjool dus neet te daanke an z'n giftigheed vör d'r miensj mae mäögeleks waal an de gedachte dat dis trompètte besjpäöld waoërte dör doeëj luuj die begrave waore in de groond. 'Ne andere naam is *hoaën van overvloed*. Dae naam verwiest nao 't Haoën des overvloeds oet de Griekse mythologie. De trompet is väöral gedruugd es speceriej good in saose en sópe te gebroeke. Ze haant 'ne lichte paeëper- en truffelsjmaak.

## Kenmaerke
De trompet is 'n klinge bies middelgroeëte paddesjtool mèt 'ne kórte, hólle sjteel, dun griezig vleesj en witte sjpaoëre. 't Vruchlichaam is an d'r binnekaant grówbroen bies zjwart en an d'r boetekaant en oonderziej aesjelegries. 

## Versjprèjjing
D'r paddesjtool keumt vör oonder loofbeum, väöral bie beuke en eke en óp voedselurme zaand-, mergel- en leemgroond. E keumt dik väör in groepe. Ooch al is dizze paddesjtool zeldzaam in Nederland en Belsj; in ander dele van Europa, zoewie in Zjwede, keumt e väöl vör. D'r paddesjtool kan väöral gevoonde waeëre in de periode van juli bies december. 

Van de trompet van d'r doeëd wert bewaerd dat ze sjtóffe bevat, die de oontwikkeling van tumore taeëgegeunt en/of 't afwaer- of immuunsysteeem sjtimulere.
http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=830&menuentry=soorten