Willy Vandersteen

**Willebrord Jan Frans Maria (Willy) Vandersteen** (Antwerpe, 15 fibberwarie 1913 - Edegem, 28 augustus 1990) waor 'ne Belzje stripteikeneer. Heer is veural bekind gewore es de sjöpper vaan *[[Suske en Wiske]]*.

## Leve
### Jäög
Vandersteen woort in 1913 gebore in de Antwerpse volkswiek de Seefhoek, es zoon vaan 'ne steinhouwer vaan ornaminte. Al vreug veel heer op door zien rieke fantasie, zoewie zie sjrief- en teiketalent. Volgens häömzelf kraog heer regelmaoteg vaan zien lierers dinger te hure wie "'t insegste boes tiech good in bis is opstèlle sjrieve en teikene, meh dink mer neet totste dao later die broed mèt kins verdene!" Heer volgde evels toch avondsjaol aon de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen. Ouch góng heer bij ziene pa in de lier. In de jaore daarteg, bij de opkoms vaan de art deco, woort op ornaminte evels ummer mie bespaord en leek in dit beroop gein touwkoms mie te zitte. Heer besloot ziech daonao veur 'n loupbaon es decorateur.

### Begin carrièr
Bij zie werk in 't Antwerps warehoes kaom heer veur 't iers mèt strips in aonraking. Heer besloot astrein veur noe mer stripteikeneer te weure. Zeker in 't Belsj zaot dao touwkoms in, noe Hergé ummer mie succes had en väöl gezette de formule wouwe kopiëre. Veur *Wonderland*, 't kinderketern vaan *[[De Dag]]*, teikende Vandersteen zienen ierste strip, *De lollige avonturen van Pudifar*. Dit deeg heer oonder 't pseudoniem "Wil". Op 9 oktober 1937 trouwde Vandersteen mèt Paula Van den Branden (1912-1976). Ze kraoge veer kinder; hun ajdste dochter Heleen Vandersteen zouw medel stoon veur Wiske en later bekind weure es erflaoter vaan Vandersteen zien series.

### Oorlog
Wie 't Belsj door de Pruse bezat woort, besloot Vandersteen aonvenkelek es klerk in e tuindersbedrief te wèrke. Heer waor engsteg tot 'r nao e Pruus werkkamp zouw weure verplaots es 'r e creatief, dus 'misbaor' beroop deeg. Oetindelek bleek evels euveral vraog te zien nao Europese strips, umtot daag- en weekblajer gein Amerikaonse strips mie mochte publicere. Vandersteen góng noe aon 't werk bij *[[Bravo!]]*, vaan de Nederlander Jean Meuwisse. Veur dit blaad teikende heer reekse wie *Sindbad de zeerover, Thor de holbewoner* en *Lancelot*.

Zie werk in d'n Oorlog had evels ouch 'nen duusterdere kant. In 1942 teikende heer de illustraties bij 't beukske *Zóó zag Brussel de Dietsche Militanten*, euver de marsj vaan 12.000 nationaolsocialistische vrijwèllegers iejer dat jaor. Hei-op zuut me boete de soldaote ouch antisemitische karikature. Vandersteen heet zien betrokkeheid debij ummer verzwege, meh de teikestiel is perceis dee vaan häöm. Daobij valle de teikeningen midde in e look in zie cv, en heet heer betaolinge veur de printsjes oontvaange. Pas in 2010 kós definitief weure vasgestèld tot Vandersteen, mesjiens nog mèt 'nen aandere teikeneer, bij de teikeninge betrokke waor. Me meint tot heer in dezen tied in geldnoed zaot, al höbbe sommege väöl later nog gemeind tot Vandersteen ouch ideologisch aon de extreemrechse kant stoont.

Later in de bezètting, in 1943, zouw heer ziech zjus *tege* de bezètter höbbe geëngageerd, mèt de illegaole strip *Dappere Jan*. Dat is evels neet beweze.

### Doorbraok
Kort nao d'n oorlog leep Vandersteen 'ne awwe vrund tegen 't lief dee intösse oetgever waor. De vrund vroog 'm of 'r neet e laank album wouw make. Dit woort 't verhaol *Piwo, het houten paard*. Neet laank daonao maakde heer de illustraties bij jäögbeuk, die bij Casterman ouch in 't Frans versjene.

Mèt verse mood door dit succes góng heer nao de redactie vaan de gezèt *[[De Standaard|De Nieuwe Standaard]]*, mèt de vraog of heer e laankloupend verhaol kós publicere. Heer had 't verhaol al af, meh pas 't jaor drop, in 1945, dors de gezèt 't te publicere. 't Ierste struukske versjeen op 30 miert vaan dat jaor. 't Verhaol hètde *[[De avonturen van Rikki en Wiske]]* en drejde um 'ne puberjoonk Rikki, dee bokser waor en mèt zie zösterke Wiske en zien tant Sidonia nao 't fictief land Chocowakije góng veur 'ne boksmatch, meh ouch veur 'n spionnagemissie.

't Verhaol waor direk e succes, en Vandersteen begós astrein aon 'nen opvolger: *[[Op het eiland Amoras]]*. Hei-in sjik heer Rikki doelbewös eweg en vervingk 'm door Suske, 'ne joonk eve aajd wie Wiske. Heer kump vaan Amoras, e fictief tropisch eiland mèt 'n zèstiende-iewse Antwerpse kelonie. Suske góng mèt Wiske mèt en de twie woorte e vas koppel in alle vervolgverhaole. In de vervolgverhaole kaome nog mie dinger vas te ligke. Zoe traoj in 't vervolgverhaol *[[De sprietatoom]]* Lambik veur 't iers op - 'nen awwere maan dee väöl dom dinger deit. 

### Wijer successe en nui oetdaginge
In de jaore viefteg consolideerde de serie ziech wijer. Vandersteen voogde noe ouch de krachmins Jerom touw. Ouch kaom de gelierde professor Barabas trök, dee Vandersteen iejer had aofgeveurd. 'n Nui oetvinding vaan Barabas, 't teletiedmesjien, maakde avonture in 't verleie meugelek; 'n meugelekheid boe d'n teikeneer indeloos vaan gebruuk zouw make. Plots in die jaore teikene ziech dèks door e sterk horror-illement. Karakteristiek dao-in is beveurbeeld *[[De bokkeriejesj|De bokkerijders]]*, 'n album wat ouch in Limbörgse vertaoling is oetgekoume.

Vandersteen zien successe trokke ouch de aondach vaan Hergé. Dee meinde tot de Nederlandstaolege editie vaan zie weekblaad *Kuifje* te slech verkoch, en vroog Vandersteen of heer dit blad neet mèt get Suske en Wiskeverhaole kós opluustere. Veurweerde waor wel tot de verhaole en teikeninge väöl verzörgder waore, neet zoe in de volkse cartoontrant wie Vandersteen dat in de gezèt deeg. 't Rizzeltaot waor e hemfelke verhaole in de zoegeneumde *Blauw reeks*. Dees verhaole weure allewijl nog door lezers hoeg gesjat. Allewel tot de samewèrking in 1959 aofleep, zouwe ze veur 'n blievende verandering in de stijl vaan Vandersteen zörge. Zien verhaole in de jaore zèsteg zitte vol mèt actie en zien strak vaan teikening, in de geis vaan Hergé ziene *[[ligne claire]]*-stijl.

Vandersteen zien verhaole woorte ouch in Nederland opgemerk. Vaanaof 1953 woort Suske en Wiske ouch in Nederland oetgegeve, in 'n speciaol veur de Nederlandse merret hertaolde - en soms ouch herteikende - reeks. Ind 1963 (in 't album *[[De nerveuze Nerviërs]]*) sjakelde Vandersteen um vaan Antwerps gekleurd taolgebruuk nao Algemein Nederlands; sindsdeen waor 't neet mie nujeg um versjèllende Vlaomse en Hollandse reekse oet te geve.

Naotot Vandersteen ziech jaorelaank in hoofzaak mèt Suske en Wiske had bezeggehawwe, góng heer noe ouch zörge veur nevereekse. Jerom, 'n figuur boe heer eigelek spiet vaan had tot 'r 'm gemaak had, kraog in 'ne spinoff de rol vaan superheld nao Amerikaons veurbeeld. Ouch de historische strip *[[De Rode Ridder]]* en *[[Bessy]]*, aventure vaan 'nen hoond nao dujelek veurbeeld vaan *[[Lassie]]*, woort e succes. Oonderwijl góng Vandersteen ummer mie werk oetbestede aon assistente. Sinds 1959 had heer in ziene villa in Heide bij Kalmthout 'ne studio, de zoegeneumde Studio Vandersteen. Dee gief 't allewijl ummer nog.

### Naodaog
Allewijl tot *Suske en Wiske* al deen tied oongemein populair bleef, raakde Vandersteen oetgekeke op de serie. Heer meinde tot verhaole te väöl 'n herhaoling vaan zatte waore. Stoppe wouw 'r evels ouch neet. Heer besloot 't creatief werk daorum euver te laote aon zienen assistent Paul Geerts, dee vaanaof 1972 't werk op ziech naom. Vandersteen ziene naom bleef evels wel bove de verhaole stoon; pas deep in de jaore tachteg kraog Geerts erkinning es scenaris en teikeneer. Ouch *De rode ridder* en *Jerom* woorte oet han gegeve.

Oonderwijl stortde Vandersteen ziech op nui series. Gebaseerd op aw avonture- en kinderbeuk waore de series *[[Karl May (Vandersteen)|Karl May]]*, *[[Biggles]]* en *[[Robert en Bertrand]]*. De serie *[[Tits|Pats]]* waor gemaak nao 'n poppekasveurstèlling. Wie Vandersteen in conflik kaom mèt de meker vaan dit poppetheater veraanderde heer de naom nao *Tits*. In 't gemein raakde Vandersteen eder serie nao e paar jaor weer meuj; heer deeg ze daan stèlzwiegend aon 'ne mètwèrker vaan Studio Vandersteen euver. De lèste serie die 'r maakde waor *[[De Geuzen (Vandersteen)|De Geuzen]]*; dit versjeen vaan 1985 tot zienen doed.

Op hoegere leeftied versjeen Vandersteen nog dèks in de media. Bekind in Nederland woort 'n optrejje anno 1987 in 't program *[[In de hoofdrol]]*, gepresenteerd door Mies Bouwman.

Vandersteen storf op 28 augustus 1990. Heer had in zie testamint laote zètte wat zien mètwèrkers al wiste: tot zien reekse móste weure voortgezat. Allein *De Geuzen* wouw heer neet aon 'nen aander laote.

## Reekse oersprunkelek vaan zien hand
* *[[Bessy]]*
* *[[Biggles]]*
* *[[De Geuzen (Vandersteen)|De Geuzen]]*
* *[[De grappen van Lambik]]*
* *[[Jerom]]*
* *[[Karl May (Vandersteen)|Karl May]]*
* *[[Tits|Pats/Tits]]*
* *[['t Prinske]]*
* *[[Robert en Bertrand]]*
* *[[De rode ridder]]*
* *[[Safari (Vandersteen)|Safari]]*
* *[[Suske en Wiske]]*

Vandersteen zie vreug werk woort geboondeld in de serie *[[Uit de archieven van Willy Vandersteen]]*. Die besleit 23 deile en bevat verhaole oet d'n tied vaan 1940 tot 1951 ('t memint tot *Suske en Wiske* al zien aondach allein góng opeise).

## Rifferenties