open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wad

Huutsedaag gebroekt me d'r term **wad** bekaans allèng nog in d'r zin van 'n doorwaadbare plaatsj es gevolg van de getieje in de buurt van de zieë, zoewie de Waddezieë in Nederland, Duutsjlaand en Denemarke of 't wad bie d'r Mont Saint-Michel in Fraankriek. 

## Wad, tricht en voor

Oonlangs haant etymologe bewaeze dat *Vadam* of *Wad* 't aodste Nederlandstalige waoërd is. Ticitus zow *Vadam* al in 107-8 gebruukt ha en zow daomèt de plaatsj Wadenoijen bedoeld ha. Normaal broekde de Romeine de terme *vadum* of *traiectum* - zoewie in Mosa Trajectum vör Mestreech, dat later *tricht* of *trecht* waoërt in plaatsjname - öm zoe'n dörwaadbaar plaatsj van 'n water te beneume.

Op Sjoppem haat 't 'n plaatsj oeë 'ne waeëg de Voor kruutst en dat neumt me plaatsjelek ooch e wad. Ooch in Bäöëtenake haat 't zoeë e wad óp de Gulp.
Väör dit saoërt wadde gebroekt me noe in 't gaanse Germaanse taalgebied d'r term *voorne*, vreuger *forna* of dao-aan verwaante terme. Opmerkelek is waal dat de Voor 'n baeëk is, die boete d'r benedeleup en de gekanaliseerde dele, överaal doorwaardbaar is en wellich ziene naam an 'n vorm va *voorne*, *forna* te daanke haat. De mètste hydronieme of name va watere zeunt in Limburg va Keltische oorsjprong.
Vadem

'ne **Vadem** of **Vaam** is 'n aow lengdemaot die vöral gebroekd waoërt öm de vaardèpde vör sjipper an te gaeve. De lengde is 6 voot ofwaal 1,8288 meter. Dat is ongeveer zoe laank es d'r aafsjtaand tössje de de heng van de, rechs en leenks oetgesjtrekde, erm van 'ne voolwase, neet te klènge, maan. Me koes dus de dèpde gemekkelek maeëte dör 'n tow tössje de heng an de gesjtrekde erm binneboord te haole. Dit neumde me da ooch "opvamen".

"Opvamen" mot me neet verwarre mèt "opvaeme", dat iemes get wiesmake betekent.
Gaan

**Gaan** wert gemakd dör vaezele te sjpinne.

Gaan broekt me väör:

*Sjtof wert gemakd dör gaan te waeve, te sjtrikke, te crosjere of te knöppele.
*Tow wert gemakd dör gaan te sjloeë.
*Mèt gaan kènne sjtukke sjtof anèè geniejd werre (kleier). 

Gaan kan gemakd werre van versjèjje types vaezele, zoewie katoen, vlas, wol, ziej en synthetische vaezele.

## Kiek ooch
*Vaam
Driejhazebeeld

't Driejhazebeeld is 'n symbool dat in väöl kulture te vinge is. De driej sjpringende haze zeunt zo gerangsjikt dat ze alledriej twieë oeëre haant, mae dat de afbeelding d'r mer driej tèlt.

De oorsjpronkeleke betekenis van 't symbool is neet gaans dudelek, zjuus ömdat 't in zoeväöl kulture vörkeumt.

D'r haas wert in verbaand brach mèt sexualitèèt en geldt es symbool vör vruchtbaarhèèd. 

Èng, later toegevoegde, betekenis is de Hèllige Driejvöldighèèd in 't Christendom.
Op vreug besjilderde paosjèjjer vindt me de aafbeelding ooch.
## Weblinks
* The Three Hares Project
* CropFM - Radiooetzending över ''The Three Hares Project''
* Ingelsj artikel över 't Driejhazebeeld
* City-Portal Paderborn.de: Eine „Hasengeschichte“ (PDF)
Ppm

De Ingelse aofkorting **ppm** steit veur **parts per million** oftewel *deile per miljoen* en pas in 't rijke procent ("per hoonderd") en promille ("per doezend"). Dat wèlt dus zègke tot 1 ppm ein deil in 1.000.000 is, ofwel doezend kier zoe wienig es 'n promille.

De (dimensieloze) einheid ppm weurt veural väöl gebruuk um lieg concentraties te duie in de scheikunde en daan in 't biezunder binne de toxicologie en milieukunde. Beveurbeeld es te 1 liter (ca. 1 kg, 1.000 g) water drinks wat mèt 1 massa-ppm loed verontreinig is, krijgs te in totaal 1 milligram (1000 g/1.000.000) vaan 't zwoer metaol binne.

Maximaal aonvaarde concentraties vaan verontreiniginge weure dèks in ppm's oetgedrök of in einhede die nog kleiner zien, zoe-es ppb (parts per billion) en ppt (parts per trillion). Heibij weurt de Amerikaanse korte schaol vaan groete getalle gebruuk; *parts per billion* moot dus es "deilkes per miljard" begrepe weure, *parts per trillion* es "deilkes per biljoen".

In 'n euverziechtelek rijke:

1 procent = 10-2; 1 promille = 10-3; 1 ppm is 10-6; 1 ppb = 10-9; 1 ppt = 10-12

1 ppm = 10-4 procent = 10-3 promille = 103 ppb = 106 ppt

## Zuuch ouch
* Procent
* Promille
* ppb
* ppt
Terts

Terts kèn zin:
* 'n gebed, terts (gebed), es ónderdeil van de getieje (gebed): 
* 'ne interval of toansaafsjtand in de muziek: terts (muziek)
Mond

**Mond** of **mónd** kènt zin:
* Mond (hemellichaam) of maon (satelliet) 
* D'r Mond (aeërd) of de Luna, d'r mond van de aeërd.
* D'r mond (tied) of maond, 't jaor is verdeeld in 12 monde
* Mónd (lichaamsdeil) 'n deil van 't lief
Getieje (astronomie)

De **getieje** zeunt 't versjiensel dat de watermassa's op de aeërd dageleks 'n variërende huuëgde vertuëne, vöral es gevolg van d'r invloed van de zjoeërtekrach van d'r mond. Ooch de zon lieëvert 'n, ieëder klèng, biedrage an dit fenomeen.

De periode van 't sjtijge van 't water neumt me *vloed* en 't aaflope *eb*. De maximaal waterhuuëgde neumt me *hoeëgwater* en de minimum huuëgde *lieëgwater*. Bie 't kieëre, es de sjtroomrichting zich ömkieërt, is d'r ènnige tied gèng sjtreuming

## Getiejetypes
* Döbbeldaags getiej. 
**Twiemaol per daag hoeëgwater en twiemaol per daag lieëgwater. 
***Sjpringtiej* ömmer nao 14 3/4 daag en ömmer zoväöl daag nao volle of nuje mond es d'r laeftied van 't getiej. 
**Hoeëgwater op d'r daag van sjpringtiej vèlt op 'n vas oor. Doeëdtiej vèlt 7 daag nao sjpringtiej.
* Gemengd getiej.
* Enkeldaags getiej. 
**Eènmaol per dag hoeëgwater en èènmaol per daag lieëgwater. 
**Sjpringtiej vèlt ömmer nao 13 2/3 daag. 
**Doeëdtiej vèlt 7 daag nao sjpringtiej. 
Eenkeldaagse getiejde kaome vör in de Java Zieë, de Zuid-Chinese Zieë, 't noordwestelek deel van de Golf van Thailand, 't noordelek deel van de Golf van Mexico en de Zieë van Ochotsk.

## Eb en vloed
Op bekaans èder plaatsj in de oceaan keumt èdere daag twieë kieër vloed en ooch twieë kieër eb väör. D'r tied tössje de twieë momaente mèt d'r hoeëgste watersjtaand is gemiddeld 12 oor en 25 minute. D'r tiedsdoor van 12 oor wert veroorzaakt dör de driejing van de aeërd öm ziene as, d'r tied van 25 minute keumt dör de baan van d'r mond ten opzichte van de driejende aeërd. 

Es 't gister vloed waor öm 7 oor, zal dat huuj öm 7.50 oor zieë, dus 50 minute (= 2 maol 25 minute) later. 't Haat da al 2 eb- en vloedcycli gehad.

## Externe links
* Our Restless Tides, A brief explanation of the basic astronomical factors which produce tides and tidal currents.
*Getiejenväörsjpellinge Nederland
*Getiejenväörsjpellinge Vlaandere (via KMI)
Nulled

In **Nulled** ligke Jroeës- ('t aod deel) en Kling-Nulled (Nederlands: Groot en Klein Nulland) es buurtsjappe van Kirchroa. In Kling Nulled bevingk zich d'r  koelsjaad.

## Veraine
* De harmenie St. Pancratius, oprichter van 't WMC, is heem op Nullet en is opjericht in 1918. De jesjiechte is vasjelaat in 't jubileumboch "Nullet en zieng harmenie", oesjejoave in 2008. In 't boch sjteet och de jeschiechte va Nullet mit alle buurte en sjtroasname. 
* D'r voesbalkloeb KVC Oranje.
Leider

In 't algemèng wert aa-genaome dat 'ne goo **leider** över de volgende vaardighede besjikt:
*analytisch vermoge
*overtugingskrach
*sociaal vaardighèèd
*motiverend vermoge

Soms, mae in 't managmaent van 'n organisatie lang neet altied, wert ooch materiedeskundigheid es vereiste èègensjap geneumd. Binne bedrieve is die inhoudeleke desköndighèèd mètstens waal vereist. In ander organisaties haat me geconstateerd dat 't funktionere van de organisatie liejt oonder de twiedeling: managemaent en inhoudelek desköndige. D'r werre speciaal kursusse gegaeve öm 't managemaent en de inhoudelek desköndige van hön waerk - take en verantwoordelekhede - op de huuëgde te brènge.
## Kiek ooch
* Moderator
* Autoritaire leider
## Externe leenk
*Inleidend artikel
Bart Dirks

**Bart Dirks**, Haeële 1972, is historicus, sjriever en journalist bie de Volkskrant. De aafgelope vief jaor waor-e boeteland-correspondaent vör Belsj bie die gezèt en kieëm in dae tied pas d'r achter dat d'r taalsjtrijd 'n Belsjbrèèd fenomeen is en neet allèng get va Voere. Vanaaf 2008 is Dirks es polletiek versjlaggaever gesjtationeerd in Den Haag.

In februari 2008 sjreef Dirks 'n oetgebreid artikel in de Volkskrant över de sjplitsing va Belsj en wat dat vör Nederland zow kènne betekene. E pleitte in zie sjplitsingsscenario vör 'n nauwer samewèrking in Benelux-verbaand. Ieëder al sjreef-e 'n artikel över de Duutsjtalige Gemeensjap en dat die de bèts besjermde minderhèèd van Europa is. De Duutsjtalige Gemeensjap liekt in 't Waalse Gewest.

Begin april 2008 versjaen zie book *België bestaat-cultuurwijzer van een gespleten land*.  D'r oetgaever, Bert Bakker, zow evvel bies 't lètste momaent d'r titel *België bestond* achter de haand gehaowe ha. In mei versjaen 't in twiede druk.
Bart Dirks is van miening dat 't wènnig luuj in Nederland haat die de oondersjtrome van de Belzje samelaeving rèchtig kènne. Nao ège zègke sjaart-e zich èges neet oonder de expaerts.

Óp 23 augustus 2008 publiceerde De Volkskrant 'ne aoëpe breef van Dirks an Albert ll, mèt d'r titel *Sire*.

## Referentie

## Externe leenk
*Gui Polspoel kalt mèt Bart Dirks
Gaar

**Gaar** kènt verwieze nao:
*'ne Gaar (breer) of e breer
* Gaar (voeding), gekaoëkde en dus neet roow voeding
* Gaar (biewaoërd), mètstens gebroekd in de constructie gaar neet of gaar niks
Drielandepunt

'n **Drielandepunt** is 'n plaatsj oeë de grenze va driej leng samekaome. 't Gèft väöl drielandenpeunte; Duutsjland haat d'r zaeëve. 

## Benelux
Belsj haat allewiel driej drielandepeunte: 
*Drielandepunt (Vols) oeë Belsj, Nederland en Duutsjlaand biejèè kaome op d'r Vaolzerberg. Vreuger, van 1830 bies 1919, waor dit peunt 'n veerlandepunt tössje Belsj, Nederland, Duutsjlaand en Neutraal Moresnet.
* Drielandepunt va Belsj, Duutsjlaand en Luxemburg bie 't Europamonument an de Our bie Ouren.
* Drielandepunt va Belsj, Luxemburg en Frankriek bie Aubange.

Nederland haat allewiel mer èèn drielandepunt:
*Drielandepunt (Vols), 't drielandepunt va Nederland, Duutsjlaand en Belsj gelaege op d'r top van d'r Vaolzerberg.

Luxemburg haat driej drielandepeunte: 
* Drielandepunt va Luxemburg, Belsj en Duutsjland bie Weiswampach.
* Drielandepunt va Luxemburg, Duutsjlaand en Frankriek bie Schengen.
* Drielandepunt va Luxemburg, Fraankriek en Belsj bie Pétange.
Brees (Belsj Limburg)

:*Ouch in [[Nederlands Limburg]] weurt e Brees dialek gesproke; zuug [[Brees (Nederlands Limburg)]]*
't **Brees** (wi-j det hi-j besjrieëve is) is 't dialekt van de Belsj-Limburgse plaats Bree en (bi-j ûtbreiing) e paar plaatse in de ómgaeving. 't Weert tot de Maaskempese dialekte geraekendj.

## Könmerke
### Vocale
Wi-j 't hieël nuurduuste van de provincie haet Bree en ómgaeving de (Uust-)Limburgse, en neet de Brabantse, vocale. Hi-jduur zaet men *book* (neet *boek*), *neet* (neet *nie(t)*), *ti-jd* (neet *tijd/taed*) en *hûs* (neet *huis/häös*).

Bree ligkt nog zjust in 't Belsj-Limburgs óntróndingsgebeed. Dat wiltsj zègke det alle gerónde viervocale hi-j, wi-j in 't gruutste deil van de provincie, rigoureus óntrónd waere. Riegelmaoteg verleipt det zuu: *äö* weert *ae*, *eu* weurt *ee*, *ö* weurt *è*, *u* weurt *i* en *ui* weurt *ei*. Dao zeen ael vael gevalle buu-in de verandering neet zuu riegelmaotig verleipt. Det kan leie tot wuurdpare die vier spraekers van ander dialekte ónherkönbaar zeen, wi-j  *book - beekske*. 't Verkleinwuurd *beekske* haet zich óntwikkeld ût 't auwer **beukske*. Dit perces treft ouch vraemde waerd: *nateer* "natuur".

### Consonante
Bree ligkt nog in 't mouilleringsgebeed. Dat wiltj zègke det de cluster *-nt* in *-ntj* verandert: *róndj*, *bandj*, *kantj*. Wi-j de meiste dialekte in 't nuurde van de provincie óntbrikt de t-deletie. De *-t* op 't löste van e wuurd weert dus gewuun ûtgespruke: *echt*, *gestumd*.

Bree ligkt, wi-j hiel Belsj Limburg (eszjust Voere óp Moelinge nao), ten weste van de Panninger Linie, zuudet men hi-j *slecht*, *smi-jte* en *staon* köntj (in plaats van *sjlecht* etc.). 't Ligkt ael waal weer ten uuste van de Panninger Seitenlinie: Waerd di-j in 't Standaardnederlands möt *sch-* beginne, höbbe hi-j *sj-* (*sjaol*, *sjaop*, *sjuun*).

### Grammaticaal grenze
In Bree is, wi-j in 't hieël uuste van de provincie, 't wuurdsje *de/dich* bewaard geblieëve.

## Literatuur
R. Schoofs, *Woordenboek van het dialect van Bree en omgeving*. Bree, 1988, 21996

## Externe link
Brees

**Brees** kin zeen:

* 't dialek van Bree (Belsj Limburg), zuug Brees (Belsj Limburg);
* 't dialek van Bree (Nederlands Limburg), eige naam Brits
Grevorsters

't **Grevorsters** is 't plat vaan Grevors (Grubbenvorst) in de gemeinte Haors aan de Maas. 't Is in groete lijne geliek aon 't Venloos; 't belaankriekste versjèl is tot Grevors, in tegestèlling tot Venlo, bove de uch-lijn ligk, zoetot de veurwerpsvörm bij *geej* in dit dörp *ów* is (en neet *óch*, wie in Venlo). Same mèt Venlo, Blierik, Bree (Maasbree), Zaerem (Sevenum), Árse, Lóm en Velde ligk Grevors in 't mich-kerteer: dat wèlt zègke tot me *ik* en *o(u)k* tegeneuver *mich* en *dich* kint. Dat is opmerkelek, umtot de wäörd *ich* en *mich* wijer bijnao euveral dezelfde verspreiding höbbe.

't Grevorsters is bekans identiek aon 't **Veldes** en 't **Zaerems**. Vreuger waor dat evels aanders: aon 't begin vaan de twintegste iew laog Zaerem nog boete 't mich-kerteer en zag me dao dus *meej* i.p.v. *mich*.

## Externe link
* Vastelaovendsleedsjes in 't Grevorsters, 't Veldes en 't Zaerems

## Referenties
Petrus Gagini

**Petrus Nicolaas Gagini** (ca. 1741 - ca. 1810) waor 'ne veuraonstaonde Italiaanse kunsteneer dee stucdecoraties maakde. Heer werkde väöl same met de Mestreechsen arsjitek en decorateur Matthias Soiron.

Bekind wèrk vaan Petrus Gagini kin me vinde in 't Stadhoes vaan Mestreech. De Gagini-kamer vaan 't Mestreechse stadhoes is bekind veur häör bezunder stucdecoraties. Gagini maakde dees decoraties in 1789 oersprunkelek veur 'n salon in 'n hoes aon de Capucijnenstraot 114. Toen dit hoes anderhaaf ieuw later aofgebroke woort, is 't stucwerk pas euvergebrach nao 't stadhoes. Gagini heet dees decoraties oonderteikend. "Gagini invenit et sculpsit 1789" is te leze op 't stucwerk op de sjouw in de Gagini-kamer.

Umtot heer zien werke, in tegestèlling tot zien collega's, deeg oonderteikene is bekint tot heer geleef waor, en tot heer neet allein in Mestreech, mer ouch in Aoke en Luik heet gewèrk.

## Brònne
* Res nova
* Zicht op Maastricht
Xena

**Xena** kin beteikene:
* , 'ne Amerikaanse tillevisie serie
* Xena, de tijdeleke naom vaan de dwergplaneet Eris
Lingua franca

De term **Lingua franca** (lètterlek in 't Italiaans: "Frankische taol", daoneve weurt ouch 'ne Latiense oersprunk gegeve es '"vrije, vrij towgenkeleke taol") duidt de taol aon die gemeinsjappelek weurt gebruuk tösse lui mèt versjèllende moojertaole. Daobij góng 't in ierste instantie veur gebruuk tijdes d'n handel.

De term "lingua franca" woort veur 't iers gebruuk veur 'ne variant vaan 't Italiaans. De term verwijs nao de groeten invlood vaan de Fraanke in West-, Midde- en Zuid-Europa sinds de daog vaan Karel de Groete.

In de Middeliewe en tijdes de Renaissance waor 't Latien de lingua franca vaan de wetensjappeleke gemeinschap. Dees positie begós 't in de 17e ieuw te verlere, veural door de opkoms vaan 't Frans, mer pas in de ierste hèlf vaan de 19e iew verloor 't Latien ziene status es lingua franca gans. Daonao woort 't Frans de Europese cultuur- en diplomatetaol, 't Duits de taol vaan de wetensjap. Nao d'n Twiede Wereldoorlog, tot aon de val vaan de Berliense Moer, waor 't Russisch de lingua franca vaan 't Oosblok.

Allewijl weurt Ingels gezeen es de lingua franca op versjèllende terreine: internationale handel, wetensjap, technologie en de vlegerij. Gedeiltelek heet 't 't Frans verdrónge op 't gebeed vaan de diplomatie. De reie tot Ingels zoe'ne groeten invlood heet, ligk veurnaomelek in 't feit tot de Ingelse (ten tije vaan 't Ingels Riek) ziech mèt hun kolonies euver de gaanse wereld verspreid höbbe. 't Gebruuk vaan Ingels in dees (veurmaolige) kolonies heet te make mèt 't polletiek geveuleg ligke vaan 't opdringe vaan ein inheemse taol es de lingua franca.

## Plat in [[Voere (gemeinte)|Voere]]
Mètstens is 'n Lingua franca gèng natuurleke taal. In Voere is 't Plat evvel lang de ènige acceptabel gemeensjappeleke taal gewes vör de communicatie tössje luuj die neet oet de ègeste gemeensjap sjtamme. 't Plat haat nog ömmer 't mèts neutrale idioom. Mèt d'r ópkóms van de Voere-blogs, oeë-in de twieë tale wert gecommuniceerd, begint dao verendering in te kaome.

## Referenties
Barbara Mergelsberg

**Barbara Mergelsberg** is 'n Belzje lyrische sopraan en zangpedagoge aafkomstèg oet Kelmis. Ze sjtudeerde en wèrkde an de conservatoria van Luuk, Kölle en Wene. Saer 2007 wèrkt en sjtudeert ze an de Rutgers University in New Brunswick in New Jersey in de VS. Daonaeve zingt en sjpäölt ze 'n hoofdrol in 'n scène van d'r opera *Hoffmans vertellingen* van Jacques Offenbach.  

## Referentie

## Externe leenk
*Officieel Website
Zondebók

D'r **zondebók** waor 'n gèèt die de woestijn waoërt ingedraeve bie de ceremonies van Yom Kippur in 't Jodedom. De rite is besjraeve in Leviticus 16. 

't Waoërd wert gebroekd es metafoor en haat da 'n väöl brèjjer betekenis die verwieze kan nao 'ne persoon of 'ne groep, dae de sjöld kriet van 'ne raamp, va faote, mislukkinge of ander conflictpotentieel, mèt de bedoeling, of in alle geval 't gevolg, dat d'r aandach aafgeleid wert van de wèrkeleke oorzake. Va daadwèrkeleke sjöld is evvel gèng sjprake.
Jan Theodoor van Beieren

Jan Theodoor van Beieren waor preensbisjop van 't Preensbisdom Luuk va 1744 bies 1763. F.K. de Velbrück sjtèmde van Beieren mèt es preensbisjop en makde tiedens zien ambtsperiode karjaer. Oeteindelek waoërt de Velbrück d'r hofmaarsjalk van 't Hof.

Van Beieren waor zjoeër astmatisch en ziene Duutsje arts Kepller waeët dat an de kaolekachels, oeë-op van Beieren wer op 't Duutsj góng wónne. 'ne Aandere arts van Van Beieren, Jean-François Morand, lid van de Académie des Sciènce de France sjreef nao die besjöldiginge 't bies doe mèts complete waerk över d'r mienboew  en droog daomèt bie an de introductie van d'r lokale technische koelevocabulair in de Fraanse taal. Zoe is *houille* (Fraans vör kaol) van oorsjprong e aod Luuks waoërd dat aafsjtamt van *hoye* wat *fragmaent* betekent. 

## Referentie
Heks (persoon)

'n **Heks** is noe op de örsjte plaatsj 'n imaginair figuur in sjprookjes. De wórtels van dat figuur sjtamme evvel oet de prehistorische magische natuurreligies oeëin ooch 't vólksgeleuf wórtelt. In de historie is dit deenkbeeld mieëmaols gebroekd in polletieke propaganda dae van dit, in 't collectiefoonbewustzieë laevend figuur, bewust gebroek maakde öm luuj, die 'n potentieel bedreiging vör de actueel mach vörmde, in discredit te brènge. 

Kiek:
*zondebók, 
*heksewaan
*bokkeriejersj.
## De heks in de literatuur

*Medea, in de Griekse literatuur
*In Beowulf, Ingelsje literatuur
*In Macbeth en Hamlet van Shakespeare
*De stille kracht va Couperus gèèt över hekseriej in Indonesië
### Hekse in sjprookjes
*In sjprookjes, zoewie Hans en Grietje, Doornroosje en Sneeuwwitje en de zaeëve dwerge haant hekse gene naam. Es ze waal ene haant wie Vrouw Holle dan zeunt 't gooj hekse. 
*In de verhaole va Harry Potter.

## Kiek ooch

*Wiesvrouw
*Väör wicca: modern heidedóm
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** (gebore in Kölle op 20 juni 1819 - gesjtorve in Paries 5 oktober 1880) waor 'ne Franse componis en cellis van Duutsj-Juudse aafkóms. Hae liek begrave op Montmartre.
Es vièrtiènjaorige ging hae in Paries aan 't conservatorium viool en cello sjtudere. In 1860 naturaliseerde hae tot Fransman.

De componis ies veural bekend vanwege zien "operettes". De bekèndste zint: La belle Hélène (1864), La vie parisienne (1866), La Grande-Duchesse de Gérolstein (1867), La Périchole (1868) en Les Brigands (1869). 
Ouch sjreef 'r 'ne opera: *Hoffmann’s Erzählungen*.
H.W.A. Lemmerling

**Alois Lemmerling** waor ´ne sjriever euver volkscultureel en natuurónderwerpe. Hae is gebore op 2 juli 1919 in Cadier en Keer en gesjtorve op 2 oktober 2003 in Valkeberg. Hae deeg 'n sjtudie in de landboew, fruitteelt en tuinarchitectuur en haolde in 1947 't diploma tuinboewvakónderwiezer.
Hae waor vanaaf 1954 in deens van de Gemeinte Valkeberg aan de Geul es hoof van de plantsoenedeens.
Es besjtuurslid en adviseur van ´t I.V.N. waor hae in 1974 de óntwerper en gróndlègker van de heemtuin *Sjloensheim* (noe  kesjtièltuin) bie kesjtièl Sjaloen in Oud-Valkeberg. Ouch goof hae de lèsse aan de heemtuingidse. 
Wiejer heel ´r lezinge met dia´s euver volkscultuur en natuur.

## Publikaties
* De 10 deilige reeks *Oet vreuger jaore*. In de jaore tachtig van de 20e ièw sjreef hae dees reeks, euver ´t volksleve en de volkscultuur in en um ´t mergelland. De deile zint door häöm zelf geillustreerd. De ouw foto´s haet ´r verzameld en bie de artikele aafgedrök. Gezèkdes, typische weurd en oetdrökkinge sjtoon in ´t plat. 
* Biedrages in 't sjtandaardwerk: *Ontdek het mergelland* 1978
* Mètwèrker aan t weekblaad, *'t Gezètsje*, in Valkeberg
* Mètwèrker aan 't fotobook *[[Sjin op Geul]] in ouw anziechte* 1985
* Sjriever in de *Natuurgids*, 't kóntakblaad van 't I.V.N. in Nederlands Limburg
* Biedrages in 't magazine *Geulrand*, oetgegeve in en um Valkeberg
VC Koeban Krasnodar

**VC Koeban Krasnodar** (Russisch: *Футбольный клуб "Кубань" Краснодар / Foetbol'nyi klub Koeban' Krasnodar*) is de voetbalclub van Krasnodar, Rösland. VC Koeban sjpeelt in 't Koeban sjtadion, dat 'n capaciteit haet van 32.000 zitplaatsje.

## Externe linke
* Officjeel site 
* Officjeel fansite
* Fanforum GREENMILE
Gans op de wies va Visé

**Gans op de wies va Visé** is e Belsj sjtrieëkgerech oet Visé oeë 't hieël väöl recepte va zów ha. 't Origineel zów zelfs geheim zieë en bewaard waeëre dör 'n broedersjap. Mètstens wert 'n gans gevöld aeëte, zoewie in Duutsjlaand de *Weinachsgans* of de *Seent-Maeërtensgans*, die mèt kaeërsjmès of Seent-Maeërte werre gaeëte. De gans va Visé wert evvel neet gevöld mae gekaoëkd, gemarineerd in de èges getrókke breuj, gepaneerd en in 't ège vèt gebakke en da mèt 'n werm knoflook-roomsaos opgedènd.

## Ingrediaente
*1 dieke hoesgans va ca. 3500 g. De hoesgans is de taam gans, gefókt oet de grów gans (*Anser anser*) 
*3 sjtengele sjpaoër
*3 moeëre
*get tekskes sèlderie
*2 unne
*4 à 6 tieëne knóflook (nao sjmaak)
*3 èèjdäöere
*200 g room
*150 g bótter
*paneermael
*paeëper
*zaot

## Wie makt me de gans pres?
Maak de gans sjön, doeg 't vèt d'r van aaf of laot dat doeë. 't Vèt en d'r laeëver ooch beware. Doeg de gans en d'r laeëver in 'n groeëte pan mèt 'n driej liter kaod water en laot alles op e matig vuur waerm waeëre. Es 't kaoëkt, 't sjpaoër, de unne, moeëre en d'r sèlderie d'r bie. Kruje mèt paeëper en zaot en driej oor sjtillekes laote kaoëke. Laot da alles afkeule en  laot de gans in de breuj 24 oor op 'n keul, duuster plaatsj trèkke.

D'r daag d'r óp: Sniej de gans in sjtökker en haol zoeväöl mäögelek knäöek d'r oet. Vrief de sjökker gans väörzichtig druuëg. Sjmèlt 't ganzevèt op e klèè vuurke. Dat doort 'n 20 minute. 

Maak oondertössje de saos: kwètsj de sjöngemakde knoflooktieëne in e penneke en doeg dao op gaans klèè vuur bietsje bie bietsje de gesjmoolte bótter bie. En daonao de lósgeklópde èèjdäöere. Reur good mèt 'ne hóte laeëpel bies 'n fieng saos oontsjtèèt. Doeg da oonder good reure d'r room d'r bie. Brèng de saos óp sjmaak mèt paeëper en zaot en haow ze waerm (evt. au bain-marie).

Besjtruj de sjtökker gans mèt paneermael en doeg ze in 't hèèt ganzevèt. Tèl op 10 minute öm de sjtökker te werme en 'n fieng broen kleur te gaeve.

Liek de sjtökker gans op 'n sjóttel en serveer de saos d'r bie. D'r bouillon kan me, good gewermd, d'r bie ópdene.
Bauhaus

**Bauhaus** is 'n richting in de keunste, oeë-oonder de architectuur, die in Duutsjlaand an 't begin van d'r 20ste ieëw oontsjtóng en die zich oontwikkelde oet d'r Jugendstil van d'r Belsj Henry van de Velde, dae doe 'n opleidingsinstituut in Weimar leidde. Op 21 maart 1919 waoërt de Bauhaus Keunshoeëgsjoeël gesjticht en nao 'ne verhuus nao Dessau en, wie de NSDAP dao in 1931 de gemèngdeverkezinge wón, nao Berlin waoërt de sjoeël in 1933 ópgehaove dör de nationaalsocialiste. Op dat momaent waor d'r oet Aoke aafkomstige Ludwig Mies van der Rohe directeur van 't instituut. Later, wie dudelek waor dat de Bauhauskeuns in Duutsjlaand polletiek oetgeranzjeerd waor en es Entartete Kunst besjtempeld waoërt emigreerde o.m. Water Gropius en Mies van der Rohe nao de VS en sjtichde dao 'n nuuj Bauhaus opleiding dat in de Verenigde Sjaote 't Nuuj Boewe introduceerde.

## Groondgedachte
De oorsjpronkeleke intentie van Henry van de Velde en Walter Gropius waor öm de keuns van de industrialisatie te emancipere dör 't keunshaandwaerk of ambach wer te belaeve. Daomèt waor 'ne groondkritiek op de sjönhèèdsopvatting van de neosjtiele bedoeld. De dör de ambachte oontwikkelde ornamaente waoërte in dae tied allèng nog industriëel en óp groeëte sjaal gereproduceerd. Keuns waor doe 't kopieëre va ow sjtielelemaente in massaproductie waoëre. Mèt 'n herbrónning via 't haandwaerk woolt me experimenteel en manueel 'n nuuj vórmetaal oontwikkele die qua sjtiel baeëter paasde bie 't industrieel vervaardigingsproces.

Èng van de basisgedachtes waor dat de architectuur besjoewd moes waeëre es 'n *gesamtkunstwerk* dat mèt aander keunste verboonde waoërt. In d'r loop van de oontwikkeling hat dis Bauhausgroondgedachte zich evvel vöral in d'r industriele- en grafische design dörgezat en neet in de architectuur.

't „Staatliche Bauhaus“ waoërt dör d'r sjtichter Walter Gropius gezieë es 'n wèrkgemeensjap oeë-in 't oondersjèèd tösje keunstenaer en ambachtsmaan opgehaeve moes waeëre. Dör dis meneer va wèrke wolle de medewèrkers van 't Bauhaus de maatsjappeleke versjille oet d'r waeëg ruime en biedrage an 't begrip tösje versjèjje volkere. In bedoeling en resultate waor Bauhaus verboonde mèt d'r in 1907 opgerichde Duutsje Vakboond, oeë Gropius bies 1933 lid van waor.

*Das Endziel aller bildnerischen Tätigkeit ist der Bau! … Architekten, Bildhauer, Maler, wir alle müssen zum Handwerk zurück! ... Der Künstler ist eine Steigerung des Handwerkers.* Gropius in zie Bauhaus-Manifest.
## Belangrieke waerke
* 't Glaaspalies, warehoes Schunck, in Haeële oet 1933 dör Frits Peutz.
* 't H-House, wónhoes in Hieër oet 2010 dör Wiel Aretz.
Burgeroorlog

'ne **Burgeroorlog** is 'nen oorlog dae plaatsjvink tösje burgers van ein land.  'n Recent veurbeeld daovan is Darfur (Soedaan) of 't veurmalig Joegoslavië. Historische veurbeelde zint d'n Amerikaanse Burgeroorlog, de Russische Burgeroorlog, de Sjinese Burgeroorlog, de Ierse Burgeroorlog en de Spaanse Burgeroorlog.

Te gróndjslaag aan de meiste burgeroorloge ligke etnische of religieus conflicte.
Reformatie

Mit 't houwe van zieng 95 sjtellinge taege 'n kirkduur in 1517, begos Martin Luther de periode van de **Reformatie**. Nao 1500 jaor kóm d'r in Wes-Europa veur d'n iesjte kier 'n serieus alternatief naeve de Katholieke kèrk. Luther waor 'ne monnik dae de Katholieke kèrk wou hervorme, mer d'r paus waor neet gesjteld op zulke kritiek. Luthers veurnaamste punte va kritiek op de kèrk waore:
* 't aafsjaffe van de aaflaoten
* alling geistelijke zoude preester maoge weure
* d'r minsj had 'ne persoonlijke relatie mit God, zonger tössjekomst van 'ne preester.

Dit letste punt van kritiek impliceert 't einde va de Katholieke kèrk, hoewel Luther dat noeëts gewild hei. Hae wool sjlechts de kèrk verbaetere. Op 'n gegaeve moment werd Luther zelfs durch de paus geëxcommuniceerd, tot Luthers groeëte verdreet.

De luu die zich aansjlóte bie de kritiek van Luther werde Prottestante genump. De teagereactie van de Katholieke kèrk hit de Contra-Reformatie. 

## Godsdeenstoorloge
De godsdeenstoorloge die hieoet in de 16e iew voortvloeide werde veurnamelijk op Duutsj grondgebied geveurd. Luther waor namelik 'ne Duutsjer en kreeg och besjerming van 'ne Duutsje vorst. In Duutsjland werde dees oorloge beëindigd mit de Vrede van Augsburg in 1555.
Amerikaanse Burgeroorlog

Midde de verkiezing van Abraham Lincoln tot president van de Vereinigde Sjtate in 1860, sjeide 't zuude van de V.S. zich aaf tot de Confederatie van Amerikaanse Sjtate. Lincoln waor namelik 'ne taegesjtander van sjlavernij, terwijl in 't zuude talloze sjlave op de katoenplantages wirkten. Lincoln kos 'n sjeiding van de V.S. neet toesjtaon en sjikte 't leger nao 't zuude. Hiemit waor d'n burgeroorlog 'n feit.
Aanvankelijk waore de zuudelijken aan de winnende hand, mer toen 't noordelijke leger mieë versjterkinge kreeg, werd d'n oorlog in 1863 besjlis mit d'r Sjlaag bie Gettysburg. Lang haet Lincoln neet  kenne geniete van de vrede, want hae werd in 1865 vermoord.
De periode die volgt op d'n burgeroorlog wurt de periode van de Reconstructie genump.
Klènge iestied

D'r **klènge iestied** is 'n kowwer periode van d'r 15de bies d'r 19de ieëw. In die periode loog de gemiddelde temperatuur 1 à 2 graad lieëger es de temperatuur in de periode van 1960 bies 1990. Väör d'r klènge iestied waor 't wermer es in de lèts geneumde recaente periode. Doe goof 't wienboew in Ingelaand, perzikketeelt in Vlaandere en de Vikinge koloniseerde in dae tied (987-15de ieëw) Greunlaand. Dat waor daonao neet mie mäögelek. D'r waor evvel sjprake van 'n temperatuurvariatie in d'r klènge iestied; kowwer periodes waoërte aafgewisseld mèt get wermer. 't Lètste kwart van d'r 16de ieëw waor 't kodst. Dat kan me o.m. opmake oet jaorringe va beum mae in dae tied sjèldere sjèlders, zoewie Pieter Brueghel de Jonge, ooch väöl weentertaferele, mèt sjaatsende luuj op bevraore watere en sjnieë.  
Saer 1990 wert 't versjneld wermer en dat zow mèt 't broeikaseffect te doeë ha.
Koalhaof

'ne **Koalhaof** (koalef, koeëlef of moostem) ies 'ne greuntetuin woa-in allerlei soorte greunte gekweek en geteelt were veur eige gebruuk. Dèks ies 't 'n ónderdeil  van 'ne groatere tuin. In vreuger jaore houwe väöl hoeshouwes 'n greuntetuin achter hun hoes. 

Koalh'ver van vreuger kènne v'r indeile in: gezinstuine, pestoarstuine, kroedtuine en kestjièlnutstuine.

'n Volkstuintsje ies 'ne greuntetuin, dae neet bie 't hoes liek.

## Beroemde greuntetuine
* Greuntetuin van kesjtièl Sjaloen in Oud-Valkeberg
* Greuntetuin van kesjtièl Villandry (Frankriek) (rensiassance)-tuin
* Greuntetuin van kesjtièl Hex in Heks
* Greuntetuin in Franse sjtiel van 't 17e ièws kesjtièl Saint-Jean-de-Beauregard (Frankriek) 
* Greuntetuin van kesjtièl Blois (Frankriek)

## Seizoen

## Soorte moostemplante
knolvröchte: eerappel of aerpel, knoepsilderie of knópsilderie 
wortele: wortel of moor, rammenas, rettich, redies 
sjtengele: kardoen, bleiksilderie, asperge, Brussels lof of witlof 
blaadgewasse: sjpoor, sjpaor of poor, kuèlsoorte: road moos, wiet moos, sjepengs of sjpiets moos, greun moos of boerekuèl, ièwig moos of sjpleetkuèl, savoiemoos, bloomkuèl, sjproete,  broccoli, sjla, veldsjla,sjpinazie, andievie 
peulevröchte: peule, erwte, boane, dieke boane, sjnieperboane of sjnieboane, linze 
vröchte: courgette, kómkómmer, tomaat 
keukekroed: dragon, bieslook, citroanmelisse, karwij, rozemarien, munt, tijm, salie, silderie, pimpernel, maggiplant of lavas, anies, hyssop, kamille, jeneverbes, marjolein, potmarjolein, mierikswortel, mosterdzaod, waterkeersj of cresson en zuring 
sjniejblome: dahlia, junkerke, crysant, graffiaot, roas, pioenroas, aster, Oas-Indische keersj, reukerwt
Sjtoppekloep

D'r **sjtoppekloep** woar inge verein oes Bóches, deë i d'r Tsweide Weltkreeg woeëd ópjericht. Óp 20 september 1942 hoof d'r jimnastiekverein Wilhelmina ziesjzelf óp, weil heë neet touwtreëne wool tot de Kulturkammer, zoeëwie d'r Dütsje bezetter vörderde. Inkel moande sjpieëder, óp 31 jannewaar 1943, óntsjtóng d'r sjtoppekloep, um d'r vereinsbank i sjtank te haote. Óp 22 oktober 1944 woeëd Wilhelmina herópjericht, noadat de plaatsje Bóches en Zumpelveld woeëde bevreid dursj de jeallieerde.

## Externe link
*G. V. Wilhelmina
Aiol-fragmente

De **Aiol-fragmente** zeunt 'n Limburgse bewèrking oet 1220-1240 van d'r Aodfraanse ridderroman *[[Aiol en Mirabel]]* oet d'r 12de ieëw, messjie gesjraeve in Rijkhoven, in de landcommanderiej van de Duutsje Orde Oude Biezen of Alde(n) Biezen, bie Bilze mae da waal dör ieëmes dae oet de buurt va Venlo aafkomstig waor en in die taal sjreef. De gevoonde manuscripte zeunt neet de origineel en me vermoedt dat de oorsjpronkelek versie sjtamt oet 't eind van d'r 12de ieëw.

## Fragmaent

gi heren seit si laet mi gaen
mi dunket its also gedaen
bet mi dat ic an uwen here
mut beden dat mi muiet sere
urilike lieten si si gaen
si gienc uor mahumette staen
die daer gegoten was uan golde
du si un ane beden solde

## Aiol in ander tale

De Vlamsje versie is waal an 't begin van d'r 13de ieëw gesjraeve. De Italiaanse versies zeunt va eind 14de ieëw, 'ne prozaroman, en 'n bewerking daovan in rijm oet 't begin van d'r 16de ieëw. Ooch gèft 't 'n Sjpaanse versie.

## Externe leenk
*Van Poitiers tot Fortuyn, Harrie Teunissen/Aiol blz 109
*Aiol-fragmente
*Aafbeelding origineel manuscript
*'t Verhaol
*Limburgse Aiol gesjraeve eind 12de iew, kiek blz 87-88

*Aiol en Mirabel Ingelsje wikipedia
Bánovce nad Bebravou

**Bánovce nad Bebravou** (Pruus: *Banowitz*, Hóngaars: * Bán*) is e stedje in Slowakije, in de Trenčín regio. 't Stedje tèldje 20.639 inwoeaners in 2005.

## Geografie
't Stedje lègk in de noeardjelikste randj van de Danubische Heuvele, ane veut vanne Strážovské vrchyberg bie de samevlöiing vanne Radiša enne Bebrava revere. 't Lègk 25 km eweg van Prievidza, 30 km van Trenčín en 50 km van Nitra.

## Gesjiedenis
De aajste nederzètting stamp oet de Brónstied. De iëste vermèljing van de plaats es *Villa Ben* kömp oet 1232. In 1376 waerdje de plaats 'n keuninklike vriestad. In de Middelieëuwe waerdje Bánovce e belangriek hanjelscentrum - veur sjoonmaekers, sjrienwèrkers, smeier, slechters, waevers en anger. In 1633 waerdje de plaats vanoet 't zuje door de Ottomane geplunderdj. De ieëste basissjoeal waerdje geäöpendje in de zevetieëndjen ieëuw. Tiedes 't ieëste Tsjechoslowaaks republiek woor 't 'n agricultureel plaetske, mer nao de Twieëdje Waereldkrieg waerdje 't e belangriek plaetske veur de wage-, möibel- en textielindustrie.
Banská Štiavnica

**Banská Štiavnica** (Duits: *Schemnitz*, Hóngaars: *Selmecbánya*) is 'n stad in centraal Slowakije, in 't midde van 'ne oetgrótte caldera óntstange nao 'n instórting van 'n aaj vulkaan. 't Gebergdje det de caldera vörmp hèt 't Štiavnica Geberdje. Banská Štiavnica haet mieë es 10.000 inwoners. De aajste sjriftelike vermeljing van Banská Štiavnica is oet 't jaor 1156. Al in de 13djen ieëuw waas de stad bekindj waenger de winning van goud en zilver. 't Haet 'ne nag gans behaje middeleeuwse stadskern. Waenges häör historische waerdje wore de stad enne ómligkendje ómgaeving dore UNESCO oetgerope es Waereldj Erfgood op 11 december, 1993.

## Bezeenswaerdighede
't Hert van de stad is 't historische Drie-einheidsplein (Slowaaks: *Trojičné námestie*) wo ouch 'ne monumentale peszuul steit. 't Plein is in gebroek veur dök veurkómmendje culturele gebäörtenisse en d'r is ouch 'n mineralogisch museum. Twieë kastele, *d'n aaje* (Slowaaks: *Starý zámok*) en *de nuje* (Slowaaks: *Nový zámok*), zeen ómgeboewdj toet museum.

't Mienboewaopelóchmuseum bi-jtj 'ne twieë km lange excursie óngere gróndj in de miene oet de 17djen ieëuw. 'nen Angere aje mien dae geäöpendj is veur 't publiek, de *Glanzenberg* is zelfs ajer. 

## Demografie
Banská Štiavnica haet 10,674 inwoeaners (31 december 2005). Vólges de vólkstelling van 2001 is 93.9% van de luuj Slowaaks en 2% Roma. Väöl luuj stamme aaf van de Karpatepruse die 'ne belangrieke rol speeldje in de middelieëuwse gesjiedenis van de stad. 65% is rooms-katholiek, 18.9% atheïstisch en 7.6% lutheraans.
Bardejov

**Bardejov** (Duits: *Bartfeld*, Hóngaars: *Bártfa*, Pools: *Bardiów*) is 'n stad in noord-oeas Slowakije. 't Lik inne Šariš regio en haet róndje 33.000 inwoners. De spa stad, mit ziene ieëste vermèljing in 1241, toeantj väöl versjèllendje culturele monumenter in zien gans intak middeleeuws centrum. De stad is ein van UNESCO zien Waereldj Erfgood.

## Gesjiedenis
't Gebied van 't hujig Bardejov haet al sins 't steinen tiedpèrk luuj aangetróg. De ieëste sjriftelike verwiezing nao de stad stamp naevedet oet zoeaget 1240, wen monnike oet Bardejov bie Keuning Béla IV klaagdje euver sjenjing van häörr stadsgrenze door Prešov. In de veertieëndjen ieëuw waerdje de inmiddels mit moere versterkdje stad e centrum van hanjel mit Pole. Mieër es vieftig gilje beïnvloodje de floriserendje economie. Bardejov kreeg in 1376 de status van keuninklike stad en waerdje later 'n keuninklike vriestad. De gouje tied van de stad èndigdje in de zestieëndjen ieëuw, wen 't landj geplaog waerdje door diverse kriege, pandemieë en anger rampe.
Bojnice

**Bojnice** (Hóngaars: *Bajmóc*, Duits: *Weinitz*) is 'n stedje in centraal Slowakije ane opper Nitra reveer, kórtbie Prievidza. d'r Woondje in 2005 4.983 luuj. Bojnice is veurnamelik bekèndj waenges zien toeristische attracties: d'n aajste derenhaof van Slowakije, 't meis bezóchdje kestieël en ein vanne aajste spa plaatser in Slowakije. 't Stedje lik óngere Bojnice Kestieël, dae geboedj is op 'ne travertiense rots mit 'ne netuurlikke grot. 't Kestieël kömp veur in väöl internationaal films.

## Geografie
't Stedje lik ane opper Nitra reveer vallei, óngere Strážov berg. 't Lik 4 km van Prievidza. Ouch ligke twieë anger belangrieke plaatser inne buurt. Žilina lik 60 km noordelik en Trenčín 65 km westelik.

## Historie
D'n historie van 't stedje is erg verbónje aan dae van 't plaatselik kestieël. D'n ieëste vermèljing is van 1113, wen 't plaetske es 'n nederzètting ónger 't kestieël benaamp waerdje. 't Plaetske haet stadsrechte sins 1966.
Brezno

**Brezno** (Duits: *Bries* of *Briesen*, Hóngaars: *Breznóbánya*) is 'n stad in centraal Slowakije mit 22.279 inwoeaners in 2005. 

## Geografie
De stad lègk in 't Horehronské podoliebassin, ane Hron reveer, tösse de bergketes vanne Lege Tatra en 't Slowaaks Ertsgebergdje, óngeveer 45 km van Banská Bystrica. 't Lokaal klimaat in 't bassin is redelik kaad. Gemiddeldj is 't 6.6°C gräöj werm en de jaorlikse naerslaag is 700 toet 750 mm.

## Gesjiedenis
Al sins de veurgesjiedenis woeane d'r luuj op dees plaats, meh de hujige stad is óntstange oet 'n aaj Slowaakse nederzètting naeve wo de nuuj aangekómme Pruse 'ne typische veerkantje mert ópzatte in de vruuege dertieëndjen ieëuw. De ieëste sjriftelike vermèljing kömp oet 1265 wen Keuning Béla IV van Hóngarije 'n kaart veur jagers oet de regio Liptov  ópstèldje wo in sting det ze hout róndj de plaats bekèndj es *Berezuno* móchdje gebroeke. De naam kömp van 't Slowaaks waord "breza", det *bèrk* beteikentj. In de neugetieëndjen ieëuw woor Brezno 'n echte Slowaakse stad en waas 't ein van de centra van de Slowaakse Nationale Bewaeging. Sins de Twieëdje Waereldkrieg begintj 't 'n industrieel stad te waere.

## Demografie
Vólges de vólkstelling van 2001 had de stad 22.875 inwoeaners. 92,85% van die luuj wore Slowaaks, 4,63% Roma, 0,80% Tsjechisch en 0,22% Hóngaars. 66,89% woor Rooms-Katholieks, 18,54% atheïstisch, 8,57% Lutheraans en 0,98% Grieks-Orthodox.
Brezová pod Bradlom

**Brezová pod Bradlom** (Pruus: *Birkenhain*, Hóngaars: *Berezó*) is 'n stedje in 't Myjava distrik vanne Trenčín regio in Wèsslowakije, ane wèstelike veutheuvele vanne Klein Karpate inne Záhorie regio. 't Plaetske haet óngeveer 5.500 inwoeaners.

## Historie
't Territorium van Brezová pod Bradlom duuk veur 't ieës op in 1263. 't Stedje woor vasbewoeandj inne 15e eeuw. 't Kreeg stadsrechte in 1709.

## Demografie
Brezová pod Bradlom haet 5.447 inwoeaners (31 december, 2005). Vólges de vólkstelling van 2001 woor 95,8% van de inwoeaners Slowaaks en and 1,1% Tsjechisch. 45,7% woor lutheraans, 26,4% rooms-katholiek en 21,6% atheïstisch.

## Bezeenswaerdighede
De monumentaal tombe van Milan Rastislav Štefánik lègk oppe Bradloheuvel (543 maeter hoeag), zoeaget drie km van de stad aaf op de waeg nao Košariská. Me begós in 1924 mit de boew van de tombe, vief jaor nao de doead van Štefánik, en 't woor in 1928 aaf. De tombe is óntwórpe door de arsjitek Dušan Jurkovič.
Bytča

**Bytča** (Hóngaars: *Nagybiccse*) is 'n stad en gemèndje in noeardjwès Slowakije. 't Lègk ane Váh reveer kórtbiej Žilina en Považská Bystrica. Jozef Tiso, 'nen aje president vanne Slowaakse Staat, koom oet dees plaats. Bytča haet 11.506 inwoeaners.

## Gesjiedenis
De aadste vermèljing van Veľká Bytča, noe de kern van de stad, stamp oet 1234 es *Terra Bycha*. In 1378 kreeg de nederzètting stadsrechte. De gemeindje Bytča óntsting in 1946 door de fusie van de gemeindje Malá Bytča, Veľká Bytča en Hliník nad Váhom.

## Stadsdeile
De gemeindje Bytča besteit oet de vólgendje kerne. Tösje häökskes steit 't jaor worin 't stadsdeil of dörp bie de gemeindje waerdje gevoog.
* Beňov (in 1898 bie Mikšová gevoog) 
* Hliník nad Váhom (1946) 
* Hrabové (1971) 
* Malá Bytča (1946, Pruus: *Klein-Bitscha*) 
* Mikšová (in 1907 bie Malá Bytča gevoog) 
* Pšurnovice (1971) 
* Veľká Bytča (1946, Hóngaars: *Nagybiccse*, Pruus: *Grossbitsch*)
Duutsje Orde

De **Duutsje Orde**  of de **Teutoonse Orde** is 'n gèseleke ridderorde die in 1189 oontsjtande is. De oorsjpronkeleke doelstèlling waor 't verzörge en verplege van gewonde kruusvaarders dör monnike tiedens de kruustóchte. An 't hoofd van de orde sjtóng 'ne groeëtmèèster en de kesjtieële van de Duutsje Orde neumt me 'n commanderiej. Later verenderde 't doel en daomèt ooch 't wèrk van de gèseleke ridders. De Orde veroverde in dae tied väöl bezittinge in Oost-Europa, m.n. in Oostpruses 't toenmalig centrum van de Baltische Sjtaote.

De commanderiej va S'n Pieëter kieëm in 1251 in 't bezit van de Duutsj Orde wie Daniël va Voere 't kesjtieël an de orde sjoonk en èges töt de orde toetrooj. Bies doe how S'n Pieëter bie 't Graafsjap Dalhem behoeërd. *[[Alden Biesen]]*, bie Bilze waor 'n laandscommanderiej. *Nuuj Bieze* in Mestreech - noe rest daovan nog 'ne sjtraotnaam - en daoväör de *[[Biezehoof|Klèng Bieze]]* in Zittert-Gelaen waore 'n commanderiej die, zjuus wie die van S'n Pieëter, oondergesjikd waor an de laandscommanderiej Alden Biezen.
Doeëjeherdeenking

De **Doeëjeherdeenking** vindt in Nederland plaatsj op 4 mei en gedeenkt de doeëje van d'r Twiede Waeltkreeg en van de VN-vredesmissies. Öm ach oor 's aovends is 't in Nederland dan  óp dae daag 2 minute sjtil en laet o.m. de Köning 'ne kraans op 't monumaent va De Dam in Amsterdam.

Op 11 november gedeenkt Belsj de doeëje van d'r Örsjte Waeltkreeg, d'r Twiede Waeltkreeg en de VN-vredesmissies. Dis doeëje-herdeenking wert d'r wapesjtilsjtaand geneumd.
Keunstenaer

'ne **Keunstenaer** of 'ne **artiest** is ieëmes dae keuns makt. Naogelang 't saoërt keuns kènt dat o.m. zieë:
'ne beeldhouwer, 'ne choreograaf, 'ne cineast, 'ne componist, 'ne etser, 'ne glaasjilder, 'ne graficus, 'ne graveur, 'ne houtsjniejer, 'ne kunssjilder, 'ne lithograaf, 'ne sjriever, 'ne acteur, 'ne regisseur of 'ne videokunstenaar.

Naogelang d'r gehanteerde sjtiel kan dat o.m. zieë:
'ne expressionist, 'ne impressionist of 'ne realist.

'ne Keunstenaer haat 'n vrie beroep mèt 'n sjtatuut dat 'm rech gèft óp 'n absoluut vriej mieningsuting. 't Waerk van 'ne keunstenaer kan bezieë werre es 'ne indicator van de mate van 't algemèng rech op vrie mieningsuting. Wiemieë 'ne keunstenaer gebroek makt va sjtielmiddele, zoewie överdrieving, metafore of aander vorme van, vör de massa, oontoegaankeleke codes, wie minder vrie de gemeensjap is oeë e zich in bevindt.
Maria Hemelvaart

**Maria-Hemelvaart** of *Maria ten hemel opnumming* ies 'ne katholieke fièsdaag van de heilige Maria op 15 augustus. Herdach weurt dat Maria in de hemel woort opgenómme. 

## Legende en Viering
Apostele zouwe in 't graaf van Maria, in plaats van häör lief, blome en rukend kroed gevónge höbbe. Daorum weurt op 15 Augustus, ouch *Slevrouwe-kroedwiejdaag* geneump, de kroedwösj in de kèrk gewiejd. Dizze gewiejde kroedwösj zou besjerme tege ónwaer, krenkdes en koaj geiste.

In väöl (katholieke) leng, zoa-es Belsj, Pole, Frankriek, Luxemburg, Italië, Slovenië, Sjpanje en gedeiltelik in Duutsjland (Saarland en gedeiltes van Beiere) ies Maria-Hemelvaart 'ne wettelike fièsdaag. 

In Antwerpe en umgeving, weurt op 15 augustus moderdaag (moederdag) gevierd.

'ne Andere kèrkelike fièsdaag ies Hemelvaart, dae gevierd weurt op de dónderdig veur Pinkstere. Dan weurt de hemelvaart van Christus herdach.

## Mariafièste
Ander fièsdaag van Maria valle op:    
* Maria-boodsjap op 25 miert. Ouch geneump de Annunciatie.
* Maria-keuningin op 22 augustus.
* Maria-bezeuk, of Visitatie woort gevierd op 2 juli, allewiel op 31 mei.
* Maria-geboorte op 8 september.
* Ónbevlekde óntvangenis van Maria op 8 december.
* Maria-leechmès op 2 februari.
* Mariamaonde zint de maonde mei en oktober.
Asperge

**Asperge**, in 't plat: sperves, (Latiens: Asparagus officinalis subsp. oficinalis) ies ’n plant, woavan de jóng sjeut (de sjtengele) verboewd were es greunte. Dees vörm van greunte kweke dege de Romeine vreuger al. Veural in de losse zandgrónd van Miede-Limburg en Noord-Limburg, Brabant op 't Belsj en in Duutsjland vingk aspergeteelt plaats en dat gebeurt al saer de 19e ièw. 

## Teelt van de asperge

’t Ièrsjte jaor lièt de aspergeboer de plant gewoon doorgreuje. De sjeut vertakke zich, kriege väöl blaedsjes en later ouch hièl klein wiete bleumkes. De plant zuut dan oet wie ‘ne wösj seergreun. In de herfs sjtörf ’t bovegrónds gedeilte aaf, meh de wortel blief leve. Dae zal in ‘t veurjaor wir gewoon oetloupe. 

De teelt besjteit oet ’t oetsjteke (aafsjnieje) van de óndergróndse sjeut, die zich in opgehuègde grónd bevinge. 't  Ophuège, tot zoan 40 centimaeter hoag, gebeurt mèt de bedoeling de sjtengele te dwinge ’t leech te zeuke. Bie gebrek aan zónleech blieve ze blank. Ze were es wiette asperges verkoch: 't "Wiet goud" geneump. Greuje de sjeut te wied door, dan verkleure ze ièrsj nao paars en danoao tot greun asperges. Die zint ouch eetbaar, meh sjmake andersj. De plant kènt 10-12 jaor op ’t zelfde veld blieve sjtoon.
Oet ein plant greuje ongevaer 20 sjtengele. Op eine werme daag kènt ‘ne sjeut sóms waal 7 cm greuje! Umdat te forcere were de aspergevelde ouch waal mèt plastic bedèk.

## Ougs
Asperges were, mèt ’n speciaal mets van ca 45 cm lengde, ein veur ein gesjtoke. 

## Traditie
’t Aspergeseizoen, de tied dat asperges friesj gegolle en gegete kènne were, löp traditioneel van ongevaer 10 april tot 24 juni. Daonao maoge de asperges van de kouwe grónd, neet miè verkoch were.

## Asperges op z'n Limburgs

Op z’n Limburgs ete v’r asperges gekook, euverdèk mèt ’n roumsuiske (Mouseline- of Hollandaisesaus) mèt peterselie, en gegarneerd mèt gekook ei en gekookde sjink.
'n Combinatie mèt zalm of ander soorte vösj ies ouch hièl sjmakelik.
Čadca

**Čadca** (aaj spelling: *Čača*, Duits: *Tschadsa*, Hóngaars: *Csaca*, Pools: *Czadca*) is 'n stad in 't noorde van Slowakije kórtbie de Poolse grèns en Tsjechië. 't Haet 25.300 inwoeaners.

## Geografie
't Distrikdörp lèk t'n zuje vanne Jablunkov pas, ómgaeve dore Javorníky, Kysucké Beskydy en Turzovská vrchovina berg. 't Lèk inne vallei vanne Kysuca reveer, zoeaget 30 km t'n noorde van Žilina en is óngerdeil vanne historische regio Kysuce. 'ne Minderheid vanne Gorale woontj inne ómgaeving.

## Historie
't Distrikdörp is inne 17e eeuw gestich, d'n ieëste vermèljing kömp ieëder namelik in 1565 es *Tzaczcka*. 't Plaetske bekoom stadsrechte in 1778.
Čierna nad Tisou

**Čierna nad Tisou** (Hóngaars: *Tiszacsernyő*) is 'n stad en 'n gemèndje in 't distrik van Trebišov inne regio róntjelóm Košice in 't uterste zuudoeaste van Slowakieje, kortbieje reveer d'n Tisa (Hóngaars: *Tisza*).

## Historie
De stad enne gemèndje zeen ein vanne jóngste inne regio róntjelóm Košice. De twieë zeen namelik gestich woren in 1828.

## Geografie
De stad ligk op 102 maeter huuegdje en besleit e gebied van 9.37 km². Zoeaget 4.390 luuj wone dao.

## Etniciteit
Óngevieër 60% is Hóngaars, 34% is Slowaaks en 6% zeen Zigäönder.

## Economie en veurzeninge
In 't plaetske guuef 't 'nen apotheek, 'ne publieke bieb en e gymnasium. Wiejer guuef 't in 't plaetske onnag e poskentoear en versjillige winkelmeugelikheje.

## Verveur
't Plaetske haet 'n treinsverbinjing mit Oekraïen, die wichtig is es Slowakieje en Oekraïen versjillige standerde höbben en daoveur mót al 't verkieër van standerd waere verangerdj.
Limburgse Wikipedia

De **Limburgse Wikipedia** is de Limbörgse editie van Wikipedia. Dees editie is opgezat in augustus 2004. Op 31 augustus 2015 behaoldje ze de 10.000 artikele,  op 3 oktober 2024 de 15.000 artikele.

Oppe Limburgse Wikipedia waere de pagina's gesjreve in versjillige dialekte. Det is ómdet 't gein dudelike standerdisering veur 't Limbörgs guuef. Waal wuuertj innen interface, op projekpagina's en anger beleidspagina's 't Algemein Gesjreve Limburgs gebroek. 

## Verwiezing


## Extern links
* Limburgse Wikipedia
* Statistieke vanne Limburgse Wikipedia door Erik Zachte