open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stumhöbbendjen dentale fricatief

De **stumhöbbendjen dentale fricatief** of **stumhöbbendje dentaal wriefklank** is 'ne mitklinker dae in versjillige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . De stumhöbbendjen dentale fricatief haet feitelik twieë variantje (zuuch bie kènmirke).

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen dentale fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* 't Guuef twieë oetspraokplaatse:
*# Dentaal, [θ̪], det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge de baovetenj (apicaal taenge laminaal);
*# Denti-alveolair, det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit 't tóngblaad taenge d'n tandjwal ennen tóngspits achtere baovetenj;
* De artikulaasje is stumhöbbendj, waat mèntj det de stumbenj trille bieje oetspraok;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ze is 'ne centrale mitklinker, waat inhèltj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendjen dentale fricatief gewuuenlik neet veur. Waal höbbe sómmige luuj 'ne *slis*, wobie me de  zoea oetsprèk. Ouch kump t'r bie sómmige spraekers waal 'ns veur bie Ingelse lieënwäörd; al wuuertj t'r dore meiste vervange dore .
Dentaal

'nen **Dentaal** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte tóng taenge de baovetenj. 't Puntj vanne tóng womit me kóntak maak taenge de baovetenj kan d'n tóngspits zeen, apicaal, of 't tóngblaad, laminaal. Dentaal mitklinkers óngersjeie zich vanne denti-alveolair mitklinkers, wobie me mit 't tóngblaad kóntak maak taenge d'n tandjwal enne tóngspits achtere baovetenj zètj.

Dentaal oetspraoke zeen in 't Limbörgs betrèkkelik zeldjzaam, al kómme ze waal veur. 

Bekèndje dentaal mitklinkers oet 't Ingels zeen de  enne , wie inne wäörd *thin* en *though*.

## Zuuch ouch
* Labiodentaal
* Denti-alveolair
Allofoon

'nen **Allofoon** is 'n alternatieve vorm, döks 'n vorm die e foneem aannump in 'ne bestumdje fonologische kónteks; wen me 'ne bepaoldje klank kan veurspèllen aanhandj de ómgaeving worin deze klank veurkump, den is deze klank meistes 'ne variant of 'nen allofoon. E veurbild is d'n stumloeazen uvulaire plosief in 't Limbörgs; dees klank kump veur inplaats de stumloeaze velaire plosief inne kónteks van achterklinkers. Me kan dees klank dus ummer aafleien es 'nen angere klank in 'ne bepaoldje kónteks; hiedoor is dit 'nen allofoon en gei foneem.

'nen Allofoon is dus 'nen oetspraokvariant. Dees anger oetspraok lèdj neet toet 'n verangering inne beteikenis van e waord. Döks is 'nen allofoon aafhenkelik vanne klenk inne ómgaeving, meh det hoof neet ummer zoea te zeen. 'n Allofoon oetspraok kan ouch 't gevolg zeen vanne posiesje vanne klank in 't waord (wie bie auslautverhärtung), mer ouch kómme versjillendje oetspraoke in vriej variaasje veur.
Leni & Ludwig

**Leni & Ludwig** waas e Nederlandjs Limbörgs zankduo, det besting oet 't echpaar Leni Raats (Nuienhage, 29 jannewarie 1925 - Landjgraaf 9 april 2013) en Ludwig Rutar (Kirkraoj 20 juli 1915 - 1993). Ludwig zóng en speeldje de steiersen trèkzak, dewiel Leni zóng en 't drumstèl beheef. De grótste hits van 't duo wore *[[Schön ist die Jugend]]* en *Rosen der Liebe*. d'n Ieëste sting èllef maondj inne hitperaad en bereikdje d'n toep tieën; daomit waas t'r eine vanne grótste hits van 't jaor 1958. Bei nómmers dieëje mieër es ei miljoen exemplare verkoupe.

Ludwig Rutar koom oet e gezin van ach kinjer. Es e kindj lieërdje d'r zichzelf de gitaar enne móndjharp te bespele. Eimaol vólwasse woort t'r aanvenkelik kapper, mer in 1946 woort t'r 'ne professionele muzikantj; hae woort gitaris bie *Die Lustige Drei*, worin ouch Frits Repin zoot. Kórt daonao lieërdje d'r Leni Raats kènne. Ouch zie waas aanvenkelik 'n kapster, meh zie lieërdje zich 't drumstèl te behouwe. Leni en Ludwig vörmdje zoea e muzikal duo en troedje nag in detzelvendje jaor.

Es duo nome Leni en Ludwig e groeat aantaal aan singles en albums op. De vaste perducer waas Johnny Hoes. Ane begin vanne jaore sèstig woort Ludwig krank, wodoor 't duo nimmieë kós optraeje. Ludwig góng haer in 1993 ane Krenkdje van Parkinson; Leni góng haer in 2013.
Denti-alveolaar

'nen **Denti-alveolaar** of **denti-alveolair** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte plaate tóng (laminaal) taenge d'n tandjwal enne baovetenj. Tródsdet denti-alveolair mitklinkers döks es "dentaal" waeren aangegaeve, ómdet allein 't veurwaerts kóntak mitte tenj zichbaar is, is 't echelste puntj womit kóntak wuuertj gemaak mitte tóng 't rillevantjste, ómdet juus dit de maximaal waerklanksplaats bepaoldj en de karakteristieke klank vanne klank guuef.

## Zuuch ouch
* Dentaal
* Alveolair
Roubaix

**Roubaix** (Picardisch: *Roubés*, Nederlands: *Robaais*) is 'n aw industriestad in 't noorde vaan Fraankriek, in de voormaolege provincie Frans-Vlaondere, vlak bij de grens mèt Belsj. Ze is ouch de hoofplaots vaan twie kantons en 'n gemeinte in de regio Hauts-de-France, 't departemint Nord en 't arrondissemint Lille. Bij de volkstèlling vaan 2013 had de stad 95.866 inwoeners. Wijer waor 't de daarde stad vaan de regio nao Lille en Amiens.

Same mèt Lille, Tourcoing, Villeneuve-d'Ascq en 86 aander gemeintes vörmp Roubaix 'n groete agglomeratie die mie es ein mieljoen inwoeners heet: de Europese Metropool vaan Lille. Ze ligk in 't noordooste vaan dit metropool mèt 'n oppervlaakde vaan 13,23 km².

Internationaol is ze veural bekind es de aonkomsplek vaan de fietsrenklassieker Paries-Roubaix.

## Extern linke
* Officieel website van de gemeinte 
* Officieel website vaan 't bureau veur toerisme
Ieredevisie 2016/17 (hierevoetbal)

**2016/17** waor 't 61e sezoen vaan de **[[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie voetbal veur manslui]]**. In dees competitie späölde achtien clubs in 34 rundes twie kier tegenein um 't 128e Nederlands voetbalkampioensjap. Titelverdeideger waor PSV, nui in de Ieredevisie waore Sparta Rotterdam en Go Ahead Eagles (allebei gepromoveerd nao ieder ouch al in de Ieredevisie te höbbe gespäöld). Ein Limbörgse club deit mèt, naomelek Roda JC. 't Program begós op vriedag 5 augustus 2016 en leep aof op zondag 14 mei 2017 (aofgezeen vaan de play-offs). Kampioen woort Feyenoord, wat veur d'n ierste kier sinds 1999 bovenaon indegde. Go Ahead Eagles woort lèste en degradeerde dus nao e jaor weer nao de Ierste Devisie.

## Clubs
In de Ieredevisie koume dit sezoen de volgende achtien clubs oet:

Trainerswissels in d'n tied tösse de twie sezoene zien neet mètgenome.

## Matches
't Toesteam steit in de rij, 't oetteam in de kolom.

## Stand

;Opmerkinge
* FC Twente maag tot en mèt sezoen 2018/19 neet aon Europees voetbal mètdoen. Zoedoende waor 't ouch oetgeslote vaan de naocomptetitie veur Europees voetbal, oondaanks zien zevende plaots.
* De winner vaan de KNVB-beker struimp direk in de grópsfaas vaan de Europa League in, tenzij 'r bij de ierste twie waor geïndeg. In dat geval hej de nómmer drei 't ticket gekraoge. Wienie de bekerwinner bij de nómmer 3-7 zit, zouw de res vaan 't systeem ein plaots nao oonder sjuive; dit is dus gebäörd.

## Rifferenties
Parc Hosingen

**Parc Hosingen** is 'n gemingde in 't kanton Clervaux i Luxemburg. De gemingde untsjtang op 1 januari 2012 durch 'n sameveuging va de ouw gemingdes Consthum, Hosinge en Hoscheid. Durch dees fusie is dees gemingde de op veer noa groeëtste van 't land. 

## Geografie/demografie
De gemingde telde op 1 januari 2016 3.350 lüj en hat 'n deechde van 47/km². Parc Hosingen hat 'n oppervlak van 70,7 km².  

## Gemingde
De gemingde Parc Hosingen besjteet oet tieën plaatsje.
*Bockholtz
*Consthum
*Dorscheid
*Holzthum
*Hoscheid
*Hosingen
*Neidhausen
*Rodershausen
*Untereisenbach
*Wahlhausen

## Weblinks
Websites va de dörper i g'n gemingde:
*Hosingen 
*Consthum
*Hoscheid
Hoscheid

**Hoscheid** (Luxemburgs: *Houschent*) is e dörp i ge kanton Clervaux. Op 1 januari 2012 woeëd Hoscheid mit de gemingdes Consthum en Hosinge samegeveug tot de nüj gemingde Parc Hosingen. Óch woeëd Hoschied herigedeeld bei kanton Clervaux i plaatsj va Diekirch. 

## Geografie/demografie
Hoscheid telde 551 iwuënesj in 2007 op 'n oppervlaak van 10,42 km². 

## Gemingde
De vuurmalige gemingde Hoscheid besjtóng oet veer plaatsje.
*Hoscheid
*Hoscheid-Dickt
*Oberschlinder
*Unterschlinder
Ierste Devisie 2016/17

**2016/17** waor 't 61e sezoen vaan de **[[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]]**. In de competitie speule 20 teams (16 traditioneel betaoldvoetbalclubs, ein semi-amateurclub en drei belofte-èlftalle) in 38 speulrundes twie kier tegenein. De regulier competitie leep vaan 5 augustus 2016 tot en mèt 5 mei 2017. Nui in de Ierste Devisie waore dit jaor SC Cambuur en BV De Graafschap (gedegradeerd oet de Ieredevisie) zoewie joonk FC Utrecht (gepromoveerd oet de opgelufde Ieredevisie veur belofte-èlftalle, boe 't de lèste kampioen vaan waor). De kampioen zouw promovere nao de Ieredevisie; belofteteams waore dao evels vaan oetgeslote umtot ze neet mèt hun ierste èlftal same in dezelfde competitie mage speule. De lèste zouw dit jaor veur 't iers zeker zien vaan degradatie (nao de Twiede Devisie). Ach clubs, boe-oonder de veer periodekampioene, mochte nao aofloup um promotie goon speule; ouch hei zien belofteteams oetgeslote. 't Gief gein play-offs tege degradatie.

VVV woort op 21 aprèl, nao de 36e späölrunde, kampioen. Achilles '29 woort lèste en degradeert zoe nao de Twiede Devisie.

## Clubs

;Opmerkinge
* ID: Ieredevisie
* BID: Belofte-Ieredevisie
* 'nen Asterisk (*) gief aon tot 't team veureg sezoen periodekampioen is gewore.
* FC Dordrecht woort in 1883 opgeriech es DFC. De proftak splitsde ziech in 1972 aof.

## Wèdstrije

## Stand

;Opmerkinge
* De belofte-èlftalle vaan Ajax, PSV en FC Utrech koume neet veur promotie in aonmerking, umtot de ierste èlftalle vaan die clubs al in de Ieredevisie speule. Ze kinne eventueel wel degradere.
* Fortuna kraog in september 2016 drei punte in mindering es straof veur financieel wanbeleid. In aprèl 2017 volgde nog drei punte.
* Joonk PSV is kampioen vaan de ierste periode. Umtot 't team neet maag promovere (zuug bove), góng 't play-offticket nao VVV, wat in die periode twiede woort.
* VVV woort kampioen vaan de twiede periode. Zij waore nao periode 1 al zeker vaan deilnaome aon de play-offs, daorum góng hun plaots nao Helmond Sport.
* VVV haolde ouch in de daarde periode de mieste punte. D'n titel góng toen nao Joonk Ajax, de nommer twie.
* Achilles '29 kraog kort veur de lèste runde drei punte in mindering um 't neet hole vaan de vereisde veur professionalisering.

## Rifferenties
Twiede Devisie 2016/17

**2016/17** waor 't ierste sezoen vaan de **[[Twiede Devisie (Nederlands voetbal)|Twiede Devisie]]** sinds ze in 1971 woort opgeluf; mèt de veurgoonde sezoene mètgerekend is dit 't zèstiende. De Twiede Devisie woort heropgeriech es brögk tössen 't amateurvoetbal en 't profvoetbal. Es zoedaoneg waor ieder al de Topklas gemeind, meh 't look tösse de Topklas en de Ierste Devisie bleek nog te groet. De Twiede Devisie woort samegestèld oet de bèste Topklasseteams vaan 't sezoen 2015/16, zoewie oet e veertal belofteteams, boemèt 't aontal clubs op 18 kump. De regulier competitie leep vaan 13 augustus 2016 tot 13 mei 2017. De kampioen promoveert nao de Ierste Devisie, de lèste twie degradere direk nao de Daarde Devisie dewijl de nómmers 15 en 16 nog um behaajd mote speule. Promotie nao de Ierste Devisie waor in de Topklas ouch al meugelek, meh neet verpliech.

Op 1 aprèl woort Joonk AZ kampioen zoonder te speule. Dit team dwong mèt groete euvermach promotie aof.

## Clubs

;Opmerkinge
* 't Hoofstadion vaan AZ steit in Alkmaar, meh 't trainingscomplex is in Wijdewormer. Evezoe: FC Twente heet zie stadion in 'n aander plaots (nl. Enschede) es 't complex boe 't belofteteam späölt.
* Sportcomplexe höbbe soms mie plaotse es de wienege die hei zien aongegeve. Zoe heet 't trainingscentrum vaan FC Twente gein tribune, meh wel staonplaotse aon de kant.

## Wèdstrije

## Stand

 AFC kraog vaan de KNVB eine punt in mindering, umtot 't neet aon de licentie-eis voldeeg.
†: Joonk Vitesse kraog drei punte in mindering umtot 't te väöl speulers oet 't ierste èlftal had opgestèld.

## Rifferenties


## Externe link
* TweedeDivisie.org
Ironman (Mestreech)

D'n **Ironman** is 'nen triatlon mèt begin- en indpunt in Mestreech, geneump nao d'n Iron Man-loup op Hawaï. 't Zwumme gebäört in de Maos (nao 't Gouvernemint en weer trök), 't fietse besteit oet twie rundes vaan 90 kilometer door 't Heuvelland en 't loupe gebäört in de stad, in veer rundes vaan 10,5 km. De mieste deilnummende atlete zien amateurs. Dezen triatlon woort in 2015 veur 't iers gehawwe en góng in 2016 op herhaoling. Kampioene waore in 2015 Bas Diederen en Yvonne van Vlerken, in 2016 Igor Amorelli en Mary Beth Ellis.

## Rifferenties
Triatlon

'nen **Triatlon** is e miervoudeg doorsportevenemint wat besteit oet drei oonderdeile: zwumme, fietsrenne en loupe, achterein aof te wèrke. 't Bekindste is de Ironman-triatlon, dee besteit oet 3,9 kilometer zwumme, 180 kilometer fietsrenne en 'ne marathon (42,195 kilometer loupe). 'n Evenemint mèt dezelfde sporte in minder groete aofsten is evels ouch 'nen triatlon. Soms sprik me daan vaan 'nen *haven, daarden* of *kwaart triatlon* etc., al nao gelaank d'n aofstand. Sporadisch koume nog langer triatlons veur, *[[ultraloupe|ultratriatlons]]* geneump.

Triatlons zien sinds de jaore 1920 bekind, meh kaome pas good in de belaankstèlling door d'n ierste Iron Man-triatlon, dee in 1978 op Hawaï woort gehawwe en boe veur 't iers de gestandaardiseerde aofsten woorte vasgelag. De decennia dao-op naom de populariteit vaan d'n triatlon touw, zoewel oonder amateurs es oonder profatlete. Sinds 2000 is de sport olympisch; op de Speule weure evels neet de Ironman-aofsten gedoon, meh 'ne kortere wèdloup vaan 1,5 km zwumme, 40 km fietse en 10 km loupe. Sinds 2015 weurt in en um Mestreech ouch 'nen Ironman gehawwe.

't Oetloupe vaan 'nen Ironman-triatlon is extreem zwoer en vereis 'n intensief training in alledrei de disciplines. Toch trèkke triatlons boe ze weure gehawwe ummer e groet aontal amateurs aon, dèks lui oet 't marathoncircuit. 'ne Manneleken topatleet kin d'n triatlon in zoe'n ach oor aofwèrke.
Johan Cruijffsjaol

De **Johan Cruijfsjaol** is de Nederlandse oetveuring vaan de supercup in 't voetbal. De match weurt dus gespäöld tösse de landskampioen (de winner vaan de Ieredevisie) en de bekerwinner. Wienie de landskampioen ouch de beker heet gepak, trejt de nommer 2 oet de competitie aon. De wèdstrijd weurt aon 't begin vaan 't voetbalsezoen gespäöld, kort veur de regulier competities beginne; in 't huieg systeem is dat ind juli of begin augustus.

'ne Supercupwèdstrijd woort in 1949 einmaoleg in Nimwege georganiseerd tösse SVV en Quick 1888. In 1991 woort veur 't iers werk gemaak vaan 'ne jaorlekse supercup, daan nog mèt de sponsornaom *PTT Telecomcup*. Deze match weurt drei jaore achterein in 't Stadion Feijenoord gehawwe. In 1994 en 1995 sprik me gewoen vaan *supercup* en hèlt me de wèdstrijd in 't Olympisch Stadion. Wie in 1996 d'n Amsterdam ArenA veerdeg kaom, góng me 't toernooi dao speule. De beker woort ingeruild veur 'n sjaol, geneump nao Johan Cruijff, dee algemein es eine vaan de bèste Nederlandse voetballers oets weurt gezeen.

## Oetsleeg
FC Twente

**FC Twente** is 'ne voetbalclub oet Enschede. Ze woort in 1965 opgeriech es fusieclub tösse SC Enschede en Enschedese Boys. Twente späölt zien toeswèdstrije in de Grolsch Veste, geneump nao de beerbrouwer dee hoofsponsor vaan de club is. De club begós direk in de Ieredevisie en haolde vaanaof ind jaore zèsteg aonsprekende rizzeltaote. In 1974 haolde Twente zelfs de twiede plaots. Begin jaore tachteg kaom eve de klad drin en in 1983 degradeerde de club nao de Ierste Devisie, um nao e jaor weer te promovere. In de viefentwinteg volgende jaore waor FC Twente 'ne subtopper, dee dèks wied kaom in de KNVB-beker. 'n Wiedgoonde sjaolvergroeting kump in d'n twieden hèlf vaan de jaore nul op gaank, oonder veurzitter Joop Munsterman. Heer wèt, mèt trainer Steve McClaren, vaan Twente 'n topclub te make, en in 2010 weurt de club zelfs landskampioen. Zie financieel beleid waor evels riskant en oetindelek desastreus: de club kós neet oonder de sjöldelas oetkoume en verloor ziene topstatus. Diverse kiere dreigde de club failliet te goon en/of häör proflicentie kwiet te rake. Ouch sportief góng de club bergaof; in 2018 degradeerde ze nao de Ierste Devisie, boe ze e jaor in verbleef.

## Rizzeltaote sinds de opriechting

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Demonstratiesport

'nen **Demonstratiesport** is 'ne sport dee op 'n aander sportevenemint gedemonstreerd weurt, in 't bezunder op de Olympische Speule. De sport is daan wel deil vaan 't program, meh de behaolde medajele tèlle neet in d'n indstand mèt. Demonstratiesporte waore vreuger dèks excentrieke, rillatief nui sportsoorte of sporte mèt 'n beperkde geografische verspreiing (en soms e folkloristisch rendsje); in dat lèste geval kós 't gasland zien eige sporte aon de wereld tuine. Later waoren 't soms sporte mèt al 'n aardege wereldwij populariteit, die 't IOC nog neet aon de Speule wouw touwveuge umtot ze nog neet populair genog waore. Allewijl deit 't IOC neet mie aon demonstratiesporte: 't ummer volder program duit zwoer op 't budget vaan 't organiserend comité, en dat geld kin nao huiege inziechte beter aon regulier Olympische sporte weure oetgegeve. Officieel aofgesjaf zien ze evels neet.

## Lies vaan demonstratiesporte
Demonstratiesporte zien officieel in 1912 bij de Speule in Stockholm ingeveurd, meh al in 1900, in Paries, woorte tal vaan parallel competities georganiseerd. In 2008 (Peking) en 2016 (Rio de Janeiro) leet 't IOC touw tot sportvereineginge op eige kóste 'n competitie neve de Speule organiseerde, meh dit zien geen officieel demonstratiesporte. De officieus demonstratiesporte zien hei-oonder cursief gezat. Vet gezatte sporte zien later Olympisch gewore (neet per se definitief).

N.B. Pelote, demonstratiesport in 1924, 1968 en 1992, waor in 1900 nog 'nen officiële sport. Get soortgelieks gelt veur tennis, curling en lacrosse, die langen tied vaan 't officieel program verdwene meh tössedoor wel es demonstratiesport versjene.

;Zomerspeule

;Winterspeule

Nao 1992 zien ouch gein oonofficieel sporte neve de Winterspeule gedemonstreerd.

Vrijestielskië waor in 1988 gans 'nen demonstratiesport. In 1992 waore de moguls intösse Olympisch, meh twie aander oonderdeile - de aerials en 't skiballèt - woorte nog es demonstratiesport gedoon. De aerials woorte in 1994 (Lillehammer) aon 't program touwgeveug.
Zikakoorts

**Zikakoorts** is 'n infectiekrenkde veroerzaak door 't **zikavirus** e virus verspreid door diverse mögkesoorte in tropische klimaote. 't Virus is geneump nao 't Zikawoud in Oeganda, boe 't in 1947 veur 't iers geïsoleerd woort. 't Huurt bij de femilie vaan Flaviviridae en 't geslach *[[Flavivirus]]* en is es zoedaoneg verwant aon knókkelekoorts (dengue) en geel koorts. Neve mögkebete kin de krenkde ouch door seksueel contak en bloodtransfusies weure euvergedrage; op die meneer kin 't ouch boete de trope gedije. Volwassene oontwikkele miestens gein symptome; wienie dat wel gebeurt, rappelere de symptome aon mèl gevalle vaan knókkelekoorts: verhoeging, oetslaag, roej ouge, gevriechspien en koppien. Bij oongebore kinder kin 't evels ernstege gevolge höbbe: 't virus hindert de oontwikkeling vaan de herses zoetot de kinder mèt microcefalie weure gebore. Zörg dao-euver kaome nao veure bij 'n groete epidemie die in 2015 in Brazilië begós en ziech euver groete deile vaan de Amerika's verspreide. 'n Wijer zörg is e verband mèt 't Guillain-Barrésyndroom: dees zeldzaom, levesgevierleke zenuwkrenkde kump in len die door de epidemie woorte getroffe tot wel 5 of 10 kier zoeväöl veur wie aanders.

## Rifferenties
Knock-outsysteem

E **knock-outsysteem** is 'n meneer um groete toernoje te beslisse in sporte boe-in mer twie opponente (individu's of teams) direk tegenein kinne speule. In e knock-outtoernooj speule de tegenstanders ein of mie matche tegenein; wee de confrontatie wint, geit door nao de volgende runde, wee verluis, weurt oet 't toernooj gegoejd (vaandao de naom). Hei-in versjèlt 't knockpoutsysteem vaan de competitie en de round-robin, boe-in alle teams eveväöl matche speule.

Op toernoje vaan beperkde door speule de tegenstanders dèks mer eine match tegenein. Bij groete teamcups, die e gans jaor dore, geit soms 't euver twie wèdstrije - eine kier oet en eine kier toes, umtot me toes beter späölt - of weurt geloot welke club toes maag speule. Es me good d'n tied heet, kin volges e best of three-systeem weure gespäöld, mèt twie of drei matches. E vereisde aon knock-outsysteems is tot e geliekspeul neet meugelek is - eine moot es winner weure aongeweze en doorgoon nao de volgende runde (of 't toernooj in de finale winne). Dat vereis bij sporte die de meugelekheid tot geliekspeul kinne, wie voetbal, 'n aonvölling op de regele. Um zoe'n wèdstrijd te beslisse späölt me gemeinelek verlenging en/of penanties; soms weurt de verlenging gewoen mer euvergeslage.

Väöl toernoje bestoon neet gans oet e knock-outsysteem, meh combineren 't mèt 'n gropsfaas. Hei-in speule de clubs 'n competitie of round-robin en bepaole zoe wee doorgeit nao de knock-outrundes.

Op toernoje die gans mèt e knock-outsysteem wèrke, hoof neet edere deilnummer vaanaof 't begin mèt te doen. Dèks speule iers allein de liegs geklasseerde deilnummers tegenein; de op pepier beter deilnummers struime daan later in. Dit heet ouch es veurdeil tot de toernoojbezètting neet gefixeerd is op 'n mach vaan 2.
Marathon

't Begrip **marathon** haet twie huidbeteikenisse:

* Marathon (Griekelandj), 'n plaatsj in Attica, bekèndj van de sjlaag bie Marathon;
* marathon (loupe), 'n atletiekóngerdeil wat besjteit oet 42.195 maeter loupe (d'n aafsjtandj van Marathon nao Athene)

Wijers kan 't nog de volgende beteikenisse höbbe:

### Plaatsje
* Marathon (Canada) in Ontario
* Marathon (Florida)
* Marathon (Iowa)
* Marathon (New York)
* Marathon (Ohio)
* Marathon, Marathon City en Marathon County), alledrie in Wisconsin

### Sjport
* marathon (zjwumme), 'ne zjwumwèdsjtied van 10 kilomaeter, dèks (neet ummer) in ope water;
* marathonsjaatse, sjaatse euver 'nen aafsjtandj groeter es 6,4 kilomaeter, miestal ouch (väöl) groeter es 10 kilomaeter, dèks op ope natuuries.
Marathon (loupe)

'ne **Marathon** is 'ne wèdloup vaan 42 kilometer en 195 laank achterein, gedoon in de opeloch, dèks in e stadslandsjap. De marathonloup woort in 1896 bij de Olympische Speule in Athene veur 't iers geloupe. 't Is 'n herinnering aon de slaag bij Marathon oet 490 veur Christus, wie de Grieke de Perze verslaoge en 'ne soldaot mèt de commissie vaan de victorie nao Athene sjikde. Volgens de legende leep deze soldaot, Pheidippides, gans 't ind aon ei stök, en reep heer aongekoume *enikèsamen* ('v'r höbbe gewonne') ietot 'r doed neerveel. Me kin begriepe tot d'n Olympische marathon vaan 1896 (zoe good wie dee vaan 2004) ouch ech in Marathon begós en in Athene indegde.

D'n huiege vasten aofstand vaan 42.195 meter is gebaseerd op de marathon vaan de Speule in Londe in 1908; sinds 1924 is deen aofstand standaard. Veural in de Vereinegde Staote sleit de sport al vreug aon, en nao 1908 woorte in versjèllende stei neet-Olympische marathonluip georganiseerd. Vaanaof de jaore 1970 en 1980 woort 't loupe oonder brei laoge vaan de bevolking zier geleef, ouch in Europa en Afrika; diverse bekinde marathons woorte toen veur 't iers georganiseerd. In deenzelfden tied kaom d'n Iron man-triatlon op, boe de marathon 't daarde oonderdeil vaan is. Allewijl vinde bekinde marathons oonder mie plaots in Boston, New York, Londe, Berlijn en Rotterdam. Neve de topatlete doen aon de groete marathons doezende, soms tiendoezende recreante mèt.

Sinds jaor en daag weure de topposities gedomineerd door Oos-Afrikaone (veural Keniaone, soms ouch Ethiopiërs of Oegandeze); de Kalenjinstam oet Kenia steit bezunder bekind um zien gooj marathonloupers. De topatlete bij de manslui loupe de marathon gemeinelek in e bitteke mie es twie oor; de recreante (breiddesporters) doen dèks zoe'n drei of veer oor dreuver. Marathonloupe veur vrouwlui kaom pas rillatief laat op; sinds 1984 (Los Angeles) is de vrouwemarathon Olympisch.

't Loupe vaan 'ne marathon is 'n lestege zaak die zier väöl training vreug. 't Lief kin de ierste daarteg kilometer energie hole oet de verbranding vaan glucogeen, meh moot daonao vet verbrande, wat neet zoe snel geit. 't Lief moot daorum bestand zien tegen 'n energietekort in 't lèste stök. Wee hei evels op gebouwd en getraind is, kin nog väöl langer aofsten loupe; dees discipline weurt ultraloupe geneump.

## Wereldrecords
* Manslui: 2:00:35 (Kelvin Kiptum, Chicago, 8 oktober 2023)
* Vrouwlui in gemingde race: 2:09:56 (Ruth Chepng'etich, Chicago, 13 oktober 2024)
* Vrouwlui in oongeminde race: 2:15:50 (Tigst Assefa, Londe, 27 aprèl 2025)

Opmerking: vrouwerecords in gemingde races en races veur vrouwlui allein weure apaart getèld, umtot me in de ierste veurdeil heet vaan de manneleke atlete mèt wee me kin mètloupe.
Judo

**Judo** (Japans **柔道** *[[romaji|jūdō]]*, lètterlek 'de teer meneer') is 'ne vechsport aofkomsteg oet Japan. Bij deze sport geit 't um 't vaspakke en neerlègke vaan de tegestender; trampe en houwe zien (in tegestèlling tot aander vechsporte) verboje. Hei-in liekent 't op worstele; 't belaankriekste versjèl mèt worstele is tot worstele gooddeils op de groond plaotsvint en neet in staonde positie. Evels besteit judo oe twie soorte technieke: staond gevech en groondgevech. Me kin 'ne judomatch op diverse menere winne. Ierstens door direk ippon (volpunt), wat me kin bereike door d'n tegestander op de rögk te lègke of häöm twinteg seconde in de houdgreep te numme. De match is daan direk veurbij. Twiedens kin dit door indirek ippon, wat me bereik mèt twie *waza-ari* (haaf punte). Daardens kin me winne op veursprunk: es aon 't ind vaan de match geine d'n ippon haolt, wint de speuler mèt de hoegste score. Zoenudeg weurt verlengk tot iemes 't ierste punt haolt (*gouwe score*).

Judo woort in 1882 bedach door Kanō Jigorō, deen 't aofleide vaan jiu-jitsu. De sport haolde 'n zeker populariteit boete Japan, meh greujde pas ech nao d'n Twiede Wereldoorlog. Sinds 1964 (Tokio) is de sport Olympisch; sinds 1992 ouch bij de vrouwlui. Allewijl kampe manslui en vrouwlui in zès gewiechsklasse. In Nederland is judo bezunder populair; väöl kinder doen de sport en de Nederlander Anton Geesink haolde in 1964 goud op de Speule. Iemes wat aon judo deit, weurt 'ne judoka geneump.
Copacabana

**Copacabana** (oetspraok in 't Braziliaans Portugees: [kɔpakɐˈbɐ̃nɐ]) is 'n wiek vaan de Braziliaanse stad Rio de Janeiro, direk aon zie, westelek vaan 't Sókkerbroed en de Guanabarabej en oostelek vaan Ipanema. Tössen 't eigelek Copacabana en 't Sókkerbroed ligk nog 't buurtsje Leme, wat landsjappelek en steidebouwkundeg de voortzètting vaan Copacabana is. De wiek strek ziech veer kilometer laank oet. Oersprunkelek stoont Copacabana bekind es *Sacopenapã*, Klassiek Tupi veur 'paad vaan de socó's' ('ne vogelsoort). Zienen huidege naom daank 't aon 'n kepel gewijd aon de Maog vaan Copacabana, 'n heilege oet Bolivia. Copacabana raakde in d'n twintegsten iew, zjus wie Ipanema, wereldbekind um zie blinkend wit strand en de boulevard mèt Portugees trottoir. Door 't massatoerisme veranderde de wiek in e distrik mèt veural väöl hoegbouw. In 't sterk oongeliek Rio de Janeiro is 't ein vaan de welvarendste buurte.
Hertog Jan

**Hertog Jan** is e Limbörgs beermerk, geneump nao de gelieknaomege brouwerij in Árse (Arcen) boe e deil vaan 't beer ouch gebrouwd weurt. Hertog Jan maak deil oet vaan AnheuserBusch InBev, de groetste beermaotsjappij vaan de wereld. Veurheer stoonte beer en brouwerij bekind es *Vriendenkring*.

## Historie
*Stoombierbrouwerij de Vriendenkring* weurt op 2 miert 1915 gestiech door veer bevrunde brouwers oet Noord-Limbörg. De veer beginne allein pèls te brouwe, 'n beersoort die in deen tied sterk in opkoms is. In en nao d'n Twiede Wereldoorlog kump de brouwerije evels in financieel probleme, ouch al umtot de lui minder beer drinke. In 1949 weurt alles verkoch aon brouwerij De Drie Hoefijzers oet Breda. De nuien eigeneer leet de brouwerij in 1956 modernisere en handhaaf 't beermerk. In 1968 weure De Drie Hoefijzers zelf euvergenome, door 't Brits Allied Breweries Ltd. De zaak kump neet vaan de groond en 't beer weurt wieneg gedroonke. In 1980 doen de Britte de brouwerij touw.

In 1981 beslete drei brouwers de Ársese brouwerij nui leve in te bloze, oonder de naom *Arcense Stoombierbrouwerij*. In plaots vaan pèls, wat noe in de Oranjeboom-brouwerij weurt gemaak, goon de drei ziech touwlègke op speciaolbeer. In 1992 weurt dees oondernumming ouch ingelief door de *Verenigde Bierbrouwerijen Breda-Rotterdam/Allied Breweries Nederland*, e jaor later officieel umgeduip in *Oranjeboom*. Dit geit in 1995 weer op in Interbrew (later InBev, nog later AB InBev).

De groete commerciële doorbraok kump in 1998, es de naom in *Hertog Jan* weurt veranderd. 't Beer is noe geneump nao hertog Jan I vaan Braobant, dee volgens de euverlievering väöl vaan beer heel. Door 't gebruuk vaan dees en aander middeliewse associaties (beveurbeeld gotische lètters in 't logo) mèt 't beer ziech e historisch, 'othentiek' imago aon. 't Beer weurt oetgebreid mèt tv-reclaam in de merret gezat, en raak in gans Nederland populair.

## Complex
't Hertog Jan-complex ligk eve noordelek vaan 't dörp Árse (in de riechting vaan De Loj/Wellerlooi) besteit oet 'n rillatief klein brouwerij mèt aonligkende winkel. Me kin ziech in groppe door 't complex laote roondleie. Daotegeneuver, aon d'n aandere kant vaan de weeg, ligk 'ne kaffee boe de Hertog Jan-bere gesjöd weure. Bij wijs vaan reclaam löp vaanoet de brouwerij 'n piep direk nao de kaffee. 't Beer wat daodoor struimp, kump evels neet oet de brouwerij: 't pèls vaan Hertog Jan weurt noe zjus neet in Árse meh in Dommelen gemaak.

## Produkte
* Hertog Jan pèls
* Hertog Jan bokbeer
* Hertog Jan dóbbel
* Hertog Jan Grand Prestige — 'n geerstewien
* Hertog Jan Karakter — dóbbelbeer mèt neve geerstemaajt ouch terfzètmeel
* Hertog Jan Lentebock
* Hertog Jan Oerblond
* Hertog Jan tripel
* Hertog Jan Weizener — bloondbeer mèt neve geerstemaajt ouch terfzètmeel
* Hertog Jan Bastaard

## Extern links
* Website vaan de brouwerij
Speciaolbeer

**Speciaolbeer** is de verzaomelnaom veur alle beer wat op rillatief kleine sjaol gebrouwe weurt en daodoor mie op de beerkinners en minder op de groete merret is geriech. 'n Sletende definitie gief 't neet; dit hingk vaan de plaotseleke beermerret aof.

In Nederland weurt de beermerret gedomineerd door industrieel pèls; alle aander beer weurt al gaw es *speciaolbeer* aongemerk. Soms is dat daan e bezunder soort pèls (dèks mèt 'n sterker hopsmaak), meh dèkser e beer vaan hoeg gisting. De groete beerbrouwers höbbe allemaol wel e paar speciaolbere in hun assortimint; dit aonbod weurt aongevöld door diverse klein brouwerije. De mieste daovaan zien rillatief recent opgekoume (nao 1980).

Op 't Belsj gief 't ouch industrieel beer wat gei pèls is. Ouch hei gief 't diverse klein brouwerije, boe-oonder 'n aontal trappiste-brouwerije. Wijer weurt in 't Belsj beer vaan spontaan gisting gebrouwe (Geuze Lambic).
Hemer

Hemer is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 67,66 km² en 33.535 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 496 de veerkante kilometer.

't Op 210 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile.


Image:Hemer-Zentrum4-Asio.JPG|*Villa Prinz* in de binnestad
Lüdenscheid

Lüdenscheid (Nedersaksisch: *Lünsche* of *Luunsje*, plaotseleke bijnaom: *Bergstadt*) is e Wesfaals en Sauerlands stedsje en de hoofplaots vaan de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 87,02 km² en 73.354 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 843 de veerkante kilometer.

't Op 423 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 stadsdeile.


Image:Luedenscheid-Amtshaus1-Asio.JPG|'t Veurmaoleg ambshoes vaan Lüdenscheid; bis 1968 functioneerde 't es dusdaoneg
Bodensee

De **Bodensee** (ouch wel *Bodenmeer*, *Meer vaan Konstanz*; in 't Ingels: *Lake Constance*) is e meer bestaond oet drei deile: de *Obersee* (Bovemeer), de *Untersee* (Oondermeer) en 'n verbindend stök Rien, wat me de *Seerhein* neump. De Bodensee ligk op de grens van Duitsland, Oosteriek en Zwitserland, kortbij de Alpe. De Rien struimp in 't zuidoeste 't meer in en struimp oet de Untersee in 't weste weier en is de belaankriekste bron die 't meer völt.

't Meer is zier belaankriek veur de drinkwaterveurzening vaan Zuid-Duitsland.

## Besjrieving
De Bodensee is 't op twie nao groetste zeutwatermeer vaan Centraol Europa, nao 't Balatonmeer en 't Meer vaan Geneve. 't Is 63 km laank en op 't breidste punt bijnao 14 km breid. 't Heet 'n oppervlaak vaan ongeveer 571 km² en ligk 395 m bove zieniveau. 't Deepste punt is 252 meter in 't ooste vaan de Obersee. 't Meer bevat zoe'n 48,5 km³ water.

## Oontstoon
't Meer is oontstande in de lètsten iestied en is gevörmp door de Rien Gletsjer. De ierste melding vaan 't meer kump vaan de Romeinse geograaf Pomponius Mela in 43 AD.

## Naom
d'n Duitse naom Bodensee kump vaan 't pläötske Bodman, zoe'n 8 km noordwestelek vaan Konstanz. D'n Ingelse naom kump vaan de plaots Konstanz, die op de zuidoever vaan 't meer ligk.

## Eilande
In 't meer ligke 'n aontal eilande, boevaan Reichenau, Lindau en Mainau de groetste zien. Mainau is door häör eigenere, de femilie Bernadotte, ingeriech es toeristische attractie: 't is ei groet park mét väöl buim en plante en blómme.

## Stei
Belaankriekste stei en pläötskes aon 't meer zien Konstanz, Friedrichshafen (Zeppelinmuseum), Meersburg (2 kastiele), Unteruhldingen (paolhoesmuseum), Lindau (allemaol in Duitsland), Bregenz (Oosteriek), Stein am Rhein (Zwitserland). Get weier vaan 't meer ligke Salem, mèt 'n cisterciënzerabdij boe noe 'n privèsjaol in is gevesteg, en Heiligenberg (mèt Schloss Heiligenberg) (allemaol in Duitsland) en Schaffhausen in Zwitserland, mèt de waterval Rheinfall.
Stumloeazen alveolaire fricatief

De **stumloeazen alveolaire fricatief** of **stumloeas alveolair wriefklank** is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is . De stumloeazen alveolaire fricatief haet feitelik twieë variantje (zuuch bie kènmirke).

## Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen alveolaire fricatief zeen:
* De meneer van oetspraok is fricatief, det mèntj det ze wuuertj gemaak dore lóchstroum door e smaal kenaal oppe oetspraokplaats te paerse, wodoor turbulens óntsteit;
* 't Guuef twieë oetspraokplaatse:
*# Waor alveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad taenge d'n tandjwal (apicaal taenge laminaal);
*# Pósalveolair, , det inhèltj det t'r wuuertj oetgespraoke mit of d'n tóngspits of 't tóngblaad achteren tandjwal (apicaal taenge laminaal);
* De artikulaasje is stumloeas, waat mèntj det ze wuuertj gemaak zónger trilling vanne stumbenj. In sómmige spraoke waere de stumbenj pezetig aopgehaje, dewiel ze in anger spraoke slap zeen, zodet ze de stumhöbbendjheid van aangrenzendje klenk kan euvernumme;
* Ze is 'nen orale mitklinker, waat mèntj det de lóch allein dore móndj eweg kan kómme;
* Ómdet dees klank neet wuuertj gemaak door lóchstroum euvere tóng, geldj de dichotomie van centraal taenge lateraal mitklinkers neet;
* 't Lóchstroummechanisme is pulmonisch, det mèntj det de klank wuuertj gemaak door lóch die allein dore lónge en 't middereef wuuertj geduujdj, wie bieje meiste klenk.

## Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure ; den wusseltj t'r döks aaf mitte stumhöbbendjen alveolaire fricatief wen d'r in 'ne stumhöbbendje kónteks steit. Döks wuuertj t'r ouch aafgewusseldj mitten alveolairen tik of tril; de litste staon den ummer inne beginposiesje vanne littergreep, dewiel d'n alveolaire fricatief allein veurkump in ènjclusters.

Anger meugelike oetspraoke veure  zeen:
* : d'n alveolairen tik
* : d'n alveolairen tril
* : d'n uvulairen approximant
* : d'n uvulairen tril
* : de stumhöbbendjen uvulaire fricatief

## Zuuch ouch
* Stumloeazen alveolaire sibilant
Knapkook

'ne **Knapkook** is 'ne kook deë aafkómstig is oet d'r Belsje Maasvallei. D'r kook weëd gezieë as typische specialiteet oet g'n sjtad Mezeik en weëd doa dök nag gebakke i mieërder bekkerieje vólges traditioneel recep. 't Is inne rónke en platte kook mit 'n get greumelig sjtructuur. Doa boave op is e bedek mit roewe reetsoeker. E Weëd gemaak mit roombótter en mit de hand platgedrök.

D'r kook woar vreuger durch sjippesj gegeëte as e soart hadde kook deë me lang kós beware, weil 't neet oetdruugde. In Nederweert-Eind sjteet 'n fabriek in 't öapelóchmuseum Eynderhoof oeë me 't productieproces va knapkeuk kin bezichtige. I Mezeik vinge jieëker joar knapkookfieëste plaatsj, oeë reuzeknapkeuk mit 'nen diameter va drei metesj weëde gebakke. 

## Brón
*NL-Wikipedia
Golf (sport)

**Golf** is 'ne percisiesport gespäöld op 'n ope veld, de zoegeneumde *golfbaon*, boebij 't de bedoeling is veur mèt e slaaghout, de zoegeneumde *golfclub*, 'ne bal mèt zoe wieneg meugelek sleeg in e leukske te kriege. 't Look (d'n *[[hole]]*) steit aongegeve mèt e veendelke, zoetot de golfer wèt boe heer op moot riechte. Um 't de speulers lesteger te make de bal drin te kriege, bevat de golfbaon (die op topniveau oet 18 *holes* besteit) es regel zandbunkers, ooneffenhede en waterpeul. De oetindeleke score weurt berekend op *par*, 't aontal sleeg wat de gemiddelde golfer nujeg heet veur alle holes te make. Wee de mieste sleeg oonder par zit, heet 'ne wèdstrijd gewonne.

Golf is in de Vreugmodernen Tied oonstande in Sjotland, en is oontwikkeld oet de Hollandse sport kolf. Allewijl is 't zier populair in 't Vereineg Keuninkriek en de Vereinegde Staote. In väöl aander len (beveurbeeld Nederland en 't Belsj) weurt 't gooddeils op amateurniveau gespäöld, veural door de rieke: oonder mie door de hoeg koste die de groete golfbaon vereis heet 't de status vaan elitesport. De belaankriekste toernoje zien de Grand Slamtoernoje ('t Masters Tournament, de U.S. Open, de British Open en 't PGA Championship) zoewie de Ryder Cup, dee um de twie jaor tösse de VS en Europa weurt gehawwe. Golf waor in 1900 en 1904 'nen Olympische sport, meh verdween daonao vaan 't program um pas in 2016 weer trök te kiere.
Golf

**Golf** kan verwieze nao:
* Golf (sport);
* 'ne Henjig wieje baoj, zuug golf (geografie);
* Golf (natuurkunde), worónger geluidsgolf en elektromagnetische golf;
* Oppervlaktegolf, worónger getiejgolf en vloedgolf.
Menden

Menden is e Wesfaals en Sauerlands stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 86,1 km² en 53.485 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 621 de veerkante kilometer.

't Op 150 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel daartien oortsdeile.


Image:Menden-Geschichtsaeule1-Asio.JPG|De "Gesichtssäule" mèt brón in 't centrum vaan Menden
Sparta Rotterdam

**Sparta Rotterdam** is 'n Nederlandse voetbalclub oet Rotterdam. De club zit in de wiek Spangen (stadsdeil Delfshaven) en is neve Excelsior (oet Kralingen) en Feyenoord (oet IJsselmonde) ein vaan de drei profclubs oet die stad. De club woort opgeriech in 1888 en maak daomèt aonspraok op d'n titel vaan ajdste profclub vaan Nederland, 'n positie die ouch FC Dordrecht (trökgoond op D.F.C. oet 1883) kin claime. De club waor in de ierste hèlf vaan d'n twintegsten iew zier succesvol en haolde zès kier 't landskampioensjap, veur de lèste kier in 1959. Nao jaore in de subtop vaan 't Nederlands voetbal góng 't sinds ind jaore tachteg ummer minder mèt Sparta, tot 't in 2002 veur 't iers in zien historie degradeerde. Sindsdeen heet de club aofwisselend in de Ierste Devisie en Ieredevisie gespäöld.

## Rizzeltaote sinds de opriechting vaan de Ieredevisie

Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.

## Externe link
* Website vaan de club
Manaus

**Manaus** (oetspraok in 't Braziliaans Portugees: [mɐˈnaws]) is 'n stad in Brazilië, hoofstad en groetste stad vaan de staot Amazonas. De stad had in 2014 2.020.301 inwoeners (allein de gemeinte) en is daomèt de zevende groetste gemeinte vaan 't land. 't Aontal veurstei is beperk. Oondaanks zien mieljoenepopulatie ligk de stad hendeg geïsoleerd in 't regewoud; ze is vaanoet 't kösgebeed allein euver de Amazone en door de loch te bereike. Manaus woort in 1669 gestiech es fort bij de munding vaan de Rio Negro in de Amazone. 't Dörp wat um 't fort greujde kraog in 1695 de naom *Nossa Senhora da Conceição*; in de volksmoond beter bekind es *Lugar do Barrio do Negro*. In de negentienden iew explodeerde de bevolking door de greujende vraog nao rubber, wat hei verhandeld woort. Zoewel door de väöl proonkvol gebouwe es door 't beröch nachleve kraog de stad de bijnaom *Paries vaan de Trope*. Zienen huiege naom woort in 1856 gegeve, tot 1937 es *Manaós* gespeld, en verwijs nao d'n Indiaonestam dee hei vaanajds woent. Allewijl trèk Manaus väöl (eco)toeriste wie ouch lui die op de belastingvrij zone aofkoume die vaan regeringsweeg in de stad is ingestèld.
Neuenrade

Neuenrade (Nedersaksisch: *Niggenroe* in Pruusje spelling, *Niegk'nreu* in Nederlandse spelling) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 54,1 km² en 12.024 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 222 de veerkante kilometer.

De op 320 meter hoegte ligkende stad is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).


Image:Neuenrade-ZweiteStr16-18-1-Bubo.jpg|Vakwerkhoezer in d'n Altstadt vaan Neuenrade
Plettenberg

Plettenberg (Nedersaksisch: *Plettmert*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 96,75 km² en 25.781 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 266 de veerkante kilometer.

D'n Duitse polletieke filosoof en rechsgelierde Carl Schmitt waor hei gebore op 11 juli 1888 en hiemelde hei ouch op 7 april 1985.

't Op 240 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 8 oortsdeile.


Image:Plettenberg-SuederlaenderTageblatt1-Asio.JPG|Druk- en Oetgeefhoes vaan 't *Süderländer Tageblatt*, ein vaan de bekinste gezètte vaan 't zuie vaan Wesfale
Herscheid

Herscheid (Nedersaksisch: *Hiärschge*) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland).
Mèt häör 59,39 km² en 7217 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 122 de veerkante kilometer.

De op 430 meter hoegte ligkende umgeving heet gein aander oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte) es 't dörp Herscheid zelf.


Image:Herscheid_FFSW-0327.jpg|Herscheid vaanoet de loch
Mountainbike

**Mountainbike** (oetspraok ['mɑuntənˌbaikə]) is 'nen tak vaan fietsrenne dee besteit oet 't fietse neve de weeg mèt 'ne speciaol daoveur oontworpe fiets, ouch *mountainbike* (['mɑuntənbaik]) geneump. Dee fiets is rillatief klein, heet e dikker frame en dikker boeteben mèt väöl profiel um tegen 't rouw terrein te kinne, en speciaol versnellinge die 't meugelek make te sjakele zoonder in te hawwe. De sport heet in opzat väöl gemein mèt cyclocross (wat op gewoen racefietse weurt gedoon). 't Mountainbike is roond 1980 in de Vereinegde Staote oontstande en woort al gaw 'n raasj in gans de westerse wereld. Bij 't mountainbike oondersjeit me crosscountry, trail, all-mountain, downhill, freeride en dirt jumping. D'n ierste vörm weurt 't mieste gedoon en is sinds 1996 Olympisch. 't Waor de Nederlandse Limbörger Bart Brentjens dee hei op de Speule vaan 1996 in Atlanta de gouwe medaaje pakde.
Retroflex

'ne **Retroflex** is inne fonetiek 'ne mitklinker dae gewuuenlik subapicaal (mitte veurtóng opgekróldj) wuuertj oetgespraoke. Meistes mèntj me mit 'ne retroflex aevel 'n anger geliekendje meneer van oetspraok. Hiebie wuuertj de klank pósalveolair wuuertj sónger det t'r is gepalataliseerdj. Boete de gewuuenlike subapicaal oetspraok kan 't kóntak waere gemaak mitten tóngspits (apicaal) of mit 't tóngblaad (laminaal).

Mit naam inne Indische spraokweitesjap neump me dees klenk ouch waal **cerebrale**.

## Veurkómme
In 't Limbörgs kèntj me de retroflexe neet. Ze kómme veur in zoeaget 20% vanne spraok oppe werreld. Ze zeen euververtaengewuuerdig inne spraoken op 't Indisch subkóntinent en kómmen ouch väölvöljig veur in Scandinavië (worónger inne meistes Nórse en Zweedse spraokvariëteite). Wiejer kómme ze ouch veur in 't Viëtnamees, Mandariens (Sjinees) en 't Javanees.

## Zuuch ouch
* Alveolair
* Alveolo-palataal
* Palato-alveolair
* Palataal
Normalnull

't **Normalnull** (óch: *Normal-Null*; aafgekót: *N. N.*, *NN*) woar 't referentiepunt vuur hoeëgtemeëtinge i Dütsjlank. Dit lank noom de zieësjpegel bei Amsterdam as nulpunt en woar doamit geliekgesjtèld mit 't Normaal Amsterdams Peil. In 1993 woeëd 't Normalnull erzets durch 't Normalhöhennull (NHN). Dees verangering vóng kót noa d'r val va de Berliense Moeër plaatsj. 't NHN erzetsde toen óch 't Oeës-Dütsj Kronstadtpeil, dat óch in anger leng in 't Oeësblok i gebroek woar. I de umgangssjproak en informeel óch as referentiepunt vuur hoeëgtemeëtinge in 't boetelank, weëd evvel nag allezeleëve 't NN gebroek.
Golf (natuurkunde)

'n **Golf** is 'n versjteuring die weurt veurtgeplant middels pulse (einmaolige versjteuringe die door e medium bewaege). Mit oetzunjering van lektromagnetische sjtraoling, en meugelikerwies gravitationeel sjtraoling, die zich door e vacuüm kinne bewaege, kómme golve veur in e medium, wodoor ze zich kinne bewaege en energie kinne euverdrage zónger det de deilkes van 't medium zelf permanent waere verplaats. 

E veurbeeld van 'n natuurkundige golf is 'n geluidsgolf.

## Zuuch ouch
* Golf, veur anger beteikenisse van dit waord
Acy-Romance

**Acy-Romance** ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2009 haw de plaatsj in de Ardenne 437 inweunersj, die Romanciers en Romancières geneump weure. Ze ies 11,13 km2 groat. Dao woonde dus zoan 39 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton van Rethel, wat waer deil oetmaak van 't gelieknameg arrondissemint van Rethel. Wier liegk 't op 'n huègte van 67-147 meter.

In Acy weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne. Tösje 1986 en 2003 woorte in Acy sjpore gevonge van 'n awd Gallisch sjtedsje, opgeriech in 180 v.Chr.. 't Meis opvallende ies dat 't Gallisch sjtedsje op e gegeve momint 't heim van miè es doezend luuj waore, wiel 't noe meh 446 luuj gief in Acy. Sinds 1951 maag 't sjtedsje zoawaal Acy geneump weure es Acy-Romance. De toevoeging "Romance" kump van d'n hertog Hugues-Étienne de Romance, dae hie hiemelde in 1775. Sinds zien sjterve weurt 't stedsje door de ièwe heer ummer waer herneump van Acy nao Acy-Romance en truuk nao Acy.

Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.