open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Texcocomaer

't **Texcocomaer** (Spaans: *Lago de Texcoco*; Nahuatl oetspraok: *Tesjkóko*) is e veurmaolig maer inne Vallei van Mexico. De Azteekse stad Tenochtitlan laag op 'n eilandj midden in 't maer. 't Maer waas 't deepste puntj van 't endorheïsch bekke vanne vallei; waat inhèltj det 't water wiejer nörges mieër haer struimp. Naodet 't maer bao gans druueggelag is gewore, ligk allewiel hie Mexico-Stad.

## Gesjiechte
Tenochtitlan woort in 1325 dore Azteke gestif op e klein eilandj in 't wèstelike deil van 't maer. Rónjelóm boedje de Azteke e groeat kónsmaesig eilandj op 'n gelieksäörtige meneer es det zie de chinampa's (drievendje eilenj) maakdje. Veur perbleme mit drinkwater te veurkómme boedje de Azteken e diekstèlsel veur 't zaatwater apaart te haje van 't zeutwater, det door baekskes en revere aafkumstig van raengewater waas. Ouch kóste zie mit dees dieke de huuegdje vanne waterstandj regele; inne stad zelf logen e deil knale. 

d'n Azteeksen hieërsjer Ahuitzotl wól 'n aquaduk boewe veur zeutwater van 't vastelandj nao de maere rónjelómme stad te verveure. Wie dit aquaduk 't begoof in 1502, kwaam 'n groeate euverstruiming inne stad.

Mit 't belag van Tenochtitlan van Hernán Cortés in 1521 woorte de dieke verinneweerd; daorop woorte die noeatj mieër heropgeboedj, wodoor euverstruimingen e groeat perbleem woorten inne nuuj Mexico-Stad die baovenop Tenochtitlan geboedj woort.

Veure euverstruiminge taenge te gaon lagte de Spanjolen 't maer druueg. Dit haet serjeus gevolge gadj veure ómgaeving. 't Euverdeil van 't daal is verdruueg geworen en dao hieërsj e tekort aan water in Mexico-Stad. Mit zak de stad zelf eweg, doordet me te väöl water oppómp oet 't aquifer óngere stad en de baom zelf nag ummer zómpetig is. De stad ligk in e gebied waat aerdsjóddelgeveulig is; dore vóch inne gróndj óntsteit bie aerdsjóddele baomvervlujjing, waat de sjaaj van 'nen aerdsjóddel verergere.

Inheimsje bieëster van 't maer, wie de axolotl, zeen allewiel in 't wildj bao oetgestórve.
Waeg

'ne **Waeg** (binne de beboewdje kóm meis "straot" geneump) is 'ne smale striep dae aangelag woren is euver 't landj of op 'n kónsmaesige structuur (wie 'nen diek of 'n brögk) en dae, meis middels hel te make, gesjik gemaak is veur 't verkieër. Dit hel make deentj veure begenkelikheid van veurtuge meugelik te maken of te baeter. Waeg zeen e wichtig óngerdeil vanne infrastructuur van 't verkieër.

't Waord "waeg" wuuert ouch euverdrechtelik gebroek veur infrastructure van anger verveursmiddele, wie spaorwaeg en waterwaeg. 

## Gesjiechte
De ieëste waeg wore veural pajer inne vorm van platgetraoje stökker gróndj wo regelmaesig luuj of bieëster euverhaer lepe, vergeliekbaar mitte wildjpajer dore bós. Ónbegenkelike deil van 't landj woorte gemeinelik vermeje.

Nao de kóms vanne landjboew begóste dees pajer zich te óntwikkele toet richtige waeg, doordet verveursmiddelen óntstóngen en me de noeadzaak haw vieë en hanjelswaar te verveure. Aanvenkelik wore dees waeg smaal, meh naodet de wage zich óntwikkeldj haw woorte dees waeg breier.

Op drökker pajer óntsting wiejer nag de noeadzaak veur passeerplaatsen aan te make, det 't verkieër oet taengeneuvergestaldje richting mekkelik langsein kós gaon. Mit nag mieë drökdje óntstingen ouch mieë riejstroken en daomit nag breier waeg. 

In Europe wore de Romeine de ieëste die de waeg tösse versjillendje plaats hel maakdje veur häör laeger flot te kónne verplaatse.

Mitte opkóms van 't autoverkieër innen twintjigsten ieëf zeen groeate óntwikkelinge gekómmen ane vorm en de gebroekdje matterjale van waeg. Wo m'n ieës meis steiwaeg haw, kwaam 't asfaltj op.

## Zuuch ouch

* Autosnelwaeg
* Autowaeg
Heintje Davids

**Hendrika David**, bekandj es **Heintje Davids** en **Henriëtte Davids** (Rotterdam, 13 fibberwarie 1888 - Naarden, 14 fibberwarie 1975) waas 'n Nederlandjse varieté-arties die vanaaf 1907 toet aan zienen doead karrejaer haw es zengerin en foeftemaekerse.

Zien bekandjste leedjes zeen *Zandvoort aan de Zee*, *Draaien* en *Omdat ik zoveel van je hou* (e duet mit [Sylvain Poons).

Nao dem zien offesjeel aafsjied in [1953 deej Heintje Davids flot e deil comebacks. Allewiel steit 't *heintjedavidseffek* synoniem aan emes dae kóntinu aafsjied nump en trögkkump.

## Biografie
Heintje Davids waas de jóngste naokómmeling oet 'n eiveljig gezin. Dem zie vader Levie David waas 'ne komieker en kastelein en dem zie mam Francina Terveen waas deenderse. Zowaal zien breurs Louis en Hakkie, en dem zie zöster Rika trojen op es 't femieljetheater Davids en broekdje dees ervaring es 'n springplank veur 'n theaterkarrejaer. Heintje waas klein, diek en haw 'n klonetig klinkendje stum, wodoor dem zien eljers 'm óngesjik vónje veur mit te doon aan 't femieljetheater. Zelf vónj 't aevel anges en vanaaf 1907 begós 't aan 'n karrejaer es komische revuezengerin. Vanaaf 1910 trooj 't same mitte broor Louis op. Ónger anger in De Jantjes (1934).

Innen Twieëdje Werreldkrieg zaat Davids óngergedaoke, went 't waas juuds. Es insigste vanne femielje euverlaefdje 't de krieg; Rika en Hakkie stórven in Duutsje kóncentraasjekampe; Louis waas al kort veure krieg gestórve.
Slavonië

**Slavonië** (Kroatisch: *Slavonija*, Latien: *Slavonia*, Hongaars: *Szlavónia*) is 'n regio in 't naordoeëste van Kroatië. 't Gebeed behuurt tot Centraal- of Oeës-Europa en grens aan Servië (Vojvodina), Bosnië en Herzegovina, de res van 't land en Hongarieje. Grofeweg geit 't um 't gebeed tösse de revere de Drava in 't naorde en de Sava in 't zude. In 't oeëste leet de Donau. De regio is rilletief vlaak en steit bekind es de graanschuur van Kroatië. De Papuk is 'n 950 maeter hoeëge bergrök.

De regio haet 'n oppervlakde van 26.000 km² en haet óngevier 800.000 inwoeëners. In Slavonië woeëne veural Kroate. De Serve vörme 'n minderheid. 't Guuef ouk 'n kleine Prusische en Hongaarse minderheid. De groeëtste stad en wiechtig cultureel centrum is Osijek mit óngevier 110.000 inwoeëners. 'n Andere wiechtige stad is Vukovar.
Taipei

**Taipei** (spraek oet: *Taj<u>peej</u>*; Sjinees: 臺北市) is de houfstad enne op ein nao grótste stad van Taiwan. In mieërt 2009 haw de stad zón 2,6 miljoen inwoonders. De stad ligk op 't eilandj Formosa ane Danshuei-reveer en vörmp 't economisch en kultureel hert van 't landj. De wichtigste nieverheje zeen lektronica, tèkstiel, metaal, sjeepsboew en moeaterfietsje, mer allewiel is de economie veural gegrundj op hanjel en deenste.

## Gesjiechte
't Gebied van Taipei woort oearsprunkelik bewóndj dore Ketagalan. Mitten aanvank vanne Ming-dynastie (1368-1644) kome väöl Han-Sjineze nao 't eilandj veur zich dao te vestige. Inne zeuventieëndjen ieëf kwaam 't gebied ónger Spaans en daorop Nederlandjs bewindj, toetdet de Sjinese vereuverieër Koxinga die verdreef. 't Gebied rónjelóm Taipei bleef in 't begin vanne Sjinese kolonisatie veural wildj gebied, went de meiste migrante vestigdje zich inne stad Tainan.

Wie de regering van 't Rippebliek Sjina de zitting in 1949 versjuufdje nao Taiwan waas Taipei nag 'n ónwichtige, klein stad. Vanaaf de jaore sèstig woort die aevel eine vanne wichtigste metropole van Azië. Tróds d'n economische gruj bleef 't Sjinees karakter vanne stad bewaardj, waat daoveur zörg det Taipei op vandaag toeristen oet Hongkong en Singapore aantrèk, went in die stej is 't Sjinees stadscentrum gooddeils verzwónje.
Pornografie

**Pornografie**, ouch verkortj toet **porno**, is inne brèdste ómsjrieving de expliciete veurstèlling van 't miensjelik lief of seks mit 't doel de kieker seksueel te stimulere.

Pornografie haet väöl eweg vanne erotica, waat kóns van erotische aerd is, mer 't houfdoel neet is luuj seksueel te stimulere, meh kóns op zich 't doel is. Pornografie is veural inne decennia nao 1970 óntwikkeldj toet 'n ganse industrie dore versjiening van videobeeljer en later de opkóms van internet, waat pornografie in 't bereik van hieël väöl luuj gebrach haet. 'nen Angere factor vanne oplaeving vanne productie en verspreijing van pornomatterjaal is det de samelaeving 'n verdraagzamer hajing gekregen haet taenge de verspreijing en 't bezit daovan, waat sameging mit 'n versoeppeling vanne wètgaeving.

Juus wie erotica kump pornografie veur in versjillendje vörm. Dit zowaal kwa draegers, wie tiedssjrifter, foto's, beeldjhouwwerke, animatie, sjiljeringe, klankopname, video's enzowiejer, es seksueel veurkeure, heteroseksueel, homoseksueel, laeftied, hoedskluuer, enzowiejer, es ouch fetisjisme (bdsm, laer).

Binne bepaoldje religieus struiminge hieërs aafkeur veur pornografie, veural ómdet 't gezeen wuuert es 'n euvertraejing van 't huwelik. Ouch binnen 't feminisme guuef 't taengestenjers, die vinje det pornografie vrouwlje objectiveert.
Stendhal

**Stendhal**, pennaam van **Marie-Henri Beyle** (Grenoble, 23 jannewarie 1783 - Peries, 23 mieërt 1842) waas 'ne neugentieëndjen ieëfse Franse sjriever.

Op zeuvejäörige laeftied stórf Beyle zie mam Henriette Gagnon, aan waem d'r hieël gehech woor. De verstandjhajing mit zie pap was noeatj good gewaes. Hae woort 'ne lieërling van 't École Centrale in Grenoble. In 't jaor 1799 vertroch t'r nao Peries veur wiejer te lieëre. Van dees stuudje kwaama evel neet väöl terech en door e wied femieljelid kwaam d'r in 't laeger van Napoleon oet.

Op 10 juni 1800 kwaam d'r aan in Milaan, wo d'r 'ne gans nuje werreld vónj mit opera, musea en vrouwlje. Veur Stendhal bleef Milaan ummer "de Stad". In 1812 troch t'r mit inne rampzieëlige veldjtrèk nao Róslandj.

Van 1815 toet 1830 verzóch t'r zich te besjeftige mit journalistiek enne oetgaaf van beuk. In 1830, wie Lodewiek Filips ane mach koom, woort t'r beneump toet consul in Citta-Vecchia.

In 1841 kreeg t'r 'ne slaagaanval en góng d'r trögk nao Peries veur zich te laote behanjele. 'nen Twieëdje slaagaanval woort 'm aevel fataal.

Stendhal steit bekandj veur zien sjerpe analyse vanne psyche van zien personages en veure druuegheid van ziene sjriefstiel. Hae bewaerdje det t'r daacheliks e deil artikele van 't Börgerlik Wètbook (de *Code Civil*) laas veure stiel druueg te haje. Hae wuuert betrach es eine vanne prominentse en ieëste sjrievers van 't realisme. Zien bekandjste romans zeen *Le Rouge et le Noir* (1830) en *La Chartreuse de Parme* (1839).
Tigris

D'n **Tigris** is 'ne reveer in 't Midden-Oeaste en ein vanne twieë groeate reveer van 't aad twieëstroumelandj Mesopotamië. Inne Törkse pervinsje Diyarbakır is ei distrik verneump nao de reveer: Dicle, d'n Törkse naam veure Tigris. D'n Tigris vörmp same mitte reveerdaal vanne Niel enne Eufraat de Vröchbaar Króm. De reveer grens anen uterste naordoeasteliken tump van Syrië.

De reveer d'n Tigris is 1900 kilomaeter lank en struimp vanaaf de berg in 't oeaste van Törkieje, dore Irakese stej Mosoel, Tikrit, Samarra en Bagdad nao 't zuudoeaste. Bie Basra, op 150 kilomaeter aaf vanne munjing, struimp d'n Tigris same mitten Eufraat. Van dao aaf struimp de verèndje reveer es Sjatt al-Arab door e groeat zómpgebied door Abadan nao de Perzische Golf.

Op 't landj tösse d'n Eufraat ennen Tigris, Mesopotamië of 't Twieëstroumelandj, höbben 'n hieël deil aaj besjavingen häören oearsprónk vónje, wie Soemerië, 't Akkadisch Riek, Babylonië en Assyrië.
Röntgenstraoling

**Röntgenstraoling** is lektromagnetische straoling mit 'n hoger innerzjie es zichbaar leech. Die is verneump nao d'n óntdèkker daovan, Wilhelm Konrad Röntgen. De golflingdje van röntgenstraoling wuuert arbitrair bepaoldj tösse die van ultraviolet leech en gammastraoling, van zón 4,5 nm toet 0,1 nm, of zón 1 toet 100 keV.

Röntgenstraoling wuuert juus wie ultraviolette straoling taengegehaje doren dampkrink vanne aerd; de röntgenstraoling vanne zón bereik de gróndj dus neet. Röntgenstraoling behuuert toette ioniserendje straolingssaorten en kan dus sjemische reacties opbringen in stóffe wo 't op vèltj. Es de besträöldje stóf e laevendj waefsel is kan det leie toet straolingssjaaj innen DNA. 

Röntgenstraoling haet wichtige toepassingen inne genaeskónde. Me broek 't diagnosticerendj es beeldjvormendje techniek (wie veur röntgenfoto's enne CT-scan) en therapeutisch bieje bestraoling van kwaodaardige tumore.

Inne techniek waere röntgenstraole gebroek veur lasnäöj te kónterleren op faelers.
Roethenië

**Roethenië** (Aldrussisch: Рѹсь of Рѹсьскаѧ землѧ, en spellingvariante; Latien: Ruthenia; Duits: Reußen, Reussen) is 'n historische regio in Oeës- of Centraal-Europa op 't gróndgebeed van Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en Pole. Heej woeënde Slavische en Finse volke. De naam kump van 't Aldrussische *Рѹсь* (Roes), wat dinkelik *róssig* beteikent of is aafgeleid van 't Aldnoordse *roðer* (roejer). Vanaaf de 8e ieëw ónstónd de handelsroute van de Varjage, Vikinge oet 't zude van Zwaede. Dees route verbónd Scandinavië mit 't Byzantiens Riek en halverwaeges loog de stad Kiev. Dao stichde d'n hierser Oleg de Wieze 't Kievse Riek.

De historische regio kint in de volgende gebede waere ónderverdeild:
* Wit-Roethenië: dit is 't gebeed wat me huuj Wit-Rusland of de Belarus nump
* Zwart-Roethenië: dit gebeed loog in 't oeterste zuudweste van de Belarus 
* Roeëd-Roethenië: 't gebeed in 't weste van de Oekraïne en 't zuudoeëste van Pole

In de loup van de 20e ieëw woort de naam dökker beperk tot de regio Transkarpatië, det hielemaol in 't weste van de Oekraïne leet en historisch gezeen tot 't Roeëd-Roetheens gebeed behuurt. Dit gebeed nump me ouk waal Karpato-Roethenië. Sommige Roethene in die regio beschouwe zich es 'n zelfstendig volk en ievere veur mier zelfstendigheid.

## Zeen ouk
* Roethene, 'n Oeës-Slavisch volk in 't weste van de Oekraïne, 't zuudoeëste van Pole en 't oeëste van Slowakieje
* Vikinge
Haachel

**Haachel** is 'ne vorm van neerslaag dae besteit oet klein geläögdje kluntjes ies. Haachel kump allein veur in buien en neet in frontaal neerslaaggebiede.

Haachel óntsteit wen klein ies- en snieëkristallen aankómmen in lóchlaoge mit groeate óngerkeuldje waterdruupkes. 't Bäövelste deil van 'n buiewolk, wo 't mieër es 20 °C vruus, bevatj ieskristalle, dewiel 't ungelste deil, mit temperature tösse de -10 en -20 °C, óngerkeuldje druupkes bevatj. Zakkendje op opkómmendje lóchbewaegingen inne wolk jagen iesdeilkes door laoge mit väöl óngerkeuldj water. Zoea kómme die in boetsjing mit anger óngerkeuldje druupkes en ies. De óngerkeuldje druupkes zitte zich aaf oppe ieskristalle, die zoea grujjen en op 't lès es haachel oete wolk valle.

Haachelstein bestaon dökker oet läögskes die aafwèsselendj dóf en klaor zeen. In 't dóf deil zeen op groeate, kaaj huuegdjes de boetsjendje deilkes of druupkes drek vasgevraore. In 't klaor deil is vleujbaar water op leger, wermer huuegdje ingevange det pas later op kajer huuegdje bevraoren is.

## Zuuch ouch
Goa

**Goa** (Konkani: गोंय *goṃya*; Marathi: गोवा *govā*) is 'n deilstaot van India, die ligk ane wèskus van 't Indisch Subcontinent. Kwa oppervlakdje (3.702 km²) is 't de klènste staot van India; 't tèltj zón óngerhalf miljoen inwoonders. De houfstad is Panaji.

Goa waas veur ieëvelang, van 1510 toet 1961, 'n klonie van Portugal en maakdje same mitte gebiede Dadra en Nagar Haveli deil oet van Portugees-Indië. Ouch waas 't de houfstad vanne Portugese klonieje in 't Wied Oeaste.

In Goa waere väöl spraoke gekaldj. De wichtigste zeen 't Konkani (de officieel spraok), Marathi, Hindi en 't Ingels. Door 'n klein minderheid wuuert nag Portugees gekaldj.

'n Mieëderheid van 65,8% is hindoeïstisch. d'n Invlood vanne Portugezen is aevel nag ummer good te mirken aan 't rilletief hoeag perzentaasj kristene (26,7%), veural roeams-katteliek.
Ethologie

**Ethologie** of **gedraagsbiologie** is de weitesjappelik studie van 't gedraag van bieëster, veural gerich op 't netuurlik gedraag, wobie det gezeen wuuert es 'n eigesjap aangepas dore evolutie. 't Hingk nej same mit behaviorisme, wobie reacties op prikkels en getraendj gedraag in laboratiora centraal steit.

Versjillendje biologe höbbe zich inne gesjiechte besjeftig mit aspekte van 't gedraag van bieëster. Zoea ligke de wortelen in 't werk van Charles Darwin en Amerikaanse en Duitse vogeldeskóndige vanne late neugentieëndje enne vreug twintjigste ieëf, worónger Charles O. Whitman, Oskar Heinroth en Wallace Craig. 't Vakgebied zelf begós inne dertiger jaore mit 't werk vanne Nederlandjse bioloog Nikolaas Tinbergen enne Oeasteriekse biologe Konrad Lorenz en Karl von Frisch. Ethologe zeen gerich op 't gedraagsprocès en neet zozieër op ein specefiek groep bieëster, en bestudere döks ein saort gedraag, wie agressie, in e groeat aantal ónverwantje saorte.

Ethologie is es vakgebied flot 'nt grujje. Mitten aanvank vanne einentwintjigste ieëf höbbe vörsjers ummer mieë nuuj conclusies getroch in opzichter van bieëstelike communicatie, emoties, cultuur, lieërvermeuge en sexualiteit, wovan lang woort gedach det det al bekandj waas. Hiebie zeen nuuj vakgebiede, wie neuroethologie, óntstange.

Begrip van ethologie of 't gedraag van bieëster is wichtig veur bieëster te kónne traene. Zoea kan me namelik de bèste bieëster oetkeze veur bepaoldje take. Ouch kan me de prestaasje verbaeteren en óngewins gedraag aaflieëre.
Timboektoe

**Timboektoe** (Frans: *Tombouctou*) is 'n stad in Mali, en ouch de goufstad vanne gelieknamige regio. De stad ligk zón 13 km naordelik vanne Niger en haet 'n inwoondersaantal van zón 55.000 luuj.

In Timboektoe ligk de prestigieus Sankore-koranuniversiteit.

Timboektoe waas in 't vergangenen 'n wichtige hanjelsstad. De stad woort dinkelik innen twellefdjen ieëf gestif dore Toeareg es 'n plekplaats veure karavane vanne hanjel dore Sahara haer en verbónj de lenj ane waterkantj vanne Niger mitte Maghred. De wichtigste hanjel waas zaat, det naordelik vanne stad woort gewónnen in mienen en in Wès-Afrika verhanjeldj woort. Hiemit verworf de stad 'n groeate riekdóm. Doordet zie anen angerkantj vanne viejenjige Sahara loog, middenin anti-kristelik moslimgebied, woort de naam "Timboektoe" synoniem aan 'n wiedaafgelaenge, ónbereikbaar plaats.

Sieër 1988 steit Timboektoe oppe UNESCO-Werreldirfgoodlies.
Perm (tiedvak)

:*Dit artikel geit euver 't geologisch tiedvak; veure stad in Róslandj, zuuch: [[Perm (stad)]].*
----

't **Perm** is e geologisch tiedvak. 't Is de lèste periood van 't Paleozoïcum. 't Perm doerde van 298,9 ± 0,2 toet 252,2 ± 0,5 miljoen jaor trögk (Ma). 't Perm volg op 't Carboon; nao 't Perm kump 't Trias, de ieëste periood van 't Mesozoïcum. 't Perm woort aafgeslaote dore grótste massa-oetsterving waat oppe aerd is veurgekómme.

Alle landjmassa waas biejeingekómme in 't supercontinent Pangea, wodoor 't klimaat weltwied dreuger woort. Op väöl plaatse woorte kinmirkendj continentaal sedimente aafgezatj, wie zandjstein en evaporiet.

In 't Perm góng de evolutie van reptielen en anger landjbieëster hieël flot. Oet dees bieëster zówwen in 't opvolgendj Mesozoïcum de dinosauriërs enne zuigbieëster óntstaon.
Vojvodina

**Vojvodina** (Servisch: *Војводина*; Hongaars: *Vajdaság*; Roemeens: *Voivodina*; Roetheens: *Войводина*) is 'n regio en provincie in 't naorde van Servië. 't Is 't insigste deil van 't land det neet op de Balkan leet, maar same mit naoberland Hongarieje leet 't in de Pannonische Vlakde, 'n oetgestrek steppegebeed in Centraal-Europa. De revere de Sava en de Donau vörme de grens mit de res van Servië. Dit gebeed is vreej vlaak en 't steit bekind es de graanschuur van 't land. 't Guuef ouk rilletief vuul staej. Novi Sad is de groeëtste stad in de regio en tegeliek ouk de houfstad van de provincie. Ander wiechtige staej zien Subotica, Zrenjanin en Pančevo. 

Vojvodina kint me opdeile in dreej kleinder historische regio's: de Bačka in 't naordweste, 't Banaat in 't oeëste en Syrmië in 't zuudoeëste. Al dees gebede behuurde wies 1918 tot Oeësteriek-Hongarieje. De naam kump van 't Aldslavische waord *vojvoda*. Det waor 'ne militairen hierser dae e stök gebeed binne 'n land in hand had. De rang is vergeliekbaar mit die van 'nen hertog of 'ne markgraaf beej ós in Wes-Europa. De naam ónstónd in 't rivvelutiejaor 1848, wie de Serve in reactie op de anti-Habsburgse proteste in Hongarieje 't woiwodschap oetrepe. 't Waor wies 1860 'n apart kroeënland binne de Donaumonarchie. De Bačka en 't Banaat woorte ónderdeil van Hongarieje en Syrmië waor al same mit 't Kroatische Slavonië ónderdeil van 't Ónderkeuninkriek Kroatië en Slavonië, det binne Hongarieje autonomie genoot. Beej 't Verdraag van Trianon in 1920 meus Hongarieje, naodet 't d'n Ierste Waereldoorlog verloor, 'n groeët gedeilte van de regio aafstaon.

De regio haet 'n oppervlakde van 21.614 km² en haet óngevier 2 mieljoen inwoeëners. De Serve vörme 'n mierderheid (67%), maar 't guuef ouk 'n groeëte minderheid van Hongare (13%) en vaerder guuef 't kleinder minderhede van Slowake (2,6%), Kroate (2,4%), Roemene (1,3%), Montenegriene (1,1%), Roethene (0,7%) en Macedoniërs (0,5%). De Roma-gemeinschap is heej ouk rilletief groeët en vreuger goof 't heej vuul Pruse. 't Servisch, Hongaars, Slowaaks, Roemeens, Kroatisch en 't Roetheens zien officieel tale.
Perm (stad)

:*Dit artikel geit euvere stad in Róslandj; veur 't geologisch tiedvak, zuuch: [[Perm (tiedvak)]].*
----

**Perm** (Rössisch: Пермь) is 'n stad in 't oeastelik deil van Europees Róslandj. Zie ligk aan bèdskantje vanne reveer de Kama en haet róndj 1 miljoen inwoonders. De stad ligk kort te wèste vannen Oeral ane Transsiberische iezerbaan, op zón 1100 km van Moskou aaf. Perm is de houfstad van 't gelieknamig oblas.

De stad is gestif woren in 1723 dore mienboewingenieur en geograaf Vasili Tatisjtsjev dae begós aan koperwinning hie. Tatisjtsjev waas ouch verantjwuuerlik veur 't aafstumme vannen Oeral es de oeasgrens van Europa.

In lateren tied woort de stad van groeat belang veure zaatindustrie. E good deil vanne plaatselike zaatwerke behuuerde toete Stroganov-femielje. Allewiel is Perm 'n wichtige industriestad en 'n binnenhave.

Nao de stad Perm is e geologisch tiedvak verneump. De Sjot Roderick Impey Murchison (1792-1871) haw vanoet dees stad zien expediesje aanhandj daovan d'r det tiedvak kós aafpaole.
Groeate Maere

De **Groeate Maere** (Ingels: *Great Lakes*) verwies nao de vief grótter maere die zich op of kortbie de päöl tösse de Vereinigdje Staoten en Canada bevinje. De Groeate Maere bestaon oet 't Baovemaer (*Lake Superior*), 't Huronmaer, 't Michiganmaer, 't Eriemaer en 't Ontariomaer. 't Michiganmaer is 't insigste det gans op Amerikaanse gróndj ligk; die anger veer ligken ouch deils op Canadese gróndj. Ómme gans bedruueg de wateroppervlakdje vanne maere 244.106 km².

't Landj rónjelómme maeren is riek aan delfstóffe wie iezererts, niekkel, koper, loead, zink, góldj, zilver en asbes. Veur 't verveur daovan, esouch 't verveur van steinkaol, zeen de maere hieël wichtig. Euvere Saint Lawrencezieëwaeg is d'n Atlantischen Oceaan te bereiken en euver 't Illinois en Michigankenaal kump m'n oet bieje Mississippi.

De maere zeen oetgeslete gewore dore ieskap die in 't lèste glaciaal 't euverdeil van 't naordelik halfróndj bedèkdje.
Hapax legomenon

E **hapax legomenon** (Aajdgrieks ἅπαξ λεγόμενον 'weurt eine kier gezag'; mievoud *hapax legomena*), kort-eweg 'nen *hapax*, is e woord wat mer eine kier opduuk - ofwel in gans 't gesjreve corpus vaan 'n taol, ofwel in e deil daovaan (beveurbeeld de werke vaan eine sjriever of alle tekste oet eine bepaolden tied) daan wel in ein teks. 't Concep is veural bij aw taole vaan belaank, meh kin ouch weure touwgepas op levende. Hapaxe zien, entans binne inkel tekste, vrij algemein, wat op groond vaan statistische verdeiling ouch logisch is.

In aw taole kinne absolute hapaxe problematisch zien, umtot soms neet dujelek is wat ze beteikene. E bekind veurbeeld is 't Hebreeuws לילית (*[[Lilith]]*), wat eine kier in de Biebel optreujt (Isaias 34:14) en wat noe ins es eigenaom (vaan 'n mythische vrouwspersoen), daan weer es beveurbeeld 'nachspook' of 'sjrie-uil' weurt vertaold. 'n Aander veurbeeld is μῶλυ (*[[moly]]*), ein of aander magisch kroed wat eine kier in de Odyssee weurt geneump (book 10). Gelierde breke ziech al iewe de kop euver wat veur plant dat kin zien. E veurbeeld oet 't Limbörgs is *gespele*, wat me eine kier (in de veur 't metrum geëlideerde vörm *gesp'le*) aontröf in *[[De percessie vaan Sjerpenheuvel]]*. Aofgaond op de contex moot 't *[[:wikt:póppe|póppe]]* beteikene, meh in modern Mestreechs (of aander Limbörgs) is 't neet bekind.
Michiganmaer

't **Michiganmaer** (Ingels: *Lake Michigan*) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote, det dore Straot van Mackinac in verbinjing steit mit 't Huronmaer. 't Maer ligk tösse de staote Illinois, Indiana, Michigan en Wisconsin. 't Haet 'n oppervlakdje van 57.994 km² en ligk es insigste vanne vief Groeate Maere gans op Amerikaans gróndjgebied, waat 't wiedoet 't grótste maer binne de Vereinigdje Staote maak.

Juus wie de veer anger Groeate Maeren is 't maer van glacialen oearsprónk. 't Haet 'n lingdje van 516 km en 'n maximaalbrèdje van 200 km. 't Deepste puntj is 265 m. Eder jaor is 't naordelik deil veur veer maondj lang toegevraore. Op regelmaot traeje zwaor störm op op 't maer. Tródsdet guuef 't hieël intensieve sjeepvaart.

De naam van 't maer kump oet 't Algonkisch *michigama* "groeat water" en haet ouch ziene naam verlieëndj ane gelieknamige staot. Ane waterkantj van 't maer ligke groeate stej wie Chicago en Milwaukee.
Huronmaer

't **Huronmaer** (Ingels: *Lake Huron*) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada, det dore Straot van Mackinac in verbinjing steit mit 't Michiganmaer. 't Ligk tösse Zuudwès-Ontario (in Canada) en oeastelik Michigan. 't Haet de op ei nao grótste oppervlakdje vanne Groeate Maere.

In 't maer ligk 't eilandj Manitoulin; mit 'n oppervlakdje van 2.766 km² is 't 't grótste eilandj in e maer oppe werreld. 't Eilandj sjèdj 't houfvolume van 't Huronmaer in 't zuje vanne smaaldere maerstriep in 't naorde, waat North Channel wuuert geneump, en ouch de groeate golf Georgian Bay in 't naordoeaste.

't Maer wuuert in 't wèste verbónje mit 't Michiganmaer dore Straot van Mackinac, dae zoea 8 km breid is en 37 m deep; de sjeijing tösse dees twieë maere wuuert gevörmp door 't Óngersjiereilandj van Michigan (*[[Lower Peninsula of Michigan]]*). De maere waeren ons samegenómmen es Lake Michigan-Huron. De grótsten instroum van 't Huronmaer is de St. Marys River, 'n reveer van 119,9 km lank waat wuuert gevoord door 't Baovemaer en wovan de volstenjige lingdje de grens vörmp tösse Canada enne Vereinigdje Staote. De grótsten oetstroum is de St. Clair, waat ouch 'n grensreveer is, die oetmundj in 't St. Clairmaer.

't Maer dank ziene naam ane Wendat, 'n indianestam die dore Franse koloniste de Huron geneump woorte.
Eriemaer

't **Eriemaer** (Ingels: *Lake Erie*) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada. Mit 'n oppervlakdje van 25.745 km² is 't 't op ei nao klènste maer vanne vief kwa oppervlakdje en nag waal 't klènste kwa volume. Op 't deepste puntj is 't maer 64 m deep. 't Ontariomaer is klènder kwa oppervlakdje, meh waal deper.

't Instroumendj water kump gooddeils oeten Detroit, vanoet 't St. Clairmaer en 't Huronmaer. d'n Oetstroum van water geit meis euvere Niagara, mitte Niagarawatervalle nao 't Ontariomaer. De sjeepvaart van 't Eriemaer nao 't Ontariomaer geit eiuver 't Wellandkenaal.

't Maer is ómgaeve dore Canadese pervinsja Ontario in 't naorden enne Amerikaanse staote Ohio, Pennsylvanië en Nuuj-York in 't zuje, en Michigan in 't wèste. Anen Amerikaanse waterkantj ligke de stej Cleveland, Erie en Buffalo.

't Maer haet dezelvendje naam es de Erie, 'n indianevouk det ane zuudkantj van 't maer laefdje.
Ontariomaer

't **Ontariomaer** (Ingels: *Lake Ontario*) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada. 't Maer haet 'n oppervlakdje van 19.009 km² en 'n uterste deepdje van 244 m. In 't naorde wuuert 't maer begrens door Ontario (Canada) en in 't zuje door 't Niagara-sjiereilandj en dore Amerikaanse staot Nuuj-York. Vanne Groeate Maeren is 't Ontariomaer 't klènste kwa oppervlakdje en 't op ei nao klènste kwa volume. Ouch is 't mit 75 m baove zieëspegel 't leegs-gelaenge maer vanne vief. 't Water wuuert aangeveurd vanoet 't Eriemaer dore Niagarawatervalle, en daorop aafgeveurd via de Saint Lawrencereveer nao d'n Atlantischen Oceaan. 

De Canadese stej Toronto, Kingston en Hamilton ligken ane naordeliken en wèstelike waterkantj, dewiel de Amerikaanse stad Rochester ane zuudkantj ligk. De naam van 't maer kump oet 't Wendat, wo 't "groeat maer" beteikentj. De Canadese pervinsje Ontario is verneump gewore nao 't maer.
Baovemaer

't **Baovemaer** (Ingels: *Lake Superior*) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada. Gezeen de oppervlakdje is 't 't grótste zeutwatermaer oppe werreld; waal is 't Baikalmaer in Siberië grótter kwa inhaad. De Kaspische Zieë is ouch grótter, meh besteit oet zaatwater. 't Baovemaer haet 'n oppervlakdje van 82.000 kmå en is daomit grótter es Tsjechië. De grótste lingdje is 563 km enne maximaalbrèdje is 257 km. De gemiddeldje deepdje is 149 m, mit 'n uterste van 406 m. 't Baovemaer bevatj 12.232 km² water. De waterkantj, mit alle eilenj d'rin beraekendj, is 4393 km.

't Maer grens aan Ontario in Canada, en Minnesota, Wisconsin en Michigan inne Vereinigdje Staote. 't Is 'n wichtige sjeepvaartverbinjing veur 't verveur van iezererts.

't Water van 't maer kump van mieër es 200 revere gedrieve, wovan de grótste de Nipigon, de St. Louis, de Pigeon, de Pic River, de White, de Michipicoten enne Kaministiquia zeen. 't Baovemaer zelf mundj via de St. Marys oet in 't Huronmaer. 't Grótste eilandj in 't maer is Isle Royale.

Wichtige stej die ane waterkantj van 't maer ligke zeen Duluth, Thunder Bay, Sault Ste. Marie (zowaal in Ontario es Michigan]]) en Marquette.

De beneuming *Baovemaer* is toegekandj door Franse óntdèkkingsreizendje die 't *Lac Supérieur* neumdje. Det kump óm 't is 't hoogs-gelaenge maer vanne Groeate Maere. 't Landj rónjelóm 't maer is riek aan delfstóffe. Me vindj hie koper, iezer, zilver, goldj en niekkel. Väöl stej zeen (aaj) mienstedjes of betroch bie 't ertsverveur. Wiejer wuuert 't maergebied bezóch door väöl toeriste veure netuur dao.
St. Clairmaer

't **St. Clairmaer** (Ingels: *Lake St. Clair*) is e maer oppe grens van Ontario (Canada) en Michigan (Vereinigdje Staote), det ligk in 't gebied vanne Groeate Maere, juus te naordoeaste vanne stej Windsor en Detroit. 't Maer is verbónje mit 't Huronmaer en 't Eriemaer dore revere de St. Clair ennen Detroit,

't St. Clairmaer haet 'n oppervlakdje van zón 1.114 km². De grótste aafmaetinge zeen 42 km van naord toet zuud en 37 km van oeas toet wès; de gemiddeldje deepdje van 't maer is 'n ampel 3 maeter. Veure sjeepvaart haet me waal e deper kenaal mótten aanligken in 't maer, det deil oetmaak vanne Saint Lawrencezieëwaeg, waat de verbinjing vörmp vanne Groeate Maere mitten Atlantischen Oceaan.

't St. Clairmaer is in 1679 óntdèk gewore door René Robert Cavelier de La Salle oppe fieësdaag vannen hèlge Clara van Assisi, wo 't maer ouch ziene naam aan dank.
Brits-Columbia

**Brits-Columbia** (Ingels: *British Columbia*) is 'n pervinsje ane wèstelike kus van Canada, mit 'n oppervlakdje van 944.735 km². De pervinsje haet zón 4,4 miljoen inwoonders. De houfstad is Victoria, meh de grótste stad en ouch 't ikkenomisch centrum is Vancouver, waat ouch de op twieë nao grótste stad van 't landj is.

Brits-Columbië ligk in 't wèste van Canada; de uterste wèstelike grens wuuert gevörmp dore Stillen Oceaan en in 't naordwèste doren Amerikaanse staot Alaska. De naordelike grens is mit 't Canadees territorium Yukon enne Northwest Territories; de oestelike mitte pervinsje Alberta. De zujelike grens is mitte Amerikaanse staote Washington, Idaho en Montana. Langs de wèstelike kus van Brits-Columbië ligke väöl fjorden en eilenj.

De houfstad Victoria ligk op 't zujelik puntj van 't grótste eilandj, Vancouvereilandj, en haet 330.700 inwoonders in 't stejjelik gebied. Vancouver haet zón 2,2 miljoen inwoonders en ligk inne zuudwèsteliken hook vanne pervinsje. Anger groeate stej en dörper zeen Abbotsford (150.000 inwoonders) en Chilliwack (74.000) in 't zuudwèste, Kelowna (148.000) en Kamloops (90.000) in 't zujelik binnelandj, Nanaimo (90.000)  op 't Vancouvereilandj, en Prince George (83.000) in 't naorde.

De reveer de Fraser óntspringk inne pervinsje en haet hie ouch zien oetmunjing.
Limbörgse Academie

De **Limbörgse Academie** is in 2007 opgeriech es stiechting zoonder winsougmerk mèt zetel in Mestreech. Häör doel is 't Limbörgs mèt al zien dialekte te behawwe en wijer te oontwikkele. Veurzitter is (anno 2020) de Mestreechse taolkundege en dialekoteur Yuri Michielsen.

E belaankriek deil vaan de Academie häör activiteite ligk op digitaol gebeed. Mèt elektronische taolprodukte wèlt me Limbörgssprekers mie digitaol meugelekhede beje, en zoe ’t Limbörgs op 't internèt ziechbaarder make. Zoe beujt de website de toetsebord-app Swiftkey aon, die 't gemekeler moot make veur in 't Limbörgs te appe. De Limbörgse taolmoduul is oontwikkeld door Microsoft in samewèrking mèt de Limbörgse Academie.

De Limbörgse Academie gief ouch oonderzeukers mie digitaol meugelekhede um 't Limbörgs te bestudere. Oonderzeuk hölp um de digitaol taolprodukte beter te laote aonslete bij wie Limbörgers hun taol gebruke. Daoveur weure zoeväöl meugelek Limbörgse tekste in alle dialekte verzameld in e Limbörgs Corpus en, wienie nudeg, digitaol gemaak. Dat Limbörgs Corpus deent es basis veur oonderzeuk, meh ouch veur 'ne nuien dictionair vaan 't Limbörgs mèt al zien dialekte te make. 't Limbörgs Corpus moot ouch online besjikbaar koume es Digitaol Bibliotheek.

## Extern links
* Officieel website
* D'n Dictionair (Woordebook mèt de dialekte vaan Mestreech, Remunj, Valkeberg, Venlo en Zitterd vertaold nao Nederlands en Ingels).
Alberta

**Alberta** is 'n pervinsje in 't wèste van Canada mit 'n oppervlakdje van 661.190 km². De houfstad is Edmonton; de grótste stad en 't ikkenomisch centrum is aevel Calgary. Anger groeate stej inne pervinsje zeen Banff, Camrose, Fort McMurray, Grande Prairie, Lethbridge, Lloydminster, Medicine Hat en Red Deer.

Albert haet mieër es 4 miljoen inwoonders (2016), wovan de meisten inne stej wone. Zón twieë perzent vanne bevölking is Franskallendj; 70.000 luuj behuuere toet indianestamme, veural de Cree enne Siksika. 't Haet groeate Sjinese en Oeas-Aziatische gemeinsjappe inne pervinsje.

't Naordelik deil van Alberta is väöl kajer es 't zujelik deil; in 't zuje waere de zomers gekinmirk door druuegdje en bao weusdje-echtige waerstoestenj mit hoeag temperature. 't Wèste vanne pervinsje wuuert door berg besjermp; de werme windj - de *chinooks* - zörg veur 'n hieël zaach klimaat, dewiel de graasvlakdjes in 't oeaste e continentaal klimaat höbbe mit uterste van -35°C inne wintjer en +35°C inne zomer. De centraal en zujelike gebiede make deil oet vanne Naord-Amerikaanse tornadozone.

De pervinsje Alberta is de grótste producent van roewen aolje, netuurlik aerdgaas en gaasperdukten in Canada. Twieë vanne grótste petrosjemische febriekke van Naord-Amerika ligken in 't midde van Alberta.
Saskatchewan

**Saskatchewan** is 'n pervinsje in 't centraal-wèste van Canada mit 'n oppervlakdje van 652.330 km². Inne pervinsje wone róndj de 1,2 miljoen luuj (2018). De houfstad van Saskatchewan is Regina; de grótste stad in Saskatoon. Aan 't wèste haet de pervinsje päöl aan Alberta en in 't oeasten aan Manitoba; in 't naorde grens 't aan Northwest Territories.

't Landjsjap van Saskatchewan wuuert gekinmirk door naoljbus en groeate graasvlakdjes. Saskatchewan is verneump nao de gelieknamige reveer. 'n Anger wichtige reveer is de Churchill; wiejer haet 't dao taalrieke maere. De wichtigste industrieje zeen vèsbedriever, vieëteelt (veural kuuj) en 't verboewe van terf; de veurnaamste gróndjstóffe die m'n hie vindj zeen aerdaolje, uranium en koper.
Karazieë

De **Karazieë** (Russisch: *Ка́рское мо́ре*) maak deil oet van de Naordelike Ieszieë. Zeej leet ten naorde van Siberië en wuurt begrens door de Karische Poort en de arsjipel Naordland. De naam *Kara* kump oet 't Jakoets, 'n Törkse taal, en beteikent zwart of ónherbergzaam. Törkse volkere hadde dök de gewuuente veur geografische objecte name te gaeve aan de hand van eur ligking. Zoeë neumde de Ottomane de zieë die ten naorde van eur land loog de Zwarte Zieë (*Kara Deniz*). 

De zieë is óngevier 1.450 kilomaeter lank en 970 kilomaeter breid. De gemiddelde deepde is 110 maeter. Zeej wuurt gevood door de revere d'n Ob, de Jenisej, de Pjasina en de Tajmyra, waodoor eur zaltgehalte varieert. 

De wiechtigste haves zien Novy Port en Dikson en wiewaal de zieë tieën maonde van 't jaor toegevraore is, speult visserie 'n wiechtige rol in de regionaal ikkenomie. Meugelik guuef 't ouk aolie- en gaasreserves.
X-SAMPA

**X-SAMPA** (voloet: Extended Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet) is e fonetisch sjrif dat vuur d'r computer leësbaar is en is gebaseerd op SAMPA. 't Sjrif woeëd in 1995 óntwikkeld durch John C. Wells, deë professor in de fonetiek is aan de Lóndener Universiteet. E óntwikkelde X-SAMPA es 'n meneer vuur de SAMPA-alfabette vuur individueel tale te verenige en SAMPA oet te breie zoeëdat 't alle karakters in 't internasjonaal fonetisch alfabet besjloog.
Manitoba

**Manitoba** is 'n pervinsje in 't centraal-zuje van Canada mit 'n oppervlakdje van 647.797 km². Die is in 1870 bestaetig es de viefdje pervinsje van Canada. 't Bevolkingsaantal ligk taenge de 1,4 miljoen (2020). Manitoba is de oeastelikste prairiepervinsje van 't landj.

De provinciaal houfstad enne grótste stad is Winnipeg. Anger wichtige plaatse zeen Brandon, Dauphin, Thompson, Protage la Prairie, Flin Flon en Churchill. In 't wèste grens Manitoba ane pervinsje Saskatchewan en in 't oeaste Ontario.

Manitoba steit bekandj veur 't hoeag aantal aan maere; zeutwater bedèk zoeaget 14% vanne gróndjoppervlakdje. De grótste twieë maere zeen 't Winnipegmaer en 't Manitobamaer. Groeate reveer die door Manitoba stroume zeen de Red, de Assiniboine, de Winnipeg, de Nelson enne Churchill.

't Klimaat det in Manitoba hieërsj is kinmirkendj veur e naordelik continentaal gebied, mit hieël kaaj wintjers en werm zomers. 't Zujelik deil krieg de meiste raenge, veural in 't veurjaor. Inne zomer is 't hie dökker naetsig en dónderstörm zeen algemein.

De ikkenomie vanne pervinsje drejtj veural op landjboew en 't haje van vieë. De meis-verboewdje gewasse zeen vlas en graan. Boete de verwirking van landjboewprodukte maak m'n onnag moeater- en vlegeróngerdeil en duit m'n aan mienboew.
Ontario

**Ontario** is 'n pervinsje in 't centraal-oeastelik deil van Canada mit 'n oppervlakdje van 1.076.395 km². 't Bevolkingsaantal ligk róndj de 14,7 miljoen (2020), waat mieër es ei derdje vanne ganse bevolking van 't landj is. De houfstad van Ontario is Toronto. Ouch de houfstad van 't landj, Ottawa, ligk in dees pervinsje. 

Qua bevolkingsaantal is Ontario de grótste pervinsje van Canada; kwa oppervlakdje de op ein nao grótste, nao Québec. Ontario grens in 't wèste aan Manitoba, in 't oeasten aan Québec en in 't zujen ane Amerikaanse staote Michigan, Nuuj-York, Ohio, Pennsylvanië en Minnesota. 't Grótste deil vanne grens mitte Vereinigdje Staote wuuert gevörmp door water, worónger de Lake of the Woods, de Groeate Maeren enne Saint Lawrence. Ontario is de insigste Canadese pervinsje die grens ane Groeate Maere.

De naam vanne pervinsjen is aafgelèdj van 't Ontariomaer; 't waord *Ontario* zelf kump oet 't Huron en mèntj "groeat maer". Ontario is ein vanne veer oearsprunkelike pervinsjes bieje oprichting van Canada in 1867. Allewiel ligk 't geografisch gezeen halverwaeges tösse de oeastelike Atlantische pervinsje Newfoundland en Labrador enne wèskuspervinsje Brits-Columbia.

Ontario is 't wichtigste ikkenomisch centrum van Canada en vörmp 't verstejjelikste gebied van 't landj ane zuudrandj, dewiel 't naorde juus besteit oet ónaangeraakdje netuur en knap bevolk is. Me vindj in 't naorde väöl maeren en oetgestrèkdje bus. Ouch de Niagarawatervalle ligken in dees pervinsje.
Québec

**Québec** (oetspraok in 't Limbörgs: *ku\bek*) is 'n Franskallendje pervinsje in 't oeastelik deil van Canada mit 'n oppervlakdje van 1.542.056 km². In 2016 haw de pervinsje zón 8,2 miljoen inwoonders. De houfstad vanne pervinsje is 't gelieknamig Québec-stad, meh Montreal is de grótste stad vanne pervinsje. Anger stej mit mieër es 100.000 inwoonders zeen Trois-Rivières, Sherbrooke, Gatineau en Saguenay.

De naam *Québec* kump oet 't Mi'kmag *gepèèg* "vernejjing van 'n reveer", en sleit op 't smaal stök vanne Saint Lawrence woraan noe Québec-stad ligk. 't Is de insigste pervinsje van Canada wo allein 't Frans erkindj wuuert es amtelike spraok. In taengestèlling toete res van 't landj, waat euverwaegendj próttestants is, is 'n mieëderheid vanne inwoonders hie roeams-katteliek.

De pervinsje grens in 't zujen ane Vereinigdje Staote, in 't wèsten aan Ontario en in 't oeasten ane pervinsje New Brunswick. Zoeaget de hèlf vanne gróndjoppervlakdje besteit oet maeren en revere; hiemit ligk 16 percent van 't zeutwater oppe werreld in dees pervinsje.
New Brunswick

**New Brunswick** is 'n pervinsje in 't oeaste van Canada mit 'n oppervlakdje van 72.908 km². Inne pervinsje wone róndj de 750.000 luuj (2016). De houfstad is Fredirecton. New Brunswick is de insigste Canadese pervinsje die offesjeel twieëtalig Frans en Ingels is.

Geografisch is d'n hoogsten toep inne pervinsje Mount Carleton op 820 m. Inne Fundybej, waat New Brunswick sjèdj vanne pervinsje Novia Scotia, haet twieë kieër d'n daag de grótste getiejebewaeging oppe werreld plaats; 't versjil tössen eb en vlood is hie gemiddeldj 16 maeter. Twieë groeate maeren inne pervinsje zeen Grand Lake en Lake Magaguadavic. Wichtige plaatsen inne pervinsje zeen Bathurst, Campbellton, Dieppe, Edmundston, Miramichi, Moncton en Woodstock.

De pervinsje is verneump gewore nao 't aad Duutsj hertogdóm Brunswiek (*Braunschweig*).
Nova Scotia

**Nova Scotia** is 'n pervinsje in 't oeaste van Canada mit 'n oppervlakdje van 55.283 km². Inne pervinsje wone róndj de 975.000 luuj (2020). De houfstad is Halifax. Op Prins Edwardeilandj nao is Nova Scotia de klènste pervinsje van 't landj.

't Vastelandj van Nova Scotia is e sjiereilandj, ómringk doren Atlantischen Oceaan mit e deil bochten en munjinge. 't Oeastelikste puntj van det sjiereilandj is Cape Canso. Cape Bretoneilandj, e groeat eilandj te naordoeaste van 't vastelandj, maak ouch e deil oet vanne pervinsje, same mit Sable-eilandj, e klei, meh beröch eilandj veur 't groeat aantal aan sjeepwrakke, zón 175 km óngere zuudkus.

In 't uterste naordoeaste, op Cape Bretoneilandj, ligk de haveplaats North Sydney; dao zeen ouch de wichtige vaerverbinjinge mit Newfoundland.
Prins Edwardeilandj

:*Veure eilandjgroep ónger Zuud-Afrika; zuuch: [[Prins Edwardeilenj]].*
----

**Prins Edwardeilandj** (Ingels: *Prince Edward Island*) is 'n pervinsje in 't oeaste van Canada mit 'n oppervlakdje van 5.648 km². Inne pervinsje wone róndj de 150.000 luuj (2020). De houfstad is Charlottetown. Prins Edwardeilandj is de klènste pervinsje van 't landj.

Prins Edwardeilandj grens in 't wèsten aan New Brunswick, sieër 1997 zeen dees mitte Confederation Bridge verbónje mitein. In 't zuje ligk Nova Scotia det me kan bereike mitte vaerboeat en in 't naordoeaste ligk Newfoundland en Labrador. De pervinsje Prins Edwardeilandj is e lieëglandj; 't hoogste puntj ligk op meh 152 m baove zieëspegel.
Sam Harris

**Samuel Benjamin Harris** of beter bekind es **Sam Harris** (9 april 1967, Los Angeles) is 'nen Amerikaansen autäör, filosoof, neuroweitesjapper en podkas-prizzentator. Heer sprik en sjrijf euver e breid scala aon oonderwerpe, wie rationaliteit, relizjie, vrije wèl, ethiek, neuroweitesjap, mediatie, psyechedelische drugs, de geis, polletiek, terrorisme en Kónsmaesige intelligentie.  Heer weurt meistes gezien es filosoof dee deil oetmaak vaan de sjaol vaan 't Nui Atheïsme. Same mèt Daniel Dennett, Richard Dawkins en Christopher Hitchens maak heer deil oet vaan de in de Angelsaksische wereld bekinde intellectuelegróp *The Four Horsemen* ("de veer ruters"). Zie weure mèt zien vere dèks gezien es de sleutelfigure vaan de Nui Atheïstische beweging.

't Nui atheïsme liend ziechzelf tot, en euverlap dèks mèt, 't secularisme en antitheisme - veural es 't geit um de kritiek op indoctrinatie vaan kinder in 't verspreie vaan ideologieje gebaseerd op 't bovenatuurleke. Sommege critici nömme de beweging vaan Nui Atheïste "militant atheïsme" of "fundamentalistisch atheïsme".

In tegendeil tot väöl vaan zien atheïstische collega's, wie Hitchens, geluif Harris wel in spiritualiteit. Heer stèlt evels tot dit bezej niks mèt 'ne God of zelfs 'n groeter universum te make heet, mer zjus 't umgekierde: 'n tröktrèkking nao 't "eige" (diechzelf) en de observatie vaan dien binnenste mèt zoeväöl meugelek aofsleting vaan de boetewereld.

## Beuk
De volgende beuk zien gesjreve door Harris. Ze stoon hei geneump in de Ingelse (originele) oetgaaf.

* Harris, Sam (August 11, 2004). The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason. W. W. Norton & Company.
* Harris, Sam (September 19, 2006). Letter to a Christian Nation. Alfred A. Knopf, Inc.
* Harris, Sam (October 5, 2010). The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values. Free Press. Harris, Sam (2011). Lying. Four Elephants Press.
* Harris, Sam (March 6, 2012). Free Will. Free Press.
* Harris, Sam (September 9, 2014). Waking Up: A Guide to Spirituality Without Religion. Simon & Schuster.
* Harris, Sam; Nawaz, Maajid (October 6, 2015). Islam and the Future of Tolerance: A Dialogue. Harvard University Press.
* Harris, Sam (August 11, 2020). Making Sense: Conversations on Consciousness, Morality, and the Future of Humanity. Ecco.
Neuroweitesjap

**Neuroweitesjap** of de **neuroweitesjappe** ies de weitesjap die ziech bezeghilt mit alle aspekte van 't zenuwsjtilsel. Ze ies 'n rillatief jonk vakgebeed binne de natuurweitesjappe, mit versjillende specialisaties, beveurbeeld de neurologie, de neurofysiologie en de neuroanatomie, die ongerling ivvels gans kort biemekaar liegke en sjterk verweve zin mit mekaar.

'ne **Neuroweitesjapper** geit oet van 't liechaam: 't zenuwsjtilsel weurt bezeen op moleculair en cellulair niveau. Daoneve weure de functioneel anatomie van 't zenuwsjtilsel, observaties en bewaeging besjtudeerd. Angersjum geformuleerd: gedraag en cognitie weure vanoet hun fysiologische (neurologische) basis bekeke. Ouch de genetica sjpeelt in de neuroweitesjap 'n gans belangrieke rol. De vief centraal vraoge in de neuroweitesjap zin op force van Eric Kandel:
# Wie ontwikkelde de hersjene ziech bies hun volwassene sjtaat?
# Wie communciere hersjecelle mèt mekaar?
# Wie beïnvlooje versjillende verbindinge (synapse) tusje zenuwcelle 't gedraag, de zintuuglikke observatie?
# Wie beïnvlooje op hun beurt de ervaringe van 'n individu de synapse in 'n hersjegebeed, en de verbinginge tösje de versjillende hersjegebeeje?
# In welke zin versjille kranke hersene (en dus de verbinginge tösje hun hersjecelle) van gezonde hersjene?

### Neuroweitesjappers op daes wikipedia
* Sigmund Freud (Oasteriekhongaarse neuroloog, mer bekinder es psycho-analyticus)
* Sam Harris (Amerikaansen algemeine neuroweitesjapper
Prins Edwardeilenj

:*Veur 't eilandj enne pervinsje in Canada; zuuch: [[Prins Edwardeilandj]].*
----

De **Prins Edwardeilenj** zeen twieë ónbewóndje en slech toegenkelike subantarctische eilenj inne zujeliken Indischen Oceaan. Sieër 1947 huuere die bie Zuud-Afrika. Ze vallen ónger pervinsje Wès-Kaap.

De eilandjgroep besteit oet Prins Edwardeilandj en Marioneilandj. Same höbbe die 'n oppervlakdje van 335 km². Die ligken halverwaeges tösse Zuud-Afrika en Antarctica. De eilenj woorten op 13 jannewarie 1773 óntdèk dore Fransen óntdèkkingsreizendje Marc-Joseph Marion du Fresne. James Cook verneumdje de eilanj in dieëtsember 1776 nao prins Eduard August van Kent, de veerdje zoon van keuning George III.

De eilenj waere gebroek veur waerkóndig en weitesjappelik óngerzeuk. Rónjelóm de eilenj haet illegaal vèsserie plaats. Dit haet de vèsstandj verlieëg wodoor ouch väöl störfdje ónger zieëveugel dao is.