open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vagevuur

't **Vagevuur** (spraek oet mit sleiptoean es "va~gevuu~r") of 't **purgatorium** is in 't Roeams-Katteliek geluif 'n plaats nao de doead wo me wuuertj gestraof veure zunj die me haet begange tiejes 't laeve. Naodet me is bestraof krieg me aangank toet d'n hieëmel, wo me toet 't "ènj der tieje" in waelj (riekdóm) maag laeve in 't biezeen van God.

In 593 woort 't vagevuur toegeveug ane lieër vanne kirk door Paus Gregorius I. 't Vörmdje 'n oplossing veur wie 't kós det luuj die det verdenen innen hieëmel kómme, dewiel ze véúr de gebaordje van Jezus zeen gebaoren en dus dem zien heilboeaje neet höbbe kónnen óntvange. Det lèste is namelik volges de kirkelike lieër de veurwaerd veur inne hieëmel te kómme. 't Perbleem koom veurnamelik ómdet de kirk zich bie dogma's, beveurbeildj det de aerd 't middelpuntj van 't hieëlal zów zeen, zich bereep op veur-christelike gelieërdje. Dees luuj woorten aldus in 't vagevuur ('n saort aan wachkamer veuren hieëmel) gezatte. Zoea kan later waere beslaoten of ze waal of neet nao d'n hieëmel gaon.

## Etymologie
't Waord "vagevuur" is 'n lieëneuverzètting vanoet 't Letien: *purgatorius ignis* "reinendj vuur". De stam "vage-" zów hiebie verwandj zeen aan "vaege". Vergeliek ouch: Duutsj *Fegefeuer*
Beja (distrik)

**Beja** ([IPA: ˈbɛʒɐ]) is 'n distrik in Portugal. Beja is mèt 'n oppervlak is 10.225 km² 't groetste distrik vaan Portugal. 't Distrik grens in 't weste aon d'n Atlantischen Oceaon, in 't noorde aon de distrikte Setúbal en Évora, in 't zuie aon Faro en in 't ooste aon Spanje.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 14 gemeintes:
* Aljustrel
* Almodôvar
* Alvito
* Barrancos
* Beja
* Castro Verde
* Cuba
* Ferreira do Alentejo
* Mértola
* Moura
* Odemira
* Ourique
* Serpa
* Vidigueira
Braga (distrik)

**District Braga** ([IPA: ˈbɾaɣɐ]) is 'n distrik vaan Portugal. Braga grens in 't noorde aon Viana do Castelo en aon Spanje, in 't ooste aon Vila Real, in 't zuie aon Porto en in 't weste aon d'n Atlantischen Oceaon. 

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 14 gemeintes:
* Amares
* Barcelos
* Braga
* Cabeceiras de Basto
* Celorico de Basto
* Esposende
* Fafe
* Guimarães
* Póvoa de Lanhoso
* Terras de Bouro
* Vieira do Minho
* Vila Nova de Famalicão
* Vila Verde
* Vizela

## Geografie
Braga besteit oet zier graof terrein, mèt hoeger berg in 't ooste tege de Spaonse grens, en 'ne zandkös in 't weste, doorsnoje door versjèllende reviere die loupe vaan 't noordooste nao 't zuidweste. De Cávado is daovaan de belaankriekste. In deze revier ligke versjèllende damme, boevaan door sommege hydro-electriciteit weurt opgewek.
Castelo Branco (distrik)

**Castelo Branco** ([IPA: kɐʃˈtɛlu ˈβɾɐ̃ku]) is 'n distrik in Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Guarda, in 't weste aon Coimbra en Leiria, in 't zuidweste aon Santarém, in 't zuie aon Portalegre en in 't ooste aon de Spaonse regio Extremadura.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 11 gemeintes:
* Belmonte
* Castelo Branco
* Covilhã
* Fundão
* Idanha-a-Nova
* Oleiros
* Penamacor
* Proença-a-Nova
* Sertã
* Vila de Rei
* Vila Velha de Ródão

## Fysische geografie
Castelo Branco besteit oet 3 deile: 't dal vaan de Tagus in 't zuie, mèt gemaotegde huugdes (200-400 meter). In 't noorde ligk 'n mier graof, bergechteg terrein. 't Daarde deil ligk in 't noordweste en umvat groofeweg 't dal vaan de revier Zêzere. De hoegste punt vaan 't vasteland vaan Portugal (1993 m) ligk in dit distrik. Dit is neet ech 'ne berg, mer 't hoegste punt vaan 'n plateau, en vreemp genóg bereikbaar via 'ne echte, bestraote, weeg.
Coimbra (distrik)

**Coimbra** ([IPA: kuˈĩbɾɐ]) is 'n distrik in Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Aveiro en Viseu, in 't ooste aon Guarda en Castelo Branco, in 't zuie aon Leiria en in 't weste aon d'n Atlantischen Oceaon.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik Coimbra is oonderverdeild in 17 gemeintes:
* Arganil
* Cantanhede
* Coimbra
* Condeixa-a-Nova
* Figueira da Foz
* Góis
* Lousã
* Mira
* Miranda do Corvo
* Montemor-o-Velho
* Oliveira do Hospital
* Pampilhosa da Serra
* Penacova
* Penela
* Soure
* Tábua
* Vila Nova de Poiares

## Fysische geografie
't Dal van de revier Mondego bepaold 't uterlek vaan 't westelek deil vaan 't distrik, dewijl de reviere Alva en Ceira 't oostelek deil bepaole. De westeleke kösvlakte kump neet hoeger es 252 meter (de Serra da Boa Viagem). In 't ooste ligke evels de berg. 't Noordelek deil is neet erg oetgesproke, mèt 'n huugde vaan 549 meter (de Serra do Buçaco), mer in 't zuidooste weurt 't 1205 meter hoeg (de Serra da Lousã), en in de Serra do Açor zelfs 1418 meter hoeg (de zoegeneumpde Pico de Cebola ofwel Unne Tóp).

In de reviere ligke versjèllende damme: in de Mondego de Barragem da Aguieira en de väöl kleinere Barragem da Raiva, in de Alva de Barragem do Rei de Moinhos en de Barragem de Fronhas, en in de Ceira de Barragem do Alto de Ceira en de Barragem de Monte Redondo. Wijer gief 't nog de Barragem de Santa Luzia in de revier Unhais.

De köslijn besteit veurnaomelek oet zand, mèt in 't noorde oetgestrekde duine die soms kilometers 't land ingoon.
Évora (distrik)

**Évora** ([IPA: ˈɛvuɾɐ]) is 'n distrik van Portugal. Évora grens in 't noorde aon Portalegre, in 't weste aon Santarém en Setúbal, in 't zuie aon Beja en in 't ooste aon Spanje.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik Évora is oonderverdeild in 14 gemeintes:
*Alandroal
*Arraiolos
*Borba
*Estremoz
*Évora (hoofdstad)
*Montemor-o-Novo
*Mora
*Mourão
*Portel
*Redondo
*Reguengos de Monsaraz
*Vendas Novas
*Viana do Alentejo
*Vila Viçosa

De gemeinte Olivenza weurt geclaimp door Portugal mer ligk in Spanje.

## Fysische geografie
Évora is vrij vlaak mèt huugdes tösse 200 en 400 meter, hei en dao oonderbroke door valleie en berg. De einege oetzundering is 't dal vaan de revier Guadiana, in 't zuidooste vaan 't distrik, wat soms wel 100 meter ligk es 't umliggend terrein. Dit is ouch de reie gewees um 'ne dam in de Guadiana te bouwe, de Barragem de Alqueva. Es 't stuwmeer gans vol is is 't groetste kunsmaoteg meer vaan Europa mèt 'n capaciteit vaan 4,15 mieljard m³.
Grotsjèldering

**Grotsjèlderinge** zien werke oet, euver 't algemein, de sjèlderkuns, gemaak in grotte en, in 't biezunder, de grotteikeninge gemaak door prehistorische lui. De ierste grotsjèldering, in eder geval de ajdste bij us bekinde, kump oet 't midde vaan 't Paleolithicum, d'n awwe Steintied, roond 40.000 veur Christus. Die zoegenaomde **paleolitische grotkuns** strèk ziech oet euver e groet gebeed, vaan Europa bis India en Amerika. De meiste teikeninge, zoewie in de grotte vaan Lascaux in Fraankriek, beelde groete hoofbieste oet: peerd, keuj, oerosse en herte, mer ouch kontoure vaan han. In de Europese grotkuns gief 't gein lui die gans zien aofgebeeld mer in Afrikaanse grotkuns speule zie zjus 'n groete rol. De grotte zelf ligke dèks op meuilek touwgenkeleke plaotse.

't Gief theorieë euver d'n oersprunk vaan grotkuns. Henri Breuil (1877-1961) stèlde, loerend nao 't aontal groete bieste wat is aofgebeeld, tot 't zouw gaon um "jachmagie", gemeind um 't aontal wèl bieste boe-op vreug lui en neanderthalers jaogde te vergroete. 'n Aander theorie identificeert grotkuns mèt vreug sjamanistische rituele, mesjiens op sommege plaotse mèt gebruuk vaan hallucinogeen illeminte. 't Gief ouch weitesjappers die höbbe gesuggereerd tot grotkuns 'ne vreuge vörm vaan animatie zouw kinne zien.

Grotkuns liekent tegeliekertied mèt de moderne homo sapiens te zien opgekomme. Me mót 't bestoon daovaan evels neet te gauw towwieze aon dit beluip, want 't gief bewieze tot in eder geval 'n deil vaan de Europese grotkuns door neanderthalers woort gemaak.

Dees kuns vörmp 'ne sterke visuele band mèt eus prehistorie en vertèlt us, zoewie Pablo Picasso (dee direk woort beïnvloojd door dees kuns) oetdrökde, get euver de kuns en de cultuur vaan gans en al vrije oerminse. 't Is de kuns die lui maakde wie 't nog gein traditie en relizjie gaof die bepaolde wie kuns en cultuur oet mót zien.

## Brón
* Adam Patrick Taylor, *Cave paintings*, oet *1001 ideas that changed our way of thinking* vaan Robert Arp & Arthur Caplan (Librero, Londe, 2014, p. 32-33)
Folk

**Folk** ('n verkorting vaan 't Ingels *folk music* volksmeziek) is e meziekgenre wat besteit oet in principe Westerse, väölal Amerikaanse volksmeziek, of (pop)meziek die dao sterk op gebaseerd is. Soms weurt ouch wel vaan **roots(meziek)** gesproke. Veur meziek vaan boete de Angelsaksische traditie sprik me liever vaan wereldmeziek. Kinmerke vaan 't genre zien vrij simpel leedsjes (dèks majeur mèt drei akoorde) en 'n akoestische begeleiding, die dèks allein oet 'n akoestische gitaar besteit. Aander instrumente die veurbij kinne koume zien de banjo, de viool, de contrabas en de trèkzak, al nao gelaank 't (sub)genre. Folkmeziek leefde in de VS langen tied oonder de radar, op 't platteland, meh kraog wel aondach in 't *[[Great American Songbook]]*, 'n collectie op 't platteland gezoonge meziek vaan versjèllende aofkomste. In 't Interbellum woort de meziek commercieel op grammofoonplate oetgebrach in genres wie hillbilly music en blues, veur respectievelek de blaanke en de zwarte op 't platteland. Zoewel hillbilly (country) es blues zouwe tot apaarte genres oetgreuje; de folkechtege variant van country neump me allewijl *[[bluegrass]]*.

In de jaore roond d'n Twiede Wereldoorlog kraog de meziek veur 't iers brei aondach in intellectuele wereld wie Woodie Guthrie de leedsjes vaan 't Songbook góng opnumme en zelf ouch nui werk in dat idioom oetbrach. Roond 1960 had 't Kingston Trio oonder studente väöl succes mèt zien covers vaan volksleedsjes. De groeten doorbraok kaom evels mèt Bob Dylan, begós es naovolger vaan Guthrie, dee mèt zien dèks maotsjappelek geëngageerde leedsjes 'ne crossover nao de popmeziekwereld tot stand brach. Zie veurbeeld woort op groete sjaol naogevolg en Dylan ziene meziek woort populair oonder de hippie-subcultuur. Ouch wienie heer later de folkrock oontwikkelde (en mèt oonder mie The Band góng wèrke), bleef zienen invlood op de popmeziek groet. Folk heet sindsdeen 'ne wisselende rol in de popmeziek gespäöld; de groetste revival kaom sindsdeen aon 't begin vaan de jaore 2010.
Europese Centraol Baank

De **Europese Centraol Baank**, de **Europese Centraolbaank** ofwel de **ECB** (Duits: *Europäische Zentralbank*, *EZB*; Ingels: *European Central Bank*, ***ECB***; Frans: *Banque centrale européenne*, *BCE*) is 'n in Frankfurt am Main gelege orgaon vaan de Europese Unie (EU) wat ziech bezeghèlt mèt de gezameleke weerde vaan de Eurozone, naomelek d'n euro. Negetien len hure bij de ECB en hun nationaol baanke stoon officieel oonder de autoriteit vaan de ECB. Dees 19 len zien Belsj, Duitsland, Esland, Finland, Fraankriek, Griekeland, Ierland, Italie, Letland, Litouwe, Luxembörg, Malta, Nederland, Oosteriek, Portugal, Slowakije, Slovenië en Cyprus. Ze woort opgeriech op 1 juni 1998 op basis vaan 't in 1992 oonderteikend Verdraag vaan Mestreech. In 2012 waor zie zoe'n 38 mieljard euro weerd. D'n ierste president vaan de ECB waor Wim Duisenberg.

Vaan 2011 bis 2019 waor Mario Draghi häöre president, dee bekènd kaom te staon in media en polletiek es "de redder vaan d'n Euro" (*saviour of the Euro*). Zien strategie tijes de Eurocrisis waor, in zien eige wäörd, um d'n Euro te redde en um 't eve welke moyen door veur neudeg is: "We are prepared to do whatever it takes to prevent the Euro from falling". Sinds 2019 is Christine Lagarde d'n ierste vrouweleke president vaan de Baank. Draghi woort twie jaor later, in 2021, premier vaan Italië. Zien opdrach woort um de ikkenomische stimuli vaanoet de EU efficiënt te implimentere in de Italiaonse ikkenemie. Zien ben mèt de ECB bleve daodoor hendeg sterk.
Bestuurleke indeiling vaan Portugal

De **bestuurleke indeiling van Portugal** in distrikte is pas sinds 1976 zoewie ze noe is. In dat jaor woort de indeiling vaan 't Portugees vasteland in 11 provincies vervaange door 'n indeiling in 18 distrikte (*distritos*) en twie euverziese otonoom regio's (*regiões autónomas*). De distrikte zien aofgeleid vaan de provincies, woebei sommege provincies in twie oongeveer gelieke deile zien verdeild. De distrikte zien opgedeild in 308 *municípios* of *concelhos*, die weer opgedeild zien in 4200 *freguesias*. Município weurt dèks mèt gemeinte vertaold, mer ouch de freguesias met hun eige bestuur höbbe kinmerke vaan 'n gemeinte.

## Distrikte (sinds 1976)

Portugal kint sins 1976 achtien distrikte en twie otonoom regio's (de Azore en Madeira) mèt aon 't hoof 'ne beneumde gouverneur.De distrikte vörme de belaankriekste bestuurslaog.

## Provincies
In 1936 is Portugal langs min of mie netuurleke grenze oonderverdeild in 11 provincies. Ouch al is de verdeiling achterhaold, väöl Portugeze veule ziech nog ummer inwoener vaan ein vaan dees provincies:
Faro (distrik)

**District Faro** ([IPA: ˈfaɾu]) is 'n district van Portugal. Faro grens in 't noorde aon Beja, in 't weste en zuie aon d'n Atlantischen Oceaon en in 't ooste aon Spanje. 'n Groet deel vaan de Algarve vèlt oonder dit distrik.

## Bestuurleke indeiling
't distrik is oonderverdeild in 16 gemeintes:
* Albufeira
* Alcoutim
* Aljezur
* Castro Marim
* Faro
* Lagoa
* Lagos
* Loulé
* Monchique
* Olhão
* Portimão
* São Brás de Alportel
* Silves
* Tavira
* Vila do Bispo
* Vila Real de Santo António

## Fysische geografie
't Hoegste punt vaan Faro is de berg Fóia mèt 902 meter in de Serra de Monchique. Wijer gief 't 'n lagune Ria Formosa, die is aongeweze es natuurpark, en boe hoonderde versjèllende soorte veugel stoppe tijdens hun migratie in 't veurjaor en naojaor. De zuieleke köslijn is zoe'n 150 kilometer laank. De köslijn steit bekind um de väöle kalksteingrotte en -groeve's.
Guarda (distrik)

**Guarda** is 'n distrik in Portugal. Guarda grens in 't noorde aon 't distrik Bragança, in 't weste aon Viseu, in 't zuidweste aon Coimbra, in 't zuie aon Castelo Branco en in 't ooste aon Spanje.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 14 gemeintes:
* Aguiar da Beira
* Almeida
* Celorico da Beira
* Figueira de Castelo Rodrigo
* Fornos de Algodres
* Gouveia
* Guarda
* Manteigas
* Mêda
* Pinhel
* Sabugal
* Seia
* Trancoso
* Vila Nova de Foz Côa

## Fysische geografie
De Serra de Estrela is de hoegste bergkete in de continentaol Portugal. De Serra de Marofa, mèt 'n huugde tot 977 meter, is 'n gebeed mèt 'n groete biodiversiteit.
Leiria (distrik)

**Leiria** is e distrik i Portugal. 't Distrik grens in 't noarde aa Coimbra, in 't noardoeëste aa Castelo Branco, in 't oeëste aa Santarém, in 't zude aa Lissabon. Westelig va Leiria ligk de Atlantischen Oceaan. 

## Administratieve idelóng
Leiria is ungerverdeeld i zestieën gemingdes:
* Alcobaça
* Alviázere
* Ansião
* Batalha
* Bombarral
* Caldas da Rainha
* Castanheira de Pêra
* Figueiró dos Vinhos
* Leiria
* Marinha Grande
* Nazaré
* Óbidos
* Pedrógão Granda
* Peniche
* Pombal
* Porto de Mós
Lissabon (distrik)

**Lissabon** (Portugees: *Lisboa*) is e distrik i Portugal. 't Hat 'n oppervlakde van 2.761 km² en 't grens in 't noarde aa Leiria, in 't oeëste aa Santarém, in 't zuudoeëste aa Setúbal en in 't weste aa g'ne Atlantischen Oceaan. 't Betref 'n agglomeratiegebeed va g'n hoofsjtad Lissabon en höar vuursjteëj.

## Administratieve idelóng
't Distrik is ungerverdeeld i zestieën gemingdes:
* Alenquer
* Amadora
* Arruda dos Vinhos
* Azambuja
* Cadaval
* Cascais
* Lissabon (Portugees: Lisboa)
* Loures
* Lourinhã
* Mafra
* Odivelas
* Oeiras
* Sintra
* Sobral de Monte Agraço
* Torres Vedras
* Vila Franca de Xira
Friet-ei

't **Friet-ei** of **Frietei** is 'ne snack dae aafkómstig is oet de stad Venlo. 't Liek vuuel op d'n eierbal, 'ne snack dae bekind is in 't naorde van Nederland. 't Friet-ei besteit oet 'n gehauveerd ei, det is umhöld mit salpicon of ragout en wuurt gepaneerd. 't Wuurt vervólges gefrituurd. De snack woort in 1959 door de familie Schreurs oetgevónde, de eigenaere van Automatiek Picadilly. Huuj d'n daag is de snack in de meiste fritures verkriegbaar. Frieteiere waere ummer vers verkoch en zien mer beperk houdbaar. Invrere is meistal gein optie door 't ei. 

't Is neet gans dudelik wao 't friet-ei of d'n eierbal wirkelik is oetgevónde. Zoeëwal d'n iersten eierbal es 't ierste friet-ei woorte in de jaore vieftig gefrituurd in de staej Groninge en Venlo. 'n Klein verschil is det 't friet-ei ouk kin bestaon oet 'n völling van stökskes ei mit ragout. D'n eierbal haet daorentaege ummer 'n hauf ei es völling mit ragout d'r umhin. Ouk in Schotland besteit 'ne vergeliekbare snack, 't *Scotch egg*.

## Zeuk ouk
Mit *friet-ei* kin ouk 'ne band oet Venlo waere gemeind: Friet-Ei. 

## Referentie
Mora (merk)

**Mora** is e bedrief wat diepvriessnacks produceert. 't Woort in 1960 opgeriech door Marcel Mourmans oet Mestreech. Mora heet twie produktiefaciliteite: ein in de Beatrixhave en ein in 't Belsje Mol. Sinds de jaore '90 maak 't bedrief deil oet vaan de multinational Unilever. In 2004 woorte de deigprodukte verkoch aon Dr. Oetker. Sinds deen tied riech Mora zich allein nog op snacks en saté. 

## Merk
De merknaom is 'n aofkorting vaan de ierste twie lètters vaan d'n achternaom **Mo**urmans, gecombineerd mèt de ierste twie lètters vaan d'n achternaom vaan zien vrouw: **Ra**maekers. De merk is veural bekind gewore um de reclames boe-in de fictieve arbeidster Cora van Mora späölt, die vertèlt euver de nuiste produkte en innovaties. De drei m's in de slogan "Mmm...van Mora", weure allewijl geassocieerd mèt 't wäördsje "lekker", meh waore oersprunkelek de aofkorting vaan "Marcel Mourmans Maastricht".

## Produkte
't Assortiment vaan Mora besteit oet diepvriessnacks (kip, vleis, vegetarisch):
* Frikandelle
* Krokètte
* Krokètburgers
* Hamburgers
* Fishburgers
* Fishfingers
* Picknicker
* Hamburgerbruudsjes
* Bitterballe
* Gevölde bruudsjes (o.a. mèt sjink en kiesvölling)
* Bruudsje gehaksbal
* Macho
* Carrero
* Ribster
* Ragoezi
* Party-mixe
* Kidz-mixe
* Gehaksbelkes
* Kipfingers
* Viandel
* Kipkorn
* Satérol
* Smulrol
* Shoarmarol
* Saté (in versjèllende variante)
* Kipknótse
* Pikantos
Öcher plat

't **Öcher Plat** is 't dialek dat de lüh va j'n Dütsje sjtad Oche kalle. 't Hoeët tot 't westelige deel va de Ripoarische dialekgróp en is zieër verwant mit 't Völzer Plat, dat aa j'ne Limburjische ziej va j'n jrens jekald weat. Óch hat 't verwantsjaf mit 't Kirchröadsj, 't Bóchezer, 't Eupener en 't Sjtolberjer. 't Öcher Plat kint 'n markante melodie i zing sjproak, die mit *(niederrheinische) Singsang* weat betseisjent. Anger wichtige merkmaler vanoes Dütsj perspektief zint 't jebróch va Holsje en Franzuësisje oesdrök en d'r typische iesj/miesj-klank (wie in 't Völzer). Mer zet dös *Öscher Plat*, dewiel de mieëtste lüh oes anger sjtrieëker va Dütsjland *Aachener Platt* zare. 

Nag e typisch merkmal, is dat d'r jenitief mit d'r nominatief weat jevoeëmt: *Der Rav sing Feäre*. Wieër is 't jebróch va diftonge karakteristiek vuur 't Öcher plat. 

Unjevear 10% va de bevölking kin 't Öcher Plat kalle, äwer 't dialek weat veur allem nag dursj ouw lüh beheësj. Noa d'r Tsweide Weltkreeg nóm 't jebróch van 't dialek fósj aaf. Mer huuët 't plat nag mit vasteloavend en óch jitt 't mieërder vereine die 't Öcher benótse. Aaf en tsoe weade óch hellije messe op 't Öcher Plat jehote. 

## Jet Öcher wöad en oesdrök
* *Prentekopp* (sjimpwoad)
* *Trottwa* (oes 't Franzuësisj: trottoir)
* *Paraplü* (oes 't Franzuësisj: parapluie) 
* *Merci!* 
* *waa* (sjtopwöadsje; *nicht wahr* en *oder* zint bekangde Hoeëgdütsje equivalente)
* *Ich hab kalt!* sjtat *Mir ist kalt!* (Hoeëgdütsj)

## Extern links
* Lies mit typische oesdrök en wöad van 't Öcher Plat
* www.oecher-platt.de 

## Rifferensie
Vlöchteling

'ne **Vlöchteling** of **asielzeuker** is iemes wat zien eige umgeving oontvlöch in d'n hoop vaan örges aander e veileg daan wel beter bestoon op te bouwe. In inge zin versteit me oonder *vlöchteling* allein politieke vlöchtelinge, die vlöchte veur oorlog of vervolging door 't rezjiem in hun land (beveurbeeld um religieus, politieke of etnische reies). Zeker in 't lèste geval riskeert de vlöchteling in eige land dèks d'n doed. In wije zin sprik me ouch wel vaan *economische vlöchtelinge*, die in hun eige land slechte economische veuroetziechte höbbe en mèt oongeregelde migratie örges aanders materiële welstand wèlle bereike.

Vlöchtelinge heet 't door de iewe heer ummer gegeve. Zoe zien joede dèks massaol verdreve oet 't land boe ze woende, umtot 't rezjiem ze oongewuns verklaorde. Ouch in de godsdeensoorloge vaan de Vreugmodernen Tied zien väöl lui verdreve. De Noordeleke Nederlen höbbe toen väöl protestantse (oet de zuieleke Nederlen, meh ouch de Franse hugenote) en joedse (veural Portugese joede) vlöchtelinge opgenome, die 't soms in de Nederlandse maotsjappij wied brachte. Ech groete struim vlöchtelinge kaome op gaank in d'n Ierste Wereldoorlog (oonder mie Belzje vlöchtelinge in Nederland) meh veural d'n Twiede Wereldoorlog, dee neet allein mieljoene lui veur 't geweld op de vlöch joog, meh ouch väöl joede en zigeunders die aon vervolging door de nazi's wouwe oontkoume. Sindsdeen höbbe diverse oorloge nog mieljoene lui verdreve, soms tijelek, soms definitief.

Wienie zier groete aontalle vlöchtelinge nao e veileg naoberland vlöchte, lègk dat soms extreem laste aon dat land op, zeker wienie 't land zelf al erm is. Aon d'n aandere kant vlöchte lui soms expres door nao rieker len. Begin einentwintegsten iew greujde 't verzat daotege, veural in rechspopulistischen hook. Ouch in de res vaan 't politiek spectrum leef de discussie wie me mèt de vlöchtelinge moot umgoon, en of (en zoe jao: wie) me ze moot tröksjikke es 't gevaor in hun toesland verdwenen is. In Wes-Europa vint me allewijl vlöchtelingegemeinsjappe oet oonder mie Somalië, Bosnië-Herzegovina, Angola, Rwanda, Kosovo en Syrië.

Same mèt oonder aandere immigrante, toeriste en bezeukende zakelui vilt de vlöchteling in de meiste len juridisch oonder de categorie boetelender mer geneet daoneve dèks (zoewie in de EU-lidstaote) extra rechte.
Portalegre (distrik)

**Portalegre** is 'n distrik vaan Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Castelo Branco, in 't ooste aon Spanje, in 't zuie aon Ēvora en in 't weste aon Santarém. 

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 15 gemeintes:

* Alter do Chão
* Arronches
* Avis
* Campo Maior
* Castelo de Vide
* Crato
* Elvas
* Fronteira
* Gavião
* Marvão
* Monforte
* Nisa
* Ponte de Sor
* Portalegre
* Sousel

## Fysische geografie
De grensstreek mèt Spanje weurt gekenmerk door de bergkete Serra de São Mamede, mèt 't hoegste punt vaan 't distrik (1025 meter), dewijl 't noorde besteit oet diech, riek bebos gebeed. In 't distrik ligk de Barragem do Caia, 'n stuwdam. Oet de prehistorie vind me hei nog mie es viefteg menhirs en dolmen.
Porto (distrik)

**Porto** is 'n distrik in Portugal. 't Grens aon de distrikte Aveiro en Viseu in 't zuie, Braga in ' t noorde en Villa Real in 't ooste. In 't weste grens 't aon d'n Atlantischen Oceaon.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 18 gemeintes:
* Amarante
* Baião
* Felgueiras
* Gondomar
* Lousada
* Maia
* Marco de Canaveses
* Matosinhos
* Paços de Ferreira
* Paredes
* Penafiel
* Porto
* Póvoa de Varzim
* Santo Tirso
* Trofa
* Valongo
* Vila do Conde
* Vila Nova de Gaia
Santarém (distrik)

**Santarém** is 'n distrik in Portugal. 't Grens in 't noorde aon 't distrik  Castelo Branco, in 't ooste aon Portalegre, in 't zuie aon Évora en Setubal en in 't weste aon Lissabon en Leiria.

## Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 18 gemeintes:
* Abrantes
* Alcanena
* Almeirim
* Alpiarça
* Benavente
* Cartaxo
* Chamusca
* Constância
* Coruche
* Entroncamento
* Ferreira do Zêzere
* Golegã
* Mação
* Ourém
* Rio Maior
* Salvaterra de Magos
* Santarém
* Sardoal
* Tomar
* Torres Novas
* Vila Nova da Barquinha
Birmingham

**Birmingham** is 'n stad in 't midde vaan Ingeland (modern graofsjap West Midlands, historisch graofsjap Warwickshire) en mèt 1.101.360 inwoeners (2014) de twiede groetste stad vaan 't Vereineg Keuninkriek. De naom *Birmingham* is vaan Angelsaksische aofkoms (in 't Domesday Book bekind es *Beormingahām*, 'heim vaan Beormings'), meh stèlde de ierste iewe neet väöl veur (ouch neet in vergelieking mèt umligkende plaotse). In de hoeg middeliewe greujden 't oet tot e plattelandsstedsje mèt merretrech, 'ne status deen 't ouch in de vreugmodernen tied vasheel. Vaanaof de twiede hèlf vaan d'n achtienden iew leep Birmingham evels veurop in de Industrieel Revolutie, wat de bevolking deeg explodere en 't aonzien vaan de stad radicaol veraanderde. Tot laat in de jaore 1970 kós de stad groete economische veurspood, al woort ze wel hel geraak door de Duitse bombardeminte in 1940. Mèt de recessie vaan de jaore 1980 kaom Birmingham zwoer in verval en kraog de stad 'ne slechte naom. Sindsdeen heet me de economie veural op deenste geriech. Ouch is de stad e centrum vaan modern kuns gewore, gans in 't bezunder vaan modern arsjitectuur.
Alexander Skrjabin

**Aleksandr Nikolajevitsj Skrjabin** (Cyrillisch Алекса́ндр Никола́евич Скря́бин; 6 jannewarie 1872 (A.S.: 25 december 1871) - 27 aprèl (A.S.: 14 aprèl) 1915) waor 'ne Russische componis en pianis. Heer waor aofkomsteg oet 'n groetbörgerleke femilie mèt 'n militair traditie meh melde ziech oetindelek op 't conservatorium aon. In 't begin maakde heer veural naom es pianis (in de regel vaan zien eige werk). Nao 'n vaste aonstèlling aon 't conservatorium begós heer mie veur orkes te sjrieve. Tösse 1903 en 1910 woort ziene stijl lankzaamaon moderner, tot heer oetindelek bij 'ne zwoer dissonante en chromatische stijl oetkaom dee in de buurt vaan de atonaliteit kump. Ouch kraog heer ummer mie mystieke intrèsses, die oetindelek culmineerde in 'ne flirt mèt de theosofie. Bij zienen doed waor heer bezeg aon 't *Mysterium*, e meziektheaterwerk wat zeve daog zouw mote dore. Naotot 'r op 43-jaorege leeftied storf, bleef ziene meziek veural in Rusland resp. de Sovjet-Unie populair, al woort 'r vaan tied tot tied wel es 'decadent' in de ban gedoon.
SINema (album)

***SINema*** is 't zevende studio-album vaan de Haorster punkband De Heideroosjes. De plaat kaom oet in 2003; ze haolde de 39e plaots in de Nederlandsen Album Top 100 en zelfs de 13e in de Vlaomse.

Singles vaan dit album waore "Damclub hooligan" en "Scapegoat revolution". 't Ierste nommer woort veurzeen vaan 'ne videoclip mèt acteur Ruben van der Meer es d'n titulaire vandaol.

## Tracklies
De tekste bij de nommers zien vaan Marco Roelofs, tenzij aanders gezag. De meziek weurt ummer aon de ganse band touwgesjreve.

# SINema
# Psychic
# Why does everybody steal my hits?
# The World
# Damclub hooligan (Roelofs, Oscar Holleman)
# Delete me
# Mamelodi melodies
# De portier (blij dat ie blaffen kan)
# Scapegoat revolution
# Come clean
# Dan breekt de hel los!
# Ebersberg
# One on one
# One way ticket
# We all share the same sun
# Euronoise (Roelofs, Archi Alert, Ingo Knollman, Japo, Olly Riva, Pierre Mestrinaro)
# A bag full of stories (bonustrack)

Twie nommers vaan dit album woorte later gecoverd veur 't dobbelalbum *[[Ode & Tribute]]*. The Apers coverde "Scapegoat revolution" en Bløf maakde zien eige versie vaan "Dan breekt de hel los".
Punk

**Punk** (voloet **punkrock**, vaan Ingels *punk*, oongeveer 'nozem') is e subgenre vaan rock wat ziech in 't algemein kinmerk door sumpel leedstructure (couplèt-refrein-bridge), geinen al te langen door (gemeinelek neet bove de veer menute en dèks väöl korter), e hoeg tempo en 'nen aofkier aon virtuositeit (sumpel drumpetroene en gitaarspeul beperk tot akkoorde, dèks powerchords). De tekste zien soms sociaol geëngageerd (in väöl gevalle extreemlinks), meh kinne ouch hiel good euver alledaogse dinger goon. Engagemint kump ouch boete de meziek tot uting door de *doeg-'t-zelf*-ethiek vaan de punkbeweging (zelf de songs sjrieve, zelf de productie doen en zelf de meziek oetbringe), al zien väöl punkbands ouch synthetisch (door 'ne manager bijeingebrach).

De meziek oontstoont es reactie op de ummer gecompliceerder, veur beginners neet mie te speule progrock, meh ouch op de disco en diverse pop- en softrockballads die toen in de hitparaad stoonte. Es muzikaol veurbeeld deende diverse garagerockbands oet (veural) de Vereinegde Staote, zoewie Iggy Pop en zien Stooges. De punkmeziek kaom in 1976 oongeveer geliektijeg op in New York (New York Dolls, Patti Smith, The Ramones) en Londe (The Sex Pistols, The Clash, The Damned) en woort 't jaor dao-op wereldnuits. Sindsdeen heet de meziek ziech mèt wisselend succes gehawwe en zien diverse subgenres oontstande.

## Subgenres
* Hardcore: helder en snelder, neet zelde mèt metalinvlood (The Clash, Biohazard, Bad Brains). Ouch vaan belaank veur de *[[straight-edge]]* subcultuur en häöre meziek. Wienie metalinvlood dudelek nao väöre trejt, sprik me vaan betonpunk, in combinatie mèt extreme metal vaan grindcore.
* Punkpop: Melodieuzer en daodoor gemekelek in 't gehuur. Zier bekind oet de skaterscene vaan Californië, dao ouch wel *skaterpunk* geneump (NOFX, Bad Religion, Green Day, Blink 182).
* Oi: Hardcore-echteg genre oet begin jaore '80. Zoewel extreemlinks es extreemrechs; 't skinhead-imago raak 't genre neet mie kwiet (Cockney Rejects, Skrewdriver).
* Emo: Begint es hardcore mèt literair gelaoje tekste. In de loup vaan de jaore negeteg en nul oontsteit hei 'n ganse subcultuur umheen. 't Idee vaan wat emo muzikaol en tekstueel inhèlt heet in de loup vaan de jaore versjèld.
* Folkpunk: Combinatie vaan punk(pop) mèt volksmeziek, dèks Ierse. Naovenant weure heibij instruminte wie de doedelzak of de viool gebruuk (The Pogues, Dropkick Murphies, Flogging Molly).

In dit verband mote wijer de postpunk en de new wave weure geneump, die oet de punk zien voortgekoume. Ouch op de indierock (in feite e perreplubegrip) is de punk vaan invlood gewees.
Karessere

**Karessere** is e Limburgs waord veur 't Nederlands *aaien* of *strelen*, 't Duutsj *streicheln* of *streichen*, 't Frans *caresser* en 't Ingelsj *to stroke*. 't Beduujt zoeget wie: "Mit de handj (euver emes) sjtrieke". Karessere is ouch waal, "e lies lichamelik kentak, die genaegeheid oetdrökke zal en euver de taszin van 't vel waorgenomme weurt. Karessere betröf 't sósjaal-emotioneel gebeed van interpersoonlike kemuniekasie, mer vènj ouch plaats tösje miensj en deer".  Etymologisch gezeen kump 't van 't Frans: caresser meint 't "faire des caresses", ofwaal 't make van *caresses*. 'n Caresse is dan: "'n mark van taerheid, genaegeheid en sensualiteit door 't kónstant lies boezjere euver 't lief van emes". 'n Anger synoniem is **käöre**. Dees twie synonieme zien de gankbaar wäörd op 't Algemein Gesjreve Limburgs veur de baovegezagte besjrieving.


Image:Oddeye.jpg|'t Karessere van 'ne rat


### Brónne
Eyldergaard

**Eyldergaard** is 'n klein nuibouwwiek in 't zuidooste vaan Mestreech. Officieel is ze oonderdeil vaan de wiek Hier. Ze ligk ingeklemp tôsse de A2 in 't weste en de Rieksweeg nao Groonsveld in 't ooste. In 't zuie grens de wiek aon De Heeg; in 't noorde aon de Zuid-Molukse wiek vaan Hier en 't Hoes Eyll, boe Eyldergaard häöre naom aon oontliend.

't Gief gein veurzieininge in de wiek die veural oet eingezinswoeninge besteit. Ze is gebouwd eind jaore tachteg vaan de veurege iew. De straotnaome, die eindege op -gaard - nao de fruitbuimgeerd die hei stoonte - verwieze nao aw plaotsaonduidinge.
Rijsoord

**Rijsoord** (Rijsoords: *Rezóórd*) is e dörp in de gemeinte Ridderkerk, gelege in de provincie Zuid-Holland, mèt in 2012 3.125 inwoeners. Rijsoord weurt groofeweg begrens dor 't dörp Ridderkerk zelf in 't noorde, de gemeinte Zwijndrecht in 't zuie, Barendrecht en Strevelshoek in 't weste en Oostendam in 't ooste. Daoneve is Rijsoord bekind door de meule "De Kersenboom", die zjus wie 't dörp aon 't revierke 't Waaltje is gelege.
Migratie

**Migratie** is de verplaatsóng va gróppe minsje va de ing plaatsj noa de anger. E deel va de wetesjappesj geet doava oet dat de migratie va d'r minsj oeëts e versjinsel woar dat zich bepèrkde tot kling gebeder of nor i bepaalde gebeder. Dit numt me de Out-of-Africa-theorie of Afrikamodel. D'r minsj hat zich doanoa wieër uëver bekans 't ganse eëdoppervlak versjpreed. 

Mietstes weëd mit migratie 'n permanente (volks)verhoezóng gemeind, meh óch nomadisme en transhumance huëre bei 't begrip migratie.
Volksverplatsónge venge nag allezeleëve sjtat. Ieëmes deë migreert, numt me 'ne migrant. Me maak ungersjeid tusje versjillige soarte migrante:
* Immigrante
* Emigrante
* Remigrante
* Transmigrante
* Transitmigrante

Wieër guëf 't óch nag:
* Pensioenmigrante
* Economische migrante
* Kennismigrante
* Vlöchtelinge

Gemigreerde in e land wat neet de hunne is weure dèks juridisch geclassificeerd es boetelenders of vreempde.

## Zuuch óch
* Migratie (dere) (trek) va bieëste
* Migratie (plante), versjpreiing va plante
Sebastopol

**Sebastopol** (Rössisch: Севасто́поль, *Savastopol*; Oekraïens: Севасто́поль, *Sevastopol*; Krim-Tataars: Акъяр, *Aqyar*; Greeks: Σεβαστούπολη, *Sevastoupoli*) is 'n stad op 't schiereiland de Krim, direk aan de Zwarte Zieë en op de oetluipers van 't Krimgebergte. Saer de Rössische annexatie van det schiereiland in 2014, haet ouk de stad einen betwiste status. De stad behuurt vólges Rösland tot de Rössische Federatie en haet status van 'n federaal stad. Zoeën functie haet zie ouk wie zeej nog de facto ónderdeil waas van de Oekraïne. Wichtig en van militair belang is de marinebasis, wao de Rössische Zwarte Zieëvlaot is gevestig. 

In 2014 had de stad 393.304 inwoeëners. Ruum 70% van de bevólking is etnisch Rös. Ander minderhede zeen Oekraïeners (22,4%) en Wit-Rösse (1,6%). De oersprónkelike inwoeëners, de Krim-tatare, make slechs 0,5% oet van de totale bevólking.
Joedse Autonome Oblas

De **Joedse Autonome Oblas** (Rössisch: *Еврейская автономная область*, *Jevrejskaja avtonomnaja oblast*; Jiddisch: *ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט*, *jidische ojtonome gegnt*) is e deilgebeed van de Rössische Federatie. De oblas leejt in 't Rössische Verre Oeëste en grens in 't zude aan Sjina, in 't naordwèste aan Amoer en in 't naorde en oeëste aan Chabarovsk. Veur 1934 makde 't deil oet van kraj Chabarovsk. Häör oppervlak is 36.300 km². In 2016 haet de oblas 166.120 inwoeëners. De bevólkingsgreuj is al jaore negatief, wie dök in groeëte deiler van Rösland.

De haofsjtad is Birobidzjan. De Joedse autonome oblas is de ènsigste autonome oblas in Rösland en zie is naeve Israel 't ènsigste gebeed mèt 'n officiële Joedse status. Etnische Rossen make mit 89% de euvergroeëte mierderheid van de bevólking oet. De Oekraïeners vörme mit 4,4% de groeëtste minderheid, dewiel mer 1,22% Joeds is. 

## Besjtuurlike indeiling
't Gebeed besjteit oet vief rajons (distrikte):
* Birobidzjanski (Биробиджанский)
* Leninski (Ленинский)
* Obloetsjenski (Облученский)
* Oktjabrski (Октябрьский)
* Smidovitsjski (Смидовичский)
Jan Schurgers

**Jan Schurgers** (Valkeberg, 5 januari 1946) ies 'ne sjriever oet Valkeberg. Nao de Mulo, kweeksjoal en militairen deens ging hae in 1970 wèrke in 't onderwies. 

## Werk
* In 1971 'n artikelreeks euver de Valkebergse dichter Jan Hanlo. Veur 't speciaal Jan Hanlo-nummer van 't literair tiedsjrif *Bzzlletin* sjreef hae in 1984 't artikel “Jan Hanlo’s Ierse reis”. Wiejer sjreef hae biedrages euver häöm in 't kwartaalmagazine Geulrand, 't Land van Valkenburg en Heuvelland Aktueel.
* Van 1983 tot en mèt 1993 zoot hae in de redactie van 't kwartaalblaad Geulrand. Hae sjreef veural euver cultuur en sjport. Euver kunstenaersj oet 't Geuldalgebied leverde hae in 2000 'n biedraag aan 't jubileumjaorbook van de Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal. Ouch sjreef hae brochures bie exposities van o.a. Lei Molin, Charles Eyck, Henri Jonas, Jos Caelen en Fons Lemmens.
* 1968 de novelle “de Ondergang”.
* 2002 de biografie “Misschien dat ik alleen ben: Ernst Wilhelm Lamberty”, euver de oet Valkeberg aafkomstige avonturier en waereldreiziger.
* Kiek- en loesterbeukske “Vallekeberg huère en zeen” en 't naosjlaagwerk “57 Limburgse beeldend kunstenaars” (Valkebergs).
* In 't jaorbook 2007 van de Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal 'n biedraag euver de Valkebergse boewkundige Jos Luijten (1882-1964).
* In 't jaorbook 2008  'n onderzeuk nao de activiteite in Valkeberg van de architect Pierre J.H. Cuypers (1827-1921).
* In augustus 2009 de roman “De ondoorgrondelijke wegen naar Popayán”
* Saer Sinds 2010 wèrk hae mèt aan 't kwartaalblad "Kijk op Valkenburg" dat in een oplaag van 10.000 exemplare gratis versjpreid weurt in Valkeberg aan de Geul. 
* In 2012, roman "de Afzijdige"
* In 't jaorbook 2012 van de Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal, 'n artikel euver de Valkenbergse boewkundige Alphons Prevoo.
* In 't jaorbook 2016 van de Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal, 'n artikel euver de historie van de Valkebergse voetbalclubs.
* In 't jaorbook 2017 van de Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal, 'n artikel euver Gilden en schutterijen
* In 2017 Roman 'De witte kamer'.”
* In 2019: 't Book: 'Het lied van de waan en andere verhalen'.

## Ondersjeiinge

In mei 2015 ontving hae de Zilvere Meibok, dae eder jaor weurt oetgereik aan emes dae ziech euver 'n lang periode verdeenstelik haet gemaak es promotor op 't gebied van kuns en cultuur in Valkeberg
## Externe link
*Persoanlike website
Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal

De **Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal** is 'n sjtichting die zich bezig hèlt mèt 't oetgaeve van jaorbeuk, woa-in artikele en sjtudies sjtaon die handele euver lokaal en regionaal historie in Zuud-Limburg. De oprichting vong plaats op 25 april 1991 in Valkeberg. 

## Doel
De sjtichting haet es doel 't reigelmaotig oetgaeve van historische en heemkundige publicaties, veurnamelik betrèkking höbbende op 't Geuldal in Nederland en Belsj en de dao-aan grenzende gemeintes in 't sjtruimgebied van de Geul, en daonaeve 't bevordere van 't historisch onderzeuk op dat gebied, ein en ander in de meis ruum zin van 't woord.

## Leiding
De sjtichting haet 'n besjtuur, 'n redactie en 'n adviescommissie

## Jaorbeuk
Ederein kènt inteikene op 'n oetgaaf. 't Book is ouch te koup in de bookhandel.
De 1e oetgaaf vong plaats in 1991.

## Index
De index van alle jaorbeuk sjteit op hun eige website, gesorteerd op auteur
Kroket

De **kroket** (veural vreuger ouk es *croquette* geschraeve) is 'n gefrituurde snack. In Nederland wuurt mit 'n kroket meistal 'n vleiskroket gemeind. Dees krokette waere ouk 't meis verkoch in fritures. In Nederland waere eder jaor zoeën 300 miljoen (vleis)krokette gegaete. Det zeen óngevaer 25 per persoeën per jaor. Zölke krokette haolt me dök "oet de moor", wie beej de snackgigant FEBO. In taegestelling tot friete zeen krokette zier einfach te bereije en de smaak blief lang behalde. Meistal waere ze los, mer dök ouk op 'n bruuedje of mit friete gegaete. Me aet krokette traditioneel mit mosterd. 

## Geschiedenis
De vleiskroket haet zeen oeërspróng in Frankriek. In 'n kaokbook oet 1705 van *Le cuisinier royal et bourgeois*, det geschraeve woort door 'ne kok van de Franse keuning Lodewiek XIV, steit 'n recept veur "croquets". De ierste kroket had de aafmaeting van 'n ei en woort zónder bechamel bereid, mer 't woort wal gepaneerd en gefrituurd. De ierste Nederlandse recepte veur krokette datere oet 1830. Dit recep is aafkómstig van de kok van keuning Willem I. 

In de neugetieënden ieëw woorte de vleiskrokette gepaneerd en gebakke in smalts of bótter en in 't begin van d'n twintigsten ieëw woorte krokette geserveerd es sjiek tössegerech of beejgerech. Pas nao d'n Twieëde Waereldaorlog woorte de krokette gewoeëner. Me kós ze vanaaf toen mier en mier beej de frituur kriege. Tot 1996 waas de kroket nog de meis verkóchte snack beej de frituur, mer inmiddels is det de frikandel. 

## Variante

Bekinde variante op de vleiskroket zeen:
* *Goulashkroket*, mit 'n salpiconvölling van rindsvleis en goelasj
* *Kieëskroket*, mit 'n kieësvölling
* *Hoonderkroket*, mit stökskes hoondervleis
* *Kalfsvleiskroket*, mit kalfsvleisragout
* *Gernaalkroket*, mit gernale
* *Satékroket*, mit satévölling
* *Sperveskroket*, mit sperves
* *Greuntekroket*, mit greuntebouillon

Beej de fastfoodkete McDonald's wuurt ouk de "McKroket" verkóch. Det is 'n vleiskroket in de vorm van 'n platte schief op 'n hamburgerbruuedje mit dijonmosterd. 'n Bekind producent van krokette is 't Mestreechse bedrief Mora.

## 't Bels en Pruses

Op 't Bels wuurt mit krokette ierder krokette op basis van petatte gemeind, die me kint aete es sjiek beejgerech. Dees krokette hebbe ouk ander vorme, wie denneknöpskes, 'n toef, 'ne kogel of 'n paerke. Ouk zeen gernaalkrokette en kieëskrokette heej bekinder. In Pruses kint me ouk de krokette mit petatte, al zeen de Nederlandse vleiskrokette beej de Pruse in de grensstreik populair en gaef 't direk euver de päöl in Duutse friture ouk Nederlandse krokette. Krokette waere in bei lan euver 't algemein mier gegaete beej speciaal gelaegehede.

## Valuaskroket
De Venlose chef-kok Eric Swaghofen van 't michelinrestaurant Valuas óntwikkelde in 2004 de luxere "valuaskroket" op basis van rindsvleis. Allewiel zien d'r mier es vaertig saorte krokette, waorónder ouk bitterballe van 'tzelfde luxer ragout. De krokette waere bereid in de keuke van zeen restaurant, mer waere verkóch in 't hiele land. 

## Zeuk ouk
*Friet-ei
*Bitterbal

## Externe link
* www.valuaskroket.nl
Harp

'n **Harp** is e samegestèld snaorinstrumint mèt snaore die mèt de hand weure getokkeld en die vrij trille tösse twie resonatore. Heimèt versjèlt ze vaan de femilie vaan luitinstruminte, boe de snaore parallel aon 't klaankbord loupe. De Hornborstel-Sachscode vaan de harpe is 322 (snaorinstruminte - samegestèld - harpe). Me kin ze wijer indeile in ope harpe (zoonder zuil; 322.1) en geslote harpe (achter de liegste snaor steit 'n zuil; 322.2). Harpe koume euver de ganse wereld in diverse meziekculture veur. In de westerse meziek woorte ze väöl gebruuk in de middeliewe (oonder mie door de troubadours). In de barokmeziek waore ze väöl minder belaankriek. E probleem bij 't bespeule vaan 't instrumint waor de oonmeugelekheid um chromatisch te speule. Dit woort opgelos mèt oetvindinge wie de haokharp en later de pedaolharp. De lèste oetvinding, roond 1800 gedoon, heet de harp 'n positie in 't symfonie- en operaorkes opgelieverd. Ouch in d'n avant-gardemeziek en de popmeziek weurt 't instrumint soms veurgesjreve. 't Solorippertoire veur de harp is veural, meh neet allein, 't werk vaan componerende harpiste gewees. 't Instrumint weurt allewijl vrij väöl op amateurbasis gespäöld, veural door meidskes en vrouwlui.
Mexico-stad

**Mexico-stad** (Spaons: *Ciudad de México*) is de hoofdstad vaan Mexico, gelege in de Mexico-vallei, oongeveer in 't midde vaan 't land. De stad is e federaol distrik en heet 'n bevolking vaan bekans nege mieljoen inwoeners. Ze weurt umslote door de staot Mexico, die ouch zoe good wie gans bebouwd is; de ganse agglomeratie heet mie es 20 miljoen inwoeners en is daomèt de groetste agglomeratie in de Nuie Wereld. Mexico-stad domineert 't ecomisch, politiek en cultureel leve vaan 't land. De stad geit trök op Tenochtitlan, de hoofstad vaan 't Aztekeriek die volgens traditie in 1325 woort gestiech. Bij de Spaonse vereuvering in 1521 woort de stad gooddeils verweus, en astrein op las vaan Hernán Cortés weer opgebouwd um es hoofstad vaan de kolonie Nui-Spanje te dene. Veural in de zeventiende en achtiende iew woorte väöl proonkvol gebouwe opgeriech in de typische koloniaole barok. Bij de oonaofhenkelekheid vaan Mexico in 1821 woort de stad residentie vaan de keizer, later president vaan Mexico; sinds 1824 es federaol distrik los vaan de staot Mexico. De stad bleef in de negentienden en twintegsten iew explosief greuje. Dit leide tot diverse probleme die me in Latiens Amerika dèkser in groete stei vint: sloppewieke, hoeg misdaodciefers en 'n oondrageleke lochvervojling. 't Lèste probleem, boe Mexico-stad in de jaore 1990 beröch um woort, is de aofgeloupe twinteg jaor sterk verminderd.
Bulletin van Wijnandsrade

't **Bulletin   Wijnandsrade** is 't informatieblaad van de heemkundevereiniging ‘Vrienden  van Wijnandsrade’, dat twieë kieër per joar versjient. De reeks is gesjtart in 1982.
D'r inhoud geet uuëver lokaal en regionaal nuits; activiteite van de vereiniging; historische en heemkundige óngerwerpe betreffende Wieënesroa, Zjwier, Laor en Brómmele. 

## Externe link
Alle bulletins vanaaf 1982:
www.vriendenvanwijnandsrade.nl
't Sjtegelke

't Sjtegelke is de naam van 't periodiek van de Heemkundevereiniging Houthem St. Gerlach. 't Blaad versjient 2 kièr per jaor veur de lede. De naam *sjtegelke* beteikent drièjhèk. De inhoud handelt euver lokaal (Houtem, St. Gerlach, Vroenhof, Geulem, Brokem) en regionaal onderwerpe op historisch, volkscultureel en heemkundig vlak. 

't Ièrsjte nummer versjeen in 1994.

## Externe link

Op hun website zint väöl artikele te laeze:
Commissair vaan de Keuning

De **commissair vaan de Keuning** of **gouverneur** (allein in Limbörg) is in Nederland de veurzitter vaan 't colleesj vaan Gedeputeerde Staote, 't daogeleks bestuur vaan 'n provincie, zoewie vaan de Provinciaol Staote, 't parlemint vaan 'n provincie. Heimèt is heer d'n hoegste bestuurder op provinciaol niveau. De commissair weurt aongestèld door de regering veur 'nen tied vaan zès jaor. Bij officieel occasies is heer ouch 't geziech vaan de provincie, en binne 't provinciaol bestuur vertrejt heer 't Riek. In d'n tied tot Nederland 'ne vrouweleke voors had, woort vaan *Commissair vaan de Keuningin* gesproke, al bleef d'n titel formeel (dat wèlt zègke volgens de Groondwèt) geliek.

Tot me in Limbörg vaan 'ne gouverneur sprik, heet te make de status die de provincie vreuger had. Tot 1866 waor 't hertogdom Limbörg formeel 'ne semi-oonaofhenkeleke staot dee ouch nog bij d'n Duitse Boond waor aongeslote. Pas bij 't oontbinde vaan de Boond waor de weeg veur complete integratie vrij; de titulatuur is geliek gebleve. Euveregens woort zoe'ne bestuurder veur 1850 in alle provincies *gouverneur* geneump, wie me dat noe nog op 't Belsj deit.
A25 (Belsj)

De **A25** is 'n kótte autobaan i g'n Belsje provins Luuk. Ze is zestieën kilometer lank en verbingk de sjtad Mesjtreech mit Luuk. D'r weëg is óngerdeel van 't trajek van d'r E25.

De A25 begint i g'n gemingde Voere, bei 't dörpke Moelinge. Ze lupt hei zoeën 500 meter durch Vlaamsj grónkgebeed, mar noa koom 500 meter treënt me Wallonië binne. Dat kin me zelfs zieë aan de sjilder langs d'r weëg. Vuurbei 't sjtedje Visé lupt de autobaan durch e sjmaal daal van de Maas mit de reveer aa g'ne inne kank en de beboewing en de kalkweng van 't Plateau van Herf aa g'ne angere kank. Parallel aan de A25 lupt 't gleis Mesjtreech-Luuk.  

Noa 't dörp Cheratte passeert de autobaan e wichtig knouppunt mit de A3 (knooppunt Cheratte), dat 't verkier wiejer richting Brussel, Name, Luuk, Luxemburg of Oake leid. Zudelig van 't knouppunt lupt de A25 nog durch e groeët indoestriegebeed. Hei ligk óch de broewerie Piedbœuf. Kót doanoa lupt de autobaan Luuk binne, oeë ze óch indig.

## Trajekuëverzich

## Fotogalerie

Plaetje:E25Maastricht.JPG|I g'n richting va Mesjtreech
Plaetje:A25_(Belgium)_-_Visé.JPG|D'r A25 bei Visé
Plaetje:20131001_wandre20.JPG|D'r A25 ligk parallel neëve de Maas
Plaetje:20131001_wandre38.JPG|E sjtuk gleis en get beboewing 
Plaetje:EchangeurCheratte.JPG|Bei knooppunt Cheratte, direk ten noarde va Luuk
Plaetje:A25-Vis%C3%A9.jpg|Begin van de A25 i Luuk


## Externe links

*Gesjichde van d'r A25-E25 op Wegen-Routes.be
Birobidžan

**Birobidžan** (Roessisj: Биробиджан, *Bierabiedzján*, Jiddisj: ביראָבידזשאַן, *Bierobiedsjan*) is de houfsjtad en 'n jemingde i d'r autonome oblas Jüdisje Autonome Oblas tse oste va Roesland, evvel mar 0,5% is Jüd. De plaatsj houw hüj (2010) 75.413 i-woeënere. Ze houw i de jesjiechte 'n bevölkeroeng va 77.250 i 2002 en 83.667 i de Sovjet tsied (1989).  De plaatsj is 169.38 km2 jroeës dus mach dat i 2010 ing sjtad mèt 445 i-woeënere de km2.  Ze is de wichtigste sjtad i d'r betsierk. Tsesame mit de anjer dörper i d'r betsierk houw ze i 2010 ing bevölkeroeng va 87.320. Doa-oave ligkt 't, veur Roessisje terme, óch nit wied va Chabarovsk (187 km) en Blagovesjtsjensk (516 km). Ze ligk 8.181 km va Moskou, 8.642 km va Sint Petersburg en 941 km va Vladivostok. De ökonomie is vuural de lieëte industrie. Birobidžan woar sait 1931 bewoeënd en woeët in 1937 van e jroeës dörp ing riechteje sjtad. De lü in de sjtad kalle vuural Roessisj, nog jee 1% kalde Jiddisj in 2010.

## Bron
De Roessisje Wikipedia


Birobidjan_mainsquare.jpg|Menorah in sjprietsbron op 't houfplats