open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gooj week

De **Gooj week** ies bie de Katholieke de week, die begint op Paumezóndig en die eindig op Paosjdaag. Ander name zint passieweek en Sjtil week. 
In dees week weurt speciaal aandach gegeve aan 't lieje van Jezus, veural op Goje vriedig.

## Wiette dónderdig
De dónderdig in dees week weurt Wiette dónderdig geneump, vanwege de kleur wiet in de liturgie van daen daag. In de kèrkelike vieringe weurt dan o.a. 'n wiet kasuifel gedrage, in tegesjtèlling tot de 40 aafgeloupe vastedaag, die in 't paars plaatsvónge.

In de biebel vingk op dezen daag 't lètste aovendmaol plaats. 't Gezamelik ete van Jezus mèt zien apostele. In de liturgie weurt dan de insjtèlling van de Heilige Mès en van 't preestersjap gevierd.

## Goje vriedig
De vriedig veur Paosje hèt Goje vriedig. Op deze daag weurt herdach, dat Jezus aan 't kruus ies gehange. Um drie oer in de mieddig vinge (boete)vieringe plaats in de kèrk. Op daen daag weurt de kruusweeg geloupe. Dat ies 'n wandeling mèt gebed langs de kruusweegsjtasies in 'n kèrkgeboew of langs 'ne boete-kruusweeg.
Goje vriedig ies bie de katholieke 'ne verpliechde vastendaag.

## Paosjzaoterdig
Paosjzaoterdig weurt ouch waal Goje zaoterdig geneump. 
Folklore: De kèrkklokke kière truuk van hun reis oet Roame en sjtruie eier oet veur de kinger, die dees dan maoge zeuke en rape.

## Passiesjpel
't Leve van Jezus in zien lètste daag weurt oetgebeeld in de Passiesjpele, die o.a. in Tegele in Nederlands Limburg um de vief jaor weure opgeveurd.

## Passiemuziek
Passiemuziek ies de gezónge teks, dèks instrumentaal begeleid, van gedeiltes oet de evangelies. De tekste höbbe betrèkking op 't lieje van Jezus Christus, dat veural in de passietied en de passieweek bie de Katholieke weurt herdach. 
Versjillende componiste höbbe dat op muziek gezat, zoa-es Johann Sebastian Bach mèt de Johannes-Passion oet 1723 en de Mattheus-Passion oet 1729 en de passion van Schütz.
Wiette dónderdig

**Wiette dónderdig** ies de dónderdig in de Gooj week, de week veur Paosje. De liturgische kleur en de aankleiing in de Heilige Mès ies huuj wiet, in tegesjtèlling mèt de aafgeloupe vasteperiode, woa-in de kleur paars, symbool van boete, ies gewaes. In de biebel sjteit gesjreve dat op dezen daag 't lètste aovendmaol plaatsvingk. Dat ies 't gezamelik ete van Jezus mèt zien apostele. In de liturgie weurt dan de insjtèlling van de Heilige Mès en van 't preestersjap gevierd. 

## Folklore
* Kleppere
Traditioneel goon mèsdenersj mèt 'ne klepper rónd um te laote huère, dat de kèrkklokke tot Paosjzaoterdig zölle aafreize nao Roame.
* Apostelesop
Rónd Wieërt en Toear besjteit 't gebruuk um op dezen daag sjmieddigs sop te ete mèt twelfderlei greuntes. Dat neume ze de apostelesop. Degene, dae 't ièrsj ziene lepel in de sop duip, weurt Judas geneump.
Goje Vriedig

**Goje Vriedig** ies bie de katholieke de vriedig in de Gooj week, ofwaal de vriedig veur de Paosje. Op deze daag weurt herdach en in de biebel besjreve, dat Jezus aan 't kruus ies gehange door Romeinse soldaote. Op kruzer, die bie väöl katholieke in hoes, kèrk en kapel hange, weurt diet oetgebeeld en herdach. In 't veld en op kruuspunte van waeg in Nederlands Limburg en in Belsj sjtoon väöl veld- en waegkruzer mèt ein crucifix of kruusbeeld.

Um drie oer in de mieddig vinge (boete)vieringe plaats in de kèrk. Op daen daag weurt de kruusweeg geloupe. Dat ies 'n wandeling mèt gebed langs de kruusweegsjtasies in 'n kèrkgeboew of langs 'ne boete-kruusweeg (in de ope loch).
Goje vriedig ies bie de katholieke 'ne verpliechde vaste-en onthoudingsdaag.
Dongen

**Dongen** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon 't reveerke de Donge, bij Breda. De bevolking bedroog op 1 januari 25.586 en 't oppervlak besleit 29,73 km2 (daovaan 0,38 km2 water). Ander kerne zien 's-Gravenmoer, Klein-Dongen en Dongen-Vaart. Börgemeister is Simone Dirven (CDA).

Dongen is geneump nao *dónke*, rillatief hoeg zavelrögke op 't törf- en leimgebeed. In vreuger tije waor 't e veurnaom centrum vaan de leerindustrie.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Drimmelen

**Drimmelen** is 'n gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse gemeinte Noord-Braobant, aon de Maos, mèt (1 januari 2006) 26.599 inwoeners en 'n oppervlak vaan 119,20 km2 (daovaan 22,60 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Blauwe Sluis, Dimmelen, Helkant, Hooge Zwaluwe, Lage Zwaluwe, Made (hoofplaots, raodhoes), Oud-Drimmelen, Terheijden, Wagenberg.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Eersel

**Eersel** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Nederlandse Kempe, bij Eindhove, en ein vaan de Ach Zaoleghede. De gemeinte had per 1 januari 2019 19.110 inwoeners; 't oppervlak bedräög 83,33 km2 (daovaan 0,87 km2 water). Ander kerne es de hoofplaots zien Duizel, Knegsel, Vessem en Wintelre.

De merret vaan Eersel is sinds 1967 officieel besjèrmp dörpsgeziech.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Etten-Leur

**Etten-Leur** is 'n gemeinte en nui stad in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, ten weste vaan Breda, mèt 'n oppervlak vaan 55,90 km2 (daovaan 0,61 km2 water) en 40.331 inwoeners per 1 januari 2006. De gemeinte bestoont vreuger oet de apaarte dörper Etten en Leur, die nao d'n Twiede Wereldoorlog al zoe aoneingegreujd zien tot me in 1968 de gemeintenaom veranderde vaan *Etten en Leur* nao *Etten-Leur*.

Veurnaom veur de oontwikkeling vaan bei dörper waor 't sókkerfebrik, wat in 1868 door einen Heerma van Voss woort aongekoch en sterk woort oontwikkeld. Ouch de spoorlijn droog sterk bij aon de greuj vaan de kerne. Nao d'n oorlog waor 't veural 't forensisme wat daoveur zörgde. In 1953 woort e deil vaan 't dörp Sint-Willebrord nao de gemeinte Rucphen euvergebrach. Tot 1999 leep de rieksweeg N58 dweers door de stad heer, wat 't tot ein vaan de lestegste en gevierlekste verkiersknelpunte vaan Nederland maakde. Allewijl drejt de A58 mèt e böchske drum eweg.
Geertruidenberg

**Geertruidenberg** is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de Maos, mèt 20.864 inwoeners (1 januari 2006). Sins de gemeinteleke herindeiling vaan 1997 hure ouch de kerne  Keizersveer, Raamsdonk en Raamsdonksveer bij Geertruidenberg.

Geertruidenberg kraog in 1213 stadsrechte en umtot 't vreuger bij Holland huurde strijt 't mèt Dordrech um de ier vaan "ajdste stad vaan Holland". 't Huurde ouch bij de Zeve Vestingstei vaan dit gewes. Geertruidenberg hoesves de Amercentraol en ligk kortbij de Biesbos.

## Gebore in Geertruidenberg
* Jan Derksen, fietserènner

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Steintied

Mèt **steintied** weurt de periode aongeduid boe-in lui gebruuksveurwerpe oetsletend vaan stein, zoewie vuurstein, maakde, en nog neet vaan metaol. V'r kinne aonnumme tot ze de gansen tied ouch wel houte gebruuksveurwerpe maakde meh die zien natuurlek noets bewoerd gebleve. De doer vaan de steintied varieert mèt de plaots die weurt bekeke: veur bepaolde stamme op Borneo of Nui-Guinea is 'r nog mer zjus aofgeloupe!

Miestal weurt (in Europa) de steintied oonderverdeild in:
* *[[paleolithicum]]* of awwe steintied, vaanaof oongeveer 700.000 veur Christus tot oongeveer 8000 jaor v. C.
* *[[mesolithicum]]* of middesteintied , vaanaof 8000 v C. tot oongeveer 5000 v. C.
* *[[neolithicum]]* of jonge steintied, vaanaof 5000 v.C. tot roond 4000 v. C. 

Nao de steintied kaom 't koper es ierste metaal op en d'r is spraoke vaan de kopertied (aeneolithicum) en daonao de broonstied en d'n iezertied.

De datering en doer vaan de steintied zien oonderwerp vaan discussie en hange ouch aof vaan de gehanteerde diffiniesies en locaties. D'n awwe steintied begint örges tösse 2 en 5 miljoen jaor geleije in Afrika, wie de ierste minsechtege gereidsjappe oet stein begóste te make. 't Is evels oetzunderlek lestig mèt zekerheid te zègke of 'ne losse stein ('zoonder contex') mèt e breukvlak en 'ne sjerpe kant 't resultaat is vaan 'n bewuste bewerking of vaan 'n touwvallige gebäörtenis; zoe'n beslissing weurt dèks gemekeleker door 't vinde vaan groete aontalle vaan zoe'n stein in 'n lokaal concentratie boe ze op ander, wijer vergeliekbaar plaotse oontbreke. De aajdste voondste zien daorum altied controversieel. D'n euvergaank nao koper en broons vond plaots in de periode tösse 6000 en 2500 veur Christus, in us streke ieder roond 't lèste tiedstip.

## Extern links

* Gereidsjap in de steintied en de vervaardeging devaan
Broonstied

De **broonstied** (ca. 2000 tot 800 v. Chr.) is in Nederland en Belsj de periode volgend op 't neolithicum of joonge steintied. In Midde-Europa is d'r tösse de joonge steintied en de broonstied nog 'ne kopertied te oondersjeije; in Wès-Europa en ouch in Nederland zien wèl kopere veurwerpe gevoonde (Veluwe), mèh dit waore oetzoonderinge.

De broonstied in Nederland kin oonderverdeild weure in:

* Vreuge broonstied 2000 - 1800 v.Chr. 
* Middebroonstied 1800 - 1100 v.Chr. (Midde A: 1800 - 1500 v.C., Midde B: 1500 - 1100 v.C.)
* Late broonstied 1100 - 800 v.Chr. 

(De datering volg de Rieksdeens veur archeologie, cultuurlaandsjap en monuminte - R.A.C.M., veurheen Rieksinstituut Aajdheidkundeg bojemoonderzeuk in Amersfoort - R.O.B. http://www.archis.nl/).

Broons verving tiedens de broonstied geleijelek vuurstein es belangriekste materiaal veur gereidsjap en wapes en woort ouch gebruuk veur sierade. De ierste veurwerpe vaan broons waore veurnamelek bijjl, en ouch inkele dolke, hellebaarde (e soort wape) en sierade zoewie ermben. Broons woort langzaam algemeiner, en ummer mie soorte metale veurwerpe kaome in gebruuk.

Inkel veurbeelde vaan veurwerpe die oet broons gemaakt woorte:

* Wapes: hellebaarde, dolke, zweerd, sjpeerpunte, pijlpunte
* Gebruuksveurwerpe: bijjl, sikkels, bietels, metser, gereidsjap veur metaalbewerking
* Seeraode: mantelspelde, èrmben, torques (verseering veur de hals), spirale, kraole

Broons waor in us land sjaars. De groondstoffe veur broons, kopererts en tinerts, käöme namelek neet veur in Nederland. Al 't broons mos dus geïmporteerd weure. Veul geschikte ruijlmiddele waore d'r neet. Waorsjijnlik woort als ruijlmiddel barnstein en zaajt gebruuk, tege kant en klaor broonze producte of broons sjrööt. Vaan opgebruukte veurwerpe woorte lokaal weer nuij veurwerpe gegote. Umdat broons zo sjaars waor, heet 't vuurstein noets compleet vervaange. Vreemd genog zien daoveur in Limburg (nog) gein aonwiezinge gevoonde.

In versjèllende streke voond broons neet tegeliek ingaank en de exacte datering vaan de broonstied kin dus per land versjèlle. De kinnes veur het bewèrke vaan metale, inclusief broons, oontstoond in 't Midde-Oeste. Dao woort broons sinds ca. 3000 v. Chr. gebruuk. Dees kinnes heet z'ch langzaamaon verspreid door Europa tot 't ouch us land bereikde.

Sómmege vaan de aajds bekinde verhaole, zoewie de Ilias, de Odyssee en 't Gilgamesh epos speule z'ch in de broonstied aof.

Nao de broonstied kaom de iezertied.
 
## Extern links
* De broonstied en iezertied in Nederland
* Levende gesjedenis in de Nederlandse broonstied
Iezertied

D'n **iezertied** (Iezertied in Europa vaan ca. 750 v. Chr. tot de Romeine nao de lage landen kaome - roond 't begin vaan us jaortèlling) is de periode in de prehistorie die volgde op de broonstied. De naom kump vaan het väöle gebruuk vaan iezer bij 't make vaan metale veurwerpe. 

## Oersproonk
De ierste teikes vaan 't gebruuk vaan iezer kaome vaan 't Awwe Egypte en Soemer, boe roond 4000 v. Chr. klein dinger, wie speerpunte en verseringe gemaakt woorte vaan iezer dat gewonne woort oet meteoriete. In 't derde millennium v. Chr. woorte ummer mie, oet iezererts gewonne, iezere veurwerpe gemaak in Anatolië, Egypte, Mesopotamië en de Indus vallei. 't Liek d'r evels op dat dees dinger oetslutend veur ceremonieel gebruuk waore, en iezer dus een zier deur metaal waor, deurder es goud. Sommege bronne suggerere dat iezer e beiproduk waor vaan koperproductie, en dat 't neet te make waor mèt de metallurgische kinnes vaan deen tied.
De ierste systematische productie en gebruuk vaan iezere veurwerpe versjeine vaanaof de 14e iew v. Chr. bei de Hettiete. Tege 1200 v. Chr. woort iezer oetgebreid gebruuk in het Midde-Oeste, mèh 't doorde nog wel eve veurtot 't gebruuk vaan broons compleet vervaange waor.

## Veurdeil tegeneuver broons
Iezer heet diverse veurdeile tegeneuver broons:
* 't is sterker, dus beter gesjik veur wapes en gereidsjap
* 't is mekeleker te bewerke
* 't is mekeleker te reparere
* De groondstof deveur kin ter plaotse gevoonde weure
* 't sjlit neet zoe sjnel

Dees veurdeile zörgde deveur tot iezer liever gebruuk woort veur allerlei waopes en gereidsjap en dat 't broons umgesmolte woort tot sierade en seerveurwerpe (veural ermben en peerdetuig).
D'n iezertied is de jongste periode vaan de prehistorie en indeg mèt de oetvinding vaan 't sjrif. De exacte periode vaan d'n iezertied is aofhenkelek vaan cultuur en plaots.

## Veurwerpe oet d'n iezertied
Typische eleminte oet d'n iezertied - die in minder maote of hielemaol neet veurkaome in de broonstied - zien:
* Breuk (vaan wol of linne, dèks geroet)
* Iezere veurwerpe, zoewie biel, waopes, gereidsjap, zeeg
* Broonze munte
* Broonze *situalae* (zuuch heioonder)
* Slingerkogels
* Iezerwinning oet de natuur (Veluwe, moerasiezererts in 't noorde, iezeroer oet Brabant)
* 'n soort vaan "upperclass" die bezunder veurwerpe hadde zoewie goud en koraal

E keuningsgraaf oet Oss (oongeveer 500 v. Chr.) bevatde bezunder graafgifte en is 't groetste dat oets in Wès-Europa is gevoonde (52 m. in doorsnei!).

Via handel kaome d'r nog andere veurwerpe nao Nederland. Opvallend zien de zoegenaomde broonze *situalae* (ummers) die in Centraal-Europa gemaakt woorte um wien te minge met water ('n typisch Romeins/Grieks gebruuk). D'r zien 'rs in Nederland 9 gevoonde.

Kiek ouch bij Kelte.

## Extern links
* De broons- en iezertied in Nederland
* De broons- en iezertied in België
Sint-Gillis

**Sint-Gillis** (Frans: *Saint-Gilles*) ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. 't Liek ten zuje van 't sjtadscentrum van Brussel en grens dao direk aan. De gemeinte haet 'n oppervlak van 2,52 km² en 44.211 inweunersj (1 januari 2006). 't Ies ein van de diechsbevolkde gemeintes van 't gewes. De börgemeister van Sint-Gillis ies saer 1985 Charles Picqué, dae ouch minister-president van 't gewes ies. 

## Functies

Sint-Gillis ies 'n woongemeinte, mèt 'n belangriek percentage inweunersj van boetelandse aafkóms (40,46 % in 2004). In Sint-Gillis liek de sjtasie Brussel-Zuud, de belangriekste van de sjtad Brussel. Dao liek ouch 'n groate gevangenis. 

## Aanziech en bezeenswaerdighede

De gemeinte haet väöl hoezer oet 't begin van de 20e ièw, woa-ónder inkel belangrieke veurbeelde van Art Nouveau. Victor Horta boewde hie zien hoes mèt atelier, dat allewiel e museum ies. De veurmalige gevangenis (1882-1884) ies geboewd in Ingelsje neogotische sjtiel. De Zuudtore (1967), in de buurt van 't Zuudsjtation, ies 'ne beeldbepalende wolkekrabber; 't ies 't hoagste geboew van Belsj. Sint-Gillis haet e monumentaal gemeintehoes oet 1900-1904. De belangriekste sjtraot ies de Waterloose Steenweg, dae löp nao Waterloo. Deze weeg begint bie de Hallepoort, de enigste euvergebleve sjtadspoort oet de ouw ringmoer rónd Brussel (1381).

## Historie
Sint-Gillis ies óntsjtange oet 't gehöch Obbrussel (op-Brussel, "hoag Brussel"). In 1795 woort de gemeinte Sint-Gillis opgeriech, ónder Frans regime. De gemeinte kreeg in 1799 'ne eige börgemeister. In de twiède hèlf van de 19e ièw veranderde de plaats van e landboewdörpke in 'n versjtaejelik ónderdeil van de agglomeratie Brussel; 't aantal inweunersj greujde hendig, van 4138 in 1846 tot 63.140 in 1910. 

Bies in de jaore 30 van de 20e ièw houw de gemeinte 'n succesvol vootbalcluub, Royale Union Saint-Gilloise, die èlf kièr landskampioen woort (allewiel sjpelend in de twiède klasse). 

## Gebore in Sint-Gillis
*René Bernier, componis
*Marcel Broodthaers, kunstenaer en diechter
*George Creten, sjilder
*Wilchar, kunstenaer

## Externe link
*Site van de gemeinte
Geldrop-Mierlo

**Geldrop-Mierlo** is 'n jóng fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Ze is op 1 januari 2004 gevörmp oet de gemeintes Geldrop (raodhoes) en Mierlo. 't Oppervlak vaan de gemeinte bedräög 31,39 km2; 't aontal inwoeners waor op 1 januari 2005 37.725; daovaan woent de groete mierderheid (ca. 30.000) in Geldrop. Börgemeister is mevrouw M.J.D. Donders-De Leest.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Gemert-Bakel

**Gemert-Bakel** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Pieëlland, tege de grens mèt Nederlands Limburg aon. De gemeinte had op 1 januari 2006 'n inwoeneraontal vaan 27.905 en heet 'n oppervlak vaan 123,62 km2. De gemeinte besteit oet de kerne Bakel, Elzedörp (Elsendorp), Gemert (raodhoes), Handel, Milhaeze (Milheeze), De Mortel en De Rips. Börgemeister is J.H.A.G. van Maasakkers.

De gemeinte is op 1 januari 1997 oontstoon oet samevoging vaan de gemeintes *Gemert* en *Bakel en Milheeze*.
## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Paumezóndig

**Paumezóndig** of Palmzóndig ies bie de Katholieke de zóndig veur Paosje. 't Ies 't begin van de Gooj week. In de Griekse kèrk waor diet in de 4e ièw en in de Latiense kèrk in de 7e ièw al ‘ne fièsdaag ter herinnering aan de fièstelike bínnekóms van Jezus in de sjtad Jeruzalem. De luuj sjtruide olieftekskes en paumetekskes op de grónd ter ière van häöm, dae zoon van David woort geneump. Tekskes van de paumesjtroek, in Nederland van 't inheems paumebuimke of buxusplant, weure dan in de kèrk gezegend en oetgereik. Luuj sjteke zoan tekske op 't graaf van 'ne doaje of achter 'n kruusbeeld thoes um ónheil aaf te were. Bie de viering in de kèrk weurt 't passieverhaol veurgeleze.

## Folklore
'n Gebruuk ies um op paumezóndig 'ne *paumepaosje* of *palmebessem * (palmpasen) te laote wieje in de kèrk. Diet ies ein, meistal door kinger verseerd kruus, behange mèt paumetekskes, sjloek en fruit. Zoane paumepaosje weurt daonao aan emes cadeau gegeve.

## Data veur paumezóndig
Gilze en Rijen

**Gilze en Rijen** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tösse Breda en Tilburg, mèt 'n oppervlak vaan 65,69 km2 en 25.309 inwoeners per 1 januari 2006. De gemeinte umvat de kerne Gilze, Hulten, Molenschot en Rijen, boe 't raodhoes steit. In Gilze en Rijen is de lochmachbasis Gilze-Rijen gevesteg. De gemeinte heet 'n statie aon de spoorweeg Roosendaal-Tilburg.

## Gebore in Gilze-Rijen
* Gerardus H. de Vet, bisjop vaan Breda
* Erwin Kroll, meteoroloog, prizzentator vaan 't weerberiech
* Jeroen Blijlevens, fietserènner

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Goirle

**Goirle** (oetspraok *Goorle*; Braobants: *Gool*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, ten zuie vaan Tilburg, aon de grens mèt 't Belsj (provincie Antwerpe, gemeinte Ravels), mèt 'n oppervlak vaan 42,21 km2 (daovaan 0,01 km2 water) en 22.129 inwoeners per 1 januari 2006. Neve de hoofplaots Goirle kint de gemeinte ouch 't dörp Riel en de gehöchter Gorp en Rovert en Breehees. De vastelaovendsnaom is *Ballefruttersgat*.

Vaanajds is Goirle 'n plaots mèt 'n belangriek aondeil in de textielindustrie. Allewijl is de plaots veural 'n forenzestad.

## Gebore in Goirle
* Pierre van Ostade, tv-prizzentator
* Joris Mathijsen, voetballer
* Floor Jansen, zengeres vaan *[[After Forever]]*
* Ireen Wüst, sjaatserijster

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
De Graaf

**Grave** is e stedsje en 'n en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. Neve de stad Grave kinde de gemeinte nog de kerne Escharen, Gassel en Velp.

Grave ligk aon de Maos. Vaan de aw gotische kèrk zien nog e paar erste bewoerd gebleve; ze heet evels 'n groete negentiende-iewse aonbouw. vaan de aw ummoering is allein nog de Hampoort euver. Bij Grave euver de Maos ligk de John S. Thompsonbögk, die 'n veurnaom rol speulde in de operatie-Market Garden.

't Gebeed roond Grave waor al in de Roemeinsen tied bewoend. Volges de euverlevering woort de stad in de twelfde iew gestiech door d'n hertog vaan Kuuk. Waorsjijnlik besteit ze evels al langer. Es vestingstad op 'n strategische plaots is ze in väöl oorloge vereuverd en dèks verweus. In 1942 woorte de gemeintes Velp en Escharen aon Grave touwgeveug. In 1994 woort e gedeilte vaan de gemeinte Beers aon Grave touwgeveug, inclusief 't dörpke Gassel. Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Bóksmaer, Kuuk, Mill en Sint Hubert en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Hammurabi

**Hammurabi** (ouch gesjreve es **Ammurapi**, **Hammurapi**, of **Khammurabi**) waor keuning vaan Babylon vaan oongeveer 1792 - 1750 v. Chr., gebore roond 1810 v. Chr. In 1763 v. Chr. versloog heer Rim-Sin, de lèste vors vaan Larsa in Soemer en vereinigde zoe 't land tot 't Babylonisch Riek. Heer weurt waorsjeinlik es *Amrafel* in de biebel genump. Heer is bekind um de codifecering vaan de wèt. Allewel väöl vaan zien wètgeving trök geit op iedere Soemerische wètte, is zien versie euver 't algemein hèller en strenger.

De Wèt of Codex Hammurabi betref e breid spectrum vaan oonderwerpe, zoewie lanbow en vieteelt, deefstal, moord, doedslaag, liefelek letsel, sjaoj aon gooj, huwelekrechte, de pesitie vaan de vrow en vaan 't keend. D'r zien 282 wètte gesjreve op 'ne stela vaan obsidiaan dee bijnao dreij meter laank is. Deze stela woort in 1901 oontdek en is noe tentoengesteld in 't Louvre in Paries.

Hammurabi deeg ouch ander dinger um Babylon 'n beter plèk te make, zoewie 't verbetere vaan de meneer vaan irregatie.

Toen de opvolgers vaan Hammurabi aon de mach kaome, begos 't Babylonische Riek in te storte door militaire drök vaan de Hettiete, geleijd door hunne keuning Mursilis I. 't waore echter de Kassiete, geleijd door hunne keuning Agumkakrine, die oeteindelek euver Babylon zouwe heerse. Oondaanks väöl rebellerende steijer regeerde de Kassiete veur 400 jaor, en ze heelde de Codex Hammurabi in iere.

## Referenties
* Van De Mieroop, Marc. *'n historie vaan 't Awwe Naobije Oeste*. Blackwell Publishing: Malden, 2005. ISBN 0-631-22552-8
* Babylonisch Rech. Britannica, 1911.
Kurów

**Kurów** is e stèdsje in Zuidoos-Pole in 't Woiwodsjap Lubelskie, gelege tösse Puławy en Lublin aon de reveer de Kurówka. 

Kurów is de geboorteplaots vaan ginneraol Wojciech Jaruzelski.
Kruusbeeld

'n **Kruusbeeld** ies ein kruus woa-op ein aafbeelding sjteit of ein beeld hingk, van de sjtervende of gesjtorve Christus. De krusiging weurt bie de katholieke eder jaor herdach op Goje vriedig. 't Gebruuk van kruusbeelde weurt toegepas in 't Weste en 't sjtamp waarsjienlik oet 't land tösje Rien en Maas oet 950.

**Crucifix** ies 't Latiens woord veur kruusbeeld.

Op de hónderde waeg- en veldkruzer, die op sjplietsinge en krusinge van waeg sjtoon in Zuud-Limburg, in de Voorsjtreek en in Belsj Limburg hingk meistal 'n kruusbeeld. Ouch moerkruzer, graafkruzer en kruzer in kèrke zint veurzeen van zoan beeld. In sjmeediezere kruzer zint sóms ander heilige verwèrk (Maria, Petrus, Ingele). 'n Kruusbeeld mèt de treurende Maria en Johannes de Duiper neump me calvarie.

Es de brónk of processie trèk (meistal mèt de kèrmes of op sacramentsdaag) en de route löp langs 'n kruus, weurt 't kruusbeeld verseerd mèt 'ne krans of mèt blome.
Kruusweeg

'ne **Kruusweeg** (Latien: *Via Crucis* of *Via Dolorosa*) ies de weeg dae Jezus leep mèt 't kruus op zien sjouwersj, woa hae later zelf aan zou weure opgehange. De route begoes bie de plaats woa Pontius Pilatus rech houw gesjproke en eindigde op de plaats van de krusiging: Golgotha (Marcus 15:20-22). De bedoeling van de kruusweeg ies 't leve van Jezus visualisere, zoadat de geluivige 't beter zouwe begriepe. Zoa'n bedoeling ziet ouch achter 't Passiesjpel.

## Gesjiedenis
Oet de late Mieddelièwe (16e ièw) sjtamp 't religieus gebruuk um eine baeweeg te loupe langs de vièrtièn sjtasies woa-op de liejensweeg van Jezus ies oetgebeeld. Diet deit me ónder andere op Goje vriedig. Bie eder sjtasie weurt effe gesjtop. Väöl (boete)kruuswaeg in Limburg zint aangelag tösje 1900 en 1950.

## In kèrke
In de meiste katholieke kèrke hingk 'ne kruusweeg, gesjilderd of gebeeldhouwd. In de kèrk van Wilder hingk eine mèt 16 sjtasies. Op de 1e ies hie, door sjilder Aad de Haas 't verraod van Judas van Jezus, in de oliefhaof, oetgebeeld en op de lètste sjteit de verriesenis gesjilderd. 't Kèrkske van Oud-Valkeberg weurt geseerd mèt 14 wandkleier, óntworpe door Mathieu Vroemen en geweve door zien vrouw Riet Jager.  

## In de boeteloch en in parke
Kruusweegsjtasies kómme ouch in de boeteloch veur. In kloastertuine, bieveurbeeld in Keer mèt 14 klein kapelkes en op de Sjaatsberg bie de Kloes in Walem.
Ander kruusweegparke in Limburg zint te vinge in: Remung (oet 1920, nao 'n óntwerp  van Pierre Cuypers), Oostrum, Steyl, in Zumpelveld (mèt 'n Lourdesgrot) en rRestante van 'ne kruusweeg in Tienray en Venlo.

## Sjtasies

Sjasie ies e woord oet 't Latien mèt de beteikenis: blief eve sjtoon.
De 14-deilige kruusweeg begint mèt de veroordeiling door Pilatus en eindig mèt de graaflègking. 't Aantal vièrtièn ies vasgelag door paus Clemens XII (paus van 1730-1740). 

Op sómmige plaatse tèlt de kruusweeg miè es 14 sjtasies en zin d'r ouch nog de zoageneumde alfa- en omega-sjtasie. 
De **Alfa** lièt Jezus zeen, es 'r aan 't baeje ies in de hof van Olieve en de **Omega** tuènt de verriesenis.

Geluivige koeste mèt 't baeje bie eder sjtasie 'ne aaflaot verdene en wae daen daag ter communie waor gewaes kreeg d'r nóg 'ne aaflaot bie.

## Calvarie
'n Aafbeelding van Christus aan 't kruus en de treurende Maria en Sint Jan aan beids kent, weurt Calvarie of triomfkruus geneump. Dit weurt ouch oetgebeeld in de 12e sjtasie. Aan de voot van de Sjaatsberg bie Oud-Valkeberg, aan de Geul, sjtoon *de Drie Beeldsjes*, 'ne calvariegroep besjtaonde oet twiè minikapekes in Rococo en daotösje 'n hout kruus mèt crucifix. Ze ies gesjtiech door de hièr van Kesjtièl Sjaloen in 1739.  In Moresnet-Chapelle, op de baevaartsplek Eikske, bevingk ziech 'ne groate calvarie es ónderdeil van 'ne kruusweeg in e park, oet 1903.
Karolinge

De **Karolinger** waor 'n dynastie die 't Fraankisch Riek regeerde vaan de 8e tot de 10e iew. De dynastie naom 't Fraankisch riek euver vaan de Merovinger in 751, door Pepijn de Korte. De naom vaan de dynastie zèlf is aofgeleid vaan Karel Martel en neet vaan de miest machtige tèlg vaan de femilie, Karel de Groete.

M'n nump aon dat de dynastie gestiech woort door Arnulf vaan Metz, bisjop vaan Metz aon 't eind vaan de 7e iew, dee groete mach had in dee Merovingische keuninkrieke. Pepijn vaan Heerstal, hofmeier vaan 't keuninkriek Austrasië, had in feite de mach in han. Pepijn woort opgevolg door ziene zoon, Karel Martel. Karel Martel waor de vaajer vaan Pepijn de Korte, d'n ierste Fraankische keuning vaan de dynastie, dee de lèste Merovingische keuning Childeric III aofzat.

Karel Martel wis in 732 e Moors leger bij Piotiers te versloon, wat oonderweeg waor op ein vaan de veule Arabische strooptochte vaanoet Spanje nao Fraankriek. 't Moorse leger woort bij de slaag bij Piotiers verslage.

De Karolinger lete de Pauseleke Staote oonstoon doordat Pepijn 't vreugere exarchaat vaan Ravenna ('t gebeed tösse Ravenna en Rome) aon de paus sjoonk.

Karel de Groete gaof de Karolinger nog mie aonzeen, umdat heer 'r riek oetbreide en door zien gooi poletiek, boe heer einheid mèt creëerde.

Nao de verdeiling vaan 't Fraankische Riek bij 't Verdraag vaan Verdun in 843 bleve de Karolinger aonvaankelek de troen behawwe
*In 't wèste, 't latere Fraankriek, bleef de dynastie regere, tot 't Hoes Capet, 'n aonverwante tak vaan de femilie, de troen euvernaom.
*In 't midde, Noord-Italië en in Lotharinge bleef de hooftak vaan de femilie regere tot 887, toen 't gebeed weier opgedeild woort.
*In 't ooste, wat later 't Heilige Roomse Riek woort, bleve de Karolingerr regere tot 911, tot ze woorte opgevolg door 't Hoes vaan Sakse.

### Karolingische Hoes (751 tot 987)
*751 - 768: Pepijn de Korte       
*771 - 814: Karel de Groete
*814 - 840: Lodewijk de Vrome
*840 - 877: Karel de Kale
*877 - 879: Lodewijk d'n Stemeleer
*879 - 882: Lodewijk III
*882 - 884: Carloman, keuning vaan Francië
*884 - 887: Karel de Dikke
*888 - 898: Odo, graaf vaan Paries
*898 - 922: Karel III d'n Einvoudige
*922 - 923: Robert (Robertingische Hoes)
*923 - 936: Rudolph, graaf vaan Bourgondië (Robertingische Hoes)
*936 - 954: Lodewijk IV	   
*954 - 986: Lotharius
*986 - 987: Lodewijk V d'n Vadsige
Haaren (Noord-Braobant)

**Haaren** is e dörp in de Nederlandse gemeinte Oisterwijk (provincie Noord-Braobant), tösse Den Bosch en Tilburg. 't Is veural e landbouw- en forenzegemeinte. Vreuger stoont in Haaren e groetseminarie.

Tot 2021 waor Haaren 'n zelfstendege gemeinte, die de lèste jaore neve de hoofplaots ouch de kerne Biezenmortel (tot 1997 in de toen opgeheve gemeinte Udenhout), Esch (tot 1996 'n zelfstendege gemeinte) en Helvoirt (zelfde) umvatde. Wijer laog binne de gemeinte e groet deil vaan 't natuurgebeed de Loonse en Drunense Duine.

Op 1 jannewarie 2021 woort de gemeinte Haaren weure opgeluf. De hoofplaots góng nao Oisterwijk, Biezenmortel kaom aon Tilburg, Esch woort bij Boxtel geveug en Helvoirt kaom bij Vught.
Halderberge

**Halderberge** is 'n fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 29.461 inwoeners (1 januari 2006) en 'n oppervlak vaan 75,04 km2. De gemeinte umvat de kerne Bosschenhoofd, Hoeven, Oud-Gastel, Oudenbosch (raodhoes) en Stampersgat. De gemeinte is in 1997 oontstande oet sameveuging vaan de gemeintes Hoeven, Oudenbosch en Oud en Nieuw Gastel.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Heeze-Leende

**Heeze-Leende** (Brabants: *Lind-Heesj*) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 15.145 inwoeners (1 januari 2006) en 'n oppervlak vaan 105,12 km2 (boevaan 0,83 km2 water). De gemeinte besteit oet de kerne Heeze (raodhoes), Leende en Sterksel en is gevörmp op 1 januari 1997 oet de gemeintes Heeze en Leende.

In de gemeinte weurt 't Haes-en-Linds gesproke, e Braobants subdialek wat wel get vaan 't Limbörgs heet.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Heusden (gemeinte)

**Heusden** is 'n gemeinte in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Ze had op 1 januari 2006 43.079 inwoeners en heet 'n oppervlak vaan 78,73 km2. Heusden is geneump nao de hoofplaots, 't stedsje Heusden, meh de gemeinte, in zienen huiege vörm oontstoon oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Heusden, Drunen en Vlijmen, umvat nog väöl mie kerne: Doeveren, Drunen, Elshout, Giersbergen, Haarsteeg, Hedikhuizen, Heesbeen, Herpt, Heusden, Nieuwkuijk, Oudheusden en Vlijmen.

Heusden heet 't veurmaoleg park land van Ooit en e deil vaan de Loonse en Drunense Dune binne zien grenze.
## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Hilvarenbeek

**Hilvarenbeek** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tege de Belzje grens aon, mèt 'n oppervlak vaan 97 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 15.115 per 1 januari 2006. Sins 1997 maak 't dörp Diessen deil oet vaan de gemeinte.

Hilvarenbeek heet 'ne vriethof, mèt dao-aon 'n kèrk, gewijd aon Sint-Pieters-ban, in de Kempese Gotiek mèt veural 'ne monumentalen tore. Ouch zien dao e draankmuseum, museum De Dorpsdokter en 'n museumbrouwerij Roos. Veur d'n Tachetegjäöregen Oorlog waor Hilvarenbeek, geneump nao de dörpsheilege Sinte-Hildivari, 'n bleujende handelsplaots, meh sinsdeen kaom 't in de periferie te ligke.

## Gebore of opgetrokke in Hilvarenbeek
* Ronald van Raak, politicus
* Henny Vrienten, musicus (Doe Maar)

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Kuuk

**Kuuk** (Nederlands: *Cuijk*, in 't lokaal Kleverlands dialek zeet me ouch *Kuuk*) is e dörp en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. Kerne waore Beers, Kuuk, Haps, Katwiek (Katwijk), Linde (Linden), St. Agatha en Viane (Vianen). Besjèrmheilege vaan Kuuk is Sinte-Maarten.

Kuuk is allewijl 'n industriegemeinte, en is in die kwaliteit nao d'n Twieden Wereldoorlog pas oontwikkeld. Dao is veurnaomelek voodselindustrie; daoneve kint de gemeinte oonder mie 'n diamantslieperij.

Bezeensweerdeg is de Sint-Maartenskèrk, mèt vieftiende-iewsen torie en neo-gotisch kèrkgebouw, en twie bezoonder meules. 't Museum Ceuclum herberg aw archeologische reste.

## Historie
De naom *Kuuk* is trök te leie op 't Keltisch *Keukja*, "krómming, boch" (nl. in de Maos). In de Roemeinsen tied hètde de plaots, die toen aon de heerweeg Nimwege-Tóngere laog, *Ceuclum*, in de Germaansen tied woort dat *Cuuc*. Oet de Keltischen tied stamme vonste wie graafheuvele. De Roemeine sloge 'n brögk euver de Maos, boevaan in 't Museum Ceuclum de reste tentoengestèld weure. Gedorende de Middeliewe waor Kuuk e regionaol centrum, en 't midde vaan de hierlekheid Land vaan Kuuk. Dit vint me nog trök in de taol vaan dees streek: die heet aon de leste Braobantse klaankveranderinge neet mètgedoon en liekent väöl op beveurbeeld 't Venrojs of 't Genneps. In 1559 kaom dees hierlekheid aon 't hoes vaan Oranje-Nassau, zoetot keuning Willem-Alexander vaandaog d'n daag Baron vaan 't Land vaan Kuuk is. De gemeinte Kuuk hètde tot 1994 *Cuijk en Sint-Agatha*; in dat jaor woorte de gemeintes Haps en Beers bij Kuuk geveug. Al ieder in 1942 waor 't dörp Linde bij de gemeinte Beers gekómme. Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Bóksmaer, Grave, Mill en Sint Hubert en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Laarbeek

**Laarbeek** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de rand vaan 't Pieëlland, mèt 55,86 km2 aon oppervlekde (daovaan 0,21 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 21.791 per 1 januari 2006. De gemeinte Laarbeek besteit oet de dörper Aarle-Rixtel, Beek en Donk, Lieshout en Mariahout en is op 1 januari 1997 oontstoon oet sametrèkking vaan de gemeintes Aarle-Rixtel, Beek en Donk en Lieshout.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Landerd

**Landerd** is 'n veurmaolege gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant, kortbij Oss. Ze woort op 1 jannewarie 1994 gevörmp oet de aw gemeintes Zeeland en Schaijk; es daarde kern laog binne de gemeinte 't dörp Reek. De functie vaan hoofplaots waor euver de twie groetste dörper verdeild: de raod vergaoderde in Schaijk, meh 't klantcontak en de ambtenerij zaote in Zeeland. De gemeinte had zoeget 15.000 inwoeners, waor zoeget 70 km² groet en had e rillatief lendelek karakter. Op 1 jannewarie 2022 góng Landerd op in de nui fusiegemeinte Maashorst.
Lith

**Lith** is e dörp en in de gemeinte Oss in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Dörp heet 'n neo-gotische kèrk en 'n koremeule. Lith waor tot 2011 zelfstendeg en waor mèt 6656 inwoeners (1 januari 2010) en 'n oppervlak vaan 55,51 km2 (daovaan 2,56 km2 water) de lèste jaore ein vaan de kleinste gemeintes vaan Noord-Braobant. Um die ree zoch me vrijwèlleg aonsleting bij Oss. Neve 't dörp Lith umvatde de gemeinte nog de kerne Het Wild, Kessel, Lithoijen, Maren, Maren-Kessel, Oijen en Teeffelen.
Mill en Sint Hubert

**Mill en Sint-Hubert** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. Kerne waore Langenboom, Mill (raodhoes), Sint Hubert en Wilbertsoord.

Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Bóksmaer, Kuuk, Grave en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Moerdijk (gemeinte)

**Moerdijk** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Noordweshook, mèt 'n inwoeneraontal vaan (31 miert 2015) 36.755 en 'n oppervlak vaan 180 km². De gemeinte is op 1 januari 1997 oontstande es fusiegemeinte oet de aw gemeintes Fijnaart en Heijningen, Klundert, Standdaarbuiten, Willemstad en Zevenbergen (raodhoes), die me noe es kerne behandeld. Daoneve gief 't nog mie dörper wie Moerdijk, Fijnaart, Heijningen, Helwijk en Zevenbergschen Hoek. Tot 1 januari 1998 hètde de gemeinte *Zevenbergen*.

In de gemeinte weurt väöl landbouw bedreve, meh tösse Standdaarbuiten en Moerdijk ligk e groet industriecomplex mèt zelfs 'n ziehave. Toerisme vint plaots in 't historisch stedsje Willemstad. 't Gebeed vaan de huiege gemeinte Moerdijk woort in de zeventiende iew ingepolderd door Hollandse opdrachgevers; daodoor is de bevolking protestants en sprik me Hollandse, neet Braobantse, dialecte.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Nuenen, Gerwen en Nederwetten

**Nuenen, Gerwen en Nederwetten**, ouch kort-eweg **Nuenen c.a.** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n populatie vaan 22.867 (1 januari 2006) en 'n oppervlak vaan 34,11 km2 (0,21 km2 water). 't Raodhoes steit in Nuenen, ander kerne zien Eeneind, Gerwen, Nederwetten, Olen, Opwetten en Stad van Gerwen.

## Trivia
* In Nuenen sjèlderde Vincent van Gogh zien sjèlderij *De eerappeleters*

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Loon op Zand

**Loon op Zand** is 'n gemeinte en e versteidelek dörp in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Groondoppervlak besleit 53 km2; 't aontal inwoeners is 22.794 per 1 januari 2006. Hoofplaots is neet Loon op Zand, meh Kaatsheuvel (dao steit ouch 't raodhoes). 'n Daarde kern is De Moer.

Bij Kaatsheuvel ligk 't attractiepark De Efteling. Bij Loon op Zand beginne de Loonse en Drunense Duine.

## Gebore in Loon op Zand
* Paul Lintjens, hockeyer

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Maasdonk

**Maasdonk** is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de Maos, in 1990 gevörmp bij 'n fusie tösse Geffen en Nuland. De gemeinte bestoont oet de kerne Geffen (raodhoes), Nuland en Vinkel en umvatde wijer nog de naobersjappe Elst, Heeseind, Kaathoven, Lagekant, Schotsheuvel en Zoggel. Op 1 jannewarie 2015 woort Maasdonk weer opgeluf. Oersprunkelek wouw me de gemeinte doen fusere mèt Bernheze, oetindelek woort evels beslote um de gemeinte oonder häör twie groete naobers te verdeile. Geffen góng nao de gemeinte Oss, Nuland en Vinkel kaome bij Den Bosch.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Sint-Lambrechts-Woluwe

**Sint-Lambrechts-Woluwe** (Frans: *Woluwe-Saint-Lambert*) ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, mèt 'n oppervlak van 7,22 km² en 47.865 inweunersj (op 1 januari 2006). De gemeinte liek ten oaste van 't centrum van Brussel, aan de Woluwe. 

## Functies

Sint-Lambrechts-Woluwe ies 'n woongemeinte, mèt 'n hoag percentaasj Franstalige en 24,6% boetelendersj (2004). In de gemeinte liek 't academisch hospitaal (*Clinique Saint-Luc*) en de medische faculteit van de Université catholique de Louvain. Dao in de buurt höbbe ziech versjillende hoagesjoale mèt opleijinge op medisch gebeed gevestig. Óngevaer 10.000 luuj sjtudere in Sint-Lambrechts-Woluwe. Ouch ies d'r 'n opleijingsinstituut veur blinne en sjlechzeende gevestig. Dao ies wiènig industrie, op inkel high-techbedrieve nao. 

## Aanziech en bezeenswaerdighede

De gemeinte ies, same mèt Sint-Pieters-Woluwe, 'n gemeinte woa tamelik väöl hièrehoezer en groate weuninge liegke. De neoromaanse Sint-Lambertuskèrk haet 'ne romaanse tore (12e ièw). Tegeneuver de kèrk liek 't kesjtièl *Hof van Brussel* (16e ièw). Wiejer zint de hoaggotische baevaartkapel van Lenneke Mare en 'n windmeule oet 1767 bezeenswaerdig. 't Gemeintehoes ies 'n art deco-geboew, óntworpe door Joseph Diongre, d'n arsjitek van 't Flageygeboew in Elsene. 

## Historie
Sint-Lambrechts-Woluwe óntsjtóng es landboewdörp aan de Woluwe in de 11e ièw. Me boewde hie 'n kèrk gewiejd aan Lambertus, de biesjop van Luuk. Vanaaf 't ing van de 19e ièw begoes 't plaetske te versjtaejelike. 

## Externe link
* Website van de gemeinte
Oirschot

**Oirschot** (oetspraok *Oorschot*) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Nederlandse Kempe, mèt 'n oppervlak vaan 102,14 km² en 'n inwoeneraontal vaan 17.805 per 1 januari 2006. De gemeinte umvat de kerne Oirschot, Spoordonk, Oostelbeers, Middelbeers en Westelbeers; de lèste drei plaotse waore tot 1997 vereineg in de gemeinte Oost-, West- en Middelbeers.

## Functies
Allewel tot Oirschot vaanajds 'n landbouwgemeinte is, hoesves 't e paar industrieë, die gebruuk make vaan Oirschot zien ligking aon de A58 en de kortbijheid vaan Eindhove en Tilburg. Dao is meubel-, hekwerke- (Heras) en bouwkete-industrie (De Meeuw). Bij Oirschot ligk ouch de groete Generaal Majoor de Ruyter van Steveninck Kazerne, boe oonder andere de huzare vaan Boreel in gelegerd zien.

## Aonziech

Oirschot heet nog 'n orzjineel kèrk in Kempese Gotiek, gewijd aon Sint-Petrus-Ban, die oongewoen groet is veur e dörp wie Oirschot. Veural de stómpe 72 meter hoegen torie vèlt op. Ouch heet Oirschot nog 'n Roemaanse kèrk, allewijl in han vaan de PKN (meh in de volksmoond *Mariakèrk* geneump). Aon de merret ligk 't veurmaoleg raodhoes oet 1513. In de umgeving gief 't nog e paar sjoen natuurgebiede, boe-oonder de Oirschotse Hei, die evels veural es militair oefenterrein gebruuk weurt.

## Historie
De naom Oirschot is vaan Germaansen oorsproonk en beteikent mesjiens "groond boe oerosse graoze". D'n Oirschotse vriethof moot zeker vaanaof de vijfde iew bewoend zien gewees; in deen tied zal 't ierste kèrkske vaan hout gebouwd zien op de plaots vaan de modern Mariakèrk. De ierste sjrifteleke brónne koume evels pas oet de veertiende iew; Oirschot waor toen 'n gemeinte vaan 't hertogdóm Braobant. Ouch Best huurde bij Oirschot, en wel tot 1819, toen 't 'n zelfstendege gemeinte woort. In 1997 woort Beers bij de gemeinte Oirschot geveug.

## Gebore in Oirschot
* Cornelis van de Ven, bisjop vaan De Bós
* Carl Romme, politicus (KVP)

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
24 augustus

**Heiligedaag van de [[apostel]] [[Bartolomeus]]**

## Gebeurtenisse
*79 - De Vesuvius barsj oet en verwoes Pompeii, Herculaneum en Stabiae. 
*410 - De Visigote ónder Alarik I verovere en plundere Roame.
*1200 - Jan zónder land, keuning van Ingeland, trouwt mèt Isabella van Angoulême.
*1511 - Malakka weurt bezat door de Portugeze.
*1572 - In de Bartholomeusnach van 23 op 24 augustus were 3000 prottestante in Paries door katholieke vermaord. 
*1690 - Calcutta (India) weurt gesjtiech.
*1815 - De ièrsjte Nederlandse gróndwèt kump tot sjtand.
*1853 - D'r were veur 't ièrsj eerappelchips gemaak.
*1913 - In Kopenhagen weurt 't beeldsje van de Klein Zièmeermin fièstelik ónthöld. 
*1944 - De Geallieerde valle Paries in.
*1954 - De Braziliaanse president Getúlio Dornelles Vargas pleeg zelfmaord. 
*1960 - De liègste temperatuur oats, -88°C, weurt gemete in Vostok (Antarctica).
*1961 - 'ne 24-jaorige man weurt doadgesjote bie de Berliense moer es hae wilt vluchte.
*1991 - 't Oekraïens parlement reup de ónaafhenkelikheid oet.
*1995 - 't Besjturingssysteem Windows 95 van Microsoft kump op de mert.

## Gebore
*1772 - Willem I, Keuning van de Nederleng
*1865 - Ferdinand van Roemenië, keuning van Roemenië
*1899 - Jorge Luis Borges, Argentiense diechter en sjriever
*1899 - Johan Fabricius, Nederlandse sjriever
*1919 - Drs. P (echte naam Heinz Hermann Polzer), Zjwitsers-Nederlandse leedsjessjriever, diechter en zenger
*1929 - Yasser Arafat, politiek leijer van de PLO en president van de Palestiense Autoriteit
*1947 - Roger De Vlaeminck, Belzje fietserenner
*1957 - Marcel Vanthilt, Vlaamse muzikant, tv-presentator en mediafiguur
*1973 - Inge de Bruijn, Nederlandse zjwömster
*1986 - Lex Uiting, Nederlands-Limbörgse journalis en zenger

## Gesjtorve
*79 - Plinius de Ouwere
*1313 - Hendrik VII van Luxemburg, ónder andere keizer van het Heilig Roams Riek
*1940 - Paul Nipkow, Duutsje oetvinger en tillevisiepionier
*1945 - Stefanie van Belsj, Belzje prinses
*2018 - Javier Otxoa, Spaonse fietsrenner (43)
Papenhaove

**Papenhaove** (Nederlands: *Papenhoven*) is 'n dörp in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. Tot 1982 vörmde 't same mèt Opbeech (Obbicht) ein gemeinte. Van 1982 tot 2002 huèrde-n 't bie de gemeinte Bor (Born). Nao 2002 is Papenhaove 'n buurtsjap van Beech (Grevenbicht) en vörmp daomèt ein parochie. In de 300 hoezer wone 800 luuj. Same mèt Beech, Opbeech en Sjipperskèrk lik 't dörp op 'n eiland tösje de Maas en 't Julianakanaal. 

In Papenhaove hèlt me nag 't hanekrejje.
Sint-Pieters-Woluwe

**Sint-Pieters-Woluwe** (Frans: *Woluwe-Saint-Pierre*) ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. De gemeinte besjleit 'n oppervlak van 8,85 km² en haet 38.227 inweunersj (1 januari 2006). Sint-Pieters-Woluwe liek in 't oaste van de Brusselse agglomeratie, aan de Woluwe. 

## Functies

Sint-Pieters-Woluwe ies 'n residentieel gemeinte, mèt 'n euverwaegend Franstalige bevolking. D'r liegke zoa'n vieftig ambassades. De Tervurenlaan, 'ne oetvalsweeg veur Brussel riechting Tervuren, löp door de gemeinte. Saer 1988 haet de gemeinte 'n aansjleting op de Brusselse metro; de sjtasie Stokkel (geneump nao 'n veurmalig gehuch) ies 't eindpunt van lien 1B.

## Aanziech en bezeenswaerdighede

De gemeinte ies te verdeile in twiè deile, 'n gebeed mèt villa's en hièrehoezer en 'n gebeed mèt kleiner rieweuninge, winkelsj en klein industrieë. Óngevaer 180 ha van 't gróndgebeed van de gemeinte besjteit oet greun zones; de belangriekste hievan ies 't *Woluwepark*. 'n Deil van 't Zoniënwoud liek ouch in Sint-Pieters-Woluwe. 

De Sint-Pieterskèrk dateert oarsjprunkelik oet 1755, meh ies in de jaore 30 van de twintigste ièw herboewd, woabie de ouwe tore en 't koar bewaard bleve. De belangriekste bezeenswaerdigheid ies 't Hoes Stoclet (1905-1909), geboewd door de Weense arsjitek Joseph Hoffmann.

## Historie
Sint-Pieters-Woluwe ies óntsjtange oet 'n aantal landboewgehuchte mèt groate boerderieje die bie de Abdij van 't Park (kortbie Leuve) huèrde. De ièrsjte vermelding, es *Wolewe*, dateert oet 1154. In 1409 vink me *Wouwe Santi Petri*. 

Aan 't ing van de 18e ièw begoes me mèt turfóntginning in 't dal van de Woluwe; dees óntginning zou blieve besjtoon bies 1840. In 1800, ónder Frans bewind, kreeg de gemeinte die doe besjtóng oet 'n aantal gehuchte en buurtsjappe, de ièrsjte börgemeister en wèthouwer.

In 1897 woort de Tervurenlaan aangelag es verbingingsweeg tösje 't Jubelpark en 't kesjtièl van Tervuren. Ouch woort 'ne tremlien aangelag. Langs dees laan woorte al sjnel groate hièrehoezer opgetrokke. De gemeinte kreeg ummer miè 'n woonfunctie en de landboew naom in belangriekheid aaf. De versjtaejeliking kaom op gank vanaaf dezen tied, meh zat pas ech good door nao de Twiède Waereldoorlog, mèt de boew van nuuj wieke.

## Externe link
*Website van de gemeinte
Oosterhout

:*Dit artikel geit euver de gemeinte in Noord-Braobant. Es geer op zeuk waort nao 't dörp in de gemeintes [[Nimwege]] en [[Overbetuwe]], daan zeet [[Oosterhout (Gelderland)]]
----

*'Oosterhout''' is 'n stad en 'n gemeinte in 't weste vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant, bij Breda, mèt 'n inwoeneraontal vaan 54.164 en 'n oppervlak vaan 73 km2 (daovaan 1,14 km2 water). Neve de hoofplaots heet de gemeinte ouch de kèrkdörper Den Hout, Dorst en Oosteind en e groet aontal gehöchter.

## Historie

Oosterhout is begós es naobersjap vaan Den Hout, oostelek vaan dees kern gelege. In de daartiende iew woort hei 'n kèrk gestiech, die in de vieftiende en zestiende iew door 'n nui kèrk in Braobantse gotiek vervange woort. De parochie laog in 't graafsjap Duivenvoorde en vörmde dao in 'n hierlekheid. De graove vaan Duivervoorde lete in Oosterhout e kestiel bouwe, wat in d'n Tachetegjäöregen Oorlog kapotgesjote woort; 't rewien de Slotbossche Toren is dao nog 'n euverbliefsel vaan. Dit kestiel laog in de frontlinie vaan de geweste Holland en Braobant. Nao d'n Opstand woort in Oosterhout e Norbertinessekloester gestiech; dit waor in de zeventiende en achtiende iew 't eineg kloester wat door de Republiek vaan de Nederlen moch blieve bestoon. In 1806 kraog de plaots stadsrechte vaan Lowie Napoleon. In de twintegste iew woort Oosterhout 'n typische forenzeplaots.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Reusel-De Mierden

**Reusel-De Mierden** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tege de Belzje grens aon, mèt 'n oppervlak vaan 78,22 km2 en per 1 januari 2006 12.319 inwoeners. De gemeinte besteit oet de kerne Hooge Mierde, Hulsel, Lage Mierde en Reusel, boe 't raodhoes steit.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Rucphen

**Rucphen** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n oppervlak vaan 64,23 km2 (daovaan 0,70 km2 water) en 22.420 inwoeners op 1 januari 2006. Neve de hoofplaots Rucphen kint de gemeinte ouch de kerne Schijf, Sint Willebrord, Sprundel en Zegge.

't Dörp Rucphen hoesves 'n euverdèkde skibaon mèt echte snei, die väöl door oefenende wintersporters gebruuk weurt.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte