open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Himnusz

**Himnusz**, ouch waal gekènd es **Isten, áldd meg a magyart** nao de ieste regel,
is 't nasjonaal volksleed van Hongarieë. De teks is e gedich op 22 jannewarie 1823 deur Ferenc Kölcsey gesjreve. In 1844 woor 't es teks veur 't volksleed gekoze en op meziek gezat deur Ferenc Erkel.

De ieste stroof weurt bie offesjeel gelaegehede gezonge.

## Teks

*Himnusz*
:*A magyar nép zivataros századaiból*

Isten, áldd meg a magyart
Jó kedvvel, bőséggel,
Nyújts feléje védő kart,
Ha küzd ellenséggel;
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!

Őseinket felhozád
Kárpát szent bércére,
Általad nyert szép hazát
Bendegúznak vére.
S merre zúgnak habjai
Tiszának, Dunának,
Árpád hős magzatjai
Felvirágozának.

Értünk Kunság mezein
Ért kalászt lengettél,
Tokaj szőlővesszein
Nektárt csepegtettél.
Zászlónk gyakran plántálád
Vad török sáncára,
S nyögte Mátyás bús hadát
Bécsnek büszke vára.

Hajh, de bűneink miatt
Gyúlt harag kebledben,
S elsújtád villámidat
Dörgő fellegedben,
Most rabló mongol nyilát
Zúgattad felettünk,
Majd töröktől rabigát
Vállainkra vettünk.

Hányszor zengett ajkain
Ozman vad népének
Vert hadunk csonthalmain
Győzedelmi ének!
Hányszor támadt tenfiad
Szép hazám, kebledre,
S lettél magzatod miatt
Magzatod hamvvedre!

Bújt az üldözött, s felé
Kard nyúlt barlangjában,
Szerte nézett s nem lelé
Honját e hazában,
Bércre hág és völgybe száll,
Bú s kétség mellette,
Vérözön lábainál,
S lángtenger fölette.

Vár állott, most kőhalom,
Kedv s öröm röpkedtek,
Halálhörgés, siralom
Zajlik már helyettek.
S ah, szabadság nem virul
A holtnak véréből,
Kínzó rabság könnye hull
Árvák hő szeméből!

Szánd meg Isten a magyart
Kit vészek hányának,
Nyújts feléje védő kart
Tengerén kínjának.
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!
Braobants

't **Braobants** is 'n groop vaan Nederfrankische, Wesnederfrankische (Nederlandse) dialekte die gesproke weure in Nederland en 't Belsj, en roem gedefinieerd ouch in e klei deil vaan Duitsland. In diezelfde roem definitie zien de dialekte vaan noordelek Nederlands Limburg ouch Braobants. De dialekte oet 't westelekste Belsj Limburg, in 't bezoonder noordweste (Lommel, Ham, De Loei) zien zeker Braobants vaan aard. Ze slete in 't noordweste aon bij 't Hollands, in 't noordooste bij 't Nedersaksisch, in 't zuidooste bij 't Limburgs en in 't zuidweste bij 't Oosvlaoms; mèt al dees dialekgrope vörmp 't Braobants e dialekcontinuüm. Mèt 't Ziews evels besteit 'n sjerpe grèns.

## Kinmèrke
't Braobants kinmèrk ziech door 't persuunlik pronoom *gij* veur "doe", tegeneuver 't Nedersaksich *ie* en 't Hollands *jij*, en de constructie vaan vraoge mèt dit pronoom in de persoensvörm ingesloete es *komde?* ("kumste"?). Wijer heet 't Braobants wie 't Hollands gooddeils de Staanderdnederlandse vocaole, woebij *a* evels verwijt tot *aa* en *aa* nao *ao* verkleurt. De Braobantse dialekte, op 't Markiezaats nao, passe umlaut touw op de Aajdgermaonse *ô*, die es *uu* trökkump (Limburgs *greun*, Hollands *groen*, Braobants *gruun*). In de meiste Braobantse dialekte weurt de *[[stumhöbbendje glottale fricatief|h]]* neet oetgesproke.

## Oonderverdeiling
De hoofverdeiling vaan 't Brabants is oos-wesgeoriënteerd: gans in 't ooste vint me 't Zuidgelders en 't Noordlimburgs (beveurbeeld Venrojs), woetouw ouch de dialekte oet 't noordooste vaan Brabant, um Kuuk, nog touwhure. Die oondersjeie ziech door de *ie* en *uu* veur de Standaardnederlandse *ij* en *ui*. Um die eigensjap weure dees dialekte dèks vaan 't Braobants aofgeknip en in 'n eige groop ingedeild.

De res weurt ingedeild in Oos-Braobants en Wes-Braobants. De grens tösse Oos- en Wes-Braobants weurt dèks getrokke bij de umlautgrens veur diminutieve. Ouch de grens tösse wel (Oos-Braobant) en gein *h* (Wes-Braobant) en de wiel-radisoglosse weure dao dèks veur gebruuk. 't Oos-Braobants besteit oet 't Kempelands, 't Wes-Piellands en 't Noord-Meierijs. Wes-Braobants strek ziech daan wijer oet tot in de Belzje provincies Antwerpe en Vlaoms-Braobant; dit liet ziech opdeile in Hollands-Braobants (land vaan Altena, gein h-deletie), 't Baronies (um Breda), 't Markiezaats (geinen umlaut, steit relatief kortbij 't Nederlands), 't Antwerps (in de stad en de umstreke), 't Mechels, 't Brössels (bekans oetgestörve, mèt väöl klinkers die aon 't Limburgs doen dinke!), 't Leuves en 't Tienes, wat te zuidooste vaan de Uerdinger Linie ligk en vreuger tot 't Limburgs gerekend woort. Grof-eweg de Braobantse dialekte vaan Belzje bojem weure wel *Zuid-Braobants* geneump.

In de Noordweshook en in de gemeinte Kranedonk weure gein Braobantse dialekte gesproke, meh Hollandse (Noordweshooks) resp. Limburgse (zuug Buuls).
25 juli

**Heiligedaag van [[Jacobus de Meerdere]]**

## Gebeurtenisse
*306 - Constantijn de Groate weurt door zien troepe tot Romeins keizer oetgerope. 
*1261 - Byzantiense troepe verovere Constantinopel truuk, dat in 1204 door christelike kruusvaardersj veroverd waor, en make daomèt 'n ind aan 't Latiens Keizerriek.
*1547 - Hendrik II weurt tot keuning van Frankriek gekroand. 
*1593 - De Franse keuning Hendrik IV bekìert ziech tot 't katholiek geluif. 
*1909 - Louis Blériot vluug es ièrsjte euver 't Kanaal mèt 'n mesjien dat zjwoarder ies es loch. 
*1934 - De Oasteriekse bóndskanseleer Engelbert Dollfuß weurt vermaord.
*1935 - Bie euversjtruiminge van de Jangtsekiang in Sjina sjterve 200.000 luuj.
*1939 - Beëdiging van 't viefde kabinet-Colijn.
*1940 - Frans Goedhart begint mèt de 'Nieuwsbrief van Pieter 't Hoen', later es de illegale gezet Het Parool oetgegaeve.
*1945 - Winston Churchill verluus tege de verwachtinge in de Britse verkezinge. 
*1957 - De republiek Tunesië weurt oetgerope. 
*1968 - Paus Paulus VI veroordeilt in zien encycliek *[[Humanae Vitae]]* alle mechanische en chemische mieddele tot geboortebeperking. 
*1978 - In Londe weurt de ièrsjte reageerbuusbaby gebore. 
*1980 - Bie 'n treinboetsing in Winsum Greuninge valle neuge doaje. 
*1996 - In Boeroendi weurt 'n militair sjtaatsgreep gepleeg.
*2000 - 'n Concorde van Air France sjtort neer in de buurt van Paries: 109 inziettende en drie luuj op de grónd sjterve. 
*2004 - Lance Armstrong wint veur de zèsde kièr de Tour de France en ies daomèt recordhouwer.

## Gebore
*1109 - Alfonso I, keuning van Portugal
*1336 - Albrecht van Beiere, graaf van Holland, Henegouwe en Zièland 
*1865 - Jac. P. Thijsse, Nederlandse bioloog en natuurbesjermer
*1876 - Elisabeth in Beiere, keuningin van de Belzje 
*1905 - Elias Canetti, Bulgaarse Duutsjtalige sjriever 
*1967 - Paul Groot, Nederlandse cabaretier

## Gesjtorve
*1011 - Ichijo, keizer van Japan
*1492 - Paus Innocentius VIII 
*1961 - Nescio (pseudoniem van Jan Hendrik Frederik Grönloh), Nederlandse sjriever
*1969 - Otto Dix, Duutsje sjilder
*1972 - Joep Nicolas, Nederlandse glazeneer
24 juli

**Heiligedaag van [[Christina van 't Bèlsj]]**

## Gebeurtenisse
*1567 - Maria Stuart traet aaf es keuningin van Sjotland.
*1704 - Ingeland vereuvert Gibraltar op Sjpanje.
*1831 - Felix de Muelenaere weurt premier van Belsj.
*1911 - Hiram Bingham óntdek de Inca-sjtad Machu Picchu.
*1915 - 't Passagierssjeep *Eastland* sjleit um in Chicago (Illinois): 845 luuj kómme um. 
*1922 - Palestina weurt formeel e Brits mandaatgebeed. 
*1927 - De Menenpoort in Ieper, 'n monument veur de umgekómme Britse soldaote in de Ièrsjte Waereldoorlog, weurt ónthöld. 
*1943 - De Operatie Gomorrah, de bombardemente op Hamburg door de geallieerde, begint. 
*1969 - De Apollo 11 landt veilig in de Groate Oceaan. 
*1983 - Op Sri Lanka briek de börgeroorlog tösje Tamils en Sinhaleze oet.
*2001 - In Bulgarije weurt de veurmalige tsaar Simeon II tot minister-president gekoze.
*2005 - De Amerikaanse fietsrenner Lance Armstrong wint veur de zevende kièr de Tour de France.

## Gebore
*923 - Suzaku, keizer van Japan
*1738 - Betje Wolff, Nederlandse sjriefster
*1783 - Simón Bolívar, Zuud-Amerikaanse vrieheidssjtriejer
*1802 - Alexandre Dumas (père), Franse sjriever
*1860 - Alfons Maria Mucha, Tsjechische kunstenaer
*1897 - Amelia Earhart, Amerikaanse vleegpionierster
*1969 - Jennifer Lopez, Amerikaanse zangeres en actrice

## Gesjtorve
*661 - Kōgyoku, keizerin van Japan
*1862 - Martin Van Buren, president van de Vereinigde Sjtate
26 juli

**Heiligedaag van [[Anna]]**
**[[Nationale fièsdaag]] in [[Liberia]] en op de [[Maledive]]**

## Gebeurtenisse
*1581 - Mèt 't *[[Placcaet van Verlatinghe]]*, woa-in Filips II van Sjpanje vervalle van de troan weurt verklaord, verklaort de Republiek der Verenigde Provinciën ziech ónaafhenkelik.
*1847 - Liberia weurt ónaafhenkelik.
*1882 - De opera *[[Parsifal]]* van Richard Wagner geit in première in Bayreuth.
*1895 - Marie Sklodowska en Pierre Curie trouwe.
*1956 - De Egyptische president Nasser nationaliseert 't Suezkanaal, dat bies dan ónder 't beheer van Frankriek en Ingeland veel.
*1963 - Bie 'n aardbeving in Skopje (Joegoslavië) valle óngevaer 1100 doaje. 
*2000 - In Roame weurt 't derde geheim van Fátima bekènd gemaak. 
*2005 - De Space Shuttle Discovery weurt gelanceerd.

## Gebore
*356 v. Chr. - Alexander de Groete, keuning van Macedonië
*1782 - John Field, Ierse componis
*1856 - George Bernard Shaw, Ierse toneelsjriever en -criticus
*1875 - Carl Gustav Jung, Zjwitserse psychiater en psycholoog
*1894 - Aldous Huxley, Ingelsje sjriever
*1908 - Salvador Allende, Chileense politicus
*1928 - Stanley Kubrick, Amerikaanse filmregisseur
*1943 - Mick Jagger, Britse zenger van de Rolling Stones
*1959 - Kevin Spacey, Amerikaanse acteur
*1964 - Sandra Bullock, Amerikaanse actrice

## Gesjtorve
*1471 - Paus Paulus II
*1867 - Keuning Otto van Griekeland
*1941 - Benjamin Lee Whorf, Amerikaanse taalkundige
*1942 - Titus Brandsma, Nederlandse pater en verzètssjtriejer
*1952 - Eva Peron, Argentiense politica
*2013 - J.J. Cale, Amerikaanse bluesmuzikant
Lies vaan instrumente

Dit ies 'n alfabetische lies van muziekinstrumente.

*Balafoon
*Balalaika
*Banjo
*Basgitaar
*Blokfluit
*Bómbardón
*Buugkel
*Citer
*Cimbaal
*Doedelzak
*Drejlier
*Drièjlier
*Dweersjfluit
*Drumsjtèl
*Eufonium
*Fjoeal
*Foekepot
*Gitaar
*Harp
*Hobo
*Hoorn 
*Kaval
*Keltische harp
*Klarinèt
*Klaroen
*Klavecimbel
*Luut
*Marimba
*Marine trompöt
*Moodswinger
*Moonlander
*Örgel
*Harmonium
*Piano
*Piccolo
*Ritme-instrumente
*Saxofoon
*Sousafoon
*Synthesizer
*Trèkzak of Kwetsjbuul (accordeon)
*Tróm
*Trombone
*Trompöt
*Tuba
*Vioal
*Xylofoon
Ónbevlekde óntvangenis

De **ónbevlekde óntvangenis** ies 'n dogma van de Roams-Katholieke Kèrk, dat sjtèlt dat Maria gebore woort zónder belas te zin door de erfzung. Zie zou bie häör óntvangenis (conceptie) in de sjoat van häör moder Anna 'n ónbevlekde zièl gekrege höbbe. 

't Dogma woort op 8 december 1854 door paus Pius X aafgekundig in de pauselike bul *Ineffabilis Deus*. 

De fièsdaag van de ónbevlekde óntvangenis van Maria weurt gevierd op 8 december, neuge maond veur Maria-geboorte op 8 september. 't Ies 'ne verpliechde fièsdaag, wat wilt zègke dat 't 'ne fièsdaag ies dae neet op 'ne zóndeg vèlt en woa-op katholieke geluivige verpliech zint um nao de Mès te goon. 

De ónbevlekde óntvangenis weurt dèks verward mèt 'n ander dogma, namelik de Maagdelike geboorte van Jezus.
Jo Erens

**Jo Erens** (Zitterd, 24 februari 1928 - Amersfoort, 21 januari 1955) waor eine jónge Zittesje zenger dae veural in de vieftiger jaore in zowaal Nederlands es Belsj Limburg väöl indrök haet gemaak mit zien Limburgstalige leidjes.

## Biografie

Jo Erens woonde aan de Riekswaeg-Noord in Zitterd. Zien vader waas meubelmaeker. Hae waas lid van 't Zittersje mannekoar. Erens trooj op jeugdige laeftied al op veur de Zittesje vastelaovesvereiniging "De Marotte". Hae waas tot euver de grenze bekènd en geleif, ouch in Belsj Limburg.

Bekènde leidjes van Jo alias "Jochem" Erens zint ónger angere *Zitterd/Limburg allein* en *Limburg mie landj*. Zoawaal teks es meziek woorte door Erens gesjreve. Ènnige jaore veur ziene doad plaatsjde hae 'n muzikaal sjtandjbeeld veur ziene plaatsjgenoot "Zefke Mols". Veur väöl luuj is dit ein hieël bekèndj leidje euver 'ne Zittesje zjwerver.

Hae is in 1955 op 26-jaorige laeftied gesjtórve aan 'n hersjeblojing wie hae in Amersfoort bie zien zöster op bezeuk waas.

### Postuum erkinning
Zien gebaorteplaatsj Zitterd haet ein plantsoen nao häöm verneump, 't "Jo Erens Plantsoen". In 't midde daovan sjteit saer 1981 ein sjtandbeeld - gemaak door Gène Eggen - van de troubadour, zittend mèt zien gitaar. 't Plantsoen is te vènje aan 't Tempelplein in 't centrum van Zitterd. Daonaeve is d'r 't 'Jochem Erenshoes' aan 't Kloasterplein. In dit geboew, 'n fraaj gereneveerd kapittelhoes, höbbe versjillende Zittesje vereiniginge ein óngerkómme.

In 2006 woort Jo Erens genomineerd veur de titel 'Groatste Limburger Aller Tieje' door de regionale Limburgse ómroop L1. Hae haolde de derde plaatsj in de categorie 'lichte meziek'.

Op 13 oktwoaber 2007 woort 't archief van Jo Erens, wo-ónger zien gouwe plaat, gesjónke aan 't Sjtadsarchief van de gemeinte Zittert-Gelaen.

## Leidjes
Bekènde volksleidjes van Jo Erens zint: 
*Limburg mie landj
* Es de blaedjes valle
* 't Krutske
* Ich kèn ein aardig maedje
* 't Benkske in de sjeim
* Sjwerbelke
* Limburg allein
* Vrieësleidje
* Vaarwel mie limburgslandj
* Zefke Mols
* Lente in Limburg
* Jan Rattaplan
* Treeske

## Jo Erenspries
De Jo Erenspries is in 1955 in gesjtèld dör 't Davidsfonds i.s.m. BRT-Limburg. Frits Rademacher wón dae pries in 1955; Joep Rademakers in 1976 . 

## Vernuujde Jo Erenspries
De vernuujde Jo Erenspries veur Limburgse troubadours is in 2008 dör L1-radio oetgereik. Óp 31 oktwoaber van dat jaor woort Sjef Diederen de winnaar.

## Externe link
*Jo Erens - De Limburgse Troubadour

## Referentie
Absolutisme

Mit **absolutisme** wurt 'n vórm van regeiring gemeind wo de keuning zo goud es alle mach in hènj haet. Men zag dat de keuning de mach van god haj gekrege en taege de wil van de keuning koosj dus neit waere ingegange. 

## Historie
't Absolutisme kens se veural truuk vènje in laat middeleeuws en vruig modern Europa, van 1500 pès de Franse Revolutie in 1789. Absolutisme kwaam op róndj 1500, veur dea tied ware lènj es Frankriek veural geregeird door de versjillende grave en landjhere en waar d'r in plaatsj van absolutisme feodalisme. Vanaaf 1500 wóste de keuninge sjteeds meer mach nao zich toe te trèkke; 'n bekènd absolutistisch vórs waar Lewie XIV van Frankriek. Dees óntwikkeling van feodaal sjtaot nao absolutistisch regime ging door pès de Franse Revolutie. Nao de Franse Revolutie woort Frankriek echter weiër 'n keuninkriek en in de 19e eeuw woorte door versjillende revoluties in Europa absolute keuninge aafgezat of hun mach gebónje aan gróndjwèt of parlement.

Ein van de lèste veurbeelde van een absolutistisch vórs waar Nicola II van Ruslandj dae zien mach op moosj gaeve aan de communiste nao de Russische revolutie in 1917.

Historicus Lord Acton sjtilde dat luuj mit absolute mach altied corrup weure en dat dit de reie is worum me taege absolutisme zou moete zin.
27 juli

## Gebeurtenisse
*1214 - Sjlaag bie Bouvines: Filips II van Frankriek wint van Jan zónder Land.
*1866 - De ièrsjte transatlantische telegraafkabel ies vaerdig.
*1940 - De ièrsjte teikenfilm mèt Bugs Bunny versjient. 
*1953 - De wapesjtilstand van Panmunjon maak 'n ing aan de Koreaanse oorlog.
*1955 - De bezètting van Oasteriek door de geallieerde ies aafgeloupe. 
*1976 - In Tangshan, 150 km ten zuje van Beijing, vink 'n aardbeving plaats: 655.000 doaje (officieel 255.000 doaje).
*1980 - 'ne Palestijn guèjt in Antwerpe twiè handgranate nao 'ne groep juudse sjoalkinger.
*1985 - Mèt 'n militair sjtaatsgreep kump in Oeganda 'n ing aan 't bewind van president Milton Obote. 
*1990 - In 'n Citroënfabriek in Portugal kump de lètste Citroën 2CV van de band. 

## Gebore
*1824 - Alexandre Dumas fils, Franse sjriever (gestorve 1895)
*1940 - Sjoukje Hooymaayer, Nederlandse actries (gestorve 2018)
*1944 - Philip Freriks, Nederlandse journalis en nuujtslezer
*1948 - Henny Vrienten, Nederlandse muzikant (Doe Maar)
*1983 - Andréia Horta, Braziliaanse actries
*1994 - Boyan Slat, Nederlandsen activis en oetvinder

## Gesjtorve
*1101 - Konrad, keuning van Italië en Duutsjland, hertog van Neder-Lotharinge
*1233 - Ferrand van Portugal), man van de Vlaamse gravin Johanna van Constantinopel
*1759 - Pierre Louis Maupertuis, Franse wiskundige
*1841 - Michail Lermontov, Rössische sjriever
*1844 - John Dalton, Britse sjeikundige en natuurkundige
*1946 - Gertrude Stein, Amerikaanse sjriefster
*1968 - Anton van Duinkerken, Nederlandse sjriever
*1970 - Antonio de Oliveira Salazar, Portugese dictator
*2003 - Bob Hope, Amerikaanse komiek
*2005 - Marten Toonder, Nederlandse sjtripteikenaer
Oppervlak

't **Oppervlak** gaef aan wie groet 'n 2-dimensionaal gebeed is. Det kan 't oppervlak van 'n twiedimensionale vörm zeen, meh ouch 't oppervlak van (de boetekant van) 'n driejdimensionale vörm.
't Oppervlak van 'n stök grondj weurt ouch waal *gruutde* geneump.

De SI-einheid van oppervlak is de veerkante maeter, m². Dees is aafgeleid vanne SI-einheid maeter.

Veur neet-SI-einhede (are, bunder en zoe), zeet: vlakdemaot.

## Henjige formules
### Twiedimensionaal figure
't Oppervlak van inkele twiedimensionaal objekte:
* oppervlak van 'n veerkantj: *ziej × ziej*.
* oppervlak van 'ne rechhook: *lengde × breide*.
* oppervlak van 'n roet: *½ × ieste diagonaal × twiede diagonaal*.
* oppervlak van 'ne driehook: *½ × basis × huugde*.
** 't oppervlak van 'ne driehook kan ouch mèt de formuul van Heron beraekendj waere.
* oppervlak van 'ne sirkel: *[[Pi (mattemetik)|π]] × r<sup>2</sup>*, woe-in r de straol van de sirkel is.

### Driedimensionaal figure
't Oppervlak van inkele driejdimensionaal objekte:
* oppervlak van 'ne kubus: *6 × ziej × ziej*.
* oppervlak van 'ne balk: *2 × ((l × w) + (l × h) + (w × h))*, woe-in l, w en h de lengde, breide en huugde zeen vanne balk.
* oppervlak van 'ne bol: *4 × π × r²*, woe-in r de straol vanne bol is..
* oppervlak van 'ne cilinder: *2 × π × r × (h + r)*, woe-in r de straol van de sirkelvórmige basis is, en h de huugde vanne cilinder.
* oppervlak van 'ne kegel: *π × r × (r + √(r² + h²))*, woe-in r de straol van de sirkelvórmige basis is, en h de huugde vanne kegel.
Synoptici

**Synoptici** ies 'n woord oet 't Grieks en de benaming veur drie evangeliste: Matheus, Marcus en Lucas. Hun drie (ièrsjte) evangelies  geve 'n euverziech (synopsis) van 't leve van Christus.  De inhoud van dees evangelies lieke qua inhoud hièl väöl op-ein. 
**Matheus**, de tollenaer, weurt de ièrsjte evangelis geneump. Hae sjreef in 't Grieks en 't evangelie woort gemaak in 't lètste kwaart van de 1e ièw in Syrië.
Van **Marcus** weurt aangenómme, dat 'r sjriever ies van 'n evangelie, want 't book ies eigelik anoniem. Me dink, dat hae, es volgeling  van Petrus, nao zienen doad, rónd 't jaor 65,  't evangelie haet gesjreve. Marcus geuf in zien sjrieve miè aan wat Jezus (Christus) haet gedoon, es wat 'r de luuj haet wille lière. 
**Lucas** ies de sjriever van 't driede evangelie. Aangenómme weurt dat hae 'ne heidenchristen waor, ('ne bekièrde heiden) aafkómstig oet Antiochië in Azië, meh dao weurt ouch gezag dat 'r 'ne juud waor, vanwege zien kènnis van 't Oud-Testament. 

't Evangelie van de veerde evangelis Johannes, ouch 't veerde evangelie geneump, ies andersj van opzat en inhoud. 't Besjteit veural oet 'n opsomming van anekdotes die de perseunlikheid van Christus illustrere.
Vesder

De **Vesder** ies 'n rivier in Belsj, die feitelik de grens tösje de Ardenne en 't Land van Herve vörmp. In 't Duutsjtalig gebeed hèt de rivier *die Weser*, in 't Franstalig gebeed *la Vesdre*.

De rivier ies ongevaer 60 kilomaeter lank, beginnend in 't natuurgebeed de Hoage Vene, vlak bie 't Duutsje plaetske Roetgen, meh nog waal in Belsj. In dit natuurgebeed vingk me ouch de brónne van riviere es de Inde en de Roer. In de loup van ièwe zint d'r langs de rivier sjtae en ander plaetskes óntsjtange; van oas nao wes 't ièrsjt Eupe, woa 't sjtuwmeer liek (de *Wesertalsprerre*). Wiejer volge Limburg, Verviers, Pepinster en Chaudfontaine. Ten zuje van Luuk sjtruimp de rivier oeteindelik in de Ourthe, neet wied van woa dees in de Maas oetmóndt.

Door 't kwalitatief good water, weurt 't in Eupe jaorelank es 'n brón van drinkwater gebruuk. Achter de sjtuwdam (63 maeter hoag) weure dageliks doezende lietersj drinkwater oet de Vesder (en de Getz) geproduceerd.

In Verviers koes ouch textielindustrie ontsjtoon door 't water oet de rivier, wat die sjtad haet gemaak tot wat 't allewiel ies.

De Vesder haet väöl ziebeekskes en -rivierkes, de belangriekste zint de Getz, de Helle (Hill), de Gileppe en de Hoëgne.
Ariel Sharon

**Ariel Sharon** (Kfar Malal, 26 fibberwarie 1928 es **Ariel Scheinermann** - Ramat Gan, 11 jannewarie 2014) waor 'nen Israëlische militair en politicus. Heer speulde 'n groete rol in diverse oorloge en operaties, boe-oonder de Zèsdaogsen Oorlog en de Jom Kippoeroorlog. Zie hel optrejje zörgde veur algemein bewoondering in eige land, meh maakde häöm bij de Arabere gehaat. Wie heer ind jaore zeveteg 't leger verleet, góng heer de politiek in, boe heer diverse ministerposte bekleide. Ouch dao kaom heer bekind te stoon es havik. Vaan 17 fibberwarie 2001 tot 14 aprèl 2006 waor 'r premier vaan Israël. Tot november 2005 waor heer lid vaan de Likud-partij, denao stapde heer oet dees partij veur de Kadima-partij op te riechte. Heer leek op weeg nao e gemaotegder beleid, meh veel begin jannewarie 2006 in coma, naotot heer zien twiede bereurte in e paar maond tied kreeg. Heer woort dao neet mie oet wakker en storf nao ach jaor vegetatieve touwstand in jannewarie 2014.

## Externe link
* Ariel Sharon, Britannica
Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer

't **Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer** (**LVK**) ies 'n jaorlikse wedsjtried in Nederlands Limburg woabie 't bèste vastelaovesleedsje van dat jaor weurt gekoze. 't LVK weurt georganiseerd door de *Stichting LVK* in samewèrking mèt 'n plaatselike vastelaovesvereiniging en besjteit saer 1977. De presentator en 't geziech van 't LVK were bepaald door L1, Omroep Limburg.

## Historie
In 1957 waor al ins 'n Limburgs carnavalsleedsje gekoze. 'n Belangriek criterium waor doe dat 't leed vertaalbaar moos zin in alle dialekte.

't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer woort in 1976 bedach um d'n invlood van de "commerciële" Nederlandstalige carnavalsmuziek te vermindere. Door 'n leedsjeswedsjtried  mèt Limburgstalige nummersj wol me de vastelaovesmuziek in dees taal sjtimulere. Ein van de initiatiefnummersj waor Bertha Paulissen-Willen, die ónder andere wèthouwer en gemeinteraodslid in Gelaen waor. Nao häör ies de pries geneump dae de componis en teksdiechter van 't winnend leedsje kriege, de *Bertha Paulissen Baeker*. De ièrsjte LVK-finale woort gehouwte op 18 november  1976 in Gelaen en woort gewónne door 't Mestreechs leedsje *Vaan Eijsde tot de Mokerhei*, gesjreve door Bert Salden en Jean Innemee. 

't Ièrsjte LVK kreeg nog neet väöl aandach in de gezètter of op de ROZ (de veurluiper van Omroep Limburg en L1). Later ies me de samewèrking mèt dezen umroop aangegange en woorte de versjillende rundes van 't LVK op de radio oetgezónde. Saer 2002 ies de finale van 't LVK live op televisie te zeen.

## 't Konkoer
De leedsjes veur 't LVK moete meistal eind november ingesjtuurd zin. In december beoordeilt de hoofjury van 't LVK alle inzendinge en lièt 60 nummersj doorgoon nao de hauf finales. De hauf finales were op L1-radio oetgezónde in januari. De loesteraersj van L1 kènne door 't insjture van bónne die in de gezèt sjtoont aangeve welke leedsjes zie 't bèste vinge. De oetsjlaag van de bónne-beoordeiling en de punte van de hoofjury bepale allebei veur de hèlf de oetsjlaag van de hauf finales. D'r were dan 19 finaliste bepaald, mèt de beperking dat oet eder van de regio's die 't LVK hanteert (Noord-Limburg, Miedde-Limburg, Parksjtad, Westelike Miensjtreek en Mestreech-Mergelland) minimaal 2 nummersj in de finale kómme en dat oetveurende mer mèt 1 leedsje in de finale kènne kómme. 

In de finale weurt d'n oetsjlaag bepaald door (eder veur 1/7 deil) de hoofjury, vief regio-(café)jury's en SMS-sjtumme van kiekersj en loesteraersj (dat lètste saer 2006).

## Ièrelies

## Extern links en brónne
*Stichting LVK
*http://www.streektaalzang.nl/strk/limb/fan/lvk.htm
Eupe

**Eupe** (Ripuarisch: **Ööpe**, Duutsj en Nederlands: **Eupen**, Oud Frans: **Néau**, Waals: **Neyåw**) ies 'n sjtad in 't oaste van 't Belsj en de hoofsjtad van de Duutsjtalige Gemeensjap. De sjtad liek aan de rand van de Hoage Vene, ongevaer 20 kilomaeter tösje Aoke en Verviers en 45 kilomaeter zuudoastelik van Mesjtreech. In 2005 houw Eupe ruum 18.000 inweunersj. De sjtad haet ouch 'ne Franse naam, *Néau*, meh die weurt tegewoordig neet miè zoa väöl gebruuk. Saer 2007 ies Eupe ouch de hoofsjtad van de Euregio Maas-Rien, woa ouch de Limburge bie huère.

Eupe liek in ’t dal van de rivier de Vesder en ies mèttertied ouch noordelik oet 't dal gegreujd, daodoor haet de sjtad twiè kerne.
In 't zuje grens de sjtad aan de Hoage Vene, 'n groat oetgesjtrek bösj- en veengebeed. Hie liek ouch 't sjtuwmeer.

## Taal
In dit gebeed weurt bie de meiste luuj Duutsj gekald, in Eupe bie ongevaer 90%. De res kalt Frans. 't Eupener huèrt me neet väöl miè.

## Historie
Es kompensatie veur de sja die Belsj haet geleje in de Ièrsjte Waereldoorlog, woort in 1919 't Verdraag van Versailles gesjlote, hiedoor woorte de kantons Malmedy, Sankt-Vith en Eupe bie Belsj geveug (same de Oaskantons geneump). 

*Eupe behoeërt töt 't Hertogdom Limburg.
*Vanaaf 1554 waoërt Eupe bekaand vör z'n lake-industrie; in d'r 17de ieëw waor de sjtad in vool expansie.
*Tiendens d`r Twiede Waeltkrèèg waoërt dit gebied tiedelek ingeliefd bie Duutsjland.

## Aandere kern
*Kettenis

## Bekiekenswaeërd
*De St. Nicolaskèrk is in 1722 geboewd dör Laurenz Mefferdatis. 
*'t Hoeëgaltaar is oontworpe dör Johann Joseph Couven.
*H. Jozefkèrk
*Sjtadhoes in Empiresjtiel,
*Wetzlerbad, groeët aoëpelochzjwèmbad
*Sjtuwdam oet 1951 mèt oetkiektaoëre va 33 meter hoeëg
*Kesjtieële va Stockem

## Externe link
*Officieel website
Remigius

**Remigius** (sóms ouch waal **Sintermies** of **Sintermeis**) ies 'ne katholieke heilige. Ziene fièsdaag is op 13 jannewarie. Hae waor 'ne Frankische biesjop en woort bekènd doordat hae Clovis haet geduip. Remigius ies de petroanheilige van Reims en van Klumme in Nederlands Limburg. Ouch ies hae helper tege de pes, kaelpien, epidemieë, koorts, sjlange en religieus ónversjilligheid.

Remigius woort rónd 't jaor 436 gebore in de buurt van Laon (Frankriek). Wie hae 22 jaor waor woort 'r tot bissjop gewiejd. In daen tied woort 't christendom in Gallië ummer belangrieker. In de keersjnach van 't jaor 496 leet de heidense keuning Clovis ziech in de kathedraal van Reims door Remigius duipe. Daodoor woorte de Franke christelik en kreeg 't christendom nog miè invlood. 

Remigius sjtorf op 13 jannewarie 533. Hae liek begrave in de basiliek Saint-Remi in Reims. 

## Externe link en brón
* Remigius op heiligen.net
Veenendaal

**Veenendaal** is 'n plaots en gemeinte in 't zuidooste vaan de provincie Utrei, aon de voot vaan d'n Utreisen Heuvelrögk, mèt per 1 juli 2005 61.557 inwuners en 'n oppervlak vaan 19,81 km², woevaan 2,30 km² water.

## Stadsfuncties
Veenendaal is vaanajds 'n industrieel centrum in de regio. Vreuger bleujde hei oonder mie de wolindustrie, de törfverwèrking (vaandao de naom) en de sigaorenindustrie. Allewijl is de stad veural e deenstecentrum.

## Stadsgeziech

Umtot Veenendaal ziech pas in lateren tied tot 'n stad oontwikkeld heet kint 't weineg monuminte. De febrikke oet d'n industrietied zien meis gesloop en vervange door ketoer- en woenbebouwing. Wel heet me daobij väöl rekening gehawwe mèt 'ne rojmen opzet en väöl parkgebeed: Veenendaal gelt es ein vaan de greunste stei vaan Nederland.

## Historie
In de vieftiende en zestiende iew oontstoont Veenendaal es törfkolonie. D'n törf woort via e kenaal, de *Grebbe*, *Grift* of *Valleikanaal* nao de Nederrien versjeep, en aon dit kenaal oontstoont de plaots Veenendaal. In de late negentiende iew kaom de industrie op, die tot 1950 't bild en de economie vaan de stad bepaolde. Sinsdeen höbbe ziech veural bedrieve oet d'n deenstesector hei gevesteg. Tot 1960 waor de plaots oonderverdeild tösse de provincies Utrei en Gelderland; in dat jaor kaom dao door 'n grenscorrectie ein gemeinte Veenendaal.

## Bekinde Veenendalers
* Kees Stip, (25 augustus 1913), dichter (†2001)
* Rik Valkenburg, (20 november 1923 - 23 april 1994) sjriever
* Frits Wester, (29 maart 1952), journalist
* Bram van Odijk, (22 september 1954), politicus
* Rob Barel, (23 december 1958), triatleet
* Stef Bos, (12 juli 1961), zenger
* Ralph van Manen, (1961), artiest
* DJ Jean, (7 mei 1968), diskjockey
* Yuri Landman, (1 februari 1973), striptekenaar, muzikant en experimenteel snaarinstrumentoontwerper
* Klaas van Kruistum, (6 oktober 1976), diskjockey
* Daryl van Wouw, (1977), mode-ontwerper
* Gerald Troost, (1978) artiest
* Wim Blijenberg, vootballer
* Jan Gaasbeek, vootballer

## Externe link
* http://www.veenendaal.nl
Roer (Maas)

:*Dit artikel geit euver de reveer die in de Maos oetmund. Veur de Pruusje reveer die in de Rien oetmund zuug [[Roer (Rien)]]*
----

De **Roer** (Pruusj: Rur) is 'n rivier die euver 'n lingte van óngeveer 165 kilemaeter door drie lenj sjtruimp; Belsj, Pruses en Nederlandj.
Same mit väöl anger sjtruimpkes óntsjprink de Roer op 't hoogste punt van Belsj, bie de Signal de Botrange in 't gehuch Sourbrodt in de gemeinde Waimes op de Hoge Vene. 't Is hiej Franstalig en de naam vanne rivier is hiej ouch *(La) Roer*, mèr 't waerd ouch waal gesjreve es *Rour*.

Bie Monschau sjtik ze de Pruusje grens euver en kump nao dees toeristische plaats oet biej de *Rurtalsprerre*, 't op ein nao grootste sjtuwmeer van 't landj. In noordelike richting sjtruimp ze wiejer door de Eifel nao de leger gelege industriegebiede van Düren en Jülich, wo de riviere de Inde en de Worm oetmonje inne Roer. (De Inde óntsjpringk ouch in de Eifel, de Worm biej Aoke en löp langse Nederlands Limburgse plaats Kirkraoj.)

In Pruusjes ligk ouch 'n rivier de *Ruhr*, wo 't Roergebeed haer vernump is. Dees Ruhr mót neet verward waere mitte Roer, al gebeurt det nag al te dök. (*Rur*).

Bie Vlórp bereik de rivier de Nederlandse grèns. Van hiejoet löp ze door de gemeinde Roerdale door de Roerstreek nao Remunj. 

Väöl luuj meine det Remunj (Roermond in het Hollands) de beteikenis haet van mónjing van de Roer. Dit klop echter neet, ómdet de Maas ein paar hongerd jaor haer verlag is. Vreuger sjtruimde die namelik ein sjtök westeliker en de Roer sjtruimde dan ouch örges ten noorde van Remunj (biej Leeve) in de Maas, in 't landsjap vilt dit nog trök te zeen. De naam Remunj haet waal betrikking op Mundium (latien veur sjtad) aan de Roer. Dit klop ouch ómdet de sjtad ontsjtange is op 't 'boetenop', eine heuvel dae noe aafgegrave is in eine boch vanne Roer. 

De Remunjse wiek Roer is verneump nao de reveer.

## Ziebaeke
* de Wörm (Wurm)
* de Posbaek
* de Holsterbaek
* de Leigraaf
* de Vlaotbaek
* de Kwabaekerbaek
* de Roa baek (Rodebach)

## [[Vólksverhaol]]
De Roer zów óntsjprónge zieë wie lang lae e aovermenneke óp de doe hieël druuëg vlakte van 't Hoeëg Ven roonddäölde óp zeuk nao get te dreenke. E tróf e aod vruwke dat 'm in häör aafgelaege huuske häör èges gebroewe beer te dreenke gaof. 't Aovermenneke wól häör bedaanke en de vrów zag dat ze wal 'ne sjpreenk koes gebroeke. Da hoefde ze neet zoewiet vör water te lope. Doe zag 't aovermenneke: *Da graaf oeë daste noe sjtees*. 't Vruwke begoes te grave en al flót kieëm 't water baove: de brón van de Roer. 

### Duiding
Dit verhaol kan gewórteld zieë in de vondst van e veenliek. Zoe liek druugt, zoonder modern conservatietechnieke, es 't an de lóch keumt al flót gaans oet. In 't verhaol zeukt e klee menneke nao dreenkes. E aovermenneke in volkverhaole is symbool vör prehistorische begraafplaatsje. (Ton Lemaire).
Jacob van Deventer

**Jacob van Deventer** waor 'ne cartograaf, dae laefde van ca. 1510/1515-1575. Gebore in Kampen, daonao verhuus nao Deventer en later wir truuk nao Kampe. Hae teikende rónd 't miede van de 16e ièw ongevaer 260 plattegrónde van sjtae (allenei op dezelfde sjaal) in de toenmalige Nederlande, verzameld in ziene 'stedenatlas'. 

Zien teikensjtiel ies opvallend en gebeurt in zoageneumde parallelprojectie. De plattegrónd ies  meetkundig correct en zónder sjaalverteikening. Biezónder geboewe zin in opsjtand nao de werkelikheid   weergegeve. De teikenaer kiek vanoet 't zuud-oaste in 'n soort vogelperspectief.
De kaart weurt mèt waterverf ingekleurd en de belangrieke verbingingswaeg zint aangegeve door ingeprikde leukskes op reigelmaotige aafsjtand (meetpunte).

Op nevesjtaonde kaart van Valkeberg ies 't kesjtièl (veuraan) en de verdedigingswerke mèt poorte good te óndersjeije. Rónd 't plaetske löp 'n grach achter 'n sjtadsmoer. Wiejer bevinge ziech 2 watermeules aan de rivier (meuletak) de Geul en links  neve de brök mèt ingankspoort sjteit de parochiekèrk mèt toresjpiets.

Van Deventer sjtörf in 1575 in Kölle.

## Links
* Bibliotheque Royale de Belgique
* Biblioteca Nacional Espana¹
* Biblioteca Nacional Espana²
* Reproduits en fac simile Biblioteca Nacional Espana³ 
* Utrechts Archief
25 december

**[[Kaersjmes]], viering van de geboorte van [[Zjezus Christus]]**

## Gebeurtenisse
*800 - Sjarel de Groate weurt tot keizer gekroand. 
*1066 - Willem de Veroveraer weurt tot keuning van Ingeland gekroand. 
*1223 - Franciscus van Assisi sjtèlt de ièrsjte (levende) keersjsjtal same.
*1741 - Anders Celsius introduceert zien temperatuursjaal.
*1932 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7,6 op de sjaal van Richter in Gansu (China) valle ongevaer 70.000 doaje.
*1974 - De sjtad Darwin in Australië weurt verwoes door de cycloon Tracy. 
*1989 - Nicolae Ceauşescu, de veurmalige dictator van Roemenië weurt same mèt zien vrouw Elena geëxecuteerd. 
*1991 - Michail Gorbatsjov kóndig zien aaftrae es president van de Sovjetunie aan.

## Gebore
*1642 - Isaac Newton, Britse wis- en natuurkundige
*1883 - Maurice Utrillo, Franse sjilder
*1918 - Anwar al-Sadat, president van Egypte
*1935 - Henk van der Grift, Nederlandse sjaatser
*1947 - Jozias van Aartsen, Nederlandse politicus van de VVD
*1954 - Annie Lennox, Britse zangeres
*1971 - Justin Trudeau, Canadese politicus

## Gesjtorve
*795 - Paus Adrianus I
*1926 - Keizer Yoshihito van Japan
*1977 - Charlie Chaplin (88), Amerikaanse filmkomiek en filmregisseur
*1983 - Joan Miró, Sjpaanse sjilder
*1989 - Nicolae Ceauşescu, Roemeense dictator
Potvès

De **Potvès** (*Physeter macrocephalus* of *Physeter catodon*) is 'ne walvèsechtege oet de oonderorde Taandwalvèsse. Heer vörmp allein de familie *Physeteridae*, en is wiedoet de groetste taandwalvès. De potvès kump relatief väöl veur en is 'n arsjetypische walvès gewore, oonder mie door zien optrejje in 't book *[[Moby Dick]]*.

## Veurkoume
De potvès lif in alle wereldzieë die häöm deep genoog zien. Aof en touw kump 'r ouch in de Noordzie terech, bij vergissing. Umtot heer dao weineg voodsel vint en neet deep kin doeke, raak heer oetgehoongerd en gedesoriënteerd, en störf heer meistens in zie of op 't straand. In de late jaore negeteg zien veural in Nederland herhaoldelek potvèsse aongespeuld; dit sjrijf me touw aon 'n greuj in hun aontal door 't ind vaan de jach op potvèsse.

## Kinmerke
De potvès heet 'n gemiddelde lèngde vaan 18 meter en e gewiech vaan 50 ton; heimèt is heer de groetste vaan de tandwalvèsse, en ouch 't groetste bies mèt tan, die heer evels allein op d'n oonderkaak heet en neet wezelek gebruuk veur te ete. Zie lief vèlt op door d'n apaarte vörm: twie bölte op de rögk en 'nen enorme, bekans veerkentege kop. In e groet deil vaan dee kop zit 'ne witte, sjroepege vleujstof, die aon sperma deit dinke (vaandao d'n Ingelse naom *sperm whale*); dit is waorsjijnlik bedoeld veur tegedrök te levere wienie de potvès op groete deepde - de potvès kin tot minstes 2200 meter deep, woemèt 'r deper kump es welk ander zoegdier ouch - mèt sterke waterdrök te make krijg.

't Spiesverteringskenaal vaan de potvès is wel 250 meter laank. Heer heet dreidoezend kilo blood.
## Dieet
De potvès veujt ziech veural mèt middelgroete bieste, wie de reuze-inkvès, d'n octopus en de deepzierogk.
24 december

**[[Keersjaovend]]**
**Heiligedaag van [[Victoria van Rome]]**

## Gebeurtenisse
*640 - Johannes IV weurt paus
*1777 - Kiritimati (ouch waal Kaersjmeseiland, noe deil van de republiek Kiribati) weurt óntdek door James Cook.
*1800 - D'r weurt 'ne maordaansjlaag gepleeg op Napoleon; d'r óntplof 'n bóm neve zien rietuug es hae op weeg ies nao de opera. 
*1814 - De vrae van Gent tösje 't Vereinig Keuninkriek en de Vereinigde Sjtate maak 'n ing aan de Oorlog van 1812. 
*1818 - 't Leed *[[Stille Nacht]]* (Sjtille nach) van Franz Xaver Gruber weurt veur 't ièrsj oetgeveurd in de St. Nikolauskèrk in Oberndorf bie Salzburg in Oasteriek. 
*1914 - Kaersjmesvrae in de Ièrsjte Waereldoorlog.
*1929 - De wesvleugel van 't Wiet Hoes in Washington D.C. brent aaf. 
*1944 - 't Ardenne-offensief bereik Celles.
*1953 - Bie Tangiwai (Nuuj-Zièland) sjtort 'n sjpoorbrök inein: 'ne volle trein sjtort in de rivier de Whangaehu, 153 doaje. 
*1954 - Laos weurt ónaafhenkelik. 
*1966 - 'n Amerikaans militair vleegmesjien sjtort op e dörp in Zuud-Vietnam; 129 luuj kómme um. 
*1968 - De bemanning van de Apollo 8 zint de ièrsjte luuj die in 'n baan um de maon terechkómme. 
*1979 - De Sovjetunie vèlt Afghanistan binne.

## Gebore
*3 v. Chr. - Galba, Romeinse keizer
*1491 - Ignatius van Loyola, Sjpaanse sjtiechter van de jezuïete 
*1837 - Elisabeth van Oasteriek-Hongarije, beter bekènd es 'Sissi'
*1869 - Henriette Roland Holst-van der Schalk, Nederlandse diechteres 
*1946 - Jan Akkerman, Nederlandse gitaris
*1962 - Karel Glastra van Loon, Nederlandse sjriever en journalis
*1971 - Ricky Martin, zenger oet Puerto Rico

## Gesjtorve
*1524 - Vasco da Gama, Portugese óntdekkingsreiziger
*1813 - Go-Sakuramachi, keizerin van Japan
*1889 - Jan Jakob Lodewijk ten Kate, Nederlandse diechter
*1935 - Alban Berg, Oasteriekse componis
*1987 - Joop den Uyl, Nederlandse politicus en minister-president
*1992 - Peyo, Belzje sjtripteikenaer
Borsele

**Borsele** is 'n gemeinde in de Nederlandse provincie Zieland. 't Oppervlak is 194,47 km2 (boevaan 52,24 km2 water), op 1 juni 2005 had dees gemeinde 22.427 inwuners. Hoofplaots is Heinkenszand, ander plaotse zien Baarland, Borssele, Driewegen, Ellewoutsdijk, 's-Gravenpolder, 's-Heer Abtskerke, 's-Heerenhoek, Hoedekenskerke, Kwadendamme, Lewedorp, Nieuwdorp, Nisse, Oudelande en Ovezande. De gemeinde Borsele vèlt rouw eweg same mèt de *Zak vaan [[Zuid-Beveland]]*, e historisch landsjap vaan kleinsjaolege polders, die cultuurhistorisch hoeg aongesjreve zien. Aon de weskant vaan de gemeinte ligk 'n industriegebeed wat oetslut bij 't havegebeed *Vlissinge-Oos*, en woe twie enerzjiecentraoles stoon: ein thermische en ein kèrncentraol.

De gemeinte woort in 1970 gevörmp oet samevoging vaan de bovestoonde kèrne tot ein gemeinte. In 2003 kaom hei 'nen tunnel veedeg dee Midde-Zieland mèt Ziews-Vlaondere verbint.
26 december

**Twiède [[Kaersjmes|Keersjdaag]]**
**Heiligedaag van [[Stephanus]]**

## Gebeurtenisse
* 838 - Bie zjwoare sjtörm euversjtruime de kössjtreke van de Lièg leng. 
* 1831 - De opera *[[Norma]]* van Vincenzo Bellini geit in première in Milaan.
* 1925 - Turkije veurt de Gregoriaanse kalender in. 
* 1939 - Bie 'n aardbeving mèt 'n krach van 7.8 op de sjaal van Richter bie Erzincan in Turkije valle óngevaer 30.000 doaje. 
* 1944 - Bie Bastenake lök 't de Geallieerde de Pruusje tege te houwte.
* 1963 - De Beatles bringe hunne ièrsjte single in de Vereinigde Sjtate oet, *I want to hold your hand/I saw her standing there*.
* 1898 - Marie Curie óntdèk radium.
* 1991 - De Sovjetunie hef ziech formeel op. 
* 2003 - Um 5.26 oer tref 'n zjwoar aardbeving (6,3 op de sjaal van Richter) de Iraanse sjtad Bam. Miè es 30.000 luuj kómme hiebie um.
* 2004 - In Zuudoas-Azië valle bie 'n zjwoar zièbeving van 9.1 op de sjaal van Richter, gevolg door tsunami's ruum 300.000 doaje.

## Gebore
* 1194 - Frederik II, keizer van 't Heilig Roams Riek 
* 1791 - Charles Babbage, Britse oetvinger
* 1891 - Henry Miller, Amerikaanse sjriever
* 1893 - Mao Zedong, Chinese politicus
* 1940 - Phil Spector, Amerikaanse muziekproducent
* 1942 - Rob de Nijs, Nederlandse zenger
* 1975 - Marcelo Ríos, Chileense tennisser

## Gesjtorve
* 268 - Paus Dionysius
* 418 - Paus Zosimus
* 1530 - Baboer, keizer van 't Mughalriek
* 1966 - Ina Boudier-Bakker, Nederlandse sjriefster
* 1972 - Harry S. Truman, president van de Vereinigde Sjtate
* 2018 - Frank Adonis, Amerikaansen acteur (83)
* 2018 - Roy J. Glauber, Amerikaanse natuurkundege, Nobelpries in de Natuurkunde 2005 (93)
Wiek (Mestreech)

**Wiek** (Nederlands: **Wyck**, mer daan zeet me ouch *Wiek* en neet *Wijk*) is 'n aajd deil vaan Mestreech, wat ten ooste vaan de Maos ligk, tegeneuver 't aajd centrum vaan de stad. 

Vaanajds woort Wyck, umtot 't neet *binne de mör* ligk, neet tot 't "ech" Mestreech gerekend. Toch heet 't 't karakter vaan 'n aw binnestad, mèt väöl historische sträötsjes. De centraal statie vaan Mestreech ligk in Wiek, wie ouch de Minerva-cinema en de Maastricht Music Hall. De neogotische Sint-Martinuskèrk (1857-1858) is oontworpe door Pierre Cuypers. In dees kèrk bevind ziech 't beeld vaan de Zwarte Christus vaan Wiek oet de 13e iew. 

Dèks weure ouch de Zjeramiek, 't Plein 1992 en 't Bonnefantemuseum tot Wiek gerekend. De Aw Brögk, de Nui Brögk en de Hoeg Brögk verbinde Wiek mèt de binnestad.

Ten zuie vaan Wiek ligk Randwiek.
Nieuwegein

**Nieuwegein** is 'n gemeinte en stad in de Nederlandse provincie Utrei, mèt op 1 juni 2005 61.332 inwoeners. De stad ligk ten zuie vaan de stad Utrei en is in d'n twintegsten iew oontstande es häör veurstad.

## Stadsfuncties
De meiste inwuners wèrke neet in de gemeinte zelf, mer in Utrei. Nieuwegein is daodoor e typisch veurbeeld vaan 'n slaopstad. Toch vint me ouch hei wel arbeidsplaotse, zoewel in de deenstesector (Plettenburg, Het Klooster) es in de industriesector (Laagraven).

Niewegein is mèt 'ne sneltram mèt Utrei en IJsselstein verboonde en ligk aon de otosnelweeg A2, A12, en A27.

## Stadsgeziech
Allewel tot de stad veurnaomelek oet nuibouw vaan oet de jaore zeveteg (en later) besteit, höbbe de aw dörpskerne väöl vaan hun dörpsgeziechte bewaord. Allebei de kerne strekke ziech oet in lintbebouwing aon de Vaartsche Rijn. Vreeswijk is al sinds de jaore zesteg e besjermp dörpsgeziech; de gemeinte wèlt ouch vaan Jutphaas e besjermp dörpsgeziech make. Ouch vint me nog midde tösse de bebouwing 't Kestiel Oudegein trök. 't Stadscentrum, kort nao de fusie gebouwd in brutalistische en rigoureus zakelek-functionele stijl, weurt allewijl ingriepend verbouwd um 't aontrèkkeleker te make. Nieuwegein ligk aon de Lek en aon daan wel bij versjèllende kenale: de Vaartsche Rijn, 't Merwedekenaal, 't Amsterdam-Rijnkenaal en 't Lekkenaal.

## Historie
Op de plaots woe noe Niewegein ligk laoge iewelaank twie dörper, Jutphaas en Vreeswijk. Wie vaanaof de jaore zesteg vaan de twintegste iew 'nen trend vaan suburbanisatie, verveursteideleking, op geng kaom, zoch me nao locaties woe me dit perces kós oetveure. De Ierste Nota Ruimdeleke Ordening woort speciaol veur dit beleid gesjreve. Me besloot 't bouwe vaan groete nui wieke in 't Greun Hart tege te hawwe en de veurstei op zeker plekke te concentrere. Oetindelek woorte Jutphaas en Vreeswijk same aongeweze es greujkern veur de stad Utrei (neve 't kortbij Houten); ze zouwe daan in ein gemeinte mote opgoon. Me koos veur de naom *Nieuwegein*, gebaseerd op de aw stad Gein (*Geyn*), die in de veertiende iew verweus woort en tösse Jutphaas en Vreeswijk in gelege had. Op 1 juli 1971 waor de fusie e feit.

## Bekinde Nieuwegeiners
* Edward van Cuilenburg, tv-prizzentator
* Spinvis, zenger, popmusicus
* Marianne Weber, volkszengeres

## Referenties


## Externe link
* http://www.nieuwegein.nl
Ripuarisch

't **Ripuarisch** is de samevattende term veur de Middelfrankische dialekte die veurnaomelek in 't zuie vaan de Duitse staot Noordrien-Wesfale gesproke weure, en ziech oonder mie kinmèrke door twietoenigheid, wie 't Limburgs. Me kint daodoor 't Ripuarisch es 't Middelduits breurke vaan 't Limburgs zien. 't Hoofdialek vaan 't Ripuarisch is zeker 't Kölsj, 'n ander groet dialek is 't Óchesj. In 't uterste zuidooste vaan Nederlands Limburg, te weite in Kèrkraoj, Bóches, Zumpelveld, Lemieësj en Vóls, vint me ouch Ripuarische dialekte, wie ouch in 't noorde vaan *Neubelgien* (Eupe en umgeving).

De grens mèt 't Limburgs weurt gevörmp door de Benrather Linie - dit is 'n sterke isoglosse. Toch zien väöl Ripuarische dialekte veur Limburgers good te verstoon. De verwantsjap tösse de bei taole kump door de Kölse expansie: d'n export vaan taolelemente oet 't dialek vaan Kölle nao 't weste, vaanwege 't aonzeen vaan die stad. 't Zuidooslimbörgs, boe dialekte wie 't Heëlesj en Eupener bij hure, heet bezunder väöl invlood vaan 't Ripuarisch oondergaange (zuug ouch: Ripuarisch-Limburgs).

De belaankriekste kinmerke zien 't consequent verandere vaan de Aajdgermaanse *-k* nao 'ne klinker in *-ch*: me zeet hei neet allein *ich* en *ooch*, meh ouch *maache*. De *-t* en *-p* zien allein in bepaolde posities veranderd: *losse* (veur *laote*) en *tsied* (veur *tied*), meh *dat*; *róffe* (veur *rope*), meh *appel* en *pónd*. De Aajdgermaanse *ai* en *au* zien gemonoftongiseerd tot *ee* en *oo*, wie in 't Nederlands en Nedersaksisch, meh in tegestèlling tot 't Standaardduits en tot väöl Limbörgse dialekte. Lang vocaole zien dèks verkort, wienie 'ne consonant drop volg (zuug bovestoonde veurbeelder *losse* en *róffe*).

## Veurbeeld
Dit zint twei Maarten-leder die in Bonn weure gezonge, weergegeve eerst in Duutsje en dan in Limburgsje sjriefwies.

## Zuug ouch
* Kirchröadsj

## Externe link
* Wikipedia op Ripuarisch
Vlag van Nederlands Limburg

De **[[vlag]] van [[Nederlands Limburg]]** haet twiè gelieke horizontaal bane van wiet (bove) en geel (ónder). Die bane were gesjeije door 'n sjmaler blauw baan. Euver dees drie bane sjteit aan de hijskant 'n gekroande roaje lièw mèt 'ne dubbele sjtaart. De vlag ies door Provinciaal Sjtate vasgesjtèld op 28 juni 1953.

De vlaggekleure kómme oet 't provinciewape, dat op 27 december 1886 bie Keuninklik besjloet door keuning Willem III van de Nederleng aan Limburg woort toegekènd. De lièw symboliseert Limburg en verwies ouch nao 't oud hertogdóm Limburg. Ooch verwiest de vlag nao 't hertogdóm Limburg (1839-1866), woavan 't gróndgebeed trouwes bienao euvereinkump mèt de provincies Limburg wie me ze allewiel kènt. De kroan en de dubbele sjtaart make häöm de Limburgse lièw. De blauw baan sjteit veur de Maas, die van zuid nao noord door de provincie sjtruimp.
28 juli

**[[Nationale fièsdaag]] in [[Peru]]**

## Gebeurtenisse
*1586 - Sir Thomas Harriot introduceert de eerappel in Europa.
*1794 - Maximilien de Robespierre vink zienen doad door de guillotine. 
*1821 - Peru verklaort ziech ónaafhenkelik van Sjpanje.
*1914 - Oasteriek-Hongarije verklaort de oorlog aan Servië: begin van de Ièrsjte Waereldoorlog.
*1928 - Prins Hendrik eupent de Olympische Sjpele in Amsterdam.
*1940 - Radio Oranje begint zien oetzendinge.
*1945 - 'ne Bómmewerper van de Amerikaanse lochmach vluug 't Empire State Building in New York binne; hiebie valle 13 doaje. 
*1951 - De Disneyfilm *[[Alice in Wonderland]]* geit in première.
*1965 - Pierre Harmel volg Théo Lefèvre op es premier van 't Belsj.
*1976 - Tangshan (China) weurt getroffe door 'n aardbeving mèt 'n krach van 8,2 op de sjaal van Richter: 240.000 doaje.

## Gebore
*1804 - Ludwig Feuerbach, Duutsje filosoof
*1866 - Beatrix Potter, Britse sjriefster
*1887 - Marcel Duchamp, Franse kunstenaer
*1902 - Karl Raimund Popper, Brits-Oasteriekse weitensjapsfilosoof
*1929 - Remco Campert, Nederlandse schrijver
*1949 - Marc Didden, Vlaoms-Belzje rockjournalis en filmregisseur
*1952 - Monique van de Ven, Nederlandse actrice

## Gesjtorve
*450- Theodosius II, keizer van 't Oas-Romeins Riek 
*1057 - Paus Victor II
*1655 - Cyrano de Bergerac, Franse sjriever
*1741 - Antonio Vivaldi, Italiaanse componis
*1750 - Johann Sebastian Bach, Duutsje componis en organis
*1794 - Maximilien de Robespierre, Franse revolutionair
*1968 - Otto Hahn, Duutsje natuurkundige en chemicus