open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjaol van Richter

De **sjaol van Richter** is 'n meneer womit me de kraf van 'nen aerdsjóddel aanguèf. De sjaol is opgestèldj doren Amerikaanse seismoloog Charles Richter in 1935. 't Is 'n logaritmische sjaol van de sterkdje van de trilling, zowie die waere gemaete op 't seismogram.

De sterkdje wuèrtj beraekendj aanhandj de maximalen oetslaag (amplitude) van de registraasje van d'n horizontale component van d'n aerdsjóddel. De sterkdje wuèrtj magnitude geneump, analoog aan 't begreep oet de sterrekónde veur de helderheid van 'n ster aan te gaeve. 

't Ciefer op de sjaol van Richter guèf 'n indikaasje van de sterkdje van de sjoek, de biebehuèrendje ómsjrieving guèf 'n indikaasje van de gevolg van de sjoek:
# Allein maetbaar door instrument;
# Bao neet maetbaar, zelfs in de buurt van 't epicentrum;
# Wuèrtj geveuldj binnen 't hoes;
# Waor te numme door de meiste luuj, meh weinig sjaaj;
# Geveuldj door de meiste luuj, klein tót gemiddeldje sjaaj;
# Gemiddeldje sjaaj;
# Groate sjaaj;
# Ganse verrinnewering.
Charles Richter

**Charles Francis Richter** (/'rɪktər/; 26 april, 1900 – 30 september, 1985) waas 'nen Amerikaanse seismoloog en netuurkundige.

Richter is veural bekèndj es de maker van de sjaol van Richter, die wuèrtj gebroek veur de magnitude, de stèrkdje, van aerdsjóddele aan te gaeve. Dees sjaol mós de awwe sjaol van Mercalli vervange. Allewiel gebruuk me meistes de momentmagnitudesjaol veur aerdsjóddele te maete, meh me sprèk bie 'nen aerdsjóddel nag ummer van 'n bepaoldje kraf "op de sjaol van Richter".
Seismogram

E **seismogram** is de registratie van de trillinge in de baom op e bepaold puntj op de aerd. De trillingsbewaeginge waere geregisjtreerd in drie dimensies: verticaal, horizontaal in naord-zuudrichting, horizontaal in oos-wèsrichting.

Mit e seismogram waere aerdsjóddele geregisjtreerd, mer ouch waere explosies in de aerd waorgenómme, wie óngergrundjse kernprove. De seismomaeter of seismograaf, wo e seismogram zien infermasie van krieg, versjterk de bewaeging van de aerd heel sjterk. Zo kinne mit e seismogram aerdsjóddele zichbaar waere gemaak die op 'n ganse anger plaats op de waereld plaatsvinje, en die dao t'r plaats door miense zelfs neet veulbaar zeen.

't Opgenómme trillingssignaal waerde vreuger aafgebeeld op 'n rol pepier. Allewiel waere de signale digitaal opgesjlage.
Seismologie

**Seismologie** is 'n óngerdeil van de aerdweitesjappe det zich besjeftig mit 't besjtudere, besjrieve en maete van aerdsjóddele, veural mit 't doel veursjpèllinge te kinne doon wen en wo dees sóms uters destructieve versjiensele zich zölle veurdoon.

Óndanks det de seismologie veural dankzij 't óntsjtaon van de theorie van de plaattektoniek e väöl baeter inzich haet verwórve in de percèsse die tót 't óntsjtaon van aerdsjóddele leie is 't nejkeurig veurspèlling daovan nag ummer lestig.

Toch is de weitesjap waal d'rin gesjlaag gebiede te localisere wo mit grote wersjienlikheid aerdsjóddele zeen te verwachte en is me in de arsjitektuur in sjtaot maotregele te numme veur de gevolge van aerdsjóddele te vermindere.

E veurnaam instrument van de seismologie is de seismomaeter of seismograaf, dae e seismogram maak. Hiemit kinne euveriges neet allein netuurlike, mer ouch sjoekke die zeen veroorzaak door de miens, wie 'n atoomexplosie, waere waorgenómme. 't Nètwirk van seismomaeters womit e groot deil van de aerd is bedèk, is ouch de veurnaamste brón van infermaasje euver d'n inwenjige struktuur van de planeet.
Bill Clinton

**William Jefferson (Bill) Clinton** (Hope (Arkansas), 19 augustus 1946) is 'nen Amerikaanse politicus van de Democratische Partie. Hae waas de 42ste president van de Vereinigde Sjtate van 1993 tót 2001.

De regeringstied van Clinton weurt gekinmerk door gooj economische tieje mit 'n samehangende economisch grui en biebeheurend budgeteuversjot en leeg werkloosheid. Ouch had Clinton te make mit e Congres det door de Republikeine waerde besjtuurd. Ónger angere det haet t'rveur gezörg det t'r zien planne veur 'n hervorming van 't gezóndjheidssjtilsel neet haet kinne waormake.

Clinton is opgelèd es zjuris en is getrouwd mit de politca Hillary Rodham Clinton.
Seismomaeter

'ne **Seismomaeter** of **seismograaf** is 'n apperaat womit seismologe aerdsjóddele (seismische golve) kinne regisjtrere op e seismogram. Hiedoor is 't ouch meugelik de samesjtèlling van de divers aerdlaoge te besjtudere.

Modern seismomaeters besjtaon oet 'n massa die zo is opgehange det ze t'n opzich van de ómgaeving in t'n minste ein richting vrie kan bewaege. Bewaeg de aerd, den blief de massa stasjenair en de bewaeging van de aerd t'n opzich van de massa kan waere gemaete, zowaal es sjnelheid es verplaatsing. De bewaeging waerde vreuger door hefbuim mechanisch versjterk en door 'n pen op 'n lankzaam drejjende rol pepier euvergebrach; allewiel weurt hieveur meistes gebroekgemaak van elektronische regisjtratie mit behölp van computers.
Thulium

**Thulium** is e sjemisch element mit es symboeal **Tm** en 't atoeamnómmer 69. 't Is e zilverwit lanthanied.

Van al lanthanide kump thulium 't minste veur oppe aerd. 't Is e buugzaam en helder-glanzendj metaal det redelik corrosiebestenjig is taenge de lóch.

In hieël lieëg kóncentraasjes (óngevieër 0,007%) wuuertj thulium aangetróffe in minerale worin ouch väöl anger lanthanide veurkómme, wie monaziet. Behölpes ionwusseleers kan thulium hie-oet waere geïsoleerdj. 'n Anger methood is door reduksje mit calcium.

## Toepassinge
Thulium kan waere gebroek veur lasers te make, meh dore hoeag köste van dit metaal zeen de toepassingsmeugelikheje gering. Inkel anger zeldjzaam toepassinge zeen:
* Nao e bombardement mit neutrone kan thulium waere gebroek es brón van röntgenstraoling;
* 't Guuef aanwiezinge det thulium kan waere gebroek in magnetische keramische matterjale.

't Instabiel 171Tm kan inne toekóms meugelik es bepirk-inzatbaar innerzjiebrón waere gebroek.
Vinje

**Vinje** kan verwieze nao:
* Get taengekómme wo me veur gezóch haet;
* Vinje (Nórwaeg), 'n gemèndje inne Nórse pervinsje Telemark;
* Vinje (Slovenië), 'n plaats inne Sloveense gemèndje Dol pri Ljubljani.
Tokke

**Tokke**, **tókke** of **toekke** kan verwieze nao:
* 't Geluud det hoonder make;
* Zich óngerein houwe (slaegs zeen);
* Versjillige veugelgeslechte binne de *[[Bucerotidae]]*: Lophoceros, Ocyceros, Tockus;
* Tokke (Nórwaeg), 'n gemèndje inne Nórse pervinsje Telemark.
Tinn

**Tinn** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 6.247 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.062,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 0826.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 7,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Troms

**Troms** is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Nord-Norge. In 2007 had 't 154.136 inweuners en e gebied van 25.848 km². De houfsjtad is Tromsø.

De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

## Gemeintes
Viefentwintjig gemeintes ligken in Troms:
* Balsfjord
* Bardu
* Berg
* Bjarkøy
* Dyrøy
* Gratangen
* Harstad
* Ibestad
* Kåfjord
* Karlsøy
* Kvæfjord
* Kvænangen
* Lavangen
* Lenvik
* Lyngen
* Målselv
* Nordreisa
* Salangen
* Skånland
* Skjervøy
* Sørreisa
* Storfjord
* Torsken
* Tranøy
* Tromsø
Aorsbik

**Aorsbik** (Duutsj: *Orsbeck*) is e dörpke inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale, en tèltj rónjelómme 2.000 inwoeaners (2006). 't Dörp ligk in 't daal vanne Roer.

t'n Wèste van Aorsbik ligke de uterwaerd vanne Roer inne richting van D'r Oeë en, anen euverkantj vanne reveer, Brehm en Hochbrück, t'n oeaste ligk 't Katsjbrook en e bósgebied, inne richting van Aadmiel, t'n naorde ligk de Mielerbaek, inne richting van Wasseberg, in 't zuje ligke de uterwaerd vanne Roer inne richting van Oberbruch en t'n zuudoeaste ligk Lóchteberg, inne richting van Raotem.

Vónjste en aaj veldjname wiezen op Romeinse beweuning inne buurt van 'ne vaort dore Roer haer. In 1911 woorte oeastelik vanne kaen vreugmiddelieëfse graver gevónje die oete zeuvendjen ieëf stamdje. De bemirkeswaerdigste vónjs waas 'n 5 cm groeate góldsjuufspeldj. Rónjelóm 't jaor 1000 woort 'n Frankische zaalkirk opgerich die aan Maarten van Toer is gewiedj gewaore.

Aorsbik vörmdje vreuger zien eige gemèndje, worónger ouch D'r Oeë en Lóchteberg vele, meh woort op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg ingelief.
Lóchteberg

De **Lóchteberg** (Duutsj: *Luchtenberg*) is e gehuch inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n zuje van Aorsbik, t'n wèste van 't Katsjbrook en e bósgebied nao Aadmiel, t'n oeaste vanne uterwaerd vanne Roer en t'n naorde van Garsbeck, inne richting van Raotem.

De Lóchteberg huuerdje vreuger bieje gemèndje Aorsbik, die op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg woort ingelief.
Vaduz

**Vadoez** és de heudstad van 't kleen vorstedom Liechtenstein. De plak ként wel de heudstad ziën, mér 't és niët de grautste plaots van 't laand. Dat és Schaan. Vadoez lik én e dal aon de revier de Raajn. De gemeente hèt 'n oppervlaakte van 17,3 km² en juus wat miër as 5000 énwoeëners. De coördinaote bau-op de stad lik zaajn 47° 9′ NB, 9° 31′ OL.

Bekénd és 't Slot Vadoez, dat boeëve-op 'ne berg lik en autkik iëver de stad. Dit kestiël is de officieel residens van préns en zën prénselike familie. Aander beziënswèrdige gebouwe stoën én de aa stadskerre en umvat oonder aander de neogothische St. Florinkathedraol.

De miërderheid van de bevolkéng van Vadoez is Raums-Katholiek, mér 't gif ooch ménderheide van protestante en islamiete.
Vilnius

**Wilnioes** és de haudstad van 't laand Litouwe. De stad hèt rónd de 529.022 énwoeëners op 't oppervlaakte van 401 km². De stad lik op 112 m boeëve zeiniveau aon de twei reviere de Vilnelė en de Neris. 

De stad wiëd vër 't iës van gehoort én de twèlfde eiw en gruit al snel aut as e cultureel en wetesjappelik centrum vër de gaanse regio. Heidër trék de stad al gaw vël immigrante aon, wie Paule, Rösse, Jaude en Duitsers. Taege 't énd van de niëgeteinde eiw besteet de bevolkéng vër 40% aut Jaude. Waaj Litouwe én 1918 zën ónaofhankelikheid autriëp, blaajf Wilnioes taugeweze aon dat laand. Paule bezat èvvel al snel de stad en 't gebied róndum, waudër Kaunas de taajdelike haudstad wiëd. Én 1939 wiëd de stad bezat dër 't Raude Leger van de Sowjetunie. De stad wiëd doënoë iëvergedraoge aon Litouwe, mér de Sowjetunie bleef zën mach vergraute en auténdelik wiëd 't gaanse laand 'n ónderdeel van de Sowjetunie. Én 1941 wiëd Wilnioes vervolges veriëverd dër 't nazistisch Duitslaand. Én de joëre die volgde wiëd bekaans de gaanse Jaudse bevolkéng autgemoeërd. Wilnioes wiëd én 1944 bevraajd.

Wilnioes zën historische bénnestad lik aon de linkse kaant van de Neris en woeëd gekénmerk dër de bouwstaajl de Barok. Bekénde gebouwe zin de Kathedraol van Wilnioes, de Gediminastoeëre en de Televisietoeëre van Wilnioes.

Väöl bekinde Litouwers zien in Vilnius gebore. Ouch d'n allewijle premier vaan Litouwe, Ingrida Šimonytė, in 1974.
Twieëde Geldersje Suksessiekrieëg

D'r **Twieëde Geldersje Suksessiekrieëg** woar inne suksessiekrieëg deë i de sjpieër Middelieëwe (1423-1448) woeëd bevóchte i 't Hertogdóm Gelder. Aaleiding woar de doeëd va d'r Geldersje hertog Reinald IV. Heë sjtórf kinkerloeës, en hei-noa kós de Sjteëj en ridersjap va Gelder en Zutphe, d'n tieds 't hoeëgste bestuësjorgaan i 't Gelder, d'r 13-joarige Arnold va Egmont, d'r kleinzuën va zing zus Johanna va Gulik. Meh tegeliek woar Adolf va Berg va 't addelig hoes Berg oet 't hudige Wasseberg i Jöllig ingehöldig as nüj hertog. Beide partieë maakde óp dön buët aasjproak óp höar territoria. Dit risulteerde i inne sjtried tusje twieë addelige hoezer, waat oetintelig ónteëde i inne börgerkrieëg i 't zude va Hertogdóm Gelre (Remung en umsjtreke) en 't aagrénzjenke Gulik. 

Tegeliek besjawde d'r keuning Sigismund va 't Hillig Roeëmsen Riek de grónkgebeder va Gulik en Gelder as óngerdeel va 't riek, weil deë noa de doeëd va Reinald IV vólges him truuk zoa mótt vervalle tót ge Roeëmse riek. Vuur 'n bedraag va 14.000 gulde moag Arnold i 1424 't grónkgebeed va Gelder behawwe, allewiel heë ieësj neet voldónde geld beieen bringke kón. I 1425 makde Sigismund 'tzèlfde bod, oeë-Adolf va Gulik toen aa voldón kón. De Geldersje besjtuësorgaan weigerde Adolf te erkanne, en noa-dat Adolf heë-uëver as nüj lokaal maachöbber hat geklaag bei Sigismund, hat de Roeëmse keuning Arnold ontboade, meh heë reëgeerde hei neet óp, oeë-noa de ban uëver höar oetgesjproake woeëd. In 1434 hant óch paus Eugenius IV, 't Concillie va Bazel en de tót keizer verwórde Sigismund hön óngersjtuëning oetgesjproake vuur Adolf va Berg. Meh Arnold blieëf zing sjtankpunt vólhawwe, oeë-ónger zing aasjproak óp Gelder en Gulik. 

Óch eisjde Adolf va Berg va Arnold de irfenis va Reinald IV, meh zunger sukses. In 1437 is Adolf gesjtórve en zing ónkel Gerard va Gulik-Berg zatte d'r krieëg mit Gelder vuurt. Heë behaalde wins i d'r Sjlaach um Linnich (1444) bei de gelienamige sjtad i 't Rienlank. Dit woar allewiel geë garandering vuur wieër militair sukses vuur 't hertogdóm Gulik. Heë verkóch zing aasjproak óp Gelre aa d'r Boergondisje heësjer Fillips d'r Goje in 1448, waat 't eng beteëkende va d'r krieëg. Gerard va Gulik deed aafsjtank va zinge aasjproake op Gelder, en hei-óp deed de bruër va Arnold, Willem va Egmond aafsjtank va zinge aasjproak óp Gulik en de Boergondieësj woeëde vuur 80.000 Gulde d'r nüj heësjer uëver 't gebeed. D'n tied d'r noa woeëde obbenüts insjpanninge gedoa va'noet Geldersje ziej, meh dees woeëd óch i 't Verdraag va Hirkebusj va 1499 officieel beindigd. 

Allewiel koam 't neet tót echte vreëde, went in 1543 de vereënigde hertogdómme Gulik, Kleve en Berg as nüj maachhöbber i 't Rienlank mit de groeëter maachhöbber va 't Hillig Roeëms Riek inne konflik hant uëver Oppergelder, waat hütsje daag uëverinkumt mit groeëte deler va Noard- en Midde-Limburg en óch sjtökker va 't aagrénzjenke Pruusj, zoeëwie Wasseberg en Wegberg. 

## Zuuch óch

*Ieësjte Geldersje Suksessiekrieëg
*Derde Geldersje Suksessiekrieëg 

## Referentie
Groeëte Meulebaek

De **Groeëte Meulebaek** is 'n middelgroeëte baek die weurt gekinmèrk door 'n meanderend petroeën. Ze óntspringk óp twieë plèkke, waorónger kórt beej De Grashook, en beej 't netuurgebeed Mariapieël. Ze struimp dan wiejer via de Schatberg en ónger d'n iezerwaeg Eindhove-Venlo beej Zaerem, Hórs, Mieëldere en Tiender. Beej Hórs struimp ze parallel aan de snelwaeg A73, waor ze ouk óm de Kestieëlruïne van Hórs hin geit. Via de have van 't dörpke Wânsem kump ze oetindelik in de Maos terech. De baek is heejmei zoeën 35 kilometer lang.

Óp de Schatberg beej Zaerem ligk 'n 200ha groeët netuurgebeed: 't Meulebaekdaal. 't Is 'nen Aerlebruuekbós in 'n rilletief smaal en deep daal, wier zeen d'r populere en moerasechtig en blomeriek land. Heej perbeert me de kleinschaoligheid van 't landschap te ónderhalde. Ouk waor de baek in de jaore dèrtig gekanaliseerd, meh rónd 't jaor 2000 haet me de loup van de Groeëte Meulebaek wier laote meandere. 'n Aantal wandelpajer zeen oetgezat, waorvan de bekindste ligk beej 't AC-ristaurant aan de Verzórgingsplaats De Wuust aan de A73.
Keulse Barrière

De **Keulse Barrière** is de naam van de Nederlandse ziej van d'n alde grenseuvergank van Venlo nao de Pruse autobaan A61. De Duutsje kant hit **Schwanenhaus**. Dizze letste naam is gebroekeliker. Saer april 2012 sluut d'n A61 aan op de Nederlandse A74. De dreejhónderd maeter lang *barrière* is allewiel twieëbaans in plaats van veerbaans oetgeboewd. Via 'nen aafrit sluut zeej aan op d'n A61.

## Geschiedenis
In 1823 woort 't ierste Pruse douanekantoor geäöpend. In 1905 woort 'n nuuj geäöpend, det tot de äöpening van d'n A61 in 1972 deens haet gedaon. De Nederlandse en de Pruse douane woorte in ein geboew óndergebrach. Daonaeve is 't waegprofiel in de zestiger jaore verbreid gewaore en via 'n groeëte rotonde, 't Keulse Plein, verbónde mit de Kaldekerkerwaeg.

## Bedriefsterrein
Mit 't ewegvalle van de grenscontroles op 1 jannewari 1993 zien vuuel grensactiviteite verdwene. Waal gif 't bedrievigheid, veural op 't gebeed van transport en logistiek. Dit bedriefsterrein is via 't grenseuverschriedende samewerkingsverband *VeNeTe* (**Ve**nlo-**Ne**ttetal-**Te**gele) verbónde mit 't Pruse bedriefsterrein Kreuzackerfeld. 

## Brón
Berg (Troms)

**Berg** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 996 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 287,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 1929.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 1,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Zuuch ouch
* Berg
* Berg (Sømna)

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Bardu

**Bardu** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 3.799 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.697,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1922.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 2,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Berg (Sømna)

**Berg** is 'n plaats in de Noorse gemeinte Sømna, in de pervincie Nordlandj. Berg tèlde 475 inweuners in 2007 en haet 'n oppervlakde van 0,65 km².

## Zuuch ouch
* Berg
* Berg (Troms)
Speekselkleer

'n **Speekselkleer** (Letien: *glandula salivaria*) is 'n kleer die speeksel perduceertj en nao de móndjholte aafsjèdj. Ómdet 't via e buuske nao de móndjholte wuèrtj gelèdj is ze 'n exocrien kleer.

'ne Miens haet zès groate (*glandulae salivariae majores*) en e wusselendj aantaal aan kleinder speekselklere, die allemaol in of rónjelóm de móndjholte ligke. De zès klere die 't euverdeil aan speeksel perducere ligke juus boete de móndjholte. Dees zès zint verdeildj in drie tuup:
* De twiè oarspeekselklere (*glandula parotis*) bevinje zich aan beidskantje kórt naeve 't oar. Binne dees klere óntspringe versjillige ènjtek van de *nervus facialis* die de gelaotsspiere bedene.
* De twiè óngerkaakspeekselklere (*glandula submandibularis*) ligke aan beidskantje juus ónger de kaakrandj.

Naeve dees veer zint ouch nag speekselklere die ónger de tóng ligke:
* De óngertóngspeekselklere (*glandula sublingualis*).

Ouch bevinje zich väöl klein mucrosaal speekselklere in de móndjholte en de farynx.
Toears

't **T(h)oears** is 't Centraal-Limburgs dialek zowie det wuuertj gespraoke in Thoear. 't Thoears wuuertj gekènmirk door de óneigelike diftonge *oea*, *ieë* en *uue*, juus wie in 't Mofers en Wieërts, meh de distributie ligk anges; in 't Thoears kómme ze väöl mieë veur. Vergeliek de twieë óngerstäöndje sjieëma's mens:

Wiejer kèntj 't Thoears ènjpalatalisatie zónger t-deletie. Me zaet beveurbeildj "gesnaptj", en neet "gesnap".

## Externe links

*Thoears Waordebook
*Spelling van 't Toears in 't kort
Andenne

**Andenne** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 86,17 km² wonne 25.892 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 300 minse per km².

## Aander kerne

Bonneville, Coutisse, Landenne, Maizeret, Namêche, Sclayn, Seilles, Thon-Samson en Vezin.
Eghezée

**Eghezée** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 102,81 km² wonne 15.649 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 152 minse per km².

Eghezée is 'n oonderdael van d'r Haspengouw.

## Aander kerne

Aische-en-Refail, Bolinne, Boneffe, Branchon, Dhuy, Hanret, Leuze, Liernu, Longchamps, Mehaigne, Noville-sur-Mehaigne, Saint-Germain, Taviers, Upigny en Waret-la-Chaussée.
Fosses-la-Ville

**Fosses-la-Ville** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 62,24 km² wonne 10.249 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 162 minse per km².

Fosses-la-Ville waor èng van de gooj sjtae van 't Prinsbisdóm Luuk.

## Aander kerne

Aisemont, Le Roux, Sart-Eustache, Sart-Saint-Laurent en Vitrival.

## Historie
D'r Ierse monnik en missionaris Foillan waor actief in de sjtreek roond Nijvel. Heë sjtichtte i 650 e kloëster i Fosses en naodat e vermoord waor dur sjtruukrovers i 655, woort zie liëf dur de Hillige Gertrudis begrave in 't kloëster i Fosses. De Hillige Juliana van Cornillon is op 5 april 1258 gesjtorve i Fosses.

## Bekiekenswaeërd

* De keerk va Saint-Feuillen oet 1090.
* De Sint-Brigidakapel oet 1659.

## Cultuur en folklore
I Fosses-la-Ville wurd de karneval groëts geveerd.

Ins in de zeve jaor trik de processie (*Marche*) van Saint-Feuillen oet, d'r litste kiër waor i september 2019. In dis processie trikke doezende sjutters in Napoleontische uniforme mit van sjutterieje oet de sjtad zelf en van durpe oet de ganse umtrik. Dis processie is same mit 14 ander processies van Tusje-Samber-en-Maas sins 2012 opgenome es immaterieel UNESCO-welderfgood.
Gembloers

**Gembloers** (Fraans: *Gembloux*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 75,86 km² wonne 24.996 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 261 minse per km².

Gembloers is 'n oonderdael van d'r Haspengouw.

## Aander kerne

Beuzet, Ernage, Grand-Manil, Lonzée, Sauvenière, Grand-Leez, Bossière, Bothey, Corroy-le-Château, Isnes en Mazy.
La Bruyère

**La Bruyère** is 'n gemèngde in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 52,98 km² wonne 8.988 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 170 minse per km².

La Bruyère makt dael oet van d'r Haspengouw.

## Aander kerne

Émines, Rhisnes (gemèngdehoes), Villers-lez-Heest, Warisoulx, Bovesse, Meux en Saint-Denis.
Sambreville

**Sambreville** is 'n gemèngde en (sins 12.3.2024) sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 34,2 km² wonne 27.684 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 810 minse per km².

Sambreville is 'n fusiegemèngde va zeuve ówwer gemèngdes.

## Aander kerne

Arsimont, Auvelais (gemèngdehoes), Falisolle, Keumiée, Moignelée, Tamines en Velaine.
Ciney

**Ciney** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 147,56 km² wonne 15.949 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 108 minse per km².

Ciney waor èng van de gooj sjtae.

## Aander kerne

Achêne, Braibant, Chevetogne, Conneux, Leignon, Pessoux, Serinchamps en Sovet.
Gedinne

**Gedinne** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 151,56 km² wonne 4.507 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 31 minse per km².

## Aander kerne

Bourseigne-Neuve, Bourseigne-Vieille, Houdremont, Louette-Saint-Denis, Louette-Saint-Pierre, Malvoisin, Patignies, Rienne, Sart-Custinne, Vencimont en Willerzie.
Hastière

**Hastière** is 'n gemèngde in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 56,46 km² wonne 5.882 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 104 minse per km².

## Aander kerne

Hastière-Lavaux (gemèngdehoes), Hermeton-sur-Meuse, Waulsort, Hastière-par-delà, Blaimont, Heer en Agimont.
Rochefort

**Rochefort** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 165,27 km² wonne 12.476 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 75 minse per km².

## Aander kerne

Ave-et-Auffe, Buissonville, Éprave, Han-sur-Lesse, Jemelle, Lavaux-Sainte-Anne, Lessive, Mont-Gauthier, Villers-sur-Lesse en Wavreille.
Vresse-sur-Semois

**Vresse-sur-Semois** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 101,04 km² wonne 2.706 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 27 minse per km².

## Aander kerne

Alle, Bagimont, Bohan, Chairière, Laforêt, Membre, Mouzaive, Nafraiture, Orchimont, Pussemange, Sugny en Vresse (gemèngdehoes).

## Taol
Allewijl weurt in Vresse veural Frans gesproke, zjus wie in 't groetste gedeilte vaan Wallonië, wijl de streektaol zien historisch belaangrieke positie verlees. Interessant is tot in Vresse-sur-Semois vaan oersproonk Champenois weurt gesproke - neet Waols. Vresse-sur-Semois is daomèt vaanajds cultureel geriech op de Franse Ardenne - es veurland vaan de Champagne - en minder op de Waolse Ardenne.
Couvin

**Couvin** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 206,73 km² wonne 13.958 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 67 minse per km².

## Aander kerne

Aublain, Boussu-en-Fagne, Brûly, Brûly-de-Pesche, Cul-des-Sarts, Dailly, Frasnes-lez-Couvin, Gonrieux, Mariembourg, Pesche, Petigny, Petite-Chapelle en Presgaux.
Doische

**Doische** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 84,02 km² wonne 2.927 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 35 minse per km².

## Aander kerne

Gimnee, Gochenée, Matagne-la-Grande, Matagne-la-Petite, Niverlée, Romerée, Soulme, Vaucelles en Vodelée.
Philippeville

**Philippeville** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 156,71 km² wonne 9.130 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 58 minse per km².

## Aander kerne

Fagnolle, Franchimont, Jamagne, Jamiolle, Merlemont, Neuville, Omezée, Roly, Romedenne, Samart, Sart-en-Fagne, Sautour, Surice, Villers-en-Fagne, Villers-le-Gambon en Vodecée.
Viroinval

**Viroinval** is 'n gemèngde in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 120,9 km² wonne 18.319 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 152 minse per km².

## Aander kerne

Dourbes, Le Mesnil, Mazée, Nismes (gemèngdehoes), Oignies-en-Thiérache, Olloy-sur-Viroin, Treignes en Vierves-sur-Viroin.
Walcourt

**Walcourt** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 123,18 km² wonne 5.795 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 47 minse per km².

## Aander kerne

Castillon, Chastrès, Clermont, Fontenelle, Fraire, Pry, Vogenée, Yves-Gomezée, Berzée, Gourdinne, Laneffe, Rognée, Somzée, Tarcienne en Thy-le-Château.
Kenaal

**Kenaal** kan verwieze nao:
* Kenaal (waterwaeg), 'ne kónsmaesig-aangelagdje waterwaeg;
* 't Kenaal, de naam vanne zieëstraot tösse Ingelandj en Frankriek;
* Kenaal (telecommunicatie), 'nen transportwaeg en e transportmiddel woreuver infermaasje kan waere getransporteerdj, wie bieje radio enne tillevies.
Kenaal (waterwaeg)

'ne **Kenaal** is 'ne kónsmaesig-aangelagdje waterwaeg dae door luuj of mesjiender is gegrave en döks in 'ne rilletief rechte lien löp. Euver 't algemeint is de waterstandj hoager of lièger es de drekke ómgaeving. Wen 't waterpiel in de kenaal hoager ligk, den sprèk me van 'ne kenaal in ophuèging; ligk 't lièger den sprèk me van 'ne kenaal in ingraving. De waterkantje mótte 't in- of oetstruime van water taengegaon. De kenaal wuèrtj ane begin en d'n ènj aafgeslaote door 'n sloes, meistes 'n sjötsloes, meh sómtieds ouch 'n spuisloes of e gemaal.

In 1954 zint alle vaarwaeg in Europa geklasseerdj in zès houtfmaote; dees zint gegrundj op bekèndje sjeepstuup: klas, tuup, lingdje * brèdje * deepgank.
* 0: klein sjeper tot 300 ton
* I: Spits, 38,50 * 5,00 * 2,20
* II: Kempeneer, 50,00 * 6,60 * 2,50
* III: Dortmunder, 67,00 * 8,20 * 2,50
* IV: Rhein-Herne, 80,00 * 9,50 * 2,50
* V: Groat Riensjeep, 95 * 11,50 * 2,70

## Zuuch ouch
* Kenaal
Kenaal (telecommunicatie)

'ne **Kenaal** is in de telecommunicatie e deil van e middel (*medium*) woreuver infermasjie in de vorm van signale wuèrtj versjik. Euver 't algemeint waere euver 'tzèlfdje middel 'n aantaal aan aafzunjerlike signale tegeliekertied versjik. Hieveur deentj eder signaal 'n unieke eigesjap te bezitte veur zich te kónne óngersjeie van 't angert. Op gróndj van de eigesjappe splits 'nen óntvanger 't samegestèldj signaal in aafzunjelike signale of isoleertj d'r 't gewunsj signaal oet 't samegestèldj signaal. Mit anger wäörd, 'nen óntvanger is aafgestèldj op 'ne bestumdje kenaal. 't Gebroek van kenale levertj 'n efficiënter gebroek van 't middel op.

## Radio en tillevies
De zender van radio- en tilleviessignale codeertj zie geluids- en of bildsignaal in 'n draaggolf. Veur eder aafzunjerlik signaal haet dees draaggolf 'n specefieke kónstantje frequentie. E signaal wuèrtj mitgesjik door modulatie van de draaggolf. Hieveur is e zeker frequentiebereik rónjelóm de draaggolffrequentie nuèdig. Eder aafgepaoldj frequentiebereik is e kenaal. Doordet eder signaal zien eige draaggolffrequentie haet, kónne mièrder signale zónger meujdje tegeliekertied waere samegeveug in 'tzelfdje middel. Behölpes 'ne bandjdoorlaatfiltjer wovan de frequentie geliek is aan de frequentie van de gewunsjdje draaggolf wuèrtj 't gewunsj signaal geïsoleerdj. De keus van de zender hèngk rechsstreeks same mit de frequentie van de filtjer.

## Zuuch ouch
* Kenaal
Lektromagnetisch veldj

E **lektromagnetisch veldj** is e veldj det de ganse ruumdje besleit en besteit oet e lektrikveldj en e magnetisch veldj.

E lektrikveldj, geperduceerdj door neet-bewaegengdje lektriklajing, en e magnetisch veldj, geperduceerdj dore bewaeging van lektriklajinge, zeen zoea sterk verbónje det me döks sprèk euver e lektromagnetisch veldj en lektromagnetisme.
Lektrikveldj

E **lektrikveldj** besjrief de lektrische krafte in de ruumdje bie 'n gegaove ruumdjelike lajingsverdeiling, nao gruuedje en nao richting. Lektrikveljer zeen ein vanne twieë menere worop lektriklajinge krafte opein kónne oetube; de anger is 't magneetveldj (zuuch ouch: lektromagneetveldj).

Lektriklajinge ube ummer 'n kraf oet op al de anger lajinge in 't hieëlal. Mit toenummendjen óngerlingen aafstandj genieëk die kraf de nól. De kraf womit twieë lajinge einanger aantrèkke kan waere beraekendj mitte Wèt van Coulumb.
Göle

D'r **göle** is 'n vuurmalig valuta in 't lank Nederlank tusje de (sjpieër) middelieëwe en 't joar 2002. Op 1 januari 2002 woeëd d'r euro de wettige valuta. De umwisselverhaoting tusje d'r göle en d'r euro is 2,20371 göle per euro, dös 45 eurocente per göle. D'r göle w(o)eëd oetgedrök mit 't valutateëke **ƒ**, meh i sjrif woeëd 't dökker óch aafgekót mit: **fl.** I de zudelige Nederleng woar d'r göle i Luxemburg bis 1839 de wettige valuta, en in 't Belsj bis 1832. I de vuurmalige kolonieë uëverzieë, wie Suriname en de Nederlandse Antille, woar d'r göle respectievelig bis 1962 en 1940 de valuta.

## Zuuch óch
*Euro
Martelinge

**Martelinge** (Fraans: *Martelange*; Luxemburgs: *Maartel*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 29,67 km² wonne 1.759 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 59 minse per km².

## Aander kerne

Grumelange en Radelange.
Bastenake

**Bastenake** (Fraans: *Bastogne*; Duutsj: *Bastenach*; Luxemburgs: *Baaschtnech*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Bastenake. Op 'n oppervlakde va 172,03 km² wonne 15.303 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 89 minse per km².

## Aander kerne

Bertogne, Flamierge, Longchamps, Longvilly, Noville, Villers-la-Bonne-Eau en Wardin.
Bertogne

**Bertogne** is 'n geweze gemèngde en plaatsj in de gemèngde Bastenake in de provincie Luxemburg op 't Belsj. Inwoners: 3.767 (2024).
Fauvillers

**Fauvillers** (Duutsj: *Feitweiler*; Luxemburgs: *Fäteler*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Bastenake. Op 'n oppervlakde va 74,11 km² wonne 2.227 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 30 minse per km².

## Aander kerne

Hollange en Tintange.
Attert

**Attert** (Luxemburgs: *Atert*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 70,94 km² wonne 5.285 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 75 minse per km². Ze is verneump nao de gelieknaomeg revier die hei struimp.

## Aander kerne

Nobressart, Nothomb, Thiaumont en Tontelange.
Aubange

**Aubange** (Luxemburgs: *Éiben(g)*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 45,6 km² wonne 16.325 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 358 minse per km².

## Aander kerne

Athus (gemèngdehoes), Halanzy en Rachecourt.
Sainte-Ode

**Sainte-Ode** is 'n gemèngde in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Bastenake. Op 'n oppervlakde va 97,86 km² wonne 2.432 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 25 minse per km².

## Aander kerne

Amberloup (gemèngdehoes), Tillet en Lavacherie.
Erezée

**Erezée** of **Érezée** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 78,44 km² wonne 3.240 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 41 minse per km².

## Aander kerne

Amonines, Biron, Blier, Clerheid, Fisenne, Mormont en Soy.
La Roche-en-Ardenne

**La Roche-en-Ardenne** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 147,52 km² wonne 4.201 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 28 minse per km².

## Aander kerne

Beausaint, Cielle, Samrée, Ortho, Hives, Warempage en Halleux.
Durbuy

**Durbuy** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 156,61 km² wonne 11.282 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 72 minse per km².

Durby is de klèngste sjtad va Belsj.

## Aander kerne

Barvaux, Bende, Bomal, Borlon, Grandhan, Heyd, Izier, Septon, Tohogne, Villers-Sainte-Gertrude en Wéris.
Nassogne

**Nassogne** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 111,96 km² wonne 5.365 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 48 minse per km².

## Aander kerne

Harsin, Bande, Grune, Ambly, Forrières, Lesterny en Masbourg.
Boeljóng

**Boeljóng** of **vleisnaat** is 'n bereijing die smaak, aroma's en voorstoffe guèf aan water door vleis, gruèndje, vès of anger aetesmiddele te laote trèkke. Boeljóng kan waere gebroek es gróndj of es bevöchtiging veur de bereijing van gerechte wie sóp, saus en ragout.

Feitelik is boeljóng 'n extrak. Door de bestandjsdeiler te laote trèkke, waere de smaak- en gäörstoffe opgeloos in 't water. Daodoor is boeljóng sterk-gäörig en riek aan smaak, al besteit 't euverdeil oet water. 't Bevatj weinig innerzjie en is aetlösopwèkkendj.

## Zuuch ouch
* Bouillon
Bouillon (sjtad)

**Bouillon** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 149,04 km² wonne 5.413 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 36 minse per km².

## Aander kerne

Bellevaux, Corbion, Dohan, Les Hayons, Noirefontaine, Poupehan, Rochehaut, Sensenruth, Ucimont en Vivy.

## Kiekt óch
* Bouillon
Daverdisse

**Daverdisse** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 56,4 km² wonne 1.428 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 25 minse per km².

Daverdisse is qua inwoners de klèngste fusiegemèngde va Belsj.

## Aander kerne

Gembes, Haut-Fays en Porcheresse.
Libramont-Chevigny

**Libramont-Chevigny** is 'n gemèngde in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 177,86 km² wonne 10.869 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 61 minse per km².

## Aander kerne

Bras, Freux, Libramont (gemèngdehoes), Moircy, Recogne, Remagne, Sainte-Marie-Chevigny en Saint-Pierre.
Neufchâteau (provincie Luxemburg)

**Neufchâteau** (Welsj: *Li Tchestea*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 133,79 km² wonne 7.343 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 65 minse per km².

## Aander kerne

Grandvoir, Grapfontaine, Hamipré, Longlier en Tournay.
Chiny

**Chiny** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 113,69 km² wonne 5.198 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 46 minse per km².

## Aander kerne

Izel, Jamoigne, Les Bulles, Suxy en Termes.
Étalle (Belsj)

**Etalle** of **Étalle** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 78,1 km² wonne 5.724 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 73 minse per km².

## Aander kerne

Buzenol, Chantemelle, Croix Rouge, Fratin, Huombois, Sainte-Marie-sur-Semois, Sivry, Vance en Villers-sur-Semois.
Habay

**Habay** is 'n gemèngde in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 103,64 km² wonne 8.267 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 80 minse per km².

## Aander kerne

Anlier, Habay-la-Neuve (gemèngdehoes), Habay-la-Vieille, Hachy, Harinsart, Houdemont, Marbehan, Nantimont, Orsainfaing en Rulles.
Virton

**Virton** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 94,49 km² wonne 11.469 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 121 minse per km².

## Aander kerne

Belmont, Bleid, Chenois, Èthe, Gomery, Grandcourt, Latour, Ruette, Saint-Mard, Saint-Remy.
Skjervøy

**Skjervøy** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 2.971 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 472,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 6,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.

De gemeintecode is 1941.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 2,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Vest-Agder

**Vest-Agder** (*Wès-Agder*) is 'n pervincie (*[[fylke]]*) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Sørlandet. In 2007 had 't 163.702 inweuners en e gebied van 7.279 km². De houfsjtad is Kristiansand.

De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

## Gemeintes
Viefteen gemeintes ligken in Vest-Agder:
* Åseral
* Audnedal
* Farsund
* Flekkefjord
* Hægebostad
* Kristiansand
* Kvinesdal
* Lindesnes
* Lyngdal
* Mandal
* Marnardal
* Sirdal
* Søgne
* Songdalen
* Vennesla
Logopedie

**Logopedie** is de behanjeling van perbleme in de mónjelige, sjriftelike of non-verbaal kómmunikaasje. Emes dae aan logopedie duit, hètj 'ne logopedis.

'ne Logopedis behanjeltj zowaal vólwassene es kinjer die perbleme höbbe mit de kómmunikaasje. Det kónne perbleme zeen op 't gebied van de spraok (zowaal 't begreep es de perduksje), de stum, de móndjmotoriek en 't gehuèr. 

Logopedie is e specialisme det is gerich op 't óntwikkele, herstèlle en óngerhaoje van de kómmunikaasje.
Tromsø

**Tromsø** is 'n gemeinte in de pervincie (*fylke*) Troms in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie. De gemeinte had 63.596 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.557,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 24,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.

De gemeintecode is 1902.

## Demografische óntwikkeling

In 2004 waas 6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.

## Externe link
* De website van de gemeinte.
Zieëkónde

**Zieëkónde** of **oceanografie** is de aerdweitesjap die de hydrosfeer bestudeertj zowie de meteorologie det mit d'n atmosfeer duit. Hiebie wuuertj väöl aandach bestaedj aan zieëstruime enne wusselwirking tösse de oceane en 't klimaat. Wo oceanografie besjrievendjer zów mótte zeen en oceanologie verklaorendjer, waere dees begrippe meistes doorein gebroek, wobie de ieëste term bekèndjer is inne weitesjap enne twieëdje in technische kring.

Emes dae zich besjeftig mit zieëkónde neump me 'nen oceanograaf of zieëkundige.

Zieëkónde is óngerverdeildj inne marien biologie ('t laeven inne oceane) enne marien sjemie en geosjemie (de studie vanne kringloup van kaolstof en anger sjemische kómponentje in 't zieëwater) enne fysische oceanografie.

De fysische oceanografie bestudeertj allein de netuurkóndige eigesjappe vanne oceane, wie zieëstruime, de rol vanne oceane veur 't klimaat en klimaatverangering, de interaksje mitten dampkrink, zieëspegelstieging, El Niño, getieje, golve en golfveurspèlling en stórmvleuj.
Hydrosfeer

d'n **Hydrosfeer** (van 't Aadgrieks: ύδωρ *hýdor* "water" en σφαῖρα *sfaira* "bol") is binne de fysische geografie 't gehieël van water op, ónger en baove de oppervlakdje van 'ne planeet. Dit ómvatj dus alle oceane, zieëje, revere, (pak)ies, snieë en gróndjwater. d'n Hydrosfeer wuuertj besjreve dore zieëkónde.

d'n Hydrosfeer oppe aerd reik toet inne hoogste laoge vannen dampkrink wo watermolecule veurkómme en blief dus houfzakelik bepirk toette troposfeer. Inne stratosfeer, vanaaf zoeaget 15 km huuegdje, kump bao gei water mieë veur.
Gróndjwater

**Gróndjwater** is water det zich bevindj inne baom, d'n óngergróndj en gesteinte.

Raengerwater dringk de baom in toet 't 'n neet-doorlieëtsige laog bereik. Baove dees laog raak de gróndj verzadig; de huuegdje toet wo dees verzadiging optruuetj is 't gróndjwaterpiel. Wo de neet-doorlieëtsige laog, en daomit ouch 't gróndjwaterpiel, ane oppervlakdje kump, óntsteit kwel of zeen brónne dao.

Volges de wèt vanne kómmunicerendje vater, struimp ouch gróndjwater inne richting wo 't waterniveau lieëger ligk. Bie dees struiming kump 't in aanraking mit alderhenj aan stoffe, die den oplosse in 't water. Zoea óntstaon grotte in kalkstein. 

Water det zich neet inne baom mer ane oppervlakdje bevindj hètj oppervlakdjewater.
Oppervlakdjewater

**Oppervlakdjewater** is water det zich bevindj ane oppervlakdje, baove de gróndj en is vleujbaar vorm dao is. Oppervlakdjewater kan zowaal netuurlik zeen, wie de oceane en revere, mer ouch kónsmaesig, wie stuwmaere en kenale. Water det inne vorm van ies, wie bieje poeale en in gletsjers, of es waterdamp, innen dampkrink, is behuuertj neet toet 't oppervlakdjewater. 't Water det zich innen óngergróndj bevindj hètj gróndjwater. Döks kump 't gróndjwater nao baove in 'n brón en wuuertj 't den oppervlakdjewater. Same vörmp al 't water in alle vörm d'n hydrosfeer.

Groeate stökker aan water höbben invlood op 't waer, zeker plaatselik. Wie grótter de oppervlakdje, wie mieë de windj kan toenumme, mer ouch smaler stökker aan water kónne juus wie berg 'ne breer vörme veur 't waer.
Waterdamp

**Waterdamp** is water in gaasvorm en besteit oet molecule H2O.

Waterdamp kan inne lóch veurkómme mit 'n temperatuur ónger 't kaokpuntj van water. Den betrach me 't es 'n oplossing van water in 't oplosmiddel lóch. Wen bie 'n bepaoldje lóchvöchtigheid de temperatuur vanne lóch toet ónger 't dawpuntj vèltj, den óntsteit mès, 'n aerosol van water.

Innen dampkrink bevindj zich väöl waterdamp. 't Is e wichtig breujkasgaas en is essentieelt inne waterkringloup. 

Bie gelieke temperatuur is waterdamp lichter es lóch.

Zichbare waterdamp neump me stoum.

## Zuuch ouch
* Damp
Aerosol

'nen **Aerosol** is 'n colloied waat besteit oet hièl klein vaste of vleujbaar deilkes die gesuspendeerdj zeen in e gaas.

Wölk en mès zint veurbiljer van 'nen aerosol dae besteit oet hièl klein druuppelkes aan water. E veurbild van 'nen aerosol dae besteit oet vaste deilkes is rouk.

Aërosole höbbe invlood op 't klimaat. Aan d'n eine kantj doordet ze invallendje straoling van de zón waerketsje en aan d'n angere kantj doordet ze invlood höbbe op de eigesjappe van wölk.
Hare (laandboew)

**Hare** is 't sjerp make van 'n zens of zich mèt 'ne haarhamer en 'ne haarsjpit.
Met d'r haarhamer wert 't miejblad hieël dun oetgehamerd. Daona kan de zens e paar kieër gesjerpt waeëre mèt 'ne wetsjtèè.
Tien

**Tien** kan verwieze nao:
* 10 (getal): 't getal 10;
* 10: 't jaortal 10 nao Christus;
* Tieng: 'ne bak worin me zich weesj.
Sjièr

'n **Sjièr** is e stök aan gereidsjap det kan waere gebroeke veur alderhenj aan zake door te knippe of aaf te knippe. De knipbewaeging kump zich doordet twiè vrie sjerpe en ónbuugzaam metale blajer (metser) naevenein aaf sjuve, wo 't veurwirp det me wiltj knippe tösse wuèrtj geplaats. 'n Sjièr haet meistes 'n handjvaat mit ouge veur de vingere en e sjarneerpuntj mit 'n sjroef.

Sjière kómme veur in versjillige saorte, wie naegelsjière, pepiersjière, kapperssjière, stofsjière en betóngsjière. Sjière kónne ouch boet zeen, zodet ze door kinjer kónne waere gebroeke.

Sómmige saorte aan tange waere ouch gebroeke veur te knippe, wie 'n kniptang. 't Princiep is hie aevel angesters: ze kniepe ière e veurwirp door en höbbe gein naevenein sjavendje metser.

## Anger meining
* 't Waord "sjièr" wuèrtj ouch gebroeke veur de geliek-gevörmdje veurpuèt van krabechtige.

## Zuuch ouch
* Sjièreslieper
Kalkstein

**Kalkstein** is 'n aafzèttingsgesteinte det veur e groat deil besteit oet calciumcarbonaat.

Döks bevatje kalkstein ouch fossiele, wie sjelpe, ammoniete en väöl micro-fossiele.

In kalkstein traeje döks karstversjiensele op, wie grotte mit druupstein, doline, poljes en deep karstdaal.

In Zuud-Limbörg kump de kalkstein op väöl plaats ane gróndj.
Sjelp

'n **Sjelp** is 'n óngerdeil van 't lief van sómmige organisme. 't Besteit meistes oet kalk en anger minerale en kump veur bie weikdere (*[[Mollusca]]*). Bie slekke sprèk me aevel meistes euver e slekkenhoes.

'n Sjelp besjurmp e deer taenge vieënj en veurkump det 't zaach en vöchtig lief oetdruèg. 'n Sjelp greutj tiejes 't laeve mit mit 't weikdeer.

De studie en 't vergaore van sjelpe neump me de conchologie.

't Waord "sjelp" wuèrtj ówwel gebroeke veur anger dinger die 'n saortgelieke vorm höbbe, wie de oarsjelp.
Slekkenhoes

't **Slekkenhoes** is de beneuming veur de sjelp van 'n slek. 't Slekkenhoes vörmp 'n besjurming taenge vieënj en anger sjaaj en bèdj wiejer ouch de aanhechting van de spiere van 't biès. Ouch veurkump 't slekkenhoes oetdruèging veur landjslekke.

E slekkenhoes is opgeboedj gewaore van calciumcarbonaat.

## Anger meining
't Slekkenhoes is ouch 'n óngerdeil van 't oar.
Oarsjelp

De **oarsjelp** of **oarmoesjel** (Letien: *auricula*) is 't oetwenjig deil van 't gehuèrorgaan, 't oar. Bie väöl zougdere is de oarsjelp bewaegelik en kan 't biès door daomit te bewaege de richting verangere worin 't 't bèste huèrtj. Bie luuj is det aevel anges: tródsdet sómmige luuj mit de oarspiere waal häör oar kónne bewaege, is dees bewaeging te klein veur van invlood te zeen op 't richtinghuère. Miense doon 't richtinghuère veurnamelik mit häör twiè aafsjillige oare: links en rechs. Wiejer hölp de vorm van de oarsjelp veur 't make van óngersjied en kan me zoa bestumme of e geluid van baove of van ónger aafkump.

De vorm van 'n oarsjelp is aeve unieks es 'n vingeraafdrök, wodoor me mit 'n aafdrök van de oarsjelp van emes ouch emes kan opspäöre.

Ouch de oarlel is 'n óngerdeil van de oarsjelp.
Altena (Duitsland)

Altena (Nedersaksisch: *Altenoa*) is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland. Mèt häör 44,42 km² en 17.270 (2014) gief 't 'n bevolkingsdeechte vaan 389 de veerkante kilometer. Roond de 13e iew had de stad wiedgaonde invlood. D'n hier vaan Atlena had ben tot aon 't Limbörgs Bree.

't Op 190 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 ortschafte en drei stadsdeile.


Image:Altena_Burg_20051030.jpg|Blik oppe stad mèt *Lenne* en *Burg Atlena*
Balve

Balve is e Wesfaals stedsje in de krink (*[[Kreis]]*) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland.
Mèt häör 74,81 km² en 11.509 (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 154 de veerkante kilometer.

't Op 250 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 oortsjafte.


Image:Balve,_20070915.jpg|Balve 2007, binnestad
Rouk

**Rouk** is 'nen aerosol van verbrenjingsperdukte in lóch. Witte rouk besteit veural oet waterdamp; zwarte rouk veural oet root. Euver 't algemeint is rouk 'n óngewunsj bieperduk, det döks door hoag sjaorstein wuèrtj aafgeveurdj. De meiste doaje bie brenj kómme door versjillige roukgaze.

Toebaksrouk wuèrtj in väöl culture gebroek es e genótsmiddel door 'm te inhalere (rouke).

Rouk wuèrtj ouch gebroeke veur 't conservere van aeteswaar; den sprèk me van ruike.

Ièrtieds woort rouk ouch gebroeke bie 't kómmunicere euver grótter aafstenj via rouksignale.

## Zuuch ouch
* Damp