open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wijk bij Duurstede

**Wijk bij Duurstede** (plaotselek: *Wijk*) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, mèt 'n oppervlak vaan 50,30 km2 (daovaan 2,61 km2 water) en 23.456 inwoeners per 1 januari 2006. Neve de kèrn Wijk bij Duurstede umvat de gemeinte nog de dörper Cothen en Langbroek.

't Stedsje heet väöl monuminte, boe-oonder 't kestiel Duurstede (en hiel väöl ander kestiele in de beurt), de oonvoltoejde hervörmde kèrk, 't stadhoes, 't Gashoes en de Leuterpoort.

## Historie
Wijk bij Duurstede oontstoont es buurtsje um 't Kestiel Duurstede, wat weer op de groondveste vaan de vreugmiddeliewse handelsplaots mèt dee naom ligk - dees plaots (in 't Aajdnederlands *Thurusteti*) steit allewijl oonder häöre gemoderniseerde naom Dorestad bekind. De plaots kraog in 1301 stadsrechte en bleujde in de volgende iewe op tot ze in 't humanisme insleep. Pas nao d'n Twiede Wereldoorlog greujt ze weer sterk. In 1996 woorte de gemeintes Cothen en Langbroek aon Wijk touwgevoog.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Koekelberg

**Koekelberg** ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. De gemeinte liek in 't noordweste van de agglomeratie Brussel. Ze haet 'n oppervlak van 1,17 km² en 18.158 inweunersj (1 januari 2006). Daomèt ies 't nao oppervlak de op ein nao kleinste gemeinte van 't gewes, nao Sint-Joost-ten-Node, en ein van de diechsbevolkde gemeintes van 't Belsj. 

't Bekèndste geboew in Koekelberg ies de Nationaal Basiliek van 't Heilig Hart, op de heuvel mèt dezelfde naam es de gemeinte. Diet ies ein van de groatste kèrke van de waereld. 't Geboew in art deco-sjtiel woort óntworpe door Albert van Huffel; de boew doerde van 1905 bies 1970. Bie de kèrk liek 't Elisabethpark.

## Historie

In de 13e ièw ies d'r sjpraoke van 'n adellike familie de Coeckelberge, die e kesjtièl houw liegke op de plaats woa allewiel Koekelberg liek. Róndum diet kesjtièl greujde e plaetske. Bies in de 19e ièw bleef diet e landelik gehöch, dat administratief ónder Sint-Agatha-Berchem veel. Door de greuj van Brussel en de industrialisatie greujde de bevolking en kaom Koekelberg in de sjtaejelike agglomeratie te liegke. In 1841 woort 't 'n zelfsjtendige gemeinte.

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Woudenberg

**Woudenberg** is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, op d'n Utrechsen Heuvelrögk, ten zuie vaan Amersfoort, mèt 'n oppervlak vaan 37,70 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 11.197 per 1 januari 2006. Binne de gemeinte ligke gein ander kerne, allein e deil vaan de naobersjap Moorst.

Woudenberg is in gebruuk es 'n forenzeplaots veur Amersfoort en veur recreatie op d'n Heuvelrögk.

## Historie
Woudenberg oontstoont roond 'n weegkrusing op de Heuvelrögk, örges in d'n daartienden iew. De naom liet ziech perceis verklaore wie 'r ziech aonzuut. In 1350 woort hei e slot gebouwd, wat later op las vaan de bisjop vaan Utrech woort aofgebroke um 'n kèrk devaan te bouwe. Dees kèrk steit nog altied. Daonao woorte nog e paar kestiele gebouwd; 't lèste kestiel waor de Gerenstein, dee nog ummer steit. Tot in d'n twintegsten iew bleef Woudenberg, gelege op wieneg vröchbare groond, e klei dörp vaan oongeveer 500 inwoeners. Pas mèt 't begin vaan de Ruumdeleke Ordening woort Woudenberg es greujkern aongeweze, wat daan ouch de greuj vaan de plaots tot häören hujegen umvaank tot gevolg had.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Modern heidedóm

Oonder **Modern heidedóm** versteit me alle religieus geluifssysteme en/of gebruke die sinds de negentiende iew meh veural nao d'n Twiede Wereldoorlog es (of es deil vaan) subcultureel struiminge opkaome en es regel inspiratie hole oet verdwene 'heidense' (polytheïstische) godsdeenste. De maot woe-in dees religies de aw, gans in oonbruuk geraakde tradities getrouw volge versjèlt nogal; sómmege struiminge zeuke wèrkelek de pre-christeleke religies te doen herleve, andere gebruke die allein es inspiratiebrón veur e nui (syncretisch) geluif. Ouch 't doel en de filosofie vaan de religies löp oeterein: 't korter bij de natuur wèlle stoon kump väöl veur, meh ouch nationalisme kin 'n rol speule. In mier vaan die gevalle is 't modern heidedóm 'n reactie op de groete wereldreligies, en dèks ouch 'n alternatief veur 't atheïsme, agnosticisme of verwante neet-religieus filosofieë. Struiminge höbbe soms ouch occulte eleminte; miestens evels neet.

De meis umvangrieke poginge veur 'n aw religie nui leve in te bloze zien 't druïdisme, 'n reconstructie vaan de Keltische, veural Britse, religie. Dit woort al in 1792 gestiech door Iolo Morganwg. Grupkes die tot dees struiminge behure umvatte zeker tiendoezende, mesjiens mie es hoonderddoezend lejer. Me moot daobij neet oet 't oug verlere tot 't druïdisme 'n vrij reconstructie is, al gief 't ouch gemeinsjappe die de Keltische religie getrouwer naovolge. Ouch de religie vaan de aw Germane heet versjèllende poginge tot nui-opriechting gekind. Sommege vaan die grope ligke evels in neo-nazistisch vaarwater, andere zien sterk geassocieerd mèt aggressief acties wie kèrkverbrandinge. De mierderheid vaan de lui die dees godsdeenste oetveure höbbe dao gein associaties mèt. Ouch de religies vaan de Klassieke Aajdheid weure wel bedreve.

De succesvolste vaan allemaol zien evels de werkelek nui religies. Veural de Wicca is veur 'n nui religie hendeg wiedverspreid en krijg nug ummer mie volgelinge. Me sjat tot euver de ganse wereld oongeveer ein miljoen lui ziech mèt zoe'n praktieke bezeghawwe. 't Mierendeil vaan de modern heidene is joonk; ouch euverheers 't vrouwelek geslach, in 't bezoonder bij de Wicca-echtege struiminge.

't Modern heidedom waor, oonder väöl mie geluifssysteme, vaan invlood op de New Age-beweginge, boe zeker euverlap mèt besteit.
Aalburg

**Aalburg** is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Altena, mèt 'n oppervlak vaan zoeget 50 km² (exclusief water) en naoventrint 13.000 inwoeners. De gemeinte umvatde de kerne Babyloniënbroek, Drongelen, Eethen, Genderen, Meeuwen, Spijk, Veen en Wijk en Aalburg, woe 't gemeintehoes steit.

De gemeinte Aalburg is in 1973 oontstande oet 'n fusie vaan Wijk en Aalburg, Eethen en Veen. In 2019 góng ze mèt Werkendam en Woudrichem op in de fusiegemeinte Altena, die gans 't Land vaan Altena umvat.
Alphen-Chaam

**Alphen-Chaam** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, oonder Breda, mèt 'n oppervlak vaan 93,63 km2 en per 31 miert 2015 9.785 inwoeners (105 inw/km²). De gemeinte, in 1997 oontstoon oet 'n fusie vaan Alphen en Chaam, umvat e groet aontal dörper, gehuchte en naobersjappe: Alphen (gemeintehoes), Alphen-Boshoven, Alphen-Oosterwijk, Bavel AC, Boslust, Cauwelaar, Chaam, Chaamdijk, Druisdijk, Galder, Geersbroek, Ginderdoor, Grazen, Heerstaaien, Heikant, Het Sas, Hondseind, Houtgoor, Kalishoek, Klooster, Kwaalburg, Leg, Looneind, Meijsburg, Notsel, Rakens, Snijders-Chaam, Strijbeek, Terover, Ulvenhout AC, Venweg en 't Zand. 't Is dus 'n echte plattelandsgemeinte.

De plaotsnaom Chaam en alles wat daomèt is samegesteld moot weure oetgesproke es "Kaam".
## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Estisch

't **Estisch** is 'n Finoegrische taol die gesproke weurt in Esland. Ze is sterk verwant aon 't Liefs in Liefland (Letland) en aon 't Fins, woemèt 't in 'n relatie steit vergliekbaar mèt die tösse 't Nederlands en 't Duits. 't Voro, gesproke in 't zuidooste vaan Esland, is 'n zöstertaol vaan 't Estisch, die soms es dialek vaan dees taol weurt gezeen. Sins de touwtrejjing van Esland tot de EU is 't Estisch ouch 'n officieel taol vaan de Europees Unie.

## Klaanklier
't Estisch kint de vocaole *a*,*e*, *i*, *o*, *u*, *ä*, *ö*, *õ* en *ü*. De klaank *õ* is typisch Estisch en ligk tösse *o* en *i* in. Hiel eigenaardeg en subtiel is 't nevenein bestoon vaan drei vocaolkwantiteite: kort, laank en euverlaank. Dit weurt evels neet in de spelling weergegeve (allein kort-laankcontraste).

Wie in 't Fins kin e woord in 't Estisch neet beginne mèt 'ne consonantcluser. Door 't relatief groet aontal leinwäörd in 't Estisch (zuug oonder) is 't arsenaol aon consonante in de loup vaan de iewe mèt e paar kleng oetgebreid; hei-in versjèlt 't Estisch dudelek van 't Fins.

## Grammair
't Estisch heet 'n oetgebreide vörmlier, die me meistal es agglutinerend aongief meh ouch wel es flecterend gezeen kin weure. 't Oondersjeit neet minder es veertien naomvalle, boevaan 'rs veer defectief zien (in dee zin tot ze neet 't adjectief regere).

E bezoonderheid vaan 't verb is tot 't 't futurum verlaore heet.

## Vocabulair
't Estisch heet väöl lexicaol euvereinkoms mèt 't Fins meh is dao neet oonderein mèt te verstoon. In de Hanzetied heet de taol 'n enorm aontal Nederduitse wäörd opgenómme; later, oonder Russische en Sovjetische hiersjappij woorte ouch väöl Russische wäörd geliend.

## Extern linke
* Wikipedia op 't Estisch
* Estisch-Ingelsen dictionair
Etterbeek

**Etterbeek** ies 'n plaats en gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes. De gemeinte haet 41.585 inweunersj (tèlling 1 januari 2006) op 'n oppervlak van 3,15 km². Etterbeek liek ten zuudoaste van 't sjtadscentrum van Brussel. 

## Functies

De gemeinte Etterbeek ies 'n hoofzakelik Franstalige woongemeinte. Dao liegke 'n groate kazern van de riekswach, drie hospitale en inkel ambassades. De belangriekste campus van de Vrije Universiteit Brussel hèt waal *Campus Etterbeek*, meh liek in Elsene. De Europese insjtèllinge liegke ouch neet wied eweg en zint 'ne belangrieke werkgever. 

## Bezeenswaerdighede

Etterbeek tèlt 'n groat aantal hoezer en geboewe oet de 19e ièw. De Sint-Antoon-van-Paduakèrk ies geboewd in neogotische sjtiel. De Art Nouveau-arsjitek Paul Cauchie boewde in Etterbeek veur ziechzelf 't *Maison Cauchie* (1905). 't Gebeed woa noe 't Jubelpark liek huèrde bies 1853 bie Etterbeek.

## Historie
Etterbeek weurt veur 't ièrsj vermeld in 1127, es *Ietrebecca*. De naam zou "snel sjtruimende beek" beteikene, nao 't Keltisch *ett* ("sjnel bewaeging"). Bies in de 17e ièw waor Etterbeek 'n hièrlikheid die ónder de hoofgemeinte Rode veel. In 1673, ónder de Sjpanjaarde, woort 't 'n baronie. 

Bies in de 19e ièw waor 't 'n landelik dörp mèt landboew es belangriekste besjtaonsmieddel. Daonao greujde 't vas aan de agglomeratie Brussel en woort 't 'n veursjtad. D'r woorte belangrieke verkièrsjadersj aangelag, woa-ónder de Tervurenlaan.

## Gebore in Etterbeek
* Lara Fabian, zangeres
* André Franquin, sjtripteikenaer
* Hergé, sjtripteikenaer
* Constantin Meunier, kunstenaer
* Herman van Rompuy, örsjte presidaent van d'n Europese Raad
* Kamiel Vanhole, Vlamsje sjriever

## Externe link
* Officieel site van de gemeinte
Evere

**Evere** ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, ten noordoaste van 't sjtadscentrum van Brussel. De gemeinte haet 33.438 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van  5,02 km². 

Door Evere loupe e paar belangrieke oetvalswaeg veur Brussel, woa-ónder de Leopold III-laan die nao vleegveld Zaventem löp. D'r ies liechte industrie gevestig, mèt 'n groate concentratie hoagtechnologische en weitensjappelike bedrieve. D'r liek e belangriek kèrkh'f. Hoewaal me dèks leus dat 't hoofkwarteer van de NAVO in Evere gevestig ies, liek diet in de gemeinte Brussel, op 't gróndgebeed van de veurmalige gemeinte Haren. 

Evere woort in 1120 veur 't ièrsj vermeld es *Everna*. De gemeinte ies gegreujd oet drie aafzónderlike woonkerne. De woonkerne greujde same in de ièrsjte hèlf van de 20e ièw. Bies 1950 waor Evere e landboewdörp, veural bekènd um 't Brussels lof. Allewiel kènt me Evere verdeile in Hoag en Lièg Evere. Lièg Evere ies de oorsjprunkelike dörpskern róndum de classicistische Sint-Vincentiuskèrk mèt romaanse tore. In Hoag Evere liegke parke, 't kèrkh'f en groate appartementegeboewe. 

## Externe link
* Officieel site van de gemeinte
Aste

**Aste** (Nederlands: *Asten*) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Pieëlland, tege de grens mèt Nederlands Limburg aon, mèt 'n oppervlak vaan 70,40 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 16.595 inwoeners per 31 miert 2015 (236 inw/km²). Neve 't dörp Asten heet de gemeinte nog de kerne Heusden en Ommel. In Asten steit 'n intersante neo-gotische kèrk en e raodhoes oet 1940.

## Externe link
* https://www.asten.nl/
Asselegoonsdag

**Asselegoonsdag** (in ander dialekte *Esjelegoonsdig*) is d'n iersten daag vaan de katholieke vastetied. Heer vèlt 46 daog veur de Paose.

De naom is aofkumsteg vaan 't (noe sterk in oonbruuk rakend) gebruuk aon 't begin vaan de vaste e kruiske vaan as op de kop te laote teikene, en wel vaan de gewijde en verbraande palmtek vaan 't veureg jaor Palmzoondag. Oorsprunkelek waor 't gebrukelek, entans in de Gallische kèrke, tot me bij 't begin vaan de vaste de ergste zunders mèt as besmeet en ze d'n touwgaank tot de kèrk oontzag. In de tiende iew waor dit gebruuk oetgestörve en begóste oonderhaand de geluivege ziechzelf mèt as oonder te struie, es teike vaan boetedoning. Sins de twelfde iew gebruuk me dao de palmtek veur. Bij dit ritueel röp de preester traditioneel "Memento homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris" of "Gedenk, mens, dat gij stof zijt, en tot stof zult wederkeren".

De regele veur de vastetied woorte door de loup vaan de jaore lankzaamaon versoepeld, meh op Asselegoonsdag en op Goje Vriedag sjrijf de katholieke kèrk nog ummer verpliech vaste en oonthawwe veur. Väöl lui umzeile 't verbod op vleis door op deen daag vès te ete.

Doortot de Asselegoonsdag perceis nao de vastelaovend vèlt is in vastelaovendskringe de Asselegoonsdag in gebruuk veur 't ritueel vaan 't heringbiete: op dezen daag praot me daan, mèt e glaas water in de haand en e stökske rogkebroed mèt hiering, euver wie sjiek de vastelaovend is gewees en wie erg 't is tot 't allemaol weer veurbij is.
Baarle-Nassau

**Baarle-Nassau** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant; ouch is 't de naom vaan 't Nederlands deil vaan 't dörp Baarle. 't Oppervlak besleit 76,36 km2 (daovaan 0,02 km2 water) en 't aontal inwoeners bedräög 6.585 per 31 miert 2015 (86 inw/km²). Binne de gemeinte ligk e 22-taal exclaves vaan Baarle-Hertog; umgekierd heet Baarle-Nassau 8 enclaves in Baarle-Hertog, daovaan twie binne de Belzje exclaves binne Nederlands gebeed. Ander kerne, neet door de versnippering geaffecteerd, zien Castelré en Ulicoten.

Um al te hendeg misbruuk vaan de mèlder wetgeving in 't Belsj te vermije heet de gemeinte 'n aontal oontheffinge gekraoge um de APV aon te passe. Zoe mage winkele op zoondag ope zien.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Bergeijk

**Bergeijk** (tot 1998 *Bergeyk*) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 101,75 km2 (daovaan 0,75 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 18.491 op 1 januari 2019 (183 inw/km²). De gemeinte besteit neve de hoofplaots oet de kerne Hof, Loo, Luyksgestel, Riethoven, Weebosch en Westerhoven. In 1997 woorte de gemeintes Luyksgestel, Riethoven en Westerhoven aon (toen nog) Bergeyk touwgeveug.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
1 miert

**Heiligedaag van [[Swietbert]] en [[David]]**

## Gebeurtenisse
* 317 - De ièrsjte börgeroorlog tösje Licinius en Constantijn de Groate eindig mèt 'n euverwinning veur Constantijn. Licinius blief keizer, meh moet ziene mètkeizer Aurelius Valerius Valens executere. 
* 1420 - Paus Martin V reup op tot de kruustoch tege de Hussiete. 
* 1562 - Bloodbaad van Vassy: miè es hónderd hugenote were in de Franse plaats Vassy door katholieke vermaord. 
* 1565 - Rio de Janeiro weurt gesjtiech.
* 1700 - In Zjwede weurt de Zjweedse kalender ingeveurd; op 1 mièrt 1712 geit me truuk nao de Julianische kalender, woanao op daezelfde datum in 1753 de Gregoriaanse kalender weurt ingeveurd.
* 1796 - In Den Haag kump de ièrsjte democratisch gekoze Nederlandse volksvertegewoordiging biejein. 
* 1815 - Napoleon kump truuk in Frankriek nao zien ballingsjap op Elba.
* 1896 - Antoine Henri Becquerel óntdèk radioactiviteit.
* 1931 - Japan insjtalleert ex-keizer Pu Yi van China es sjtaatshoof van de satellietsjtaat Mandsjoekwo.
* 1944 - Begin van 'n anti-fascistische sjtaking in Noord-Italië.
* 1994 - In Groat-Brittannië weurt bekènd dat de beroemde foto van 't monster van Loch Ness oet 1934 'n vervalsjing ies. 
* 2006 - De Ingelsjtalige Wikipedia geit euver de 1 miljoan artikele. 

## Gebore
* 1810 - Frédéric Chopin, Frans-Poolse componis
* 1886 - Oskar Kokoschka, Oasteriekse sjilder, graficus en sjriever
* 1904 - Glenn Miller, Amerikaanse muzikant
* 1922 - Yitzhak Rabin, premier van Israël en winnaer van de Nobelpries veur de Vrae
* 1936 - Andre Williams, Amerikaanse r&b-zenger (gestorve 2019)
* 1938 - Aart Staartjes, Nederlandse acteur
* 1939 - Tzvetan Todorov, Bölgaarsen essayis, historicus, semiotis en literaire kritikus
* 1968 - Christine Fernandes, Braziliaanse actries
* 1971 - Thomas Adès, Britse componis, pianis en dirizjènt
* 1977 - Rens Blom, Nederlandsen atleet
* 1987 - Kesha Sebert, Amerikaanse popzangeres
* 1994 - Justin Bieber, Canadese popzenger

## Gesjtorve
* 492 - Paus Felix II
* 1576 - Don Luis de Requesens, Sjpaans landvoog van de Nederleng
* 1865 - Anna Paulowna, Russische echgenote van keuning Willem II
Sintervaos

**Sintervaos** (ouch **Servaos**, **Faos**; Latien **Servatius**; gestorve 384?) is 'ne katholieke heilege dee leefde in de veerde iew. Heer is de petroenheilege vaan de stei Mestreech en Grimberge, en vaan de sleutelmekers en sjrienwèrkers. Zie leve is sterk door legendes verteikend.

De legende vertèlt tot heer gebore zouw zien in Armenië oet Joedse awwers. Waorsjijnlik evels waor 't iemes oet de Toxandrische landadel. Roond 't jaor 340 zal heer bisjop gewore zien vaan Tóngere. In 343 duuk heer op op de Synood vaan Sardica en in 359 weer op de Synood vaan Rimini, woe heer es ein vaan de mètstanders vaan 't athanasisme 't arianisme aonvèlt.

Vaan 't werk in zien eige bisdóm is weineg bekind; heer heet in eder geval de zetel vaan Tóngere nao Mestreech verplaots, ofwel um de kèrksjatte te kinne verdeidege, ofwel umtot me in Tóngere neet kós leve mèt zien strikte lezing vaan 't christendóm. Heer zouw gestorve zien in 384. Heer woort al snel nao zienen doed heileg verklaord; ziene fiesdaag is 13 mei en daomèt is 'r eine vaan de Iesheilege. In of roond 560 woort in Mestreech de Sintervaoskèrk gestiech, de veurluiper vaan de huiege basiliek.

Behave dees aonnummeleke feite zien vaan Sintervaos veural väöl legendes bekind. Zoe zouw heer örges nog familie vaan Zjezus zien (zien euverama Ismeria zouw 't zöster zien gewees vaan Sinte-Anna), en zouw Sint-Pieter häöm op 'n reis nao Roeme zien versjene en häöm zien zèlvere sleutel gegeve höbbe. Zie heilegeleve woort opgeteikend in de *Gesta Sancti Servatii*, en in de twelfde iew door Heinric van Veldeke nao de volkstaol bewèrk (zuug ouch Limburgs).
Bernheze

**Bernheze** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n oppervlak vaan 90,38 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 29.888 per 1 januari 2016 (333 inw/km²). De gemeinte umvat de kerne Heesch (boe 't raodhoes steit), Heeswijk-Dinter, Loosbroek, Nistelrode en Vorstenbosch.

De gemeinte hètde tot 1995 Heesch. Tot de naomsverandering woort beslote naotot ze 't jaor deveur bij 'n herindeiling de gemeintes Heeswijk-Dinter en Nistelrode had opgeslók.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Best

**Best** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant mèt 'n oppervlak vaan 35,35 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 28.988 per 1 januari 2016 (845 inw/km²). Neve de hoofplaots Best kint de gemeinte ouch de kerne Aarle en De Vleut, en 't gehöch Batadörp. Petroenheilege vaan Best is Sint-Odolf.

## Functies
Best is vaanajds al 'n industrieplaots, gei landbouwdörp wie de meiste ander plaotse in de buurt. In 't verleie waor Best e centrum vaan klómpemekers; noe nog greuje in de buurt väöl populiere, die oets geplant woorte veur gebruuk in dees industrie. Dees industrie kraog in de twintegste iew e modern vervolg mèt de vesteging vaan 't Bata-sjoonfebrik. Dit febrik heet 't dörp jaorelaank vaan werkgelegeheid veurzeen en is nog ummer 'ne veurnaomen employeur. Allewel gief 't ouch deensverleners op 't dörp, die gebruuk make vaan zien gooj bereikbaarheid per spoorweeg.

## Aonziech
Ein vaan de weinege monuminte is de Sint-Odolfskèrk, in neo-gotische stiel (1880-1886). 't Wölleminakanaal löp door de gemeinte.

## Historie
Spoere vaan aw bewoening goon al trök tot 1700 veur Christus, en zien aongetroffe op de Aarlese Hei. Jónger spore zien Keltische archeologische vónste, vaanaof 500 veur Christus. In de late achste iew zouw Sint-Odolf in Best gebore zien. In de volgende iewe oontwikkelde de plaots ziech lankzaam. Tot 1819 maakde ze deil oet vaan 't amb Oirschot; sinsdeen is Best 'n zelfstendege gemeinte. In de negentiende iew leep de plaots veurop in de industrialisatie. Bovegeneump Bata-febrik vestegde ziech in 1934 in 't dörp, wat sinsdeen sterk greujde.

## Extern links
* Website vaan de gemeinte
* Best Online
Bladel

**Bladel** (Brabants: *Bloal*) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Ze heet 'n oppervlak vaan 73,60 km2; op 1 januari 2016 woende hei 19.971 lui (265 inw/km²). Neve de hoofplaots kint de gemeinte nog de kerne Casteren, Hapert, Hogeloon en Netersel.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Boekel

**Boekel** is e dörp en gemeinte in Noord-Braobant mèt 'n oppervlak vaan 34,52 km2 (0,01 km2 water) en (per 1 januari 2016) 10.253 inwoeners (297 inw/km²). Neve de hoofplaots umvat de gemeinte ouch nog de kern Venhorst.

Binne de gemeinte Boekel ligk de psychiatrische inriechting *Huize Padua*.

Ouch in Noord-Holland, in de gemeinte Castricum, ligk e dörp mèt de naom *[[Boekel (Noord-Holland)|Boekel]]*.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Boksmaer

**Boksmaer** (Nederlands: *Boxmeer*, Kleverlands: *Boksmèr*) is e dörp en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. De gemeinte had op 1 januari 2021 29.599 lui (260 inw/km²) en 't dörp Boksmaer heet op diezèlfde datum oongeveer 12.300 lui. Neve 't dörp Boksmaer umvatde de gemeinte ouch de kerne Bäöge (Beugen), Groeninge (Groeningen), Holthaes (Holthees), Maashaes (Maashees), Oefelt (Oeffelt), Loën (Overloon), Riekevort (Rijkevoort), Sambaek (Sambeek), Vierlingsbaek (Vierlingsbeek) en Vortum-Mullem. Besjèrmheilege vaan Boksmaer is Sint-Pieter.

Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Grave, Kuuk, Mill en Sint Hubert en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.

Väöl vaan de dörper ligke aon de Maos, dee 't landsjap wiedgaond vörmgief. Zoe ligk dao 't natuurgebeed Maashegge. In 't dörp ligke oonder mie twie kloesters en de restante vaan 'n in 1806 aofgebroke kestiel. De aw dörpskèrk woort in 1944 bij de Bevrijing door de Geallieerde verweus en daonao neet mie opgebouwd. E paar stökker vaan 't interieur zien euvergebrach in de nui kèrk.

In Boksmaer vint eder jaor 'n Heilegbloodpercessie plaots. Mèt vastelaovend hèlt me dao de "metweursrenne". Einen daag nao de Tour de France weurt dao de fietsrenrunde "Daags na de Tour" gehawwe.

In 1942 woort de gemeinte Sambaek aon Boksmaer touwgeveug. In 1994 volgde Oefelt en Riekevort, in 1998 teslotte bereikde de gemeinte mèt de touwveuging vaan Vierlingsbaek ziene groetsten umvaank.
Boxtel

**Boxtel** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n oppervlak vaan 65,00 km2 (daovaan 0,07 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 29.650 per 1 januari 2006. Ander kerne zien Den Berg, De Vorst, Hal, Kasteren, Kinderbos, Langenberg, Lennisheuvel, Liempde, Luissel, Nergena, Roond, Tongeren en Vrilkhoven.

## Functies
Boxtel ligk aon de reveer d'n Dommel, en op e knouppunt tösse de stei Eindhove, De Bósj en Tilburg. Heidoor vörmp 't al sinds iewe e veurnaom verkiersknouppunt. Ouch de spoorweeg oet dees drei stei koume bij statie Boxtel perceis bijein. Dit maak de gemeinte aontrèkkelek es vestegingsplaots veur bedrieve.

## Historie
Boxtel weurt veur 't iers geneump in de elfde iew. In de Middeliewe en daonao is 't 'n hierlekheid. In de veertiende iew gebäört hei volges de legend de Mirakel vaan 't Heileg Blood, zoetot nog eder jaor d'n ierste zoondag nao Pinkstere 'n heilegbloodpercessie gehawwe weurt. In 1996 woort de gemeinte Liempde aon Boxtel touwgeveug.

## Externe link
* Website vaan de gemeinte
Deurze

**Deurne** is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de grens mèt Nederlands Limburg, in 't Pieëlland. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 119,02 km2 (daovaan 1,02 km2 water); op 1 januari 2006 woende hei 31.866 lui. Ander kerne zien Helenaveen, Liessel, Neerkant en Vlierde (Vlierden).

## Functies
Deurne ligk tösse Helmond en Venroj in en is daodoor vaan oondergesjik belang es verzörgingscentrum. Op de Pieël ligke versjeie legertrainingskampe. In de jaore negeteg woort 't Brits kamp dao evels opgeheve. Deurne heet 'n statie aon de spoorlijn Eindhove-Venlo.

## Dörpsaonziech

't Aajd kestiel vaan de hiere vaan Deurne, *klei kestiel* geneump, steit eve boete 't dörp en geneet erkinning es rieksmonumint. Dit gelt ouch veur 't dinghoes, 't aajd kloester Zeilberg en de rewien vaan 't *Groet Kestiel*, in 1944 door de Geallieerde in pojn gesjote. Wijer kint de gemeinte hiel väöl aw boerderije die meistal oonder gemeinteleke erkinning es monumint valle.

In d'n umgeving ligke de hei- en bósgebiede vaan 't Nationaol Park de Groeëte Pieël.

## Historie
In en um Deurne zien 'n aontal vonste oet de Roemeinsen tied gedoon. 't Dörp zelf duuk pas op in de later Middeliewe: de dörpskèrk weurt in 1069 vermeld. Later woort Deurne 'n hierlekheid, die tot de Fransen inval in 1795 zouw blieve bestoon.

Tot in de negentiende iew bleef Deurne e klei dörp mèt 'n aontal gehöchter um ziech eweg. Sins deen tied is de kóm sterk gegreujd en zien väöl gehöchter in de bebouwing opgenómme.

In 1926 woort de gemeinte Vlierde aon Deurne touwgevoog.
## Externe link
* Officieel website vaan de gemeinte
Ganshoren

**Ganshoren** ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't noordweste van de Brusselse agglomeratie. De gemeinte haet 20.970 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van 2,46 km². 

't Kesjtièl de Rivieren in Ganshoren dateert oet de 17e ièw. De Keizer Karellaan ies 'ne belangrieke oetvalsweeg nao Gent en de Belzje kös. Langs deze weeg vink me nog inkel ouw boerderieje. De Nationaal Basiliek van 't Heilig Hart van Koekelberg sjteit sjuus euver de gemeintegrens. 't Aangrenzend Elisabethpark liek veur 'n deil in de gemeinte Ganshoren. 't Veurmalig gemeintehoes van Groot-Bijgaarden (gemeinte Dilbeek, Vlaams-Brabant) ies 'n barokhoes dat in Ganshoren haet gesjtange en later daoheen ies verplaats.

Ganshoren veel besjtuurlik lang ónder Jette en woort in 1841 'n zelfsjtendige gemeinte. 't Waor toen nog 'n landelik dörp; in 1846 houw Ganshoren 1015 inweunersj. In de loup van de 20e ièw ies Ganshoren ónderdeil gewore van de agglomeratie Brussel en ies de bevolking hendig toegenómme. 

## Gebore in Ganshoren
* Lode Devos, tenor 

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Jette

**Jette** ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, ten noordweste van 't sjtadscentrum van Brussel. De gemeinte haet 'n oppervlak van 5,04 km² en dao wone 42.774 luuj (1 januari 2006). 

## Functies

Jette ies veural 'n woongemeinte. De beperkde werkgelegeheid ies veural in de deenstesector. In Jette liek 't hospitaal en de medische faculteit van de Vrije Universiteit Brussel. Jette haet saer 1861 'n sjtasie aan de liene Brussel-Gent en Brussel-Dendermonde en ies ouch te bereike mèt de Brusselse metro en trem.

## Aanziech van de gemeinte
In Jette liegke, hoewaal de gemeinte versjtaejelik ies en deil oetmaak van de agglomeratie Brussel, 'n aantal parke en bösje, woa-ónder 't natuurreservaat *Poelbos* en 't Keuning-Boudewijnpark. Dees greun zones besjloon miè es ein viefde van 't oppervlak van de gemeinte. 

De parochiekèrk, gewiejd aan Sint-Pièter, ies geboewd in neogotische sjtiel. In 't gehöch Dieleghem ies es enig euverbliefsel van 'n norbertienerabdij de 18e-ièwse absweuning bewaard gebleve. Aan 't Boudewijnpark liek 't groat Heilig-Hartkloaster.

## Historie

Jette weurt in 1095 veur 't ièrsj sjrieftelik vermeld es *Jetta*. In de mieddelièwe waor 't de residentie van 'ne sjepe, mèt 'n bevoogheid euver tièn dörper. Jette waor bies 1644 'n hièrlikheid en woort in 1659 e graafsjap.

In 1841 woort de gemeinte Jette-Ganshoren gesjpliets in Jette en Ganshoren.

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Sint-Agatha-Berchem

**Sint-Agatha-Berchem** (Frans: *Berchem-Sainte-Agathe*) ies 'n plaats en gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't weste van de Brusselse agglomeratie. De gemeinte haet 20.074 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van 2,95 km². 

De plaats haet 'n sjtasie aan de sjpoorlien nao Gent en ies bereikbaar mèt de Brusselse trem.

De ouw Sint-Agathakèrk van Sint-Agatha-Berchem (11e ièw, in de 18e ièw verboewd in baroksjtiel), deit allewiel deens es cultureel centrum. D'n arsjitek Victor Bourgeois boewde hie tösje 1922 en 1925 zien *Cité Moderne*, sociaal weuninge in de sjtiel van de Nuuj Zakelikheid. 

D'n acteur Jean-Claude Van Damme ies in Sint-Agatha-Berchem gebore.

## Externe link
*Website van de gemeinte
Laor (Baekdale)

**Laor** (Nederlands: **Laar**) is 'n buurtsjap va Wienesrao, gelëege in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De autobaan A 76 doorsjniejt de beboewing. Ein gedeilte huuërt bie de gemeinte Heële. In 2002 woeëne d'r 30 luuj. De Geleënbeëk sjtruimt in de buurt.

Veur winkele, g'n kèrk en g'n sjoeël is Laor ummer op Wienesrao aagewëeze geweës. 

## Hoes Laor
De carrévörmige *Haoëf Laor*, is 'n euverbliefsel van 't *[[Hoeës Laor]]*, ein lieën van de abdie va Rolduc. In 1262 behuuërt 't aan Gerard van Scheringen. In 1383 waert ridder Gerard van Riètersjbeek (Gerieësjbrich) es lieënhieër genumd. Dit gesjlach houw aoch 't good Hèllebrook in eigendóm. In d'r 17e ieëw kumt 't in heng van jónkhieër Reinier van Agris. 't Dan al vervalle hoeës zal in d'r 18e ieëw verdwiene. Op 'n kaart oeët 1923 zunt allein de grachte, die water kriege oet de Geleënbeëk, en de veurbörch nog te zieë. D'r pachhaoëf waert aoch in d'r 18e ieëw aafgebraoëke en vervange door d'r hujige nuujboew. De familie Drumme oeët Wienesrao waert in d'r 2e hèlf van d'r 19e ieëw eigenaer. D'r haoëf lik noe ingeklemd tösje 't sjpaor en de autobaan A76. 

Aan d'r uuëverkant van 't sjpaor, op Heëlesje gemeintegrónd, bevingt zich nog 'n groeëte boerderie, in baksjtein opgetrokke.
Hèllebrook

**Hèllebrook** (Nederlands: **Hellebroek**) is 'n buurtsjap van Nut in de gemeënte Baekdale in Zuud Limburg. De 80 boerderieje en hoëzer bevinge zich in lintbeboewing langs d'r waeg *Hèllebrook* va Wienesrao nao Laor. Dao tösje-n in sjteet 'n Maria-kapel. Rónd de beboewing ligke velder, akkerland en weie. 't Woerd brook in d'r naam wis nao 'n zómpetig gebeed.
Tervoeësj

**Tervoeësj** (Nederlands: Tervoorst) is 'n buurtsjap in Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De boerderieje en hoeëzer (60 in totaal) bevinge zich langs d'r waeëg Tervoeësj loupend va g'ne brand tot 't dörp Nut. D'r Putwaeëg löp van hie oeët bergop richting Hunnecum. Langszie sjtruimp de Pletsjbaek. Aan de andere kant van die baeëk lik  g'n Dreesj mèt de gelieknamige carréboerderie *g'n Dreesj* en  't gehuch Nirve. 
In Tervoeësj lik 'n lieëger sjoeël en 'n aantal häöëf en hoeëzer taeënge de helling van 't muuëleveld va Hunnecum mèt zien windmuuële.
Nirve

**Nirve** (Nederlands: **Nierhoven**) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De häöëf en hoeëzer bevinge zich aan d'r waeëg *Nirve*, gelaeëge tösje Griëzegröbbe en Kamp, woeë-aa aoch Hoes Nirve gelaeëge is. Dit Landhoeës sjtamp oeët ca 1550. In 't biebehuurende lieëger gelaeëge park aan d'r uuëverkant va d'r waeëg, ligke groeëte vösjvieversj. Door dit dal sjtruimp de Pletsjbaek. Aan d'r uuëverkant van de baeëk bevingk zich 't gehuch Tervoeësj.

Hoes Nirve besjteet oeët 'ne baksjteine, gesjlote hieërehaoëf mèt binneplei, daeë te bereike is via 
'ne paoërtgaeëvel mèt koepeldaak. Op 't woeënhoeës, mèt tösjedörpelvènstere, hingk in ankersj 't jaoërtal 1679. Naeëvebie sjteet 'n sjuur in sjpeklaoge. Bie 't complex huurt aoch 'n kapel mèt altaor oeët d'r 18e ieëw.
Pletsjbaek

De **Pletsjbaek** (Nederlands: **Platsbeek**) ies ein van de ziebaeke van de Gelaenbaek in 't heuvelland van Zuud Limburg. De ander baeke zint o.m. de Luiperbaek, de Beëssebeëk, de  Riëtersjbaek, de Hölsbergerbaek, de Hoonsbaek, de Welterbaek en de Caumerbaek. Vanaaf 't plateau van Sjömmert sjtruimp de Pletsjbaek door g'n Hèl, Tersjtraote,  Tervoeësj, Nirve en langs Hoes De Dael in de Gelaenbaek oet.

In Vroenhof, in Houtem sjtruimp ouch 'n Pletsjbaek, ouch waal Drinkbaek of Sjtassebaek geneump. Diet ies 'n druègbeek, die allein water verveurt es 't geregend haet. Zie sjtruimp in Geulem in de rivier de Geul oet.
IKL

't **IKL**, aafkorting veur sjtiechting veur 't Insjtand houwe van Klein Landsjapselemente in Limburg, ies 'n sjtiechting, die ziech bezig hèlt mèt 't beware, conservere en ónderhouwe van klein landsjapselemente in Nederlands Limburg. 

Veurbeelde van die elemente zint: grave, 't sjnoeie en insjtandhouwe van deunehègke, hol waeg, dolines, brónkump, kalkgrasland, waeg- en veldkruzer, kapelle, bakhuuskes, drinkpeul veur 't viè, sjnoeie en aanplant van hoagsjtamfruitbuim, sjnoeie van bloomrieke natuurterreine, euversjteek-faciliteite veur kwakkerte, salamandersj en dasse ónder of euver verkièrswaeg, ingeng van mergelgroeves.
De sjtiechting wèrk gedeiltelik mèt vriewilligersj en geuf cursusse in bv 't good sjnoeie van buim, sjtruuk en hègke.

Eder jaor vingk d'r 'ne landelike Natuurwèrkdaag plaats, dé daag veur jónk en oud um in de natuur te helpe en te wèrke.

## Publikaties
Neve jaorversjlage, cursusmappe euver landsjaps- en natuurbeheer en diverse foldersj en brochures 
publiceerde IKL:
* Beukske mèt wandel- en fietsroutes langs hoagsjtambóngerde in Zuud-Limburg. 
* Book: "Natuur op eigen erf", mèt 'n euverziech van de versjillende Nederlandse landsjappe en hun óntsjtoon en 'n euverziech van de meugelikhede um de eige tuin in te riechte. 
* 'n Beukske "Poelen" geit euver Waterpeul.  
* "Leestekens van het landschap", 188 landsjapselemente, gezeen vanoet hun cultuurhistorisch perspectief, zoa-es de algemein bekènde elemente: sjluze, watertores, kesjtièle en boerderieje, meh ouch pingoruïnes, sjtelberg en houtakkersj. Väöl aandach veur de regionale en lokale variant.(ISBN 90-7124-520-9) 

## Trivia
In september 2006 woort op de ièrsjte Nederlandse landsjapsveiling van klein landsjapselemente  in Reymersjtok €100.000 bie-eingebrach.

## Extern website
*https://web.archive.org/web/20060220105443/http://www.ikl-limburg.nl/
Oudergem

**Oudergem** (Frans: *Auderghem*) ies 'n plaats en gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't zuudoaste van de agglomeratie Brussel. De gemeinte haet 'n oppervlak van 9,03 km² en 29.561 inweunersj (1 januari 2006). Oudergem liek aan de Woluwe. 't Ies 't eindpunt van de Brusselse metrolien 1A (sjtasie *Herrmann-Debroux*) en 't beginpunt van de autoweeg nao Name. 

't Oppervlak van de gemeinte Oudergem besjteit veur miè es ein derde oet bösj ('t Zoniënwoud). 't Ies 'n woongemeinte, mèt väöl villawieke. Dao sjtoont inkel bezeenswaardige geboewe, woa-ónder de vreug-romaanse Sint-Annakapel, 't Road Kloaster, 't Kesjtièl van Drie Borren (14e ièw) en de priorie Hertoginnendal. 

De gemeinte Oudergem ies in 1863 óntsjtange, wie ze aafgesjpliets woort van Watermaal-Bosvoorde. 

## Externe link
* Officieel site van de gemeinte
Beëssebeëk

De **Beëssebeëk** (Nederlands: **Bissebeek**) ies ein van de ziebeke van de Gelaenbaek in 't heuveland van Zuud Limburg. De ander beke zint o.m. de Pletsjbaek, de Luiperbaek, de Riëtersjbaek, de Hölsbergerbaek, de Hoonsbaek, de Welterbaek en de Caumerbaek. De Beëssebeëk óntsjpringk bie de haof Wisjegrach bie Hölsberg. Waarsjienlik höbbe de name van beek en haof dezelfde brón. De beek sjtruimp ónder langs de buurtsjap Zjwier en Brómmele in de Gelaenbaek. In Brómmele drièjde ièrtieds de ouw, in vakwerk opgetrokke, kore-watermeule op dees beek.
Hölsbergerbaek

De **Hölsbergerbaek** (Nederlands: **Hulsbergerbeek**) ies ein van de ziebeke van de Gelaenbaek in de heuvele van Zuud Limburg. De ander beke zint o.m. de Pletsjbaek, de Luiperbaek, de Riëtersjbaek, de Beëssebeëk, de Hoonsbaek, de Welterbaek en de Caumerbaek. De beek óntsjpringk in Hölsberg en sjtruimp langs te Nietese en via de viever en grachte van kesjtieël Wiënesraoë ónder Zjwier in de Beëssebeëk.
Hoes Nirve

[thumb|right|275px|Hoes Nirve in Nirve bie [Nut]]
**Hoes Nirve** (Nederlands: Huize **Nierhoven**) ies 'n landhoes in de buurtsjap Nirve van Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De historie geit truuk tot ca 1550. In 't biebehuèrende lièger gelege park aan de euverkant van de weeg, liegke groate vösjvieversj. Door diet dal sjtruimp de Pletsjbaek.

## Boew
Hoes Nirve besjteit oet 'ne baksjteine, gesjlote hièrehaof mèt binneplei, dae te bereike ies via 'ne poortgevel mèt Philibert-koepeldaak. Op 't woonhoes, mèt tösjedörpelvènstere, hingk in ankersj 't jaortal 1679. Binne zint 18e ièwse betummeringe en sjouwe. Nevebie sjteit 'n sjuur in sjpeklaoge. Bie 't complex huèrt ouch 'n kapel mèt altaor oet de 18e ièw. In de jaore 70 van de 20e ièw vingk restauratie plaats.

## Beweunersj
Miedde 16e ièw ies de familie Huntjens eigenaer van 't good. Zie verandert häöre naam in 't Latiense Canisius. Ein aantal Limburgse pesjtuèrsj sjtamt oet dees familie. In de 17e ièw lièt de familie ein en ander renovere, woavan de jaorankersj  1679 getuge zin. In 1731 trouwt Elisabeth Canisius mèt Jan Willem van der Meer oet Tóngere. De erfgename van zoon Mathias Philippus van der Meer verkoupe 't landhoes aan de preester Frans Nicolaas Augustinus de Limpens. Naef Leonard de Limpens erf 't landgood in 1811. De volgende in riej ies wir 'ne naef: Karel de Limpens, kantonrechter in Heële en Twiède Kamerlid. Aan 't ing van de 19e ièw ies dees familie oetgesjtorve. August Naest oet Westerloo weurt dan de nuje eigenaer. In 1917 weurt 't complex, mèt 34 hectare, publiek verkoch. Allewiel ies 't 'n appetièk en woonhoes.
Kamp

**Kamp** kèn zin:
* Kamp (Nut), 'n buurtsjap van Nut in de gelieknamige gemeinte Nut in Zuud Limburg
* Kamp (legerplaats), 'n legerplaats veur soldaote of 'n verzameling tente. 
* Kamp (gevech), 'n gevech of 'ne wedsjtried
* Kamp (land), 'n sjtök land, weiland of veld aafgesjeije door 'n baek of mèt päöl. 't Kèn ouch de naam veur 'n bepaalde wiek in 'n plaats zin.
* Henk Kamp, Nederlandse politicus
* 't Kamp ies ouch 'ne naam veur Leopoldsburg.
Lui (Nut)

**Lui** (Nederlands: **Leeuw**) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Is allewieël gelaeëge tösje de autobaan A76 en d'r Sjpaoërwaeëg Zittert-Heële. Väöl van 't gróndgebeed van Lui is, sjus wie dat van de buurtsjap Kamp, opgegange in 't industrieterrein *de Horzel* va Nut.
't Kesjtieël Reijmersbek lik vlakbie. Op 'n kaart oet 1900 laoëg hie 'n sjteinfabriek.

D'r gelieëknamige pachhaof *Lui* sjtamp oet ca 1580. In 1586 woert 'r verpach aan Leonard Bosch. D'r eigenaer waor de Balije Aldenbiesen van de Duutsje Orde, in Rijkhoven bie Bilze. In de achtieënde ieëw waore de lede van de Familie Frijns haufwin. Vanaaf 1730 waor Franciscus Frijns d'r pachter.
Kamp (Nut)

**Kamp** (Nederlands: **Kamp**) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. D'r naam kump va de betekenis *kamp* es nederzètting, die dèks 'n ouw historie kènt. Vuurdat de beboewing begint sjteet op 'ne drieësjprunk in 'ne holle waeg 'n sjmeedieëzere waegkruts. Tösje de ouw beboewing, die langs ein sjtraoët lik, sjteet 'n boerehoeës mèt sjpeklaoge en ein boerderie mèt decoratief sjtucwerk.  Op 'n sjplitsing, richting 'n nuuj wiek bevingk zich 'ne carré-vörmige baksjteine haoëf. Get lieëger aaf sjtruimp de Pletsjbaek. 't Gróndgebeed va Kamp is groeëtendeels opgegange in 't industrieterrein *de Horzel* va Nut. De buurt is aagegaeëve mèt 'n wit plaatsnaambord.
G'n Reuke

**G'n Reuke** (Nederlands: **Reuken**) is 'n buurtsjap in Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De 80 inwuuënesj woeëne tösje 't dörp Nut en g'n Hèllebrook, in de buurt van d'r  sjpaoërwaeëg Heële - Zittert en de autobaan A76.  In de buurt lik de carrévörmige *Pingerhaoëf*.
Soemer

**Soemer** of **Soemerië** (ouch wel **Sumer** of **Sumerië** genump) is de awwe naom veur de landstreek in wat noe Irak is. t Is ‘t gebied boe de riviere Eufraat en Tigris in de Perzische Golf oetkome, oftewel ‘t zuieleke deil van Mesopotamië. Soemer is de weeg vaan de westerse en Wes-Aziatische besjavinge, in eder geval ein vaan de zès gebiede op eerd die dat vaan ziechzelf kinne zègke.

Soemer is de naom dee euver ‘t algemein gegeve-n is aon 't zuielek deil vaan Babylonië, vergeliekbaar mèt de naom Akkad veur ‘t noordeleke deil. Daovaan kump de naom Soemer & Akkad veur Bebylonië.

‘t Gebied vaan Soemer waor ein verzameling vaan stadstaote. Edere stadstaot had 'ne keuning vaan zien eige. Meh in ‘t midde vaan 't veerde millennium veur Christus woort de leier vaan de euverhiersende stadstaot gezeen es de keuning vaan de ganse regio.

## Historie
De gesjiedenis vaan Soemerië weurt verdeild in vief versjèllende tiedvakke. D'r is de Uruk-periode, boe de keuning vaan de stad Uruk de regio euverheerste, de Jemdet Nasr-periode, de Vreuge Dynastie, de Akkad-periode en de Ur II-periode. De gaanse historie vaan Soemerië sjtrek zich oet euver ein periode vaan 3800 tot 32000 v. Chr. D'r zien aonwijzinge veur Soemerische activitei vaan veur de Uruk-tied en nao de Ur II-tied, mèh d'r is betrekkelek wieneg bekind vaan de periode daoveur. In de periode daonao woort de sjtreek veurnaomelek euverhierst door de Babyloniërs.

De streek woort waorsjijnlik veur ’t iers bevolk vaanaof de twiede helf vaan ‘t vijfde millennium v. Chr. door e volk dat door de archeologe de *Ubaidiërs* of *Obeidiërs* weurt genump, nao ‘t dörpke al-Ubaid boe de reste zien gevoonde. Dit volk lag de moerasse druug en zörgde veur de ierste irrigatie, zoedat landbow meugelek woort. Ouch dreve zie handel en woort in werkplaotse potte gebakke en lier gelooid.

De Soemeriërs trokke roond 3500 v. Chr. ‘t gebied binne. Boe ze vaandaon kaome is neet dudelek, me dink Anatolië, meh India zow ouch kinne. Zie spraoke Soemerisch, ‘n taol die neet Indo-Europees en neet Afro-Aziatisch is. Weier struimopwaorts in ‘n sjtreek die Akkad heite waor dat anders. De lui daor sjpraoke ‘n Semitische (d.w.z. Afro-Aziatisch) taol. Vaanaof 5000 v. Chr is d'r spraoke vaan 't oontstoon vaan ‘n georganiseerde sameleving.

Roond 3300 v. Chr. woort de ajdste vörm vaan 't sjrif oetgevoonde, 't pictogafisch sjrif, boe-oet later ‘t sjpiekersjrif oontstoont. Soemeriërs oontwikkelden de ierste wetgeving en sjtadsjtaote. 't Weel is waorsjijnlik ouch door de Soemeriërs oontwikkeld, zjus wie ‘t pottebekkersweel. Zie waore zier begaaf in ‘t mete vaan dinger. Zie besjtudeerde o.a. ‘t hielal. Zie naome metinge op vaan de sjtand vaan Venus mèt ‘n rechhokig raom en de tied in secondes mèt 'n penduul.
Vaanaof oongeveer 2900 v. Chr. begint de dynastieke tied.

D’n tied vaan Sargon en de Semitische tied is roond de 23e iew v. Chr.
Vaanoaf 2212 v. Chr. volg de euverhiersing door de Guti
Vaanaof oongeveer de 20e iew v. Chr. neume de Amoriete de mach euver in Soemer en zien de Soemeriërs neet mie es ‘n apaart volk te oondersjeie
Windmeule

'n **Windmeule** (of windmuële) ies 'n meule, woavan de wieke aangedreve weure door de wind. De wieke drage de krach euver op 'n binneraderwerk en drieve maalsjtein of 'n zaeginstallatie aan. In Zuud Limburg ies in 't verleje miè gebruuk gemaak van watermeules, in de beekdale. De sjnelsjtruimende beke zörge veur voldoende waterkrach um 'n meulewerk aan te drieve. Allein op 't plateau in Zuud Limburg vingk me windmeules.

De windmeules in Limburg zint meistal van 't type bovekrujer, wat wil zègke, dat bie dees types allein de kap drièjbaar ies um de wieke op de wind te zètte. Bie de sjtanderdmeule kèn de ganse kas drièje. Emes dae in 'n meule wèrk ies 'ne meulenaer. Achtername wie Mullenaersj of Meuleneers wieze daonao.

Veural in Wes-Nederland woort vreuger väöl industrie mèt windmeules bedreve. Ouch woorte de poldersj demèt druèggehoute. De sjterke zuudwestewind dae geweunlik in dat gebeed hièrsj maakde 't dao hendeg gesjik veur. Allewiel zint ze 'n toeristisch symbool veur Nederland; de meules bie Kinderdijk (gemeinte Nieuw-Lekkerland, Zuud-Holland) zint zelfs op de Waereldèrfgoodlies van de UNESCO geplaatsj.

## Gebruuk en produk
Meules óndersjeie v'r nao 't gebruuk:
* koremeule. Hie weurt mael gemale.
* mosterdmeule Oet mosterdzäödsjes weurt mosterd gemale
* oliemeule. Oet zónnebloompitte, olieve en lienzaod weurt olie gepeersj veur gebruuk in de keuke en veur de verfindustrie
* papiermeule. Hie weurt papier gemaak.
* poldermeule, um de grónd druèg te male (veural in Holland)
* volmeule, veur 't volle van wol
* zaegmeule, um houte te zaege

## Vakterme
* **Binnekrujer**, meule, die van binne oet op de wind weurt gekruujd (gedrièjd)
* **Boetekrujer**, meule woavan de kap aan de boetekant mèt 'ne houte sjtaart op de wind weurt gekruujd (gedrièjd).
* **Gevlöch**, 't sjtèl van veer meulewieke.
* **Kollergank**, in 'n oliemeule: 'n rónddrièjende, verticaal loupende kantsjtein, dae euver ein rón horizóntaal plaat drièjt um 't zaod te peersje.
* **Kruje**, de wieke op de wind zètte.
* **Onderkrujer**, meule woavan de ganse rómp door 't kruje op de wind kèn weure gezat.
* **Vank- of remraad**, raad woa umheen de vank ziet um de meule aaf te remme.
* **Sjuufkruujwerk**, inwendig mechanisme um de meule op de wind te zètte.
* **Vank**, remconstructie in 'n windmeule, die um 't boveraad griep um de wieke sjtil te zètte.
* **Wiekekruus**, gevlöch van n windméule, besjtaonde oet 'n as mèt veer haoks opein sjtaonde wieke.

## Windmeules in Limburg
* Windmeule van Hunnekem bie Nut, van mergel geboewd. Bovekrujer. 1882
* Slevrouwemeule op de Vrouwehei bie Mingersborg en Ubachsberg. (Bovekrujer). 1857
* Sjtanderdmeule Sint Hubertus tösje Kelment en Klein Genhout, gans van hout opgetrokke. Ónderkrujer. 1801
* Toremeule in Gronsveld. Geboewd in baksjtein mèt sjpeklaoge. ca 1620
* Veurmalige windmeule in De Uuëverhieëk bie Klumme (zónder wieke). 1879
* Van Tienhovenmeule bie 't Wolfses en 't Gastes. Bovekrujer.
* Janssenmeule in Oarsjbaek. Bovekrujer. 1879
* Lemmensmeule in Kinder, sjteine bèltmeule

Zuug wiejer Lies van windmeules.
't Wolfses

**Wolfses** (Nederlands: *Wolfshuis*) ies 'n buurtsjap van 't dörpke Bieëmele (Nederlands Bemelen) in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in Nederlands Limburg. 't Gehuchske liek op 't plateau aan 'n sjplietsing van waeg: de ouw route Mesjtreech - Aoke en  de weeg van Keer en Terbliet. Neve 'n paar häöf en hoezer liek d'r ouch 'n windmeule. Saer 1957 ies 't Limburgs Landsjap eigenaer van diet mergele monument oet 1855. De naam van *Tienhovenmolen* geit truuk nao ein van de sjtiechtersj van de Nederlandse natuurbesjerming. Nao restauratie, in 2001, van 't maalwerk functioneert de meule wir es vanouds.

In de moer ies 'n moordkruus ingemetseld oet 1417, dat herinnert aan de maord op 'ne zeker Claes Goltsmet. 'ne Ander, houte veldkruus in 't veld kort bie de meule, dreug d'n dialekteks: *Loop neet zoe mer langs, me blief effe bie Mich*.

Bies 1982 waor 't Wolfses verdeild tösje de gemeintes Bieëmele, wat 't noordelik deil had, en Wielder, boe 't zujelik deil in laog.
Hoes Laor

't **Hoes Laor** (Nederlands: **Laar**), gelege aan de Gelaenbaek tösje Hèllebrook en Gebrook, ies in de 13e ièw ein lièn van de abdij van Rolduc. In 1262 behuèrt 't aan Gerard van Scheringen. In 1383 weurt ridder Gerard van Riètersjbaek (Gerieësjbrich) es liènhièr geneump. Diet gesjlach houw ouch 't good Hèllebrook in eigendóm. In de 17e ièw kump 't in heng van jónkhièr Reinier van Agris. 't Dan al vervalle hoes zal in de 18e ièw verdwiene. Op 'n kaart oet 1823 zint allein de grachte en de veurbörch nog te zeen. De pachhaof weurt ouch in de 18e ièw aafgebroke en vervange door de hudige nuujboew. De familie Drumme oet Wienesrao weurt in de 2e hèlf van de 19e ièw de eigenaer. 

De carrévörmige *Haof Laor*, euverbliefsel van 't *Hoes Laor*, ies gelege in de buurtsjap Laor in de gemeinte Nut in Zuud Limburg. Nao de aanlèk van de A76 liek de haof ingeklemp tösje 't sjpoor en de autobaan.