Zuid-Bevelands

**Zuid-Bevelands** is 't Ziews dialek vaan 't veurmaoleg eiland Zuid-Beveland in de provincie Zieland. 't Is ein vaan de groetste dialekte nao aontal sprekers. In de volksmoond weurt 't dialek dèks gewoen *Bevelands* geneump, al zal dat gemekelek veur verwarring zörge mèt 't Noord-Bevelands.

## Historie en wijer indeiling
't Zuid-Bevelands vörmp same mèt 't Walchers 't Zuid-Ziews. In vergelieking mèt zie zöster is 't väöl minder mèt 't Hollands in contak getrooje. Dat kump umtot Zuid-Beveland väöl minder mètdeeg aon d'n internationaolen handel. Zoewel in 't ooste es in 't weste vaan 't eiland kóste ziech unieke tongvalle oontwikkele mèt kinmerke die nörges aanders op de Ziewse eilen veurkoume.

De veurnaomste verdeiling in 't Zuid-Bevelands is die tösse oos en wes. De dialekte oet 't weste versjèlle ouch weer oonderein. Ierstens gief 't de stadstaol vaan Goes, die get börgerleker is en 'n aontal typisch Bevelandse innovaties neet deilt. In de Zak vaan Zuid-Beveland, d'n oetluiper nao 't zuie deen 't eiland dao kint, weure de dialekte dèks nog get oonverstoonbaarder veur aander Ziewe. In 't noordweste vaan 't eiland vèlt dat wijer get mèt. Wolphaartsdijk, vreuger 'n apaart eiland, heet nog 'n aofwiekend dialek. Nieuwdorp en Lewedorp evels zien pas in de negentienden resp. twintegsten iew gestiech en vertuine gein wezeleke versjèlle mèt de dialekte oet de Zak.

## Kinmerke
### Klaanklier
De Ziewse klaank *[[ae]]*  oet Middelnederlands *ae* kump op Zuid-Beveland allein in Goes veur. Euveral aanders slut me dee klaank nog wijer, tot . 't Woordenboek der Zeeuwsche Dialecten spelt deze klaank es *î*, 't blaad *Noe* es *aè*. De klaank kin liekene op of zelfs samevalle mèt de sjerplang ee (gespeld *êê* daan wel *eê*). In väöl dörper weurt de klaank dèks nog verkort: *mikke* 'make'.

't Ingweoons *of* domineert op Zuid-Beveland. Allein in Goes kin me daoneve 't binnelands en standaardtaoleg *af* hure.

De korte *[[a]]* veur 'n *-l* weurt in 't weste vaan 't eiland gerund tot 'n korte *o*: *volle*. Vaanaof Wemeldinge en Kapelle (mèt inbegrip vaan die dörper) blijf de oersprunkeleke klaank evels behawwe: *valle*.

De sjerplang oo heet twie realisaties. Veur 'nen dentaol is 't ummer 'nen twieklaank: *doôd*. In 't ooste vaan 't eiland is dit ouch in aander posities veur, meh in 't weste kump daoneve nog 'n haafope gerunde achterklinker veur: *boôm* of *boam*.

De oersprunkeleke korte *[[o]]* weurt geslote tot *oe* in e woord wie *joenk*. Dit gebäört op Zuid-Beveland evels neet consequent veur edere velaire nasaol.

Typisch veur de oosteleke dialekte is de lèttergreepdragende nasaol, wat inhèlt tot me d'n oetgaank *-en* 'inslik': *maèken* klink wie *maèkng*, *bluven* wie *bluuvm*. Dit kump algemein veur in Ziews-, Wes- en Oos-Vlaondere meh is op de Ziewse eilen beperk tot dit gebeed.

Wie algemein op de Ziewse eilen vèlt ouch hei de *-r-* oet veur 'n *-s*: *kes* 'keers'. In Goes gebäört dit evels neet consequent (e kinmerk vaan 't börgerlek Ziews).

### Grammair
't Voltoejd deilwoord weurt op gans 't eiland gemaak mèt de prefix *e-*.

In 't ooste vaan 't eiland weurt gei versjèl gemaak tösse de twie infinitieve: *Je moe komm’n a’k ’t zegge!*

In 't Ziews vèlt algemein de *-t* in werkwoordsvörm oet wienie 'ne consonant drop volg. Op Zuid-Beveland kin me dat volgens sommege ouch op aander posities hure, zoetot me in de verveuging 'n einheidsinkelvoud krijg.

### Vocabulair
't Vocabulair vaan de Zuid-Bevelandse dialekte versjèlt merkbaar vaan aander soorte Ziews. Me huurt hei beveurbeeld *aerebezem* veur 'erebeis' (tegeneuver Walchers *frinze*). Ouch typisch Zuid-Bevelands is 't woord *petaote* veur 'eereppel' (op Walcheren: *aer(e)pel*).

## Dialekbehaajd
In de stad Goes is 't gebruuk vaan 't dialek beperk tot bepaolde laoge vaan de otochtoon bevolking. Op 't platteland heet 't Ziews nog 'n väöl groeter positie. Echte oetsjeters nao bove heet 't neet en bij de joongere is 't dujelek in oonbruuk aon 't rake, meh me kin de dörpsdialekte nog algemein hure.

## Cultivatie
Zuid-Beveland, en dan veural 't weste, is 'n ech brandpunt vaan dialekactiviteit. In Ellewoutsdijk steit 't 'Kerkje van Ellesdiek', boe mèt regelmaot cultureel activiteite weure gehawwe, bij veurkäör in 't Ziews. Oet de krink vaan dit kèrkske kaome Biebelvertaolinge voort vaan 't Hoegleed en de Revelatie. Wijer religieus vertaolinge (neet allein vaan de Biebel) koume vaan 'Quidam' ('t book Job, 't (apocrief) Evangelie vaan Thomas, stökker oet de Koran, tekste vaan Roemi). 'n Wijer Biebelvertaoling versjeen in 2004, wie 'n werkgróp 't Marcusevangelie vertaolde. Neve de Biebel weurt ouch jäögliteratuur vertaold. Hei-op heet ziech de lèste jaore Engel Reinhoudt oet Wolphaartsdijk touwgelag, dee vertaolinge oetbrach vaan *[[Nijntje]]*, *[[Boer Boris]]* en *[[Kikker]]* (vaan Max Velthuys).

Ouch meziek in 't dialek weurt hei väöl gemaak. Bei Cok oet Kruiningen brach al kort nao d'n Oorlog mèt zie cabarètduo leedsjes in 't Ziews. Nao zie pensioen pakde heer deen hobby weer op. D'n al geneumden Engel Reinhoudt maakde vaan de jaore 1970 tot zienen doed in 2020 meziek in zien moojertaol. 'nen Andere veteraon is Peter Dieleman oet Wilhelminadorp (neet te verwarre mèt de bekindere Broeder Dieleman oet Ziews-Vlaondere). Provinciaol bekindheid kreeg Surrender, 'ne boererockband nao 't veurbeeld vaan Normaal. Lendelek de bekindste muzikant in 't Zuid-Bevelands is Katinka Polderman oet 's-Heer Abtskerke, die neve häör Nederlandstaoleg werk ouch leedsjes in 't Ziews maak. Nog väöl aander zengers en bandsjes zien of waore mèt minder succes actief.

## Rifferenties


## Extern links
* De parabel vaan de Verlore Zoon in 't dialek vaan Noordoos-Zuid-Beveland (Wemeldinge, Kattendijke en Yerseke)
* De parabel vaan de Verlore Zoon in 't dialek vaan Oos-Zuid-Beveland
* De parabel vaan de Verlore Zoon in 't dialek vaan 'Zuid-Beveland' (dinkelek 't weste)