open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mauna Loa

|
|-
|
|}
De vulkaan **Mauna Loa** ligt op 't eilandj Hawaï in'ne sjtaot Hawaï in'ne Verenigde Sjtaote. 't Is de grootste vulkaan op aarde (neet de hoogste, det is de Ojos del Salado in Chili mit 6887 m; ouch de op 'tzelfdje eilandj gelaege vulkaan Mauna Kea is net iets hoger). Mauna Loa stijgtj zo'n 4170 m baove de zeesjpegel oet en haetj ein totaal heugte van zo'n 9 km ten opzichte van'ne zeebaom. 

De vulkaan is zo zjwaor det hae de aardkors vervormdj. Dit versjiensel weurdj isostasie genumpdj en kumptj biej vriejwaal alle berg veur. De vulkaan dröktj de aardkors zo'n 8 kilomaeter in. De vulkaan bedektj 85% van 't eilandj Hawaï. De naam "Mauna Loa" beteikendj "lange berg".

Van'ne Mauna Loa zeen 33 erupties bekindj, de meist recente waas in 1984. De tuup weurdj gevormdj door eine caldera, dae 3 biej 5 kilomaeter groot is. Deze weurdj *Moku`aweoweo* genumpdj. De laeftied van'ne vulkaan weurdj tösse de 700.000 en 1 miljoen jaor gesjatj.

## Aktueel ontwikkelinge
Volges 't  *[[Hawaiian Volcano Observatory]]* zeen d'r ein aantal ontwikkelinge te volge:

Vanaaf begin juli 2004 weurdj in'ne deeptje van'ne Mauna Loa ein sjteigendj aantal vulkanische tremore geregistreertj. 't Aantal bevinge verangerdj van waek toet waek, maar is hoger den normaal. Allein in'ne eerste waek van september 2004 ware d'r  meer es 350 bevinge geregistreerdj op 35 toet 50&nbsp;km deepdje. Vanaaf 't begin van de maetinge in 1960 zeen d'r nog nooit zo väöl bevinge geregistreerdj. 

## Saort vulkaan
Mauna Loa is ein vulkaan van 't type sjildvulkaan. Dit type vulkaan haetj gein explosieve, maar meer get röstiger oetbarstinge, mit weinig rouk en as. D'r sjtruimtj relatief vloeibare lava oet. 't Belangriekste kinmerk van ein sjildvulkaan is de vorm, ze is meer breid den hoog. De vorm van sjildvulkane hink same mit de chemische samesjtelling van'ne magma. De magma haetj ein relatief leeg viscositeit. Hiedoor kan de lava good oetvloeje. Sjildvulkane ontsjtaon es magma vanoet de asthenosfeer door breuke in'ne aardkors haer sjtruimtj. In Hawaï is sjpraoke van ein 'hotspot' wobiej magma via ein geïsoleerde mantelpluum de oppervlakte bereiktj, döks midde in ein aardsjol.

Een deil van Mauna Loa, wo onger de tuup, ligktj in 't Hawaii Volcanoes National Park.

## Bronne
Dit artikel is aafgeleid van'ne artikele op'pe Duitse en Nederlandse wikipedia.
Welte

**Welte** (Nederlands: *Welten*) is e kirkdörp in de gemingde Heële i Zuud-Limburg. D'r naam, in arsjiefsjtökker vuurkómmend is *Waltine* (1061), *Weltene* (1155), *Velthem*, *Weltem* en *Weltheim* kumt va *-heim* (nederzètting) i walt óf busj.

## Historie
Welte woeëd as dörp vermild in 'n oerkónde i 1061 oeë-in sjproake is van 'n kapel. Die zal i 1921 oetgreuje tót de Martinusparochiekèrk. 
De kern va Welte woeëd gevörmt durch  twieë adellige hoezer: Hoes De Doom en Hoes Sjtriethage. Doa bevinge zich nag get aw boerderieë. 

De Geleënbaak, die i Benzerao óntsjpringt, sjtruimt durch Welte hin. I 1889 is Welte nag e klein dörpke mit 322 inwuënesj in 68 wuëninge. I 1962 woeëd doa 'n groeët veëdel teënge Welte aageboewd en langzamerhand vergreujt 't dörpke mit Heële. I 1989 tèlt Welte 4098 inwuënesj i 1722 wuëninge.

## 't Dörp
Bekank zint 't *Welterhuuske* en de *Weltermuële*. Dees watermuële óp g'n Welterbaak, 'n ziejbaak van de Geleënbaak, woar al i 1443 genumt. Ze is geleëge aa d'r Welterwiejer in 't Welterpark en ze behuurde oersjprónkelig, tót g'n hoes va Sjtriethage. 't Mergele geboew, gedèkt mit 'n mansardekap en 'ne toere, woar i 1982 gerestaureerd.

De kirk is gewieëd aa d'r hillige Martinus. Zieë woeëd al genumt i 1049. D'r Miedelieëwse toere mit sjpits is verboewd i 1897. De loewklok dateert va 1519. Seër 1859 is de kirk 'n beëvaartssoord va d'r hillige Marcoen, deë aageroape woeëd teënge scrofulose, gezjwalle, zjweëre en verlamminge aa g'ne erm, bein en veut. D'r fieësdaag vilt óp 1 mei mit aansjleëtend 'n octaaf. 

D'r *Welterhof* is 'n psychiatrische kliniek, gesjticht i 1974.

## Evenemente
Mit Krismes weëd 'n wandeling mit muziek georganiseerd langs leëvende krisgroepe.

## Vereëniginge
* Muziekvereëniging T.O.G. Welte (1919) mit harmonie en Waltinekapel
* Saxofoonkwintet
* RKVV Weltania
* CV de Vlavrèters
Inbetweens Records

**Inbetweens Records** is saer 1998 e Limburgs CD-label dat opereert vanoet Elsloo. 't Eenmansbedrief is in heng van Jos Starmans dae zich väör d'r naam leet inspirere dör e fragmaent oet 'ne song van The Only Ones: *Caught between right or wrong, tell me there's no escaping?*
Bekaande Limburgse muzikaante en zengers die bie Inbetween Records hön CD's oetbrachte zeunt o.m.:
*Bart Oostindie (Ingelsjtalige singer-songwriter)
*Mike Roelofs (pianist)
*Mo'Jones (Ingelsjtalig)
*Arno Adams (Limburgstalige blues)
*Ondiep
*Ongenode Gaste
*Zjer Bataille
*Lex Nelissen

## Extern links
* Officieel site
Athanasius Kircher

**Athanasius Kircher** (1602-1680) waor 'ne Duutsje jezuïet. In 1658 oontdèkde e dat de pes veroorzaakt waoërd dör micro-organismen en e besjreef z'n oontdèkking in èng van z'n waerke *Scrutinum Pestis*. Kircher how blood va kraanke luuj dör 'ne microscoop bekaeëke en zoog dao-in get wie wörmkes. Achteraaf bezieë is 't waarsjienlek dat-e gewoeën de witte en roeëj bloodlichaampjes gezieë haat wat neet wegnèmt dat z'n remedies taege de versjpreiding van de kraenkde doeltreffend waore. Kircher sjreef isolatie en quarantaine vör en 't verbrenne van de klèjjer van de besjmette luuj en gezichsmaskers vör de nog gezon.

Athanasius Kircher leet zich in d'r 17de ieëw in 'ne krater van d'r Vesuvius zakke, wie dae óp oetbarsjte sjtóng, öm d'r binnekaant d'r van te kinne besjtudere.
Ignatius van Loyola

**Ignatius van Loyola** of d'r hèllige **Iñigo Lopez de Loyola** (kasjtieël Loyola bie Azpeitia, 24 december 1491 - Rome, 31 juli 1556) waoërt bekènd dör z'n aandeel in de oprichting van de Jezuïete. E leidde dis orde jaorelaank èges mèt vaste haand en waoërt "generaal" geneumd. Wieër is e bekaand dör z'n *[[Geesteleke Oefeninge]]* en aander, ooch autobiografische gesjrifte. E waoërt in 1622 hèllig verklaord dör paus Gregorius XV. Z'ne feestdaag vèlt op 31 juli.

De Loyola waor 'ne zoon van 'ne Baskische edelmaan. In z'n jóng jaore sjaen e e lósbandig laeve te ha gelèjd, mae in deens bie 't Sjpaanse leger kieëm in 1521 'n ömmekieër tiedens de Fraanse belegering van Pamplona, toen 'ne kanonskaogel tössje z'n been sjaoët en 'm verwonde an z'n twieë been. Nao z'n hersjtel oondernoom e in 1534 mèt zès aander vanoet Paries 'n pelgrimsrees nao Palestina. Loyola waoërt in 1537 te Venetië töt preester gewiejd. In 1539 kieëm 't in Rome töt de oprichting van de Jezuïete. E liekt in Rome begrave in de Jezuïetekèrk Gesù.

In Loyola, in Sjpaans Baskelaand, z'n gebaoërteplaatsj, waoërt e kloeëster en 'n kèrk geboewd, gewiejd an Ignatius, oeënao baevaarte werre oondernaome.

## Autobiografie
De Loyola sjraef 'n hieël gedetailleerde autobiografie, die 't väör d'r Duutsje psychiater G. Hesse in 1967 mäögelek makde öm 'n diagnose te sjtèlle van zieng aandoeninge. Hesse constateerde dat de Loyola laej an depressief psychoses mèt epilepsieaanvalle. 
## Kiek ooch
*Jezuïet

## Referenties
Octaaf (viering)

'n **Octaaf** (Latiens veur achste) ies 'n periode van 8 daag woamèt de viering van 'ne Christelike fièsdaag of 'ne heiligedaag verlengk kènt were. De achste daag ies dan de octaafdaag. 

## Historie
In de Mieddelièwe naom 't viere van 'n octaaf, veural in 't Weste, toe. Bie sómmige fièste van heilige weurt allein nog de achste daag gevierd. Nao de vernujing van de Romeinse liturgie in 1970 höbbe allein  de hoagfièste Paosje en Kaersjmes hun octaaf in ière gehouwe. Op de octaafdaag van Paosje, dat ies de ièrsjte zóndig nao Paosje, weurt ouch de Paosjtied aafgesjlote. De naam *beloke Paosje* veur deze octaafdaag kump van 't werkwoord luiken-geloken wat aafsjlete beteikent.

Op de octaafdaag van Kaersjmes, 1 januari, weurt saer de 7e ièw, in de Romeinse liturgie veural de aandach op Maria gevestig. Dit ónder invloed van 't Oaste.  Vanoet Gallië kaom 't gebruuk um op deze daag de besjniejenis van Jezus te gedinke. (Lucas 2:21). In 't Missaal van 1970 weurt dezen daag de octaafdaag van Kaersjmes-Maria, moder van God geneump. 

Bekènde octave van heilige zint die van Sint Gerlach (5 januari) in Houtem, van Marcoen (1 mei) in Welte, Gerardus (16 oktober) in Wittem en 't Sacramentsoctaaf (25 mei) in Meersje.
Choreografie

**Choreografie** (grieks *choreía* = dans en *gráphein* = sjrif) beteikendj op vandaag 't oetvinje en insjtudere van bewaeginge, meistal samehangendj mit eine dans. Ein choreografie weurdj net wie de compositie van ein muzieksjtök es 
kunswerk besjouwdj. D'r zeen versjillende grote choreografische sjtökke die gebroektj waere in danstheatersjtökke of ouch korte zo es de *[[sjtervende zjwaan]]* van Michel Fokine oet 1907. Ouch biej de gardedans zeen d'r soms moeilikke choreografieje.

Ofsjoon de term hoofzakelik gebroektj weurdj mit betrekking toet danse kan choreografie op diverse terreine waere toegepasj, wo onger:
* Sjerme
* Gymnastiek
* Kunssjaatse
* Marse
* Kriegskunste, zowie kung-fu.
* Cheer leaders
* Gardedans

Eine *Choreograaf* is de creatieve maker van ein *Choreografie*. Hae is tegeliekertied oetvinjer en vormgaever van 't sjtök, zjuus wie eine regisseur. Eine choreograaf interpreteert ein muzieksjtök en eine regisseur ein toneelsjtök. Hae is dus net wie biej ein toneelsjpel de baas euver 't geheel, daorom zeen d'r ouch soms moeilikke auteursrechtelikke vraoge euver ein choreografie of ein regie. In opera's, toneelsjtökke en musicals werktj de choreograaf meistal mit de hoofregisseur same.
## Kiek ouch
*Lies bekindje choreografe
Lies van bekindje choreografe

In dees **lies sjtaon internationaal bekindje [[choreografie|choreografe]]**.

## A
*Carlos Acosta *Ballet*
*Alvin Ailey *Modern Dance*
*Frederick Ashton  *Ballet*

## B
*George Balanchine *Ballet*
*Pina Bausch *Modern danstheater*
*Pierre Beauchamp
*Maurice Béjart
*Matthew Bourne
*August Bournonville
*Trisha Brown
*Erik Bruhn

## C
*Fabritio Caroso *Historische dans*
*Jackie Chan *Kung fu-Film*
*Chandralekha *Indische dans*
*John Cranko *Ballet*
*Merce Cunningham *Moderner dans*
*Krisztina de Châtel
*Chokri Ben Chikha

## D
*Jean Dauberval *Historische dans, ballet*
*Ruth St. Denis
*Anthony Dowell *Ballet*
*Giambattista Dufort *Historischer dans*
*Isadora Duncan
*Rudi van Dantzig
*Peter Darrell

## E
*Guglielmo Ebreo *Historischer dans*
*Mats Ek

## F
*Michel Fokine *Ballet*
*Michael Flatley *[[Irish Dance]]*
*William Forsythe *Ballet (neoklassiek)*
*Jan Fabre
*Bob Fosse

## G
*Carl Godlewski *Ballet*, *Revue*
*Martha Graham *Moderner dans*
*Roland Gawlik
*Sonia Gaskell
*Tatjana Gsovsky
*Joeri Grigorovitsj
*George Gurdjieff

## H
*Joseph Hansen
*Joseph Haßreiter *Ballet*, *Revue*
*Anna Huber
*Sammo Hung *Kung fu-Film*
*Corrie Hartong
*Maria Huisman

## I
*Jessica Iwanson *Moderne dans*
*Lev Ivanovich Ivanov

## J
*Robert Joffrey
*Kurt Jooss *Modern danstheater *
*Penney de Jager

## K
*Anne Teresa De Keersmaeker
*Johann Kresnik *Modern danstheater*
*Jirí Kylián *Moderne dans*
*Michael Kidd

## L
*Rudolph von Laban
*Katharina Lanner *Ballet*
*Lior Lev *Ballet*
*Sarah Levy-Tanai *Modern danstheater*
*Blanca Li
*Sergej Lifar
*José Limón
*Susanne Linke *Moderne dans*
*Marlène Lie A Ling

## M
*Kenneth MacMillan
*Hans van Manen
*Wayne McGregor
*Pavel Mikulastik
*Léonide Massine
*Lucia Marthas
*Igor Moiseyev
*Martine Mussies

## N
*Cesare Negri *Historische dans*
*John Neumeier *Ballet*
*Vaslav Nijinsky *Ballett*
*Jean Georges Noverre *Historische dans*
*Rudolf Nurejew *Ballet*
*John Neumeier
*Michèle Noiret

## P
*Gret Palucca *Moderne dans*
*Jules Perrot *Ballet*
*Marius Petipa *Ballet*
*Roland Petit *Ballet*
*Domenico da Piacenza *Historische dans*
*Guy Pauwels

## R
*Antony Rizzi
*Jerome Robbins
*Robert Rauschenberg

## S
*Martin Schläpfer
*Tom Schilling, *Ballet*
*Bernd Schindowski
*Uwe Scholz *Ballet*
*Nikolai Grigorjewitsch Sergejew, *Ballet*
*Konstantin Michailowitsch Sergejew, *Ballet*
*Arila Siegert, Ballet
*Toer van Schayk
*Ton Simons

## T
*Paul Taglioni *Ballet*
*John Taras *Ballet*
*Philip Taylor *Moderne dans*
*Twyla Tharp *Ballet*
*Stephan Thoss
*Anthony Tudor

## U
*Jochen Ulrich *Ballet*

## V
*Valery Panov
*Youri Vamos *Ballet*
*Oleg Vinogradov
*Joost Vrouenraets

## W
*Waldeen, *Ballet*
*Erich Walter *Ballet* 
*Sasha Waltz *Moderne dans*
*Jean Weidt * Moderne dans*
*Johannes Wieland *Moderne dans*
*Mary Wigman

## Bronne
Dees lies is samegesjteldj oet de lieste op'pe Duitse en Nederlandse Wikipedia.
Jazzdans

**Jazz dans** ouch waal **Jazz dance** is ein parapluterm veur versjillendje aanein verwantje danssjtiele. Ze zeen allemaol ontsjtange oet tap, ballet, jazz muziek, en Afro-Amerikaanse *rhytm and dance* muziek. Jazz dans haetj eigelik neet zoväöl mit jazzmuziek te make, want es muziek om op te danse weurdj van alles gebroektj, van'ne Spicegirls toet The Rolling Stones. Rondj 1940 haaj jazzdans ein eerste hoogtepuntj. In'ne fieftiger en zestiger jaore waerdje d'r al allerlei anger vorme in'ne jazzdance geïntegreerdj. Vanaaf 1960 waerdje de ontsjtange moderne jazzdans jazz en modern dance ouch in Europa populair.

## Techniek

Zjwarte dansers ginge taege 't enj van'ne jaore twintjig op zeuk nao ein nuuj artistieke inhaad veur häöre dans. Ze grepe trök op versjillendje historische elemente van'ne zjwarte cultuur. De eerste veursjtellinge wo in jazzdanschoreografie en uitveuring centraal sjtong waas 't "Danceconcert" van'ne "Negro Art Theatre Dance Group" van Hemseley Winfield in april 1931. De choreografieje ware geïnspireerdj op'pe vreug zuidelikke spirituals, ein aspect det nog nooit eerder veur dans waas gebroektj. John Martin, ein gezaghöbbendje recensent, numpdje 't concert "The outstanding novelty of the dance season". Hemseley Winfield waas eine pionier in'ne jazzdanschoreografie. Door zien benadering die deils worteldje in 't verzet van'ne moderne dans taege 't traditioneel ballet, is "Dance Spiritual" ein begrip gewore. Ouch door angere waerdje d'r poginge ongernomme choreografische inspiratie te ontlene aan traditioneel cultureel thema's bieveurbeeldj in reconstructies van oorsjpronkelikke Afrikaanse rituele danse oet de periode van'ne sjlaverniej.

### Väölgebroekdje technieke
Ondanks det jazzdans in zien tradioneel vorm aafsjtamptj van ballet, is 't beïnvloedj door anger danssjtiele zo es acro, ballet en hip hop.

## Literatuur
*Marshall Stearns, Jean Stearns *Jazz Dance – the story of american vernacular dance*, 1968, da Capo 1994

## Bronne
Es bronne veur dit artikel zeen de Ingelse en Duitse Wikipedia gebroektj.
Bart Oostindie

**Bart Oostindie** (1976) is gebaore in Spaubeek en is 'ne Limbugse Ingelsj- en Limburgstalige singer-songwriter. E sjpäölt es gitarist mèt in Bataille en men en Trebble. Ietot 'r solo góng, maakden 'r deil oet vaan Mo'Jones en Down South. Heer is verboonde aon 't indielabel Inbetweens Records. 

## Waerk
**Welcome to the costumeball*, 2008

## Externe link en bron
* Bart Oostindie in de Muziekencyclopedie
Wiel Knipa

**Wiel Knipa** (Heële 1921-2002) woar inne Heëlesje zenger, componis en presentator. Knipa is vuural bekank gewoeëde durch de vasteloavendsleedjes die heë gesjrieëve en gezónge hat, deks uëver zieng heemetsjtad Heële. Zieng moeziek is neet alling i Heële en umsjtrieëke, meh óch i de res va Limburg bekank.

Ziene 'Lange Jan Marsj', inne sjlager uëver d'r sjoarsjtee va gen Heëlesje Oranje Nassau I koel oet 1950, is óch noa de sjleting va de koele i de joare 70, nóg ummer 't officieuze volksleed va Heële. Knipa woar sjtols op zieng heemet, doe ing moderne sjtad woeë koellü geld verdeende mit hel wirke en sjoefte, deep ónge i gen eëd. *D'r Lange Jan*, 'd'r langste keël deë uëver Heële kieke kan', woar 't symbool va die sjtad, woeë anger Limburgers deks op neerkeke. 'Paries hat ziene Eifeltoer, i Kölle sjteet d'r Doom, i Brussel sjteet 't Menneke en iemmieteert d'r Donausjtroom. I Heële sjteet d'r Lange Jan te sjwame daag en nach', zóng d'r Knipa.

Durch 't riezige succes van 't leed woeëd Knipa geliek oetgerope tot 'Opper Winkbül', en heë woeëd moelemeëker va d'r Heëlesje vasteloavesverein de Winkbülle. Kritiek op Heële kós Knipa sjlech verdrage. In 't leed 'Wenn inne get va Heële zeët' zóng heë doa uëver: 'Loat ginne deë van boete kunt, get va mieng heemet zage. Deë kriet va mich de moel gesjtop, dat kan ich neet verdrage.' I de sestiger joare woar Knipa óch eëve op d'r Hollendsje televies te zieë: i 1962 presenteerde heë tieën moande lank 't program 'Sterren en Streken', dat vuur Knipa durch Willem Duys gepresenteerd woeëd. 

In 't vreugjoar va 2002, e paar moande vuur ziene doeëd, troon Knipa vuur 't letst óp, bei de öapening van 't Limburgse vasteloavessezoen i Venlo. Same mit ziene sjtadgenoeët Frits Pelt zóng Knipa doa Heëlesje leedjes wie 'Vasteli, vastelö, vasteloavend' en 'D'r sjoenkelwals'. Uëver ziene doeëd hat Knipa zelf óch al deks gezónge, in 't leed 'Wat kan ich da dra doeë dat ich 'ne Winkbül bin': 'Mar wen ich oeëts bei Petrus kom dan weet ich welke leem, mie letste ruiig bed zal zieë: óch dan nog bin ich heem.'

Noa ziene doeëd goof 't planne um e sjtandbild vuur Knipa te make, bis i 2006 bekank woeëd dat heë i juni 1944, i d'r Twieëde Weltkreeg, lid woar gewoeëde va de mit de Pruse collaborerende NSB. Knipa sjtóng noa d'r kreeg ónger touwzich va gen Stichting Toezicht Politieke Delinquenten. 't Sjtandbild is d'r doarum neet gekómme.

## Kiek ooch
*Historie van De Limburger Koerier
Marcoen

**Marcoen** ies de naam van 'ne Katholieke heilige dae es *Marculphus* veural in Frankriek verièrd weurt. 't Waor 'ne abt in de orde van de Benedictiene. Hie ies hae bekènd ónder de name Marcou of Marcoul. 
Marcoen woort gebore in Bayeux in 490 en ies gejtorve op 1 mei 558 woanao hae ièrsj woort begrave in Reims, meh daonao  in Corbény. Bekènd ies hae veur zien werk in Normandië.

De ouwersj van Marcoen waore van adel. Nao zien preestersjtudie sjtiechde Marcoen 'n kloaster in Valognes nao 't model van Antonius Abt. Hie woort hae de ièrsjte abt. 'n Ander kloaster, mèt nog sjtrenger reigelsj, begoes hae op 't eiland Yersey. Marcoen laefde hièl sober en woort bekènd vanwege wondere die gebeurde rónd zien persoon. 

## Verièring
De heilige weurt, ser de 13e ièw, aangerope veur de *keuningskrenkde*, 'n soort kropgezjwel (scrofuloze) in de kael. De krenkde kreeg deze naam umdat liejers aan dees krenkde genoze es Franse of Ingelsje keuninge hun nao hun kroaning aanraakde. Die wonderbaarlike geneeskrach woort toegesjreve aan de kèrkelike plechtigheid van de zalving. Alle Franse keuninge, tot en mèt Karel X van Bourbon, ginge nao hun inauguratie de relieke van Marcoen in Corbégny bezeuke. Karel X deeg diet in 1825 veur de lètste kièr. De heilige Marcoen weurt ouch aangerope veur klierkrenkdes, sjtruma, eczeem, blindheid en doufheid.

Marcoen ies de petroan van appetièkersj en lakehandelaere.

De fièsdaag vèlt op 1 mei. O.a. de Martinuskèrk van Welte ies 'n baevaartsoord veur deze heilge. De viering vingk plaats in 'n octaaf.

## Kuns
In de kuns weurt Marcoen aafgebeeld es 'ne Benedictiener monnik, dae 'ne kranke miensj bie de kael veult.
Sjtadion Feijenoord

**Sjtadion Feijenoord**, in'ne volksmondj **De Kuip**, is ein voetbalsjtadion, in Rotterdam Zuid (IJsselmonde). 't Is ein sjtadion mit voetbalhistorie wo de betaaldjvoetbalorganisasie Feyenoord häör thoeswedstriede sjpeeltj. Drievendje krach achter de boew van dit sjtadion waas Feyenoord-veurzitter Leen van Zandvliet, nao hem is ouch 't aanligkendje plein vernumpdj. 't Sjtadion waerdje ontworpe door architek Leendert van der Vlugt. Mit de boew waerdje in 1935 begos; 't waerdje geäöpendj op 27 meert 1937. De naam van 't sjtadion is mit ij, ondanks dat d'r aan'ne Olympiaziej 't gesjreve sjtuitj mit een y.
Bredevoort

**Bredevoort** (Achterhooks: *Brevoort*) is e stedsje in de gemeinte Aalten, in de provincie Gelderland, in d'n Achterhook, en (per 1 januari 2008) 1.525 inwoeners.

## Historie

Stadsrechte veur Bredevoort weure in 1388 door graof Otto I vaan Gelder touwgekind. Tijens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd, beveurbeeld in 1597 deur Maurits van Oranje, in 1606 deur Frederik Hendrik en in 1672 deur Bernhard von Galen. Keuningin Beatrix is vrouwe van Bredevoort.

## Stadsgeziech
Bekinde monuminte zien de laatgotische Sint Joriskark uit 1316. Vaan de umwalling sjete nog de *Grote Grachte*. Ander bezeensweerdeghede zien hiere vakwerkhoezer oet de zeventiende iew en windmeule Prins van Oranje. Door de stagnatie in de achtiende iew waore väöl monuminte bewaord gebleve. In de negentiende en twintegste iew leet me die monuminte restaurere.

## Bekinde Brevoorters
*Hendrickje Stoffels, vrouwe vaan Rembrandt 
*Nout Wellink, topambtenaar en econoom
*André van der Leij, voetballer

## Extern linke
* Officieel website vaan Bredevoort
* Website historie vaan Bredevoort

## Gallerie


Plaetje:Bredevoort gondelvaart-01332.JPG|Gondelvaart
Plaetje:Bredevoort gasthuisstraat.jpg|Vakwerkhoes
Plaetje:Bredevoort1600.jpg|verjsterkde sjtedsje
Plaetje:Molen Prins van Oranje, Bredevoort.jpg|Windmeule 'Prins van Oranje'
Kwaeërt

'n Kwaeërt is de algemèng benaming vör 'n plaatsjeleke verdieking van de ópperhoed es gevólg va vrieve of druk. Kwaeërte an de veut neumt me evvel eksterów, terwiel d'r naam kwaeërt specifiek gebroekd wert vör verdiekinge van de hoed in de heng, mieë bepaald de plaatsje zjuus oonder de vingere óp de heng.

Luuj die gitaar sjpäöle kriege óp d'r doer kwaeërte óp de vingertóppe.
Hannekesnès

**Hannekesnès** beteikent troep, aanhang, ongeordende verzameling van allerlei dinger.
Hannekesnès kump van hanneke of aekster, 'ne vogel dae 'n sjlordig nès boewt, hoag in de  buim.

Hanneke beteikent 'n jóng aekster meh ouch 'n sjlum persoon.

Mèt "aesternès" weurt ouch 'n lestig toegankelik hoes of börch aangegeve.
Eksterów

'n **Eksterów** (*clavus*) is 'n dèk piengleke kwaeërt an de tieëne die oontsjteet es me te klèng, mae mètstens te sjmaal, sjoon drègt.

## Oetdrökkinge
**Dat is 'n eksterów!* betekent *Dat is ieëmes dae óp 'n geraffineerde, mètstens indirecte meneer ieëmes af en toe mèt de naas óp de feite duujt en daomèt af en toe löt wete dat e óp de huuëgde is en da laacht öm de versjrikde reakties.* 
**Die zeunt heem al geëksterd!* betekent *Dat zeunt luuj, mètstens keender, die heem gezag kriege wat ze, en óp wat vör meneer waal en neet, nao boete maoge bringe.*
## Externe leenk
* www.huidinfo.nl/likdoorn.html
Joost Vrouenraets

**Joost Vrouenraets** (1979) is 'ne Nederlandse daanser en choreograaf dae aafkomstig is oet Haeële.

## Referentie
Sjaelberg

:*Neet te verwarre mit [[Sjilberg]] bie Norbik.*
----
**Sjaelberg** is 'n buurtsjap va Ech, in de gemèngde Ech-Zöstere.
Polletiek machtsvacuüm

E **polletiek machtsvacuüm** is 'ne toesjtaand oeëin óp e bepaald momaent gèng erkènde (sjtaots)mach aanwezig is. Extreem elemaente in potentieel conflictgebiede broeke zjuus die momaente öm aanhang te winne oonder de bevolking. Zoe'n vacuüm kan zich vör 'n kórte periode ooch vördoeë väöraafgaond an 'ne wissel van bieväörbeeld 'ne presidaent van de VS. (kiek oontwikkelinge in Midde Ooste tösje verkezing en aansjtèlling van Obama). In Voere deeg zich zoe'n vacuüm väör an de Welzje ziej wie d'r politicus José Happart nao Luuk verhuusde twieë jaor väör d'r machtswissel in 2000.
Langeberg

**Langeberg** is 'n dörp in de gemeinte en plaats **Broensem**  in oastelik Nederlands Limburg.
De veurmalige mienkolonie oet 1926-1927, nao 'n óntwerp van de Limburgse arsjitek Alphons Boosten is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpgezich. Kènmerkend is de drieheukige kern in 't centrum en typische beambteweuninge aan de Langeberglaan.
De Egge

**De Egge** is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. De veurmalige mienkolonie oet 1920, nao 'n óntwerp van de arsjitek Jan Stuyt is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich. Kènmerkend zint de intiem pleintsjes, de lièg muurkes en rón poorte.
Haansberg

**Haansberg** is 'n wiek in de gemeinte en plaats **Broensem**  in oastelik Nederlands Limburg.
De veurmalige mienkolonie bie Treëbik mèt ruum 600 hoezer oet 1913-1918, nao 'n óntwerp van Johannes Leliman, is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich.
Roeëzegaard

**Roeëzegaard** (Nederlands: *Rozengaard*) is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg.
Same mèt Huizerveld lik hie de veurmalige mienkolonie mèt 37 versjillende hoestypes, oet 1920, nao 'n óntwerp van Jan Stuyt. Ze is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich.
Reliek

'n **Reliek** (van 't Latiense reliquiae)  of **relikwie** ies ('n deil van) 't lief van, of 'n veurwerp dat verband hèlt mèt 'ne heilige. Echte relieke zint, meistal, 't lichaam van 'ne heilige of deile devan. Representatieve of kóntakrelieke zint veurwerpe, die verband houwe mèt 'ne heilige. Zoa-es deukskes die door kóntak met 't graaf van 'ne heilige ouch es gezegend besjouwd were. Relieke en kóntakrelieke woorte en were bekeke es plaatsvervanging veur 'ne heilige. 

## Historie
Vanaaf de veerde ièw woort 't gebeinte van heilige dèks ónder d'n altaor biegezat. Vanaaf de twelfde ièw, woort in eder altaarblaad 'n klein eupening gemaak, gevöld mèt 'n relikwie. Dat waor 't "graaf". 

## Reliekhouwer
'n Reliek weurt bewaard in 'ne reliekhouwer. Dat kènt 'n kieske, 'n köfferke of relieksjrien zin, van kosbaar materiaal en mèt meistal 'n sjoan versering d'r op. Sóms kreeg zoane houwer de vörm van de betreffende reliek. Veurbeelde zin 'ne erm of e boorsjbeeld. Zoa were ze dan ouch ten toangesjtèld. De reliek van 't heilige kruus haet dèks 'n kruusvörm.
Sjuttersjveld

**Sjuttersveld** (Schutterspark) is 'n wiek in de gemeinte en plaats **Broensem**  in oastelik Nederlands Limburg.
De veurmalige mienkolonie oet 1920 is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich. De kèrk, gewiejd aan de heilige Vincentius is 'n óntwerp van Frits Peutz.
Mergraotes

**Mergraotes** is 't plat wat in Mergraote gekald weurt.

't Mergraotes liekt tösje de vólgende isoglosse:
*Ten ooste van de Panninger Linie
*Ten weste van de Benrather Linie
*ten zuide van de Uerdinger Linie
*ten noorde van de Germaans-Romaanse taalgrens
't Mergraotes liekt in 't Limburgse dialekcontinuüm tösje 't Mestreechs, 't Vallekebergs, 't Gullepes en 't Voeres.

## Kenmaerke
### [[Ripuarisch]]e kenmaerke
*Gebroek van 't lidwaoërd *d'r* vör manneleke zelfsjtandignaamwäöërd
### Neet Ripuarische kenmaerke
*Gebroek van achtervoegsel -*lèk* en neet -*lich* in b.v. natuurlèk, gemekkelèk.

## Sjtäölke

In Vaols weure de Mergraotenaere *Sjenge*, ofwal Mestreechtenaere geneump, terwijl ze in de Limburgse hoofsjtad veur *hauf Pruusje* weure oetgemak.
Politiek rech

D'r term **politiek rech** wert in de rechswetensjap gebroekd öm aandach te sjeenke an besjlissingsprocesse die 't eenkel individu översjtijge. Dit betekent dat 't aandachtvaeld rumer wert bemaeëte es de besjlissingsprocesse die allèng töt d'r sjtaot werre geraeëkend. In dizze optiek is politiek rech e alternatief vör sjtaotsrech.

## Belsj
't Begrip "politieke rechte" wert in de Belzje Grondwet gebroekd in art. 145, oeëin bepaald wert dat de hove en rechbaanke exclusief bevoegd zeunt vör gesjille ömtreent dis rechte, tenzij dao 'n oetzoondering vör is vörzieë in de wet. De betekenis van dit begrip versjilt van de traditioneel invulling daorvan. 't Haat evvel gee dudelek criterium öm oet te make of 't noe geet öm e burgerlek rech, dan waal öm e politiek rech. Daoröm wert aagenaome dat alle gesjille die an e administratief rechscollege zeunt toevertroewd, gesjille m.b.t. politieke rechte zeunt. 't Arbitragehof acht zich evvel bevoegd öm nao te goeë of van dis mäögelekheed öm gesjille te oonttrèkke an de hove en rechbaanke gee misbruuk wert gemakd dör d'r wetgaever.

Allèng d'r federale wetgaever kan bepale dat e bepaald gesjil geet över politieke rechte, de Geweste kènne dat neet.
Energiecentrale

Ein **energiecentrale** is ein boewwerk det 't opwekke van energie es functie haetj. 't Opwekke van energie kan gebeure door gebroek van versjillendje natuurlikke 'producte': water, windj, zon en delfsjtoffe.

Men kintj ongerscheid make tösse elektriciteitscentrales, die es primaire taak 't opwekke van elektriciteit höbbe, en wermtekrachcentrales, die naeve elektriciteit ouch wermte opwekke.
Boulogne-sur-Mer

**Boulogne-sur-Mer** (Nederlands: *Bonen* of *Beunen*, Latien: *[[Gesoriacum]]*) is 'n sjtad in 't Fraanse departement Nauw van Calais, regio Nord-Pas-de-Calais. Ze liekt an de Opaalkus. De roond de 50.000 inwoners van Boulogne-sur-Mer neumt me *Boulonnais*.

## Historie
Boulogne-sur-Mer waor de eind- of beginpeunt van 'ne Romeinse heerwaeg vanoet of nao Kölle: de via Gesoriacum ad Colonia Agrippa. De Romeine neumde de sjtad *Bononia*. Bies de Vraej van de Pyreneeë waor 't de hoofdsjtad van 't graafsjap Bonen en makde 't deel oet van de Sjpaanse Nederlande. Oondanks d'r Vlamsjkleenkende naam waor de sjtad al saer d'r vèrtieënde ieëw Franssjpraeëkend. Ida van Bonen waor de moder van Godfried van Bouillon dae waor warsjienglèk oet Boulogne-sur-Mer aafkomstig.

## Monumaente en bekiekenswaeërd
*Zieëcentrum Nausicaä: aquariums, tentoeënsjtellinge över d'r zieëfauna en över de aquacultuur.
In Boulogne vón 't örsjte Esperanto-waeltcongres plaatsj van 7 tot 12 augustus 1905 in het biezieë en mèt 'n groeëte ról van d'r ontwerper van de taal, Ludovich Zamenhof. Doe waeërt Esperanto vör 't örsj dör väöl luuj tegeliek gebroekd en ooch waoërt de Verklaoring van Boulogne gepresenteerd. In maart 2005 vón d'r 'n groeëte herdeenkingsbieeenkomst plaatsj.

## Gebaore in Boulogne-sur-Mer
* Godfried van Bouillon (1061 - 1100)
* Pierre Danou (1761-1840), historicus en politicus
* Charles Augustin Sainte-Beuve (1804 - 1869)
* Guillaume Duchenne (1806 - 1875), oetveender van de elektrotherapie 
* Auguste Mariette (1821 - 1881), egyptoloog
* Ernest Hamy (1842 - 1908 (1905 ?))
* Georges Mathieu (1921 - ), sjilder
* Jean-Pierre Papin (1963  - ), aod-voetballer/coach RC Lens
* Philippe Brunel (28 februari 1973), voetballer
* Franck Ribéry (1983 - ), voetballer

## Externe links
*Website van de agglomeratie
*Website van de stad
*Boulogne 2005 Esperanto *(en eo fr)*
Condominium

E **Condominium** is 'ne sjtaot van gedeelde soevereniteet in e bepaald gebied. In de praktijk wert dizze term ooch gebroekt vör e gebied oeëvör dis situatie van toepassing is.

## Väörbeelde oet de historie
*Neutraal Moresnet (Nederland/keizerriek Pruse, daonao Belsj/Keizerriek Pruse en nog later Belsj/Duutsjland)
*Mestreech (Hertogdom Brabant/preensbisdom Luuk en later Sjtaote Generaal/preensbisdom Luuk)
*Nerotere (Abdis van Thorn en d'r preensbisjóp van Luuk van oongeveer 't jaor 1000 bies d'r Fraanse tied)
## Aktueel väörbeelde
Es gevolg van grenskonflikte:
*Brussel (Vlamsje en Welzje Gemeensjap)
Historisch gewaasse:
*Andorra co-preensdom van d'r presidaent va Fraankriek (noe dus Nicolas Zarkozy) en d'r bisjóp va La Seu d'Urgell in Sjpanje. Ömdat de twieë co-preense neet in Andorra wónne is d'r titel louter symbolisch en wert de souvereniteet gedeeld dör Fraankriek en Sjpanje
*Bodenmeer (Duutsjland/Zjwitserlaand/Oosteriek)
Kaag en Braassem

**Kaag en Braassem** is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, tege de grens mèt Noord-Holland aon, mèt 't oppervlak vaan 72,28 km2 (daovaan 8,81 km2 water) en 25.349 inwoeners op 30 november 2008. De gemeinte besteit oet de dörpskerne Hoogmade, Kaag, Leimuiden, Nieuwe Wetering, Oud Ade, Oude Wetering, Rijnsaterwoude, Rijpwetering, Roelofarendsveen en Woubrugge. De gemeinte is op 1 januari 2009 oontstande oet 'n fusie vaan de gemeintes Alkemade en Jacobswoude en is geneump nao de Kagerplassen en 't Braassemermeer die binne de gemeintegrenze ligke. 't Is 'n typische Greun-Hartgemeinte mèt relatief väöl landbouw.

## Externe link
* http://www.kaagenbraassem.nl/
Turbine

Ein **turbine** is ein turbomesjien die de sjtruimingsenergie van ein fluïdum (vloeisjtof of gaas) omzet in mechanische energie door middel van ein roterend sjoepesysteem. Dees mechanische energie kan gebroektj waere om ein anger mesjien of eine elektrische generator aan te drieve.
SJTEG-eenheid

Ein **SJToum En Gaasturbine eenheid** is ein elektriciteitscentrale, wo ein gaasturbinecentrale mit ein sjtoumturbinecentrale zeen gecombineerdj in ein centrale. De aafgasskaetel kriegtj zien wermdje van 't oetlaotgaas van'ne gaasturbine, maaktj daomit sjtoum, en deze sjtoum drieftj weer ein sjtoumturbine aan. Door dees combinatie weurdj ein väöl hoger rendement gehaoldj den wanneer ze allebei los waere geboewdj. Doordet dit saort centrales heel sjnel op kinne sjtarte en vermoge op kinne regele ware ze heel döks es halflasmasjiener gebroektj. Mer ouch es basislas kinne ze good deens doon. De rendemente die gehaoldj waere mit SJTEG eenhede, loupe al op toet zo'n 60%.

## Naamgaeving
In 't Duits is de naam  *GuD* eine merknaam van Siemens, 't beteikendj den Gas Und Dampfturbine. Dao weurdj det begrip ouch gebroektj om zo'n ganse installasie mit aan te duidde. Van dao oet is in principe 't Nederlandse *STEG*,  en Limburgse *SJTEG* ontsjtange. 
Verder benaminge komme van anger fabrikante wie  STEam And Gas (STEAG) van General Electric.
In Ingelssjpraekendje lenj weurdj meistal gekaldj euever "Combined Cycle Power Plant (CCPP)" of "Combined Cycle Gas Turbine (CCGT)".
### Integrated Gasification Combined Cycle (IGCC)
Ein Integrated Gasification Combined Cycle, of IGCC, is ein SJTEG eenheid welke synthetisch gaas (syngaas of kaolegaas) es brandsjtof gebroektj. De Willem-Alexander centrale in Böggenum biej Haele is de enige centrale in Nederlandj die zo werktj. Dees centrale levertj ongeveer 250 megawatt (MW) aan 't 150 kV net in Limburg Dao zeen waal planne om d'r meer te boewe, onger angere de Magnum-centrale in Delfziel.

## Werking

 
In ein *SJTEG-eenheid* weurdj mit 1 toet 4 gaasturbines en ein sjtoumturbine elektriciteit opgewektj, wobie eder turbine eine eige Generator aandrief, (Ingels: Multishaft) of ein gaasturbine mit de sjtoumturbine op ein as mit de Generator (Ingels: Singleshaft) zeen gekoppeldj. 't heite oetlaotgaas van'ne gaasturbines weurdj in eine afgassekaetel  gebroektj om sjtoum te producere. De sjtoum weurj daonao in ein normaal sjtoumturbine gebroektj om elektriciteit te producere. Normaal gesjpraoke levertj de gaasturbine 2/3 van 't vermoge en de sjtoumturbine 1/3 deil.
't Is ouch meugelik om in de afgassekaetel extra brenjers te montere, en dao door extra vuurbelasting meer sjtoum te make, de opbrings van de sjtoumtubine te verheuge. Veur de brandsjtoffe van'ne gaasturbine en aafgassekaetel kinne versjillendje brandjsjtoffe gebroektj waere.
Boileau

**Boileau** kan verwieze nao
*Armand Boileau, Luukse taalkundige
*Nicolas Boileau (de Despréaux), 17de ieëwse Fraanse sjriever en ópsjtèller canon literaire genres
Sjpik (sjummel)

**Sjpik** of **sjpikkel** is 'n blievende materiaalaantasting van textiel, hout en boter.

Sjpik in klèjjer of lappe textiel of zeile wert veroorzaakt dördat ze lange tied vöchtig gewes zeunt. Sjpik is zichbaar es doonker vlekke (sjtippele) die neet mie d'r oet gewaesje kènne waeëre. Textiel mèt sjpik kan neet-geïnfecteerd textiel besjmette en kan me dus 't bètste e-weg broeje.

De aantasting wert veroorzaakt dör sjummele die good gedije in vöchtig textiel. Sjpik kan väörkaome werre dör vöchtig textiel te druëge te hange.
Sjpik

**Sjpik** kènt zin:
* 'ne sjummel in boter, hout of textiel zuug sjpik (sjummel), sjpikkel of sjpeikel
* zaodaafval (kaf) zuug: sjpik (zaod)
* De Sjpik: e gehuch bie Remunj
Taolplanning

:Kiek taalpolitiek veur 'n politieke benadering vaan 't oonderwaerp.

**Taolplanning** of **taolnormalisatie** is 't opzettelek beinvleuje vaan 't taolgebruuk vaan aandere mèt betrèkking tot 't aonliere, struktuur en de functionele allocatie vaan taol. 't Hèlt meistens 't oontwikkele vaan doelstèllinge en strategiëe in um de meneer vaan 't gebruuk vaan 'n taol te verandere. Väöl staote höbbe organisaties die de taak höbbe um taol te riggelere en dus doen aon taolplanning.  

## Eigensjappe
D'n term taolplanning woort lang gezeen es 'nen term dee dèks in d'n derde wereld veurkaom. Dit waor umtot d'n term woort gezeen es te make höbbend mèt de vestiging vaan nationale taole es oonderdeil vaan modernisatie en natiebouwing. Meh taolplanning is gein modern fenomeen en kump ouch neet allein veur in d'n derde wereld. E veurbeeld is de lang oonderdrökking in Frankriek vaan 't Bretoens.

Taolplanning is neet slechs 'n nationaal aongelegenheid meh kin ouch weure oetgeveurd door etnische, relizjieuse en professie-georienteerde gróppe. In de gebäörtenis vaan 'n taolgemeinsjap die gesjeie is door nationaal grenze kin taolplanning mie es ein land betrèkke (op gouvernemintaol en non-gouvernemintaol niveau). 

Ouch kin taolplanning 'n umgedrejde wèrking höbbe, beveurbeeld beweging veur 'n neet-seksistische taol of de inveuring vaan 't N'ko-script bij Mande taole in Wes-Afrika.

## Kattegorieë

Taolplanning kin weure verdeild in drei kaliber vaan planning:

### Normatief planning
*Normatief planning* of *corpus planning* heet te make mèt wat me "zjus taolgebruuk" vint meh ouch mèt de zoegeneumpde "standaardisatie" vaan taol. Dit weurt gedoon door 'n gestandaardiseerde ortografie en grammair vas te lègke meh ouch door 'nen algemeine en officiële dictionair same te stèlle. Dit hèlt ouch in tot normatieve planning te make heet mèt zake wie taolbesjerming (taolpurisme en 't tegehawwe vaan invlood vaan aandere taole), spelhervörming, 't bedinke vaan neologisme, 't aonpasse vaan aw wäörd en alternatieve benaominge oetzeuke.

### Staotusplanning
*Staotusplanning* heet te make mèt de opzètteleke allocatie vaan de functies vaan 'n taol in 'n spraokgemeinsjap. Heimèt bedoelt me de staotus vaan 'n taol es 'n offesjeel taol, regionale taol etc. Meistens weurt 'n dialek hei in staotus "verhoeg" tot 'n taol (boe me soms de zin "'n Taol is 'n dialek mèt 'n leger en 'n ziemach" bij gebruuk). Dit maak staotusplanning ouch 't mies controversieel oonderdeil vaan taolplanning.

### Aonwinsplanning
*Aonwinsplanning* heet te make mèt 't liere en aonliere vaan taole, of 't noe geit um 'n ierste nationaal taol of 'n twiede of boetelandse taol. 't Hèlt in tot me 't aontal gebrukers vaan 'n taol en de distributie daovaan positief perbeert te beinvloede. Dit weurt gedoon door meugelekhede of reie te bewèrkstèllige um 'n taol te liere. Heidoor heet aonwinsplanning ouch direk te make met taolspreieng.
Hub Dohmen (Limburgstalige dichter)

**Hub Dohmen** (Heële 1923-1979) woar inne activis vuur 't behoad van 't Limburgs dialek en sjriever oet Heële.

Hubertus Wilhelmus Josephus Dohmen (Limburgs: *Doame*), geboare op Heëlebaan, woar va 1957 bis ziene doeëd i 1979 sikkertaris-penningmeester va d'r Limburgse dialekverein Veldeke. I de fieftiger en sestiger joare publiceerde heë ruum hóngerd artikele uëver de gesjiechte en ouw volksgebroeke va Zuud-Limburg.
 
## Sjtöälke
Ónger 't pseudoniem *Hubert van Caumer* sjreef heë i de joare 70 óch regelmieësig gedichte in 't tiedsjrif va d'r dialekverein Veldeke. Zieng gedichte woare deks melancholisj, wie good te zieë is a zie gedich *Wat woar en neet mieë is*.

*De daag sjpówwe zich vuurbij* 
*wie auto's op 'n autobaan.*
*Van vreugjoar noa zoeëmer,*
*van herfs noa wingkter.*

*'t Leëve geet wier,*
*mit of zónger ós.* 
*Ouwer en messjie wieëzer gewoeëde* 
*dinkt me, ooch dek mit ironie*
*an wat woar en neet mieë is.*

*Leëve en doeëd,* 
*ze ligke zoeë kót neëve ee*
*es twieë geleefde i ge bed.* 

## Anger wirk

Doaneëve wirkde heë joarelank an inne Heëlesje dictionnair, meh durch ziene onverwachse doeëd is dat book d'r noeëts gekómme. Wöad oet zieng lieste zint geïntegreerd in 't Heëlesj Woadbook, dat i 2000 durch Veldeke Heële oetgegeëve is. Noeëts oetgegeëve is ing lies mit 438 Heëlesje oetdrukkinge, getiteld *Alles geet vuurbij*.

Dohmen houw i Heële i de joare 70 óch ing bekinde kunsgalerie woeë kunsteneers va binne en va boete Limburg wie d'r Jef Diederen, Ger Lataster, Aad de Haas, Lucebert, Sjef Hutschemakers, Harry Koolen, Lei Molin en Rob Brouwers exposeerde.

## Get publicaties
* *De Hoakebuuët va Booches, het feestelijk 'invaren' van de laatste oogstwagen in Bocholtz,* Heële 1960.
* *Meigebruiken in Zuid-Limburg, een historisch-volkskundige beschouwing over meigebruiken in Heerlen, Schinveld en Wijnandsrade,* Heële 1961.
* *Naam en oorsprong van het geslacht Jaspar, genaamd L'Ortye,* Heële 1970.
* *Urges, de Heerlense gedichten van Hubert van Caumer,* Heële 2010.
Heksebessem

'ne **Heksebessem** (*Taphrina betulina*) is 'n vörm va woekering, oeëbie oet 'ne eenkele greujtop zich e groeët aantal greujtoppe oontwikkele. De kraenkde keumt in väöl versjillende plantesaoërte vör en kènt veroorzaakt waeëre dör 'n aantal versjillende organismes. Mètstens *[[Mycoplasma]]* 's, soms sjummele.

In d'r Euregio Maas-Rien zeunt heksebesseme dèk in berkebeum *([[Betula pendula]]*) te zieë. De aafwieking wert veroorzaakt dör d'r sjummel *Taphrina betulina* (synoniem: *Exoascus betulini*). Me zów de kraenkde bie óppervlakkige besjoewing vör e kraojienès of 'ne hamsj kènne haowe. Aangetaste beum kènne dèk mieë wie tieën aangetaste tek ha.

'ne Heksebessem zów koeëj geeste boete de däör haowe.
30 Seconds to Mars

**30 Seconds to Mars** is 'ne rockband oet Los Angeles, Vereinegde State van Amerika. De band is in 1998 gesjtich door de Jared Leto (* 26 decembre 1971), Shannon Leto (* 9 maart 1970), same met Tomo Miličević (* 3 september 1979). 30 Seconds to Mars kreeg ein plaatecontrac beej de platemaatsjappiej Immortal Records, Virgin Records.

## Diskografie:
### Singles:

* 2002: ***Capricorn (A Brand New Name)***
* 2003: ***Edge of the Earth***
* 2005: ***Attack***
* 2006: ***The Kill***
* 2006: ***From Yesterday***
* 2007: ***A Beautiful Lie***
* 2009: ***Kings and Queens***
* 2010: ***This Is War***
* 2010: ***Closer to the Edge***
* 2010: ***Hurricane***
* 2013: ***Up in the Air***
* 2013: ***Do or Die***
* 2013: ***City of Angels***
* 2017: ***Walk on Water***
* 2018: ***Dangerous Night***
* 2018: ***Rescue Me***

### Albums:
* 2002: **30 Seconds to Mars**
* 2005: **A Beautiful Lie**
* 2009: **This Is War**
* 2013: **Love, Lust, Faith and Dreams**
* 2018: **America**
* 2023: **It's the End of the World but It's a Beautiful Day**

## Extern Linke

* Officieel site
Drök

**Drök** is ein natuurkundige toesjtandjsgreutde van thermodynamische systeme.

Euver 't algemein geldj det drök *p* (Ingels *pressure*) de hoeväölheid van ein op ein oppervlakte *A* (Ingels *area*) loodrech sjtaondje krach *F* (Ingels *force*) (normaalkrach) veursjteldj:
:
p = \frac {A} \,


## Eenheid

De aafgeleide SI-eenheid veur drök is de Pascal Pa. 't Formuleteike *p* moog hiejbiej neet mit vermoge *P* (Ingels; *power*) of mit impuls *p* verwisseldj waere.

Neet SI-eenhede wiej biejveurbeeldj *pound per square inch, (psi)* en *[[bar]]* waere in grote deile van'ne waereld gebroektj.
Sommige meteorologe preferere de hectopascal (hPa) om de atmospherische lóchdrök mit aan te gaeve, dit is geliek aan'ne ajere eenheid millibar (mbar).
Vermoge (natuurkunde)

't **Vermoge** is ein natuurkundige grootheid, dae ein maot is veur de omgezatje energie of de geleverdje arbeid in ein bepoaldje tied.

In normaal praktisch sjpraokgebroek weurdj mit vermoge neet de op 't moment geleverdje vermoge bedoeldj, mer 't maximaal vermoge, biejveurbeeldj biej 't vermoge van eine motor is zoväöl pk nao de aaj eenheid paerdekrach, 't zoew eigelik kW motte zeen, det weurdj waal biej elektromotors gedaon mer biej auto's en anger motors weurdj toch nog döks euver pk's gesjpraoke. 

## Definitie
't vermoge *P* (Ingels *power*) is 't quotient van verrichdje arbeid *W* (Ingels *work*) of de daoveur gebroekdje Energie *E* en de daoveur gebroekdje tied *t*:
: P = \frac{E}{t} = \frac{W}{t}  .
Cor Driessen

**Cor Driessen** (Heële: * 1914- † 1989) woar inne kunsteneer en sjriever oet Heële.

Cornelius Maximilaan Driessen woar i 1914 geboare i Kirkroa. Wie heë twieë joar aod woar, verhoesde heë mit zieng famielje noa Heële. Doa trouwde heë i 1939 mit Gemma Peereboom (1917-1982). Driessen en Peereboom kreëge same twieë kinger. Driessen góng i Mesjtreech noa de Kunstnijverheidsschool. Later houw heë ónger angere e reklaamburo en ing tekensjoeël i Heële. Doaneëve makde Driessen sjildereie en bilder. Heë is i 1989 gesjtórve i Heële. 

Driessen (Limburgs: *Kor Driesse*) woar i g'n twieëde haofsjeet va d'r 20e ieëw i Heële bekank es sjriever va proza en gedichte op Heëlesj plat. Heë hat óch vasteloavesleedjes gesjrieëve. Driessen hanteerde doabei al vreug zieng ege sjpelling vuur 't Heëlesj. Heë sjreef bevuurbild neet *sj*, meh *sh*. 't Woad *sjting* sjreef d'r Driessen es *shting*, en *Heëlesj* es *Heëlesh*. 

Op die sjpelling goof 't kritiek, oet d'r dialekverein Veldeke en va anger sjrievesj oet Limburg. Zie vónge de sjpelling va Driessen te aafwiekend.  Driessen, inne boetegeweun principiële miensj, woar 't doa neet mit ins en wool zieng sjpelling neet apasse. 

Driessen woar óch inne pionier va d'r Heëlesje vasteloavend. Heë hat neet alling d'r naam, meh óch 't symbool va d'r Heëlesje vasteloavesverein *De Winkbülle* bedach, inne lachende eëzel. Noa ziene doeëd is e herdinkingsbook oetgegeëve woeëde, *Kiezzel, Shting en Brikke*, mit gedichte, proza en artikele uëver zieng sjpelling van 't Heëlesj Plat.

## Sjtöalke

*Nae, Ug zouw ig neet wille zieë:*
*zoen kroeën, der septer drage*
*en shtil te shtoa, neet shpreëke,* 
*noeëts get trük te mage zage?*
*En agter mig zoen gowe plaat...*
*Ut kiendje vas te hoate*
*dát weul ig waal,*
*mè zouw ut kink zig dat gevalle loate?*
*Uër kleed mit zienne fiene rank*
*der mantel blauw en gowe,*
*die shtònt mig neet*
*en veule drek i gans verkieëde vouwe.*
*De oge ummer oape han,*
*mit wiej en shtil pupille* 
*en noeëts dermit te kniepse òg..?*
*Nae, dàt zouw ig neet wille.*

(Ieësjte deel va zie gedich *Beij ut bild van de Mòddergoads*, i zieng ege sjpelling)

## Publicaties
* *Zoeë shrieve vieër Heëlesh dialekt*, Heële 1956.
* *Mosalect Bloemlezing uit de Limburgse dialectliteratuur*, Heële 1976, p. 51-53.
* *Kiezzel, Shting en Brikke - Cor Driessen I woad en bild*, Heële 1998.

## Nuët
Judasoeër

't **Judasoeër** (*Auricularia auricula-judae*, synoniem: *Hirneola auricula-judae*) is 'ne sjummel oet de familie *[[Auriculariaceae]]*. 't Is 'ne trilzjwam, dae bie druëg waer inkreempt en regenereert in vöchtiger ömsjtandighede. Judasoeër is geboonde an krietgroond en keumt in 't Mergelland, d'r Voorsjtrieëk, 't Laand va Herf vör. In dès sjtrieëke wert 't judasoeër neet geaeëte mae in de Chinese ( (pinyin: *mù ěr*, lètterlek "hoot oeër" of "boom oeër") of  (pinyin: *hēi mù ěr*, lètterlek "zjwart hoot oeër")) en Japanse (*kikurage* (, lètterlek "boom-kwal") käöëke waal.
## Verklaoring van d'r naam
D'r naam zów kaome oet de överlieëvering dat Judas Iskariot zich an 'ne häöëlenter haat ópgehange naodat e Jezus 'verraoje' hòw. D'r häöëlenter is d'r favoriete gasthieër van 't judasoeër.

Ooch liekt 't zjwammetje óp e oeër. In 't verhaol över de arrestatie van Jezus wert vertèld dat Petrus 'ne Romeinse soldaot 't oeër aafgehakt how öm de arrestatie te väörkaome. Judas waor d'rgene dae Jezus 'verraojde' mèt e baeske.

## Oeterlek
Oonder gunstige (vöchtige) ömsjtandighede is 't 2-6 cm groeët judasoeër 'ne satienige doonkerroze zjwam, dae zach aanveult. 

## Referentie

## Externe leenk
*SoortenBank.nl beschrijving en afbeeldingen
Kabelbrök

'n **Kabelbrök** is e väöl väörkaomend type brök bie middelgroeëte bies groeëte översjpanninge.

Dit type brök kenmerkt zich dör e riejdek (waeg of sjpaoër) dat is ópgehange an dieke kabele. In de kabele is sjprake van trèkkrach. De kabele zeunt rechtsjtreeks bevestigd an de pylone. De pylone veure 't gewich van de brök vervólges aaf nao de fundering; in de pylone is sjprake van drukkrach.

Kabelbrögke werre mètstens toegepast bie de get groeëter översjpanninge. Bie klènger översjpanninge zeunt ander types dèk efficiënter. 

'n Kabelbrök mót neet werre verward mèt 'n hangbrök.

## Referentie
Pascal (Eenheid)

De **Pascal** is ein aafgeleide SI-eenheid veur drök en veur mechanische sjpanning. De eenheid waerdje vernumpdj nao Blaise Pascal. De Pascal is te definijere es: 

\mathrm{1\,Pa = 1\,\frac{N}{m^2} = 1\,\frac{kg}{m\cdot s^2}}

Eine Pascal is dus de drök, dae ein krach van eine Newton op eine veerkantje maeter tewaegbringtj. 

### Verhajinge

* 100&nbsp;Pa&nbsp;= 10&nbsp;daPa&nbsp;= 1&nbsp;hPa&nbsp;= 1&nbsp;mbar
* 100.000&nbsp;Pa&nbsp;= 0,1&nbsp;MPa&nbsp;= 1&nbsp;bar&nbsp;= 1000&nbsp;mbar
* 1.000.000&nbsp;Pa&nbsp;= 1&nbsp;MPa&nbsp;= 10&nbsp;bar

De gemiddeldje lóchdrök van'ne atmosfeer is op zeeniveau 101&nbsp;325&nbsp;Pascal&nbsp;= 1013,25&nbsp;hPa of 101,325&nbsp;kPa.