1969

1966 - 1967 - 1968 - **[[1969]]** - 1970 - 1971 - 1972 
**1969** (MCMLXIX) waor e gewoen jaor wat op 'ne goonsdag begós op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

* 1 jannewarie - De btw (*Belasting euver Toegevoogde Waerde*) wirt geïntroduceerd. In 1968 woort hiejveur al ein wèt aangenómme. De btw besjleit 2 waerdes, ein "hoag" (12%) en ein "leëg" (4%) tarief. Die tarieve sjtaon neet vas en kènne van tied tot tied aangepas waere.
* 16 jannewarie - De sjtudent Jan Palach sjtuk zichzelf in brandj op 't Wenceslasplein in Praag oet protes taenge de trukgedrèjde hervorminge van de Praagse Lente. Hae euverliejt drie daag later aan zien verwónjinge.
* 18 jannewarie - Astronome van de universiteit van Arizona óntdèkke veur 't eësj eine pulsar.
* 9 fibberwarie – de eësjte tesvluch van eine Boeing 747-100 wirt gehawwe.
* 2 miert - De eësjte vluch (29 minute) van de Concorde.
* 25 miert t/m 31 miert - Zeve daag lank hawwe John Lennon en Yoko Ono eine "love-in" in 't Amsterdam Hilton Hotel.
* 26 miert de Kernenergiecentrale Dodewaard wirt in gebruuk genómme door keuningin Juliana.
* 18 april - Guido Reybrouck wint de veerde editie van de Amstel Gold Race.
* 27 april - De Franse zègke "non" taenge de veursjtèlle van president De Gaulle óm de gróndjwèt te verangere. De Gaulle treujt aaf en Senaatsveurzitter Alain Poher wirt waornummend president.
*2 mei - 't Reusechtig passagierssjeep Queen Elizabeth 2 wirt te water gelaote.
* 23 mei - De Lauwerszeë wirt aafgesjlaote en hèt vanaaf noe Lauwersmeër.
* 30 mei - Op Curaçao vundj d'r eine groate arbeidersopsjtand plaatsj.
* 31 mei - Äöpening van de Kennedytunnel in Antwerpe.
* 19 juni - 't Nederlandse pensioenfónds PGGM wirt opgerich. 't Is mètein ein van de groatste fóndse van Europa.

* 3 juli - Muzikant Brian Jones (Rolling Stones) euverliejt op 27- jaorige laeftied. Jones wirt gevónje in 't zjwömbad van zien eige hoes. De exacte doadsaorzaak is nog sjteeds ónbekènd.
* 14 juli - Begin van de zösdaagse Voetbalaorlog tösje El Salvador en Honduras.
* 20 juli - De Belzje fitserenner Eddy Merckx wint de Runj van Frankriek.
* 21 juli - Astronaut Neil Armstrong zèt es eësjte miensj voot op de maon, mèt Edwin Aldrin in zien kielzog. Ruumdevaartuug: Apollo 11. Veer daag later lanje ze weer veilig op aarde.
* 25 juli - President Nixon kondig ein "vietnamisering" aan van de aorlog. 't Amerikaanse leger zal Vietnam verlaote.
* 10 augustus - Harm Ottenbros wirt in Zolder waereldkampioen fitserenne.
* 15 augustus - De eësjte daag van 't legendarische driedaagse Woodstockfestival in Bethel, New York, mèt in totaal ruum 400.000 bezeukersj en optraejes van 24 bands.

* 1 september - Keuning Idris van Libië wirt biej ein verblief in 't boetelandj aafgezat door kolonel Ghadaffi.
* 11 oktober - Äöpening van 't Rosa Spierhoes, ein verzörgingshoes veur bejaorde kunstenaers in Laren.

;zónger datum
* In 't dörp Groot-Ammers, Alblasserwaard, wirt 't ooievaarsdörp Het Liesveld gevestigd. Van hiejoet zal de ooievaar opnuuj es breujvogel in Nederlandj waere geïntroduceerd.
* Massale fraude biej de volkssjtömming op Nuuj-Guinea.
* Grensconflict tösje de Sovjet-Unie en China.
* Heite herfs in Noord-Italië: massaal sjtakinge veur hoager loane en baeter arbeidsómsjtendigheje.
* Oprichting KITLV-vertaengewoordiging in Jakarta.
* TV-debuut van 't póppeduo Bert en Ernie.

### Nobelprieze
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Natuurkunde]]**: Murray Gell-Mann "um zine bijdraoge en oontdèkkinge umtrint de classificatie vaan elementair deilkes en hun interacties."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Sjemie]]**: Derek Barton en Odd Hassel "um hun bijdraoge aon de oontwikkeling vaan 't concep vaan bevesteging en zien touwpassing in de sjemie."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Geneeskunde]]**: Max Delbrück, Alfred Hershey en Salvador Luria "um hun oontdèkkinge umtrint 't kopieermechanisme en de genetische structuur vaan virusse."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Literatuur]]**: Samuel Beckett "um zie sjrieve wat, in nui roman- en buunvörm, ziech verluf mèt de zinloesheid vaan de moderne mins."
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Vrei]]**: Internationaol Arbeidsorganisatie (ILO)
* **[[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Economie]]**: Ragnar Frisch en Jan Tinbergen "veur 't oontwikkele en touwpasse vaan dynamische modelle veur de analyse vaan economische percesse."

### [[Persoen vaan 't Jaor|Maan vaan 't Jaor]]
De gemiddelden Amerikaan (de zwijgende mierderheid)

## Gebore

* 3 jannewarie - Michael Schumacher, Duutsje autocoureur
* 10 jannewarie - Robert Maaskant, Nederlandse voetballer en voetbaltrainer
* 14 jannewarie - Jason Bateman, Amerikaansen acteur
* 14 jannewarie - Dave Grohl, Amerikaanse muzikant (o.a. Foo Fighters en Nirvana)
* 15 jannewarie - Rob van Dijk, Nederlandse voetbalkeeper
* 17 jannewarie - Lukas Moodysson, Zweedse filmrezjisseur
* 17 jannewarie - DJ Tiësto, artiestenaam van Tijs Verwest, Nederlandse DJ
* 21 jannewarie - Halbe Zijlstra, Nederlandse politicus
* 23 jannewarie - Stefano Zanini, Italiaanse fitserenner
* 26 jannewarie - Maarten den Bakker, Nederlandse fitserenner
* 27 jannewarie - Jeroen Piket, Nederlandse sjaker
* 4 fibberwarie - Guusje Nederhorst, Nederlandse actrice (gesjtorve 2004)
* 9 fibberwarie - Pavel Tonkov, Russische fitserenner
* 10 fibberwarie - Jan Kees de Jager, Nederlandse politicus (CDA)
* 11 fibberwarie - Jennifer Aniston, Amerikaanse actrice
* 11 fibberwarie - Jeroen Grueter, Nederlandse sjportcommentator
* 14 fibberwarie - Maaike Widdershoven, Nederlandse zangeres, actrice en musicalsjter
* 18 fibberwarie - Michiel van Hulten, Nederlandse politicus
* 22 fibberwarie - Hans Klok, Nederlandse illusionist
* 22 fibberwarie - Marc Wilmots, Belzje voetballer
* 15 miert - Marc Lammers, Nederlandse hockeycoach
* 15 miert - Carla Zijlstra, Nederlandse sjaatsster
* 23 miert - Youri Mulder, Nederlandse televisiecommentator en voetballer
* 28 miert - Ivan Gotti, Italiaanse fitserenner
* 28 miert - Earnest Stewart, Nederlands-Amerikaanse voetballer
* 4 april - Dennis de Nooijer, Nederlandse voetballer
* 4 april - Gérard de Nooijer, Nederlandse voetballer
* 6 april - Joël Smets, Belzje motorcrosser, meërvoudig Belsj kampioen
* 8 april - Nicky Nicole es *Nicholas Carter*, Nederlands-Amerikaanse travestiet
* 13 april - Margrethe Vestager, Deense politica
* 17 april - Eeke van Nes, Nederlandse roejster
* 20 april - Jan van Halst, Nederlandse voetballer en voetbalcommentator
* 24 april - Ruud de Wild, Nederlandse diskjockey
* 25 april - Martin Koolhoven, Nederlandse filmmaeker
* 25 april - Renée Zellweger, Amerikaanse actrice
* 10 mei - Dennis Bergkamp, Nederlandse voetballer
* 22 mei - Kim Holland, Nederlands model en actrice
* 25 mei - Patrick Jonker, Australische fitserenner
* 6 juni - Jeroen Snel, Nederlandse televisiepresentator
* 9 juni - Dione de Graaff, Nederlandse televisiepresentatrice
* 14 juni - Steffi Graf, Duutsje tennisster
* 15 juni - Oliver Kahn, Duutsje voetbalkeeper
* 20 juni - José Luis Calva Zepeda, Mexicaanse sjriever en verdachte van 
* 25 juni - Natasha Gerson, Nederlandse sjriefster en scenariste
* 26 juni - Carlo Boszhard, Nederlandse televisiepresentator
* 29 juni - Daniël Boissevain, Nederlandse acteur
* 7 juli - Selma van Dijk, Nederlandse televisiepresentatrice
* 9 juli - Volkert van der Graaf, Nederlandse milieuactivist en maordenaer van Pim Fortuyn
* 17 juli - Karin Brienesse, Nederlandse zjwömster
* 17 juli - Jaan Kirsipuu, Estse fitserenner
* 4 augustus - Michiel Mol, Nederlandse zakeman en veurmalig directeur van Spyker F1
* 21 augustus - Marlies Verhelst, Nederlandse sjriefster
* 22 augustus - Bruno Tobback, Belzje politicus
* 24 augustus - Jans Koerts, Nederlandse fitserenner
* 26 augustus - Melissa McCarthy, Amerikaanse actrice en comédienne
* 19 september - Candy Dulfer, Nederlandse saxofoniste
* 17 september - Keith Flint, Britsen danser en zenger (gestorve 2019)
* 20 september - Richard Witschge, Nederlandse voetballer
* 26 september - Marit van Eupen, Nederlandse roejster
* 11 oktober - Prins Constantijn, derde zoon van Keuningin Beatrix en Prins Claus
* 11 oktober - Michiel Schapers, Nederlandse tennisser en -bóndjscoach
* 16 oktober - Roy Hargrove, Amerikaanse jazztrompöttis (gestorve 2018)
* 16 oktober - Danny Hesp, Nederlandse voetballer
* 22 oktober - Helmut Lotti, Belzje zenger
* 27 oktober - Anita van Eijk, vrouw van Prins Pieter-Christiaan
* 27 oktober - Liu Wei, Chinese taofeltennisster
* 28 oktober - Des'Ray, Nederlandse zangeres (o.a. 2 Brothers On The 4th Floor)
* 30 oktober - Ronald van Raak, Nederlandse politicus (SP)
* 3 november - Niels van Steenis, Nederlandse roejer en olympisch kampioen
* 13 november - Ayaan Hirsi Ali, Somalisch-Nederlandse politica (VVD)
* 17 november - Jean-Michel Saive, Belzje taofeltennisser
* 19 november - Richard Virenque, Franse fitserenner
* 29 november - Pierre van Hooijdonk, Nederlandse voetballer
* 30 november - Trina Gulliver, Èngelsje dartster
* 22 december - Dagmar Hase, Duutsje zjwömster en olympisch kampioene (1992)
* 28 december - Linus Torvalds, Finse programmeur van Linux en ein van de kopsjtökke van de vrieje-softwarebewaeging
* 29 december - Jurgen van den Goorbergh, Nederlandse motorcoureur

## Gesjtorve

* 9 jannewarie - Jacques van Egmond (60), Nederlandse fitserenner
* 19 jannewarie - Jan Palach (20), Tsjechische sjtudent en politiek activist
* 31 jannewarie - Meher Baba (74), Indiase goeroe van Iraanse aafkóms
* 25 fibberwarie - Jan Zajíc (18), Tsjechische sjtudent en politiek activist
* 28 miert - Dwight D. Eisenhower (78), opperbevelhöbber ónger de WOII en 34ste president van de Verenigde Sjtate
* 5 april - Hendrik Wiegersma (77), Nederlandse arts en kunstenaer
* 29 april - Julius Katchen (42), Amerikaanse pianist
* 14 mei - Raymond Louviot (60), Franse fitserenner en ploogleijer
* 23 mei - Peter Alma (83), Nederlandse beeldend kunstenaer
* 1 juni - Ivar Ballangrud (65), Noorse sjaatser en olympisch kampioen
* 3 juli - Brian Jones (27), Èngelsje gitarist (The Rolling Stones)
* 24 juli - Witold Gombrowicz (64), Poolse sjriever
* 6 augustus - Theodor Adorno (65), Duutsje socioloog, filosoof, musicoloog en componist
* 15 augustus - Stijn Streuvels (97), Vlaamse sjriever
* 27 augustus - Ivy Compton-Burnett (85), Èngelsje sjriefster
* 31 augustus - Rocky Marciano (45), Amerikaanse bókser
* 22 september - Adolfo López Mateos (60), president van Mexico (1958-1964)
* 30 september - Frederic Bartlett (82), Èngelsje psycholoog
* 3 oktober - Skip James (67), Amerikaanse bluesmuzikant
* 12 oktober - Sonja Henie (57), Noorse kunssjaatsster en olympisch kampioene
* 21 oktober - Jack Kerouac (47), Amerikaanse sjriever
* 18 november - Joseph P. Kennedy (81), Amerikaanse politicus en patriarch van de Kennedy-femielie
* 21 november - Edward Mutesa II (45), Oegandese president
* 1 december - Robert David Simons (84), Surinaamse jurist, publicist en dichter
* 19 december - Joseph Slepian (78), Amerikaanse elektrotechnicus
* 20 december - Ilse Steppat (52), Duutsje actrice

## Meziek
Album toptieën:
#*[[Abbey Road]]* - The Beatles
#*Ekseption* - Ekseption
#*Aha Toon* - Toon Hermans
#*Op Klompen* - James Last
#*Back In Town* - Melanie
#*Met Blijdschap Geven Wij Kennis* - Diverse Artiesten
#*Colour Us Gold* - The Cats
#*Feliciano 10 To 23* - José Feliciano
#*The Best Of The Bee Gees (2)* - The Bee Gees
#*Eight Miles High* - The Golden Earring

De volgende plate ware Top 3-hits in de Veronica Top 40: 
* Andy Williams - Battle Hymn Of The Republic 
* Aphrodite's Child - I Want To Live 
* Barry Ryan – Eloise 
* Bee Gees - Don't Forget To Remember, First Of May, I Started A Joke en Tomorrow Tomorrow 
* Dave Dee, Dozy, Beaky, Mick & Tich - Don Juan 
* Desmond Dekker & The Aces - The Israëlites 
* Donovan – Atlantis 
* Edwin Hawkins Singers - Oh Happy Day 
* Ekseption - Air en The Fifth 
* Fleetwood Mac - Oh Well 
* Jane Birkin & Serge Gainsbourg - Je t'Aimé... Moi Non Plus 
* John Lennon & The Plastic Ono Band - Give Peace A Chance 
* Liesbeth List & Ramses Shaffy - De Pastorale 
* Marty – Maanserenade 
* Mary Hopkin – Goodbye 
* Nina Simone - Ain't Got No, I Got Life 
* Percy Sledge - My Special Prayer 
* Procol Harum - A Salty Dog 
* Robin Gibb - Saved By The Bell 
* Scaffold - Lily The Pink 
* Shocking Blue - Mighty Joe en Venus 
* Simon & Garfunkel - The Boxer 
* Swinging Soul Machine - Spooky's Day Off 
* The Beatles - Get Back en The Ballad Of John & Yoko 
* The Cats - Marian, Scarlet Ribbons en Why 
* The Marbles - The Walls Fell Down 
* The Merrymen - Big Bamboo 
* The Shuffles - Cha La La I Need You 
* Tom & Dick - Bloody Mary 
* Tommy James & The Shondells - Crimson And Clover 
* Zager & Evans - In The Year 2525 
* Zen - Hair.

## Literaruur
* Simon Vestdijk zien romans *Vijf vadem diep* en *Het verboden bacchenaal* waere gepubliceerd. 

## Film
* Change of Habit mèt ónger angere Elvis Presley
* Charro mèt ónger angere Elvis Presley
* On Her Majesty's Secret Service mèt ónger angere George Lazenby
* Trouble with Girls, The mèt ónger angere Elvis Presley

## Externe link (video)
* Polygoon jaoreuverzich 1969 (Nederlandj) ''(.wmv)''