open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damp

**Damp**, **kwalm** of **zwaam** is netuurkundig gezeen 'n stof inne gaasfaas die kwa temperatuur ónger 't kritisch puntj zitj, wodoor d'n damp zich condenseertj nao 'n vleujstof door de drök grótter te make zónger de temperatuur lièger te make. Damp is angesters es 'nen aerosol; 'nen aerosol is 'n suspensje van klein deilkes van 'n vleujstof, vaste stof of bei die in e gaas zitte.

Es e veurbild kan me water pakke. Water haet 'n kritische temepratuur van 374°C; de hoagste temperatuur wobie water vleujbaart kan zeen. In d'n dampkrink zal water (waterdamp) daoveur, bie gewuuen temperatuur, condensere nao 'n vleujstof wen de gedeildjelike drök zat hoager wuèrtj.

## Zuuch ouch
* Rouk
* Zjwaam (de reveer)
Ruike

**Ruike** is 't bewirke van aetes door 't in de rouk van käölendj hout te hènge. Me maak 'n óngersjied tösse werm ruike en kawd rouke. Kawd ruike geit väöl geleieliker en kan oere doere. Bie dit percès geit 't mit naam d'róm det me 't aetes conserveertj; me druèg namelik hiemit 't aetes oet. Kawd ruike mèntj aevel neet extra det 't aetes ouch wuèrtj gaargemaak. Werm ruike is meistes gemèndj veur 't aetes te gare en daonaeve ouch drek 'ne specefieke rouksmaak mit te gaeve.

't Ruike duit me in 'ne ruikaove.

Bekèndje perdukte die me ruik zeen whiskey, mer ouch saorte vès en vleis.

## Zuuch ouch
* Rouke
Root (materie)

**Root** is 'n aafvalstof die óntsteit bie 'n ónvólstenjige verbrenjing van brandjstoffe. Dees kónne vaste stoffe zeen wie hout of steinkaol, mer ouch vleujbaar stoffe wie aolje. In minder maot is ouch spraok van rootvörming bie aerdgaas.

Rootvörming wuèrtj bei door industrie es hoeshaojes veroarzaak. Bie de meiste hoeshaojes is de verwurming de grótste brón daovan.

Root besteit veurnamelik oet hièl fien verdeildje kaolstof, mer döks zint ouch anger stoffe in klein wieväölheje dao-in. Dees kónne gevièrlik en zelfs kankerverwèkkendj zeen.

## Zuuch ouch
* Root (biologie)
* Rouk
Root (biologie)

De **reut** (inkelvawd: *root*) vörmen 't óngergrundjse deil van plantje. Hiemit vange ze water en voorstoffe (minerale) op oet de gróndj. Ouch zörge de reut veur 'n verankering van de plantj in de gróndj. Ouch guèf 't plantje zónger reut, wie aenjemoos. Anger plantje kónne ouch parasitair häör reut in 'n anger plantj höbbe, wie vogelliem.

Reut greuje taenge de zwaordjekraf in, nao ónger; dit neump me negatieve geotropie.

Aan reut zitte roothaor, die veur de eigentlike opnaam van 't water en de voorstoffe zörge. Roothaor höbbe mer 'n bepirkdje laevesdoer. Aan de tuup van de reut bevinje zich den ouch de greujpuntje; de reut die hie-oet óntstaont heite primair reut. Tiejes de kening kump 't keenreutje es ièrste nao boete. Bie twièzaodlöbbige of dictotyle vörmp deze root d'n houfroot. Door vertekking van d'n houfroot waere ziejreut gevörmp. Door wiejer vertekking van dees ziejreut óntsteit e rootgestèl ('t gehièl van reut bie 'n plantj).

## Zuuch ouch
* Root (materie)
* Rotestek
* Wórtel
Wórtel

**Wórtel** of **wortel** kan verwieze nao:
* Root (biologie), 'n óngerdeil van 'n plantj:
* Moeër (greunte), 'n plantj die veur de root wuuertj gekwieëk;
* 'n Óngerdeil van tenj;
* Radix (taalkónde), de kleinste beteikenisvól einheid in 'n spraok;
* Wórtel (wiskónde), 'n term oet de wiskónde mit twieë neet-próntj gelieke beteikenisse.
Sjaorstein

'ne **Sjaorstein** of **sjouw** is 'n aafveurkenaal veur rouk of gaas. Dae veurtj saorte gaas of dampe aaf nao boete veur boilers, stäöf, aoves en haerdvure. Meistes waere ze vertikaal aangelag, veur zoa de heite saorte gaas 't mekkelikste nao boete te kónne laote stiege.

Sjaorstein bestaont allewiel in alderhenj aan saorte en gruèdjes. Zoa guèf 't hoag, rónj sjaorstein gemaak van brik bie väöl aw febrikke. Döks behèltj me zónne sjaorstein naodet me 't febrik haet aafgebraoke es e monumentj. Sjaorstein hove aevel neet ummer van brik gemaak te zeen; zoa guèf 't veur d'n aafveur van de rouk van de wasemkap allewiel veurnamelik kleinder sjaorstein gemaak van plestik.

Döks neump me 'ne sjaorstein op 't plat ouch 'n sjouw; dit waord haet aevel mièrder beteikenisse.
Sjouw

'n **Sjouw** is 'n staokplaats mit daobaove 'n kap worin de rouk dae van 't vuur aafkump wuèrtj opgevange. In brei zin wuèrtj de term ouch toegepas op 'ne sjaorstein in 't algemeint. Veurdet me de sjouw haw, góng de rouk via e gaat in 't daak van d'n haerd nao boete, of via de rete tösse de daakpanne. 

Döks wuèrtj de sjouw riekelik versierdj mit ornamente en waere dao veurwirpe, wie klokke of anger waerdevól dinger, opgezatte.
Aekzoer

**Aekzoer** of **ethaanzoer** is e zwaak (min-ioniserendj) zoer mit 'ne kènmirkendj staekendje gäör. 't Haet de formuul CH3-COOH (sómtieds ouch waal gesjreven es H3C-COOH). Aekzoer is, nao aomezeikzoer, 't einveljigste carbonzoer en de weitesjappelike naam waas vreuger den ouch *methaancarbonzoer*. Zuver watervrie aekzoer wuuertj ouch waal *iesaek* geneump en is 'n kluuerloeas vleujstof die bie temperature óngere 17 °C hel wuuertj toet klaor en kluuerloeas kristalle. Es aekzoer in 'nen trillingsvriejen ieskas wuuertjg ezatte, kan 't toet ónger 't stolpuntj waere gekeuldj en toch 'n vleujstof blieve. Den is 't 'n óngerkeuldje vleujstof gewaore en 'n klein fysieke verstuuering zörg t'r den veur det ze hel wuuertj.
Aomezeikzoer

**Aomezeikzoer** is 'n kluuerloeas, bietendje en in water oplosbaar vleujstof; 't is e carbonzoer. 't Kaokpuntj ligk op 100,7 °C en 't smultjpuntj is 8 °C. Tösse dees temperature is 't 'n kluuerloeas vleujstof. De dichheid is get grótter es die van water: 1,22 g/cm³.

Aomezeikzoer wuuertj inne weitesjap ouch waal **methaanzoer** geneump en is 't einveljigste lid vanne carbonzoere. De vouksnaam is aafgelèdj gewaore van 't feit det aomezeike sómtieds dees stof es e sjemisch wape gebroeke.

De formuul van aomezeikzoer is CO2H2; sómtieds vereinveljig toet HCOOH.
Kaolmonoxied

**Kaol(stof)monoxied** of **kaoledamp** is 'n anorganische verbinjing van zoerstof en kaolstof mit de formuul CO; 't óntsteit ónger anger door ónvólstenjige verbranjing van kaolstof. Kaolmonoxied is vergiftig, kläörloas en räökloas en hiedoor hièl gevièrlik.

't Gaas is vergiftig doordet 't zich väöl sterker aan roaj bloodkläörstof (hemoglobine) bindj es zoerstof, wodoor 't hemoglobine gein zoerstof mièr kan verveure. Ómdet kaolstof vreuger in de vorm van steinkaol 'n wichtige brandjstof waas veur 't verwurme van hoezer, wobie dökker óngelökke veurkómme bie slech-óngerhaoje sjaorstein en kachele, steit kaolmonoxied ouch bekèndj es kaoledamp; gooj lóchaafveur kan zón óngelökke aevel mekkelik veurkómme.

Ouch rouke kan 'n effèk höbbe op de wieväölheid aan kaolmonoxied in 't blood; roukers höbbe dao namelik mièr van in 't blood.
Verdraag van Versailles

't **Verdraag van Versailles** of de **Vraej van Versailles** waas ei van de vief vraejesverdraag die nao d'n aafloup van d'n Ièrste Werreldkrieg tót standj kome in de Periese veurstej. 't Woort geteikendj op 28 juni 1919.

In dit verdraag woort Duutsjlandj verplich tót zwaor herstèlbetalinge, gebiedsaafstandj aan versjillige buurlenj (mit naam Frankriek, Belsj en Pole) en demilitarisatie van 't Rienlandj.

't Waas neet toegestange aan Duutsjlandj óm e leger of 'n lóchmach te bezitte. Slechs e paramilitair kórps van huègstes 100.000 sóldaote veur de grensbewaking waas toegestange. De marine moogdje gein sjeper grótter es 10.000 ton höbbe, wobie 'n oetzunjering woort gemaak veur inkel pre-Dreadnought type pantsersjeper. De ganse slaagvlaot (*Hochseeflotte*) mós waere euvergedrage aan de euverwinners.

Veural Frankriek hammerdje op hièl zwaor straofe. De Duutsje aafgevaerdigdje moogdje bie de bespraekinge neet aanwaezig zeen.

't Verdraag woort in Duutsjlandj, det zwaor leej ónger de financieel verplichtinge, algemeint opgevatj es e dictaot en woort later dankbaar gebroek veur 'ne nuje krieg mit te motivere. 

In wirkelikheid haw Duutsjlandj tót ane begin van d'n Twièdje Werreldkrieg slechs 'n fraksje van de opgelagdje herstèlbetalinge gedaon.

## Anger verdraeg
Anger verdraag of vraejes van Versailles zint:
* Ièrste Verdraag van Versailles (1756), op 1 mei, vestigdje 'n verdeidigendje ónziejigheid tösse Frankriek en Oasteriek;
* Twièdje Verdraag van Versailles (1757), op 1 mei, verangerdje 't ièrste in 'n oetdrökkelik bóndjgenoatsjap;
* Derdje Verdraag van Versailles (1758) herroop de euvereinkóms Belsj es apaarte staot euver te drage;
* Verdrag van Versailles (1768), womit Genua 't eilandj Corsica euverdroog aan Frankriek;
* Vraej van Versailles (1783), ówwel de Vraej van Paries (1783), die 't ènj van de vieënjigheje tösse de Frans-Spaanse Alliantie en Ingelandj en 't ènj van d'n Amerikaansen Ónaafhenkelikheidsoorlog mèndje.
Klaad

'n **Klaad** of **clade** is 'n sjièmatische waergaaf van 'n groep organisme die allemaol aafstamme van 'ne bestumdje gemeinsjappelike evolutionaire veureljer, inclusief dae veureljer zelf.

Klaad is 'n term oet de kladistiek, e weitesjappelik systeem veur biologische organisme in te deile; 't is aafgelèdj van 't Grieks waord *klados* "jóngen tak van 'ne boum of 'n plantj". 'n Anger beneuming is **monofyletische groep**.

Klade kónne op versjillige menere waere gediffenieerdj, aafhenkelik van de wies worop de veureljersaort wuèrtj aangeweze. Strik-genómme guèf 't 'n óngersjied tösse 'n monofyletische groep en 'n holofyletische groep, mer inne praktiek is dit óngersjied vervaag.
Monofylie

**Monofylie** of **holofylie** is in de biologie en de taxonomie 'n groep organisme (e taxon), wovan kan waere aangenómme det ze allemaol dezelfdje gemeinsjappelike veureljer höbbe, dae zelf ouch tót det taxon wuèrtj geraekendj en wovan al de aafstammelinge ouch in die groep zint geplaats.

E taxon det neet de gemeinsjappelike veureljer zelf bevatj, meh waal mièrder gruup die van daen veureljer aafstamme, neump me *[[polyfyletisch]]*; e taxon det waal de litste gemeinsjappelike veureljer, meh neet al de aafstammelinge bevatj, hètj *[[parafyletisch]]*.

E monofyletisch taxon neump me ouch waal 'n *[[klaad]]*.

## Zuuch ouch
* Klaad
Polyfylie

**Polyfylie** is de eigesjap van e taxon det de litste gemeinsjappelike veureljer van alle organisme in det taxon neet tót det taxon zelf behuèrtj.

Polyfyletische taxa óngersjeie zich zowaal van de monofyletische taxa, wo e taxon besteit oet alle saorte die van 'ne veureljer aafstamme, inclusief de veureljer zelf, es de parafyletische taxon, wobie de veureljer waal tót 't taxon behuèrtj, meh neet al zien aafstammelinge.
Taxon

E **taxon** (mièrvawd: *taxa*) is 'n taxonomische einheid of groep. 't Is 'n groep organisme die door 'nen taxonoom waere geach det ze 'n óngersjeibaar einheid vörme. E taxon kan aevel ouch 'n groep van taxa van 'n óngerligkendj niveau zeen; of e deil van e taxon van 'n hoager niveau. Me kan dus niveaus óngersjeie.

Meistes haet e taxon 'ne naam en 'n rang, meh det is gei vereisdje. E taxon bevatj organisme (of taxa) wovan 'nen taxonomie oardeiltj det ze tót die einheid behuère, óm raejene die veur dem wichtig zint.

Ouch saorte zelf vörme taxa ónger e geslech.
Eidonomie

**Eidonomie** is 'n weinig-gebroeke term binne de biologie. De eidonomie is de studie van 't oetwenjig uterlik van 'n organisme; hiemit is ze dus 't taengeneuvergestèldje van de anatomie, waat verwies nao de inwenjige morfologie.

Allewel de eidonomie väöl woort gebroeke inne begin van de gesjiechte van de biologie; wuèrtj dees vorm van bestudering nag biezunjer weinig bedreve. Dit kump doordet eidonomie väöl te make krieg mit de effèkte van convergente evolutie. Hiedoor levertj 't minder nuuj infermaasje op euver organisme es de anatomie en waere oetwenjige uterlikheje meistes óngerzóch es e deil van grótter óngerzeuke in de morfologie, wie de kónteks van fylogenetisch óngerzeuk.
Dzjinn

Inne **dzjinn** (Arabisj: جن) is in 't islamitisch vólksgeleuf oet uëverleëveringe va d'r koran 'n boavenetuurlige en sjpirituele entiteit, die op g'ne eëd rónkwaat en minsje kin bezatte. Same mit d'r minsj en de ingele, vörme de dzjinns de drei weëzes deë Allah (God) gesjöp hat. In 't islamitisch vólksgeleuf weëde dzjinns dök geprisenteëd as geister deë winsje va sjtirvelinge kinne vervölle, oeë van 't bekankste verhaal 1001-naach is. Sómwieles zint dzjinns i vólksverhaler óch demonische óf hauf-demonische weëzes, meh 't guëf óch *gooj dzjinns* deë zich óngerwirpe aa God en dön goddelige take oetvuëre. Dzjinns guëf 't i mieërder versjieninge, en mieëstes köame deze weëzes uëveree mit de trolle, elfe, feeën, nymfen en anger natuurweëzes die me in Europa kint. E wichtig versjil mit dees mythologische weëzes van 't westerse vólksgeleuf, zint dön ónsjtoffeligheed, wie bei geister. Óch *shaitan* (Satan) weëd as dzjinn gezieë, meh zing intentie is ummer sjlech. Vólges de koran hat heë d'r val van Adam en Eva veroerzakd.
Lats

:*Dit artikel geit euver de veurmaolege [[munteinheid]] vaan [[Letland]]; veur 't liechaamsdeil, zuug: [[oear]].*
----
De **lats** waor 't veurmaolig betaolmiddel vaan Letland veur de inveuring vaan d'n euro in 2014 in dat land.

De lats waor besjikbaar es muntgeld in de weerdes 1, 2, 5, 10, 20 en 50 santīmu (*cente*) en 1 en 2 lati. 't Pepiergeld waor besjikbaar es baankbiljette vaan 5, 10, 20, 50, 100 en 500 latu. De ISO 4217-code vaan de muntsoort waor LVL.

Toen Letland euvergóng vaan de lats op d'n euro, waor de umrekenkoers veur einen euro 0,702804 lati.
Homologie (anatomie)

**Homologie** sleit in de anatomie op organe mit 'tzelfdje boewplan, wovan de oarsprunkelike fónksje door verangerendje ómstenjigheje in de loup van de evolutie zint aangepas. E bekèndj veurbild is det van de veurpuèt bie zougdere die allemaol 'tzelfdje boewplan höbbe, meh samehangendj mit häör taengewuèrdige fónksjes dudelik vanein versjille.

'n Anger veurbild is det van de geslechsorgane. Zoa zint de oarsprunkelike gonade bie mennelike bièster aangepas tót d'n teelbal en bie vrouwelike bièster tót d'n eierstek.

## Zuuch ouch
* Homologie
Homologie

**Homologie** kan verwieze nao:
* Homologie (anatomie), in de anatomie organe mit 'ne gelieke evolutionairen oarsprónk in versjillige taxa;
* In de genetica sleit homologie op twiè gene mit dezelvendje plaats (*locus*) in 't DNA;
* Homologie (wiskónde), e begrip oet de wiskónde;
* Homologe rits, in de sjeikónde zint die verbinjingen mit 'n gelieke gróndjstructuur, mer e versjillendj aantaal CH2-gruup;
* Homologatie.
Synapomorfie

**Synapomorfie** is e begrip oet de kladistiek en evolutie det sleit op e kènmirk van e taxon det uniek is veur det taxon. Alle organisme die bie de groep huère höbben 't of stamme aaf van 'n vorm die det oatj kós. Dit mèntj ouch det alle get minder-verwantje organisme die dao neet bie huère 't ouch neet höbbe en ouch noatj höbbe gehad. Oet de vónjs van 'n synapomorfie kan waere aafgelèdj det alle organisme die dem kinne nejliker aanein verwantj zint es aan 'n zöstergroep binne e rumer taxon. Me kan aevel waal neet 'n nejjer verwantjsjap aannumme tosse de zöstergroep en leje van 'n rumer groep op gróndj van 't óntbraeke van 'n synapomorfie. 

Es e veurbild kinne zougdere de milkklere; dees zint 'n synapomorfie bie häör. 't Feit det vèsse en reptiele gein milkklere höbbe mèntj waal neet det dees twiè nejjer aanein verwantj zint; häör gezamelik kènmirk ('t óntbraeke van milkklere) is 'n symplesiomorfie. 

Ómdet eigesjappe döks weer verzwinje in 'n groep, kan me aevel neet good op slechs ein eigesjap aafgaon. Biologe verzeuke in 't kader van de kladistieks alle synapomorfieje op te späöre en zeuke zoa de wersjienlikste stamboum.
Morfologie (biologie)

**Morfologie** is e deil van de biologie det zich besjeftig mit 't bestudere van de vorm en de struktuur van organisme en häör specefieke structureel kènmirke.

Hie-ónger valle ouch aspèkte van 't oetwenjig uterlik (feguur, tekstuur, kläör, petroan, gruèdje) ofwaal de extern morfologie (eidonomie), esouch de vorm en de struktuur van inwenjige deiler wie knäök en organe, de intern morfologie (anatomie). Dit versjiltj van de fysiologie, die zich veurnamelik besjeftig mit de fónksje van dees deiler. Morfologie is 'nen tak van de laevesweitesjappe det zich besjeftig mit 't bestudere van de algemein struktuur van 'n organisme of e taxon en de óngerdeile daovan.

## Zuuch ouch
* Morfologie (in de taalkónde)
Kladistiek

**Kladistiek** of **kladisme** is 'n analysmethood die wuèrtj gebroeke in de biosystematiek veur evolutionair relaasje tösse organisme perbere te bepaole. Evolutionair verwantjsjap kan allein waeren aangetuèndj op gróndj van synapomorfieje: de gemeinsjappelik eigesjappe van alle leje van 'n groep, die ze höbbe geórve van de litste gemeinsjappelike veureljer van die groep.

Kladistiek versjiltj van anger fylogenetische genièkinge, wie de evolutionair systematiek, doordet allein monofyletische gruup waere opgenómme die alle saorte ómvatte die aafstamme van 'ne bestumdje veureljer (de klade). Zowaal parafyletische, gruup die waal alle drekke aafstammelinge van de litste gemeinsjappelike veureljer bevatte, meh neet sómmige later aafstammelinge, es polyfyletische, gruup die neet alle drekke aafstammelinge van de veureljer ómvatte, gruup waere aafgeweze.

Bie de klassieke systematiek woort veurnamelik gekeke nao morfologischen en anatomische boew en euvereinkumste dao-in en nao homologie en euvereinkumste in 't boewplan.
Symplesiomorfie

'n **Symplesiomorfie** is in de fylogenie 'n aandujing veur 'n bestumdje gedeildje eigesjap binnen 'n groep saorte die neet uniek is veur dees groep. De eigesjap is al óntstange veur de litste gemeinsjappelike veureljer, wodoor ze dus neet unieks is veur de groep saorte. Zón eigesjap kan dus neet waere gebroek es e bewies det de leje van 'n groep nejjer aanein verwantj zint es aan 'n saort boete die groep die 't kènmirk ouch bezitj; daoveur mót me 'n synapomorfie aantuène, e gedeildj nuuj kènmirk.
Fysiologie

**Fysiologie** is de lièr van de normaal laevesverrichtinge en -versjiensele bie organisme (mit naam dere). Dewiel de anatomie en histologie de structuur besjrieve van de organisme en häör organe en weefsel, besjeftig de fysiologie zich mit de normaal wirking daovan. De wirking bie aafwiekinge (wie krankheid) valle ónger de pathofysiologie

De wirking van 't lief van 't organisme zeuk me oet door gebroek te make van 'n groat aantaal methode en óngerzeukstechnieke, wobie sjemie, biosjemie, electronica, netuurkónde, immunologie, microscopie en lektronmicroscopie 'n wichtige rol spele. Döks wuèrtj ouch gebroek gemaak van deerprove.

Wichte óngerwirpe van de fysiologie zint ónger anger de wirkinge van de nere en 't zaenstèlsel, de regulaasje van 't hert en de bloodsómloup, de lónge en gaaswusseling, de spiesvertaering, de hormoanhoeshaojing, de celhomeostaas, 't intern miljeu, de motoriek en 't metabolisme.
Villadörp

E **villadörp** is e type dörp wat in rillatief recinten tied is oontstande es woenplaots veur rieke lui die boete de stad wouwe woene. In principe geit 't um plaotse die veur de koms vaan de villa's nog neet bestoonte of mer e gehuch/buurtsjap waore; bij oetbreiding weurt 't woord evels ouch wel gebruuk veur aw dörper die hun agrarische functie (bekans) compleet höbbe verlore en boete 'ne kleine dörpskern väöl villabebouwing kinne.

Villadörper vint me in Nederland väöl op en roond d'n Utrechsen Heuvelrögk. Dit heet de twieleiege oerzaak tot dit oonvröchbaar landsjap vreuger dunbevolk waor en väöl natuursjoen beit. Plaotse wie Hollandsche Rading, Bilthoven en Den Dolder zien neet awwer es ind negentienden iew. Dit kin me aon de bouw zien, boe-in gebouwe mèt 'n woenfunctie euverheerse. 't Gief in zoe'n dörper gein dörpspleine en ouch wieneg spoere vaan economische activiteit (boerderije, febrikke etc.), umtot de inwoeners vaan hun geld leefde of boete 't dörp wèrkde.

Awwer dörper die gooddeils 't karakter vaan villadörp höbbe gekrege zien oonder mie Rozendaal (op de Veluwe), Wassenaar en Bloemendaal (allebei in de Hollandse duine).
Aat

**Aat** (Fraans: *Ath*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 126,95 km² wonne 28.523 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 225 minse per km².

## Aander kerne

Lanquesaint, Irchonwelz, Ormeignies, Bouvignies, Ostiches, Rebaix, Maffle, Arbre, Houtaing (Houthem), Ligne, Mainvault, Moulbaix, Villers-Notre-Dame, Villers-Saint-Amand, Gellingen (Ghislenghien), Isières, Meslin-l'Evêque en Gibecq (Gibeek).
Beloeil

**Beloeil** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 61,55 km² wonne 13.897 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 226 minse per km².

## Aander kerne

Basècles, Ramegnies, Thumaide, Wadelincourt, Aubechies, Ellignies-Sainte-Anne, Quevaucamps (gemèngdehoes), Grandglise en Stambruges.
Vloesberg

**Vloesberg** (Fraans: *Flobecq*) is 'n faciliteitegemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 23 km² wonne 3.490 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 152 minse per km².

Bie de vaslègking van de taalgraens waor alling 't gehuch D'Hoppe Vlamsjtalig. Toch hat me besjlaoëte de gaanse gemingde twieëtalig te make.

## Aander kerne

D'Hoppe (*La Houppe*).
Frasnes-lez-Anvaing

**Frasnes-lez-Anvaing** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 112,44 km² wonne 11.641 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 104 minse per km².

## Aander kerne

Saint-Sauveur, Herquegies, Œudeghien, Frasnes-lez-Buissenal (gemèngdehoes), Anvaing, Cordes, Hacquegnies, Arc-Ainières, Wattripont, Forest, Moustier, Montrœul-au-Bois, Buissenal en Dergneau.
Nirm

**Nirm** of **Nirrem** is e dörp i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. Óp 31 november 2012 hat 't 201 lüj. Nirm ligk noardoeëstelig va de sjtad Jellekerke en weëd mit de L42, deë va Randerath noa Heële luëp. 't Dörp ligk 58 bis 67 meter boave zieënivo, en 3 bis 5 meter hoeëger as 't reveerke d'r Worm oeë 't aa ligk.

Va'naaf de vieëftieënde ieëw sjteet Nirm bekank as *Nerhem*, *Nyrhem* (1514), *Nierhem* (1540), *Nirem* (1560) en va'naaf 1840 as *Nirm*. D'r naam sjtamt aaf va 't woad *Niederrhein*. Sjtruimópwaarts óp de Worm, guëf 't e *Opheim* as teëngehenger. Óp 1. januari 1972 is Nirm mit de noaberdörper Kraudorf, Hoven en Kogenbroich ópgegange i de gemingde Jellekerke. Vasteloavenk en de hirfskirmes zint de wiechtigsjte joarligse evenemingte i 't dörp.
Dialekcontinuüm

E **dialekcontinuüm** is 'n vergaoring aan spraokvariëteite die op 'n min of mieër aafgepaoldje oppervlakdje waere gespraoke en slechs gering versjille t'n opzich van de variëteite rónjelóm vertuuene. Daodoor is veur alle spraekers de kómmunikaasje mit beweuners die kórtbie woeane rilletief gemekkelik; dewiel de kómmunikaasje tösse de luuj aan 't oetènj van 't continuüm (bao) ónmuuegelik is dore grótteren aafstandj en daomit de greujendje versjille tösse de twieë variëteite.

Óm politieke of anger raejene kónne spraekers van e deil van e dialekcontinuüm veur te kalle euvergaon op 't gebroek van 'n *[[lingua franca]]* euver lang aafstenj. Wen dees zich óntwikkeldje oete variëteite binne 't dialekcontinuüm en den 'n min of mieë vaste vorm krieg, sprèk me döks van 'n standerdspraok. Vervölges kan 't dialekcontinuüm door versjillige staotsgrenze gans oetereinvalle wen de spraekers häör oearsprunkelik dialek inrule veure standerdspraok.
Prómmere

**Prómmere** (Duutsj: *Prummern*) is  e dörp i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. Óp 30 november 2012 hat 't 691 lüj. 't Óp 84 bis 101 meter hoeëg ligkend dörpke, ligk oeëstelig va de sjtad Jellekerke zelver. D'r K24 verbink Prómmere mit de noaberdörper Würm en Beeck en mit d'r B56 tusje Jlabbach en Oake. D'r Immendorfer Fließ sjtruimt noardoeëstelig va Prómmere en móngt noa inkele kilometesj oet i de groeëter Beeckfließ.

Prómmere is e typisj kirkdörp, mit d'r kirk as middelpunt, oeë-va veer sjtroate i de himmelsrichtinge vuëre durch 't dörp. D'r Weëltkrieëge zörgte vuur vöal verlieze vuur 't dörp. I de Ieësjte Weëltkrieëg kame 32 soldate oet Prómmere um 't leëve, en i d'r Twieëde Weëltkrieëg 50. I de leste fase va deë krieëg woeëd 't dörpke zjwieër bekaampt durch de gealjeerde en de Wehrmacht, oeë-bei 't ganse dörp verneeld woar en de bevólking geëvecueerd woeëd. 20 november 1944 veel Prómmere en twieë daag sjpieër veel e anger bolwirk óp inne heuvel dat noardoeëstelig va Prómmere ligk.
Aiseau-Presles

**Aiseau-Presles** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 22,19 km² wonne 10.863 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 490 minse per km².

## Aander kerne

Aiseau, Pont-de-Loup, Presles en Roselies (gemèngdehoes).
Manage

**Manage** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 19,6 km² wonne 22.708 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 1175 minse per km².

## Aander kerne

Bellecourt, Bois-d'Haine, Fayt-lez-Manage (gemèngdehoes), Manage en La Hestre.
Montigny-le-Tilleul

**Montigny-le-Tilleul** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 15,1 km² wonne 10.146 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 672 minse per km².

De gemèngde makt dael oet van de sjtreek Thudinië.

## Aander kerne

Landelies.
Tevere

**Tevere** (Duutsj: *Teveren*) is e dörp i g'n gemingde Jellekerke dat huët bei Kreis Hinsberg in 't weste va g'ne Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Op 80 bis 105 meter hoeëg ligkend dörp hat op 30 november 2012 2.326 lüj. Tevere ligk drei kilometer zuudwestelig va g'n sjtad Jellekerke zelver aa d'r L42. De Roeë Baak, die plaatsjelig mit *Teverener Bach* weëd aageduud, sjtruimt noardoeëstelig van 't dörp, um richting de Gelingbaak aaf te watere. Tevere sjtóng al vanaaf 1155 bekank as *(De) Tivern*. 't Woar i de herfs van 1944 zjwieër bekamp. 't Reveerke d'r Worm woar toen vuur e paar daag 'n frontlinie tusje de Dütsje en de geallieerde unger leiding va de Verenigde Sjtate. De Britte boewde in 1953 bei Tevere e lóchmachbasis, die in 1968 i heng kam va de (noakrieëgse) Luftwaffe.

De lüj va Tevere zint traditioneel gooddeels lutheraans-protestants, dewiel vöal anger dörper i g'n umgeëving kathelike inwuënesj hant. Vanaaf d'r zestieënden ieëw hat zich een protestants-christelige gemingde gevestig, die sjteets mieë wasjte. Dit zörgde doavuur dat in 1993 'n twieëde parochie (gemingde) geboewd mós woeëde. De protestantse kirk hat i g'n gemingde Jellekerke zoeën 4.500 lede, oeëva e groeët deel i Tevere. 't Dörp hat óch economische beteëkenis vuur de direkte umgeëving. Get westelig van 't dörp, aa g'n grens mit de Nederlandse provincie Limburg, ligk 't netuurgebeed Teverener Heide.
Süggerath

**Süggerath** is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat
Noardrien-Wesfale. 't Hat óp 31 december 2010 730 lüj en 't óp 64 meter hoeëg ligkend plaatsjke ligk óch i 't daal va 't reveerke d'r Worm. D'r L42 verluëp durch 't dörp, net wieë d'r ieëzerweëg Oake-Düsseldörp. De gesjichtelige oersjprung geet truuk noa de Franke. Süggerath lóg d'n tied tusje Kölsje en Luuks-Broabantse invlódsjfeer. 't Aachtervoogsel *-rath* i d'r naam *Süggerath*, beteëkent roajing, waat doa óp deed dat vuur 't boewe va de nederzatting, sjtökker busj óf anger netuur zint geroajd. 't Dörpke woeëd vuur 't ieësj vermild i 1153 as *Segerod* i e dokument va d'r eëdsbissjop va Kölle. 

I d'r Twieëde Weëltkrieëg woar 't dörpke militair va belang en woar 't geleëge aa d'r Westwall, dat sjütslinies woare um e groeët deel va (*Linksrheinisch*) Pruusj te sjuutse teënge d'r gealjeerde ópmars. Bis in de '70 woare deler va de linie good zichbaar, meh noe zint nag risjtenger te zieë, wieë zoeëgeneumde Panzergraben.
Nuitevere

**Nüjtevere** (Dütsj: *Neuteveren*) is e dörpke i g'n gemingde Jellekerke dat huët tót 't Kreis Hinsberg in 't weste va d'r Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale. Nüjtevere besjteet oet ca. 300 familiewuëninge. 't Plaatsjke woeëd i de joare '60 ópgerich, direk westelig va ge *moderdörp* Tevere. In 1953 boewde de Britte in opdrach va de NAVO de Air Base Geilenkirchen, die in 1968 i heng kam va de Dütsje. De basis is allewaal nag sjteets va de NAVO.
Waurichen

**Waurichen** is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. 't Ligk zuudoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke zelver; drèk noardoeëstelig ligk Immendorf. Wiechtige verkieësjverbinkinge zint d'r B56 (Hinsberg-Jöllig) en d'r B57 (va Oake noa Jlabbach). 't Óp 108 bis 111 meter hoeëg ligkend plaatske, hat óp 3 november 2012 767 lüj. Waurichen sjtóng i 1279 bekank as *(De) Wauderike* en va'naaf 1666 as *Waurich*. 't Dörp hauw vuur de dirèkte umgeëving get ikkenomisj beteëkenis. 't Guëf mieërdere agrarisje bedriever, die deels versjiedene funksies han, beivuurbild t'r rekreasie. Wieër hauw 't dörp inne vereënigingsleëve mit 'n sjötterie, theaterclub, heemkóndige vereëniginge. Vasteloavend is óch inne joarligse wichtige fenomeen, wieë i 't ganse Rienland en aagrénzjenk Limburg.
Würm (Jellekerke)

**Würm** is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. 't Ligk 70 meter boave zieënivo en 't hat óp 31 december 2012 526 lüj. 't Dörp is 't centrale punt va g'n lokale kirkgemingde, die óch de naoberdörper Leiffarth, Hóngstrop, Flahstraß, Müllendorf en Beeck umvat. Würm ligk zeëve kilometer noardoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke zelver en rechs va g'ne reveerke d'r Worm. D'r L364 vuët durch 't plaatsjke. De ieësjte vermilding va Würm woar in 1137. Tiedes de Franzuësisje bezatting va 1794 bis 1814 woar Würm officieel hoofplaatsj va g'n gelieknamige gemingde, die de hütse kirkgemingde umvat. Óp 1 januari 1972 woeëd 't óngerdeel va gemingde Jellekerke.

Wie de mieëste dörper i g'n umgeëving, hauw Würm ing leëvendig vereënigingsleëve mit 'n sjötterie, meziekkórps en e karnavalsvereëniging, zoeëwie is de badkoeperrènne óp d'r Worm óch e joarligs truukkeërend eveneming.
Honnelles

**Honnelles** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Berge. Op 'n oppervlakde va 43,65 km² wonne 5.186 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 119 minse per km².

## Aander kerne

Angre, Angreau, Athis, Autreppe, Erquennes, Fayt-le-Franc, Marchipont, Montignies-sur-Roc, Onnezies en Roisin.
Jurbeke

**Jurbeke** (Fraans: *Jurbise*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Berge. Op 'n oppervlakde va 57,86 km² wonne 10.294 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 178 minse per km².

## Aander kerne

Erbaut, Erbisœul, Herchies, Masnuy-Saint-Pierre en Masnuy-Saint-Jean.
Saint-Ghislain

**Saint-Ghislain** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Berge. Op 'n oppervlakde va 70,18 km² wonne 22.969 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 327 minse per km².

De bekinde vieftiende iewse kompenis Johannes Ockeghem, mèt zien veur deen tied baonbrekende renaissancemeziek, kaom oet Saint-Ghislain.

## Aander kerne

Baudour, Neufmaison, Sirault, Tertre (gemèngdehoes), Hautrage en Villerot.
's-Gravebrakel

**&#39;s-Gravebrakel** (Fraans: *Braine-le-Comte*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 84,68 km² wonne 21.337 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 252 minse per km².

## Aander kerne

Hennuyères, Henripont, Petit-Rœulx-lez-Braine en Steenkerke (*Steenkerque*).
Lessen

**Lessen** (Fraans: *Lessines*) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 72,29 km² wonne 18.520 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 256 minse per km².

## Aander kerne

Ghoy, Lessenbos (*Bois-de-Lessines*), Ogy (*Oseke*), Papegem (*Papignies*), Twee-Akren (*Deux-Acren*), Wannebeek (*Wannebecq*) en Woelingen (*Ollignies*).

## Kiekt óch
* Lesse
Opzullik

**Opzullik** (Fraans: *Silly*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 67,68 km² wonne 8.223 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 121 minse per km².

## Aander kerne

Fouleng, Gondreghem (*Gondregnies*), Graty, Hellebeek (*Hellebecq*), Hove (*Hoves*), Opzullik (*Silly*), Thoricourt en Zullik (*Bassilly*).
Ecaussinnes

**Ecaussinnes** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 34,77 km² wonne 10.771 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 310 minse per km².

## Aander kerne

Écaussinnes-d'Enghien, Marche-lez-Écaussinnes en Écaussinnes-Lalaing.
Zinnik

**Zinnik** (Fraans: *Soignies*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 110,3 km² wonne 26.796 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 243 minse per km².

## Aander kerne

Horrues, Casteau, Thieusies, Naast, Chaussée-Notre-Dame-Louvignies en Neufvilles.
Alexie

**Alexie** (van 't Aadgrieks ἄ *ón-* en λέξις *waord*) is de medische beneuming veur 't ónvermoage tót (begriependj) laeze, op veurwaerd det 't gezichsvermoage intak is. Alexie wuèrtj ouch waal **waordblindjheid** of **visueel afasie** geneump en is neet te verwarre mit dyslexie. Alexie wuèrtj geraekendj tót de fatische stuèrnisse, wotoe ouch afasie en agrafie behuère. 't Kump döks veur in kómbinaasje mit ei van dees symptoame.
Bdht-klinkerregel

De **bdht-klinkerregel** is 'ne grammaticale regel in sómmige Vlaamse, Braobantjse, Zeeuwse en Limbörgse dialekte, wobie mennelik naamwäörd die mit 'n b-, d-, h-, t- of klinker aanvange, 'n -n kriegen achter 't drek-veuraafgäöndje bieveugelike naamwaord, lidwaord of veurnaamwaord.

Bieje meiste Limbörgsspraekendje geldj de regel aevel neet bie wäörd die aanvange mit *tj-* of *tsj-*; op 't Braobantjs is det aevel döks waal 't val.

Veur väöl Limbörgse dialekte, mit naam de zujeliker dialekte, geldj det deze regel neet (mieë) veure b- geldj; me haet hie dus 'nen dht-klinkerregel.

In Mofert is van vreuger oet spraok van 'n lichte variaasje oppe regel; me gebroek hie namelik van aadshaer oet d'n dhlrt-klinkerregel. 't Fenomeen is hie aevel bie de l- enne r- zo good es gans verzwónje. De regel brèdj zich ouch oet toet samestèllinge wovan 't lèste deil e mannelik zelfstenjig naamwaord is: *sjroef* + *drejjer* = *sjroevendrejjer*. Wiejer kan me opmirke det de regel neet van toepassing is op 't wäördje "dae"; 't óngersjied tösse "dae" en "daen" is e naamvalsóngersjied, wobie "dae" geldj veure nominatief en "daen" veure datief en accusatief: "Dae miens zuutj daen hóndj, dewiel dae dokter daen patiënt doorverwies."

## Veurbiljer

## Extern links
* Oetlègk euver de regel

## Brón
* Bakkes, Pierre. "Mofers Waordebook." *Montfort: Stichting Mofers Waordebook* (2007).
Wurfeld

**Wurfeld** is e wielder i de gemingde Mezeik i Belsj Limburg. 't Ligk 1 kilometer i noardwestelige richting va 't Mezeiker centrum verwiederd en 't hat i 't joar 2008 453 lüj. D'r naam Wurfeld kumt oet 1368, en woar toen as *Werffele* vermild. 't Is meugelig aafgeleed va *-warf* en *feld*, waat zoeëget as *[[Wilg]] i 't vild* beteëkent. Óch vuëde d'r Romiense Heerbaan va Tungere noa Nimwege durch 't gehuch. Wurfeld zelver hauw ing Frankisje oersjprung as beboewing rónk inne kloeëster, meh woar al bewuënd i de nüj sjteentied. 

't Óp 33 meter hoeëg ligkend plaatsjke, is geleëge óp g'n grénsj tusje 't Moasdaal en de Kempe. Drèk zudelig ligk 't noaberwielder Siemkensheuvel en westelig 't netuurgebeed Tösch-Langeren óp de Kempe. Heidurch sjtruimt de Busjbaak. D'r wichtigsjte weëg is d'r N78, deë navenant parallel luëp aa d'r A2 aa g'ne uëverziej va d'r Moas, i Limburg.
Voeërshoeëve

**Voorshoven** is e dörpke i de gemingde Mezeik i Belsj Limburg. 't Hat in 2008 1.185 lüj. Drèk zudelig ligk 't dörp Nerotere, oeëstelig Neerhove en noardelig ligk Solt. Al die dörper zint i d'r luëp va de joare miteenanger vergreujt. Kinder, Tungerlo en Opitter ligke óch neet wied aaf. Voorhoven woar as vanaws d'r groeëtste plaatsj i g'n umgeëving en hat t'n tiede va d'r Tachentigjoarige Krieëg (1625) óch inne sjans mit grèppele, deë i de joare 1906-1907 zint gedömp. D'r *Schansweg* herinnert zich nag aa dat fort. Voorshoven is seër 1952 inne ege parochie. De kirk sjtamt oet 1938 en kinmerkt zich durch e ópvallende puntdak.

## Externen links
* Voorshoventerschans
* Sint-Jozefkerk
Handicap

'n **Handicap** is 'n bepirking die is aangebaore of door 'n krenkheid of óngeval is opgeloupe die oetveuring van hanjelinge of opdrachte die normaal zint verhinjertj of verlestig.

In de hölpverlièning veur luuj mit 'n functiebepirking is 'n handicap 'n naodeilige positie van 'ne persoan es gevolg van 'n stuèrnis of 'n functiebepirking die de normaal rólvervölling van de betróchte (gezeen laeftied, geslech en sociaal-culturelen achtergróndj) begrens of verhinjertj.

Meistes sleit de invölling van "handicap" allein op de groate klassieke indeiling, namelik dees van verstenjelik, fysiek, visueel, auditief en psysisch. Sómtieds sleit de invölling ouch op luuj mit 'n chronische krankheid.

Luuj mit 'n handicap kónne sómtieds perbleme höbbe e normaal laeve te leie. Mit 't waord "normaal" wuèrtj hie gemèndj det me zónger groate perbleme liefelik, geistelik en emotioneel kan functionere en daobie neet aafhenkelik te zeen van anger luuj.

'n Handicap kan zowaal liefelik es geistelik zeen en is neet ummer drek zichbaar veur de boetewaereld.

Inkel veurbiljer van handicaps zint dyslexie, blindjheid, doufheid, ADHD, autisme, dwaesjlaesie, verlaampheid, PDD-NOS en epilepsie.
Dyslexie

**Dyslexie** (oet 't Aadgrieks: δυς- *dys-* "bepirk" en λέξις *lexis* "waord", dus *bepirk laeze*; ouch waal waordjblindheid, al sleit det op alexie) is 'n term die in de weitesjap wuèrtj gebroeke veur ernstige perbleme mit 't kónne laeze van wäörd.

Euver 't óntstaon is nag väöl discussie, meh meistes nump me aan det de oarzaak van 't laesperbleem in 't slech functionere van de fonologische spraokverwirking ligk. Emes mit mit dyslexie neump me meistes 'nen *dyslek*.
Dorne

**Dorne** is e dörp i de gemingde Mezeik. Dorne tilt 1.329 inwuënesj (2008) en 't ligk óp 55 bis 90 meter boave zieënivo óp ge Hoeëge Kempe. 't Ligk langs g'n weëg va Mezeik noa As (N773). Kót bei geleëge kèrne zint Opotere, Glabbek en Niel-bij-As. De Busjbaak sjtruimt dwaasj durch 't dörp. 't Dörp hauw ing vootbalvereëning en e sjötterie, vernömt noa de hillige Sebastiaan. Óp ing aw sjans, bevink zich 'n kesjtieël.
Sj-umlaut

De **sj-umlaut** (inne litteratuur meistes de **sch-umlaut**) is 'n vorm van umlaut die veurkump in versjillige Nederfrankische en Ripuarische taalvariëteite, worónger 't Limburgs. De sj-umlaut is vanwaenge zie betrèkkelik ónregelmaesig karakter slechs in e paar vel aan te wieze, wovan wiedoet de meiste gaon euvere verangering van *a* nao *e*, wen die wuuertj gevolg door 't (historisch) cluster *sj/sch*. Strik-gezeen is 't dus geinen umlaut, mer 'n saort aan palatalisatie.

De sj-umlaut is betrèkkelik jónk in vergelieking mitte anger umlaute en ouch 't verspreijingsgebied is bepirk; zoea kump t'r in 't Standerdnederlands mer in ei val veur: 't wäördje "fles". In sómmige vel luuet de sj-umlaut e minimaal paar achter; mit naam bie 't ewegvalle van 't palataal karakter van 't consonantcluster. E veurbild oet 't Mofers is *tes* (inne mantjel) taenge *tas* (kóffe), wobie 't ieëste 'ne sj-umlaut haet óngervónje.

De sj-umlaut kump allein veur bie wäörd die in 't Oergermaans 't cluster **sk* hawwe, neet **hs*; dus *bösj* kump veur, meh *ösj* neet.

## Veurbiljer

; Noeate
# In 't Middelhoeagduutsj koom ónnag de vorm *asche* zónger umlaut veur.
# *Bösch* is Kölsj en *Bësch* is Luuksembörgs. Vergeliek ouch nog *Frösch, Fräsch* veur kwekkerd (Hoeagduutsj: *Frosch*).
# De vörm *bösj* en *busj* kómme veur in sómmige Zuud-Limbörgse dialekte.

## Zuuch ouch
* A-umlaut in 't Germaans
* I-umlaut in 't Germaans
* U-umlaut in 't Germaans
* R-umlaut

## Brón
* van Wijk, N. "De umlaut van a in ripuaries-en salies-frankiese dialekten van België en Nederland." *Tijdschrift voor Nederlandsche Taal-en Letterkunde* 33 (1914): 203-247.
Anderlues

**Anderlues** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 17,02 km² wonne 11.976 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 703 minse per km².

## Aander kerne

An'swèle, Alu, L'aiû en Vanneriau.
Estinnes

**Estinnes** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent La Louvière. Op 'n oppervlakde va 72,73 km² wonne 7.696 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 106 minse per km².

## Aander kerne

Estinnes-au-Mont, Estinnes-au-Val, Vellereille-le-Sec, Vellereille-les-Brayeux, Fauroeulx, Haulchin, Croix-lez-Rouveroy, Rouveroy en Peissant.
Binche

**Binche** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent La Louvière. Op 'n oppervlakde va 60,66 km² wonne 33.187 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 547 minse per km².

Binche hat de bètst-bewaarde sjtadsmoeëre va Belsj.
Bekaand is d'r Carnaval va Binche.

## Aander kerne

Bray, Waudrez, Buvrinnes, Épinois, Leval-Trahegnies, Péronnes-lez-Binche en Ressaix.
Sivry-Rance

**Sivry-Rance** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 72,97 km² wonne 4.879 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 67 minse per km².

## Aander kerne

Grandrieu, Montbliart, Rance, Sautin en Sivry (gemèngdehoes).
Thuin

**Thuin** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 76,17 km² wonne 14.530 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 191 minse per km².

## Aander kerne

Biercée, Biesme-sous-Thuin, Donstiennes, Gozée, Leers-et-Fosteau, Ragnies en Thuillies.
Antoing

**Antoing** is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 31,13 km² wonne 7.744 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 249 minse per km².

## Aander kerne

Maubray, Péronnes-lez-Antoing, Bruyelle, Caloen (*Calonne*) en Fontenoy.
Brunehaut

**Brunehaut** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 46,11 km² wonne 8.069 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 175 minse per km².

## Aander kerne

Bléharies (gemèngdehoes), Guignies, Hollain, Jollain-Merlin, Wez-Velvain, Lesdain, Laplaigne, Rongy en Howardries.
Celles

**Celles** of **Celles-lez-Tournai** is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 67,14 km² wonne 5.591 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 83 minse per km².

## Aander kerne

Schalafie (*Escanaffles*), Molenbaix, Popuelles, Pottes en Velaines.
Kluisberg

**Kluisberg** (Fraans: *Mont-de-l'Enclus*) is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 26,93 km² wonne 3.625 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 135 minse per km².

## Aander kerne

Amengijs (*Amougies*; gemèngdehoes), Anserœul, Orroir en Rozenaken (*Russeignies*).
Leuze-en-Hainaut

**Leuze-en-Hainaut** is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 73,53 km² wonne 13.537 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 184 minse per km².

## Aander kerne

Grandmetz, Thieulain, Blicquy, Chapelle-à-Oie, Chapelle-à-Wattines, Pipaix, Tourpes, Willaupuis en Gallaix.
Älempt

**Älempt** (Duutsj: *Elmpt*; Nederlands-Limburgse dialekte mieëtstes: *Elmp*, oane -t) is e dörp i g'n gemingde Niederkrüchten, dat geleëge is i kreis Vieëse, i ge weste va g'ne Dütsje Bondssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Ligk dierek aa g'n grens mit Nederlands Limburg bei ge nationaal park d'r Meinweëg. Noa 't weste touw ligk tussje de dörper en g'n grens 't Elmpter Wald, dat óngerdeel is va de Maasterasse. Elmp weëd óntsjlete durch de autobaan A52. Bis e paar joare trük woar bei Elmp 't eng va de autobaan, meh nu geet ze tot aa g'n grens bei Remung, oeë d'r weëg wiergeet es N280. Dierek noardelig van Elmpt ligk ge gehuch Overhetfeld. Get noardeliger sjtruimt óch de Zjwalm. 't Óp 29 bis 75 meter hoeëg ligkend dörpke hat ing protestantse en ing katholieke kirk, gezeëgend aa St. Laurentius. 

## Gesjichde
Vanaaf d'r twelfde ieëw woar Elmp grónkgebeed va de Here van Elmp. Dees adellig gesjlach woar sjterk verbónge mit 't aoder gesjlach Brempt. 't Aode wape va d'r Elmpter adel woar óch 't wape va g'n gelieknamige gemingde, die bis de gemindelige herideling van 1 jannewaar 1975 nog ing zelfsjtandige gemingde woar. Dees adellige machhöbbesj houwe bis 1794, toen de Franzuëse 't Rienland en Limburg bezatte, de mach i dit gebeed. Óp 18 mei 1815 koam Elmp aa d'r Dütsje kuëning Friedrich Wilhelm III, wie 't ganse Rienland en de Nederrien. 

### Twieëde Weltkreeg-noe
I d'r Twieëde Weltkreeg woeëde veertieën manlüj oet Remung doeëdgesjoate durch Dütsje soldate, weil zie dwangarbeid houwe geweigerd. Noa d'r krieëg veel Elmp ónger Brits bezattingsgebeed en woeëd i 1953 't RAF Brüggen ópgerich, dat bis 15 mei 2001 die functie houw. De letste Britse vleegmesjinger woeëde in 2008 trükgebrach noa 't moderlank. De vleegbasis deent noe as terrein vuur 'n zjweëfvleegclub. De barakke woare vanaaf december 2015 bis juni 2016 noeëdópvanglocaties vuur 2.500 vlöchtelinge. D'r noa zint de barakke nog vuur vunnef joare besjikbaar vuur noeëdópvang. Zoeëwaal de gemingde Niederkrüchten esóch de bondssjtaat Noardrien-Wesfale zint verantwoadelig vuur dit projek.

## Referenties
*Dit artikel baseert zich óp 't corresponderende artikel óp de [https://de.wikipedia.org/wiki/Elmpt Dütsje Wikipedia].*
Bremp

**Bremp** (Dütsj: *Brempt*, mit -t) is e dörp i g'n gemingde Niederkrüchten, dat i ge kreis Vieëse ligk, in 't weste va g'ne Dütsje bondssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Ligk tussje Brüggen, Remunj (Nederland) en Niederkrüchten in. D'r B221 geet um 't dörp hin en is 'n wichtige noard-zuudverbinding i g'n regio. Dierek ten zuje van 't dörp guëf 't 'n aasjleting va de autobaan A52, die oeës-wes geet. D'r Hariksee ligk zieër kót bei 't dörp, zoeëwie 't Insel-Schlösschen, wat ó.m. e restaurant is, en d'r Brempter muële aa g'n Zjwaam. Durch de sjoeën laag guëf 't get toerisme. 

't Óp 41 bis 49 meter hoeëg ligkend dörpke dank zinge naam aa de Here va Bremp. Bremp  woeëd vuur 't ieësj vermild in 'n oerkonde in 1136. 't Gesjlach Brempt is 't aodste van 't Rienland. D'r Brempter burch, oeë zie woeënde, is hüts neet mieë wie e paar sjtökker fundamentreste. Dees fundamente bevinge zich kótbei inne vusjwiejer.
Steenput

**Steenput** (Fraans: *Estaimpuis*) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik-Moeskroen. Op 'n oppervlakde va 31,75 km² wonne 10.098 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 318 minse per km².

## Aander kerne

Bailleul, Steenvoorde (*Estaimbourg*), Evernijs (*Evregnies*), Leers-Noord (*Leers-Nord*; gemèngdehoes), Néchin en Sint-Legiers (*Saint-Léger*).
Sigaret

'n **Sigaret** of **sigrèt** is e lank rölke aan pepier det is gevöldj mit toebak en meistes kórter is es tieën centimaeter; d'n diamaeter ligk tösse de vief en tieën millimaeter. 't Pepierke ennen toebak waeren aan eine kantj aangestaoke enne sigaretterouk, of zwaam, wuuertj via 't anger oetènj dore móndj nao binne gezaoge. Wen me daobie deep inaomp, neump me det inhalere. Bie 't inhalere kómmen ónger anger 't verslavendje nicotien, 't vergiftigdje kaolmonoxied en taer 't lief vanne rouker in. 't Rouke van sigarette is kankerverwèkkendj, verhuueg de kans op hert- en vaatkrenkdjes en wirk óngunstig veure vröchbaarheid. Sómmige sigarette höbben 'ne filtjer, meh dae haet weinig toet gein effèk oppe gezóndjheidsrisico's.

Sigarette waeren algemeint verkóch in pekskes van rónjelómme twintjig de stök; 'n sloef sigarette (of stang) besteit oet tieën pekskes. Oet e pekske shag kan me zoeaget fieftig sigarette drejje; dees waere mitte handj gedrejdj behölpes e dón pepierke, de vleuj. 'ne Zwaore rouker rouk e pekske sigarette d'n daag of mieë.

't Restantj van 'n opgeroukdje sigaret hètj 'ne stoemmel of e stumpke; deze geit, tezame mitten aafgeklopdjen as, innen assebak.

Veural vrólje broekdjen vanne jaore '10 toet inne jaore '70 nag sigrèttenheljers.