open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tèkstiel

**Tèkstiel** is litterlik "alt det gewaoven is gewaore". 't Waord woort aafgeleidj van 't Letiense "texere", det weve beteikentj. De tèkstielprodukte wie die vreuger in 'n manufactuur woorte gewaove, neump me ouch manufacture.

In 't modern spraokgebroek wuuertj tèkstiel väöl rumer gebroek: tèkstiel is e matterjaal, det besteitj oet filamente (ènjloeaze dräöj) of vezele (kórte stökskes draod). Tèkstiel is praktisch ummer vervormbaar en kan ein-, twieë- of driedemensioneel zeen.

De samehang in 't tèkstielmatterjaal óntsteitj dore gróndjstoffe te spinne, twiene (of kablere/slaon), weve, breie, knuipe, vlèchten of door dao vilt ('n saort häörig vlees) van te make.

Nao 't spinnen is 'n ein eindimensioneel tèkstiel óntstange: 't gare. Ouch getwiendje, geklableerdje of geslage tèkstiel (twien, touw of kabel) neump me eindimensioneel ómdet de diekdje vergeleke mitte lingdje zieër klein is. Gebrèdje, gewaove, gevlóchten en geknuipdje tèkstiel geitj oet van garen en is meistes twieëdimensioneel en in oetzunjerlike gevalle driedimensioneel (aafstandjsweefsel of breisel, slangen en toete). Gevlóchte tèkstiel is ein- (kaord), twieë- (bandj) of driedimensioneel (ómvlèchtinge). Bieje vleesvörming is in taengestèlling toete anger technieke gei gare nuuedig. Ouch mit losse vezele kan e tèkstielmatterjaal gevörmp waere. Vleze zeen twieëdimensioneel.

Van tèkstiel waeren ónger anger kleijing (worónger bedriefs- en besjurmendje kleijing), hoeshaad- en weuningtèkstiel, technisch tèkstiel, geotèkstiel en rubber- en kónsstofversterking gemaak. Wuejer wuuertj tèkstiel in alderlei hobby's en inne kóns toegepas.

De óntwikkeling van spinnen en weve van ketoen is vanaaf 3400 v. Chr. in Egypte begós. Ouch de ziejcultuur haet 'n lang gesjiechte: vanaaf 2600 v. Chr. woort in Sjina ziej gespónnen en toet stoffe gewaove. 't Guuef brónne die veróngerstèlle det de tèkstiel- en weefkóns al väöl ajer is (20.000 v. Chr.); oet ein vanne wichtigste vónjste vanne litste decennia, d'n iesman Ötzi, bliek in edert geval det hae in daen tied (3100 v. Chr.) nag gei gewaove tèkstiel droog.
Metaal

E **metaal** is e sjemisch element oet ein vanne volgendje reekse van 't periodiek systeem:
* Alkalimetale;
* Aerdalkalimetale;
* Euvergangsmetale;
* Houfgroepmetale.

In 't periodiek systeem bevinje dees elemente zich allemaol links vanne semi-metale, of metalloïde. De metalloïde ligken op 'n diagonaal lien van boor (B) toet astaat (At).

Inkel algemein bekèndje metaalsaorte zeen: iezer, alleminium, kaoper, chroeam, nikkel, loead, zink, góld, zilver en platina, en ouch inkel legeringe zeen gemaak van metale, wie: bróns, messing, inox en soldeertin.

Metale höbben 'n aantaal kènmirkendje fysische eigesjappe:
* ze höbbe meistes e glimmendj uterlik;
* ze höbben 'n hoeag tejheid en zeen vervörmbaar;
* ze höbbe meistes 'n hoeag smultjpuntj; mit oetzunjering van kwik en gallium zeen alle metale vaste stoffe bie kamertemperatuur;
* ze zeen gooj geleiers van wurmdje en lektriciteit.
Lynx

**Lynx** kan verwieze nao:
*Lynxe, e geslach van 'n aantaal middelgroeate katten oete femielje vanne katechtige, worónger:
**Euraziatische lynx of lós;
**Canadese lynx;
**Pardellynx;
**Roeaje lynx.
*Lynx (webbrowser), 'ne neet-grafische webbrowser.
*Lynx (sterrebild).
Allier

't Departement **Allier** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 03. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Puy-de-Dôme en Creuse. De houfstad is Moulins.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Montluçon
* Arrondissement van Moulins
* Arrondissement van Vichy 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Departement

E **departement** (neet te verwarre mit de Departeminte van Fraankriek) is 'n aafdeiling en 't waord wuuertj döks gebroek veur e bepaoldj gebiedsdeil in e landj of 'n aafdeiling van 'n verein of organisatie mit aan te duje. Zoea wuuertj de benaming in 't Belsj ouch in 't óngerrich gebroek veur 'n subfaculteit of universitair vakgroep. Ouch gebroek me 't waord in 't leger veur e legeróngerdeil mit aan te duje.

In Nederlandj waere ministeries ouch aangeduudj es departemente.
Ain (reveer)

De **Ain** is 'n Franse reveer. De brón bevindj zich kórtbie de Zwitserse grens. De lingdje vanne Ain is 190 km en ze móndj oet inne Rhône. De brón ligk op 'n huuefdje van 700 maeter; 't debiet is 650 m³/s; enne oppervlakdje van 't stroumgebied is 12 000 km².

## Plaetjes

Plaetje:BronAin.jpg|Brón vanne Ain.
Plaetje:Perteain.jpg|Perte de l'Ain.
Ain (verdudeliking)

**Ain** kan verwieze nao:
*Ain, e departement in Frankriek;
*Ain (reveer), 'n reveer in Frankriek;
*Aín, 'n Spaanse gemèndje;
*Ain (ster), 'n ster in 't sterrebild Duur;
*Ain (Arabische litter), ﻉ, d'n achtieëndje litter oet 't Arabisch alfabet.
Aisne (verdudeliking)

**Aisne** kan verwieze nao:
*Aisne, e departement in Frankriek;
*Aisne (dörp), e dörp inne Belzje gemèndje Durbuy;
*Aisne (revier in 't Belsj), 'n Belzje reveer, 'n ziereveer vanne Ourthe;
*Aisne (revier in Frankriek), 'n Franse reveer, 'n ziereveer vanne Oise.
Allier (verdudeliking)

**Allier** kan verwieze nao:
*Allier, e departement in Frankriek;
*Allier (reveer), 'n reveer in Frankrijk;
*Allier (Hautes-Pyrénées), e dörp in Hautes-Pyrénées, Frankriek;
*Allier (Dordogne), e dörp in Dordogne, Frankriek;
*Allier (Lier), e veurmaolig gehuch in of bie 't hujige Lier.
Ain

't Departement **Ain** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 01. 't Is gelaengen in 't centraal-oeaste, grenzendj aan Zwitserlandj, enne departemente: Jura, Saône-et-Loire, Rhône, Isère, Savoie en Haute-Savoie. De houfstad is Bourg-en-Bresse.

Ain is verneump nao de gelieknamige reveer, zuuch Ain (reveer).

## Arrondissemente
* Arrondissement van Belley
* Arrondissement van Bourg-en-Bresse
* Arrondissement van Gex 
* Arrondissement van Nantua

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Lós

De **lós** of **Euraziatische lynx** (*Lynx lynx*) is e katechtig roufdeer vanne gruuedje van 'ne sjieëpershóndj. De pardellynx (*Lynx pardinus*) wuuertj sómtieds es 'n óngersaort vanne lós gezeen, juus wie de Canadese lynx (*Lynx canadensis*).

Inne Middelieëve koom de lós nag veur in Nederlandj. Me geitj d'rvanoet det de lós same mitte wouf róndj 1890 in Nederlandj is oetgestórve, meh det is neet zeker, aangezeen lósse trèklöstige, solitair bieëster zeen, in taengestèlling toet wuif, die döks vaste jachtrajèkte hantjere. Saer 1988 guuef 't weer meljing vanne lósse, mit naam in Limbörg en Gelderlandj.
Alpes-de-Haute-Provence

't Departement **Alpes-de-Haute-Provence** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 04. 't Is gelaengen in 't zuudoeaste, grenzendj aan Italië enne departemente: Alpes-Maritimes, Var, Vaucluse, Drôme en Hautes-Alpes. De houfstad is Digne-les-Bains.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Barcelonnette
* Arrondissement van Castellane
* Arrondissement van Digne-les-Bains
* Arrondissement van Forcalquier 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Ardèche

't Departement **Ardèche** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 07. 't Is gelaengen in 't zuudoeaste, grenzendj ane departemente: Drôme, Vaucluse, Gard, Lozère, Haute-Loire, Loire en Isère. De houfstad is Privas.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Largentière
* Arrondissement van Privas 
* Arrondissement van Tournon-sur-Rhône 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Ardèche (verdudeliking)

**Ardèche** kan verwieze nao:
*Ardèche, e departement in Frankriek;
*Ardèche (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Homoseksualiteit

**Homoseksualiteit** (macaronisch woord, van 't Grieks ὁμός *homos* 'geliek' en 't Latiens *sexualis* 'geslachtelek') is zoewel de aontrèkking tot es seksuelen umgaank mèt lui vaan 'tzelfde geslach, in tegestèlling tot heteroseksualiteit (aontrèkking tot en umgaank mèt lui vaan 't aander geslach), biseksualiteit (aontrèkking tot lui vaan allebei de geslachte) en aseksualiteit (oontbreke vaan seksueel aontrèkking). Homoseksueel gedraag kump bij de mins en versjèllende aander biestesoorte frequint veur. 't Kin zienen oersprunk vinde in 'n homoseksueel geaardheid, meh kin ouch de vörm vaan gelegeheidsgedraag aonnumme (seksuelen umgaank mèt individu's oet de eige gróp bij gebrek aon eint vaan 't aander geslach).

Diverse minseleke culture goon zier versjèllend mèt homoseksualiteit um. Väöl culture acceptere 't, sommege meujege 't zelfs aon (beveurbeeld in 't klassiek Athene). In aander gróppe weurt 't evels aofgekäörd; soms is die aofkeuring zier sterk en weure strafe opgelag veur homoseksuelen umgaank (tot d'n doedstraaf aon touw). Dees aofkäöring is dèks, zij 't neet ummer, religieus bepaold. Weer aander culture zien veural homoseksueel manslui es behurend bij 'n aander geslach (de zoegeneumde *[[two-spirits]]*), zoetot hei kwesties vaan geslachsidentiteit weure bereurd. In de westerse maotsjappij höbbe homoseksuele ziech dèks eige subculture gemaak, die soms de mainstreamcultuur deepgoond kin beïnvleuje. Versjèllende organisaties koume op veur hun rechte.
Ariège

't Departement **Ariège** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 09. 't Is gelaengen in 't zuje, grenzendj aan Spanje en Andorra enne departemente: Haute-Garonne, Aude en Pyrénées-Orientales. De houfstad is Foix.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Foix
* Arrondissement van Pamiers 
* Arrondissement van Saint-Girons 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Aube (verdudeliking)

**Aube** kan verwieze nao:
*Aube, e departement in Frankriek;
*Aube (reveer), 'n reveer in Frankriek;
*Aube (Moselle), 'n gemèndje in Frankriek;
*Aube (Orne), 'n gemèndje in Frankriek.
Aube

't Departement **Aube** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 10. 't Is gelaengen in 't naorde, grenzendj ane departemente: Haute-Marne, Marne, Côte-d'Or, Yonne en Seine-et-Marne. De houfstad is Troyes.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Bar-sur-Aube
* Arrondissement van Nogent-sur-Seine 
* Arrondissement van Troyes 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Aude

't Departement **Aude** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 11. 't Is gelaengen in 't zuje, grenzendj ane departemente: Ariège, Haute-Garonne, Tarn, Hérault en Pyrénées-Orientales. De houfstad is Carcassonne.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Carcassonne
* Arrondissement van Limoux 
* Arrondissement van Narbonne 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Aveyron

't Departement **Aveyron** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 12. 't Is gelaengen in 't zuje, grenzendj ane departemente: Tarn, Tarn-et-Garonne, Lot, Hérault, Gard, Lozère en Cantal. De houfstad is Rodez.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Millau
* Arrondissement van Rodez 
* Arrondissement van Villefranche-de-Rouergue 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Bouches-du-Rhône

't Departement **Bouches-du-Rhône** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 13. 't Is gelaengen in 't zuudoeaste, grenzendj ane departemente: Gard, Vaucluse en Var. De houfstad is Marseille.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Aix-en-Provence
* Arrondissement van Arles 
* Arrondissement van Istres 
* Arrondissement van Marseille 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Calvados (verdudeliking)

**Calvados** kan verwieze nao:
*Calvados, e departement in Frankriek;
*Calvados (drank), 'n saort aan drank oet dees regio.
Calvados

't Departement **Calvados** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 14. 't Is gelaengen in 't centraal-naorde van 't landj, grenzendj ane departemente: Eure, Orne en Manche. De houfstad is Caen.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Bayeux
* Arrondissement van Caen 
* Arrondissement van Lisieux 
* Arrondissement van Vire 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Cantal

't Departement **Cantal** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 15. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Puy-de-Dôme, Haute-Loire, Aveyron, Lot, Lozère en Corrèze. De houfstad is Aurillac.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Aurillac
* Arrondissement van Mauriac 
* Arrondissement van Saint-Flour 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Charente (verdudeliking)

**Charente** kan verwieze nao:
*Charente, e departement in Frankriek;
*Charente (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Charente

't Departement **Charente** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 16. 't Is gelaengen in 't wèste van 't landj, grenzendj ane departemente: Vienne, Haute-Vienne, Dordogne, Gironde, Charente-Maritime en Deux-Sèvres. De houfstad is Angoulême.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Angoulême
* Arrondissement van Cognac 
* Arrondissement van Confolens 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Charente-Maritime

't Departement **Charente-Maritime** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 17. 't Is gelaengen in 't wèste van 't landj, grenzendj ane departemente: Charente, Deux-Sèvres, Dordogne, Gironde en Vendée. De houfstad is La Rochelle.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Jonzac
* Arrondissement van La Rochelle 
* Arrondissement van Rochefort 
* Arrondissement van Saintes 
* Arrondissement van Saint-Jean-d'Angély 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Cher

**Cher** kan verwieze nao:
*Cher (departement), e departement in Frankriek;
*Cher (reveer), 'n reveer in Frankriek;
*Cher (zangeres), 'n Amerikaanse zangeres.
Cher (departement)

't Departement **Cher** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 18. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Indre, Loir-et-Cher, Loiret, Nièvre, Allier en Creuse. De houfstad is Bourges.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Bourges
* Arrondissement van La Vierzon 
* Arrondissement van Saint-Amand-Montrond 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Corrèze (verdudeliking)

**Corrèze** kan verwieze nao:
*Corrèze, e departement in Frankriek;
*Corrèze (dörp), e dörp in det departement;
*Corrèze (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Corrèze

't Departement **Corrèze** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 19. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Creuse, Haute-Vienne, Cantal, Puy-de-Dôme, Lot en Dordogne. De houfstad is Tulle.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Brive-la-Gaillarde
* Arrondissement van Tulle 
* Arrondissement van Ussel 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Corse-du-Sud

't Departement **Corse-du-Sud** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 2A. 't Is gelaengen op Corsica, grenzendj aan 't departement: Haute-Corse. De houfstad is Ajaccio.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Ajaccio 
* Arrondissement van Sartène 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Côte-d'Or

't Departement **Côte-d'Or** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 21. 't Is gelaengen in 't naordoeaste, grenzendj ane departemente: Yonne, Nièvre, Saône-et-Loire, Jura, Haute-Saône, Aube en Haute-Marne. De houfstad is Dijon.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Beaune 
* Arrondissement van Dijon 
* Arrondissement van Montbard 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Côtes-d'Armor

't Departement **Côtes-d'Armor** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 22. 't Is gelaengen in 't wèste van 't landj, grenzendj ane departemente: Finistère, Morbihan en Ille-et-Vilaine. De houfstad is Dijon.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Dinan 
* Arrondissement van Guingamp 
* Arrondissement van Lannion 
* Arrondissement van Saint-Brieuc 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Dordogne

**Dordogne** kan verwieze nao:
*Dordogne (departement), e departement in Frankriek;
*Dordogne (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Dordogne (departement)

't Departement **Dordogne** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 24. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Haute-Vienne, Corrèze, Lot, Lot-et-Garonne, Gironde, Charente-Maritime en Charente. De houfstad is Périgueux.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Bergerac 
* Arrondissement van Nontron 
* Arrondissement van Périgueux 
* Arrondissement van Sarlat-la-Canéda 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Doubs

't Departement **Doubs** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 25. 't Is gelaengen in 't oeastelik deil van 't landj, grenzendj aan Zwitserlandj enne departemente: Jura, Haute-Saône en Territoire de Belfort. De houfstad is Besançon.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Besançon 
* Arrondissement van Montbéliard 
* Arrondissement van Pontarlier 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Drôme (verdudeliking)

**Drôme** kan verwieze nao:
*Drôme, e departement in Frankriek;
*Drôme (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Drôme

't Departement **Drôme** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 26. 't Is gelaengen in 't zuudoeastelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Ardèche, Isère, Hautes-Alpes, Alpes-de-Haute-Provence en Vaucluse. De houfstad is Valence.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Die 
* Arrondissement van Nyons 
* Arrondissement van Valence 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Thea Derks

**Thea Derks** (Aostrem, 1953) is 'n Nederlandse musicologe.

## Leve
Nao de MMS in Venroj góng ze achterein studere in Groninge (Ingels) en Amsterdam (meziekwetensjap), welke lèste studie ze in 1996 cum laude aofsloot.

Häör scriptie góng euver musicerende vrouwlui. Veural componerende vrouwlui woort door de jaore heer 'n belaankrieke specialisatie vaan häör. Daoneve spitsde ze ziech ouch touw op d'n avant-gardemeziek vaan nao 1945. Veur 't Amsterdams Concertgebouw gaof ze dao laankdoreg cursusse euver. In 2014 versjeen häör book *[[Reinbert de Leeuw]] - Mens of Melodie*. In dees biografie besjreef ze aon de haand vaan De Leeuw zie leve e groet deil vaan 't Nederlands meziekleve sinds de jaore zèsteg. Allewel tot De Leeuw de biografie neet wouw otorisere, kraog 't book gooj kritieke. Veur de promotie vaan 't werk gaof ze versjèllende lezinge; wijer kraog 't book e vervolg in e speciaol radioprogram op de Concertzender.

## Publicaties
* *Sssst! Nieuwe muziek voor nieuwe ensembles*. Amsterdam, International Theatre & Film Books, 1996 (mèt Elmer Schönberger e.a.).
* *Zigeunermuziek. Beknopte geschiedenis van de zigeunermuziek*, Rotterdam, Centrale Discotheek Rotterdam, 1999.
* *Nieuwe Klankwerelden, beknopte geschiedenis van de klassieke muziek van na 1900.* Amsterdam, eige behier Concertgebouworkest, 2006.
* *Reinbert de Leeuw - mens of melodie*, Amstelveen, Leporello, 2014.
* *Een os op het dak. Moderne muziek na 1900 in vogelvlucht*, Amsterdam, @tdrks, 2018. 

## Rifferenties


## Extern links
* Persoeneleke website
* Profiel op Soundcloud
Eure-et-Loir

't Departement **Eure-et-Loir** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 28. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Loir-et-Cher, Loiret, Essonne, Yvelines, Eure, Orne en Sarthe. De houfstad is Chartres.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Chartres 
* Arrondissement van Châteaudun 
* Arrondissement van Dreux 
* Arrondissement van Nogent-le-Rotrou 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Finistère

't Departement **Finistère** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 29. 't Is gelaengen in 't wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Côtes-d'Armor en Morbihan. De houfstad is Quimper.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Brest 
* Arrondissement van Châteaulin 
* Arrondissement van Morlaix 
* Arrondissement van Quimper 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Kapitalisme

't **Kapitalisme** is 'n economisch systeem det is gegróndj op investeringe van geldj mitte verwachting veur wins te make. De productiemiddele zeen meistes in privaat eigendóm van 'ne producent dae daobie väölal gebroekmaak van loeanarbeid veur mieëwaerd te creëre. Geldj en kapitaalaccumulatie höbbe hiebie de primair rol euvergenómme vanne beheufdjebevraejiging in 't economisch procès.

Ouchal is 't neet aanwaezig in eder vorm van kapitalisme, de vriej mert wuuertj ouch väöl gezeen es e wichtig kènmirk. Dore oetereinloupendje ideeje die, döks langs ideologische liene, innen tied zeen óntwikkeldj euver waatdet 't kapitalisme inhèltj, zeen dees kènmirken aevel ómstreje.

Kapitalisme haet wie väöl anger begrippen 'n óntwikkeling doorgemaak, wobie Werner Sombart óngersjied maakdje tössen 't vreugkapitalisme vanaaf helverwaenge d'n dertieëndjen ieëf toet helverwaenge d'n achtieëndjen ieëf; 't hoeagkapitalisme löp van óngevieër 1750 toet 1914 en 't hujig kapitalisme neump t'r 't laatkapitalisme.
Gard

't Departement **Gard** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 30. 't Is gelaengen in 't centraal-zujelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Hérault, Lozère, Aveyron, Bouches-du-Rhône, Vaucluse en Ardèche. De houfstad is Nîmes.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Alès 
* Arrondissement van Le Vigan 
* Arrondissement van Nîmes 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Gers

**Gers** kan verwieze nao:
*Gaers, e kaoren oete graasfemielje;
*Gers (departement), e departement in Frankriek;
*Gers (reveer in Frankriek), 'n reveer in Frankriek;
*Gers (reveer in Duutsjlandj), 'n reveer in Duutsjlandj.
Eure

't Departement **Eure** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 27. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Seine-Maritime, Oise, Val-d'Oise, Yvelines, Eure-et-Loir, Orne en Calvados. De houfstad is Évreux.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Bernay 
* Arrondissement van Évreux 
* Arrondissement van Les Andelys 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Gers (departement)

't Departement **Gers** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 32. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Hautes-Pyrénées, Haute-Garonne, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne, Landes en Pyrénées-Atlantiques. De houfstad is Auch.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Auch 
* Arrondissement van Condom 
* Arrondissement van Mirande 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Gironde

**Gironde** kan verwieze nao:
*Gironde (departement), e departement in Frankriek;
*Gironde (estuarium), 'n reveermonding in Frankriek
*Gironde-sur-Dropt, 'n gemèndje in Frankriek.
Gironde (departement)

't Departement **Gironde** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 33. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Landes, Lot-et-Garonne, Dordogne en Charente-Maritime. De houfstad is Bordeaux.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Arcachon 
* Arrondissement van Blaye 
* Arrondissement van Bordeaux 
* Arrondissement van Langon 
* Arrondissement van Lesparre-Médoc 
* Arrondissement van Libourne 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Hérault (verdudeliking)

**Hérault** kan verwieze nao:
*Hérault, e departement in Frankriek;
*Hérault (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Hirs

**Hirs** (*Panicum miliaceum*) is 'n groep aan kaoregewasje mit klein korrele die toete graasfemielje behuuere. De korrelopbrings per hektaar is óngevieër 700 kg.

Versjillige hirssaorte woorten al in 't vreug neolithicum in Sjina verboedj; späör zeen gevónje van hirsteelt oet 8300 toet 6700 veur Christus. In dezen tied koom hirsteelt dökker veur es ries. Hirs woort vreuger ouch in Europa es aeteswaar gebroek. In väöl gebiede van Afrika en Azië zeen de versjillige hirssaorten 't wichtigste aetesmiddel. Ploemhirs behuuertj toete vreugste vanne in Nederlandj aangetróffe cultuurgewasje; oppe raatakkers woort dees hirssaort al veur 't begin vanne jaortèlling verboedj.

De korrele zeen glutevrie en bestaon bieje meiste hirssaorte veur 60 toet 80% oet kaolhydrate, 6% en 20% eiwit mit wichtige aminozoeren en 1 toet 6% vèt.

Hirs en sorghum bevatte mieër ónvertaerbaar stoffe (phytinezoer, oxaalzoer, kezelzoer) es anger graonsaorte die waere gebroek veur vólkaorewègk. Ómdet óngepeldje hirs bitter smaak is 't baeter veur dees kaoresaort neet in vólkaore te verwirke.
Met het mes op tafel

***Met het mes op tafel*** is e tilleviespergram det in Nederlandj wuuertj geprizzenteerdj door Joost Prinsen en wuuertj oetgezónje door Omroep MAX. De ieëste oetzenjig vónj plaats op 2 mei 1997. Doe waas 't pergram nag vanne ómroop NPS. Vanwaenge de fusie van NPS toet NTR waas gein ruumdje mieë veur dit pergram. Vanaaf goonsdig 6 oktoeaber 2010 wuuertj 't pergram oetgezónje door Omroep MAX. In 2005 zónj Canvas ouch 'n Belzje versie oet, geprizzenteerdj door Jo Van Damme.

't Pergram is 'n kómbinaasje van poker (inzètten en bluffe) en 'n kènnisquiz.

## Speelregele
De speelregele zeen verzónne door Jan Kok en Joost Prinsen. 't Guuef zeve speelrunj: veer runj die door drie deilnummers waere gespeeldj en twieë sloetrunj en 'n finaal die door twieë deilnummers waere gespeeldj. d'n Deilnummer dae nao de veerdje runj 't minste geldj haet, mót de speeltaofel verlaoten en ane bar gaon zitte (bie Mylou Frencken.

Eder runj besteitj oet 't verplich inzètte van e deil van 't doren ómroop oetgereikdje kóntant geldj, 750 euro de deilnummer, 't sjriftelik beantjwaorde van vraoge gestèldj door Prinsen, inzètten of passe, 't gaeve vanne antjwäörd door Prinsen, oppernuuj inzètten of passen en 't neume van 't aantaal gooj antjwäörd dore speler dae oppe ieëste handj zit, wobie de euverige deilnummers nag èns moge verhuuege. Speelfoute zeen toegestange, behauven es 't geitj óm 'n spèllingsvraog of de spèlling 'n ónjuuste interpretatie kan veroearzake.

In 't geval van mieëder deilnummers mit eizelvendje aantaal juuste antjwäörd, wuuertj middels 'ne zoeageneumdje shoot-out beslaote welchen deilnummer de runj wintj. d'n Deilnummer dae es ieësten oppe knoep drök, maag antjwaord gaeven oppe vraog. Bie e juus antjwaord is hae de winner; bie e fout antjwaord geitj d'n inzat nao d'n angeren deilnummer. 

Inne finaal mót d'n deilnummer mit 't minste geldj al zie geldj inzètte. d'n Angeren deilnummer zèt 'tzelvendj bedraag in en krieg ouch 't rech veur, nao 't beantjwaorde vanne vraoge, ein vanne veer vraoge te laote vervange door 'n vraog oet dezelvendje categorie. d'n Deilnummer dae aan 't ènj vanne finaal de meiste vraoge good haet, krieg 't geldj oete pot en 't geldj det eventueel is euvergebleve van zien veurige runj.

## Categorieje
Veur 't stèlle vanne vraog wuuertj aangegaoven in welche categorie de vraog vèltj. Dit kan zeen:

Geografie, Ambachte, Biljendje kóns, Börgerie en bestuur, Citaote, Film, Geluif en biegeluif, Gesjiechte, Wie waas 't ouch weer?, Laevendje netuur, Litteratuur, Meziek, Raekenen en spraok, Sjoeane sjien, Sport, Tillevies, en Weitesjap en techniek. In 2007 is de categorie Straotname toegeveug, in 2012 woorte veuren ieëste kieër vraoge gestèldj inne categorie "euvere grens", mit vraogen euver boetelandjse oetdrökking. Toet sloet is nag de categorie "grabbelton", wobie 't geitj euver 'n vraog die neet in ein vanne anger categorieje vèltj.

## Mitwirkers
* "Croupier": Joost Prinsen
* Pianis: Martin van Dijk
* Barvrouw: Mylou Frencken
* Floormanager: Fred Greven (duuk sómtieds op veur veurwirpe te tuuene)
* Redactie: Jan Kok, Thomas van der Steen, Bart Prinsen
* Regie: Merel de Geus
Eechel

:*Stekelzwien kump oet op dees pagina. Veure pagina euvere biologische femielje (Hystricidae); zuuch: [[stekelzwiender]].*
----

d'n **Eechel** of e **staekelverke** (*Erinaceus europaeus*) is 'n algemein, wiedverspriedj zougdeer oete femielje vanne eechele (*Erinaceidae*). d'n Eechel is 'n bekèndje versjiening in häöf in Wès-Europa. Hae is veural bekèndj veur zien staekelige vach en zien gewuuendje zich bie gevaor op te rolle.

De lingdje is óngevieër 22,5 toet 27,5 cm. Eechelen höbben 'ne stert van 15 toet 30 mm en waere 12 toet 15 cm hoeag. Ze waere maximaal 8 toet 10 jaor aad in gevangesjap, mer inne netuur zoeaget 4 toet 6 jaor. 't Gewich ligk tösse de 400 en 1200 gram. De rögk vannen eechel is bedèk mit róndje 6000 stekele, mer is kansloeas taenge wages. Hae wusseltj zien stekele zeljen en ónregelmaesig; gemiddeldj gaon de stekele zoea 18 maondj mit. Eechele höbbe döks e kènmirkendj petroean inne stekele.

't Dieet besteitj oet (naaks)slek, wörm en insekte wie mèskaeveren en roepse; eechele zeen daomit nöttige helpers inne bestriejing van óndere. Ouch aete ze spinnen en 'nen inkele kieër ouch klein gewèrveldje bieëster wie kwekkerten, aektese, jóng knaagdere, veugeleier en aos, of plantjaerdig voor wie vröchten en duvelsvleis. Bewaeringe det t'r ouch slange kan doeaje zeen noeatj beweze gewaore. Eechel zeen nachdere die gemiddeldj zoea 70 g voor de nach aete.
Ille-et-Vilaine

't Departement **Ille-et-Vilaine** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 35. 't Is gelaengen in 't centraal-wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Manche, Mayenne, Maine-et-Loire, Loire-Atlantique, Morbihan en Côtes-d'Armor. De houfstad is Rennes.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Fougères-Vitré 
* Arrondissement van Redon 
* Arrondissement van Rennes 
* Arrondissement van Saint-Malo 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Gaes

**Gaes** of **gaers** (*Hordeum vulgare*) is 'n saort aan kaore. Hae stamp aaf vanne wilje gaers (*Hordeum spontaneum*), dae nag ummer in 't Midden-Oeaste veurkump. Bei saorte zeen diploied (2n = 14 chromosome). Gaes behuuertj juus wie de euverige grane terve, haver, rögke, hirs (*gierst*) en ries toete graasfemielje. Óntkeendje gaes (mout) is 'ne wichtige gróndjstof veur beer en whisky.

Gaes is 'n einjäörige, oetloupendje plantj mit 50 toet 130 cm lang stengele woraan zich 'n aorvörmige bleujwies vörmp. Aan waersziej vanne getendje aorspil staon ummer drie einbleumige äörkes ingeplantj. De butelste vanne drie äörkes zeen sómtieds mennelik of rudimentair. De kèlkkaefkes zeen smaal, lancet- toet naoljvörmig enne ungelste kroeankaefkes vanne vröchbaar bleumkes zeen gewuuenlik lang genäöldj. Sómtieds is de kaafnaolj vervange door e drietenjig versjet (gevorkdje gaes). De cultivars zeen euverwegendj zelfbevröchtendj.

De kaorevröch is meistes bedèk en min of mieë struuekluuerig, mer 't guuef ouch "naakszäöjige" gaes en ouch gaes mit zwarte kroeankaefkes (zwarte gaes). Bie gewuuene gaes is de korrel vergreudj mitte ómhöllendje kaefkes, wodoor deze gepeldj mót waeren in 'n pelmeule veure kaefkes van 't zaod te sjeie.
Stekelzwiender

De **stekelzwiender** (*Hystricidae*) vörmen 'n femielje van groeate gróndjbewoeanendje knaagdere. De kop en 't lief zeen bedèk mit lang, sjerpe stekele. Ze kómme veur in e groeat deil van Afrika en zujelik Azië. Ein saort laef in Zuud-Europa. 't Guuef èllef saorten in drie geslachte. d'n Eechel huuertj neet toet dees femielje.

Stekelzwiender höbben e staevig lief en kórte puuet. Ze versjillen in gruuedje vanne kwasstertstekelzwiender, die 37 toet 47 cm lang en 1,5 toet 3,5 kg zwaor waere, toete echte stekelzwiender, die 60 toet 83 cm lang en 13 toet 27 kg zwaor waere. De geslachte zeen geliek.

Ze höbben 'n dónker vach wovan de rögk en sómtieds ouch de stert bedèk zeen mit lang zwart-witte stekele, dewiel de res vanne vach besteitj oet dónker bustelhaor. Dees stekele dene t'r verdeidiging en hae hèltj hiemit zelfs groeate roufdere wie lieëven op 'nen aafstandj es dees neet in al te groeate gruup zeen, went den kan ummer 'ne lieëf de rilletief óngevieërlike kop bereike. Bie gevaor verzeuk e stekelzwien alderieës nao zie hol inne buurt te rènne. Wen det neet dao is maak t'r e knorrendj geluid, stamp t'r mitte achterpuuet en rateltj t'r mitte holle stekelen inne stert. Es det de vieëndj neet aafsjrik rich t'r de stekelen oppen aanvaller en rèntj t'r ziewers nao 't bieës haer. Es de stekele den inne hoed zitte zeen ze lestig eweg te haolen ómdet dao waerhäökskes aanzitte. De zoea veroearzaakdje wunj kónne doeajelik zeen. Es de stekele toch eweg te haole zeen kónne ze nag 'n flinke óntstaeking veroearzake, ómdet 't stekelzwien door zien eige óntlastig haer roltj. Zelfs e doead stekelzwien is gevieërlik, daoróm mót e roufdeer uters veurzichtig te wirk gaon wen d'r e stekelzwien haet gedoeadj. Bieje paring sprèdj 't vruike de stekelen en höf 't de stert op, zoeadet 't menke zich gei pien duitj.

De stekelzwiender laeven in bao gans continentaal Afrika, in Azië van India toet Zuud-Sjina, de Soenda-eilenj enne Filipienen en in Europa in Italië enne Balkan. Meugelik zeen de Europese populaties ingeveurdj. Stekelzwiender laeven in 'n groeate versjeienheid aan habitats, van raengewaad toet halfweusdje. Ze laeve veurnamelik van plantjaerdig voor wie knolle, reut en vröchte. Sómtieds knage ze ouch aan knäök.

Stekelzwiender kriege klein wurp. Jónge waere gans behaordj en mit aope ouge gebaore. Ze höbbe den zaachte, soepel stekele die nao 'n oer hel zeen.

Stekelzwiender mót me neet verwarre mitte femielje *[[Erethizontidae]]*.
Oear

't **Oear** is 'n orgaan womit geluid wuuertj waorgenómme. 't Binnenoear speeltj ouch 'n rol bie 't aevewichsgeveul. Mit dit zintuug kan me dus huuere.

't Oear wuuertj óngerverdeildj in drie deiler:
* 't boetenoear, bestäöndje oete oearsjelp enne gehuuergank;
* 't middenoear mitte drie gehuuerknäök: hammer, aanbild en stiegbeugel;
* 't binnenoear, bestäöndje oet 't slekkenhoes en 't labyrinth mit dao-aan vas de gehuuer- en aevewichszieën.

't Boetenoear steitj in drek kóntak mitte boetelóch en geitj euver inne gehuuergank. 't Ènj vanne gehuuergank wuuertj gevörmp door 't trómmelvlees, det de sjeijing vörmp tössen 't boetenoear en 't middenoear. 't Middenoear steitj via de buus van Eustachius in verbinjing mitte kael. 't Binnoear is gevöldj mit vleujstof. In dees vleujstof bevinje zich trilhäörkes veur 't waornumme van geluid. In 't labyrinth mitte drie halfcirkelvörmige kanale bevinje zich klein kezelkes en staefkes die bewaeginge kónne registreren en zoea van belang zeen veur 't aevewich.

Doordet de miens twieë oearen haet kan d'r huueren op richting. De sterkdje van 't waorgenómme geluid is namelik neet in bei oeare geliek en ouch bereik neet eder geluid bei oeare tegeliekertied. Doordet 't herre de versjillige signale van bei oeare combineertj is 'n sloetsóm te trèkken euvere positie vanne geluidsbrón t'n opzichte vanne waornummer; e princiep det vergeliekbaar is aan 't zeen van deepdje mit behölp van twieë ouge.

## Trivia
* 't Waord "oear" kèntj ouch 'nen twieëdjen etymologische gróndj dae me trögkvindj in wäörd wie "oearsprónk"; hie-in is 't verwantj mit terme wie oertied en neet 't orgaan van geluid.
Oor

**Oor** kan verwieze nao:
* Oear, 't orgaan van geluid;
* Oer, 'n tiedsaandujing;
* OOR, e Nederlandjs maonjeliks tiedsjrif veur popmeziek.
Oer

:*Dit artikel geitj euvere tiedseinheid. Veur 't orgaan van geluid, zuuch: [[oear]].*
----
't **Oer** is 'n einheid van tied en wuuertj gediffenieerdj es d'n tied van 3600 sekónd of 60 menuut van 60 sekónd. 'n Etmaal doertj 24 oer, 'n waek 168 oer, e kwartaal gemiddeldj óngevieër 2191,5 oer en e jaor gemiddeldj óngevieër 8766 oer. 't Internationaal weitesjappelik symbool is **h**.

Vreuger diffenisies van 't oer wore:
* E twellefdje deil vannen tiedsdoer tösse zónsopkóms en zónsóngergank. Door dees diffenisie wore de oeren op 'ne zómmerdaag langer es inne wintjer en begós de mörge mit 't ieëste oer. De Romeinen enne Grieke gebroekdje dees diffenisie en verdeildje de nach in drie of veer nachwake. Later woort de nach (d'n tied tösse zónsóngergank en zónsopkóms) ouch verdeildj in twellef oere.
* De verdeiling van 'nen daag in twellef oer zów nao analogie mitte twellef maondje in e jaor kónne zeen opgevatj. 't Getaal 12 is namelik mekkelik deilbaar door twieë, drie, veer en zès. Vermeinigvöljig mit twieë guuef 't veerentwintjig, mit vief bekump me zèstig en mit dertig (=5×6) 360. Dit saort symmetrie woort inne Aadheid döks gebroek bie maeteinheje.
* E veerentwintjigste deil vanne waorgenómme zónnedaag, det is d'n tiedsdoer tösse twieë memènte det de zón op 't hoeagste puntj steitj. Ouch door dees diffenisie varieertj d'n tiedsdoer van 't oer, ómdet de lingdje van 'ne zónnedaag gedoerendje 't jaor varieertj.
* E veerentwintjigste deil vanne gemiddeldje zónnedaag. Dit is 'n tamelik kónstante diffenisie van 't oer, mer ómdet de aerd inne loup vannen tied get lanksemer geitj drejje wuuertj 't oer volges dees diffenisie ummer langer.

't Waord "oer" wuuertj ouch gebroek es verkórting veur "ermbandjoer" (Nederlandjs: *horloge*), en zelfs einig anger klok.
Indre (verdudeliking)

**Indre** kan verwieze nao:
*Indre, e departement in Frankriek;
*Indre (reveer), 'n reveer in Frankriek;
*Indre (Loire-Atlantique), 'n gemèndje in Frankriek.
Isère (verdudeliking)

**Isère** kan verwieze nao:
*Isère, e departement in Frankriek;
*Isère (reveer), 'n reveer in Frankriek.
Jura

**Jura** kan verwieze nao:
*Jura (departement), e departement in Frankriek;
*Jura (kanton), e kanton in Zwitserlandj;
*Jura (berg), middelberg oppe grens van Frankriek en Zwitserlandj;
*Jura (geologie), 'n periood inne geologie;
*Jura (eilandj), 'n eilandj in Sjotlandj;
*Isle of Jura Single Malt, whisky van det eilandj;
*Jūra, 'n reveer in Litouwe.
Indre

't Departement **Indre** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 36. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Cher, Creuse en Vienne. De houfstad is Châteauroux.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Châteauroux 
* Arrondissement van Issoudun 
* Arrondissement van La Châtre 
* Arrondissement van Le Blanc 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Isère

't Departement **Isère** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 38. 't Is gelaengen in 't oeastelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Rhône, Ain, Savoie, Hautes-Alpes, Drôme, Ardèche en Loire. De houfstad is Grenoble.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Chinon 
* Arrondissement van La Tour-du-Pin 
* Arrondissement van Vienne 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Jura (departement)

't Departement **Jura** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 39. 't Is gelaengen in 't centraal-oeastelik deil van 't landj, grenzendj aan Zwitserlandj enne departemente: Doubs, Haute-Saône, Côte-d'Or, Saône-et-Loire en Ain. De houfstad is Lons-le-Saunier.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Dole 
* Arrondissement van Lons-le-Saunier 
* Arrondissement van Saint-Claude 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Landes

't Departement **Landes** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 40. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Gironde, Lot-et-Garonne, Gers en Pyrénées-Atlantiques. De houfstad is Mont-de-Marsan.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Dax 
* Arrondissement van Mont-de-Marsan 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Loir-et-Cher

't Departement **Loir-et-Cher** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 41. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Eure-et-Loir, Loiret, Cher, Indre, Indre-et-Loire en Sarthe. De houfstad is Blois.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Blois 
* Arrondissement van Romorantin-Lanthenay 
* Arrondissement van Vendôme 

## Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Loire (departement)

't Departement **Loire** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 42. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Rhône, Isère, Ardèche, Haute-Loire, Puy-de-Dôme, Allier en Saône-et-Loire. De houfstad is Saint-Étienne.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Montbrison 
* Arrondissement van Roanne 
* Arrondissement van Saint-Étienne
Haute-Loire

't Departement **Haute-Loire** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 43. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Loire, Ardèche, Lozère, Cantal en Puy-de-Dôme. De houfstad is Le Puy-en-Velay.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Brioude 
* Arrondissement van Le Puy-en-Velay 
* Arrondissement van Yssingeaux
Loire-Atlantique

't Departement **Loire-Atlantique** is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 44. 't Is gelaengen in 't centraal-wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Ille-et-Vilaine, Morbihan, Maine-et-Loire en Vendée. De houfstad is Nantes.

## Arrondissemente
* Arrondissement van Ancenis 
* Arrondissement van Châteaubriant 
* Arrondissement van Nantes 
* Arrondissement van Saint-Nazaire
Jura (geologie)

't **Jura** is 'n periood inne geologie (en e systeem inne stratigrafie) die doerdje van óngevieër 201,3 toet 145,0 miljoen jaor trögk (Ma). 't Jura is de twieëdje en middelste periood van 't era Mesozoïcum. 't Völg op 't Trias en wuuertj door 't Kriet.

In 't Jura waas 't opbraeke van 't supercontinent Pangea in vólle geng. 't Naordelik deil vanne Atlantischen Oceaan äöpendje zich. 't Waas 'n werm periood worin ieskep oppe poealen óntbroke. 't Zieëspegel sting weltwied vrie hoeag, veural ane begin van 't tiedvak. 't Jura waas (same mit 't dao-op volgendje Kriet) de bleujperiood vanne dinosauriërs, ouch óntstinge de ieëste veugel.
Kriet

**Kriet** kan verwieze nao:
* Kriet (geologie): 't geologisch tiedvak van óngevieër 135 toet 65 miljoen jaor trögk, gebiede wo gróndjlaogen oet 't Kriet ane oppervlakdje ligke waere *Krietgebied* geneump;
* krietstein: 't vas matterjaal det veurnamelik oet calciumcarbonaot (CaCO3) besteitj. 't Vörmp aerdlaoge die in 't Kriet zeen óntstange. 't Waord "kriet" kump van 't eilandj Kreta det veurnamelik oet krietrótse besteitj;
* Limbörgs Kriet: de krietstein die in Limbörg ane oppervlakdje ligke;
* krietje: 't veurwirp det gebroek wuuertj veur op sjoealborde te sjrieve det veurnamelik oet gieps (calciumsulfaot) besteitj;
* waskriet en vètkriet: oet talg of was vervaerdigdje sjriefmiddele;
* kriet (biljaar): 't veurwirp det wuuertj gebroek inne biljaarsport veuren toep vanne keu minder glaad te make;
* Krijt (Belsj): e gehuch in Diepenbik.
Charles Darwin

**Charles Robert Darwin** (Shrewsbury (Shropshire), 12 fibberwarie 1809 - Downe (Kent), 19 april 1882) waas 'nen Ingelsen autodidak op 't gebied van netuurlike gesjiechte, biologie en geologie. Darwin óntlieëntj zien bekèndjheid aan zien theorie det evolutie van saorte wuuertj gedreve door netuurlike selectie. 't Bestaon van evolutie woort nag tiejes zie laeve binnen e groeat deil vanne weitesjappelike gemeinsjap geaccepteerdj. De acceptatie van netuurlike selectie es aandrievendj mechanisme leet langer op zich wachten en is taengewuuerdig ónómstreje. De theorie die d'r haet óntwikkeldj wuuertj allewiel 't darwinisme geneump.

Darwin woort geluivig opgebrach en opgeleidj volges de filosofie vanne in daen tied in Ingelandj gangbaar netuurlike theologie, die religie en weitesjap vereinigdje. Dankes de waornummigen en óntdèkkinge die d'r inne loup van zie laeve deej góng d'r aevel ummer mieë twiefelen euver zowaal de gangbaar ideejen euver saortvörming es euver zie persuuenlik geluif. Tiejes 'n óngerzeuksreis mit 't sjeep de *Beagle* (1831-1836) bezóch t'r Zuud-Amerika, Australië, 't zuje van Afrika en versjillige eilandjgruup inne Groeaten ennen Indischen Oceaan. Op al dees plaatse bestudeerdje d'r de plaatselike bieëster, plantje, fossielen en geologie. E groeat deil van zie wiejer laeve waas gewiejdj aan 't óngerzeuken en classificere vanne op zien reis vergaordje veurwirpen en 't waas ónger anger door dit óngerzeuk det t'r op zien theorie euver 't óntstaon van saorte koom.

Darwin zie wirk zörgdje veur 'n revolutie binne de weitesjap, mer haw ouch invlood oppe maotsjappie, filosofie en religie. De acceptatie van evolutie zat de miens naer es 'n deersaort, óngerdeil vanne netuur, inplaats 'n baove de netuur stäöndje laevesvorm. Same mitte irfelikheidslieër van Gregor Mendel vörmp Darwin zien evolutietheorie allewiel de gróndj van alle biologische kènnis.
Bogotá

**Bogotá** is de houfstad van Colombia. De stad ligk op 2600 maeter huuegdje inne oeastelike bergkttinge vanne Andes. De stad vörmp 't Houfsteielik Distrik en vèltj zoeadeundje boete de departemente van Colombia. Tródsdet is Bogotá waal de houfstad van 't departement Kundinamarka, wo 't bao gans in ligk.

Tródsdet Bogotá zuver oppen aevener ligk is de gemiddeldje daagtemperatuur dore hoeag ligking slechs 18 graoje ('s nachs 9 graoje).

Santa Fe de Bogotá woort in 1538 gestich door Gonzalo Jiménez de Quesada Sebastián de Belalcázar en Nikolaus Federmann.

Bogotá woort in 1717 de houfstad vanne Spaanse kolonie Nuuj-Granada en ouch nao de ónaafhenkelikheid van Spanje bleef 't de houfstad van 't landj.

## Zuuch ouch
* Bogota
* Bogotá (reveer)
Bogota

**Bogota** kan verwieze nao:
*Bogotá, de houfstad van Colombia;
*Bogotá (reveer), 'n reveer in Colombia;
*Bogota (New Jersey), 'n plaats inne Vereinigdje Staote.
Raengerwaad

E **raengerwaad** is e bebós ecosysteem worin väöl raenger vèltj, 't gans jaor door. Es minimum wuuertj doorgaons 1700 toet zelfs 2500 millimaeter aan raenger aangehaje veur e raengerwaad, mit e bepaoldj minimum de maondj: es raenger óngeliek euver 't jaor verdeildj is kan spraok zeen van e moessonbós. E nevelwaad kan aeve naat zeen es e raengerwaad, mer 't water kump in 'n anger vorm.

Naeve de groeate wieväölheid aan raenger waere raengerwajer gekènmirk door 't groeat aantaal aan deersaorte det dao laef enne enorm biodiversiteit. Dees diversiteit is kènmirkendj veur väöl oerbós of oerwaad.

## Veurkómme
Raengerwaad kan waeren aangetróffen in zowaal gemaotigdje es in troeapische klimate. In det litste geval is spraok van e troeapisch raengerwaad.

De grótste troeapische raengerwajer zeen 't Amazoneraengerwaad in 't Amazonebekke, inne gebiede róndje aevener in Congo en in Indonesië.

Gemaotigdje raengerwajer kómme veur in Naord- en Zuud-Amerika, in Oceanië, in veurmaolig Joegoslavië, in Georgië, in Sjina en in Japan.

Cambodja besteitj veur óngevieër 52% oet raengerwajer. 't Eilandj Saba is begreudj mit secundair raengerwaad. 't Centraal plateau in 't zuje van India kèntj 'n begreujing van paumbuim mit raengerwaad nao de raengerechtige zuudwèskös haer. De raengerwajer beslaon óngevieër 14% vanne totaal landjoppervlakdje.
Lies vaan börgemeisters vaan Voorburg

De Nederlandse gemeinte **[[Voorburg]]**, die tot 2002 heet bestande, heet de volgende **[[börgemeister]]s** gehad (vaanaof 1828, wie de gemeinte de ban mèt de stad Delft veurgood doorkapde):

## Bron
*Dees lies is euvergenome vaan 't corresponderend artikel op de Nederlandstaolege Wikipedia.*
Mâres

**Mâres** is e dörp inne Nederlandjse gemèndje Kranendónk, pervincie Naord-Braobantj.

't Historisch gemèndjewaope van Mâres besting oet "Van lazuur belaje mit 'ne kroeanekraan, hajendje in ziene linkse poeat 'ne stein, alles van góld." In 1996 stalj de Naordbraobantjse Commissie veur Waopen- en Vaankónde veur de kluuere van 't waope te verangeren inne historische kluuere van Kranendónk, namelik: in kael 'ne kroeanekraan van zilver, gebek en gepuuetj van góld, hajendje in ziene poeat 'ne stein van zilver. De veurmaolige gemèndje Mâres talj in 1996 9168 inwoeaners en haw 'n oppervlakdje van 55,23 km².

De gemèndje Mâres haet mieëder grensverangeringe gehadj. Die woorten ingestèldj in 1810, mer in 1925 woort de gemèndje Zoerek-Sterksel-Gastel mit dees gemèndj samegeveug toete nuuj gemèndje Mâres. Dees woort in 1997, mit oetzunjering van Sterksel, geveug bieje gemèndje Buul, die in 1998 d'n historische naam Kranendónk kreeg. 't Dörp Sterksel is euvergegange nao de nuuj gevörmpdje gemèndje Heeze-Leende.