open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lies vaan Sinitische taolvariante

't **[[Chinees]]** is op te deile in diverse variante die zier sterk oetereinloupe. Traditioneel sprik me vaan *Chinese dialekte*, meh in feite loupe ze zoe wied oeterein tot me gerös vaan versjèllende taole kin spreke. Al dees variante zien op te deile in diverse subdialekte, die dèks allein al tientalle of zelfs hoonderde mieljoene sprekers höbbe. Dit artikel wèlt dao 'n euverziech vaan beeje.

* Aajdchinees (Klassiek Chinees)
** Bai (oonzeker)
*** Westelek Bai
**** Gongxing
**** Enqi
**** Tuoluo
**** Ega
*** Oostelek Bai
**** Mazhelong
**** Jinxing
**** Dashi
**** Zhoucheng
** Middelchinees
*** Gan
**** Changdu-dialek
**** Datong-dialek
**** Dongsui-dialek
**** Fuguang-dialek
**** Huaiyue-dialek
**** Jicha-dialek
**** Leizi-dialek
**** Yiliu-dialek
**** Yingyi-dialek
*** Hakka
**** Dabu-dialek
**** Fengshun-dialek
**** Hailu-dialek
**** Huizhou-Hakka
**** Jiaoling-dialek
**** Longyan-dialek
**** Meixian-dialek
**** Pingyuan-dialek
**** Raoping-dialek
**** Sixian-dialek
**** Wuhua-dialek
**** Xingning-dialek
**** Zhaoan-dialek
*** Huizhou
**** Jingzhan-dialek
**** Jishe-dialek
**** Qide-dialek
**** Xiuyi-dialek
**** Yanzhou-dialek
*** Kantonees (breid) of Yue
**** Gaoyang-dialek
**** Goulou-dialek
**** Guangfu
***** Standaardkantonees
**** Guibei en Guinan: *zuug Pinghua*
**** Qinlian-dialek
**** Siyi-dialek
**** Yongxun-dialek
*** Mandarijn
**** Jianghuai-dialek
**** Jiaoliao-dialek
**** Jilu-dialek
**** Jin (soms apaart gerekend)
**** Lanyin-Mandarijn
**** Noordoostelek Mandarijn
**** Pekinees
***** Standaardchinees
**** Zhongyuan-Mandarijn
***** Dungan
**** Zuidwestelek Mandarijn
*** Min
**** Centraol Min
**** Hainan-dialek
**** Leizhou-dialek
**** Noordelek Min
**** Oostelek Min
**** Puxian
**** Shiaojiang
**** Zuielek Min
*** Pinghua
**** Noordelek
**** Zuielek
*** Wu
**** Cuqu-dialekte
***** Jiangshan-dialek
***** Qingtian-dialek
***** Quzhou-dialek
**** Taihu-Wu
***** Changzhou-dialek
***** Hangzhou-dialek
***** Jiangyin-dialek
***** Jinxiang-dialek
***** Ningbo-dialek
***** Qihai-dialek
***** Shanghainees
***** Suzhou-dialek
***** Wuxi-dialek
**** Taizhou-dialek
**** Wenzhounees
**** Wuzhou
**** Xuanzhou-dialek
Ha*Ash

**Ha*Ash** is 'ne rockband oet  Lake Charles, Louisiana, Vereinegde State van Amerika. De band is in 2002 gesjtich door de Hanna Nicole Pérez Mosa (* 1985), same met Ashley Grace Pérez Mosa (* 1987). Ha*Ash kreeg ein platecontrak bie de platemaotsjappiej Sony Music Latin.

## Diskografie

### Albums

* 2003: **Ha*Ash**
* 2005: **Mundos Opuestos**
* 2008: **Habitación doble**
* 2011: **A tiempo**
* 2014: **Primera fila: hecho realidad**
* 2017: **30 de febrero**

### Singles:

* 2003: **Odio amarte**
* 2003: **Estés en donde estés**
* 2004: **Te quedaste**
* 2005: **Amor a medias**
* 2005: **Tu mirada en mi**
* 2006: **Me entrego a ti**
* 2006: **¿Qué hago yo?**
* 2008: **No te quiero nada**
* 2008: **Lo que yo sé de ti**
* 2009: **Tu y yo volvemos al amor**
* 2011: **Impermeable**
* 2011: **Te dejo en libertad**
* 2012: **¿De dónde sacas eso?**
* 2012: **Todo no fue suficiente**
* 2014: **Perdón, perdón**
* 2015: **Lo aprendi de ti**
* 2015: **Ex de verdad**
* 2015: **No te quiero nada ft Axel**
* 2015: **Dos copas de más**
* 2016: **Sé que te vas**
* 2017: **100 años ft Prince Royce**
* 2018: **No pasa nada**
* 2018: **Eso no va a suceder**
* 2019: **¿Qué me faltó?**
* 2019: **Si Tú No Vuelves**

## Extern Linke

* Officieel site
Arie Slob

**Arie Slob** (Nieuwerkerk aon d'n IJssel, 16 november 1961) is 'ne Nederlandse politicus vaan de ChristenUnie (CU) en d'n allewijle Nederlandse minister veur Primair en Secundair Oonderwies en Media (*Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media*) in 't Kabbinèt-Rutte III.

Slob kump oet 'n gerifformeerd vrijgemaakde kèrksgemeinsjapp. Tijes zien studie historie aon de Rieksuniversiteit Greuninge begos heer in 1984 same mèt de latere journalis Stevo Akkerman biebels te smokkele nao communistisch Roemenië.

Nao zien studie woort heer lieraar maotsjappijlier in Zwolle. Dao waor heer ouch gemeinteraodslid veur 't christelek-conservatief *[[Gereformeerd Politiek Verbond]]* (GPV) vaan 1993 bis 2001. In dat lèste jaor waor heer veur e jäörke GPV-lid vaan d'n Twiede Kamer. Dat lökde naotot Gert Schutte es GPV-lid aofsjeid naom vaan de Kamer. Bij de verkezinge vaan 2002 woort de GPV gefusseerd es deil vaan de nui partij ChristenUnie. Hei woort heer neet direk verkoze, mer kaom heer e haaf jaor later weer de Kamer in wie fractieprizzendènt Kars Veling 't parlemint verleet.

Bij de verkezinge vaan 2003 woort Slob wél  direk verkoze. Heer heet mètgedaon aon belaangrieke projekte, wie de kemissie veur infrastructuurprojecte, versjèllende portefeuilles wie oonderwies, weitesjap, binnelandse zake en veilegheid en es co-sjriever vaan 't zoegenaomde Lènteakkoord op 26 april 2012 (mèt VVD, CDA, D66 en GreunLinks. Vaan 2007 bis 2010 waor heer fractieveurzitter. In 2011 woort heer Partijleier, wat heer euvernaom vaan André Rouvoet. Dat bleef heer bis 2015, wie Gert-Jan Segers 't amb euvernom. Allewijl is Slob minister veur Primair en Secundair Oonderwies. Dit is 'n ministersjap zoonder portefeuille wat vilt oonder de autoriteit vaan 't Ministerie vaan Oonderwies, Cultuur en Weitesjap, boe Ingrid van Engelshoven minister vaan is.
Gemeinteleke herindeiling op 't Belsj

In 't **[[Belsj]]** zien op diverse meminte **gemeinteleke herindeilinge** gewees.

In tegestèlling tot Nederland, boe soms al in de negentienden iew op groete sjaol gemeintes woorte opgeluf, bleef de gemeinteleke indeiling vaan 't land tot laank nao d'n Twiede Wereldoorlog oonveraanderd. Noe en daan fuseerde ins twie gemeintes; zoe kaom de gemeinte Laken in 1921 bij de stad Brussel, boe 't ouch noe nog es 'nen oetluiper bij huurt. Ouch in de jaore viefteg en jaore zèsteg gónge get gemeintes same. Zoe woorte in 1958 Berendrecht, Zandvliet en Lillo bij Antwerpe geveug, boenao die dörper móste plaotsmake veur de oetbreiing vaan de have.

De groete herindeilinge voonte evels plaots in de jaore zeventeg. In väöl klein gemeintes leet de bestuurskrach nao, umtot 't te wieneg competente lui gaof veur de gemeinte te besture. Zoe had de gemeinte Zoutenaaie mer 31 inwoeners, wat beteikende tot zoeget alle volwasse maanslui in de raod zaote. Väöl klein gemeintes woorte daorum in 1970 en 1971 samegeveug of ingelief bij 'n groeter gemeinte. De zoe oontstande situatie góng väöl lui nog neet wied genóg. Al in 1977 volgde 'n twiede runde boebij nog mie gemeintes, inclusief väöl die pas zès of zeve jaor bestoonte, woorte opgeluf. Gemeintes vaan zoe'n 10.000 inwoeners woorte noe de norm.

Daonao bleef 't laank stèl op dit gebeed. Groete oetzundering waor de oetbreiing vaan de stad Antwerpe, die in 1983 häör veurstei annexeerde. Pas in d'n einentwintegsten iew kaom de discussie weer serjeus op gaank. De Vlaomse regioregering besloot 't initiatief daoveur bij de gemeintes zelf te lègke en 't neet vaan bovenaof door te duie. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde diverse Vlaomse gemeintes. Zoe oontstoonte in Limbörg de fusiegemeintes Audsberge en Pelt. Ouch in de res vaan 't land weujt de discussie. Zoe goon dèks stumme op um de stad en 't gewes Brussel same te veuge. De noe nog 19 gemeintes vaan 't Brussels Hoofsteidelek Gewes zouwe daan distrikte mote weure, wie dat in Antwerpe al 't geval is.

Faciliteitegemeintes kinne veur de wèt neet fusere mèt gemeintes die die faciliteite neet höbbe. Daorum is de gemeinte Herstap, 'n Nederlandstaolege gemeinte mèt faciliteite veur Franstaolege, noets bij Tóngere geveug, allewel tot 't minder es 100 inwoeners heet.
Index vaan Minseleke Oontwikkeling

D'n **Index vaan Minseleke Oontwikkeling** (op z'ch Ingels **Human Development Index** of aofgekort **HDI**) is 'ne maot veur de economische en minseleke welvaort in e land of gebeed te mete. De IMO weurt berekend op groond vaan levesverwachting, maot vaan oonderwies en levesstandaard, en oetgedrök es e getal tösse 0 en 1. De IMO woort veur 't iers berekend in 1990 in opdrach vaan de UNDP, de organisatie vaan de Vereinegde Naties die ziech mèt oontwikkeling bezeghèlt, en is oontwikkeld door de Pakistaansen econoom Mahbub ul Haq.

E land mèt 'nen IMO oonder de 0,550 hèt 'lieg oontwikkeld' te zien, vaan 0,550 tot 0,700 sprik me vaan 'maoteg oontwikkeld', vaan 0,700 tot 0,800 is 'hoeg oontwikkeld', 0,800 en hoeger is 'zier hoeg oontwikkeld'. Eder land wat neet in die lèste categorie vèlt, is bij definitie 'n oontwikkelingsland. In 2018 waor Noorwege 't land mèt de hoegste score (0,953); Niger stoont (mèt 0,354) oonderaon. Dit kump euverein mèt wereldwij trends: bovenaon stoon veural Europese len, dewijl d'n oonderkant vaan de lies door Afrikaanse len weurt gedomineerd. Sinds 1990 zien de mieste len, neet in de lèste plaots de oontwikkelingslen, wel wezelek veuroetgegaange op d'n IMO.

D'n index zeet neet alles euver wie welvaorend de bevolking is, umtot inkoumesoongeliekheid neet weurt verwèrk. Zoe kin 'n hoeg oontwikkeld land nog mieljoene erme höbbe. Me kin dit corrigere aon de hand vaan de Ginicoëfficiënt. In 2010 hanteerde de UNDP in häör rapport veur 't iers neve de gewoenen IMO 'nen Index vaan Minseleke Oontwikkeling gecorrigeerd nao oongeliekheid.
Ryusuke Sekino

**Ryusuke Sekino** (Azumino, 1 oktober 2018) is e Japans jungske wat prematuur gebore woort. Heer heet 't record vaan kleinste jungske wat 'n vreuggeboorte euverleefde.

Sekino kaom nao 24 weke en 5 daog zwaangersjap t'r wereld en woog mer 258 gram. Dat is hoegoet e twelfde vaan e gezoond keend bij de geboorte, en mer tien gram leechter es de veurege recordhawwer. Dit keend, ouch Japans, woort twie maond ieder gebore; ziene naom is oonbekind. 't Kleinste euverlevend keend oets waor e meidske oet 2018 wat in San Diego (Vereinegde Staote) woort gebore mèt e gewiech vaan 245 gram.

Op 20 aprèl 2019, nao zès maond in de couveus, moch 't keend mèt zien awwers mèt nao hoes. 't Woog toen drei kilo en droonk de mèlk vaan zien eige moojer.

## Rifferenties
Catharina-Amalia vaan de Nederlen

H.K.H. **Catharina-Amalia Beatrix Carmen Victoria vaan Oranje-Nassau, prinses vaan de Nederlen**, roopnaom *Amalia*, (D'n Haag, 7 december 2003) is 'n Nederlandse prinses. Ze is 't ajdste keend vaan keuning Willem-Alexander en keuningin Maxima. Ze woort gebore es twiede in de lijn vaan troenopvolging; sinds häöre pa in 2013 de troen besteeg, is ze kroenprinses.

## Biografie
Amalia woort op 7 december 2003 gebore in 't Bronovohospitaol in D'n Haag. Häöre naom leekde kort nao häör geboorte oet doortot 't internètdomein catharina-amalia.nl woort gerezjistreerd. D'n duip veur de próttestantse kèrk waor op 12 juni 2004. Peters waore prins Constantijn, Marc ter Haar, Herman Tjeenk-Willink (veurzitter vaan de Raod vaan Staote) en Martin Zorreguieta; meters waore de Zweedse prinses Victoria en Samantha Rengers-Deane.

Amalia doorleep vaan 2007 tot 2015 de openbaar Bloemkampschool in Wassenaar, en góng daonao nao 't Christelijk Gymnasium Sorghvliet in D'n Haag (boe häör zösters later ouch woorte ingesjreve). Zoelaank ze nog gein achtien waor, woort ze gooddeils oet de publiciteit gehawwe. Wel waor ze es keend al presint op Keuningsdaag en bij officieel peersmominte (wie de traditioneel fotosessie op wintersport in Lech). Sporadisch gaof ze ouch korte interviews, beveurbeeld veur 't Jeugdjournaal op Keuningsdaag.

Op 8 december 2021, einen daag nao häören achtienden verjaordag, woort ze geïnstalleerd in de Raod vaan Staote. Dit waor d'n ierste kier tot ze laank in 't opebaar spraok. Noe ze mierderjaoreg is, zal ze, wienie d'n troen aon häör kump, ouch ech goon regere.

## Bron
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Catharina-Amalia_der_Nederlanden&oldid=52932711 dees versie].*
Sem Steijn

**Sem Steijn** (D'n Haag, 17 november 2001) is 'ne Nederlandse voetballer. Heer is rechsbeineg en späölt es middevelder.

Steijn woort gebore es zoon vaan Maurice Steijn, daan ouch voetballer. Heer góng in 2009 voetballe bij amateurclub SV KMD in Wateringen. In 2011 woort heer touwgelaote bij de jäögopleiing vaan ADO Den Haag. In de zomer vaan 2018 teikende heer e twiejaoreg contak bij die club.

ADO verhuurde häöm evels direk aon VVV-Venlo, boe ziene pa intösse trainer waor. Op 25 september 2018 debuteerde heer in de KNVB-beker, in 'ne match tege RKVV Westlandia. Zien Ieredevisiedebuut kaom op 6 december in 'nen oetmatch tege Feyenoord.

Steijn scoorde zienen ierste gool in de Ieredevisie op 23 aprèl 2019, in 'ne match tege sc Heerenveen. Door deze gool kort veur tied späölde zien club geliek. Oetindelek kaom heer dat jaor evels neet wijer in actie. Heer woort nog oetgeliend aon al-Wahda oet de Vereinegde Arabische Emiraote, boe heer gaaroet neet aon speule touwkaom.

Belaankrieker woort heer veur ADO Den Haag, boe heer tösse 2019 en 2022 drei jaor späölde en laankzaamaon tot 'ne basisspeuler oetgreujde. In 2022 transfereerde heer nao FC Twente.

## Bronne
*Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sem_Steijn&oldid=53093593 dees versie].*

### Rifferenties
Anime

**Anime** (Japans: アニメ; Hepburn: *anime*, miëvoud: *anime*) is eine mit de handj of digitaal geteikende animatiesjtiel dae dök oet Japan kömp.
't Waord *anime* is de Japansen term veur animatie, womit edere vorm van geanimeerde media gemeind wörd. Boete Japan wörd anime eerder gebroek óm de sjtiel te ómsjrieve.

Anime wörd döks verkieërd es apaart genre ingedeild. Anime besjtuit in principe in eder genre. Dees loupe oetein van science-fiction tót romantiek. De grótste hievan is Shounen. Dit is Japans veur "jóng". Hiemit wörd döks aksie mit bedoeld.

Kènmerkend veur de sjtiel van anime zeen de groate uig en ónnatuurlik kluuërriek haor.

## Zuug ouch
*Manga
Naocompetitie 2019

De **naocompetitie 2019** vaan 't Nederlands profvoetbal begós op 10 mei en leep tot en mèt 28 mei.

## Naocompetitie um Europees voetbal
Veer clubs späölde um e ticket veur de daarde veurrunde vaan de UEFA Europa League 2019/20. Normaal gezeen zouwe dees competitie goon tösse club 4 t/m 7 vaan de Ieredevisie 2018/19. Umtot Ajax, wat de beker had gewonne, al zeker waor vaan de Champions League, sjove de Nederlandse Europa Leagueplaotse door nao oonder. De nommers drei en veer gónge noe direk de Europa League in, nommers 5 t/m 8 kaome in de play-offs.

De in de regulier competitie hoegs geklasseerde club had in eder runde 't veurdeil vaan de lèste toesmatch; alle matche begóste dus bij de op pepier zwaakste club.

De play-offplaotse gónge nao:
* SBV Vitesse (5e)
* FC Utrecht (6e)
* Heracles Almelo (7e)
* FC Groningen (8e)



### Haaf finales
De twie haaf finales waore op 18 en 21 mei. De liegs geklasseerde club späölde iers toes.

### Finaal
De finaal waor ouch weer in twie matche, op 24 en 28 mei.

## Naocompetitie um promotie en degradatie
Heiaon dege in totaol tien clubs mèt, twie oet de Ieredevisie 2018/19 en ach oet de Ierste Devisie 2018/19. In aonmerking kaome, boete de nommers 16 en 17 vaan de Ieredevisie, de veer periodekampioene (veur zoewied neet algemein kampioen en/of belofte-èlftal), plus alle hoegs geklasseerde clubs zoonder periodetitel die nujeg waore um 't aontal vol te make. Belofte-èlftalle waore oetgeslote, umtot die neet in dezelfde devisie wie hun moojerclub mage speule.

Ouch hei hadde de in de regulier competitie hoegs geklasseerde clubs in eder runde 't veurdeil vaan de lèste toesmatch.

Geplaots veur de naocompetitie waore:
;Ieredevisie
* SBV Excelsior (16e)
* BV De Graafschap (17e)
;Ierste Devisie
* Sparta Rotterdam (2e)
* FC Den Bosch (4e)
* Go Ahead Eagles (5e)
* TOP Oss (6e)
* Almere City FC (7e)
* RKC Waalwijk (8e)
* N.E.C. (9e)
* SC Cambuur (10e)





### Ierste runde
De veer minste Ierste Devisieclubs bepaolde iers oonderein, op 10 en 14 mei, welke twie vaan hun doorgónge.

### Haaf finales
De aander zès teams stroumde hei in. Mèt de twie winners vaan de ierste runde maak dat ach teams, die oonderein oetmaakde welke veer teams de twie finales um 'n Ieredevisieplaots zouwe speule. De haaf finales waore op 19 en 22 mei.

### Finales
De twie finales waore op 25 en 28 mei.
Rennes

**Rennes** (Bretoens: *Roazhon*) is de houfstad van Bretagne en 't departemènt Ille-et-Vilaine. De stad haet zoea 208.000 inweuners (2011); inne drekke ómgaeving wone zoea 690.000 luuj en daomit is die de tieëndje stad van Frankriek. De oppervlakdje vanne stad bedruueg 50 km².

Rennes haet twieë universiteiten en e good deil hoger technische sjoeale; gans biejein studere dao zoea 63.000 studente. De economie vanne stad is denouch technisch van aerd, wie de autoindustrie en telecombedriever.

De stad is óntstange vanoet 'n keltische woonplaats en dank ziene naam ane *Redones*-stam.
UEFA Champions League 2019/20

Mit **** kan waere gemeind:

* UEFA Champions League 2019/20 (hierevoetbal)
* UEFA Champions League 2019/20 (damesvoetbal)
Ieredevisie (damesvoetbal)

De **Ieredevisie voetbal veur vrouwlui** is sinds 2007 de hoegste aofdeiling vaan 't Nederlands damesvoetbal. Ietot de Ieredevisie woort opgeriech, gaof 't in Nederland gei professioneel voetbal door vrouwlui.

De Ieredevisie góng in 2007 vaan start mèt zès clubs. Diverse aandere waore toen, via jäögopleiinge, al e volweerdeg seniorevrouwe-èlftal aon 't veurbereie. In 2012 besloot de KNVB same mèt de KBVB 'n competitie veur de Benelux te make, de BeNe League. In 't ierste sezoen gaof 't nog apaarte aofdeilinge veur Nederland en 't Belsj; de kampioene späölde daonao tegenein. Daonao woorte de nationaol competities opgeluf en späölde alle profclubs vaan de Benelux 'n gewoen competitie. Oetindelek klapde de BeNe League in 2015; toen woort de Ieredevisie heropgeriech.

Recordkampioen is FC Twente, wat (BeNe League-sezoene mètgerekend) al ach kier 't kampioensjap heet behaold.

Clubs kinne neet oet de Ieredevisie degradere. Alle lieger devisies in 't vrouwevoetbal zien amateurdevisies, te beginne mèt de Topklas.

## Sezoene

N.B.: Cursief gezatte sezoene zien virtueel: ze höbbe neet in dee vörm of nog neet plaotsgevoonde. 't Kampioensjap vaan FC Twente in 2015 waor ouch virtueel, umtot de club geine kampioen vaan de BeNe League woort meh allein de bèste Nederlandse club dao-oet waor.
Europese parlemintsverkezinge

**[[Verkezinge]] veur 't [[Europees Parlemint]]** vinge um de vief jaor plaatsj door moyen van algemein keesrech veur volwassene en mèt es 400 mieljoon sjtömgerechtegde luuj weurt 't besjouwd wie de op ein nao groatse democratische verkezinge op de waereld op die van India nao.

Bies 2019 goof 't 751 leie van 't Europees Parlemeint (EP-leie) die verkoze koeste weure, die saer 1979 direk weure verkoze. Saer de Brexit ('t verlaote van Vereinig Keuninkriek oet de EU in 2020 ies 't aantal EP-leie, inclusief de Veurzitter van 't Europees Parlemint, 705. Gein inkel anger EU-insjtilling weurt direk verkoze; de Raod van de EU en d'n Europese Raod weure inkel indirek gelegitimeerd door moyen van nationaal verkezinge. De Europees Kemissie weurt goodgekeurd door 't nuuj-verkoze Parlemint. Allewaal Europese polletiek partieë 't rech höbbe um in de ganse EU campagne te veure veur de Europese verkezinge, vinge campagnes nog ummer plaatsj via nationaal verkezingscampagnes, woabie reklaam weurt gemaak veur nationaal aafgeveerdigde van nationaal partieë.

De toewiezing van zetele aan edere lidsjtaat is gebaseerd op 't prinsipe van degressief evereiigheid, zoadat, allewaal rekening weurt gehawwe mèt de bevoukingsumvang van eder land, kleine sjtate miè EP-leie keze es in verhawwing sjteit tot hun bevouking. Aangezeen 't aantal leie van 't Europees Parlemint wat door eder land moet weure gekoze, is veurtgekomme oet verdraagsongerhandelinge, ies d'r gein percies formule veur de verdeiling van de zetele euver de lidsjtate. D'r kin gein verangering in daes configuratie plaatsjvinge zonger de unanieme insjtömming van alle regeringe.

De opkoms bie Europese verkezinge ies in Nederland (wat gein sjtumpliec) kin) rillatief lièg. Saer de jaore negetig liegk ze in 't algemein zoa tusje de 30 en 40%. Dat verangerde in 2019, wie d'n opkoms veur d'n ièrsjte kièr waer greuide, nao 'n klein meerderheid van de bevouking.

## Rifferenties
Ieredevisie 2019/20 (hierevoetbal)

**2019/20** waor 't 64e sezoen vaan de **[[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ierdevisie voetbal veur manslui]]**. 18 clubs kaampde um 't 131e landskampioensjap voetbal vaan Nederland. Titelverdeideger waor AFC Ajax; nui in de Ieredevisie waore FC Twente (direk gepromoveerd) zoewie RKC Waalwijk en Sparta Rotterdam (gepromoveerd in de Naocompetitie). Twie Limbörgse clubs dege mèt: Fortuna Zitterd en VVV-Venlo. 't Sezoen begós op 2 augustus 2019. Nui dit sezoen waor tot twie clubs (nommer 17 en 18) direk zouwe degradere; allein de nommer 16 zouw nog naocompetitie goon speule. Wie gebrukelek zouw 't ouch weer play-offs geve veur de UEFA Europa League.

Op 12 miert 2020 woort de competitie op las vaan de Nederlandse regering opgesjort in verband mèt de wereldwijen oetbraak vaan COVID-19. Op 21 aprèl woorte eveneminte tot zeker 1 september verbooje, de competitie kós daodoor neet weure aofgemaak. Nao euverlèk woort drei daog later beslote veur geine kampioen aon te wieze en gein clubs te doen degradere. Wel woorte, op basis vaan de stand bij 't aofbreke vaan de competitie, tickets veur Europees voetbal oetgereik; de play-offs daoveur gónge neet door.

## Clubs

Opmerking: 't AFAS Stadion veel op 10 augustus bij 'ne störm deils in. Nao inspecties woort beslote tot 't stadion deils moot weure herbouwd. Sindsdeen späölde AZ zien toesmatche in 't Cars Jeans Stadion vaan ADO Den Haag. Op 10 december woort 't deils herstèld stadion weer vrijgegeve; vief daog later góng AZ dao ouch weer speule.

## Matche

## Stand

;Opmerkinge
* Ouch de KNVB-beker woort dit jaor neet oetgespäöld; Feyenoord (touwvalleg ouch finalis) kraog 't ticket veur de daarde veurrunde vaan de Europa League, wat aanders nao de bekerwinner waor gegaange.
* Normaal weure um 't lèste Europees ticket play-offs gespäöld; umtot die neet kóste doorgoon, is dit ticket direk aon Willem II touwgeweze.
* Oersprunkelek zouwe de nommers 17 en 18 direk degradere nao de Ierste Devisie, dewijl de nommer 16 naocompetitie hej mote speule veur liefsbehaajd. 't Waor daan veur 't iers gewees tot twie clubs direk degradeerde. Wie bove gezag heet me evels beslote dit jaor gein promoties en degradaties door te veure.

## Rifferenties
Wereldkampioensjap damesvoetbal

't **Wereldkampioensjap damesvoetbal** is e trökkierend voetbaltoernooj wat um de veer jaor door de FIFA weurt gehawwe. Op 't WK kaamp e beperk aontal len (per 2019 waore dat 'rs 24) oet de zès continentaol confidderaties (AFC, CAF, CONCACAF, CONMEBOL, OFC en UEFA) um de kampioenstitel.

't WK veur vrouwlui besteit pas sinds 1991. Dit kump umtot de populariteit vaan 't vrouwevoetbal langen tied hendeg beperk waor. De financieel risico's waore te groet, zoe good wie de niveauversjèlle tösse landeteams oonderein. De lèste jaore nump de populariteit vaan de sport evels touw, in 't ei land al mie es in 't aandert.

Tot noe touw is 't toernooj gedomineerd door de Vereinegde Staote, wat al veer vaan de ach WK's heet gewonne en noets lieger es de daarde plaots indegde. Nederland deeg in 2015 veur d'n ierste kier mèt en haolde in 2019 de finaal. 't Belsj heet ziech nog noets veur e WK gekwalificeerd.

## Edities
Ieredevisie 2019/20 (damesvoetbal)

**2019/20** weurt 't tiende sezoen vaan de Ieredevisie veur vrouwlui, BeNe League-sezoene neet mètgerekend. Ach clubs speule in veertien rundes twie kier tegenein; daonao speule de bèste veer nog um 't kampioensjap, dewijl de minste veer ouch nog um de plaotse 5-8 tegenein speule. Regerende kampioen is FC Twente.

## Clubs

## Regulier competitie

## Stand

## Kampioenspoule

## Plaotsingspoule
UEFA Europa League

De **UEFA Europa League** is e voetbaltoernooj veur Europese clubs wat door de UEFA weurt georganiseerd. 't Is 't twiede Europees hierevoetbaltoernooj, zjus oonder de UEFA Champions League. 't Toernooj is in 2009 opgeriech en kump voort oet 'n samesmèlting tösse de UEFA Cup (in 1971 opgeriech es *Europacup 2*) en de Intertoto Cup. Aon de Europa League doen de diverse nationaol bekerwinners mèt (veur zoewied ze neet ouch landkampioen zien), zoewie diverse clubs die hoeg indege in de competitie. De mieste len sjikke allewijl (2019) drei clubs direk nao de Europa League. Oonderweeg stroume ouch nog verleerders oet diverse rundes vaan de Champions League in. 'n Hervörming, die oonder mie de opriechting vaan 'n UEFA Europa League 2 in zouw hawwe, weurt op 't memint euverwoge. Recordkampioen is Sevilla FC, wat de League (en zien veurgengers) vief kier heet gewonne.

## Zuug ouch
* UEFA Europa League 2019/20
UEFA Champions League

**UEFA Champions League** is de naam van twie Europese voetbalternoeje:

* UEFA Champions League (manslui)
* UEFA Champions League (vrouwlui)
Persepolis F.C.

**Persepolis F.C.** is 'n foetbalklub oet Teheran, Iran. Aartsrivaal van Persepolis FC is Esteghlal FC. Wedsjtrieje tösse beide klubs sjtaon bekènd es *[[Tehran Derby]]*.

## Rifferenties
UEFA Nations League 2020/21

**2020/21** weurt 't twiede sezoen vaan de **[[UEFA Nations League]]**. De 55 hierevoetbalteams vaan de UEFA-lidstaote speule in veer devisies vaan eder veer poules tege len vaan oongeveer geliek niveau. Op 't speul stoon promotie nao 'n hoeger daan wel degradatie nao 'n lieger devisie, zoewie play-offplaotse in de kwalificatie veur 't WK vaan 2022. Veur de mieste len löp de competitie vaan 3 september tot 17 november 2020; de veer winners vaan devisie A speule in juni 2021 nog oonderein um de wins vaan 't toernooj. Titelverdeideger is Portugal.

## Kwalificatie
De devisie boe de len in speule is gebaseerd op 't rizzeltaot in 't veureg sezoen. De loting moot nog weure verriech; welk land daobij in wat veur pot zit, hingk aof vaan d'n UEFA-coëfficiënt vaan dat memint.
Aop-midde gerónje veurklinker

d'n **Aop-midde gerónje veurklinker** of **gerónjen haafaope veurklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen aop-midden óngerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is aop-midde, haafaop of lieëg-midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'ne middeklinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker kan zeen:
** geróndj-samegedrök, det mèntj det de renj vanne luppen aangespanne zeen en zoea waere samegetróch det de binnekantj vanne luppe neet nao boete kómme;
** geróndj-oetstaekendj, det mèntj det de heuk vanne luppe waere samegetróch enne binnekantj vanne luppe bloeatligke.

## Limbörgs
d'n Aop-midde gerónje veurklinker is zowaal lank es kort wied-verbrèdj in 't Limbörgs spraokruum. Sómmige dialekte gaeven häöre veurkeur aan anger allofoons, wie d'n aop-midde gerónje centrale klinker in 't Mestreechs, enne midde gerónje veurklinker in 't Kirkräödsj.

In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj *èù* veur, de midde gerónje veurklinker . Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midde gerónje veurklinker , gesjreven es *eu*, ennen aop-midde gerónje veurklinker , gesjreven es *äö*.
Bad Cat

**Bad Cat** is 'ne Törkse computeranimatiefilm oet 2016, geproduceerdj door Anima Istanbul  en gedistribueerdj door Odin's Eye Entertainment.

## Actäörs

## References


## Extern linke
* Officieel website
Aop-midden óngerónje veurklinker

d'n **Aop-midden óngerónje veurklinker** of **óngerónjen haafaope veurklinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is .

## Kènmirke
Kènmirke vannen aop-midden óngerónje veurklinker zeen:
* De vokaalhuuegdje is aop-midde, haafaop of lieëg-midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'ne middeklinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is veur, det inhèltj det de tóng zich zoea wied nao veur wie meugelik inne móndj bevindj zónger 'n gans toew vernejjing te make;
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs
In 't Limbörg kump d'n aop-midden óngerónje veurklinker es korte klinker veur es 'nen allofoon. Veure meiste dialekte guldj d'r es 'nen allofoon veure midden óngerónje veurklinker. In sómmige dialekte, worónger 't Mestreechs, guldj d'r zelfs es de normale variantj vanne *è*. Wiejer kump d'r in e klei deil vanne Limbörgse dialekte veur es allofoon veure bao-aopen óngerónje veurklinker.

Inne lange variantj is d'n aop-midden óngerónje veurklinker hieël algemein es *ae*. In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj *èè* veur, de midden óngerónje veurklinker . Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midden óngerónje veurklinker , gesjreven es *ee*, ennen aop-midden óngerónje veurklinker , gesjreven es *ae*. 

In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking, juus wie de meiste anger óngerónje veurklinkers.
Dictionair

'nen **Dictionair** is e book wat (of 'n databaank die) de beteikenis vaan wäörd verklaort. 't Kin zoewel goon um 't vocabulair vaan de eige taol (boe-in de wäörd dus weure *gedefinieerd*) es um dat vaan 'n aander taol (boe me dus *vertaolinge* gief). De lèste categorie kin weure opgesplits in dictionaire *nao* 'n vreem taol (die de gebruker dus helpe 't zjus woord te vinde) en dictionaire vaanoet 'n vreem taol (die de wäörd dus veur de gebruker mote verklaore). De wäörd zien in 't gemein alfabetisch gesorteerd; e trefwoord mèt zien bijbehurende besjrieving weurt *lemma* geneump. Oetgebreider dictionaire geve ouch idioom bij 't trefwoord in kwestie. Ouch geve ze in 't gemein wel 't woordgeslach (in taole boe dit vaan touwpassing is), details euver verbuiging daan wel verveuging en soms de oetspraok in fonetisch sjrif (IPA of 'n aander systeem) en/of de etymologie vaan e woord.

't Gief dictionaire in soorte en maote. Neve groete werke die 'n ganse taol besjrieve (dèks in miejer deile wienie 't 'n pepèrren oetgaaf betröf) gief 't ouch gespecialiseerde dictionaire. Sommege behandele allein 't jargon vaan 'n bepaolde gróp. Ouch e geval apart is 't idioticon, 'nen dictionair vaan e dialek boe-in allein de wäörd weure opgenome die versjèlle vaan de cultuurtaol.

Dictionaire koume voort oet woordelieste die in de middeliewe woorte opgestèld, veural op nui ingetreje monneke Latien te liere. De koms vaan d'n drökpeers maakde de productie vaan echte beuk euver 'n taol loenender. Zoe kaom d'n Antwerpsen drökker Kiliaen (Cornelis van Kiel) in 1574 al mèt 'nen dictionair Nederlands-Frans-Latien. Vaan groeten invlood waor 't werk vaan Samuel Johnson, dee in 1755 'nen dictionair vaan 't Ingels oetbrach. Veur 't Hoegduits bleef me 't laanger oonins; dao kaom pas in 1880, mèt 't leveswerk vaan Konrad Duden, 'ne gezaghöbbenden dictionair oet. Vergeliekbaar veur 't Nederlands is 't werk vaan Johan Hendrik van Dale, dee zienen dictionair in 1874 postuum versjeen.

't Gief diverse dictionaire en idiotica veur de Limbörgse dialekte. De mieste daovaan zien in klein oplaoge versjene en neet mie nui te kriege. 't *[[Woordenboek der Limburgse Dialecten]]* verzaomelt 't vocabulair vaan ze allemaol en lègk daobij, wie gebrukelek in de traditioneel dialectologie, de naodrök op landbouw- en ambachsidioom.

## Zuug ouch

* Wiktionary
Amerikaons damesvoetbalèlftal

't **Amerikaans damesvoetbalèlftal** vertreujt de Vereinegde Staote in internationaol voetbaltoernoje. In tegestèlling tot 't hierenèlftal vaan 't land huurt 't damesèlftal tot d'n absolute wereldtop. Gein aander land is sinds jaor en daag in 't damesvoetbal zoe sterk. Vaan de ach WK's in 't damesvoetbal die tot en mèt 2019d, heet 't Amerikaans team 'rs veer gewonne.

## Historie
Voetbal waor in de VS laank geine groete sport bij welk geslach daan ouch. In de jaore 1970 begós toch get vaan intrèsse te greuje. Dit had tot gevolg tot de sport ouch vaanoet de universiteite (in de VS centraol in de sportwereld) subsidie kraog. Voetballende vrouwlui voonte noe tot dit neet allein veur de manslui mós gelle; zoedoende kaom ouch geld veur 't vrouwevoetbal vrij. In 1985 woort d'n tied riep geach veur e nationaol èlftal. D'n iersten interland, op 18 augustus vaan dat jaor oet tegen Italië, woort mèt 1-0 verlore.

In de twiede hèlf vaan de jaore 1980 greujde de sport snel. In 1991 bleke de Amerikaanse vrouwlui zelfs oonverslaonbaar good: ze wonne mèt euvermach d'n ierste CONCACAF-beker en wonne daonao ouch 't ierste WK veur vrouwlui. Loupende de jaore 1990 zouw 't voetbal bij allebei de geslachte in populariteit greuje, meh bij vrouwlui (die neet zoe'n sterke concurrentie vaan traditioneel sporte wie hoonkbal, basketbal en American football hadde) väöl snelder es bij manslui. Ouch bij de Olympische Speule vaan 1996 in eige land, boe vrouwevoetbal veur 't iers op 't program stoont, pakde ze de gouwe medalje. 'tzelfde gebäörde bij 't WK vaan 1999, ouch in eige land: 90.000 bezeukers zaoge in de Rose Bowl in Pasadena wie 't gasland China nao penanties versloog.

In de jaore 2000 leek de rèk get droet. 't Amerikaans team kaom al-evel ummer minstens tot de haaf finales op WK's, meh woort in 2003, 2007 en 2011 geine kampioen mie umtot de concurrentie vaan veural Europese teams (Duitsland en Scandinavië) waor touwgenome. In 2015 waor 't team evels weer wie vaanajds oonklopbaar: matche tege Duitsland en Japan woorte mèt euvermach gewonne. Ouch op 't WK vaan 2019 maakden 't team groeten indrök, oonder mie door 'n 13-0 euverwinning op Thailand. Oetindelek pakden 't team de veerden titel door in de finaal Nederland te kloppe.
Vulkaansoetbersing

'n **Vulkaansoetbersing** of **eruptie** is de bekanjste vorm van vulkanisme. Daobie maak de magmakamer van 'ne vulkaan zich op min of mieë verinnewerendje wies laeg of kump de magma door spleten en breuke rechstreeks dore aerdmantjel haer op dore gróndj haer.

d'n Oearzaak van dit fenomeen ligk op 'n deepdje van zoeaget 100 km ónger 't aerdoppervlaak, wo de temperatuur tösse de 1000 toet 1300 °C ligk. De smultjendje stein dao zètten oet wodoor magmakamers óntstaon. 't Gaas waat hiebie óntsteit verhuueg mitten tied d'n drök binne de vleujendje massa; hiedoor kump de magma nao baove. Wen d'n drök e kritisch puntj bereik bers de vulkaan oet.

Vulkaansoetbersinge, wie in 't val van sjildjvulkane, kónnen ouch door periode van rös waeren óngerbraoken en waeren ingedeildj in inkele eruptiefase; dees kónne zich oetstrèkken euvere maondje, mer ouch euver decennia. 'nen Inaktieve vulkaan hètj 'ne slaopendje vulkaan.

Bie 'n vulkaansoetbersing kómme gaas en stein vrie. d'n Oetstoeat van stein kan bestaon oet struiminge van vleujbaar stein, versjillige saorten aan lava en matterjaal det de lóch in wuuert geblaoze. Det matterjaal, tefra, kan ziege wie 'n lavabóm, zintjelen en as. Vulkanische staof en as kónne zoea hoeag waere geblaoze det zie belanjen inne stratosfeer, wovanoet 't zich versprèdj euver groeate deiler vanne werreld en middels aafkeuling 't klimaat kan beïnvleuje.
Mike Teunissen

**Mike Teunissen** (IJselstein, 25 augustus 1992) is 'ne Nederlands-Limbörgse fietsrenner. Anno 2019 fiets heer veur Team Jumbo-Visma. Heer deeg vreuger veural cyclocross, meh heet ziech de lèste jaore touwgelag op de weegkoers.

Teunissen begós in 2002 mèt fietsrenne. Bij de juniore haolde heer al get besjeie successe. Zoe woort heer in 2009 daarde bij 't NK op de weeg, twiede bij 't NK cyclocross en veerde bij 't EK cyclocross veur juniore. Bekinder woort heer vaanaof 2011, wie heer twiede woort op 't WK cyclocross veur beloftes, nao Lars van der Haar. 't Jaor dao-op woort heer Europees kampioen cyclocross bij de belofte, in 2013 zelfs wereldkampioen in dezelfde disciplien.

Daonao deeg Teunissen veural nog weegkoerse. Heer debuteerde in 2015 in de Runde vaan Spaanje en in 2017 in de Runde vaan Fraankriek. Ouch in 2019 deeg heer dao-aon mèt. In de ierste etap vaan deen Tour won heer de massasprint vaan (oonder mie) Peter Sagan. Dit maakde häöm, gans oonverwach, d'n ierste Nederlander sinds Erik Breukink in 1989 in de Gelen Trieko.
La Course

**La Course by Le Tour de France**, kort-eweg **La Course**, is 'n fietsrenkoers veur vrouwlui. De koers weurt sinds 2014 eder jaor parallel aon de Runde vaan Fraankriek gehawwe. De koers doort einen daag, in sommege jaore twie. 't Perceis formaot versjèlt per jaor.

La Course is opgeriech es vervaanging vaan Le Tour Féminin, de vrouweleken tegenhenger vaan de Runde dee tösse 1984 en 2009 in versjèllende vörm verrijd woort. 'n Mierdaagse koers bleek oetindelek te väöl gevraog veur 't nog prèl damesfietsrenne; door gebrek aon belaankstèlling en 'nen te smalen top beïndegde me dit evenemint. Oetindelek bleek toch vraog nao 'n vrouwekoers in Fraankriek. Me woort heibij geholpe door d'n tiedgeis: in de jaore tien kaom ummer mie aondach veur 't vrouwerenne.

Tot noe touw höbbe Nederlandse atletes La Course gedomineerd. Pas in 2020 won de ierste atlete oet 'n ander land.
Monte Águila

**Monte Águila** ies de sjtad van Chili. In 2002 tèlde de sjtad 6.090 inweunersj.

## Galerij


File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|

File:Bomberos monte aguila.jpg|

File:Img-estadio.jpg|

File:Entrada x yumbel.jpg|

File:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|

File:Carros abandonados mte aguila.jpg|



## Extern linke
* monteaguila.cl {es}
Boris Johnson

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** (19 juni 1964) is 'ne Britse politieker en saer 24 juli 2019 de premier van 't Vereinig Keuninkriek. Van 2001 toet 2008 waas hae lid van 't Brits Parlemènt ('t Lieëgerhoes). Van 4 mei 2008 toet 7 mei 2016 waas t'r de börgermeister van Lónje. Daonao woort t'r op 13 juli 2016 de Minister van Boetelandjse Zake ónger Theresa May.

Op 23 juli 2019 woort Johnson dore leje vanne Conservatieve Partie mit 66% veur verkaozen es de nuje partieveurder, wodoor d'r autematisch ouch de premier van 't landj is gewore. Hae is 'ne groeate veurstenjer vanne Brexit.

Boris Johnson haet studeerdj ane Universiteit van Oxford enne Europese Sjoeal in Brössel, wonao d'r de journalistiek in is gegange.
Liv and Maddie

**Liv and Maddie** is 'n Amerikaanse komiese tillevizieserie, bedach door John D. Beck en Ron Hart. De serie ging in première op Disney Channel op 19 juli 2013. De serie geit euver identieke tweelingzösters. De hoofrolle waere vertolk door aktrice Dove Cameron es Liv en Maddie Rooney.

## Rólverdeiling
### Hoofrólle

## Aafleveringe
Oliver & Company

**Oliver & Company** is 'nen Amerikaansen animatiefilm oet 1988, geproduceerd door Walt Disney Feature Animation en oetgebrach op 18 november 1988 door Walt Disney Pictures. De 27e animatiefilm van Disney, de film is geïnspireerd oppe klassieke roman *[[Oliver Twist]]* van Charles Dickens.
One Hundred and One Dalmatians

**One Hundred and One Dalmatians** is 'nen Amerikaansen animatiefilm oet 1961, geproduceerd door Walt Disney Productions en gebasierd oppe roman oet 1956 *[[The Hundred and One Dalmatians]]* van Dodie Smith. Regie van Clyde Geronimi, Hamilton Luske, en Wolfgang Reitherman, 't is de 17e animatiefilm van Disney. 't was oorsjprunkelik oetgebrach inne bioscoop op 25 jannewarie 1961 door Buena Vista Distribution.
Kleine-Briegel

**Kleine-Briegel** (Nederlands: *Kleine Brogel*) is e dörp en deilgemeinte vaan Peer, in de Limbörgse Kempe in 't noorde vaan Belsj Limbörg. Kleine-Briegel had in 2012 1.813 inwoeners.

## Historie
In Kleine-Briegel woorte urne oet d'n Iezertied gevoonte. In de prehistorie leep 'ne weeg vaan Diest nao Peer euver Kleine-Briegel.

De plaots weurt veur 't iers geneump in 1222 in de gelatiniseerde vörm *Minor Broglia*. Wie de groeter naober Groete-Briegel kin me de naom verklaore oet *brook*, wat moeras wèlt zègke. Al väöl ieder, roond 800, waor 't 'n zelstendege parochie, 'n kwartskèrk oonder 't kloester vaan Aldeneik. In wereldlek opziech veel 't dörp evels oonder Pelt. Pas in de Fransen tied woort Kleine-Briegel 'n apaarte gemeinte, wat 't tot 1970 zouw blieve.

In de negentienden iew wèrkde väöl teute vaanoet Kleine-Briegel. Sommege vaan de boerderije die ze hadde bestoon nog.

Kort nao d'n Twiede Wereldoorlog, in 1945, riechde de Geallieerde hei e vleegveld in, wat nao 1951 oetgreujde tot Vleegbasis Kleine-Briegel. Dit zouw ein vaan de belaankriekste bases in 't Belsj weure, en ouch ein mèt 'n centraol rol veur de NAVO in Europa. Ind 2010 woort oet geleekde tillegramberiechte op WikiLeaks bekind tot me op de basis ouch atoombomme heet opgeslaoge. In 2019 woort dit officieel bevesteg.

## Natuur
Kleine-Briegel ligk aon de rand vaan 't Kempisch Plateau, op 60 meter huugde. Nao 't weste touw löp dat oet nao 't daal vaan d'n Dommel.

Op de zandgroond vaan Kleine-Briegel kin 't soms hendeg werm weure. In juli 2019 woort e hei nui Belsj wermderecord gevesteg wie 't 40,6°C woort.

## Beziensweerdeg
Belaankriek monumint in 't dörp is de Sint-Ursulakèrk (foto). De kèrk zelf stamp mer oet 1908, meh d'n torie is wel othentiek gotisch (vieftienden iew). Oet naoventrint dezelfden tied (1892) stamp de Kapèl vaan Slevrouw vaan Bijstand ('t Teutekepelke). Belaankriekste pebliekstrèkker is evels de militaire vleegbasis. 't Gief hei e museum zoewie 'n spottersplaots.
Atoombóm

'n **Atoombóm** is e waope det zien verrinnewerendje kraf haoltj oet kaerreaksjes, die waere verkregen oet splieting of samesmultjing van atome (kaerfusie). 't Gevolg is det ouch e klei kaerwaope det 'n klein wieväölheid innerzjie aafguuef ummer sterker is es de grótste conventioneel springstóffen en ei waope zat kraf haet 'n ganse stad kepót te make.

Inne gesjiechte vanne kriegsveuring zeen atoombómme meh twieë kieër gebroek, namelik inne litste daag vannen Twieëdje Werreldkrieg. d'n Ieëste kieër waas det 6 augustus 1945 inne mörge, wie de Vereinigdje Staoten 'n uraniumbóm genaamp *Little Boy* oppe Japanse stad Hiroshima leet vallen ennen twieëdje kieër waas drie daag later 'n plutoniumbóm genaamp *Fat Man* oppe stad Nagasaki. Bie 't ómplóffe vanne bómme zeen drek 100.000 toet 200.000 luuj ómgekómme, mit nag väöl mieër indirekte slechoffers. 

Saere gebeurtenisse van Hiroshima en Nagasaki zeen mieër es 2.000 atoombómmen aafgelaote veur te stuten en oet te perbere. De lenjer die det zeker höbbe gedaon zeen de Vereinigdje Staote, de Sovjetunie, 't Vereinig Keuninkriek, Frankriek, 't Vouksrippebliek China, India, Pakistan en Naord-Korea.
Gulperberg

De **Gulperberg** is 'nen heuvel bij Gulpe. Heer maak deil oet vaan 't Heuvelland, gans in 't bezunder vaan 't Plateau vaan Crapoel, boe 't de noordelekste kant vaan vörmp. D'n top vaan d'n heuvel ligk 157 meter bove zieniveau (zoeget 57 meter boven 't daal oet). Op d'n top steit sinds 1937 e Mariabeeld vaan Charles Vos en Piet Gerris. Bovenop de berg ligk ouch 't gehöch Berghem, zoewie 'n camping die terrasvörmeg tege de flaank is aongelag.

## Fietsrenne
De Gulperberg is populair bij fietsrenners, zoewel amateurs es profs. Me kin vaan drei kante de berg beklumme. De gemekelekste beklumming is via de Landsraoderweeg. Me beklump daan de zuidweskant, in de volksmoond bekind es de 'Keuning vaan Spaanje'. De gemiddelde helling is 4,6%, meh 't gief tegen 't ind e stökske boe me 11% moot fietse. Via 't noordweste, dat wèlt zègke vaanoet 't dörp euver de Gulperbergweeg, is väöl korter en väöl steilder. Me begint daan mèt wel 16%, al vlaak dat nao 200 meter hendeg aof en kump de ganse beklumming op gemiddeld 8,2%. Meh kin ouch nog vaanoet 't ooste, vaanoet Partij de berg op. Dat is alles bijein de zwoerste beklumming, umtot de hèlling al vreug nao de 10% geit en nao 't ind touw nog touwnump tot 14%.

Mountainbikers numme soms de Aw Gats, e zandpeedsje boe me de Keuning vaan Spaanje mèt aofsnijt. Dit is hendeg steil en neet veur gewoen fietse gesjik.

Vaanoet 't zuie vèlt de berg neet te beklumme, umtot dao 't plateau doorlöp nao Heieret en wijer.

De hèllinge vaan de Gulperberg, in 't bezunder die vaanoet Partij, weure dèks beklomme in d'n Amstel Gold Race.

## Rifferenties
Neugenuiger

De **neugenuiger** of **(baek)prik** (*Lampetra planeri*), in väöl dialekten owwel aangeduudj es *[[bloodzuger]]*, is 'ne zeldjzame vès dae inheims is inne Benelux. 't Is e paolingechtig bieës det toet 17,5 cm lank kan waere. 'ne Neugenuiger wuuert neet ajer es 6 jaore. Ómdet d'r 'n zeldjzaam, besjurmdje saort is maag me-n 'm neet vangen oete baek.

In Nederlandjs Limbörg kump de neugenuiger ónger anger veur inne Vloetbaek bie Mofert, mer ouch inne Helderbaek.

De vès blief zie gans laeve lang inne zelvendje baekloup zitte. Veure ieëste drie toet zès jaor lang laef t'r innen toterbaom es 'ne blinje larf en in 't vreug veurjaor verangertj t'r in e volwassen exemplaar. Hiebie krieg t'r ouge, vinnen en geslechsorgane. Apaart is det t'r den ouch zie maag- en dermstèlsel verluus en dus oetsjèdj mit foeragere. Stroumopwers trèk t'r nao de pejplaatsen en zeuk t'r zich 'ne paarder. De pejplaatse waere geboedj inne grindjbaom; ze maken 'n gleuf inne baom door stènkes te versjuve. De grindj wuuert ieës zuvergemaak en den zètte de vruiwkes dao häör eikes aaf. De menkes gaon d'reuverhaer hangen en zètten häör zaodgood aaf. 'ne Pejsleuf kan waere gebroek door mieëdere neugenuigers. E paar daag nao 't pejje störf de vès.
Vagina

De **vagina**, inne vouksmóndj owwel de **kut** of de **proem**, vörmp de innerlike deiler van 't geslechsorgaan det bie vrouwelike bieëster en de miens det de baarmoder verbindj mitte boetekantj van 't lief. 't Uterlik deil neump me de vulva.

De vagina is gesjik veur 't gemaak ofwaal de penis vanne manskaerel te óntvange tiejes 't geslechsverkieër; den wuuert dao 't zaod in oetgestortj. Wen hiedoor 'n zwangersjap wuuert opgewèk wuuert de vagina 't gebäörteknaal tiejes de bevalling.
Nuimundege

De **Nuimundege** (**Deuterostomata**) zien ein vaan de twie groete bovestamme vaan Bilateria (lijnsymmetrische bieste). Zjus wie de Oermundege of Protostomata oontwikkelt 't embryo in e vreug stadium twie leukskes die 't blastoom 'leek' make, meh bij de Nuimundege weurt 't ierste leukske d'n anus en 't twiede de moond (Aajdgrieks *deuteros* 'twiede', *stoma* 'moond'), dewijl 't bij de Aajdmundege perceis aandersum is.

Wie aajd de Nuimundege zien is neet perceis bekind, umtot neet alle bieste eve good fossiliseerde. Ze zien evels vaanaof 't begin vaan 't Cambrium bekind. Me meint tot op dat memint zoewel de Oer- es de Nuimundege in rillatief korten tied sterk in aontal en diversiteit zien gegreujd (Cambrische explosie).

Nog väöl mie aon hun evolutie, indeiling en plaots in de stamboom vaan 't leve is oondudelek, al kump dao door fylogenetisch oonderzeuk wel ummer mie leech op. Allewijl deilt me de Nuimundege globaol zoe in:

NUIMUNDEGE (Deuterostomata)
* Chordabieste (Chordata)
** Sjeelloeze (Cephalochordata)
** Olfactores
*** Mantelbieste (Tunicata)
*** Gewervelde bieste (Vertebrata)
* Ambulacraria
** Stekelhuiege
** Kraagdregers (Hemichordata)

De Sjeelloeze umvatte lancètvèskes: gestroumlijnde, vèsechtege bieskes zoonder sjeel. De Stekelhuiege umvatte bieste wie ziestare, zieanemone en ziekommers. Zij valle op umtot ze es volwasse bies drejsymmetrisch zien, en neet mie lijnsymmetrisch. Hun larve zien dat evels nog wel.

Volgens recint (2019) oonderzeuk zien de Xenacoelomorpha rillatief ing verwant aon de Ambulacraria; same vörme ze daan de *Xenambularacraria*. Euver de woer aard vaan de Xenacoelomorpha bestoont langen tied oondudelekheid, umtot dit oongeluifelek sumpel bieste zien. In de loup vaan de evolutie höbbe ze de mieste complexiteit die de Bilateria kinmerk verlore.