Vielender

't **Vieleter** of **Vielender** is 't karakteristiek dialekt dat me egelik alling i Viele huurt. 't Vieleter huurt nog beej 't Ripuarisch-Limburgse uvvergangsdialekt. Get oosteliker sjpricht me 't Völzer, e Ripuarisch dialekt. I Viele zeët me nog "groeët" en "gevve", meh i Vols weëd 't "jroeës" en "jevve". De "t" of de "d" hinge an e woad huurt me i Viele en Vols gód. Doarum weëd ze ummer mitgesjreëve. Dat kunt nit väöl vur in Limburgs gesjproake sjtreke. 't Norbiks is ing anger oetzondering.

## Klinkers
De klinkers weëde gesjreëve wie in 't Hollensj. E paar aparte tekens zunt:
* de **è**: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: bèlk, lètste, lètter, rèts, sjwèster, wèrke, kèske;
* de **ö**: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: bölke, hödje, höfke, hön, pöt, töp, Völser;
* de **ó**: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: blód, gód, hónd, mónd, mótte;
* de **ae**: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: aend, laege, taege, waeg, waegel;
* de **äö**: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: väöl, täöt. 

## Twieëklanke
Vurbeelde va Vieleter wöäd mit tweiklanke:
* **ieë**: kastieël, kieës, mieë, nieëne, zieë ‘kasteel, kaas, meer (aantal), naaien, zien’;
* **oa**: doa, koad, moag, poal, sjtroat, woad ‘daar, touw, mag, paal, straat, woord’;
* **öä**: höäksjke, pöäl, pöätske, vlöägel, wöäd ‘haakje, palen, poortje, vleugel, woorden’;
* **oeë**: broeëd, doeës, groeët, loeët, noeëts, sjoeël ‘brood, doos, groot, lucht, nooit, school’;
* **uuë**: bruuëdje, duuëske, muuëte, nuuëdig ‘broodje, doosje, moesten, nodig’;
* **eë**: (ich) beën, eët, leës, sjpeël ‘(ik) bid, eet, lees, speel’;
* **eej**: beej, beejgenee, heej, vreej, zeej ‘bij, bij elkaar, hier, vrij, zij’;
* **euë**: beuësj, sjleuëtel ‘beurs, sleutel’;
* **uuj**: huuj, luuj ‘vandaag, mensen’;
* **ow**: (ich) blow, how, zow, ow, gow, kow ‘(ik) bloed, sla, zou, oog, goed, koe’;
* **ui**: grui, hui, mui, nui ‘groei, hooi, moe, nieuw’;
* **ou**: bouwe, houwe, trouwe ‘bouwen, hadden/houden, trouwen’;
* **aw**: awdste, awwerwèts, awwer, vraw ‘oudste, ouderwets, ouder, vrouw’.

## Linwöäd
Linwöäd mót me zoeväöl wie meugelik ónverenderd lotte: DVD-drive, yoghurt, cd-rom en bureau.

## (Auwer) Vieleter wöäd
*Bakkes* - bakhuuske
*Böädje* - bussel tarf, geësj of havver
*Huierkieës* - zult
*Huuske* - boete-wc
*Koalemenneke* - aw appelsoat die i-gekoeld woat en noa d'r ieësjte vroas 't bètste sjmaket
*Kolf* - gaad, miëstal vur eëpel, bonne en anger gemus (moos) vur ege gebroek
*Kómpes* - zoere witte kuuël, i-gelaad i zoat
*Kroedwoeësj* - boerewórmkroed
*Noabere* - bure
*Sjmergel* - sjoerpapier woa de forneusplaat mit gesjoerd woat
*Sjpoar* - prei
*Tob* - emmer
Teng - Tanden
Mònd - Mond
Breer - Planken
Sjpeuldook - Vaatdoek
Pratsj - Modder
Sjtivvele - Laarzen
Zoermoos - Zuurkool
Oenes - Sufferd
Unne - Uien
Geliek - Straks
Geliek - Gelijk
Doezend - 1000
Nuuntsig - 90
Achtsig - 80
Zuvvetsig - 70
Zèssig - 60
Vòftsig - 50
Vitsig - 40
Drissig - 30
Tswantsig - 20
Nuuntsing - 19
Achtsing - 18
Zuvvetsing - 17
Zèssing - 16
Vòftsing - 15
Vitsing - 14
Drutsing - 13
Twelf - 12
Elf - 11
Tsing - 10
Nuung - 9
Ach - 8
Zuvve - 7
Zés - 6
Vunnef - 5
Veer - 4
Dreej - 3
Twei - 2
Ee - 1
Noel - 0
Öäl - Olie
Vorbeej - Voorbij/Langs
Voot - Voet
Loemel - (oude) Doek
Sjatte - Schaduw
Uiere - Uiers
Inge  -  Iemand
Oamezeek  -  Mier
Sjoepkar  -  Kruiwagen
Broamele  -  Bramen

## Externe links

*Sjpelling 2003 van 't Vieleter, Völser en Lemieësjer in 't kót