open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bergs

**Bergs** kin sjlaon op de volgende dialekte:

* De taal van Alt- en Ni-j-Baerge, zuug Baergs;
* De taal van Berg ane Roer (Sint-Odiliënberg), zuug Bergs (Roerdale);
* De taal van Berg aan de Maas, zuug Bergs (Stein)
* De taal van Berg bie Voelender (Ubachsberg), zuug Bergs (Ubachsberg)
* De taal van Berg aan de Geul, zuug Bergs (Valkeberg);
* De taal van Berg bie Keer, zuug Keersj (dialek);
* De taal van Baerg bie S'n Maeëte, zuug Oos-Voeres;
* De taal van Berg bè Tóngere, zuug Tungers.

;Boete de Limburge:
* De taal van Bergen op Zoom, zuug Markiezaats;
* De taal van Geertruidenberg, zuug Baronies;
* De taal van Bergen in Noord-Holland, zuug Kennemerlands;
* De taal van Hillegersberg (Rotterdam), zuug Zuid-Hollands;
* De taal van Berge (Mons) in Henegouwe, zuug Picardisch.

Zuug ouch: Berg en Bergen.
Glühwein

**Glühwein** (lètterlik: *gleujwien*) is ein werm alkoholisch drènkske, dat traditioneel in Midde-Europa wirt gedrónke in kaw wèntjerdaag mèt name in de Adventstied en róndj de Kaersjmes en Awt en Nuuj, meistal door bezeukersj van kaersjmerte en door de toesjouwersj biej sjportwedsjtrieje. 

## Historie
De veurluiper van de Glühwein is de Conditum Paradoxum, eine krujewien dae sjtamp oet de Remeinse tied. In de middeleëuwe woorte aan de haove van keuninge en de rieke adel geweunlik kawt gedrónke krujewiene, zoaes de Hypocras gedrónke, wovan de naam waas aafgeleijd van de Griekse genaesheër Hypocrates. De kruje die in deze gezóndjheidsdrank woorte gedaon ware dezelfde es die wat in de hujige Glühwein waere gebruuk. Ouch vergeliekbaar mèt glühwein is de punch dae door de Èngelsje zeëvaarders van de Oasindische compagnie woort mitgebrach oet Indië. 

## Preduktie

Glühwein wirt gemaak van roaje of witte wien dae gekruujd wirt mèt vesjillende kruje zoaes geweunlik kaneël, groffelsnaegel, citoensjale, sjteranies), en dan verwermp wirt en nao sjmaak gezeut mèt sókker of honing. Biej 't verwerme maog de Glühwein in gein geval baove de 80 °C kómme, ómdat de in de wien aanwezige alcohol vanaaf 78 °C verdamp, de sjmaak van de kruje naodeilig verangert en ónewunsjte  Hydroxymethylfurfural óntsjteit. 't Leëgste alcoholgehalde van de in de hanjel verkriegbare Glühwein ligk wèttelik op 7 %vol. In de regel ligk dit aevel tösje 8,5 en 13 %.

Indusjtriejeel geproduceerde Glühwein wirt dèks oet minder goje massawiene gemaak en dan heël sjterk gezeut óm 't gebrek aan kwaliteit te verdoezele. Deze Glühwein wirt dèks in groate flesje of kartónne verpakking goodkoup aangebaoje. De baetere kwaliteite kriet me door 't gebruuk van de zjwaordere Zuud-Europese wiene biejveurbeeld de Sjpaanse wien oet 't vaat of van Rhône-wien en dae volges recep te kruje en mèr ein bietsjke aan te zeute.

## Variante
Al nao gelang de sjtreek waere versjillende wiene gebruuk. In Duutsjlandj wirt in 't algemein roaje wien genómme, in 't noorde van Italië dèkser witte wien en in Oasteriek waere dees allebei toegepas. Oet Hesse en Unterfranken kump eine variant dae van appelwien wirt gemaak. In Nürnberg wirt ouch eine Glühwein geproduceert oet witte wien, dae in Franken väöl wirt verkoch.
In geval van variante mèt rum, wienbrandj of likeure zoaes amaretto wirt neet gesjpraoke van Glühwein, mèr van punch.

Glühwein wirt in Nederlandj ouch mèt of róndj de Sinterklaos gedrónke en hèt dan Bisjopswien. Bisjopswien wirt aevel gemaak mèt sinaasappele es bestjanddeil, terwiel biej Glühwein hiejveur citroen wirt gebruuk.
1655

1652 - 1653 - 1654 - **[[1655]]** - 1656 - 1657 - 1658 

## Gebäörtenisse
*25 mieërt - Christiaan Huygens óntdèk Titan, de groatste maon van Saturnus.
* 7 april – Fabio Chigi wirt es Paus Alexander VII geïnaugureert
* 10 mei – Jamaica wirt door de Èngelsje veraovert.
* 29 juli - In Amsterdam wirt 't sjtadhoes op de Dam in gebruuk genómme. D'r is 7 jaor aan geboewd.
* september – Nederlandjse Koleniste oet Nuuj Nederlandj ónger Petrus Stuyvesant veraovere Fort Casimir op de Zjwede. Dees in 1638 es Nya Sverige gesjtichde Zjweedse kolenie heuërt daomit op te besjtaon.
* 4 december – In Middelburg wirt de boew van ein synagoge verbaoje.
* 23 december - Ex-keuningin Christina van Zjwede hilt häör triomfale intoch in Roame.
*Raodspensionaris Johan de Witt en de Friese sjtadhawwer Willem Frederik kómme tot ein vergeliek. Willem Frederik maog opperbevelhöbber van 't leger waere, mer hae mót ophawte zich lutenant-sjtadhawwer van Euveriesel te neume. Daomit erkènt hae in feite de Akte van Seclusie van Willem III.
*Èngelandj begint de Èngelsj-Sjpaanse Aorlog mèt ein Zeëblokkade van Cádiz en mèt  eine aanval op de Sjpaanse Zilvervloat.
* De Perzikkeaorlog tösje de Wappinger-Indiane van de sjtam van Lenni Lenape en de Hollesje koleniste van Nuuj Nederlandj begint.
* 't Èngelsje Aorlogs- en Vlaggesjeep *Naseby* wirt geboewd. Dit geldj es prototype veur de aorlogssjepe van de volgende 150 jaor.

## Gebaore
* 1 jannewarie - Christian Thomasius, Duutsje juris en filosoof (gesjtórve 1728)
* 8 april – Lodewijk Willem van Baden-Baden, Duutsje Markgraaf, bekènd es de Türkenlouis (gesjtórve 1707)
* 24 november - Karel XI van Zjwede, keuning van Zjwede (gesjtórve 1697)
* 4 mei - Bartolomeo Cristofori, Italiaanse meziekinsjtrumenteboewer.

## Gesjtórve

* 5 jannewarie - Paus Innocentius X (80), paus van 1644 pes 1655
* 21 fibberwarie - Johan X van Lübeck
* 25 fibberwarie – Daniel Heinsius (74), Nederlandjse weitesjapper
* 28 juli – Cyrano de Bergerac (36), Franse sjriever en militair
* 24 oktober - Pierre Gassendi (63), Franse filosoof en wiskundige
* Nicolaus Knüpfer (46), kunssjilder

## Meziek
* Jean-Baptiste Lully compeneert 't ballèt *Les plaisirs*
* Giovanni Legrenzi compeneert de *Sonata a due, e tre, Opus 2*

## Literatuur
* Oetgaaf van *L'Étourdi ou les Contretemps* (*De doordraver*) van Molière

## Beeldende Kuns

Plaetje:Gerard ter Borch d. J. 004.jpg|* 't Concert* (1655) Gerard ter Borch (II), Gemäldegalerie, Berlien
Plaetje:Rembrandt Harmensz. van Rijn 078.jpg|*Man in waopeoetrösting* (1655) Rembrandt van Rijn


## Boewkuns

Plaetje:Dampaleis.jpg|*[[Palies op de Dam]]* (1655) Jacob van Campen
Plaetje:Leiden-bibliotheca-thysiana.jpg|*[[Bibliotheca Thysiana]]*, Leide (1655) Arent van 's-Gravesande
Foetele

**Foetele** is ein in Limburg väöl gebruuk woord veur *valsj sjpele* biej 't sjpel. In de Nederlandjse taal wirt 't woord *foetelen* gebruuk mer haet dao de beteikenis van bedrege (bedriegen) of verneuke (verneuken).

Emes dae biej 't sjpel óneërlik sjpeelt, 'ne valsjsjpeler, wirt in Limburgse dialekte meistal eine **Foetelaer** geneump.

## Etymologie
't Weurd "foetele", wat mit "foetere" verwantj is, kömp oorsjprónkelik van het Franse "foutre", wat "neuke" beteikent.
Advokäötje

Ein **advokäötje** is eine dikvloejbare likeur dae bereijd wirt mèt eijer, alcohol (branjewien), gecondenseerde mèlk en sókker. De gael kleur kriet me door 't eijgael mèt de toevoging van ein E kleursjtof ómdat consumènte verwachte dat dit preduk gael is. Dunne, vloejbare advokaot is bereijd mèt 't ganse ei. Veur ein dikke, sjtieve advokaot waere allein de eijdoajersj gebruuk. Dunne advokaot is veural bedoeld veur de export.

't Alcoholgehalde van advokaot is óngeveër 14 volumeprocent.

## Wèttelikke ómsjrieving
Volges de VERORDENING (EG) Nr. 110/2008 VAN 'T EUROPEES PARLEMÈNT EN DE RAOD van 15 jannewarie 2008
betreffende de defenitie, de aandujing, de presentatie, de etikettering en de besjerming van
geografische aandujinge van gedistilleerde dranke en tot intrèkking van Verordening (EG)
nr. 1576/89 van de Raod] is advokaot: eine al dan neet gearomatiseerde gedistilleerde drank op basis van ethylalcohol oet landjboewpredukte, distillaat en/of eau-de-vie die de ingrediënte kwaliteitseijgael, eijwit en sókker of honing bevat. 't Gehalde aan sókker of honing, oetgedrök in invertsókker, bedreug minstes 150 g per liter. 't Gehalde aan kwaliteitseijgael bedreug minstes 140 g per liter eindjpreduk. 't Minimum alcoholgehalde bedreug 14% volumeprocent.

## Gebruuk
Advokaot is zoa dik dat dae neet gedrónke kent waere, mer mèt ein laepelke gegaete wirt. 

’t Wirt ouch waal geserveerd es 'n apéritief of ein digestief, in väöl gevalle wirt ’t waal gezeen es ein vrouwluujdrenkske. De traditionele meneer óm ’t dan te servere is in ein wied glaas, eine likeurcoupe of klein portglaeske mèt eine toef sjlaagroum en sóms dao-op ein bietje cacoapoejer. 
Advokaot wirt ouch gebruuk op ies of in gebak.

## Herkóms
De originele advokaot waas eine likeur dae in de 17e-eëuw gemaak woort door de Hollesje koleniste van Recife en later van Suriname. Zie gebruukde daoveur avocados, vandao de naam, en vermengde ’t greun vruchvleisj mèt alcohol. Wiej ze trukkaome nao Nederlandj, wo gein avocados te kriege ware, gónge ze, óm dezelfde sjtruktuur te kriege, in plaatsj daovan eijdaojers gebruke.
## Gerelateerde drenkskes
D'r zint ouch eijerdrenkskes gemaak mèt ein kleiner hoeväölheid branjewien, zoaes Brabants genot en tokkelroum. Zie gebruke euver 't algemein gein gael kleursjtof, zoadat dees ein lichbeige/gael kleur höbbe.
De Duutsje equivalent wirt *'Eierlikör* geneump en de Poolse *ajerkoniak* (combinatie van ei en cognac) wobiej, in taengesjtèlling wat de naam suggereert, wodka wirt gebruuk.
Rompope of Puebla oet Mexico en Sabajón oet Colombia zint bienao dezelfde drenkskes mer dan mèt es basis eijdaojers en vanille, mèt sóms toevoging van vesjillende sjmaakskes.
1657

1654 - 1655 - 1656 - **[[1657]]** - 1658 - 1659 - 1660 

## Gebäörtenisse
* 23 mieërt – Frankriek en Èngelandj vorme ein alliantie taenge Sjpanje; Èngelandj kriet hiejveur Duunkirke.
* 20 april - De Èngelsje admiraal Robert Blake euverwint biej Santa Cruz de Tenerife ein Sjpaase vloat. Op de trukwaeg nao Èngelandj sjturf Blake aevel aan ein krenkde.
* 20 april – De joade van Nuuj Amsterdam (later New York City) kriege es volwaerdige burgersj vriejheid van godsdeens.
*D'r heërsj al saer 1653 eine burgeraorlogechtige toesjtand in Euveriessel. Hasselt en Sjteinwiek wille ouch ein sjtöm in de Sjtate en rebellere taenge Zjwolle, mèt sjteun van Deventer. Hasselt wirt drie daag gebómbardeerd en Deventer sjtuurt versjterkinge.
*Ein kemmissie van de Sjtate-Generaal wirt gevörmp (op aandringe van Hollandj). De Witt en Cornelis de Graeff make ein eindj aan de Euveriesselse troebele. De klok wirt trukgedrèjd. Hasselt en Sjteinwiek kriege gein geliek.
*De Repebliek verklaort de aorlog aan Portugal ómdat dat landj gein sjaajvergojing veur 't verlees van Brazilië wilt betale. De vloot ónger Obdam blokkeert de have van Lissabon.
*De VOC voltoajt ónger leijing van Rijklof van Goens de veraovering van (Portugees) Ceylon.
*27 december - Beweunersj van Vlissinge in Nuuj-Nederlandj vraoge in de remonsjtrantie van Vlissinge gouverneur Pieter Stuyvesant óm opheffing van 't vergajerverbod veur de Quakers.
*Christiaan Huygens nump ein patent op ein van zien belangriekste oetvènjinge: 't sjlingeroerwerk.
* Rembrandt van Rijn is gedwónge óm zien renaissance-hoes te verlaote, dat hae op 5 jannewarie 1639 hej gekoch. 't Laog in de hujige Joadebreijsjtraot die toentertied de hoofsjtraot van ’t joadse Amsterdam waas.

## Gebaore
* 15 december - Michel-Richard Delalande, Franse compenis (gesjtórve 1726)
* Hendrik Anders, barokcemponis en organis oet de Nederlanje van Duutsje aafkóms (gesjtórve 1714)

## Gesjtórve
*21 mieërt - Willem IJsbrantsz. Bontekoe Nederlandjse koupvaardiej.
*26 mieërt - Jacob van Eyck (ca. 67), Nederlandjse musicus en compenis
*2 april - Ferdinand III van ‘t Heilig Roamse Riek (48)
*16 mei - Andreas Bobola (~65), Poolse jezuïet, misjenaris, martelaer en heilige
*17 augustus – Robert Blake (ca. 57), Èngelsje admiraal
*19 augustus – Frans Snyders (77), Vlaamse sjilder
*13 september – Jacob van Campen (61), Nederlandjse arties en architec

## Meziek
* Giovanni Legrenzi compeneert *Salmi a cinque, tre voci, e due violini, Opus 5* 

## Literatuur
* Joost van den Vondel sjrief 't gedich *Het stockske van Joan van Oldenbarnevelt*

## Beeldende Kuns

Plaetje:WLANL - 23dingenvoormusea - Vrede.jpg|*Allegorie op de trukkeër van de vreje* (1657) Theodoor van Thulden


## Boewkuns

Plaetje:Waag Leiden 015.jpg|*[[Waag (Leiden)]]* (ca 1657) Pieter Post
Moerdijk

**Moerdijk** kin zien:

* Moerdijk (gemeinte), 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant;
* Moerdijk (dörp), e dörp (neet de hoofplaots) in dees gemeinte.
Kanjel (baek)

De **Kanjel** is ein baek in' t zuje van de Nederlandjse provincie Limburg.

De Kanjel óntsjprink ten weste van Raotem, tösje Mesjtreech en Maersje en sjtruimp door de beboewde kóm van Lömmel. Net veurbiej de duker ónger 't Julianakanaal, in de buurt van 't dörp Borghare, sjplits de Kanjel zich in de *[[Nuuj Kanjel]]*, die biej Borghare in de Maas oetmóndj, en de *[[Aw Kanjel]]*, die nao 't noorde sjtruimp door 't dörp Ittere en vervolges oetmóndj in de Gäöl, ein paar hónderd maeter veurdat die in de Maas oetmóndj.

De totale lengde van de baek is ±4,5 km. 

't Sjtruimgebeed van de Kanjel vilt gans bènne 't gebeed van de Landjgojerezone Mesjtreech - Maersje. Ein van dees landjgojere is geneump nao de baek: *Villa Kanjel* (ouch waal *La Petite Suisse* geneump. Veurdat dees villa geboewd woort (róndj 1880) waas de naam Kanjel verbónje aan ’t daonaeve gelaege *[[Kesjteël Mariënwaard]]* (*La Grande Suisse*).
Oes-Limburgs

't **Oos-Limburgs** is ein vaan de hoofverdeilinge vaan 't Limburgs. Oos-Limburgse dialekte weure veural in Nederlands Limburg gesproke (en umgekierd: zudelek vaan Venlo zien de mieste dialekte Oos-Limburgs) en in 't Rienland. De tóngvalle in kwestie höbbe mier Ripuarische (Duitse, oosteleke) kinmerke es 't Centraal-Limburgs, meh neet zoeväöl wie 't Ripuarisch-Limburgs. In de Oos-Limburgse gróp valle oonder mie 't Krieëvelsj, 't Remunjs, 't Zittesj en 't Gelaens.

## Aofgrenzing
In 't noorde - vaan Krieëvel (Krefeld) tot Kepel (Panningen) weurt de grens gevörmp door de Uerdinger Linie (grens tösse *ik* [noorde] en *ich* [zuie]). Bij Kepel spliet ziech de Panninger Linie vaan de Uerdinger Linie aof; dees isoglos, de grens tösse *s-* (weste) en *sj-* (ooste) in wäörd wie *s(j)tein*, *s(j)lum* en *s(j)miete*, is de wesgrens vaan 't Oos-Limburgs. Bij Moelinge en Voere is de Germaans-Romaanse taolgrens de boetegrens, in 't zuidooste is dat de zeggen-sagenlijn (vaan Voere tot aon Krieëvel).

In dit gebeed kint me dus *ich* (tege *ik* in beveurbeeld Venlo), *sjtein* (tege *stein* aon beveurbeeld de Maoskant) en *zègke* (tege *zage* in beveurbeeld Heële). Ouch kint me in alle Oos-Limburgse dialekte de Limburgse klaanke in *ies*, *hoes*, *kruus*, *neet*, *good* (tege *ijs* etc., *huis* etc., *kruis* etc., *nie(t)* en *goed* in veural Belsj Limburg) en kint me euveral 't wäördsje *doe* (in 't Centraal-Limburgs is dat miestens *dich*, ouch in 't oonderwerp).

## Oonderverdeiling
't WLD deilt 't Oos-Limburgs wijer in, meh hèlt ziech allein bezeg mèt dialekte oet Nederland en 't Belsj. Dat lievert twie gróppe op:

* Noordelek Oos-Limburgs: begint in Tegele en löp langs Kepel, Rogkel, Heitse, Hael, Lin en Mofert; D'n Deelgaard is de zuidelekste plaots in 't gebeed. In Duitsland löp dit gebeed door tot aon en um Veëse (Viersen) en Krieëvel.
* Zuidelek Oos-Limburgs: heet Pej (Ech neet) es noordelekste plaots. De grens löp wijer langs Zöstere, De Nuujsjtad, Lömmerich, Gelaen, Baek (Aelse neet), Meersje, Amie, Hier (Wiek neet, Mestreech-stad ouch neet), Groêselt, Riekelt (Èèsjde neet, meh zuug oonder) en Moelinge, boe ze de taolgrens raak. De oosgrens löp langs (oostelek vaan) Voere (S'n Maeëte neet), Sjlennich, Gulpe, Kunder, Voelender, Gebrook (Heële neet) en Broensem; ouch de dörper vaan de Zelfkant valle nog in 't zuidelek Oos-Limburgs gebeed.

Boe de Panninger Linie percies löp is neet dudelek; de bronne spreke ziech oonderein tege. Zoe meint Notten (2000) tot Meersje westelek vaan de Panninger Linie ligk, en zeet Bakkes (2007) 'tzelfde vaan Mofert. Eisde ligk volges sommege bronne weer oostelek vaan dees lijn. Daan zouwe dus dees drei plaotse in de verkierde gróp zien ingedeild.
Zieversbaek

De **Zieversbaek**, ouch waal **Zieversbach** geneump, is ein baek in Nederlandjs Zuud-Limburg en is ein ziejbaek van de Selzerbaek die op häör beurt weer ein ziejbaek is van de Gäöl. 
De baek óntsjprink biej Wolfhaag en kump ten noord-weste van Vaols biej Lemiers in de Selzerbaek oet. 't Eësjte gedeilte van de baek is euverkloes. De baek wirt gevoed door allerlei klein brónne en ziejbaeke, wovan de Meulebrokerbaek, de Winnebrokerbaek en de Wijerhaofbaek de belangriekste zint. De baek ligk in 't landjsjap in eine kómp dae ómsjlaote wirt door Holset, de Vielenerbosje en de Vaolserberg en meandert vriejoet door heuvelechtig weijegebeed en haet zoa ein natuurlik prefiel.

De totale lengde van de baek is 3 km, de gemiddelde breide 1,5-2,5 maeter en de deepde 0,1 pes 0,15 maeter. De sjtoumingssjnelheid ligk tösje 0,4 pes 0,8 m/sec.

## De watermeules
Op de Zieversbaek ligke drie watermeules, sjtroumaafwaerts gezeen zint dat:
* De Vaolsbrokermeule biej kesjteël Vaolsbrook, die gevoed wirt door water oet eine vergaarviever dae gevoed wirt door de brónne van de Vaalsbokermeulebaek en de Meulebrokerbaek die apaart op de viever oetkómme en daonao samesjtruime en aansjlete op de  Zieversbaek.
* De Frankenhaofmeule in 't buurtsjap Weijerplei, ouch waal *Weijershaofmeule* geneump, gelaege tösje Holset en Vaols. Dees meule, die neet meë in gebruuk is, woort gevoed oet tweë sjtuwvieversj wovan de watersjtand geregeld woort door ein sjluuske in de Zieversbaek.
* De Sjuurmeule aan de Oude Akerwaeg.


Plaetje:Holset-Schuurmolen-3.JPG| De Zieversbaek nao de Sjuurmeule
Plaetje:Vaals-Sluisje in de Zieversbeek voor Frankenhofmolen (1).JPG| 't Sjluuske baove de Frankenhaofmeul
Plaetje:Vaals-Vaalsermolen-1.JPG|Ein van de sjtuwvievers biej de Frankenhaofmeule
Kanjel (daakgaot)

Ein **kanjel** (Nederlandjs: *dakgoot*) is ein lankgerekde bakvörmige of hawfrónj consjtructie, die tot doel haet, 't van 't daak kómmende raenge- en sjmeltwater op te vange en aaf te veure nao op bepaolde plaatsje aangebrachde verticaal aafveurpiepe die aangesjlaote zint dan waal oetkómme op de riolering, ein raengetón of ein pöt.
Kanjel

**Kanjel** kin verwieze nao:

* 'ne daakgeut of regepiep, zuug Kanjel (daakgaot);
* 'n beek in 't Heuvelland, zuug Kanjel (baek).
Hermansbaek

De **Hermansbaek** (ouch waal **Hermansbach** geneump) is ein ziejbaek van Selzerbaek. De baek óntsjprink ten weste van 't dörpke Holset en löp vervolges door zómpetigge weije langs eine heuvelrögk dae dees baek sjeijt van de aan de angere kantj daovan gelaege Zieversbaek. Óngerwaeg nao de Selzerbaek wirt nog ’t water van drie ziejbaeke opgenómme; de Raderbaek, de Einraderbaek en de Haofweidebaek. 
De Hermansbaek sjtruimp vriej sjnel en haet daodoor ’t karakter van ein bergbaekske. In de baek greujt baekpunge en d’r langs sjtaon elzebösjkes en sjtruweel. In de baek zjwömme elritse en bermpkes, biezunjer vösjsaorte die allein in sjnelsjtruimend water veurkómme.
De móndjing van ’t baekske in de Selzerbaek ligk ten noorde van Lemiers biej de kesjteëlmeule van Kesjteël Lemiers.
Harleserbaek

De **Harleserbaek** (plaatsjelik **Harleserbach** geneump) is ein ziejbaek van de Selzerbaek. 
De baek óntsjprink in de Vielenerbosj, sjtruimp in noord-oastelikke richting en löp aevewiejig mèt de get zudelikker sjtruimende Hermansbaek. De eësjte hónderde maeters loupe ónger 'ne waeg. Vervolges passeert ze ’t buurtsjap Harles wo de baek ziene naam aan ónleënt. Veurdat de baek in de Selzerbaek sjtuimp kruust ze de de Awwe Trichterwaeg van Vaols nao Gulpe. De baek haet gein ziejbaeke.
't Zittert

:*Neet te verwarre mit de sjtad [[Zittert]]*.
----
***' of ***' is ein buurtsjap in de Nederlands Limburgse gemeinte Roerdale. 
’t Buurtsjap maakde pes 1990 deil oet van de gemeinte Sint Odiliënberg. In 1991 góng ’t euver nao gemeinte Posterholt en per 1 jannewarie 1994 nao de gemeinte Ambt Montfort. In 2007 woort ’t nao ein gemeintelikke herindeiling óngerdeil van de nuuj gevörmde gemeinte Roerdale.

Awwer sjriefwieze zint *Zittart* en *Zitterd*. De naam is vermoedelik aafgeleijd van de in de buurt gelaege veurmalige *Zitterdhaof*.

## Ligking
Zittard ligk direk zudelik van Sint Odiliënberg, róndj de waeg *Het Sittert*. Ouch róndj deze waeg ligk ein bedrieveterrein, aevenèns Het Sittert genaamp.
Zittard

**Zittard** kin verwieze nao:

* 'n buurtsjap in de gemeinde Roerdale, zuug Zittard (Roerdale);
* 'n buurtsjap in Noord-Brabant, zuug Zittard (Noord-Brabant).

Veur de sjtad in Nederlands Limburg zuug Zitterd
Terzieterbaek

De **Terzieterbaek** of **Sielerbaek** is ein baek in Nederlandjs Zuud-Limburg en is ein ziejbaek van de Gäöl. Zie óntsjprink in ’t Brunnekesbosj, dat valkbiej de Belzje grens is gelaege in de buurt van Kesjteël  Beusdael. Daonao sjtruimp de baek door de buurtsjappe Terziet en Plaat óm vervolges in de buurt van de Volmeule van Ieëpe oet te mónje in de Gäöl. Óngerwaeg wirt ze gevoed door veer ziejbaeke; De Helbergbaek, de Bredebron, de Froschebron en de Platergrub.

De baek sjtruimp door ein heuvelechtig weijegebeed en meandert zich vriej door 't landjsjap. De totale lengde van de baek is ongeveër 2,1 kilomaeter. De gemiddelde breide is 0,4 pes 1 maeter, biej ein gemiddelde deepde van 0,1 maeter. De gemiddelde sjtruimingssjnelheid is 02 pes 0,4 m/sec.

## Referentie
* Zuiveringschap Limburg 2002: Terzieterbeek
Lerop

**Lerop** (Mofers: *Lieërop*) is ein buurtsjap in de Nederlands Limburgse gemeinte Roerdale.

't Buurtsjap maakde pes 1990 deil oet van de gemeinte Sint Odiliënberg. In 1991 góng 't euver nao gemeinte Posterholt en per 1 jannewarie 1994 nao de gemeinte Ambt Montfort. In 2007 woort 't nao ein gemeintelikke herindeiling óngerdeil van de nuuj gevörmde gemeinte Roerdale.

## Ligking en middele van besjtaon
Lerop ligk 2,5 km  noordelik van Sint Odiliënberg, aan de Leropperwaeg, direk zudelik van Remunj. Oastelik van de beboewing meandert de revier de Roer langs 't buurtsjap.

Lerop hej op 1 jannewarie 2007 160 inweunersj. 't Kènmerk zich door de agrarische bedrieve in de ómgaeving veur zoawaal akkerboew es veëteelt. Naeve dees bedrieve tèlt 't gehuch ènnige tieëntalle weuninge en ein klein gemeinsjapshoes. 

In de buurt van Lerop ligke 't Roerdal en 't Leropperveldj: aope, agrarische ruumdes mèt op sómmige plaatsje bosje.

## Bezeenswaerdig
In Lerop ligke ènnige monumentaal penj: aan de noordkantj ligk 't Sjteinhoes aan de zuud-oas kantj ligk de Maartenshaof.
Mispelaer

'ne **Mispelaer** is ein in Limburg väöl gebruuk woord veur eine wanjelsjtek gemaak oet 't hout van 'ne mispel.
In taengesjtèlling mèt 'ne gewone wanjelsjtek is de mispelaer dun biej 't handjvat en dik aan 't oeteindj. De handjgreep is ómwónje mèt laere vlechwerk mèt dao-aan eine reem in de vörm van eine lus, óm de handj door te sjtaeke. 't Dikke oeteindj is aafgezat mèt ein mèt load bezjwaord koperbesjlaag van ein (handj)palm lengde. 

De mispelaer woort vreuger door de boere gebruuk, neet zoa zeër es wanjelsjtek of sjtaf, mer es waope veur klöppelgezelsjappe. Dees gezelsjappe trokke in 't begin van de 19e eëuw geregeld ónger aanveuring van eine hoofman d'r op oet óm in anger dörpe te vechte. 

De mispelaer is de Limburgse vörm van de Vlaamse goedendag. 

* Brón: Theodoor Dorren oet Valkeberg.
Osasco

**Osasco** ies 'n sjtad gelaege in de deilsjtaot São Paulo van Brazilië.
Osasco haet óngevaer 718.646 inweunersj.

## Extern linke
* http://www.osasco.sp.gov.br
* https://web.archive.org/web/20080530101138/http://www.osascobrazil.com/
Zuzaote

**Zuzaote** is eine neet besjtaonde plaatsjnaam dae in sómmige Limburgse dialekte wirt gebruuk in sjpraekwoordelikke zin, biejveurbeeld es me zaet: *"Dae kump van Zuzaote"* wat beteikent *Dae wit van toete noch blaoze*. De naam duik veur 't eësj op in 1843 in *Den Opregten Antwerpschen Almanak* wo-in wirt gesjpraoke euver *"Ig bin van Susaute gebortig"* wat beteikent dat 'r dóm is want Susaute wirt besjtempeld es ein achterlik dörp.

Volges de *De diksjenaer van 't Mestreechs* van H.J.E. Endepols oet 1955 wirt Zuzaote allein gebruuk in de oetdrökking *heer kump van Zuzaote* wat beteikent *hae wit nurges van, hae is dóm*. Mèt Zuzaote wirt hiej 't neet besjtaond plaetske Susaeten in de Belzje Kempe bedoeld.

Allewiel is 't gebruuk van de naam meë oetgebreijd want me zaet noe ouch waal èns *Loup mèr nao Zuzaote* of te waal angesj gezag *loup nao de pómp*. En sóms wirt ouch waal gezag *ich bèn vandaag nao Zuzaote* en daomèt geuf dae persoan dan te kènne dat hae zien bedoelinge neet kènbaar wilt make.

Euveriges kump de naam ouch veur in ènnige vastelaovesleedjes zoaes in *Zjuulke zeuthout*  van Ziesjoem! en in *[[Roed, geel en greun]]*   van Frans Theunisz.

In Kèrkrao kalt me in dezelfde conteks van *Mukkebummele* of *Bummelebeëke*. E Nederlandjs synoniem veur Zuzaote zouw *Nergenshuizen* kènne zeen.

## Referenties
Soppegreun

**Soppegreun** (Nederlandjs: soepgroente) is de verzamelnaam veur de greunte die in sop wirt gebruuk.

Soppegreun besjteit oet fiengesjneje of julienne gesjneje greunte, zoaes: poor, sèlderiej, unne, en wäörtelkes.

De sop van ein bepaolde greunte, biejveurbeeld temate- of aspergesop, bevat ouch dèks nog es extra wat soppegreun. Ein sop wo gaar gein greunte in zit wirt bouillon geneump.  

Sop mèt allein mer soppegreun hèt greuntesop.

## Sèlderiej
In sómmige sjtreke waere in de greuntesop ouch waal keuëlsaorte gebruuk en angere wirt weer zelje sèlderiej weggelaote, mer veural in väÓl deile van Limburg wirt, net wie in Suriname en ’t Belsj, ouch sèlderiej sopgreunte geneump.

## Trivia
Eine goodkoupe en voedzame maoltied maak me van macaroni mèt ein zekske soppegreun, wo me nao beleve vleisjware, geraspde keës of ein blikske vösj aan kènt toevoge.
Babbelaer

'ne **Babbelaer** (Nederlandjs:*snoepje*, Èngelsj: *candy*) is ein in Limburgse dialekte väöl gebruuk woord veur sjlókgood, meistal gemaak mèt sókker es hoofbesjtanddeil. 
't Verkleinwoord veur 'ne babbelaer is ein *bebbelke*.

## Besjtanddeile
Väöl babbelaere, zoaes zuurtjes en drop, zint gemaak op basis van gelatine wo Sjmaak- en kleursjtoffe aan waere toegevoog óm ze baeter te laote sjmake of óm ein bepaolde kleur hiejaan te gaeve.

D’r besjtaon ouch babbelaere zónger sókker, dit sjlókgood is bedoeld veur diabetespatiënte (sókkerkrenkde) of luuj die aan de lien doon mer toch gaer sjlókke.
Ómdat normaal in babbelaere gelatine zit, zint die neet gesjik veur vegetariërs en/of veganiste. Hiejveur besjtaon aevel al alternatieve op basis van biejewas, mer veganiste preferere meistal get wo op gaar gein dere veur zint gebruuk, dus ouch geine biejewas (agar beveurbeeld).

De volgende babbelaere kènne waere óngersjeije:
*zuurtjes
*caramels
*boterbabbelaer
*paepermuntjes
*lolly's
*winegums
*dropjes

## Etymologie
't Wirkwoord babbele is ein Middenederlandjs woord en is eine iteratieve vorm van *babbe* wat beteikent *de kake bewaege*. Biej 't sjlókke van eine babbelaer gaon de kake ouch meistal op en neer. In 't Frans besjteit 't woord *babiler* wat ouch babbele beteikent. Hiejvan is waarsjienlik 't Èngelsj woord *babble* aafgeleijd wat ouch babbele of gebabbel beteikent. Op 't Duutsj geuf 't dan ouch nog 't woord *pappeln* mèt dezelfde beteikenis.
Emes dae gaer en väöl praot wirt meistal eine bebbelaer geneump (sóms ouch waal kwebbelaer). Dit woord is aafgeleijd van babbelaer. De móndj van zoa emes wirt eine *bebbel* geneump, de bezigheid wirt *gebebbel* geneump.
Sjeigele (sjpel)

**Sjeigele**, sóms ouch waal **kiele**, **ketsje**, **kiskasse** of **sjaere** geneump, is ein tiedverdrief, ein sjpel mèt es doel, eine vlakke sjtein zoa te goaje, dat dae, veurdat hae zink, zoa dèks wie meugelik euver ’t wateroppervalk sjprink of ketsj. In sómmige Limburgse dialekte wirt dit sjpel ouch waal **bótramme sjmere** geneump.

## Historie
Dit sjpel woort al gesjpeeld in ’t awwe Griekelandj en woort besjreve door Homerus en de Remeine kènde dit sjpel ónger de naam ''jaculatio testarum' '. 
Ouch Shakespeare haet ’t in zien sjtök euver ’’Hendrik V’’ euver  ’’stone-skipping’’, ’t Èngelsje woord veur kiele.

## Weitesjappelik óngerzeuk

’ne Vreuge oetlègk van de natuurlikke bewaeginge van de sjtein op ’t water is in de 18e eeuw al gegaeve door de Italiaanse natuurkundige Lazzaro Spallanzani. 
Research ónger leijing van de Franse natuurkundige Lydéric Bocquet, haet oetgeweze dat eine hook van óngeveër 20° tösje de sjtein en ’t wateroppervlak optimal is. Bocquet en zien mitwirkersj ware verbaasd te óntdèkke dat verangeringe in sjnelheid en rotatie hiejop geine invlood hejje.

Eërder óngerzeuk van Bocquet goof es beraekening dat de sjtein biej ’t doe pas gevestigde rekaor van 38 ketsje door Coleman-McGhee, dat eine lange tied ónverbaeterd bleef, eine sjnelheid van 12 m/sec hej mèt ein rotatie van 14 ómwentelinge per seconde. 

## Waereldrekaor
’t Is Hujige waereldrekaorhawwer is volges 't  Guinness-rekaorbook de Amerikaan Russell Byars mèt 51 sjprung op 19 juli 2007.   ’t Veurgaonde rekaor sjtóng mèt 40 sjprung op naam van Kurt Steiner, gevestig biej ’t Pennsylvania Qualifying Stone Skipping Toernoaj op 14 september 2002.

## Zuuch ouch
* Ketje

## Referenties
Thessaloniki

**Thessaloniki** is 'ne term dee nao Griekse plaotse kin verwieze.

* Thessaloniki (stad), is 'n groete stad in Middel-Macedonië
* Thessaloniki (departemint), is 'n departemint in Middel-Macedonië
* Keuninkriek Thessaloniki, e keuninkriek oet de Middeliewe
Thessaloniki (stad)

**Thessaloniki** (Nuigrieks: **Θεσσαλονίκη**) is 'n stad in Griekeland en de hoofplaots vaan Thessaloniki (departemint) en de periferie (regio) Middel-Macedonië. Ze steit ouch bekind es de hoofstad vaan Grieks-Macedonië, 't gaans gebeed dat in totaol oet de periferieje Wes-Macedonië, Centraol-Macedonië en Oos-Macedonië. Evels heet dit gebeed gein officiële beteikenis. Grieks-Macedonië is inkel 'n culturele streek. De stad had op ziechzelf volges de census vaan 2011 322.240 inwoeners. De agglomeratie had oongeveer 790.824 inwoeners in 2011. Nao sjatting zien dat d'rs 813.793 in 2022. Op Athene nao is 't de groetste stad vaan Griekeland. Dèks weurt Thessaloniki ouch *Saloniki*, *Salonika* of *Salonica* geneump. Thessaloniki seit bekind um häör beer. Mèt Macedonië es innegste Griekse regio mèt einegszins 'n beercultuur, brouwt dees stad 't poppelairs binnelaands beer vaan Griekeland, wie Mythos.

## Demografie
In 2001 had Thessaloniki 383.967 inwoeners en 'n sjatting vaan 2007 zag tot Thessaloniki nog mer 348.920 inwoeners had. Dit zaw beteikene tot de stad mèt 'n extreme krimp te make had. In 2011, wie 'n nuie bevolkingstèlling woort gedoon in de stad, bleek de krimp nog erger: 't goof nog mer 322.240 lui in de stad. Dewijl in 2007 't aontal inwoeners vaan Groet-Thessaloniki nog roond de 800.000 woort gesjat, bleek dat noe ouch väöl minder: 790.824. De groete krimp weurt veural es e rizzeltaot gezeen vaan de Eurocrisis. Väöl lui in Thessaloniki zien noordweerts Europa ingetrokke. Vergriezing, es rizzeltaot vaan väöl aw lui en wieneg kinder, is ouch 'ne factor. Allewel de lèste tèllinge in 2011 zien gewees, gief 't sjattinge die zègke tot 't steielek gebeed weer greuit en noe zoe'n 813.793 tèlt. 

D'n ierste prizzedent vaan Törkije, Mustafa Kemal Atatürk, waor hei gebore in 1881. Ouch d'n allewijle (en d'n ierste vrouweleke) prizzedent vaan Griekeland, Katerina Sakellaropoulou, waor in Thessaloniki geboren in 1956.

## Klimaot
De stad ligk in e mediterraon klimaot. Dit beteikent dus milde winters en werm zomers. In de zomer vèlt hei evels mie rege daan in de mieste Griekse plaotse.
Sjtoemel

'ne **Sjtoemel**, sóms ouch *sjtoemmel* of **[[sjtumpke]]**, (Nederlandjs: *peuk*) is 't restant van ein sigarèt of sigaar went dees zint opgerouk. De term kan ook duiden op een sigaret, zoals in: "m'n peuken zijn op". 

De sjtoemel besjteit biej ein filtersigarèt meistal oet 't filter mèt eventueel eine hauve pes eine heële centimaeter sigarèt dao aan. Biej ein sigaar is dat 't lètste sjtumpke sigaar wat euverbliet. Dit sjtumpke is meistal waal get langer es eine sigartte`sjtoemel, zoa 'n tweë pes drie centimaeter. Zelfgedrèjde sigarètte van shag laote meistal eine kortere sjtoemel achter, ómdat me gein raekening hoof te hawwe mèt ein filter. 

## Vergiftinggevaor
In 't filter van eine sjtoemel zitte genóg giftige sjtoffe óm eine baby of eine peuter te vergiftige. 2 pes 3 sjtoemele zint al genóg veur eine doajelikke dosis.

## Brandjgevaor
Neet good gedoufde sjtoemele zint ein brandjgevaor veur bosje, geboewe en voortuge.

## Milieuveróntreiniging
Sjtoemele (mèt of zónger filter) zint ein beheuërlik óngersjatte oarzaak van milieuveróntreiniging. Sjtoemele die in de natuur terech kómme kènne dao jaore blieve ligke veurdat ze vertaert zint. 
Sómmige luuj die väöl ónger ’t autorieje rouke höbbe ein sjlechte geweunde óm hunne esjbak oet de auto óm te kiepere in de sjtraotgaot of op ein parkeerplaatsj.

## Etymologie
’t Limburgse sjtoemel is aafgeleijd van ’t Middennederlandjse *stomp* wat aafgeknot beteikent en 't Duutsje *stumpf* wo zie 't woord  (Zigaretten)stummel aan óntleëne.

## Gezèkdes
**Hae sjiet sjtoemele* - hij is heel bang
* In sómmige sjtreke waere peuke (meistal door daaklaoze) ouch waal bukshag geneump

## Brónne
Kim Geybels

**Kim Geybels** (Herk, 29 oktober 1981) is 'n Belsj-Limbörgse urgentiedokter en geweze politica die in Leume woent. Ze zaot korten tied veur de N-VA in de Senaot.

## Leve
Geybels studeerde biomedische wetensjappe aon de Universiteit Hasselt, boe ze ouch häör kandidaots dokter deeg. In 2007 studeerde ze aof es dokter aon de Universiteit vaan Leuve en waor sindsdeen actief es urgentiedokter in 't Mariahospitaol in Pelt.

## Politieke carrièr
Häör ierste politieke kandidaotsjap had ze in 2006, veur de gemeinteraodsverkezinge in Leume. Dao woort ze evels neet gekoze. Ouch bij de Vlaamse verkezinge vaan 2009 kaom ze neet in 't parlemint. Bij de moonstereuverwinning vaan de N-VA bij de verkezinge vaan 13 juni 2010 evels kaom ze mèt 42.618 veurkeurstumme in de Senaot. Vaanaof dat memint woort ze algemein bekind in Vlaandere, geleef ouch um häör sjoenheid en intelligentie. Ouch kraog ze in juli dat jaor 't veurzittersjap vaan *Joonk N-VA* in han.

Häör carrièr veranderde evels dramatisch wie ind augustus verhaole oetleekde euver häör arrestatie in Thailand um drugsgebruuk. Verhaole die ze deeg euver e complot voonte gei geluif en ze deeg, nao eige zègke oonder groete drök vaan de partijtop, op 31 augustus aofstand vaan häöre Senaotszedeleer. Piet De Bruyn volgde häör op. Wie ze daonao in de media sjendaol góng make euver häör oontslaag, besloot de partij häör oetindelek op 9 oktober te royere.

Nao häör oetzètting naom ze zitting in de lokaol partij *Lumineus Lummen*, meh in mei 2012 kundegde ze aon veur mèt de gemeinteraodsverkezinge vaan 14 oktober dao neet op de lies te stoon. Daomèt kaom häör politiek carrièr tot 'n ind.

Um 't gedwonge ind aon häör loupbaon in de federaol politiek stapde ze nao 't Europees Hof vaan de Reche vaan de Mins. In mei 2019 besloot dat deils in häör veurdeil: ze kraog 5.000 euro sjaojvergeujing en 'n klein 30.000 euro oonkostevergeujing. De gevraogde 381.000 euro aon misgeloupe kezjem es senatries woort häör evels neet touwgekind.

## Bron
*Dit artikel is (vrij) vertaold oet 't Nederlands, en wel vaan [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_Geybels&oldid=23820635 dees versie] vaan 't corresponderend Wikipedia-artikel.*

### Rifferenties
Willemstad

**Willemstad** kin zien:

* De hoofstad vaan Curaçao, zuug Willemstad (Curaçao).
* E stedsje in de Nederlandse gemeinte Moerdijk; zuug Willemstad (Noord-Braobant);
Oranjestad

**Oranjestad** kin verwieze nao:

* De hoofstad vaan Aruba, zuug Oranjestad (Aruba);
* De hoofplaots vaan Sint Eustatius, zuug Oranjestad (Sint Eustatius).
Sjtrabatse

**Sjtrabatse** (sóms *sjtrapatse*, sóms *strapatse*) is ein in väöl deile van Limburg gebruuk woord veur *vermeujende, ónzinnige insjpanning*. Sómmige luuj gebruke dit woord ouch waal es emes kattekwaod (sjtrabatse) oethaolt. 
Wiejer kènne v’r in sómmige dialekte ouch ’t woord *sjtrabatsemaeker*. Zoa wirt emes geneump dae dich op dien zenuwe wirk mer ouch emes dae kattekwaod oethaolt.

## Etymologie
't Woord is aafgeleijd van ’t Duutsje *strapazieren* wat beteikent *emes aafmatte, aafbeule*. Strapazieren zouw weer zeen aafgeleijd van 't Italiaanse *strapazzo*. 

## Gezègkde
* *Ich bèn väöl te meug veur die sjtrapatse* – Ned.: Ik ben veel te moe voor die inspanning.
* *Gein sjtrabatse oethaole* – Ned.: Geen bokkesprongen maken.
Leeuwen

**Leeuwen** is de naam van de volgende plaotse:

* De Nederlandse naam van Leeve, gemeinte Remunj;
* Lieëwe, 'n wiek van De Ruiver, gemeinte Bezel;
* De gewaeze gemeinte Leeuwen mit de dörper Beneden-Leeuwen en Boven-Leeuwen, gemeinte West Maas en Waal
* De naobersjap Leeuwen (Wageningen) bie Wageningen

't Bies vèntj me ónger *[[Liew]]*.
Zelem

**Zelem** is e dörp in en deilgemeinte vaan Haole in Belsj Limbörg. 't Dörp ligk noordelek vaan de stad Haole en neet wied oostelek vaan Diest in Vlaams-Braobant.

## Historie
Zelem weurt in 1114 veur 't iers geneump es *Salechem*, wat me es *zaoleg heim* kin verklaore. De hierlekheid Zelem huurde bij 't graofsjap Loeën, wat vaanaof 1336 weer deil vaan 't prinsbisdom Luik waor. De hiere vaan Diest waore vaan de twelfden iew tot 1472 ouch hiere vaan Zelem. Daonao had 't geslach Nassau de hierlekheid tot de Hollandse stadhawwer 't in 1649 aon ziene secretair, d'n diechter Constantijn Huyghens, in lien gaof. Heer en zien naozaote hele de hierlekheid tot aon de Franse revolutie. In de zeventienden iew verploatsde ziech 't dörpscentrum nao 't noorde.

Nao de inlieving bij Fraankriek kaom Zelem bij 't departemint vaan de Nedermaos, sinds 1815 in de Vereinegde Nederlen bij de provincie Limbörg. Door de kóms vaan 'n statie aon de lijn Leuve-Hasselt in 1865 kós 't dörp oetgreuje tot 'n industrieplaots. De wieke *Hei* en *Tuinwijk* kaome noe debij. Op 1 januari 1977 woort Zelem aon de stad Haole touwgeveug.

## Functies
Bij Zelem steit 'n instèlling veur kinder (Sint-Vincentiusinternaot). Vreuger woort dees instèlling door de nonne geleid. 't Internaot waor beröch um zie hel rezjiem en um misbruuksjendaole die begin 2011 nao boete kaome.

## Bezeensweerdeghede
In 't dörp steit 'n neoromaanse kèrk gewijd aon Sint-Lambertus (foto). 't Gebouw oet 1878 vervingk 'n kapel gewijd aon Sint-Apollonia (1656; intösse aofgebroke).
Blötsj

'n **Blötsj** is ein woord dat in väöl Limburgse dialekte veurkump. ’t Haet dan meistal tweë meugelikke beteikenisse:

1. De beteikenis van 'ne *deuk*, biejveurbeeld es me zaet *"dae wagel zit vol mèt blötsje, dae mot neuëdig oetgedeuk waere"*.
2. De beteikenis van ’n ónneuëzel emes (meistal wirt hiejmit ein vrouwmesj of ein maedje bedoeld) of 'ne sukkel. Dan wirt waal gezag *"dat vroumesj is ’n gooj blötsj"*.

## Etymologie
’t Woord is aafgeleijd van ’t Middenederlandjse *blutse* dat blaor of buul beteikende. Ouch in Kiliaan kump, naeve *butse*, 't zelfde woord veur mèt dezelfde beteikenis. Opvallend is dat hiejoet in oes dialekte ein ómgekeërde beteikenis is óntsjtaon. In ’t Kölsj kump ’t woord *Blötsch* veur mèt dezelfde beteikenis.
Taofeltrèk

De sjuuflaaj ónger ’t taofelblaad van de aettaofel woort vreuger de **Taofeltrèk** geneump.
In dees laaj lagte de luuj vreuger ’t besjtek zoadat ze dat altied kort biej de handj hejje es ze aan ’t aete ware. Dat waas bès waal henjig, ze hoofde dan neet jedereskeër van de taofel op te sjtaon en wied te loupe es ze weer èns 'ne laepel of ein versjèt ware vergaete of extra neuëdig hejje.
Besjtek

Mèt 'n **besjtek** (in 't Nederlandjs *bestek*, ouch dèkser *couvert* geneump) wirt 't handjgereij ('t gesjeër) bedoeld dat me gebroek biej 't bereije, 't servere mer sjpeciaal veur 't aete van voedsel en dan mèt name in de Westerse waereld. In de hujige Europese kultuur besjteit 't aetbesjtek oet metse, versjètte en laepele. 

## Samesjtèlling van ein besjtek

Ein oetgebreijd besjtek besjteit in de regel oet:
* taofelmetse, taofellaepele, taofelversjètte 
* dessèrtmetse, dessèrtlaepele, dessèrtversjètjes (get kleiner van formaat es de veurige, dessèrtlaepele zint get angesj es koffielaepelkes en theelaepelkes, want ze zin groater)
* koffielaepelkes, taart-versjètjes (kleiner es dessèrtlaepele of dessèrtversjètte)
* vösjversjètte en vösjmetse, eventueel aangevöld mèt eine vösjsawslaepel (ouch waal gourmetsawslaepel geneump) 
Zoa is ein complete besjtek, al nao gelang dit meë oetgebreijd is, verkriegbaar in 24-deilige tot waal 127-deilige oetveuring. 

De laepel en 't mets woorte al in de middeleëuwe gebroek mer pas in de renaissance woort 't gebroek van de versjèt Italië gangbaar.

## Matterjaal
### Metaal

't Meiste besjtek veur gebruuk in hoes wirt gemaak oet edelsjtaal, metse zint meistal deils of gans van molybdeenlegeringe, die baeter sjerp blieve. In de horeca wirt ouch Roesvriej sjtaol gebruuk, dat veurdeiliger is mer minder glanzetig is es edelsjtaol.

Ein metaal dat väöl gebruuk wirt is zilver, dat aevel oxideert door contact mèt de lóch en regelmaotig gepóts mot waere, tenziej 't wirt in sjpeciaal besjtekkoffersj wirt gedoan, veurzeen van anti-aansjlaagdook. Ouch bekènd is *verzilverd* besjtek, dat 'ne verzilverde laog is op 'ne óngergróndj van edelsjtaol of alpaca. Ouch dit oxideert, mer haet 'ne kortere laevesdoer en is veurdeiliger es zilver. Bekènde merke van verzilverd of massief zilver besjtek zint Van Kempen en Begeer, Keltum, Robbe & Berking, Christofle, Kyra ten Cate, WMF, Wilkens, Auerhahn, Wiskemann, Puiforcat, Oneida.


### Kunssjtof

Allewiel besjteit d'r ouch besjtek gemaak van kunssjtoffe. Dat wirt dan meistal gebruuk es  wegwerpbesjtek. De lètste óntwikkeling is 't biologisch aafbraekbaar besjtek.
Week (kaord)

'n **Week**  (Nederlandjs: *pit*) is 'n ketoene tuiwke dat in ein kaersj of ’n aolielamp zit óm de dao-in aanwezige vloejbare brandjsjtof op te zoege óm dae te laote brenne.
Ten ónrechte wirt de week ouch waal *lóntj* geneump. Ein lóntj is eine draod of touw óm ein brenbaar sjtóf te laote óntsjtaeke.

Ein sjtof es lampe-aolie of kaersjevèt is zelf meujlik aan 't brenne te kriege. 
De vloejsjtof kènt aevel door capillair wirking in ein week waere opgezaoge, is dan fiener verdeild, en brent dan gemekkelikker.

## Kaersj

Biej ein kaersj zit de week in de lengderichting van de kaersj.
Sjtuk me ein kaersj aan, dan zal eësj 't kaersjevèt door de wermde van de zjwaege sjmelte.
't Vloejbaar kaersjevèt wirt dan door de pit opgezaoge, wonao de kaersj geit brenne.

Ein nuuj kaersj is get meujlikker aan te sjtaeke doordat d'r nog gein kaersjevèt in de week zit.

Naormaote de kaersj korter wirt, sjtuk de week ummer wiejer oet.
Door de lang week geit de kaersj walme. Veurhaer waas 't daoróm neuëdig de kaersj geregeld te *sjnoete*, de week aaf te knippe.
Dit deeg me mèt ein sjeërke woaan ein bekske waas vasgemaak. 
't Aafgeknipde deël van de week veel dan in 't bekske.

Biej modern kaersje is de week zoadanig geïmpregneerd dat ze in de hitte krómktrèk. De puntj van de week kump daodoor in de heitere randj van de kaersjvlam en verbrent vanzelf.

## Aolielamp
Biej ein aolielamp haet me meistal ein drèjconstructie womit de week korter en langer kent waere gemaak. Hiejdoor kent dan de greuëde van de vlam geregeld waere.

## Etymologie
't In de Limburgse dialekte gebruukde woord week is aafgeleijd van van de Middehoagduutsj *wicke* of *wieche*. In ’t Middenederlandjs kump *wieke* veur en in ’t Kiliaan *wiecke*. In 't Èngelsj wirt ein week *wick* geneump. Al dees weurd höbbe get te make mèt weve of knuipe.
Sjpangegeldj

**Sjpangegeldj** is ein awt woord wo vreuger van gesjpraoke woort es de awwesj hun pas getrouwde dochter wat geldj toesjtaoke wo zie dan get extra's veur häörzelf koosj koupe. Dat woort dan meistal sjtiekem gedaon, zoadat häöre miensj dao neet achter kaom. Häör awwesj hejje dan dèks ein idee dat zie financieel wat te kort kaom biej häöre man. 
Biej de adel waas ein geldjelikke oetkeëring van de awwesj aan hun getrouwde dochter vriej gebroekelik en woort de heuëgde van dees oetkeëring veuraaf in de trouwakte vasgelag. 
Later woort ouch van sjpangegeldj gesjpraoke es de man zelf zien vrouw regelmaotig wat geldj toesjtook wat zie dan koosj besjteje aan perseuënlikke dènger en oetgave veur biejveurbeeld kleijaasj. 

## Etymologie
't Woord is ein lètterlikke vertaling van 't Franse *les epingles* (Ned. vertaling: speldengeld, handgeld). Van Dale geuf es oetlègk veur spangengeld: *toelage veur allerlei klein oetgave van 'n vrouw*.  Sóms sjteit 't Franse woord ouch veur sjmeergeldj.
Op 't Duutsj is dit begrip ouch bekènd ónger de naam *Nadelgeld* of *Spielgeld* en waas vreuger dèks oetgelag es *Staatliche Rente für unverheiratete Prinzessinnen*.
Sjeldnaam

'ne **Sjeldnaam** (*Maledictum*, mètstens in mieëvoud: *Maledicta*) is e waoërd, dat mèt 'n sjtaerk pejoratief betekenis nao 'ne perzoeën verwiest en ze óp die meneer beledigt en vernedert.

Sjeldname zeunt oonderzeuksbrónne vör psychologe en sociologe die oet 't gebroek van sjeldname conclusies kènne trèkke över de kultuur van groepe die bepaalde sjeldname gebroeke.
Week (zeve daag)

'n **Week** ies 'n periode van zeve daag. Dat ies neet ummer zoa gewaes. De Romeine koeste 'ne tiedlank 'n week van ach daag, 't nundinum. Die periode waor gekoppeld aan de merte, die um de ach daag gehoute woorte. De oetdrökking: "huuj ach-daag" waor in Limburg gebrukelik. De zevedaagse week, mèt de zóndig, woort in 't jaor 321 door keizer Constantijn de groate ingesjtèld.
In tegesjtèlling tot ander tiedsaandujinge, zoa-es jaor, maond en daag haet de week geine astronomische basis. De zevedaagse week ies truuk te veure nao de Jude in de oudheid en 't verhaol van 't sjöppe van de waereld door God, dae dat in zès daag deeg en de zevende daag tot rösdaag besjtumde. Dat sjteit gesjreve in 't book Genesis.

De daag in de week höbbe name, die meistal truukgoon op Germaanse gode. De Latiense en Franse weekname sjtamme groatendeils aaf van de Romeine. 
Maondig en zóndig zint geneump nao de hemelliechame: de maon en de zón. In de christelijke traditie waor maondig de twiède daag, meh allewiel weurt de maondig dèks gezeen es de ièrsjte (werk)daag van de nuuj week. 
't Woord dinsdig kump van de god Things, sjoelnaam van Tyr. Things of ding, wat beteikent "besjermer van de volksvergadering". Bie de Romeine waor dinsdig gewiejd aan de god Mars. Goonsdig haet get mèt Wodan te make. In 't volksgeluif ies 't 'ne óngelöksdaag. Dónderdig weurt geneump nao de dóndergod Donar. Bie de Romeine waor daen daag gewiejd aan Jupiter. Vriedig ies gekoppeld aan de godin Freyja of bie de Romeine aan Venus. 

Van oarsjpróng waor de vriedig 'ne gelöksdaag, meh ies vanwege de herdinking van de krusiging van Christus tot óngelöksdaag gewore. Veural vriedig de daartiènde (biegeluif) gelt es extra gevièrlik! De zóndig weurt bie de christene gevierd es rösdaag en algemein es gelöksdaag gezeen. 'n Zóndigskind geit 't veur de wind, zègke ze.
Wil Willems

**Wil Willems** (Gelaen, 13 juni 1944 – Gelaen, 14 jannewarie 2011) waas 'ne Nederlandjse atleet.

Willems waas 'ne middellangeaafsjtandslouper dae mèt name gesjpecialiseerd waas in de steeplechase. Es lid van 't Mesjtreechse Kimbria waas hae in de jaore 1966 pes 1971 Nederlandjs recordhawwer op 't nummer 3000 m steeplechase en hae woort ouch vief keër Nederlandjs kampioen in dees disciplien. Zien lètste record, dat in 1971 woort verbaeterd door Egbert Nijstad, vestigde hae op 21 juli 1968 in 't Italiaanse Brescia. In deze wedsjtried leep hae ouch de limiet veur deilname aan de Olymische Sjpele van 1968 in Mexico City, mer ómdat hae neet biej de bèste twelf op de waereldranglies sjtóng, moosj hae vormbehawd toane biej 'ne race in Zagreb. Door extreem waersómsjtendigheje ónger dae wedsjtried zaog hae ziene Olympische druim aevel in rouk opgaon, dit óndanks dat hae biej eine wedsjtried in Brussel de waereldtopper Miel Puttemans ouch al èns haw versjlage. 

In 1970 kaom, op 26-jaorige laeftied, ein eindj aan zien atletiekcarrière wiej biej häöm teelbalkanker woort geconsjtateerd. Dit beteikende mètein 't eindj van zien väöl te korte carrière es atleet. Willems, dae es kèndj aan dwangneuroses leej, woort in 1974 waeges psychische prebleme aafgekörd veur de arbeidsmert.
Hae bleef aevel es teamleijer actief in de atletiekwaereld biej de altletiekvereiniging Unitas wo hae wirkde mèt talente es Frans Maas, Cor Lambregts, Rob de Brouwer, Peter Rusman en de Belzje sjprinter Patrick Stevens. Hae woort mèt de Zitterd-Gelaense vereiniging meërdere keëre Nederlandjs clubkampioen.

## Externe link
*http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:s4afT6EbJhIJ:www.dehardloopkrant.com/artikel.php%3Fdate%3D2010-12-09%252023:37%26id%3DEx%2520topatleet%2520Wil%2520Willems%2520is%2520ongeneeslijk%2520ziek+Wil+Willems&cd=9&hl=en&ct=clnk&gl=uk Wil Willems