open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urk

**Urk** is e veurmaleg eiland, 'n gemeinte en 'n plaots in de Nederlandse provincie Flevoland, aon 't IJsselmeer. 't Ligk op 'ne kleileimbult, westelek in de Noordoospolder. De gemeinte had op 1 april 2016 20.042 inwoeners en 't oppervlak besleit, inclusief water, 109,92 km²; 't eiland allein besleit mer zoe 12 km².

Urk is bekind es hendeg geïsoleerde eilandgemeinsjap. Houweleke mèt lui oet ander dörper zien dudelek in de minderheid. 't Plaotselek dialek, 't *[[Urks|Urkers]]*, is wel 't levendegs gebruukde vaan gans Nederland. De wèrkgelegeheid is einzijeg: zoe good wie edereine wèrk temeenste e tiedsje in de vèsserij. De bevölking steit bekind um zienen orthodox-christeleken aard.

## Dörpsbeeld

Boete 't aajd eiland ligke inmiddels oetgebreide woenwieke en industrieterreine; 't centrum besleit haos 't gans eiland. 't Dörp heet 'n aontal typische vèsserhuiskes en e markant kèrkske. De jachhave weurt dèks aongedoon door toeriste.

## Historie
Urk weurt veur 't iers geneump in 996, es d'n Duitse keizer 't eiland euverdeit aon 'n Utreis kloester. In de iewe daonao verkleint d'n umvaank vaan 't eiland ummer mie, tot d'n huidegen umvaank bereik weurt. Vaanaof 1660 behuurt Urk, mèt Emmeloord op Schokland, tot de gemeinte Amsterdam, die zörgdraag veur de waterkiering dao. In de negentiende iew weurt Urk 'n eige gemeinte en kump 't bij Noord-Holland. In 1939 weurt 't eiland mèt 'nen diek mèt 't vasteland verboonde en in 1942 kump de Noordoospolder veerdeg, dee 't eiland oet zien ergste isolemint haolt. Vaanaof 1950 huurt 't bij Euveriesel, en in 1986 weurt Urk bij de nui gevörmde provincie Flevoland geveug.

## Externe link
* Officieel website vaan de gemeinte
GNU/Linux

**GNU/Linux** is de offesjele naam veur computerbesturingsystjaeme die gebaseerd zin op de Linuxkernel, maer denaeve veur e grwoat deil oet GNU pergramma's bestoan. Tot is veur bekans alle systjaeme die op Linux gebaseerd zin 't geval.

De Linuxkernel zelf woart deur Linus Torvalds gesjreve. Ersprunkelik hauw er ze eigelik maer allein es hobbyperjekt gedach, maer mittertied is 't oetgegruid tot ein van de meistgebroekde besturingsystjaeme oppe waelt.

't GNU-perjekt is begoos deur Richard Stallman. Anges es Torvalds hauw Stallman al venaf 't begin geperbeerd e systjaem te sjrieve tot veur grwoate en belaangrieke computers gebroek koos waere. 't GNU-perjekt, allewel ze 'n grwoat aantal vjaelgebroekde pergramma's gesjraeve höbbe, haet echter nwoats 'n richtige kernel aafgekrege.

Deur de Linuxkernel en de GNU-pergramma's same te pakke, mit noch get anger pergrammakes zewie de Linuxversie van ps(1), kries te GNU/Linux.

Veulgebroekte GNU/Linux systjaeme zin:
* Debian
* Ubuntu
* Red Hat
* Fedora
* Mandrake
* SuSE
* Gentoo
* Slackware
Wes-Vlaondere

**Wes-Vlaondere** (Nederlands: *West-Vlaanderen*) is 'n provincie vaan 't Belsj (gewes Vlaondere) die gans in 't weste vaan dat land ligk; es einege Belzje provincie aon de Noordzie. Wijer grens Wes-Vlaondere ouch es einege Belzje provincie aon zoewel Nederland es Fraankriek; de aander grenze weure gevörmp mèt Oos-Vlaondere en Wallonië (provincie Henegouwe, perceizer gezag). Hoofstad is Brugge. 't Groetste deil vaan de provincie vèlt same mèt 't Wes-Vlaoms taolgebeed; de streektaol is ein vaan de levendegste in de Nederlen.

## Bestuurleke indeiling (officiële naome)
Wes-Vlaandere kint ach arrondisseminte:

* Brugge
* Diksmuide
* Ieper
* Kortrijk
* Oostende
* Roeselare
* Tielt 
* Veurne

't Gief (sinds de fusie vaan 2025) 62 gemeintes.

A Meulebeke -> Tielt

B Ruiselede -> Wingene

## Externe link
* Provincie Wes-Vlaondere
Zwaone en gajze

**Zwaone en gajze** of **Anserinae** zien 'n oonderfemilie vaan waterveugel oet de vogelorde Eendachtege. 't Versjèl wat in 't daogeleks spraokgebruuk tösse gajze en zwaone gemaak weurt is tot zwaone groeter zien es gajze, en tot zwaone miestal standveugel zien en gajze trèkveugel.

Euver 't algemein leve de zwaone en gajze in gemaotegde streke. E groet deil vaan de soorte kump in de Benelux veur; noe es standvogel, daan es trèkvogel, daan weer es daolgas of exoot.

## Saorte
**ZWAONE EN GAJZE (Anserinae)**
* Geslach ***[[Cygnus]]***
** Toendrazwaon (*Cygnus columbianus*)
** Wèlle zwaon (*Cygnus cygnus*)
** Trompötterzwaon (*Cygnus buccinator*)
** Witte zwaon of Knóbbelzwaon (*Cygnus olor*)
** Zwarte zwaon (*Cygnus atratus*)
** Zwartnekzwaon (*Cygnus melanocoryphus*)
* Geslach ***Coscoroba***
** Coscorobazwaon (*Coscoroba coscoroba*)
* Geslach ***[[Anser]]***
** Grijze gajs (*Anser anser*)
** Kolgajs (*Anser albifrons*)
** Kleine kolgajs (*Anser erythropus*)
** Taigareetgajs (*Anser verbalis*)
** Kleine reetgajs (*Anser brachyrhynchus*)
** Gestriepde gajs (*Anser indicus*)
** Zwanegajs (*Anser cygnoides*)
** Sneigajs (*Anser caerulescens*)
** Rossgajs (*Anser rossii*)
** Keizersgajs (*Anser canagicus*)
* Geslach ***Branta***
** Brandgajs (*Branta leucopsis*)
** Canadese gajs (*Branta canadensis*)
** Hawaïgajs (*Branta sandvicensis*)
** Rotgajs (*Branta bernicla*)
** Roedboorsgajs (*Branta ruficollis*)
* Geslach ***Creopsis***
** Cape Barren-gajs (*Creopsis novaehollandiae*)
Groninge

**Greuninge** kènt verwieze nao:
*de provincie Groninge, zuug Groninge (provincie)
*de sjtad Groninge, zuug Groninge (stad)
Gent

**Gent** ies 'n sjtad en gemeinte in Belsj. De sjtad liek in de provincie Oas-Vlaandere, en ies dao ouch de hoofsjtad van. 't Aantal inweunersj waor 263.703 in 2021 en 't oppervlak van de gemeinte ies 156,18 km². De sjtad liek aan de samevleujing van de Schelde en de Leie. 

Bie de gemeinte Gent huère ouch de deilgemeintes Afsnee, Desteldonk, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Mendonk, Oostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denijs-Westrem, Sint-Kruis-Winkel, Wondelgem en Zwijnaarde. 

## Sjtadsfuncties
Es hoofsjtad van de provincie Oas-Vlaandere haet Gent 'n belangrieke administratief functie. Op economisch gebied ies veural de have belangriek. De veurnaamste industrieje zint de sjtaol- en metaalverwèrking en de productie van transportmieddele. De sjtad ies 'n importante ónderwiessjtad mèt onder andere de Universiteit Gent. In totaal sjtudere d'r miè es 50.000 sjtudente aan de insjtèllinge veur hoager ónderwies. 't Universitair Hospitaal haet 'n belangrieke sjtreekfunctie.

## Sjtadsbeeld
Gent haet 'n historische binnesjtad mèt versjillende bezeenswaerdighede. 't Bekènds zint de "drie tores van Gent", de Sint-Niklaaskèrk, 't Belfort en de Sint-Baafskathedraal. In de Sint-Baafskathedraal bevink ziech 't waereldberoemp retabel *[['t Lam Gaods]]* van Jan van Eyck. 't Gravensteen ies 'n mieddelièwse vesting mèt 'n grach d'rumheen, die aan 't ing van de 19e en 't begin van de 20e ièw gerestaureerd woort. Langs de *Graslei* en de *Korelei* liegke 'n groat aantal gildhoezer.

## Historie
Me wèt dat de plaats woa allewiel Gent liek bewoond waor in d'n tied van de Kelte en de Romeine. De naam Gent zouw van 't Keltische woord *ganda* kómme, dat samevleujing beteikent.

Vanaaf de 7e ièw houw Gent twiè belangrieke abdije, namelik de Sint-Pieters- en de Sint-Baafsabdij. Rónd 800 moet de sjtad zoa belangriek zin gewaes dat Lodewiek de Vrome, de zoon van Sjarel de Groate, Einhard beneumde tot abt van dees abdije. Einhard waor de biograaf van Sjarel de Groate. 

In de 13e ièw waor Gent de groatste sjtad nao Paries boete Italië. De sjtad waor groater es Londe, Kölle en Moskou, bieveurbeeld. 

Gent ies ièwelank de belangriekste sjtad gewaes veur lake (gemaak van wöl), vlas (in de 19e ièw sjtong hie de groatste vlasfabriek van Wes-Europa) en katoen.

In 1794 vereuverde de Franse ónder Napoleon Bonaparte Vlaandere en dus ouch Gent. In 1815 woort de sjtad Nederlands, totdat Belsj in 1830 ónaafhenkelik woort.

## Externe link
*Officieel site van de gemeinte
Berkeley Software Distribution

De **Berkeley Software Distribution** of **BSD** is e UNIX-achtig besturingsystjaem dat begoos is es e verzoameling toeveuginge veur het ursprunkelike UNIX besturingsystjaem van AT&T, mjae al gauw oetgruide tot e volwaerdig UNIX-systjaem.

Noatot de universiteit van Berkeley, wo BSD (de "Berkeley Systems Distribution") ontwikkeld woart, mit AT&T weurde kreeg euver de auteursrechte, is 'n rechszaak geveurd euver de vroag of tot Berkeley al ofte neet noch eursprunkelike AT&T code in BSD hauw. Oeteindelik is beslote tot Berkeley 'n bepaalde versie van BSD (4.3BSD Lite?) koos verspreide zonger licentie van AT&T.

Doa-oet zin dan de huidige BSD's ontstange:

* FreeBSD
* NetBSD
* OpenBSD
* DragonflyBSD

Al dees medern BSDs zin open source perjekte en weure vernamelik deur vriewilligers ongerhauwte. Ze dreje dees daag op de meiste computervariante; op PCs en Macs, maer auch op anger arsjetekture.
Bonobo

De **bonobo** of **Dwergchimpansee** (*Pan paniscus*) is 'n klein soort chimpansee, ing verwant aon en uterlek koelek te oondersjeie vaan de Gewoene chimpansee en bekind um zien intelligentie en minselek gedraag. Wie de gewoen chimpansees deile ze naoventrint 96% vaan hun DNA mèt de mins. De bonobo's leve bij de Congo-reveer en weure in hun bestoon bedreig.

## Fysieke kinmèrke
De bonobo is kleiner es de gewoene chimpansee. Ziene gaank is rechop, en neet geboge wie zien verwante. De bonobo's zien in princiep vegetarisch, meh neet strik: ouch insekte weure soms gegete.

## Gedraag
De bonobo is e grópsdier en de gróppe weure matriarchaal bestuurd. De bieste zien dèks in verglieking mèt gewoen chimpansees getes op intelligentie en haolde miestal beter rizzeltaote. Zoe kinne ze mèt behölp vaan e pleetsjesbook communicere en ziech in de spiegel herkinne. Sommege oonderzeukers meine tot de diere ouch 'nen aonlag tot taol höbbe - ze communicere in eder geval mèt geluid.

De bonobo is bekind gewore um de groete rol die seksualiteit in hun gemeinsjappe späölt. Neet allein mèt 't oug op veurtplanting in de paartied, meh 't gaans jaor door, ouch es oontspanning of conflikoplossing, en zoewel hetero- es homoseksueel. De seksualiteit liekent dèks op die vaan de mins. Bonobo's goon evels gein laankdorege relaties aon.
Kroenekraanechtege

De **Kroenekraanachtege** of **Gruiformes** zien 'n orde vaan oeterlik hendeg versjèllende veugel, die in al deile vaan de wèld veurkoume. De euvereinkumste zitte, behave in 't DNA, veural in de skelette.

## Femilies
* **[[Koerlan]]** (*Aramidae*)
* **[[Trompötterveugel]]** (*Psophiidae*)
* **[[Ralveugel]]** (*Rallidae*)
* **[[Fuutkoete]]** (*Heliornithidae*)
* **[[Kagoe]]** (*Rhynochetidae*)
* **[[Zonneral]]** (*Eurypigidae*)
* **[[Seriëma's]]** (*Cariamidae*)
* **[[Trappe]]** (*Otidae*)
* **[[Kroenekrane]]** (*Gruidae*)
Krejechtege

De **Krejachtege** of **Corvidae** zien 'n orde vaan Zaankveugel (allewel tot ze gein eufonisch leed höbbe) mèt väöl saorte en 'n veur zaankveugel groeten umvang en groete intelligentie. Ze höbbe wijer e good adaptatievermoge.

De geslechte zien de volgende:

* *[[Krejje|Corvus]]* (krejje, däölkes, raove)
* *[[Ptalylophus]]* (gaoje)
* *[[Perisoreus]]* (gaoje)
* *[[Cyanocitta]]* (gaoje)
* *[[Calocitta]]* (gaoje)
* *[[Cyanocorax]]* (gaoje)
* *[[Cyanolyca]]* (gaoje)
* *[[Aphelocoma]]* (gaoje)
* *[[Gymnorhinus]]* (gaoje)
* *[[Garrulus]]* (gaoje)
* *[[Pyrrhocorax]]* (alpekrejje)
* *[[Pica]]* (eksters)
* *[[Urocissa]]* (eksters)
* *[[Cyanopica]]* (eksters)
* *[[Cissa]]* (eksters)
* *[[Dendroctta]]* (langstert)
* *[[Crypsirina]]* (langstert)
* *[[Temnurus]]* (langstert)
* *[[Nucifraga]]* (noetekrakers)
* *[[Podoces]]* (loupkrejje)
* *[[Ptilostomus]]* (piapiak)
* *[[Zavattariornis]]* (junglekrej)
Georgië

**Georgië** (Georgisch: *Sakartvelo*) is 'n rippubliek in Oos-Europa. 't Land grèns aon Rusland, Turkije, Armenië en Azerbeidzjan, en ligk aon de Zwarte Zie. De hoofstad is Tbilisi, ander groete stei zien Batoemi, Koetaisi en Roestavi. Binne zie geclaimp en internationaol erkind groondgebeed ligke twie aofgesjeie rippublieke, Abchazië en Zuid-Ossetië.

## Referenties
Georgisch

't **Georgisch** of **Kartvelisch** (Georgisch **Kartuli**, **ქართული**) is de nationaal taol vaan Georgië, hurend bij de Zuid-Kaukasische taole. De taol weurt door alle etnische Georgiërs in Georgië zelf (ca. 4 mieljoen, 83% vaan de bevölking) en nog door 3,4 miljoen Georgiërs vaan boete de grenze gesproke, veural in Iran, Azerbeidzjan, Turkije en Rusland. 't Georgisch weurt in 't Georgisch sjrif gesjreve.

't Georgisch heet zeve naomvalle en is 'n ergatieve en agglutinerende taol. De naomvalle zien nominatief, ergatief, datief, genitief, instrumentalis, adverbialis en vocatief. 'n Opvallend kinmerk is 't veurkoume vaan oongeluifeleke clusters vaan consonante, die neet ins, wie in de Slavische taole, op 'n r of 'n ander liquida hove steune. Theoretisch 't langs meugelek woord is *gvprtskvni*, meh umtot dit "Diech sjèls us" beteikent zal me dit normaal neet tegekoume; e normaal woord is evels wel *mtsvrtneli* ("traineur").

't Georgisch heet 'n rieke literair traditie.
Tokio

**Tokio** is de hoofstad en ein vaan de 47 prefecture vaan Japan. Tokio heet wel 12,4 miljoen inwoeners; de conurbatie Tokio heet 'rs nog mie. Es zelfstendege prefectuur is Tokio technisch gezeen gein stad; de bestuurleke indeiling besteit oet 23 zelfstandege stadswieke, 26 groeter stei, 5 klein stei en 8 dörper. De wieke vörme same Tokio in inge zin, de prefectuur Tokio in breie zin (*Tokio-to*).

Tokio is ein vaan de drökste stei op Eerd; al 't economisch verkier in Japan is aofhenkelek vaan dees stad, die nao d'n Twiede Wereldoorlog oongewoen snel gegreujd is. Ouch is Tokio de residentie vaan de Japanse keizer en de Japanse regering.

## Historie
Tokio's awwe naom waor *Edo*. In 1457 kump de stad veur 't iers in Japanse annale veur es de keizer dao 't *Edokasteel* liet aonlègke, op dezelfde plaots boe noe de keizerleken hoof ligk. De börch vèlt door de jaore in versjèllende han; vaanaof 1603 is 't de residentie vaan de shogun. Ze weurt oeteindelek verweus in 1657 bij de Groete Brand vaan Edo.

## Gebore
Lui die in Tokio gebore zien:
* 23 miert, 1910 - Akira Kurosawa, Japanse filmrezjiseur
Wassenaar

**Wassenaar** is 'n plaots en gemeinte in de provincie Zuid-Holland, mèt op 1 januari 2004 25.506 inwoeners en 'n oppervlak vaan 62,50 km2. 't Dörp Wassenaar is d'n einege kern in de gemeinte. Wassenaar gelt soms es e veurstad vaan D'n Haag, allewel tot Leiden ouch kortbij is. 't Dörp heet 'n kèrk oet d'n èlfden iew. 't Gief ouch eineg toerisme: in 't pretpark Duinrell, bij de peerderenbaon Duindigt, op de golfbaan en in de dune.

Wassenaar besteit oet 'ne dörpskèrn mèt daorum eweg e groet aontal villa's en landhoezer. Wassenaar bevat daan ouch e groet aontal rieke lui. Wijer zien dao väöl consulaote gevesteg. Sins inkel jaore woene Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima dao.

In de gemeinte Wasseneer ligk ouch de Waalsdorpervlaakde.
Kroenekrane

De **Kroenekrane** of **Gruiformes** is 'n femilie vaan groete veugel, die uterlek op de Storkachtege liekene meh mèt oonder andere de ralle tot 'n eige orde, de Kroenekraanachtege, huurt.

De naom *kroenekrane* is 'n onomatopee, 'ne naom dee door geluidsnaobootsing gevörmp is, zjus wie *koekoek* of kleunkske (vroedmeesterpad).

De bieste koume euver de ganse wereld veur, vaan subarctische tot tropische streke. Ouch in Nederland en 't Belsj leve ze, meh zien dao zeldsem, umtot ze bekans allein es doortrèkkers veurkoume.

Kroenekrane weure in väöl len verierd es goddeleke, heilege bieste, veural in Oos-Azië.

## Soorte
* **Gewoene [[Kroenekraan]]** (*Grus grus*)
* **[[Zavelbergkraan]]** (*Grus canadensis*)
* **[[Trompötkraan]]** (*Grus americana*)
* **[[Saruskraan]]** (*Grus antigone*)
* **[[Brolga]]** (*Grus rubicunda*)
* **[[Siberische kraan]]** (*Grus leucogeranus*)
* **[[Witnekkraan]]** (*Grus vipio*)
* **[[Monnekskraan]]** (*Grus monancha*)
* **[[Zwartnekkraan]]** (*Grus nigricollis*)
* **[[Sjinese kraan]]** (*Grus japonensis*)
* **[[Blauwe kraan]]** (*Anthropoides paradisea*)
* **[[Jófferkraan]]** (*Anthropoides virgo*)
* **[[Zwartkroenskraan]]** (*Balearica pavonica*)
* **[[Grieskroenskraan]]** (*Balearica regulorum*)
* **[[Lelkraan]]** (*Bugeranus carunculatus*)
Lucius Sergius Catilina

**Lucius Sergius Catilina** (108 - 62 v. Chr.) waor 'ne Romeinse sjtaotsman, dae bekènd ies gewore door zien samezjwering tege de sjtaot. De samezjwering van Catilina ies door de veer *Catilinarische raeveuringe* van Cicero en 't werk *De coniuratione Catilinae* van Sallustius gedocumenteerd.

Catilina woort gebore in 'n verermde adellike familie. Hae waor 'ne aanhenger van Sulla en volges Sallustius waor hae de leier van 'n bende criminele. In 63 v. Chr. probeerde hae door geweld aan de mach te kómme, meh diet lukde neet en zien bende woort in Roame gearresteerd en geëxecuteerd. Catilina zelf vlöchde oet de sjtad en sjneuvelde in 62 veur Christus bie 'n gevech in de buurt van Pistoria (allewiel Pistoia).

## Interpretaties
### Versjlaag dör vijande
Dör 't litterair waerk van Cicero en Sallustius kèn v'r 't verhaol van dis gewichtige samezjwaering vanoet 't sjtaandpeunt van de *Optimates* hieël good. Tóch mót hiebie raeëkening gehouwe werre mèt 't gegaeve dat de *Optimates* in 't algemèng, en Cicero en Sallustius in 't bezeunder, vijande van Catilina waore en w'r dus hoofdzakelek över informatie besjikke die Catilina in e verkieërd daaglich zówwe kènne zitte. 

### Moorde óp Populares
Zoe sjtèlt Michael Parenti in *De moord op Julius Caesar, Historische mythes over democratie* (Antwerpen, EPO, 2003, 270 blz.) dat de liquidaties van Tiberius Gracchus, Gaius Gracchus, Clodius, Catilina en Julius Caesar verbaand hèle mèt-èè, namelek dör 't feit dat dis politici (allemaol *Populares*) 'n ernstige bedreiging vörmde vör de economische macht van de groeëtgroondbezitters (in hoofdorde Optimates) én eenkel en allèng öm die raej al oet d'r waeg waoërte geruimd. Daobie hölt-e (óp blz. 92-119) de dör Cicero - oet ège politiek gewin - gefantaseerde samezjwaering gaans oonderoet. Zo bliekt d'r *gèè* geleufwaardig bewiesmateriaal vörhande te zieë (alle getuge waore vrun va Cicero), kieërde 't vólk zich *taege* Cicero en *"verseerde 't vólk väöle jaore nao d'r doeëd va Catilina zieng graaftombe mèt blome en kraanse 'zoals het dat voorheen had gedaan met die van de Gracchi'"* (blz. 226). Hiebie maog me ooch neet vergaeëte dat Catilina in de owwe van de *Optimates* neet allèng 'ne bezoonder zjwakke politicus waor (zieng politieke ról waor al lang oetgesjpaeld), mae dör ziene översjtap van de *Optimates* nao de *Populares* waor e ooch nog 'ns 'ne politieke verraojer (dus e gemekkelek sjlachtoffer).
Hastings Banda

**Hastings Kamuzu Banda** (15 fibberwarie 1898 &ndash; 25 november, 1997) waor president en veurmalige  dictator van Malawi. Banda is opgegegerujd as inne Presbyteriaan, en hae haet jaore lank in 't Vereineg Keuninkriek gewoend, woe hae ouch 'n opleiding as dokter haet gehad. Toen 'r truukging nao zien geboerteland, 't toenmalige Nyasaland kos 'r zien modertaal Chinyanja neet vloeiend kalle, en hau 'r inne tolk nudig. Hae haet campagne geveurd taege de Central African Federation, die opgeheve is in 1963, en toen haet hae 't landj tot onaafhankelikhied gelied as Malawi.

Op 11 fibberwari 1963 is hae iejsjte minister gewore en president in 1966, toen Malawi tot rippebliek woert oetgerope. In 1971  haet 'r zichzelf tot President for Life beneumd.

Gedoerende zien ein-partie heersjappie haet 'r tenminste 320 meljoen VS dollar aan persoenlike bezittinge vergaard. Hae waor  ein van de wienige Afrikaanse hiesjers die diplomatieke beng ongerheeld mit Zuud Afrika gedoerende de apartheid.

Doer zien conservatisme is tillevisie pas in de neugentiger jaore toegelaote in Malawi.

Hae gebroekde zien presidentiële macht om 'n kleiercode in te veure vuur alle burgers van Malawi. Vrouwluui móchte hun dieë neet laote zeen en breuk waore neet toegesjtaon. Vuur mansluui waor lang haor e teike van onenigheid mit 't regime en dus ouch neet toegesjtaon. Ze koste weure opgepak veur 'n gedwonge knipbuurt doer douane of pliesie.

Oeteindelik sjtóng Banda 't toe om in 1994 democratische verkezinge te hawwe, woe 'r mit euvertuging versjlage woerd doer Bakili Muluzi oet 't zude van 't landj.

Banda sjtörf in 1997 in 'n krankehoes in Zuud Afrika.
Nuts

't **Nuts** is 'n Limburgs dialek dat gesjpraoëke wuuëdt i Nut. Me deilt 't i bie de Oeës-Limburgse dialekte (zuug ouch Limburgse dialekte). 

## Kènmerke
Typisch vuur Nut en umgaeving zint de wuuëd mèt 'ne naosjlaag gesjriëve es 'ë':

Vuurbeëlde:

moes (Ned. muis)- doeës (Ned. doos)
loes (Ned. luis)- loeës ( Ned. slim)
kluutje (Ned. kluitje) - kluuëtje (Ned. arme drommel)
kieke (Ned. kijken) - gekiëke (Ned. gekeken)
kuke (Ned. kuiken) - kuëke (Ned. keuken)

kloester (Ned. hangslot) - kloeëster (Ned. klooster)
hieël (heel); mieë (meer), klieë (klaver), zieë (zee, zaaien); sjtruuë (stro); puuëtje (pootje), boëne (bonen)

In 't dialek huurt me ouch r-deletie (ouch r-sjoew genump). 
Vuural vuur de lèttersj s, d en t aan 't woerdeind kump dat vuur: paoët= poort, wuuëd= woorden; zjwat= zwart, Kaesjmes (Kerstmis), paeëd (paard).

Nut lik ten zuje van de Uerdinger Linie en ten oeëste van de Panninger Linie.

## Sjrievesj en dichtesj in 't Nuts

*Colla Bemelmans

brón: *Nutse kal is geine nötte kal* (Colla Bemelmans)
Canada

**Canada** is e land wat 't noordelek deil vaan Noord-Amerika besleit, en mèt bekans 10 miljoen veerkante kilometer 't op ei nao groetste land op Eerd is. Hoofstad is Ottawa; groete stei zien Toronto, Calgary, Vancouver en Montréal. Canada grens euver land allein aon de Vereinegde Staote; in de territoriaal watere grens 't ouch aon Denemark (middels Greunland).

De naom kump vaan 't Laurentian-woord *kanata*, wat "dörp" beteikent. Wie de Ingelse koloniste de Indiane vroogte nao de naom vaan hun land, begrepe ze die verkierd.

## Bestuurleke indeiling
Canada is ingedeild in tien provincies en drei territoria. De territoria ligke allemaol in 't noorde en zien de gebejer mèt väöl Inuit (vreuger bekind es Eskimo's) en/of Indiaone.

**Provincies** (hoofstad)
* Brits-Columbia (Victoria)
* Alberta (Edmonton)
* Saskatchewan (Regina)
* Manitoba (Winnipeg)
* Ontario (Toronto)
* Québec (Québec-stad)
* New Brunswick (Frederiction)
* Nova Scotia (Halifax)
* Prins Edwardeiland (Charlottetown)
* Newfoundland en Labrador (St. John's)
**Territoria**
* Yukon (Whitehorse)
* Northwest Territories (Yellowknife)
* Nunavut (Iqaluit)

## Taole
Umtot Canada oet zoewel Franse es Ingelse kolonies is gebouwd weurt zoewel Ingels es Frans gesproke; 't zien bei officieel taole. In de territoria zien ouch inheimse taole officieel: Inuktitut, Cree en aandere.

## Historie
De ierste reste vaan minseleke bewoening goon 40.000 jaor trök; de Eskimo's kaome 15.000 jaor trök of later in. Roond 't jaor 1000 - volgens jaorringedatering neet later es 1021 - vestegde de Vikinge in Newfoundland en Maryland ("Wienland" en "Vèsland") veur korten tied kolonies. Newfoundland waor ouch de ierste plaots vaan de modern westerse verkinning vaan Canada: al in 1497 bereikde de Ingelse dit gebeed. De Franse landde in 1534. Pas in de zeventiende iew begós me de geclaimde gebejer permanint te bewoene. Door vreigel en frequinte oorlog tösse Fraankriek en Ingeland, en oorlog tösse de koloniste (veural de Franse) en de Indiane woorte de kolonies in hunne greuj gehinderd. Bij 't Verdraag vaan Paries in 1763 móste de Franse bekans al hun kolonië in Canada aofstoon. Tegeliek vestegde de Britte nui kolonies. Wie de Vereinegde Staote ziech aofsjeide vlöchde väöl keuningsgezinde nao Canada.

In 1867 kraog Canada 'n eige constitutie. In 1880 woorte de noordeleke en oosteleke Britse territoria bij 't land gevoog, wat zoe ei vaan de groetste len op de wereld woort. In 1931 woort Canada oonaofhenkelek. In d'n Twiede Wereldoorlog voch Canada actief mèt aon de kant vaan de geallieerde; 't aondeil vaan Canadeze in de soldaote die Nederland bevrijde waor groet. 't Franstaoleg Québec heelt twie kier e referendum euver oonaofhenkelekheid, in 1980 en 1995, wat twie kier verworpe woort.

Op 27 november 2006 zien de Québeccers door 't Canadees Parlemint erkind als apaarte natie binne 't vereinig Canada. De resolutie, ingebrach door Stephen Harper, weurt mèt 266 sjtumme veur en 16 sjtumme tege, goodgekäörd. De erkinning heet gein juridische weerde.

## Referenties


## Extern linke
* Officieel site vaan de Canadese euverheid
* Startpazjena veur Canada (Hollandstaoleg)
Brónk

De **brónk** () ies 'n religieus plechtigheid woabie preestersj en geluivige in optoch loupe en 't H. Sacrament en/of relieke mètdrage. 't Woord **prónkprocessie** weurt ouch waal gebroek. 't Woord percessie of processie ies aafgeleid van ’t Latiense woord processio, dat róndgank beteikent.

De Zóndeg nao Pinkstere, drie daag nao Sacramentsdaag of op de zóndeg veur Sacramentsdaag, trèk op väöl dörper en in sjtae in Zuid-Limburg en ander katholieke regio's de Sacramentsprocessie door de sjtraote en velder. Deze religieuze optoch vertrèk nao aafloup van ein (opeloch)hoagmès. 

De sjtraote en waeg zint verseerd mèt bóntgekleurde vlegskes, hangend aan päöl, die op de tuup mèt 'n kruuske geseerd zint of vlegskes hangend aan ein lank touw van hoes tot hoes. Ander aanweunersj hange de vaan oet. Hoezer en tuine weure gepoets en opgeruump. Op de trèkroutes liegke luipersj mèt kleurige motieve gemaak van gekleurd zand, blaedsjes en blome. Alles hoesvlijt door de buurtbewonersj. Op gelieke aafsjtande sjteit de processie sjtil bie ein rösaltaor. Dèks ies dat ein besjtaonde kapel, die veur dees gelegenheid verseerd ies mèt blome, geborduurd taofellake en kösses op de grónd um op te knele. 

In de processie loupe fièstelek verseerde groepe mèt. Daoneve de plaatseleke vereiniginge, de sjötterie, de harmonie of fanfaar mèt 't typisch langzaam loupritme. Wiejer de ingelkes of de bruudsjes (communicante), manne- en vrouwegroepe. Es lètste löp pesjtoar ónder d’n hemel, ein baldakien gedrage door veer dragersj, mèt in zien heng 't Allerheiligste (de geconsacreerde hostie) in de monstrans. Bie de rösaltare weurt gezónge door 't kèrkelik zangkoar, sóms weurt 'r gesjote door de sjötterie en daonao volg de zege en weurt wiejer getrokke.
Prónkprocessies trèkke ouch op de zomerkermèszóndeg. Dan ies kèrmes in de plaats. 
Ouch op Palmzóndeg en in de Paosjwake vinge processies plaats. 

In 't prinsbisdóm Luuk ies de Sacramentsprocessie al saer 1246 bekènd.

## Kruusdaag
**Kruusprocessies** weure gehoute um veur ein goow ougs te bae. Dees vinge plaats op de kruusdaag, dat zint de drie daag veur Hemelvaart. Ónder 't loupe weurt de litanie gebaejd en es aafsjleting weurt 'n Mès opgedrage.
Mexico

**Mexico** is e land in Middel-Amerika en 't noordeleks land vaan Latiens Amerika. Ouch is 't 't groetste Spaonstaoleg land nao inwoeners gemete. Hoofstad is Mexico-Stad, de ierste of twiede (aofhenkelek vaan criterium) stad op de wèld. Ander stei zien Guadalajara, Monterrey en Ciudad Juarez. Mexico grens aon de Vereinegde Staote, Guatemala en Belize.

## Bestuurleke indeiling
Mexico is ingedeild in 31 **staote** (*estados*), die neet nao hun hoofstad zien geneump meh hunne naom dèks al oet de Precolumbiaansen tied drage; ander naome zien in de kolonialen tied door missionaire en koloniste gegeve. Mexico-Stad ligk in 'n eige federaal distrik.

## Taole
Officieel taol is 't Spaons. 7 % vaan de bevolking sprèk nog 'n Indiaanse taol; de regering erkint neet minder es 62 vaan die taole. Daovaan zien 't Maya en 't Nahuatl wiedoet de groetste. De taole die mie nao 't noorde gesproke weure zien väöl mier bedreig.

## Historie
In de precolumbiaansen tied waor Mexico 't gebeed vaan versjèllende besjavinge: de Tolteke, de Mixteke, de Maya's en de Azteke. De lèste hadde e mechteg riek wie de Spanjaarde binnevele. In 1521 vereuverde de Spanjaarde, nao 'n bleudege campanje vaan e paar jaor, 't lèste deil vaan 't Azteeks riek en vestegde hei 'n kolonie.

In 1810 reep 'ne preester de oonaofhenkelekheid oet, die nao 'nen oorlog vaan elf jaor in 1821 erkind woort. Mexico woort e keizerriek. In 1822 en 1823 woorte alle Spaonse bezittinge in Middel-Amerika geannexeerd; Chiapas evels bleef nog in Spaonse hen. In 1823 woort de keizer weer aofgezat en woort Mexico 'n rippebliek. De regering perbeerde de gebejer in 't noorde, die nog aamper bewoend waore, te kolonisere; in 1836 verloor me evels Texas, wat ziech aofsjeide, en in 1848 mós Mexico 'n enorm gebeed aon de Vereinegde Staote aofstoon nao de Amerikaans-Mexicaanse oorloge. In dit gebeed is nog ummertouw 'n Spaonstaoleg cultuur aonwezeg.

In de jaore zesteg bezètde de Franse 't land en installeerde 'nen nuie keizer: Maximilaan vaan Habsburg. Deze regeerde vaan 1864 tot 1867, wie heer geëxecuteerd woort. Oonder de nui, conservatief presidente góng 't land ikkenomisch veuroet, meh verpauperde de bevolking en woort de vrijheid ummer mie beperk, zoetot in 1910 'n revolutie op geng kaom. In 1929 eindegde de dao-op volgende börgeroorlog en begós Mexico nog ins aon ikkenomische bleuj. Vaanaof 1970 evels verveel 't land in ermooj en verloor de regeringspartij PRI de steun vaan de bevolking, meh neet de mach, umtot ze door verkezingsfraude ummer eder verkezing wónt. In de jaore negeteg kaom lankzaam de democratisering op geng, en in 2000 verloor de PRI de presidentselecties.
Munt (geld)

'ne **Munt** is e sjtök metaal dat as geld gebroek weurt, meistal in de vörm van rón platte sjiefkes, mit 'n doersjnei van 'ne hauve tot 3 cm. De waerd van 'ne munt weurt doer de euverheid gegarandierd. Bie 't geld dat huuj gebroek weurt höbbe munte meistal 'n lieëger waerd dan bankbiljette. De waerd van 'ne munt weurt in de correspondierende munteinheid opgegaeëve.
Saoedi-Arabië

**Saoedi-Arabië** (Arabisch:**المملكة العربية السعودية**) is e land in 't Midde-Ooste wat 't groetste deil vaan 't Sjiereiland Arabië besleit, en toesland is vaan Mekka, de heilege stad vaan d'n Islam. Hoofstad is Ar-Riyâd, ander stei zien Medînah, Jiddah en Ad-Dammâm. 't Land grens aon Jordanië, Irak, Koeweit, Katar, de Vereinegde Arabische Emirate, Oman en Jeme.

## Bestuurleke indeiling
Saoedi-Arabië is verdeild in 13 mintaqâh (provincies).

#Al Bahah
#Al Hududu sh-Shamaliyah
#Al Jawf
#Al Madinah
#Al Qasim
#Ar Riyad
#Ash Sharqiyah (Oosprovincie)
#'Asir
#Ha'il
#Jizan
#Makkah
#Najran
#Tabuk

## Taole
Arabisch is hiel dominant. MSA weurt in al officieel domeine gebruuk, volkstaole zien Najdi-Arabisch (in 't noorde) en Jemenitisch (in 't zuide).

## Historie
:*Veur de aw historie zuug [[Arabië]]*

Roond 1750 verboond de sjeik Muhammad bin Saûd ziech mèt islamitisch geisteleke Muhammad Abdu l-Wahhab, en stiechde in 't binneland vaan Arabië 'ne staot, die euver de koumende 150 jaor zouw oetgreuje tot e gebeed vaan de Roej Zie tot de Perzische Golf. In 1902 vereuverde Abdulazizu l-Saûd Ar-Riyâd, boe heer zien residentie vestegde. Dao-op volgde tot 1927 'n aontal vereuveringe op aander sjeikdomme, allewel tot 't gebeed nog ummertouw oonder de vlag vaan 't Vereineg Keuninkriek stoont. Dit land erkinde in 1927 Saoedi-Arabië es oonaofhenkelek land. In 2005 storf keuning Fahd bin Abdul Aziz, nao al e paar jaor ieder 't regere aon ziene zoon te höbbe euvergelaote.

De oontdekking vaan olie in 1938 brach enormen ikkenomische veurspood.
Landgraaf

**Landgraaf** kint zin:
* Lankgraaf, 'n gemeinte in Nederlands Limburg
* De Landjgraaf, 'n buurt in Gelaen in Nederlands Limburg
* landgraaf (titel), 'ne adellike titel
* landgraaf (vestingwerk); 'ne aarde wal dae vreuger es verdedigingswerk deende
Bergen op Zoom

**Bergen op Zoom** (in 't Bels is de sjrijfwijs: *Bergen-op-Zoom* gebrukelik, Braobants: *Berge*) is 'n stad en gemeinte in westelek Noord-Braobant. De gemeinte had op 31 miert 2015 66.269 inwoeners (828 inw/km²) en besleit 93,13 km2. Binne de gemeinte ligke nog 't dörp Halsteren en de buurtsjappe,  Lepelstraat en De Kladde en inkel gehöchte.

## Stadsfuncties
De stad vörmp same mèt Roosendaal e twieling-verzörgingscentrum veur de regio, dewijl Bergen op Zoom zelf ouch veur Zieland vaan belaank is; veural Tholen is op dees stad geriech. Bergen op Zoom heet 'n umvangriek industriegebeed wat vaan 't Sjelde-Rienkenaal tösse Antwerpe en Rotterdam ligk.

## Stadsbild

Vaan Bergen op Zoom zien aw glorie is nog relatief väöl bewaord gebleve. Vaan de aw mör is de Gevangenpoort nog euver. Bekind is ouch 't steidelek kestiel de Markiezenhof, en de St.-Geertrudiskèrk mèt d'n torie, dee (wie ouch de Zwolse en Deventerse torie) de *Peperbus* geneump weurt.

## Historie
Tot 1287 maakde Bergen op Zoom deil oet vaan de hierlekheid Breda; vaanaof dat jaor góng Bergen op Zoom wijer es centrum vaan 'n eige hierlekheid. Roond deen tied moot de plaots ouch stadrechte höbbe. Wienie is neet bekind: de akte moot tijdens 'ne brand in 't stadsarchief in 1397 verlore gegaange zien. Later woort de hierlekheid tot markiezaat. De stad oontwikkelde eerdewerk en lake-industrie; mèt de lèste beconcurreerde me de Vlaomse stei.

Tijens d'n Tachtegjaoregen oorlog woort de stad versjèllende kiere vereuverd, meh bleef oeteindelek in han vaan de opstand, ouch al door mechteg vestewerke vaan Menno van Coehoorn. In 1747, bij de Franse successieoorlog, vereuverde de Franse de stad, die daonao tot 1814 in Franse han bleef en garnizoensstad waor.

## Externe link
* Officieel site vaan de gemeinte
Parksjtad Limburg

**Parksjtad Limburg** ies e samewèrkingsverband van de Zuud-Limburgse gemeintes Heerle, Kèrkrao, Landgraaf, Brunsem, Voelender, Sumpelveld en Baekdale.

De Parksjtadgemeintes wèrke same op versjillende gebejer, bieveurbeeld infrastructuur, arbeidsmert, woningboew, bedriefsterreine, vitalisering van 't platteland en maatsjappelike opvank. Ouch houp me door same te wèrke miè invlood te kriege bie de Nederlandse regering en binne Europa. 

De veurluiper van de Parksjtad Limburg waor 't Sjtreekgewes Oastelik Zuud-Limburg.

't Parksjtad Limburg Stadion, woa Roda JC zien thoeswedsjtriede sjpeelt, ies geneump nao de Parksjtad. 

## Externe link
*http://www.parkstad-limburg.nl/
Berg

**Berg** kènt zin:

* 'n verheffing van 't aerdoppervlak, zuug berg (geologie)
* 'n grot in 'ne berg, of 'n mergelgroeve, me sjpriek dan van *in de berg*. Zuug grot
* 'n soort eczeem, zuug berg (eczeem)
* 'n dörp in de gemeinte Valkeberg, zuug Berg (Valkeberg)
* 'n dörp in de gemeinte Roerdale (Hollesj: Sint-Odiliënberg), zuug Berg (Roerdale)
* 'n dörp in de gemeinte Tóngere, zuug Berg (Tóngere)
* 'n dörp in de gemeinte Stein, ouch waal: Berg aan de Maas, zuug Berg aan de Maas
* 'n buurtsjap van Keer in de gemeinte Mergraote, zuug Berg (Keer)
* 'n plaats in de gemeinte Hinsberg, zuug Berg (Hinsberg)
* 'n gemèndje in Zwede, zuuch Berg (Zwede)
* 'n buurtsjap van Sint-Martens-Voere, zuug Baerg
* 'n buurtsjap van Heële, zuug Berg (Heële)
* Aan de Berg 
* Plaatse in Noorwege:
** Berg (Troms)
** Berg (Sømna)
Berg (Valkeberg)

**Berg** is e dörp in de gemeinte Valkeberg en 'n kern van Berg en Terbliet, dat bis 1982 'n zelfsjtendige gemeinte waor. Berg waor bis de Franse revolutie 'n zelfsjtendige hièrlikheid

In 1981, veurdat Berg en Terbliet bie de gemeinte Valkeberg ingelief weure, versjient 'r 'n 500 pagina's tèllend naosjlaagwerk euver de dan veurmalige gemeinte. De auteursj heisje: Victor Klaessen, A. Houben, H. Raeven en H.Schols.

## Bezeenswaerdig

De kèrk van Berg is geboewd in de jaore daartig van de 20e ièw en is ontworpe door de arsjitekte Frits Peutz en W. Sprenger. Ze is gewiejd aan Monulphus en Gondulphus. De kèrk, van mergel, is in neogotische sjtiel geboewd. 't Opvallendste element zint de sjleutellookvörmige vènstere. Berg houw al veur de boew van de tegewoordige parochiekèrk 'n ander kèrk, meh die laog op 'n ander plaats, namelik *[[Op de Bies]]*. De ouw kèrk woort gesjlote in de Franse revolutie en aafgebraoke in 1959.
In dat oud gedeilte van Berg lik  ouch *de Sjoane Pool* woa vreuger 'ne drinkpool gelaege haet. Dae is gedemp. Rónd 't tegewoordige graaspleintsje sjtaon 'n paar ouw häöf geboewd van mergel.

## Gebaore in Berg
* Lei Molin (1920-1977), kunssjilder.
* Gerhard Casimir Ubaghs (1800-1875), theoloog

## Dialek
't Dialek van Berg is bekans geliek aan 't Valkebergs (Boete de paorts).

## Dörpsvereiniginge
* Dameskoar Berg en Terbliet
* Sjötterie het Nachtwachtgilde
* Sjötterie Monulphus en Gondulpus
* Harmonie "Concordia" Berg en Terbliet
* Carnavalsvereiniging de *Foekepöt*
* Carnavalsvereiniging de *[[Spoetnikkersj]]*
* Scouting *St. Monulphus*

## Externe link
*Harmonie Concordia
Thailand

**Thailand** (**Prathet Thai**, ราชอาณาจักรไทย) ies e land in Zuudoas-Azië. 't Grens aan Laos, Cambodja, Myanmar, Maleisië en aan de Andamanse Ziè en de Golf van Thailand. Thailand ies e keuninkriek. Me neump Thailand ouch waal *Siam*, wat tot 1949 ouch de officiële naam waor. 

## Bestuurlike indeiling
Thailand ies ónderverdeild in 76 *changwat* (provincies). Dees zint weer ónderverdeild in 795 *Amphoe* (distrikte), 81 *King Amphoe* (sub-distrikte) en 50 distrikte van Bangkok (*khet*). De sub-distrikte zint ónderverdeild in 7254 "gemeintes" (*Tambon*), die weer ónderverdeild zint in 69.307 dörper (*moo baan*).

## Tale
De officieel taal ies 't Thai, de modertaal van óngevaer 90% van de bevolking. Neve 't officieel sjtandaard-Thai besjtoont nog väöl dialekte. 't Thai weurt gesjreve in 'n eige alfabet.

## Historie
De gesjiedenis van Thailand begint mèt 't keuninkriek Sukhothai in 1238. In 't miedde van de 14e ièw ontsjtong 't groater keuninkriek Ayutthaya. 

Thailand ies 't enige land in Zuudoas-Azië dat neet door 'n Europees land gekoloniseerd woort. 

In 1932 waor d'r ein tamelijk geweldloos sjtaatsgreep woadoor 't land veranderde van 'n absolute monarchie in 'n parlementair monarchie. In 1939 veranderde me de naam van Siam in Thailand; dit woort definitief in 1949, naodat 't land nao de Twiède Waereldoorlog ziene ouwe naam houw gedrage. In de Twiède Waereldoorlog moos 't land ónder druk van Japan 'n verdraag sjlete mèt dat land. In 1942 en 1943 woort de Doajesjpoorlien aangelag (bekènd van de Brök euver de rivier de Kwai). Deze sjpoorlien woort in opdrach van Japan aangelag. Bie de boew sjtorve óngevaer 100.000 Thaise en Indonesische arbeidersj en óngevaer 16.000 westerse kriegsgevangene.

Saer 1946 ies Rama IX keuning. Vanaaf de jaore 80 haet Thailand ziech tot 'n democratie óntwiekkeld. 

Op 26 december 2004 woort de weskus van Thailand getroffe door 'ne tsunami, naodat 'n zièbeving in de Indische Oceaan houw plaatsjgevonge. Hiebie vele in Thailand miè es 4000 doaje.

## Link
Thailand info
Sacramentsdaag

**Sacramentsdaag** (**Festo Corporis Christi** in 't Latien) ies e hoagfiès binne de Roams-Katholieke kèrk dat vèlt op de twiède dónderdeg nao Pinkstere. Op diet fiès viert me dat Jezus ziech es broad en wien wilt geve aan de geluivige. In de (dagelikse) H. Mis of Eucharistieviering weurt de hostie aan de aanwezige oetgedeild. De geluivige kriege dan via dit broad krach en wiesheid veur 't dageleks leve. De ièrbeed die in de Roams-Katholieke daag veur de geconsacreerde hostie besjteit weurt op deze sacramentsdaag extra benaodrök. 

Op deze daag, of soms ouch op de zóndeg nao Sacramentsdaag, trèk de sacramentsprocessie oet, woabie de preester de geconsacreerde hostie in 'ne monstrans door de sjtraote van de parochie rónddreug. 

In versjillende leng, woa-ónder Duutsjland, Portugal en Brazilië ies Sacramentsdaag 'ne officiële fièsdaag. In 1264 ies sacramentsdaag door Paus Urbanus ingesjtèld veur de waereldkèrk.
Lee Kuan Yew

**Lee Kuan Yew** (李光耀, pinyin Lǐ Guāng Yào) (Singapore, 16 september 1923 - aldao 23 mièrt 2015), Ingelsje naam **Harry Lee**, plaatselik ouch waal bekènd es **Lee Con You**, waor de ièrsjte premier van Singapore. Hae bekleide diet amb van 1959 bies 1990. 

Ónder Lee Kuan Yew greujde Singapore van e erm derdewaereldland oet tot ein van de meis welvarende leng in de waereld. In 1966 won Lees PAP alle zetels in 't parlement en pas in 1984 lökde 't de oppositie weer um zetels te behole. Lee waor euvertuug anticommunis en leet vanaaf de jaore 70 ederein mèt linkse sympathieë gevange zètte. 

In 1990 traoj Lee aaf es premier. Ziene opvolger waor Goh Chok Tong, meh Lee bleef op de achtergrond es *senior minister* van groate invlood. Ziene zoon Lee Hsien Loong ies saer 12 augustus 2004 premier. Lee waor in zien kabinet *Minister Mentor*, 'n functie die sjpeciaal veur häöm gecreëerd woort, en bie zien aaftrejje in 2011 ouch weer woort aafgesjaf.
Eduard Franquinet

**Eduard Franquinet** (* 1896 - † 1974) waor 'ne Mestreechse sjriever.

## Bibliografie
* *Mestreechs Aajd*, nummer 41 van de LiLiLi.
Wim Kuipers

**Wim Kuipers** is 'ne Neelse sjriever dae in 1939 is gebore in Neel (Maasniel) en noe in Mestreech woent. Hae sjrief in 't Nederlands en sjrief verhaole en gedichte in 't Neels. 
Hae is veurvechter van 't Maaslands of zoegeneump AGL, Algemein Gesjreve Limburgs.
Kuipers sjtudeerde Nederlands en wèrkde es journalis in Eindhove, Amsterdam, Hilversum, Nijmege en bie Dagblad De Limburger in Mestreech.

## Bibliografie
* 'n Taalrubriek in Dagblad De Limburger  *Letterbak*, dat in 1988 es book ies versjene.
* 400 Columns bie radio Umroop Limburg ónger de titel: *Waor of neet waor*.
Van häöm versjene twie bunjele in de LiLiLi (Limburgse Literair Lies).
* *Platlandj*, LiLiLi 7
* *Kaoleries*, LiLiLi 34 
In 2000 kreeg hae de driejaorlikse pries veur de Limburgse volkscultuur. 
* Verhaol *'t Menke* in 't Maaslands in PlAT-eweg LiLiLi nr 8
* Vertaalde in 2006 de televiserie De Hemelpaort in 't Limburgs.
* Publiceerde in 2007 *Aek op de sjóttelsplak*, de sjoenste Limburgse wäörd.
* Initieërde in 2008 't ierste Platbook mit columns van bekènde Limburgstalige sjrievers.
* Initieërde in augustus 2010 de sjtart van 't dichtersforum *[[Veldgewas]]* op internet en in de e-bös.
* December 2010, publicatie van 't book *Waar de brede stroom der Maas* (Nederlands)

## Sjtäölke
Mien leef, lef gezjwuulke langs driej en dor,
dien blauw drefkes en de danj in de goes
Leve, de Spék en Azeraoj auch thoes, 
ich gluif det nieks in de vroe wiej hoe sor.

---

De sjeper keimp de kletskop van de maon, 
de sjötteriej maak kiendjes in 't kaore 
Borkdoezig kaerbuif: dao bönn ich gebaore.

oet *Mien Neel*, 'n sonnet, lofdich of *sonnode* in Letterbak 1988

## Zuug ouch
Mia Liedekerken

**Mia Liedekerken** is 'n Limburgse sjriefster, gebaore in Sjpaubeek. Ze sjrif in 't Sjpawbiks én in 't Nederlands.
Ze maak ouch sjilderieje. In 1997 is ze verhoes naor Mestreech.

Saer inkel jaore woont ze in Beek. In 1998 kreeg ze de Limburgse Veldeke-dialekliteratuurpries.

## werk
* Van häör versjeen eine twietalige gedichtebundel:  *De sjieër in 't vlechwerk: de schaar in het vlechtwerk*, deil 27 van de LiLiLi.
* Gedich in LiLiLi deil 56 (2007) *De ierste de bèste*
## Sjtäölke
Nao nirges


In de wei aan de euverkantj
Marsjere soldaote sjtief
Om ei veerkantj sjansefort
Angs bezèt kamer en kèntj

Achter de sjuur bok de geit
’t Commando ‘sjpraeng’ lök neet
Pepele fladdere. Zie
Ontsjnappe aan ’t netje

Gevange mit hoes en al
Lik ein rie groate sjlekke
Naeve sjla- en aardbeiplantj
Vernaolieësig op ’t paedje

Veurjaors-zondigzon sjint
op ’t ruzelend Perelaantje
’t Laantje löp doad
Ich loup aan zien handj. Huppelend.

oet: de Sjieër in 't Vlechwerk

## Zuug ouch
Marie-Catherine Plantaz

**Marie Catherine Plantaz** wèrk en sjrijf in 't Mestreechs. Ze sjrijf al 25 jaor laank eine wekelekse column veur de Trompetter, e hoes-aon-hoes-blaad.

## Bibliografie
* *Zoe zien veer Mestreechtenere*, LiLiLi 4
* 'ne werme Jas veur Sint Zjozef, LiLiLi 17
* *Fabuleuze vertèllinge*, LiLiLi 29.
* Geinen daag geit veurgood veurbij (Gadet 1980)
Maria Scheres

**Maria Scheres** is gebore in 1949 in Riêkelt (Rijckholt) / Groêselt (Gronsveld), gesjtorve 26-2-2018. Sinds 1972 woende ze in Mestreech. 
Veur e deil sjreef ze in 't Mestreechs en veur 'n deil in 't plat vaan häör geboortedörp.

## Publikaties
Ze heet twie beuk oetgegeve in de Limburgse Literair Lies (LiLiLi).
* *Sp(r)ookverhaole*, es LiLiLi 11
* 2006 Bundel verhaole mèt de titel: *Sjoorpepier*, LiLiLireeks, nr. 54 

Ze sjrijf ouch gediechte boevaan d'r väöl zien gepubliceerd in GRUELES, e heemkundebläod van Groésselt en in 't Veldekeblaad. 

Nao 20 jaor sjrieve in 't dialek wint zie in 2005 de Veldeke-literatuurpries mèt 'n autobiografisch verhaol, getiteld:'Opruime'.

## Stäölkes
E veurbeeld vaan twie stäölkes in twie versjèllende dialekte:

Groêselts:

*Zoëmerweend*:

Voldräoge aore wege hun zonnekeender rytmisch traog ién lawwe zoëmerweend

Basaal bewoëge noete gedûip ién zjwert geriépte erd Sacraal gebraach op vluugel.

Mestreechs:

Voldrage aore wege hun zonnekinder rytmisch traog in lawwe zomerwind

Basaal bewoge noete geduip in zwart geriepte eerd sacraal gebrach op vleugel.

**Vreugjaor**.

En inèns weurt de dikke loch opgesjoord 
de boer trèk rechte regels in 't laand 
bevrore ink kiemp in de vore 

"en inèns 
steit 't duuster gries 
ziech greun en geel te wasse 

gezwolle wäörd
barste oet hun knup
en geve sjèlders kleure"

*oet: Vreugjaor, Limburgse gedichte en verhaole Sjrief plat 2005*
Frans Schleiden

**Frans Schleiden** (*Pastoer Schleiden*, Setterich-Siersdorf, Duutsjland, 7 maart 1896- Kèrkrao, 12 juli 1955) wirkde in Viele es keploan. Dat woar heë sjpieëder óch i Kirchroa (Hoots). Heë woar joarelank sikkerteer van Veldeke. 

Heë is Nederlander woade beej de wet va 26-02-1914. Noadat heë gewied woar, kómp heë als kaploan noa Viele, i 1920. Doanoa kaploan i Gebrook va 1928 bis 1936. Dan óp Mölleberg va 1936 bis 1939. I 1939 beneumd als pastoer i Mheer bis 1945. Uvvergeplaatsjt noa Holz-Kirkroa bis †12 juli 1955. 

Pastoer Schleiden woar besjtuurslid va Veldeke va 1929 bis 1955. Hoofdredakteur va 1931 bis 1938.

Heë is egelik d'r man dae d'r basis hat gelaad um 't Vieleter dialekt óp papier te zètte. Dat how als vurdeel dat, in ing tsiet woa nog ginge televisie en zich benoa ginge de luxe van inge radio koeënt permittere, toch get d'ra gedoa is woade dat de luuj zich ins koeënte amezere. Dat boete de kermis of e deup- of kommuniefès. 

Umdat *[[Veldeke (vereineging)|Veldeke]]* vunnef joar besjtóng, is óp zóndig d'r 25e januari 1931, *D'r brand va Bellent* ópgevuurd. Dat woar i dreej bedrieve, tusjedurch koeënt me loestere noa de moeziek van 'É Heëlesj sjtriek-orkes'. 

*D'r brand va Bellent* woat midde 70er joare durch mieë bekende luuj oet Viele (allemoal amateurs) an de Boom i Viele ópgevuurd.

Beej de ónthulling van 't monument óp d'r hoek Vieleberg/Vielenersjtroat, dónge benoa alle vereniginge mit.

In 1965 sjrieft Cor Bertrand in 't tiedsjrif Veldeke (nr.218) dat 't gemingdebesjtuur van Haeële wijle pasjtoeër F. Schleiden oonlangs ieërde dör 'n sjtraot in de sjtadswieëk Mäöleberg nao 'm te neume. De *Schleidenstraat* liekt in de buurt van sjtraote geneumd nao ander sjrievers, zoewie Hendrik van Veldeke, Jacob van Maerlant en Guido Gezelle.
 
## Bibliografie
* *Hazegerf en Brommeleblaar*
* *Piër va Hanne*
* *De hillige va g'n dörp*
* *Pastor Selderke* in Veldeke, nr. 244, 1969 
* *In Sjiek Klassiek* (LiLiLi 18) sjteet ing jesjiechte van zieng hank.
Helma Cremers

**Helma Cremers** (1950) woont en sjrief in Venlo. Ze kump van de Maagdenberg. Zie publiceerde in 2004 'ne verhaolebundel in 't Venloos, *Met 'n hempelke zalt*. Zie is redacteur van de *Tegelse Courant/’t Gazetje*. 

## Publicaties
**Met 'n hempelke zalt* (verhaole, LiLiLi 44, 2004)
**Wat & Hoe reisgids Limburg* (reisgids, 2004)