open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rule

**Rule** (Nederlands: Rullen) ies 'n gehuch in de gemeinte Voere in Belsj. 't Liek bove en miedde op 'ne waeg, dae 'n helling vörmp vanoet 't dal van de Voor in de buurt van S'n Pieëter. 

Rule vörmp 't boveste gehuchske mèt get ouw häöf en hoezer woa-ónder 'n vakwerkhoes. Op nr 54 bevingk ziech 'ne groate ouwe gesjlote haof, woa-in en bie, (aan de euverkant), noe 'n manège gevestig ies. Links neve de groate inriejpoort ziet 'n róndbaogig vootgangersjpeurtsje mèt gedeiltelik helsjteine umliesting. 't Geboew ies van baksjtein (zónnebekkersj).

Get lièger aaf, aan dezelfde waeg, bevinge ziech de gehuchte Brabant, Dreenk (Drink) en Zjwaan (Zwaan).

## Archeologische site
Roond 1919 deeg Marcel De Puydt archeologisch vaeldwaerk in Rule en voond vuursjtènge getuug oet de jonge sjtèèntied.
Zjwaan (Voere)

**Zjwaan** (Nederlands: Swaan) ies 'n gehuch in de gemeinte Voere in Belsj. 't Bevingk ziech aan de driesjprunk mèt de waeg Rule, *Brabant* en Drink en de waeg nao Sint-Pieters-Voeren.

In Zjwaan liegke ouw häöf en hoezer, woa-ónder 'n vakwerkhoes. Op 'n aanwiesbord aan de geneumde sjplietsing sjtoon drie gehuchte aangegeve: Rullen, Brabant, Drink  die van hie oet in tegeneuvergesjtèlde riechting aan de waeg gesitueerd liegke.
'n Paad, dat van Zjwaan oet nao de andere kant klump, hèt de Lusberg-gatz en die löp door de St. Gillisbösj nao Veurs. 

Op de sjplietsinge sjtoon waegkruzer.
Dreenk

**Dreenk** (Nederlands: Drink) ies 'n gehuch in de gemeinte Voere in Belsj. 't Bevingk ziech aan de helling dae vanoet Zjwaan in 't dal van de Voor nao bove geit. Aan dezelfde waeg liegke achterein de gehuchskes Brabant en Rule (Rullen). 

In Dreenk bevingk ziech 'ne drinkpool. De beboewing liek rónd 'ne driesjprunk woavan ein carréboerderiej deens deit es kampplaats. Tegeneuver de pool bevingk ziech 'n brón mèt zuver water. Dao sjteit nog 'ne pómpepaol woavan de zjwungel neet miè aanwezig ies. Daoveur in de plaats ies d'r 'n trepke nao óndere nao de sjtruimende waterbrón. 

Aan de andere waeg vanoet de sjplietsing van Dreenk bevingk ziech 't gehuch Paerds.
Moskee

'ne **Moskee** (Arabisch: مسجد, *masdzjid*, ouch gesjreve *masjid*) ies 't gebedshoes binne de islam. De moskee weurt gebruuk veur de (veur mansluuj) verpliechde gebedsdeens op vriedeg. Ouch 't gebed dat vief kièr op 'ne daag verpliech gehouwte moet were (de salat) vink plaats in de moskee. Diet gebed hoof neet in de moskee gedoon te were, meh waal weurt 't same bae es beter besjouwd.

## Inriechting

'ne Moskee haet 'n gebedszaal (musalla), zónder zietbanke. De gebede were oetgeveurd terwiel me kneelt op tapijte of matte. Ein moer geuf de gebedsriechting (qibla) aan; diet weurt aangegeve door 'n nis, de mihrab. De imam (veurgenger) bevink ziech tiejes 't gebed in de buurt van de mihrab. Sóms ies d'r ouch 'ne minbar (kansel). Manne en vrouwe höbbe meistal gesjeije gedeiltes um te bae.

'ne Moskee haet meistal ouch minarette, tores woavanaaf vief kièr per daag door de muezzin tot gebed weurt opgerope. 

Bie 'ne moskee ies ummer 'n wesjplaats, umdat 't verpliech ies ziech ritueel te wesje (wudu) veurdat me geit bae. 

De decoratie in 'ne moskee besjteit meistal oet gekalligrafeerde korantekste, baksjteinverseringe, arabeske, geometrische verseringe, mozaïeke en tegelwerk. Me maog in moskees gein levende wezes aafbeelde.

## Architectuur

De oudste vörm van 'ne moskee ies gebaseerd op de ièrsjte moskee dae Mohammed in 622 in Medina boewde: e veerkentig terrein mèt moere d'rumheen. Diet óntwiekkelde ziech tot de *pleinmoskee*, 'ne binnehoof umgeve door zulegalerieje mèt 'n rechheukige gebedsruumde. Meistal ies de gebedsruumde euverdèk mèt e plat daak, woadoor binne ouch väöl pilere en zule nuèdig waore. E bekènd veurbeeld van dit type ies de (veurmalige moskee) Mezquita in Córdoba. 

Vanaaf de vièrtiènde ièw introduceerde de Ottomane moskees in centraalboew mèt väöl koepele en sjpietse minarette.

'n Ander type moskee ies de iwanmoskee, woabie versjillende iwans, euverwelfde ruumdes die aan drie kante gesjlote en aan eine kant ope zint, róndum 'ne binnehoof sjtoont. Dit type kump veural veur in Iran en India. E veurbeeld ies de Sjahmoskee in Isfahan.

## Belangrieke en bekènde moskeeë

*Masjid al-Haram in Mekka (de heiligste moskee veur de moslims; hie bevink ziech de ka'aba)
*Moskee van de profeet (Masjid an-Nabawi) in Medina
*Al-Aqsamoskee in Jeruzalem
*Imam Alimoskee in Najaf (Irak)
*De Blauwe moskee (Sultan Ahmed-moskee) in Istanbul
*Hagia Sophia in Istanbul (geboewd es kèrk, moskee van 1453-1934, noe museum)
*Süleymaniye-moskee in Istanbul
*Al-Azharmoskee in Caïro
*Hassan II-moskee in Casablanca

## Moskeeë in Limburg

### Belsj Limburg
*Moskee Badr in Hasselt
*Moskee El Moslimien in Houthale
*Moskee El Hidaya in Mezeik

### Nederlands Limburg
*Moskee El Fath in Caberg (Mestreech)
*Moskee El Nour in Remung
*Sultan Ahmet Camii-moskee in Tegele
Inmake

**Inmake** is 't sterilisere (wecken) van fruit, wie bieveurbeeld ringelaote, aardbeie etc. Inmake wurt ouch waal **wecken** geneump. Me kint ouch greunte en vleisj inmake in glaze pöt (inmaakglazer).

Bie 't inmake geit me es volg te wèrk:

Es aesjte waere de inmaakglazer good óntsjmet door dees zuver te make mèt soda.
Daonao waere de glazer gevöld mèt de in te make laevesmiddele wie gekaokde greunte, vröchte, vleisj etc.
De flesje waere aafgesjlaote mèt eine glaze dèksel, en tösje de flesj en de dèksel kump eine röbbere rink, de weckrink, om de dèksel op zien plaatsj te hawte. Dèzze dèksel wurt op zien plaatsj gehawte door eine iezere beugel.
Nao 't sjlete waere de pöt 'n tiedje in bienao kaokend water gezat in 'ne speciaal daovör bedoelde inmaakskaetel mèt biehurende temperatuurmaeter. Hiedoor kènt de loch oet de flesj, zoadat in de flesj ein vacuüm óntsjteit. De beugel veurkump dat de dèksel van de flesj kènt gaon.
Es de fles is aafgekeuld kènne de beugelsj waere weggehaold. Es de pot 'n sissend geluid mak, dan is dat 'n teike dat 't inmake neet good is gelök. Gein sissend geluid? Dan is 't inmake gelök en zeen de laevesmiddele veur langen tied (einige jaore) geconserveerd.  
Es me de inmaaksglazer aope wilt make, dan mót me aan 't lipke van de röbbere rink trèkke, hiedoor wurt dan 't vacuüm verbraoke wat de dèksel sjtevig op zien plaatsj heel.

## Inmake of inlègke

Inmake of inlègke (in kalk, zout, pekel, azien (essig) en/of kroed) gebeurt ouch waal in 'n baar of vaat. Dat gebeurt b.v. mèt zoermoos, hièringe, eier, augurke, zilverunnekes, roa krote en olieve. Zoawaal de broen bare oet Raore in (Belsj) es 't Kölsj sjteingood (gries mèt dónkerblauw motief verseerd) woort / weurt daoveur gebruuk.
De Daal (Voere)

** De Daal** (Daal) ies 'n klein buurtsjap van S'n Maeëte in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. 't Haet 'n eige wiet plaatsnaambord. De ouw hoezer en boerderieje liegke óp 'ne helling van de del van de baek Veurs neve 't gehuch Veurs. Aan twiè kante weurt 't umsjlote door bösj: de St. Gillisbösj en de Vrouwebösj. Aan 'ne boum hingk 'n waegkruus. Haol waeg mèt gesnjoeide deune hègke loupe door de nederzètting, woa väöl vakwerk te zeen ies. 'n Aantal häöf en hoezer in deze boewsjtiel ies gerestaureerd in leimkleur.

## Sjpäölfilmlocatie
In dit buurtsjap waoërte, wie nog neet alle vakwaerkhoezer gerestaureerd waore, väöl opnames gemakd vör de TV-serie *De legende van de [[bokkeriejesj|bokkerijders]]* oet 1994. D'r film baseerde zich op *Ontsnapt aan de galg* va Ton van Reen. 

D'r hoofdperzoeën oet d'r film wonde in èng van de hoezer. D'r magister, dae good woolt make wonde in 'n vervalle bakkus. 'ne Betonge lantaarnpaol is doe vör die gelegenheid oet 't beeld verwijderd en 'ne aandere waoërt gecamoufleerd mèt 'ne aa-geveurde boom. D'r geasfalteerde waeëg waoërd bedèkd mèt, oet g'n Vitsje aa-geveurd, maasgreend.
Nurop

** Nurop** ies 'n buurtsjap van Teuve (Täöve) in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. De ouw häöf en hoezer liegke deils versjpreid in 'n dal van de Gulp en aan haol waeg rónd 'n aantal sjplietsinge. Vlakbie bevingk ziech de Nederlandse grens. 'n Ouwerwètse waegwiezerpaol geuf de riechting aan nao de umliegkende dörper: Sjlenake, De Plank en Teuve. Op 'n krusing sjteit 'n houte waegkruus en zoan zelfde exemplaar aan 'ne holle waeg. 

In Nurop ligke diverse in vakwerk opgetrokke hoezer en häöf. 
Ein boerebedrief hèlt ziech bezig mèt wienboew: 't domein Pietershaof.
Wiek (buurt)

'n **Wiek** (mèt sjleiptoan oetgesjproke) ies 'n gedeilte van 'n sjtad of van 'n groat dörp, dat ruumtelik gezeen min of miè 'n aafgesjlote gehiel vörmp. 'n Buurt kèn 't zelfde zin es 'n wiek, meh ouch 'n gedeilte devan.

Zoa höbs se in 'n sjtad: 't centrum (de binnesjtad) en de woonwiek.  
Bie 't zeuke van name veur nuuj sjtraote zint väöl gemeintes d'r toe euvergegange woonwieke ónder te verdeile in buurte mèt 'n bepaald thema. Zoa óntsjtónge bv. de componistewiek, de blomebuurt, de buurt van keuninge en prinse, de pesjtoarsbuurt en de burgemeistersjwiek.  In 'n sjtudentewiek zint weuninge en appartemente speciaal veur sjtudente geboewd. 
Sjieke hoezer liegke dèks in 'n villawiek. 
'n Achterbuurt en 'n krottewiek bevinge ziech meistal aan de rand van 'n plaats. 
Es café's, eethoezer, snackbars, theatersj en dancings bie-ein liegke höbs se 'n oetgaonswiek. 
De grachtegordel, 't zakecentrum en 'n industrieterrein zint ouch wieke in 'n groater plaats mèt eder hun eige inriechting en functie.

De naam van 'n oud gedeilte van de sjtad Mestreech, aan de andere kant van de Maas, ies Wiek. 
'n Groate nuuj wiek oet 't ing van de 20e ièw in Mestreech hèt Randwiek.
Mail Transfer Agent

'ne **Mail transfer agent** of **MTA** (ouch wel 'ne **mail transport agent**, **mail server**, of **mail exchange server** geneump in de cónteks vaan 't Domain Name System) is e computerprogram of software agent wat elektronische mail-beriechte verplaots vaan d'n eine computer nao d'n aandere.

't Oontvingk beriechte vaan aander MTA's (dat neump me relaying), 'ne mail submission agent (MSA) dat zie beriech weer heet oontvaange vaan 'ne mail user agent (MUA), of direk vaan 'ne MUA (en dus deit d'n MTA daan of heer 'ne MSA is). D'n MTA wèrk op d'n achtergroond, wijl de gebruker mèt 'ne MUA wèrk.

't Aoflevere vaan 'nen e-mail in de mailbox vaan 'ne gebruker weurt gemeinelek gedoon door 'ne mail delivery agent (MDA). De mieste MTA's höbbe wel MDA functionaliteit ingebouwd, meh gemeinelek weurt 'ne echte MDA wie procmail daoveur gebruuk.
Reverse DNS lookup

Este loers nao het Internet Protocol en het Domain Name System beteikent 'ne **Reverse DNS lookup** gewoen aanders um opzeuke. Normaal gesproke weurt DNS gebruuk um het IP adres te vinde wat gekoppeld is aon een computer naom (hostname), dus 'ne reverse lookup zeuk bei 'n IP-adres welke computer naom daobei huurt.

## Extern linke
In 't Ingels:
* How Reverse DNS Works
* Reverse DNS Lookup gereidsjap
*  Reverse DNS lookup test
Buuls

't **Buuls** is 't dialekt wa ze praote in de Noord-Braobantse gemènte Croanendonk in de plàtse Buul (Nederlands: *Budel*), Schöt (*Budel-Schoot*), Dorplein (*Budel-Dorplein*) , Gâstel (*Gastel*) en Zurrik (*Soerendonk*). In Moares (*Maarheeze*) wurt gen Buuls gepraot.

In vergelieking mej Oost-Braobantse dialekten as 't Heeze-Leendes en 't Kempenlands is 't Buuls mieër ùn toeëntoal. Zoe zigt men *ich*, nè *ik*, en hit 't de âw vocalen *oe* (nè *ui*), *ie* (nè *ij*), *ee* (nè *ie*) en *oo* (nè *oe*) behâwwen.
Procmail

**Procmail** is 'ne mail delivery agent (MDA) of mail filter, 'n programma dat inkoumende e-mail verwèrk op 'ne computer, wat weurt gebruuk op Unix-systeme. Miestal weurt 't aongerope door 'ne MTA wie Sendmail; dit zörg veur zoegenaomde event-driven verwèrking. Same met *formail* kin procmail gebruuk weure in batch-verwèrking op e-mail dee al in 'ne mailbox zit.

Gebrukeleke bewèrkinge die met procmail meugelek zien zien filtere of sortere van e-mail nao versjèllende mappe op basis vaan sleutelwäörd in de From, To, of Subject headers of d'n teks vaan d'n e-mail. Daoneve kin procmail ouch auto-replies versjikke.

Väöl gebruuk is ouch de meugelekheid um extern programma's aon te rope, zoewie spam filters es SpamAssassin.

## Extern linke
* Procmail, officieel website
Mail Delivery Agent

'ne **Mail Delivery Agent** (MDA) is 'n programma wat inkoumende e-mail beriechte accepteert en verplaots nao de mailboxe vaan de versjèllende oontvengers (es 't mailaccount ziech op dezelfde computer bevind), of doorsjik nao 'ne SMTP-server (es de bestumming op 'ne aandere server is).

'ne Mail delivery agent is neet noedzakelekerwijs 'ne mail transfer agent (MTA), meh dèks zien die twie functies in ein programma verwèrk.
E-mailclient

'nen **E-mailclient**, ouch wel **mail user agent** (MUA) genump, is 'n computer programma dat weurt gebruuk um e-mail mèt te leze, te sjrieve en te versjikke.

Um e-mail te versjikke weurt het e-mail beriech versjik nao d'n MTA, dee het beriech wijer sjik nao de geadresseerde. 't Protokol wat gebruuk weurt veur 't versjikke hèt Simple Mail Transfer Protocol (SMTP).

Um e-mail op te hole vaan de mailserver weurt gebruuk gemaak vaan versjèllende protokolle. POP3 weurt gebruuk um d'n e-mail vaan de server aof te hole, terwijl Internet Message Access Protocol (IMAP) of IMAP4 gebruuk weurt um 'n kopie vaan d'n e-mail op te hole, boebij 't origineel op de server blijf stoon.

Daoneve höbste ouch nog webmail. Hij kinste mèt 'ne browser e-mail versjikke. Eigelek is dit niks aanders es 'ne webserver dee d'n e-mail weer doorsjik nao 'ne MTA.

'ne Belaankrieke standaard dee de mieste e-mail clients ondersteune is MIME, dee gebruuk weurt veur 't versjikke vaan binaire e-mail attachments. Attachments zien bestande die gein oonderdeil vaan d'n e-mail zien, meh versjik weure same mèt d'n e-mail.

Messaging Application Programming Interface (MAPI) is 'ne application programming interface (API) vaan Microsoft dee gebruuk weurt um 'ne Microsoft Exchange e-mail server te benadere en weurt beveurbeeld gebruuk door de Microsoft Outlook e-mail client.
Internet Message Access Protocol

IMAP (**Internet Message Access Protocol**) is 'n protokol veur 't benadere vaan e-mail op 'ne mailserver. Inmiddels is versie 4 in gebruuk. Bij IMAP steit d'n e-mail in mappe op de mailserver. 't Protokol is väöl komplekser es POP3, mèh heet 'n aontal veurdeile:
* Mierdere clients kinne tegeliek dezelfde mailbox benadere
:POP3 geit oet van eine client dee verboonde is met de mailbox. Bijj IMAP zien veurzieninge getróffe um veranderinge dee eine client heet gemaak aon aander clients door te geven.
* Touwgaank tot MIME deile en de kins deile van e-mail ophole (partial fetch);
:Dèks besteit 'ne e-mail oet mierdere deile (teks plus attachments). De attachments kinste mèt IMAP apaart ophole.
* Beriechte status informatie weurt op de server opgeslage
:Status informatie wie vlagge um aon te geven of 'ne reply versjik is, of dat d'n e-mail is doorgesjik (forward) weure op de server bewaort. Es aandere clients op aander tiedstippe de mailbox benadere kriege ze de status informatie ouch te zien.
* Mierdere mailboxen op de server
:Dit maak 't meugelek um beriechte vaan eine mailbox te verplaotse nao 'ne aandere mailbox
* Zeuken aon de server-kant
:Zeuke in beriechte vint plaots op de server. De client hoof daan dus neet iers alle beriechte op te hole.
De naodeile tegeneuver POP3 zien:
* het protokol is väöl komplekser en dus ouch meujeleker um in 'n computer programma op te numme. Dit kin zörrege veur beveiligings probleme die bijj POP3 nauweleks veurkómme.
* umtot de mailserver väöl mier belas weurt es bijj POP3, zörreg dit veur ekstra kóste bij d'n ISP en dus bijj d'n eindgebruker
* zeuke in hiel groete mailboxen kin de mailserver erreg belaste.

## Extern linke
RFC3501 Specifikatie van IMAP versie 4 revisie 1
Internet provider

'ne **Internet provider** is 'n bedrief of persoen dee internet-deenste aonbeejt.

D'r zien versjèllende soorte providers:
* Access Providers
:'ne Access Provider levert deenste aon parteklere um 'ne computer met het internet te kinne verbinde.
* Internet Service Provider
:'ne Internet Service Provider is een bedrief of persoen dee deenste wie World Wide Web en FTP aonbeejt mèh ouch beveurbeeld e-mail of Usenet.
* Hosting Provider
:'ne Hosting Provider beejt deenste aon wie het tougaankelek make van internet domein naome en webhosting.

Dèks beejt d'n eine provider ouch aander deenste aon, boe door 't versjèl tösse Access Provider, Internet Service Provider en Hosting Provider hiel klein kin zien.
11 september

**Heiligedaag van [[Felix en Regula]]**
**Nationale fièsdaag in [[Catalonië]]**

## Gebeurtenisse
* 490 v. Chr. - De Grieke versjloon de Perze bie Marathon.
* 910 - Hertog Willem van Aquitanië sjtiech de abdij van Cluny.
* 1940 - NSB-leider Mussert belas ónger Duutsje drök Henk Feldmeijer mèt de oprichting en de leiding van ein Nederlandsche SS.
* 1940 - Japanse troepe bezètte Indochina.
* 1941 - Franklin Delano Roosevelt verklaort Duutsjland de oorlog es 'n reactie op Duutsje aanvalle mèt ónderzièbote. 
* 1962 - De Beatles numme hunne ièrsjte single *Love Me Do* op.
* 1973 - Ónder Augusto Pinochet vink in Chili 'n militair sjtaatsgreep plaats tege de regering van Salvador Allende. 
* 1975 - De wèt tot sjtiechting van de Rijksuniversiteit Limburg in Mestreech weurt door de Twiède Kamer aangenómme.
* 1997 - Sjotland keus in e referendum veur autonomie en 'n eige parlement.
* 2001 - D'r were terroristische aansjlaeg gepleeg op 't World Trade Centre in New York en 't Pentagon bie Washington D.C. Hiebie valle e paar doezend doaje.

## Gebore
* 1885 - D.H. Lawrence, Ingelsje diechter, essayis en sjriever
* 1935 - Arvo Pärt, Estische componis
* 1937 - Paola Ruffo di Calabria, keuningin van Belsj
* 1945 - Franz Beckenbauer, Duutsje vootballer en vootbaltrainer
* 1959 - Bert Anciaux, Belzje politicus
* 1962 - Filip Dewinter, Belzje politicus
* 1965 - Moby, Amerikaanse popmuzikant

## Gesjtorve
* 1606 - Carel van Mander, Vlaamse sjilder
* 1733 - François Couperin, Franse componis
* 1946 - Arthur van Schendel, Nederlandse sjriever
* 1973 - Salvador Allende, president van Chili
* 1977 - Nikita Chroesjtsjov, leijer van de Sovjet-Unie
10 september

**Heiligedaag van [[Nicolaas van Tolentino]]**

## Gebeurtenisse
* 1823 - Simón Bolívar weurt president van Peru.
* 1838 - Première van de opera *Benvenuto Cellini* van Berlioz in de Opéra van Paries.
* 1846 - Elias Howe kriet patent op 't nièjmesjien.
* 1898 - Elisabeth van Oasteriek (*Sisi*) weurt in Genève door de Italiaanse anarchis Luigi Lucheni doadgesjtoke. 
* 1939 - Canada verklaort de oorlog aan Duutsjland.
* 1943 - Duutsjland bezèt Roame.
* 1967 - De bevolking van Gibraltar sjtump in 'n referendum tege voging van 't gebeed bie Sjpanje. 
* 1974 - Guinee-Bissau weurt ónaafhenkelik van Portugal.
* 1976 - E Brits vleegmesjien boets tege e Joegoslavisch vleegmesjien bie Zagreb: 176 doaje.
* 1977 - In Frankriek weurt de lètste executie mèt de guillotine oetgeveurd.
* 1990 - De Basiliek van Notre-Dame de la Paix in Yamoussoukro (Ivoorkus), ein van de groatste kèrke van de waereld, weurt gewiejd door paus Johannes Paulus II. 
* 2002 - Zjwitserland weurt lid van de Vereinigde Naties.
* 2003 - De Zjweedse minister van boetelandse zake Anna Lindh weurt neergesjtoke; ze sjtörf de volgende daag aan häör verwondinge.

## Gebore
* 1487 - Paus Julius III
* 1857 - James Keeler, Amerikaanse astronoom
* 1885 - Johannes de Jong, Nederlandse kardinaal en aartsbiesjop van Utrech.
* 1890 - Franz Werfel, Oasteriekse sjriever
* 1935 - Paul van Vliet, Nederlandse cabaretier
* 1938 - Karl Lagerfeld, Duutsje mode-óntwerper (gesjtorve 2019)
* 1973 - Mark Huizinga, Nederlandse judoka
* 1976 - Gustavo Kuerten, Braziliaanse tennisser

## Gesjtorve
* 954 - Lowie IV van Frankriek
* 1797 - Mary Wollstonecraft, Ingelsje sjriefster
* 1898 - Elisabeth van Oasteriek (*Sisi*)
* 1948 - Keuning Ferdinand van Bulgarije
* 1983 - Felix Bloch, Zjwitsers-Amerikaanse fysicus
* 2018 - Co Westerik, Nederlandse sjèlder (94)
Sendmail

**Sendmail** is 'ne Mail transfer agent (MTA) dee zier bekind is es 'n open source projek en in de  Unix gemeindschappe en weurt verspreid zoewel es gratis software es proprietary software. De huidege versie is versie 8.13.8.

## Historie en gebruuk
Es 'ne aofstammeling vaan 't orginele ARPANET *delivermail*, is Sendmail 'n hiel flexibel programma, wat allerlei soorte vaan e-mail transporte en aofleveringe aonkint inclusief 't populaire SMTP. De orgineel versie vaan Sendmail is gesjreve door Eric Allman in het begin vaan de jaore 80 aon de Universiteit vaan Californië in Berkeley. Allman had ouch delivermail gesjreve. De ierste versie van Sendmail woort in 1983 mètgelevert bij BSD 4.1c.

Sendmail is nog steeds de mies populaire MTA op 't Internet, meh dit is langzaam aon 't verandere. De populariteit is te daanke aon het feit dat 't weurt mètgeleverd es standaard MTA op 't Unix besturingssysteem. 'n Studie in 2001 wees oet dat óngeveer 42% vaan alle publiekelek bereikbare mailservers Sendmail gebruukde.

Sendmail is zier komplex, en hiel meujlik in te stèlle door behierders. Ouch al is 't mesjiens wel de mies flexibele en sjaolbare MTA, de veiligheidsprobleme die 't gehad heet euver 'ne lange tied, zörreg dat mier en mier behierders euverstappe op qmail, Exim, postfix of aander alternatieve.

## Sendmail X
De volgende generatie vaan Sendmail hèt Sendmail X. 't is gein geëvolueerde versie vaan versie 8, meh obbenuijts gesjreve.

## Extern linke
*http://www.sendmail.org/
*Sendmail X
12 september

**Heiligedaag van [[Guido van Anderlech]]**

## Gebeurtenisse
* 1683 - De twiède belegering van Wene door de Turke weurt beëindig door 'n leger ónder de Poolse keuning Jan III Sobieski.
* 1910 - Gustav Mahler dirigeert in München de première van zien 8e symfonie.
* 1940 - Veer sjoaljónges mèt 'ne hónd óntdèkke prehistorische grotsjilderinge in Lascaux (Frankriek). 
* 1944 - De Amerikaanse 30e Infanterie Divisie *Old Hickory* trèk Nederlands Limburg binne en bevriejt de ièrsjte gemeintes van Nederland: Norbik, Èèsjde, Misj, Maer. 
* 1945 - De Japanse troepe in Singapore geve ziech euver.
* 1949 - Theodor Heuss weurt de ièrsjte bondspresident van de Bondsrepubliek Duutsjland.
* 1974 - In Ethiopië weurt keizer Haile Selassie aafgezat.
* 1980 - Militair sjtaatsgreep in Turkije. 
* 1990 - De veer Duutsje bezèttingsmachte sjlete in Moskou 'n akkoord wat de weeg vriemaak veur hereiniging van Duutsjland.

## Gebore
* 1494 - Frans I van Frankriek
* 1857 - George Hendrik Breitner, Nederlandse sjilder
* 1858 - Fernand Khnopff, Belzje sjilder
* 1931 - Silvia Pinal, Mexicaanse actries en politica (gesjtorve 2024)
* 1944 - Barry White, Amerikaanse soulzenger

## Gesjtorve
* 1660 - Jacob Cats, Nederlandse diechter, juris en politicus
* 1683 - Keuning Afonso VI van Portugal
* 1900 - Henri Sarolea, Nederlandse sjpoorweegóndernummer
* 1977 - Steve Biko, Zuid-Afrikaanse sjtiechter van de Black-Consciousness-bewaeging
* 1990 - Max Tailleur, Nederlandse humoris
* 2003 - Johnny Cash, Amerikaanse country-zenger
* 2017 - Riem de Wolff (74), Nederlandse rock 'n rollmuzikant (Blue Diamonds)
Renkum

**Renkum** ies 'n plaats en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 31.477 inweunersj (1 mei 2006, brón: CBS) en 't oppervlak ies 47,12 km² (woavan 1,11 km² water). Renkum liek aan de Rien, tösje Arnhem en Wageninge, en besjteit oet de kerne Renkum, Oosterbeek, Heelsum, Heveadorp, Doorwerth en Wolfheze. 't Gemeintehoes sjteit in Oosterbeek.

## Functies
De gemeinte kènt zjwoar en liechte industrie. In de plaats Renkum liek de papierfabriek *Norske Skog* (veurheen *Parenco*) en 'n rubberfabriek die tot in de jaore 80 in Heveadorp sjtóng. Wiejer wone d'r väöl forenze die in Arnhem wèrke. De gemeinte haet ouch toerisme, veural vanwege de bösjrieke umgeving. 

## Aanziech en bezeenswaerdighede

't Dörp Renkum ies groatendeils verwoes in de Twiède Waereldoorlog en daonao weer opgeboewd. In de Roams-Katholieke parochiekèrk (óntworpe door Jos Cuypers in 1923) bevink ziech 't beeldsje van Maria van Renkum, dat al sins de mieddelièwe doel van baevaarte ies.

Oosterbeek haet 'n kèrkske dat deils oet de 10e ièw dateert en 'ne 14e-ièwse tore haet (gerestaureerd in 1946 nao oorlogssja). Hie liek ouch 't Airborne Museum dat gewiejd ies aan de Sjlaag um Arnhem in 1944.

In Doorwerth liek Kesjtièl Doorwerth, 'n oarsjprónkelik mieddelièwse waterburch. In de buurt van Wolfheze liegke graafheuvele oet de bronstied. 

Heveadorp ies tösje 1916 en 1921 geboewd veur de wèrknummersj van de Hevea-rubberfabriek. 'n Deil van de arbeidersjweuninge in cottagesjtiel ies in 't miedde van de jaore 80 gerestaureerd. 

## Historie
Renkum weurt veur 't ièrsj geneump in 'ne breef van Keizer Ono I oet augustus 970 es *Redinchem*. In 't begin van de 11e ièw woort d'r 'n kapel geboewd woa in 1380 't beeld van Maria van Renkum versjene zou zin. In 1405 woort bie de kapel 'n kloaster gesjtiech, dat in 1585 verwoes woort.

In de 19e ièw óntwiekkelde Renkum ziech van 'n landboewdörp tot 'n industrieplaetske, mèt papier- en sjteinfabrieke. 

Oosterbeek, allewiel de groatste kern van de gemeinte, waor in de jaore 60 van de 19e ièw 'n kunstenaersjdörp, woa ónder andere Jan Toorop wèrkde. 'ne Kruusweeg van häöm ies te zeen in de Bernulphuskèrk in dees plaats.

## Externe link
* Website van de gemeinte
Dolberg

**Dolberg** ies 'n buurtsjap van Klumme, in de gemeinte Voelender op 't plateau in Zuud Limburg.

De bewoning liek aan de doadloupende waeg *Dolberg*. Op 't ing hingk 'n houte kruus aan 'n hoesmoer. Dao bevinge ziech 'n paar häöf, woavan eine van mergel. Op de sjplietsing mèt de Waalheimerwaeg, riechting Walem, sjteit 'n houte waegkruus. In Dolberg wone 60 luuj in ca 20 hoezer.

Tösje Klumme en Dolberg ies Romeins aardewerk opgegrave oet 'n graaf.
Termoorsj

**Termoorsj** (plaatselik d'r Moeësj?) ies 'n buurtsjap van Ransdaal in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. 't Besjteit oet 10 häöf en hoezer mèt ca 30 inweunersj. Vanoet Ransdel sjteit vlak veur Termoorsj 'n houte waegkruus mèt 'n opsjrief (anno 2005) in 't dialek: *Dee hie ten Hiëmel kiek, dink aan mich.* Aan ein van de boerderieje hingk nóg 'n houte waegkruus.
De nederzètting bevingk ziech aan de waeg riechting Krawbich. Hie liek ein van de hoagste brögke van Nederland euver 't sjpoor.
Aonsleeg vaan 11 september 2001

Op **[[11 september]] [[2001]]** weure e aontal **aonsleeg** gepleeg op de Twin Towers in New York en 't Pentagon in Arlington County, Virginia. Bij dees aonsleeg valle bekans 3.000 börgerdoeje.

### Officieel lezing
De officieel lezing is tot al-Qaeda, 'n terroristische groepering die geleid weurt door Osama bin Laden de aonsleeg heet gepleeg. Op dee mörge weure veer vleegmasjienes gekaap door 19 manslui die verboonde zien aon al-Qaeda. In eder team vaan kapers zaot 'ne getrainde piloot. Twie vleegmasjienes vlege in de Twin Towers vaan het World Trade Center in New York City, eint in edere tore. Alle twie de tores valle binne twie oor inein. De piloot vaan het daarde vleegmasjien stort neer in het Pentagon in Arlington County, Virginia. Passageers en bemanning vaan het veerde vleegmasjien perbere de kóntrol vaan het vleegmesjien trök te kriege; het vleegmasjien stort neer in e veld bij Shanksville in Somerset County, Pennsylvania. Boete de 19 kapers weurt vasgesteld tot 2973 lui doed zien en 24 lui vermis tot op de daag vaan vendaog.

### Twiefels
Nao de aonsleeg zien versjèllende theorie nao väör gekómme, boe-in gespikkeleerd weurt euver de waren touwdrach. Zoe zówwe mierdere lui vaan de euverheid al ieder op de huugte zien gewees vaan de aonsleeg en höbbe ze niks gedoon met die kinnes, of zelfs tot zie zelf de planne veur de aonsleeg höbbe gemaak. Aandere zègke tot 't oeteindelek instorte vaan de tores vaan het World Trade Center veroorzaak is door explosies. Weer aandere zègke tot gaaroet gein vleegmasjien in het Pentagon is neergestort, en tot het veerde vleegmasjien zou zien neergesjote.

### Reakties
Es gevolg vaan de aonsleeg is de euverheid vaan de Vereinegde State van Amerika 'nen oorlog tege 't terrorisme begós. Es ierste höbbe ze, same met 'n 'coalitie' vaan aander len, de Taliban-regering vaan Afghanistan aofgezat umtot dat 't land waor boe al-Qaeda zien trainingskampe zouw höbbe en boe Osama bin Laden zouw verblieve. 

D'n oorlog in Irak is volges de euverheid van de V.S. ouch e gevolg vaan de aonsleeg vaan 11 september.

## Externe links
*  Euverziech slachoffers
*  complete 9/11 timeline
Theophrastos

Theophrastos (Eresos, Lesbos, 370 v. Chr. - Athene, 287 v. Chr.) is 'ne filosoof en d'r groeëtste plaantkundige van de Aodheed.
Es Tyrtamos gebaore, neumde z'ne lieraar Aristoteles 'm Theophrastos umwille van z'n goddeleke meneer va kalle in 't openbaar of z'ne goddeleke sjtijl.

Theophrastos waor ursj lieërling va Plato, later van Aristoteles. In 323 is e hoofd van 't Lyceum es opvolger van Aristoteles bis vlak väör z'ne doeëd. Theophrastos how ging keender en is och neet getrowd gewes. Och haat e gene directe opvolger aa-gewaeze.

## De Peripatetische Sjoeël

In 't Lyceum sjtong 'n kapel väör de muze en d'r waor 'ne groeëte tuin umheen, mit waandelgaank, tuinhuuskes en aal. In dizze waandelgaank of *peripatos* waoërd college gehaowe en de sjoeël hat daoaan d'r naam de 'peripatetische sjoeël' te daanke.

## Werke van Theophrastos

'n Lang lies va 220 titels is uvvergelieverd mae d'r zeunt mer 9 beuk *Plaantkunde* en zes beuk *Uvver de oeërzaak van de plaante* en 't beukske *Karaktersjetse* bewaard blaeve.
Diogenes Laërtios sjreef de 'antieke' biografie van Theophrastos.

## De Karaktersjetse

De daartig karaktersjetse zeunt in z'n gehieël bewaard blaeve. 't Zeunt treffende typeringe va sjtadsgenote. Theophrastos neumde hun eegenaardighede 'karakters', in breejer betekenis 'sjtaempel', en waor daomit d'r ursjte dae 't waoërd karakter haat toegepas op de minsjeleke zieël.
Aristoteles sjrieft in 't algeming uvver däögde en oondäögde in z'ne *Ethika* en laet och norme aa. Theophratos besjrieft ieëder psychologiserend d'r gewoeëne miensj en lut d'r laezer eeges oetmake wat e d'r van vindt of oeë e zich in herkint.
*Karaktersjetse* vilt boete alle Griekse genres. 't Waerk haat ging väörgangers, waal väöl naovolgers. D'r invloed in os daag bliekt oet *Der Ohrenzeuge, Fünfzig Charaktere* van Elias Canetti (1983) oeëmit Theophrastos 'ne waardige naovolger kriet.
Kees van Kooten vertaalde in 2006 'n verzameling humoristische kortverhaole, oeë-oonder d'r karaktersjets *D'r opsjupper* va Theophrastos.

In 'n alledaags taalgebroek sjtilt Theophrastos in *Karaktersjetse* miensjeleke eegenaardighede mit väöl humor an de kaak. E geet op de volgende meneer te waerk: e begint mit 'n definitie en geet da te waerk esof e de symptome van 'n kraenkde besjrieft. E compleet miensjbeeld wert daomit neet gegaeve mae waal een laeëvendige sjildering, zoonder enige moralistische pretaentie.

E väörbeeld vertaalt däör Bep Mergelsberg:

**D'r regaent.**

Regentementaliteet kan me zieë es de versjlaving um d'r baas te zieë um raejene va mach en gewin. Zo'n autoritair figuur is ieëmes van d'r vólgende sjlaag: es de vólksvergadering vergadert uvver de keus van ordebewaarders die d'r organisator motte assistere bie de processie, da traejt-e nao väör en miengt dat die functionarisse blanco volmach motte ha...en inge is genog...
...Vanzelfsjpraeëkend liegke de volgende regentekrete 'm in d'r moond besjtorve: ...vaeër of zie besjture de sjtad - 'n aander keus haat 't neet...
13 september

**Heiligedaag van [[Johannes Chrysotomus]]**

## Gebeurtenisse
* 81 - Domitianus weurt Romeinse keizer nao de doad van ziene broor Titus.
* 1189 - Richard Lièwehart weurt in Westminster Abbey tot keuning Richard I van Ingeland gekroand.
* 1394 - De juudde were oet Frankriek verdreve op bevel van Karel VI.
* 1922 - De hoagste aardtemperatuur oats weurt gemete in al-Aziziyal in Libië: 58&nbsp;°C.
* 1940 - Italiaanse troepe valle vanoet Libië Egypte bènne: 't Midde-Oaste wirt betrokke in de Tweëde Waereldaorlog.
* 1952 - 't Ièrsjte Jip en Janneke-verhaol versjient in Het Parool.
* 1956 - De diek um de IJsselmeerpolder Oostelijk Flevoland weurt gesjlote.

## Gebore
* 1814 - Nicolaas Beets, Nederlandse sjriever, diechter en predikant
* 1874 - Arnold Schönberg, Oasterieks-Amerikaanse componis
* 1916 - Roald Dahl, Britse sjriever
* 1927 - Laura Cardoso, Braziliaanse actries
* 1949 - Maria van der Hoeven, Nederlandse politica

## Gesjtorve
* 81 - Titus, Romeinse keizer
* 1506 - Andrea Mantegna, Italiaanse sjilder
* 1996 - Tupac Shakur, Amerikaanse rapper
* 1997 - Meindert Tjoelker, Nederlands sjlachoffer van zinloos geweld
Meersjes

**Meersjes** is 't dialek dat ze in Meersje en umsjtreke kalle.

## Meersjese klinkersj

## mètklinkersj

* **gk**  (Duits:sagen) Meersjes. brögke; zègke  	
* **sj**   (Ned  sjaal, sjofel,sjezen) Meersjes. sjwan, flesj, (Ned. schoon, fles)
* **zj** (Ned. journaal) Meersjes. zjwar, zjwegel  (Ned.zwaar, lucifer), 

## Klankweier van was nao wes
Vergeliks se de oetsjpraok van 't Meersjes mèt dat van de wes nao was (oost) ligkende dialekte: 't Mestreechs (westelik van Meersje),  't Valkebergs (wastelik van Meersje) en nog wiejer wastelik 't Heëlesj, dan kris te wat bepaalde klanke betref 'n paar opvallende en kènmerkende  versjuvinge.

**Veurbeelde**:
## o, oo, oe
**oo-oe-wa-oa-oeë**
Nederlands: **zo**,  Mestreechs: **zoe**; Meersjes: **zwa** ; Valkebergs: **zoa** (tjweklank), Heëlesj: **zoeë** (oe mèt naosjaag)
Nederlands: **hoog**; Mestreechs: **hoeg**; Meersjes: **hwag** ; Valkebergs: **hoag**; Heëlesj: **hoeëg**
Nederlands: **oosten**; Mestreechs: **oeste**; Meersjes: **waste**  ; Valkebergs: **oaste**; Heëlesj: **oeëste**
Nederlands: **school**; Mestreechs: **sjaol**; Meersjes:  **sjwal** ; Valkebergs: **sjoal**; Heëlesj: **sjoeël**
Nederlands: **schooltje**; Mestreechs: **sjäölke** (umlaut); Meersjes:  **sjwelke**  (umlaut); Valkebergs **sjuèlke** (umlaut); Heëlesj **sjuuëlke** (umlaut)
Nederlands: **brood**; Mestreechs: **broed**; Meersjes: **brwad**  ; Valkebergs: **broad**; Heëlesj: **broeëd** 
Nederlands: **broodje**; Mestreechs: **bruudsje** (umlaut); Meersjes:  **brwedsje**  (umlaut); Valkebergs: **bruèdsje** (umlaut); Heëles: **bruuëdje** (umlaut)
Nederlands: **kool**; Mestreechs: **kuul**; Meersjes:  **kwel** ; Valkebergs: **kuèl** (tjweklank); Heëlesj: **kuuël** (uu mèt naosjlaag)

## ee, ie (aa)
**ee-ie-jwe-iè-ieë** 
Nederlands: **eeuw**; Mestreechs: **iew**; Meersjes:  **jew** ; Valkebergs: **ièw** (tjweklank); Heëles: **ieëw** (ie mèt naosjlaag)
Nederlands **twee**;  Mestreechs **twie**; Meersjes:  **twje** ; Valkebergs **twiè**; Heëlesj: **twieë**
Nederlands: **kaas**; Mestreechs: **kies**; Meersjes:  **kjes** ; Valkebergs: **kiès**; Heëlesj: **kieës**
14 september

**Fièsdaag van [[Kruusverheffing]]** 

## Gebeurtenisse
* 1509 - Deile van Constantinopel were verwoes bie 'n aardbeving; d'r valle óngevaer 13.000 doaje.
* 1515 - Nao de Sjlaag bie Marignano verklaore de Zjwitsersj ziech neutraal.
* 1752 - 't Brits Riek veurt de Gregoriaanse kalender in, woadoor in diet jaor 14 september volg op 2 september. 
* 1901 - Theodore Roosevelt weurt president van de Vereinigde Sjtate.
* 1944 - Mestreech weurt bevriejd.
* 1959 - De Sovjet-sonde Loena 2 bereik es ièrsjte objek de maon. 
* 1960 - De OPEC weurt opgeriech in Bagdad.
* 1999 - Kiribati, Nauru en Tonga were lid van de Vereinigde Naties.
* 2003 - Zjwede verwörp in e referendum de euro. 

## Gebore
* 1547 - Johan van Oldenbarnevelt, Nederlandse politicus (raodpensionaris)
* 1737 - Michael Haydn, Oasteriekse componist
* 1769 - Alexander von Humboldt, Duutsje naturalis en óntdèkkingsreiziger
* 1804 - John Gould, Britse ornitholoog
* 1849 - Ivan Pavlov, Russische psycholoog
* 1933 - Hans Faverey, Nederlandse diechter
* 1937 - Renzo Piano, Italiaanse arsjitek
* 1956 - Maxime Verhagen, Nederlandse politicus

## Gesjtorve
* 258 - Cyprianus, biesjop van Carthago en kèrkvader
* 407 - Johannes Chrysostomus, aartsbiesjop van Constantinopel, kèrkvader en kèrkleraar
* 775 - Constantijn V, keizer van 't Byzantiens riek
* 1321 - Dante Alighieri, Italiaanse diechter
* 1901 - William McKinley, 25ste president van de Vereinigde Sjtate (58)
* 1937 - Tomáš Masaryk, Tsjechoslowaakse president
* 1982 - Grace Kelly, Amerikaanse actrice en prinses van Monaco
* 2018 - Anneke Grönloh, Nederlandse zengeres (76)
15 september

**Fièsdaag van [[Maria van Sjmarte]]**

## Gebeurtenisse
* 1584 - El Escorial bie Madrid kump aaf.
* 1821 - Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras en Nicaragua were ónaafhenkelik van Sjpanje.
* 1905 - In Boedapest demonstere óngevaer 100.000 luuj veur de inveuring van 't algemein keesrech in Hongarije. 
* 1935 - In Duutsjland were de Neurenberger wètte ingeveurd.
* 1940 - In de Sjlaag um Ingeland lanceert de Duutsje Luftwaffe 'ne groate aanval op Londe: 60 vleegmesjiene goont verlore.
* 1949 - Konrad Adenauer weurt de ièrsjte bóndskanseleer van de Bóndsrepubliek Duutsjland.
* 1973 - Karel XVI Gustaaf volg ziene gesjtorve opa Gustaaf VI Adolf op es keuning van Zjwede. 
* 2000 - De Olympische Sjpele in Sydney beginne.

## Gebore
* 1254 - Marco Polo, Italiaanse óntdèkkingsreiziger
* 1857 - William Howard Taft, Amerikaanse president
* 1890 - Agatha Christie, Ingelsje detectivesjriefster
* 1898 - J. Slauerhoff, Nederlandse sjriever
* 1904 - Umberto II, keuning van Italië
* 1919 - Fausto Coppi, Italiaanse fietsrenner
* 1924 - Lucebert, Nederlandse diechter en sjilder
* 1945 - Jessye Norman, Amerikaanse zangeres
* 1964 - Robert Fico, Slowaakse politicus
* 1984 - Prins Harry, Britse prins

## Gesjtorve
* 1700 - André Le Nôtre, Franse tuinarsjitek
* 1883 - Joseph Plateau, Belzje wis- en natuurkundige
* 1927 - Herman Gorter, Nederlandse diechter
* 1945 - Anton Webern, Oasteriekse componis
* 1973 - Keuning Gustaaf VI Adolf van Zjwede
* 1995 - Rien Poortvliet, Nederlandse sjilder en teikenaar
Plaat (Ieëpe)

**Plaat** is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. In de Plaat lient 10 hoezer.

## Bezeenswaerdig

* Vakwerkhäöf en -hoezer.
* *[[Dörphaof]]*, gelaege an d'r waeg nao Terziet en an d'r holle waeg mit de naam *Dorphof* richting de Óndersjte bösj is 'n groete carréboerderi-j, opgetrokke in vakwerk. De plint van 't geboew besjteet oet breuksjtee. 'n Gedeelte van de besjtraoting van de binneplaatsj, van Ieëpener kiezel, zou 'n restant zieë van ing in 1289 vermelde börch.
* Get lièger aaf, an de Geul, op Plaatwaeg nr 1, drieënt 'n watermeule oet de 18 eeuw. Vreuger waod de meule gebroekt vur 't volle van lienzaod en 't vilte van wölle sjtof. Dao-aan hat ze de naam volmeule te danke. In 1872 is de meule umgebowd tot kaonmeule. In de jaore 70 van de 20e eeuw volgde 'n restauratie nao 'ne brand. Tot 1994 functioneerde ze vur 't Gilde van Echte Bekkersj. Op dit moment, alling op zaoterdig, wet der vieëvoor in geproduceerd. Dat gebeuët nog ummer op waterkracht. 
* 'n Moerkapel mit crucifix in 'ne haof op der dri-jsjpronk taege uvver Dörphaof.
Terziet

**Terziet** is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. 't Is gelaege tösje de Plaat en de Belsje grens an de Terzieterbaek. 'ne Ander naam van de baek is Sielerbaek. Ze mondt in de buurt van de watermeule van de Plaat in de Geul oet.
In de 14e eeuw is sjprake van Rosit of Rosyt. In 1537 van resyt en in der syt. Terziet zow ontsjtange zieë vanoet d'r haof De Schever.
De bewoning bevingt zich rond d'r Terzieterwaeg en besjteet oet ca 30 wunninge. In 1999 waod in Terziet gaasleiding gelaat en in 2000 riolering.

## Bezeenswaerdig
* Vakwerkhäöf en hoezer.
* 'n Kapel gewi-jd aan Maria, op de sjplitsing mit d'r Helwaeg. Me mot de baek uvversjtaeke um d'r bie te kaome. In 't bowwerk, dat va nao d'r Twejde Weltkreeg sjtamt, bevinge zich neogotische elemente wie sjpitsbäög en pinakelsj.
* D'r Óndersjte bösj en d'r Boveste bösj.
Terpaote

**Terpaote** of **Terpaorte** (Nederlands: *Terpoorten*) is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. De bewoning is gesitueerd rond d'r Terpaoterwaeg, ten zuid-ooste van Ieëpe kutbie de Geul. Dao sjtunt ca 5 boerehoezer, oe-van de mitste vakantiebesjtimminge zunt.

## Bezeenswaerdig
* 'n Watermeule (kaonmeule) op de Geul.
* 'n Bakhoes op d'r dri-jsjpronk mit der holle waeg richting Ieëpe
* Vakwerkhoezer
* D'r haof Wingberg. Dit is vreuger ing meule gewes, dorum d'r naam "Wingbergermolen".
* 'n Geetiezere waegkruuts op 't ing van 'ne holle waeg, in de baemde van de Geul.
De Maagdenberg

**De Maagdenberg** (ouk wèl: *De Luiterberg*) is 'ne veurmalige kern, allewiel wièk van Venlo, gelaege aan de oëskant van de stad. Op de Maagdenberg leet 't veurmalig landgood van Generaal Mathieu de Brialmont (minister van oorlog in Bels), waat later bewoeënd woort door jónkhièr de Roëll. Deze lètste leet 't landhoes verbouwe in neoclassicistische stièl.

Wies aan 't ind van de 18e ièw waas de Maagdenberg de galgeberg van Venlo. Deze Galgeberg is gelaege aan de huidige Waterleidingsingel. Heej woorte in ein wièd verleeje criminele ter doeëd gebrach middels ophanging. Ein van de bekindste minse dae heej is opgehange waas d'n beruchte struùkrouver Hölster Heinke.

De Maagdenberg haet 'n kèrk gewiejd aan de heilige Jozef, die gebouwd woort in 1929 nao 'n óntwerp van H. Rijven.

De Maagdenbergerbaek is in 1908 gedeiltelik gedemp.

## Vereiniginge
*Vastelaovesvereiniging "De Wien"

## Link nao ein lóchfoto van de wièk D'n Maagdenberg
Lóchfoto De Maagdenberg
Heide

**Heide** kènt verwieze nao:
*'n kern van de gemeinte Lôneke in Belsj Limburg, zuug Heide (Lôneke)
*de Nederlandse naam van 't dörp De Haej in de gemeinte Venroj
*'n gehuch in de gemeinte Ech-Zöstere, Limburgse naam De Hei
*Hei (Gangelt)
*Hei (Leudaal)
*Hei (Zjwame)
*heidendóm
*hei
Herten

**Herten** kin verwieze nao drei plaotse in de EU, naomelek:
* Herte - e NL-Limbörgs pläötske dat de naom *Herten* druug op 't Neerlands (neve Remunj)
* Jotte - 'n BE-Limbörgs deilgemeinte vaan Wille die de naom *Herten* druug op 't Neerlands (neve Tóngere)
* Herten (Duutsland) - e Noordrien-Wesfaals Dörpke in de Rienlandse krink Kreis Recklinghausen (neve Boochem, Gelsenkirchen, Dortmund en Herne)
Laor

**Laor** kènt verwieze nao:
*'n kèrkdörp in de gemeinte Wieërt, zuug Laor (Wieërt)
*'n buurtsjap van Wienesrao in de gemeinte Nut, zuug Laor (Nut)
*'n dörpke in de Pruse gemeinte Niederkrüchten, zuug Laar (Niederkrüchten)
Plaat

**Plaat** kèn zin:
* Lankwerpig dun en hel sjtök materiaal, zuug Plaat
*'n Langsjpeelplaat (grammofoonplaat) veur 't aafsjpele van muziek zuug Plaat
*'n Buurtsjap van Ieëpe, zuug Plaat
*Plaat (vrów), sjaeldnaam vór 'n óppervlakkige vrów
Tsunami

Ein **tsunami** is ein huul groeëte golf die waat opgewek wuurt door 'n aardbeving, aardversjuving, vulkaanoetbarsting of 'ne meteorietinsjlaag. Ein tsunami ongersjiet zich van 'n normaal golf doordat 'n tsunami neet wuurt opgewek door wink of getieje, ouch ömdet biej ein tsunami water wuurt verplaats en beej winkgolve neet.

## Recente tsunami

Op 26 december 2004 woorte ónder andere Sri Lanka, Thailand, India en Indonesië zjwoar getroffe door 'ne tsunami dae volgde op 'n zièbeving mèt 'n krach van 9.3 op de sjaal van Richter in de Indische Oceaan.
Windows

**Windows** is 'n femilie vaan besturingssysteme die ontwikkeld is door Microsoft. De ierste versie vaan Windows is van 1985 es 'n aonvölling op MS-DOS um aon de greujende vraog nao grafische gebruukers umgevinge (Graphical User Interface of GUI) te voldoen. Windows drejt op versjèllende platforme, wie servers, embedded devices, mer veural op personal computers. 

Eehmiddels zitte vuur op de letste neu versie van Windows, en die hists Windows 8 dat d'r opvolgjer van Windows 7 es.

Ubuntu (Linuxdistributie)
Gibraltar

**Gibraltar** is 'n rots en 'n euverzies gebeedsdeil vaan 't Vereinig Keuninkriek. De stad in het uterste zuije van Spanje ligk aon de Straot vaan Gibraltar. De berg is in de klassieke literatuur ein vaan de Zuile vaan Hercules.

De naom *Gibraltar* is aofkomstig vaan de amazighse kriegshier Tarik ibn Zijad dee dao in 711 met zien troepe euverstaok vaanoet Noord-Afrika. De rots kreeg de naom *Djebel Tarik (جبل طارق)* (berg vaan Tarik) boe nao 't via verbastering Gibraltar woort. Dèks weurt abusievelek gedach tot de naom 'n verbastering is vaan *Djebel al Tarik*, umtot 'al' 't lidwoord vaan bepaoldheid is in 't Arabisch.

In 1309 vereuverde de Castilianen de rots meh in 1333 woort de plaots obbenuijts Moors. In 1462 kaom in 't kader vaan de Reconquista veuraltied 'n ind aon de Moorse aonwezigheid op Gibraltar. Op 4 augustus 1704 vereuverde 'n Ingels-Nederlandse coalitievloot de rots en sinstoen bleef de doorvaart door de straot vaan Gibraltar oonder Ingels towziech en de rots 'n Britse exclave. Es gevolg vaan de Spaonse successieoorlog, volges het Verdraag vaan Utrech kaom Gibraltar in 1713 definitief in Ingelse han. Sins 1830 is de rots 'n Britse kroenkolonie. Gibraltar heet zelfbestuur op gebied van binnelandse zake en rechspraak. Groet-Brittannië is verantwoordelek veur 't boetelands beleid. 'ne Goeverneur vertegenwoordeg de Britse kroen.

Medio 1966 sloot Spanje veur korte tied 't grensverkier nao en vaan Gibraltar en beperkde de lochvaart daonao tow. Spanje wèlt al langer Gibraltar euver numme. In 2002 spraok 99% vaan de bevolking vaan Gibraltar ziech in 'n referendum oet tege 'n gedeilde Brits-Spaonse soevereiniteit, 'n veurstèl vaan premier Tony Blair en z'ne toenmalige Spaonse collega José María Aznar (1996-2004). José María Aznar's opvolger José Luis Rodríguez Zapatero, wèlt mèt Tony Blair, waarschijnlik op 18 september 2006 'n akkoord teikene dat de mieste probleme tösse de twie len en Gibraltar zal oplosse; de lochhave van Gibraltar maag daan vlöchte oet Spanje en de rest vaan de Europese Unie aofhandele. De lochhave zal zoewel door Britse es Spaonse autoriteite weurde bemand. De grenskontrole weurt versoepeld. Spanje zal mier tillefoonlijne nao Gibraltar aonlègke en 'n laankloupend konflik euver pensioenbetaolinge vaan Spaonse veurmalige arbeiders in Gibraltar is bijjgelag.

Op de rots leef 'n door de Britte ingevoerde apekolonie. Het geit um 'n troep berberape (*Macaca sylvanus*), die daoneve ouch in Noord-Afrika veurkómme. 'n Legende zeet tot, es de ape vaan de rots weg zien, 't mèt de Ingelse hierschappij aofgeloupe is. Ouch daorum weurt de populatie streng besjermp. De kolonie besteit oet einige tientalle bieste.
Headly Binderhagel

**Headly Ronald Binderhagel** (Paramaribo, 29 september 1945) waor van 2002 tot 2009 d'r börgemeister van de gemeinte Nut in Nederlands Limburg. Haeë is lid van 't CDA. Haeë waor een van de wiënige allochtoon (van Surinaams-creoolse aafkóms) börgemeistesj in Nederland.