Minisitule Evunaanyizibwa Kunsonga z'Ebweru w'Eggwanga lya Uganda

**Minisitule y'ensonga z'ebweru (MOFA)** minisitule ya gavumenti ku mutendera gwa kabineti evunaanyizibwa ku kusa mu nkola n'okuddukanya enkola ya Uganda ey'ensonga z'ebweru n'emirimu gy'ensi yonna. 

## W'esinganibwa
Ekitebe kya minisitule eno ekikulu kisingaanibwa ku 2A Colville Street, ku lusozi Nakasero, mu Divizoni eyawakati eya Kampala, ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda.  Endagiriro y'ekitebe kino ekikulu ziri: 0°18'55.0"N, 32°35'06.0"E (Latitude:0.315267; Longitude:32.584990). 

## Entambuza y'emirimu
Ebikwata ku minisitule eno byatandika nga Uganda yaakafuna okwetwaaze nga 9 Ogwekumi 1962. Mu kusooka, mu by’okudukanyizibwa, yali wansi wa Oofiisi ya Ssaabaminisita . Mu 1971, yafuuka minisitule eyali yeetegenredde.  Mu 1966, ekifo kya Minisita w’Eggwanga Omubeezi Ow’ensonga z’Ensi yonna kyatondebwawo, era mu 1988 ekifo kya Minisita w’Eggwanga  Omubeezi Ow’ensonga z’Ebitundu kyayongerwako. 

## Obukulembeze mu by'obufuzi
Wetwatukira mu Gwekumineebiri mu 2016, Sam Kutesa yeeyali minisita w’ensonga z’ebweru w'eggwanga. Ekifo kino akibaddemu okuviira ddala mu 2005. Minisita w’eggwanga omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z’ensi yonna abadde Henry Oryem Okello okuva mu 2005. Okuva nga 1 Ogwokusatu 2015, Philemon Mateke abadde minisita w’eggwanga omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z’ebitundu.   

## Ensengeka y'ekikula ky’ekitongole kino
Mu by’okuddukanya emirimu, minisitule eno egabanyizibwamu ekitongole ekivunaanyizibwa ku nkolagana y’ensi yonna n’ekitongole ekivunaanyizibwa ku nkolagana y’ebitundu. 

Era erina ebitongole bino wammanga:

* Ekitongole ky’eby'ensimbi n’enzirukanya y’emirimu, ekivunaanyizibwa ku nsonga z’eby'ensimbi n’enzirukanya y’emirimu. 
* Ekitongole ky’okubala ebitabo by’omunda, ekivunaanyizibwa ku kwekeneenya akabi n’okukola enteekateeka z’okukendeeza ku kabi. Ekitongole kino "kivunaanyizibwa okulaba ng'enkola zonna, okufuga, ebiragiro n'emitendera bimala era bikola bulungi". 
* Ewaterekebwa ebiwandiiko, ekivunaanyizibwa ku mpuliziganya, enkolagana n’abantu n’emikutu gy’amawulire, ensonga za tekinologiya w’amawulire n’empuliziganya, okutendeka n’okugoberera enkiiko za baminisita n’ababaka, n’ensonga ezikwatagana nabyo. 
* Ekitongole ky’omukago gwa Afrika, ekivunaanyizibwa ku kutegeka, okusa mu nkola, n’okukwasaganya okutuukiriza enkola y’eggwanga eri omukago gwa Afrika . 
* Ekitongole ekivunaanyizibwa ku kuweereza banaansi abali mu mawanga ag'enjawulo okwetoloola ensi yonna, evunaanyizibwa ku kukulaakulanya, okusa mu nkola, n’okulondoola enkola ezikosa Bannayuganda ababeera n’abakola ebweru w’eggwanga. Yatondebwaawo mu 2007. 
* Ekitongole ky'ebitundu bya Asia ne Pacific, ekivunaanyizibwa ku kulakulanya, okusa mu nkola, n’okukwasaganya enkola ne pulogulaamu ezikwata ku nkolagana n’amawanga g'okusemazinga wa Asia, Pacific Rim, ne Pacific Ocean. 
* Ekitongole ekirimu amwanga G'omubuvanjuba bwa Afrika n'ekitongole kya Ring States, ekivunaanyizibwa ku kulaakulanya, okusa mu nkola, n’okukwasaganya enkola ne pulogulaamu za gavumenti eri amawanga g’omukago gwa East African Community, Olukungaana lw’ensi yonna ku Kitundu ky’Ennyanja ennene, n’ekitongole kya gavumenti ez’enjawulo ku nkulaakulana . 
* Ekitongole ekivunaanyizibwa ku nkolagana ne Bulaaya, ekivunaanyizibwa ku kuteekawo, okusa mu nkola, n’okukwasaganya enkolagana ya Uganda n’amawanga ga Bulaaya. 

## Ebitekebwaako esira ebirabibwaako
Mu kwekalakaasa okwaliwo mu Hong Kong mu 2019-2020, Uganda gegamu ku mawanga ga Afrika agaalaga obuwagizi eri enkola ya China. :41 Mu Gwekumi 2019, minisitule y'Ensonga z'Ebweru yafulumya ekiwandiiko nti Uganda "ewagira nnyo enkola y'ensi emu, enkola bbiri ey'ensi ya People's Republic of China ku nsonga ya Hong Kong n'ebitundu ebirala" era nti "ensonga za Hong Kong, nsonga za China ez'omunda mu ggwanga."  : 41 

## Laba ne

* Enkolagana ya Uganda ebweru w’eggwanga
* Olukalala lw'ebigendererwa by'abakungu ba Uganda

## Ebijulizidwaamu

## Ewalala w'oyinza okubigya

* Minisitule y’ensonga z’ebweru
* Enkalala za baminisita b’amawanga avunaanyizibwa ku nsonga z’ensi yonna okuva mu 1966 ne baminisita b’amawanga avunaanyizibwa ku nsonga z’ebitundu, okuva mu 1988