Minisitule y'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako

**Minisitule y'Eby'okwerinda n'Abaazirwanako** ( **MODVA** ) minisitule ya gavumenti evunaanyizibwa ku by'okwerinda n'eby'okwerinda bya Uganda.  Mu nsonga eno, omulimu gwayo kwe kukuuma, okulwanirira n’okukuuma abantu, ebintu, obwetwaze n’obulungi bw’ebitundu bya Uganda, okuyamba mu kutebenkera mu kitundu n’okuwagira enteekateeka z’ensi yonna ez’emirembe. 

## Ebikikwatako
Mu biseera by’abafuzi b'amatwaele, amagye g’eggwanga gaali gayitibwa King’s African Rifles (KAR). Oluvannyuma erinnya nerikyusibwa okudda ku Uganda Rifles (UR) neridizibwa ku Uganda Army (UA). Eggye eryalwana olutalo lw'omunsiko mu Uganda, okuva nga 8 Ogwokubiri 1981 okutuuka nga 26 Ogwoluberyeberye mu 1986, lyali liyitibwa National Liberation Army. Mu 1995, ssemateeka omupya bwe yalangirirwa, erinnya lyakyusibwa nbatandika kuliyita Uganda People's Defence Forces (UPDF). 

## Gyebasinganibwa
Ekitebe kya minisitule eno ekikulu kisinganibwa mu baalakisi y’amagye e Mbuya, ku luguudo lwa Chwa II, mu Divizoni y’e Nakawa mu kibuga Kampala, ekibuga kya Uganda ekikulu era ekisinga obunene.   

## Entambuza y'emirimu
Minisitule erondoola amagye emirimu egikolebwa amagye ga UPDF. Kino kikakasa nti UPDF evunaanyizibwa kunsonga z'abantu ba Uganda, wabula nga kisigala kikola mungeri ey'ekikugu, ng’esira baliteeka mu kukuuma banaansi baayo, okulwanirira obwetwaze bw’eggwanga n’okuyamba mu kutebenkera by'omu bitundu. 

### Abaduumizi

* Minisita w’Eby'okwerinda: Vicent Bamulangaki Sempijja 
* Minisita Omubeezi Ow’eby'okwerinda: Oboth Oboth Markson 
* Akulira Amagye: Gen. Muhoozi Kainerugaba  
* Omumyuka w’Akulira Amagye: Lt. Gen. Peter Elwelu 
* Akulira Abakozi Ab’awamu: Maj. Gen. Leopold Kyanda
* Abakulu b’Empeereza
** Omuduumizi w’Amagye g’oku lukalu: Maj. General Kayanja Muhanga (okuva mu Ogwekumi 2022) 
** Akulira amagye g’oku lukalu: Bob Ogik (okuva mu Ogwekumineebiri 2016) 
** Omuduumizi w’amagye g’omu bbanga: Lt. General Charles Lwanga Lutaaya (okuva mu Ogwoluberyeberye 2017) 
** Omuduumizi w'Amagye ag'enjawulo: brig gen peter onzi chandia (okuva mu Ogwekumineebiri 2020) 
** Omuduumizi w’amagye aga Reserve: Lt. General Charles Otema (okuva mu Ogwoluberyeberye 2017) 
** Omuduumizi w’amagye g’oku mazzi ga UPDF: Brig Gen Micheal Nyarwa
* Abakozi ku kitebe
** Akulira abakozi & abaddukanya emirimu': Brig. Gen. Eugenie Ssebugwawo abadde akola ku nsonga eno
** Akulira ekitongole ekikessi mu magye: Major General James Birungi
** Akulira okutendeka n’okuwandiika abantu: Brigadier General Mathew Gureme
** Akulira eby'okutambuza ebintu ne yinginiya: Brigadier Charles Bakahumura (okuva mu January 2017) 
** Akulira ebyempuliziganya ne tekinologiya w’amawulire: Brigadier Michael Bossa (June 2016)
** Akulira ebyempuliziganya n’amawulire: Colonel Victor Twesigye
** Akulira ebyobufuzi: Major General Henry Masiko (okuva mu Ogwoluberyeberye  2017) 
** Akulira ebyensimbi: Colonel Baguma Mugume
** Akulira enkolagana y’abantu baabulijjo n’amagye: Brigadier Gen. Rwashande
** Omukulu w’enjigiriza: Lt. General Pecos Kutesa
** Akulira eby’amateeka: Brigadier Gen. Dr. Godard Busingye
** Akulira pulodyusoni: Brigadier Jacob Musajjawaza
** Akulira ebiwandiiko: Colonel Arthur Musinguzi
** Omuduumizi wa poliisi y’amagye: Maj. Gen. Don Naabasa 
** Dayirekita w’obusawo: Maj. Gen.Ambrose Musinguzi
** Kkooti y’amagye eya bulijjo: Brig. Gen Robert Freeman Mugabe omusajja omulala
** Akulira eby’akasiimo n’obuyambi: Colonel Metland Bitumbika
** Kaminsona Obwassaabawandiisi mu Ggwanga mu ggwanga: Brigadier General Patrick Mwesigye

### Enkula y’ekitongole
Mu by’okuddukanya emirimu, minisitule eno etegekeddwa mu bitongole bisatu: Ekitongole ky’Okuddukanya Emirimu, Ekitongole ky’Eby'ensimbi, n’Ekitongole ky’Okutambuza Ebintu. Omuwandiisi ow’Enkalakalira y’Akulira emirimu era akulira eby’Okubala Ebitabo mu minisitule yonna. 

## Obukulembeze
Minisitule eno ekulemberwa minisita wa kabineti. Minisita w’Eby'okwerinda, okuva mu Gwokuna  2024, ng'era ye Jacob Markson Oboth. 

### Olukalala lwa baminisita

* Milton Obote  okuva nga 13 Ogwokuna 1962 paka 23 Ogwokutaano 1965) 
* Felix Kenyi Onama  okuva nga 23 Ogwokutaano 1965 paka 2 Ogwokubiri 1971) 
* Idi Amin Okuva nga 2 Ogwokubiri 1971 okutuuka 16 Ogwomukaaga 1971) 
* Charles Oboth Ofumbi  okuva nga 16 Ogwomukaaga  1971 okutuuka  28 Ogwomunaana 1973 
* Francis Nyangweso okuva nga 28 Ogwomunaana 1973  okutuuka  27 Ogwomuna 1974) 
* Idi Amin  okuva 27 Ogwokubiri 1974 okutuuka 12 Ogwomusanvu 1975 
* Mustafa Adrisi okuva nga 12 Ogwomusanvu 1975  okutuuka 8 Ogwokutaano 1978
* Paulo Muwanga okuva Ogwekumineebiri 1980 okutuuka Ogwomusanvu 1985
* Crispus Kiyonga okuva 1 nga Ogwomukaaga 2006  okutuusa 6 Ogwomukaaga 2016 
* Adolf Mwesige okuva nga 6 Ogwomukaaga 2016 okutuusa 8 Ogwomukaaga 2021 
* Vincent Ssempijja okuva nga 8 Ogwomukaaga 2021 okutuusa 4 Ogwokuna 2024   
* Jacob Markson Oboth  okuva nga 4 Ogwokuna 2024 okutuusa kati 

## Laba ne

* Eggye lya Uganda People's Defense Force
* Kabineeti ya Uganda
* Paalamenti ya Uganda
* Ekitebe kya minisitule y'Eby'okwerinda mu Uganda ekikulu

## Ebijuliziddwaamu

## Ewalala w'oyinza okubigya

* Omukutu gwa Minisitule y’eby'okwerinda n’abaazirwanako mu Uganda