Илгьам Гейдаран хва Алиев

**Илгьам Гьейдаран хва Алиев** (, 1961 йисан 24 декабрдиз, Баку) — Азербайжандин гьукуматдинни сиясатдин крархъан, гилан Азербайжандин президент язва.
Азербайжандин президент Гейдар Алиеван хва ва адан чкадал акъвазнавайди. Вад сефер президентвилин хкягъунра винел пад къачурди (2003, 2008, 2013, 2018 ва 2024 йисариз).
Халкьарин арада авай специалистрин фикирдалди, Илгьам Алиеван президентвал уьлкведин къене авай сиясатдин уьмуьр стабилизация авунал къейдзава.

Гьа са вахтунда, шумудни са специалистри Илгьам Алиева Азербайжанда эцигнавай режим диктаторвилин тахьайтӀа авторитарный хьиз гьисабзава.

## Уьмьурдин рехъ
24 декабрь 1961 йисуз Бакуда дидедиз хьанва Азербайжан ССР-дин КГБ-дин контрразведкадин кьил – Алиев Гьейдаран, ва офтолмологиядин институттин чӀехи къуллугъчи – Алиеван Зерифадин хзанда. 

Адалай гъери хзанда авайтир Илгьаман чӀехи вах – Севил. Адан хва – Азер, Азербайжандин залан атлетикадин федерациядин вице-президент я.
 
### КӀелунар
1977-лагьай йисуз Алиева Баку шегьердин № 6 мектеб акьалтӀарна, гьа йисуз ам Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай рафтарвилерин институтдик (МГИМО) экечӀна. 1982-лагьай йисуз ада МГИМО акьалтӀарна, гуьгъуьнлай адан аспирантурадиз гьахьна.

1985-лагьай йисуз ада тарихдин илимрин кандидатвилин диссертация хвена

1990-лагьай йисал кьван (маса малуматралди — 1994-лагьай йисал кьван) ада МГИМО-да муаллимвиле кӀвалахна.

2004-лагьай йисуз Илгьам Алиеваз «МГИМО-дин лайихлу доктор» лугьудай тӀвар гана. МГИМО акьалтӀарнавайбурукай Алиев тек сад тир гьукуматдин президент язва.

### Сиясатдин карьера
1995-лагьай йисуз ам Азербайджандин Милли Межлисдиз депутат хьиз хкяна, 2000-лагьай йисуз ам хкягъ хъувуна. Амма 2003-лагьай йисуз Азербайджандин Республикадин премьер-министрдин чка кьурла ада вичелай депутатвилин ихтиярар алудна.

2003-лагьай йисан июлдиз начагьзавай Гейдар Алиевни ада хва Илгьам уьлкведин президентвиле кандидатар хьана. Адалай гъейри, 4-лагьай августдиз президентдин теклифуналди Милли Межлисди Илгьам Алиев уьлкведин премьер-министр хьиз тайинарна.

Кьве варз алатайдалай кьулухъ Азербайджандин гьукуматдин телевидениедай Гьейдар Алиеван патай халкьдив обращение кӀелна, ада хва патал вичин кандидатура алудна.

2003-лагьай йисан 15 октябрдиз уьлкведа кьиле фейи хкягъунрин нетижада Илгьам Алиев Азербайджан президентдиз хкяна, ада 79,46 % сесер кӀватӀна.

### Къарабагъдин акьунар
Гзаф йисар Илгьам Алиеван президентвилин вахтунда Къарабагъдин суал ачух жезвачир.
2020 йисуз сентябрдин ахирда ам Азербайжандин кьил яз 2-й Къарабагъдин дяве башламиш хьанва. Гзафбуру фикир ийизвайтир хьи и дяведани Азербайжан гзаф вилик акъатдач, 2016 йисан апрелдин дяведа хьиз. Амма 44 йикъан къене Азербайжандин къушунар Къарабагъдин гзаф чилер вичин контролдихъ къахчуна. 2023 йисан 15 октябрдиз Илгьам Алиев Азербайжандин тӀаратӀ хкажнавай Ханкендидин юкьван майдандал

Амма идаз килиг тавуна акьунар ктяхь хьанвач. 2023 йисуз 19-20 сентябрдиз Азербайжандин Яракьлу Къуватарин ва хиве кьунвачир Суван Къарабагъ Республикадин арада ягъунар хьанвай. Адан тахсир хьана и разивилер: ЦӀай акъвазарун, СКЪР-дин  армияди яракьар алудун ва СКЪР-дин кьил къул чӀугун адал хьи, 2024 йисан 1 январдлай Суван-Къарабагъ Республика пуч жеда, ва адан чилер Азербайжандин контролдихъ жеда.

## Баянар

## ЭлячӀунар