open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Казимов Казим Мегьамедшерифан хва

**Казимов Казим Мегьамедшерифан хва** — лезги кхьираг ва публицист.

1936 йисан 1 майдиз Ахцегь райондин Ялахъ хуьре дидедиз хьана. Ада Хуьруьгрин юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна. Гзаф йисара Ялахърин хуьруьнсоветдин председателвиле ва мектебдин директорвиле кӀвалахна. 1979 йисалай «Лезги газетдин» редакцияда кӀвалахзава. Ам «Дагъустандин медениятдин лайихлу кардар» я.
Казим Казимов цӀудралди очеркрин, гьикаяйрин, повестрин ва эссейрин, абурукай ибарат кӀватӀалрин *("Девирдин къван", "Хважамдин къужахда" ва мсб.) *автор я. 1999 йисуз Самур журналдиз кхьирагдин "Имамали-бег" роман акъатна. Лезги театрди "Дидедин намус" пьеса сегьнеламишна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Къарибов Къариб Алавудинан хва

**Къарибов Къариб Алавудинан хва** — лезги шаир.

1936 йисуз Мегьарамдхуьруьн райондин Гарагъ хуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб куьтягьна, армиядин жергейра къуллугъна, ада гзаф йисара Дербентда, Кьибле Дагъустандин районар электрикадив таъминарзавай идарада, кӀвалахнава.

Къ. Къарибов жегьил вахтарилай шиирар теснифунал, чуьнгуьр ягъунал ва манияр лугьунал машгъул я. Ада ватандакай, тӀебиатдикай ва кӀанивиликай кхьенвай шиирар *("Чи дагълара", "Канда заз", "Шехьмир билбил", "Я Шагьсенем", "Дуьнья карвансара я", рубаияр ва мсб.)* лезги газетрин чинриз акъатзава. 1998 йисуз кӀелзавайбурув заридин сад лагьай ктаб "Чуьнгуьр" агакьна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Магьсимов Тариверди

**Магьсимов Тариверди** (1936–1994) — лезги шаир ва кар алакьдай муаллим.

1936 йисуз Мегьарамдхуьруьн райондин Вини Ярагъ хуьре дидедиз хьана. Интернатра тербия ва чирвилер къачуна, ада 1972 йисуз Дагъустандин университетдин филолгиядин факультет куьтягьна, гзаф йисара Ярагъ-Къазмайрин юкьван мектебда лезги чӀалан ва эдебиятдин муаллимвиле кӀвалахна.

Т. Магьсимован шиирар лезги газетрин ва журналрин чинриз акъатна, "Чирагъ" кӀватӀалда гьатнава. 1993 йисуз кӀелзавайбурув заридин "Синер" ктаб агакьна. 

Зари 1994 йисуз рагьметдиз фена.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Мамедов Юсуф

**Мамедов Юсуф** — лезги шаир ва кхьираг. 

1936 йисан 25 майдиз Ахцегь райондин Мичегь хуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна, ада гзаф йисара райондин Культурадин кӀвале ва «ЦӀийи дуьнья» газетдин редакцияда кӀвалахна. И вири йисара шиирар, гьикаяр, очеркар ва са актунин пьесаяр кхьизва. Абур газетрин ва журналрин чинриз акъатзава, сегьнедилай къалурзава. Ю. Мамедован эсерриз* ("Эй, инсан", "Шевридин мехъерик", "Лагь, гьинава ви муьгьуьббат?" ва мсб.) *дерин гьиссер, хъвер, зарафат ва насигьатар хас я. Заридин гзаф чӀалар, "Шарвили" хьиз, музыкадал эцигнава, манийриз элкъвенава ва сегьнедилайни радиодай лугьузва.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Тагьиров Шамсудин Тагьирбеган хва

**Тагьиров Шамсудин Тагьирбеган хва** (1936–2000) — лезги шаир.

1936 йисуз Хив райондин Камархуьре дидедиз хьана. Пешекар чирвилер къачуна, ада гзаф йисара ракьун рекьерин идарайра кӀвалахна. Фяле шаир цӀудралди шииррин ва абурукай ибарат кӀватӀалрин *("Инсанни Ватан", "Зи бахт", "Фяледин гъилер", "Чайдан" ва мсб.)* автор я. Адан бязи эсерриз зарафат, хъвер ва сатира хас я.

Зари 2000 йисуз рагьметдиз фена, Магьачкъалада кучукнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Абдуллаев Мегьди

**Абдуллаев Мегьди** — лезги шаир.

1937 йисуз Ахцегь райондин Къутунхъ хуьре дидедиз хьана. Юкьван чирвилер къачуна, 1961 йисалай уьмуьр ийиз ам Каспийск шегьердиз куьч жезва. Ам «ДР-дин медениятдин лайихлу кардар» тӀварцӀиз лайихлу хьанай. М. Абдуллаеван шииррай *(«Яшайишдин шартӀар патал», «Риваятрин геле аваз», «ТӀарзава рикӀ», «Вил гала зи» ва мсб.)* дуьньяда кьиле физвай гьерекатар, хайи ерийрихъ кузвай рикӀ, аквазва. М. Абдуллаеван эсерар лезги газетризни журналриз акъатзава ва Каспийскдин кхьирагрир умуми кӀватӀалрик акатнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьажимурадов Такъидин Хаметан хва

**Гьажимурадов Такъидин Хаметан хва** (1937–2000) — лезги шаир.

1937 йисуз СтӀал Сулейманан райондин Птидхуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна, 1961 йисалай хуьруьн мектебра кӀвалахна: Птидхуьруьн сифтегьан мектебдин зеведиш, Татарханрин муьжуьд йисан мектебдин завуч, Гъетегърин юкьван школадин директор ва чӀаланин эдебиятдин муаллим хьана.

Т. Гьажимурадов фадлай шиирар теснифунал машгъул тир. Адан сад лагьай "Цуьк" шиир 1959 йисуз «Коммунист» газетдиз акъатна. Гуьгъуьнин йисара кхьей манийрин шиирар лезги газетринни журналрин чинра чапна. Заридин эсеррин *("Заз кӀандач", "Кьве тар", "Хъижедач", "Гатфарин лишанар", "Марфадин вилик" ва мсб.)* кьилин темаяр уьмуьр, кӀанивал ва хайи тӀебиат я.

Шаир 2000 йисуз залан азардик рагьметдиз фена, Птидхуьре кучукнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
3 январь

**3 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 3-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 362 югъ ама (яргъи йисуз 363 югъ).

Юлийдин чӀаваргандин 21 декабрьдихъ галаз сад къвезва.

## Вакъиаяр
* 1911 йисуз — Туркестанда хьайи зурзалагди Верный шегьер михьиз чукӀурзава.
* 1959 йисуз — Аляска АСШ-рин 49-й штат хьанай.
* 1961 йисуз — Америкадин Садхьанвай Штатри Кубадихъ галаз дипломатиядин алакъаяр атӀанай.
* 1962 йисуз — Папа римскийди Фидель Кастро христианрин диндикай хкуднай.
* 1977 йисуз — Apple фирмади садлагьай компьютер туькӀуьрнай.
* 1994 йисуз — УФ-дин Иркутск шегьердин мукьвал Ту-154 самолётдин къаза хьанай. Экипаждин вири 116 кас телеф хьанай.

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана

### Дуьньяда

;XIX виш йисалди
* 765 йис чи э. в. — Цицерон — римдин оратор, философни политикадин кар ийизвайди.
* 1591 йис — Валантен де Булонь — Франциядин шикилар.

;XIX виш йис
* 1829 йис — Конрад Дуден, Германиядин филолог.
* 1876 йис — Вилгьелм Пик, Германиядин коммунист, садлагьай ГДР-дин президент (1949—1960).
* 1883 йис — Клемент Эттли, Британиядин политик, премьер-министр (1945—1951).
* 1892 йис — Джон Роналд Руэл Толкин, Инглис кхьираг, лингвист, филолог.
* 1897 йис — Пола Негри, АСШ-дин актриса.

;XX виш йис
* 1906 йис — Алексей Григорьевич Стаханов, Советрин шахтёр, Социализмдин Зегьметдин Игит (1970).
* 1912 йис — Тибор Берцей, Венгриядин фехтованиедин устӀар, пудра Олимпиядин къугъунрин чемпион.
* 1921 йис — Гуннар Эрикссон, Швециядин лыжайраллаз къекъведай, 1948-й йисан Олимпиядин къугъунрин чемпион.
* 1929 йис — Сержо Леоне, Италиядин режиссёр, сценарист, продюсер.
* 1929 йис — Гордон Мур, АСШ-дин инженер, бизнесмен, миллиардер; Intel корпорациядин бине эцигай кас.
* 1956 йис — Мел Гибсон, АСШ-дин ва Австралиядин актёр, сценарист, продюсерни режиссёр.
* 1959 йис — Фёдор Николаевич Юрчихин, Урусатдин космонавт, Урусатдин Федерациядин Игит (2008).
* 1969 йис — Михаэль Шумахер, Германиядин автогонщик, Формула-1 иридра дуьньядин чемпион.
* 1976 йис — Ангелос Басинас, Грекрин футболист, 2004-й йисан Европадин чемпион.
* 1989 йис — Кохэй Утимура, Япониядин гимнаст, пудра Олимпиядин къугъунрин чемпион.

## Кьена
;XIX виш йисалди
* 1501 йис — Алишер Навои (Низамаддин Мир) — туьркдин/узбекдин шаир, гьукуматдин кӀвалах.
* 1795 йис — Джозайя Уэджвуд — Британиядин хъенчӀин къапар ийидай устӀар, предприниматель.

;XIX виш йис
* 1871 йис — Константин Дмитриевич Ушинский, Урусатдин педагог, кхьирагни алим.
* 1875 йис — Пьер Ларусс, Франциядин филологни энциклопедист.

;XX виш йис
* 1923 йис — Ярослав Гьашек, Чехиядин кхьираг, драматургни журналист.
* 1978 йис — Рубен Моран, Уругвайдин футболист, 1950-й йисан дуьньядин чемпион.
* 1979 йис — Конрад Гьилтон, АСШ-дин предприниматель, Hilton Hotels & Resorts бине эцигай кас.

;XXI виш йис
* 2008 йис — Александр Гавриилович Абдулов, Советринни Урусатдин актёр.
* 2017 йис — Игорь Петрович Волк, Советрин космонавт, Советрин ГалкӀдин Игит (1984).
* 2020 йис — Касем Сулеймани, Ирандин дяведин кӀвалах, генерал-лейтенант.
* 2022 йис — Виктор Данилович Санеев, Советрин атлет, пудра артух хкадрундин устӀар, пудра Олимпиядин къугъунрин чемпион.
2 январь

**2 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 2-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 363 югъ ама (яргъи йисуз 364 югъ).

Юлийдин чӀаваргандин 20 декабрьдихъ галаз сад къвезва.

## Вакъиаяр
* 1757 йисуз — Британиядин империяди Индиядин Калькутта шегьер кьунва.
* 1839 йисуз — Луи Дагера Вацран сифте шикил янай.

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана
;XIX виш йисалди
* 1462 йис — Пьеро ди Козимо — Италиядин шикилар.
* 1699 йис — IV-й Мегьмед — Усманрин Империядин султан.
* 1656 йис — Франц Лефорт — Урусатдин гьукуматдин ва дяведин кардар, I-Пётрдин женгинин дуст.
* 1699 йис — III-й Усман — усманрин Империядин султан.

;XIX виш йис
* 1834 йис — Фридрих Луис Доберман — доберман-пинчер кицӀерин тухум арадал гъайи кас.
* 1834 йис — Василий Григорьевич Перов — Урусатдин шикилар.
* 1837 йис — Милий Алексеевич Балакирев — урус композиторни музыкант.
* 1880 йис — Василий Алексеевич Дегтярёв — Урусатдинни Советрин конструктор, яракьрин устӀар.

;XX виш йис
* 1920 йис — Айзек Азимов — Америкадин машгьур кхьираг-фантаст.
* 1927 йис — Юрий Николаевич Григорович — балетдин артист, СССР-дин халкьдин артист, Социализмдин Зегьметдин Кьегьал.
* 1947 йис — Александр Иванович Тихонов — Советрин биатлонист, кьудра Олимпиядин къугъунрин чемпион, цӀусадра дуьньядин чемпион.
* 1947 йис — Александр Сергеевич Якушев — Советрин хоккеист, кьведра Олимпиядин къугъунрин чемпион, иридра дуьньядин чемпион.
* 1963 йис — Олег Владимирович Дерипаска — Урусатдин бизнесмен, миллиардер.
* 1981 йис — Макси Родригес — Аргентинадин футболист.

## Кьена
;XX виш йисалди
* 1557 йис — Понтормо (Якопо Каруччи) — Италиядин шикилар.
* 1861 йис — IV-й Фридрих Вилгьелм — Пруссиядин корол (пачагь).

;XX виш йис
* 1917 йис — Эдуард Бернетт Тайлор — Англиядин этнологни антрополог.
* 1950 йис — Эмиль Яннингс — Германиядин актёр.
* 1984 йис — Роберто Порта — Уругвайдин футболист.
* 1989 йис — Илья Павлович Мазурук — Советрин лётчик, авиациядин генерал-майор, Советрин ГалкӀдин Игит (1937).

;XXI виш йис
* 2011 йис — Пит Послтуэйт — Англиядин актёр.
* 2013 йис — Ладислао Мазуркевич — Уругвайдин футболистни тренер.
* 2017 йис — Виктор Григорьевич Царёв — Советрин футболист.
4 январь

**4 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 4-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 361 югъ ама (яргъи йисуз 362 югъ).

Юлийдин чӀаваргандин 22 декабрьдихъ галаз сад къвезва.

## Вакъиаяр
* 1878 йис — Урусатдинни-Турциядин дяведин фронт: И. В. Гуркодин кьушунри гзаф четин шартӀара София шегьер къачуна, туьркверин гьукум терг авунай.
* 1896 йис — Америкадин Садхьанвай Штатрин 45-й штар Юта хьанай
* 1948 йис — Мьянмади вичин аслутуширвал малумарнай.
* 1951 йис — Кореядин дяве: КХДР-дин кьушунар Китайдин гуьгьуьллу аскеррин куьмекдалди кьведра Сеул шегьер къачунай.
* 2004 йис — «Спирит» марсоход Марс планетадал ацукьнай.
* 2004 йис — Гуржистанда хьайи революциядин нетижада президентдин везифадал Михаил Саакашвили атана.
* 2010 йис — Дуьньядин виридалайни кьакьан дарамат тир Бурж-Халифа ахъаюнин мярекат кьиле фенай.
* 2016 йис — Сауди Аравия, Бахрейн ва Судан уьлквейри Ирандихъ галаз дипломатиядин алакъаяр атӀанай.

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана
;XIX виш йисалди
* 1643 йис — ингилис физик, математик, астроном, философ, теолог Исаак Ньютонан хайи югъ я.
* 1710 йис — Жованни Баттиста Перголези — Италиядин композитор.
* 1785 йис — Якоб Гримм — Германиядин филологни кхьираг.

;XIX виш йис
* 1809 йис — Луи Брайль — Франциядин тифлопедагог, буьркьуьбрун шрифтдин бине эцигай.
* 1839 йис — Карл Гьуман — Пруссиядин археолог.
* 1848 йис — Кацура Таро — Япониядин политик, генерал, премьер-министр (1901—1906, 1908—1911, 1902—1913).

;XX виш йис
* 1925 йис — Вейкко Хакулинен, Финляндиядин лыжайраллаз къекъведайди, пудра Олимпиядин къугъунрин чемпион.
* 1936 йис — Зураб Константинович Церетели, Советрин, Гуржистандинни Урусатдин архитектор, Социализмдин Зегьметдин Игит (1990).
* 1954 йис — Олег Иванович Романцев, Советрин футболист ва Урусатдин тренер.
* 1963 йис — Тилль Линдеманн, Германиядин мани, музыкантни шаир; Rammstein кӀеретӀдин фронтмен (регьбер).
* 1974 йис — Кевин Куске, Германиядин бобслеист, кьудра Олимпиядин къугъунрин чемпион.
* 1990 йис — Тони Кроос, Германиядин футболист, 2014-й йисан дуьньядин чемпион.

## Кьена
;XIX виш йисалди
* 1248 йис — II-й Саншу — Португалиядин король.
* 1752 йис — Габриэль Крамер — Швейцариядин математик.

;XIX виш йис
* 1825 йис — I-й Фердинанд — Кьведни Сицилияр король.
* 1882 йис — Джон Дрейпер — АСШ-дин химик, врач, фотограф.

;XX виш йис
* 1943 йис — Марина Михайловна Раскова, Советрин паб лётчик, штурман, Советрин ГалкӀдин Игит (1938).
* 1960 йис — Альбер Камю — Франциядин кхьирагни философ.
* 1961 йис — Эрвин Шрёдингер — Австриядин физик.
* 1965 йис — Томас Стернз Элиот — Британиядинни АСШ-дин шаирни драматург.

;XXI виш йис
* 2012 йис — Ева Арнольд — Америкадин фотограф.
7 январь

**7 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 7-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 358 югъ ама (яргъи йисуз 359 югъ).
## Вакъиаяр
* 1558 йис — Францияди континентал Европада авай эхиримжи ингилис чилер дяведалди къачузва.
* 1610 йис — Галилео Галилея Юпитердин кьуд чӀехи спутникар дуьздал акъудна.
* 1928 йис— Н. Н. Поликарпова туькӀуьрай У-2 («Кукурузник») самолёт сифте яз цавуз хкаж хьанва. 
* 1988 йис — Афганистандин дяве: 3234-лагьай кьакьанвилин мукьвал кӀуьдлагьай ротадин афган мужагьидрихъ галаз ягъунар хьанай.
* 2015 йис — Париж шегьерда Charlie Hebdo журналдин редакцияда теракт хьана.

## Суварар
### Диндин суварар
 **[[Православие]]**
* Иса пайгъамбардин хайи югъ — Юлийдин чӀаварган кардик квай клисайра къейдзава.
### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
* 1834 йис — Иоганн Филипп Рейс, немец алим ва изобретатель.
* 1964 йис — Николас Кейдж, америкадин актёр, режиссёр, продюсер.

## Кьена
5 январь

**5 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 5-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 360 югъ ама (яргъи йисуз 361 югъ).

## Вакъиаяр
* 1762 йис — Урусатдин тахтуна III-й Пётр ацукьзава.
* 1769 йис — Джейис Уаттди вичи туькӀуьрнавай бугъадал кӀвалахзавай машиндал патент къачузва. 
* 1809 йис — Англиядинни-Турциядин дяведиз эхир эцигай Дарданел икьрар кутӀуннай.
* 1919 йис — Яру армияди Вильнюс къачуна.
* 1956 йис — Антарктидадин кьерерал  Советрин садлагьай экспедиция агакьарнай.

## Суварар
### Умуми дуьньядин суварар
## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
* 1592 йис — Индияда вичиз Таж-Магьал, папазни Мумтаз-Магьал эцигнай ЧӀехи Монголрин султӀан — Шагь-Жагьан дуьньядиз атай югъ я.

## Кьена
9 январь

**9 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 9-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 356 югъ ама (яргъи йисуз 357 югъ).
## Вакъиаяр
* 1792 йис — 1787—1791 йисарин Урусатдинни-Турциядин дяведиз эхир эцигай Яссы икьрар кутӀуннай.
* 1932 йис — Мексикадин кьибле пата авай индеецрин дегь Монте-Альбана хуьруьн харапӀайра XIII виш йисаз талукь гзаф багьа хазина дуьздал акъатнай.
* 1992 йис — Сербиядин Республикади аслутуширвал малумарнай.
* 1996 йис — Кизляр шегьерда теракт: Салман Радуеван боевикри аялар хадай азархана кьунай.
* 2007 йис — садлагьай iPhone акъатнай.

## Суварар
### Умуми дуьньядин суварар
## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
## Кьена
6 январь

**6 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 6-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 359 югъ ама (яргъи йисуз 360 югъ).
## Вакъиаяр
* 1992 йис — Сувун-Къарабагъдин Республикади вичин аслутуширвал малумарнай.
* 1834 йис — Урусатдин империяда «Боже, царя храни!» гимн гьукуматдин гимн яз кьабулнай.

## Суварар
### Умуми дуьньядин суварар
## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
## Кьена
8 январь

**8 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 8-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 357 югъ ама (яргъи йисуз 358 югъ).

## Вакъиаяр
* 1297 йис — Монакоди Генуядилай аслутуширвал къачуна.
* 1851 йис — француз физик Жан Бернар Леон Фукоди Чил вичин гигинилай элкъвезвайди субут авуна.
* 1861 йис — Урусатдин империяда «Вокруг света» журналдин садлагьай номер акъатнай.
* 1961 йис — кьиле фейи референдумда французри Алжирдиз аслутуширвал вугун паталай сесер ганай.
* 1989 йис — Кегворт шегьерда Boeing 737 къазадик акатнай, 47 кас телеф хьана.
* 1994 йис — Байконурдин космодромдай Союз ТМ-18 космик-гими цавуз ахъайнай.
* 1996 йис — Киншаса шегьерда Ан-32 самолёт къазадик акатнай, 237 кас телеф хьана.

## Суварар
### Умуми дуьньядин суварар
## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
## Кьена
Герейханов Шафидин Агьмедан хва

**Герейханов Шафидин Агьмедан хва** — лезги шаир ва драматург.

1937 йисуз КцӀар райондин ТӀигьиржал хуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб ва Бакуда С. М. Кирован тӀварунихъ галай университет куьтягьна, Шафидина гзаф йисара хайи райондин кьилин идарайра: райисполкомда, яшайишдин рекьяй къуллугъзавай идарада, универсамда регьбервилин везифаяр тамамарна.

Заридин эсеррар сифте яз халкьдиз 1995 йисуз малум хьана. Хуьруьн югъ къейдзавай суварал кӀелай "Ватан ТӀигьиржал" шиир яб гузвайбуру мад кӀел хъувун тӀалабна. Руьгь акатай зариди вичин шиирдиз музыкани теснифна: адакай гила машгьур мани хьанва.
Шафидин сегьнедин эсерар теснифунални машгъул я: адан "Неве" пьеса СтӀал Сулейманан тӀварунихъ галай театрди, "Ирид рушан диде" комедия КцӀарин театрди кьабулнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Кайитов Рамазан

**Кайитов Рамазан** — лезги шаир.

1938 йисуз СтӀал Сулейманан райондин Пиперхуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб ва Дагъустандин хуьруьн майишатдин институт куьтягьна, ада гзаф йисара Мегьарамдхуьруьн райондин совхозра агрономвиле кӀвалахна. Р. Каитова шиирар кхьиз гзаф вахтар я. Уьлкведин гьалар дегиш хьайила, ада кхьизвай чӀалариз *("Фендигар", "Жеда кьван", "Угъридиз ", "Доллар" ва мсб.)* сатира ва юмор хас я. Зариди лезги литературадин ирс: Етим Эминан, СтӀал Сулейманан, Муьгъверган Алидин ва маса шаиррин шиирар кӀватӀ хъийизва.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Магьманов Нариман Ширинан хва

**Магьманов Нариман Ширинан хва** — лезги шаир.

1938 йисуз Докъузпара райондин Миграгъ хуьре дидедиз хьана. Ада агалкьунралди хайи хуьруьн юкьван мектеб ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна. 1962 йисалай къвезмай несилриз урус чӀалан ва эдебиятдин тарсар гузва.
Милли литературадиз Н. Магьманов "Миграгърин къаравилийрин" автор яз атана. Хуьруьн тарихда хьайи дуьшуьшрикай кхьенвай, хъуьруьн ва ягьанат квай эсерар: "Незиран цицӀиб", "Алухрал алай Эмирхан", "Хъатал" ва мсб. гьикаяйриз мукьва я. Абур Лезги газетдин ва Самур журналдин чинриз акъатнава, "Миграгьрин булахар" кӀватӀалдик акатнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Рамазанов Гьуьсейн

**Рамазанов Гьуьсейн** — лезги шаир ва композитор.

1938 йисуз Кьурагь райондин Ашар хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна, гзаф йисара хайи хуьре муаллимвал авуна.
Гь. Рамазанова хайи халкьдикай ва ватандикай, тӀебиатдикай в муьгьуьббатдикай шиирар, гьикаяр, манияр ва макъамар теснифнава. Абур газетризни журналриз ва уртах кӀватӀалриз акъатнава. Гзаф манияр, «Ашар хуьр» хьиз, сегьнедилай тамамарзава ва радиодай гузва.
Гьуьсейн Рамазанов «КӀепербан», «МискӀалар», «Саф элкъвезва» ктабрин автор я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьажиев Нариман Гьажидин хва

**Гьажиев Нариман Гьажидин хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1938 йисан 21 октябрдиз Ахцегьа дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб, Ростовдин университетдин журналисткадин факультет (1968) ва Москвада вини партшкола (1974) куьтягьна. Гзаф йисара Ахцегь райондин «ЦӀийи дуьнья» ва Магьачкъалада «Дагъустандин комсомолец» газетрин редакцийра, Дагъустандин партиядин обкомда ва Ахцегь райкомдин I-секретарвиле (1983-1991) кӀвалахна.

Нариман Самуров кьве чӀалал теснифзавай зари я: урус чӀалал "Женнетдин ичер", "Гъетерин югъ" повестар ва "Кьакьан ичин тарак" гьикаяйрин кӀватӀал акъатнава; лезги чӀалал теснифзавай шиирин кӀватӀал     "Цавун мискӀи" 2001 йисуз кӀелзавайбурув агакьна, "Чун, чубанар" пьеса Лезги театрдиз вуганва.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Шихсефиев Муртуз

**Шихсефиев Муртуз** — лезги шаир ва кхьираг.

1938 йисуз Ахцегь райондин Грар хуьре дидедиз хьана. Хзандихъ галаз арандиз куьч хьайила, ада Тагьирхуьруьн къазмайрин юкьван мектебда кӀелна, Дагъустандин университет куьтягьна. Гзаф йисара Самурдин юкьван мектебда лезги чӀаланни литературадин тарсар ганва.

М. Шихсефиева жегьил вахтарилай макъалаяр ва очеркар, шиирар ва гьикаяр теснифзава. Адан шиирар *("Самур вацӀ", "Шалбуз дагъдиз", "Чан кӀани яр" ва мсб.)*, куьруь гьикаяр *("Пиркъулдин дустар", "Пехилвал азар я" ва мсб.)* газетрин ва журналрин чинриз акъатнава. Абуру кӀелзавайдаз хайи ватан ва тӀебиат кӀанарзава.
## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Кичибег Мусаев

**Кичибег Мусаев** — лезги шаир ва алим.

1937 йисуз Мегьарамдхуьруьн райондин Гилияр хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб, Дагъустандин университет ва аспирантура куьтягьна. Милли мектебра муаллим ва Магьачкъалада лезги радиодин редактор яз кӀвалахна. Алай вахтунда Бакуда Низамидиндин тӀварунихъ галай чӀалан ва литературадин институтдин чӀехи илимдин къуллугъчи, филологиядин илимрин кандидат я.

Шаирдин сифте чӀалар чапдиз 60-йисара акъатна. Ам шиирринни поэмаярин са шумуд кӀватӀалдин *("Ракъинин нурар кӀватӀиз", "Бахтлу хьухь, инсанар!", "Цуьквер авай рекьер" ва мсб.)* автор я. Зари лезги литература чирна-жагъурунал машгъул я: илимдин макъалаяр ва ктабар акъуднава.
К. Мусаев УФ-дин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Шагьэмирова Алуван Гьазретан руш

**Шагьэмирова Алуван Гьазретан руш** — тӀвар-ван авай лезги шаир.

Ам 1937 йисан 8 мартдиз Ахцегь райондин Гъуьгъвезрин хуьре кесиб лежбердин хзанда дидедиз хьана. Буба Гьазрета гатуз хуьре колхозда, хъуьтуьз Азербайжанда кӀвалахдай. Ам кӀвалер эцигдай устӀар тир. Диде Магьа, кӀвалин кайвани, фад кьена, руш чӀехи диде Гуьлназа хвена, чӀехи авуна. 1942 йисуз буба дяведиз фена, анай хтанач. Буба телеф хьайила, рушан 9 йис тир, 2-классда кӀелзавай. Хуьруьн сифтегьан мектебдай ам Луткунрин ирид йисан мектебдиз ракъурна. Анаг ада 1954 йисуз акьалтӀарна. Гьа йисалай Алуван Шагьэмировади «Яру гъед» колхозда кӀвалахна. Аял вахтарилай уьмуьрдин эхирдалдини туькьуьлвилер дадмишнайтӀани, са чӀавузни сабурдайни руьгьдай аватнач, ада лайихлу уьмуьр гьална.

Гьазретан руш Алуван тӀебиатдин патай алакьунар, руьгьдин зурба къуват ганвай кьетӀен шаир тир. Вичин кузвай рикӀяй къвезвай вири туькӀуьрунар адаз хуралай чидай. 

Зегьметда къалурай агалкьунрай адаз гзаф фестивалрин, акъажунрин гъалибчидин лишанар ва дипломар ганай. 1997 йисуз адаз «Дагъустандин Республикадин медениятдин лайихлу кардар» лагьай гьуьрметдин тӀварни ганай.

## ТуькӀуьрунар
Алуван Шагьэмировадин гъиликай гьа вахтара ихьтин ктабрин кӀватӀаларни акъатнай: «Вахтунин гьиссер» (1976 йис), «Кимин къванер» (1985 йис), «Къуьлуьн кьилер» «1991 йис), «Тавази рагъ» (1991 йис), «Илгьамдин чешме» (2002 йис), «Хважамжам» (2004 йис), «Гъалибвилин нур» (2005 йис) , «Дидейрин сес» (2009 йис) ва «РикӀин буйругъ» (2010 йис)».
## ЭлячӀунар
* [Шаир рикӀел хкана. «[Лезги Газет]»]
Юсуфов Шихзада Юсуфан хва

**Юсуфов Шихзада Юсуфан хва** — тӀвар-ван авай лезги шаир, критик ва публицист.

1937 йисан 7 ноябрдиз Мегьарамдхуьруьн райондин Къансав хуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн мектеб, Дербентдин педучилище ва Дагъустандин университет куьтягьна. Гзаф йисара «Коммунист» газетдин редакцияда кӀвалахна.

Ш. Юсуфов очеркрин ва шииррин кӀватӀалрин *("Ватандин хва", "Зи бараклу ватанэгьлияр", "Муштулух" ва мсб.)* автор я. Ада 1984 йисуз Г. Лезгинцеван *"Дагъларай тир инсан"* роман урус чӀалай лезги чӀалаз элкъуьрна, печатдай акъудна.

Зари УФ-дин кхьирагрин ва журналистрин садвалдин член, Алкьвадар Гьасан-эфендидин фондунин председатель я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Адигуьзелов Алим

**Адигуьзелов Алим** (1939–1987) — лезги шаир.

1939 йисуз Докъузпара райондин Миграгъ хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин гьукуматдин университетдин филологиядин факультет куьтягьна, гзаф йисара Магьачкъаладин ва Миграгърин мектебра урус ва лезги чӀаланни эдебиятдин тарсар гана.

А. Адигуьзелов гьеле мектебда амаз шиирар теснифунал машгъул хьанай. Адан чӀалар *("Буба", "Бахтлу аял вахтар", "Физва жегьил", "Гьуьлел", "Фикирар" ва мсб.)* газетризни журналриз акъатна, "Жегьилрин сесер" (1983) ва "Миграгьрин булахар" (1994) кӀватӀалра гьатнава.

Зари 1987 йисуз бедбахт дуьшуьшдик акатна, рагьметдиз фена, Миграгъа кучукнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Агьмедханов Тажидин Жабраилан хва

**Агьмедханов Тажидин Жабраилан хва** — лезги шаир ва публицист. 

1939 йисан 19-майдиз Мегьарамдхуьруьн райондин Азадогъли хуьре дидедиз хьана. Ада хайи хуьруьн мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна. Гзаф йисара хуьруьн мектебда ва "Коммунист" газетдин редакцияда кӀвалахна. Алай вахтунда Азадогълидин юкьван мектебда дидедин чӀаланни эдебиятдин тарсар гузва. Т. Агьмедханован шиирар 60-йисара печатдиз акъатиз эгечӀна. Ам шиирринни поэмайрин кӀватӀалрин *("Зегьметчидин хъвер", "Хуьруьн мани" ва "Азадогъли")* автор я. Зари Лезги ва ДР-дин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Бабаев Гьемдулагь

**Бабаев Гьемдулагь** — тӀвар-ван авай лезги шаир ва драматург.

1939 йисан 7 декабрдиз Ахцегь райондин Усур хуьре дидедиз хьана. Ада Ахцегьа ирид йисан мектеб, Магьачкъалада ПТУ ва Москвада халкьдин университетдин режиссервилин курсар куьтягьна. Гзаф йисара Ахцегь райондин Культурадин кӀвалин гьевескар артиствиле ва 1972 йисалай халкьдин театрдин режиссервиле кӀвалахна. «ДР-дин медениятдин лайихлу кардар» тӀвар къазанмишна.

Гь. Бабаева жегьил вахтарилай шиирар, гьикаяр, къемедияр ва са актунин пьесаяр кхьизва. Заридин гзаф эсерар «ЦӀийи дуьнья», «Лезги газет», «Кард», «Дуствал» ва маса газетринни журналрин чинриз акъатнава. Са актунин пьесаяр *("Жавагьир гьахъ тир", "КьантӀар авачир муьгьуьббат", "Ягъалмиш жемир", "Кьел тӀуьрда яд хъвада", "Фурс гвай бег" ва мсб.)* Дагъустандин халкьдин туькӀуьрунрин кӀвали чапдай акъудна, лезги районрин гьевескаяр коллективриз ва халкьдин театрриз ракъурна. ЦӀудралди пьесаяр Ахцегьрин халкьдин театрдин сегьнедилай къалурна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Къарибов Нариман Алибеган хва

**Къарибов Нариман Алибеган хва** — лезги шаир.

1939 йисуз Докъузпара райондин Къуруш хуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн юкьван мектеб ва Азербайжандин университет куьтягьна. Гзаф йисара ЦӀийи Къурушрин, Хасавюртдин ва Избербашдин газетрин редакцийра кӀвалахна. Алай вахтунда «Дербентдин хабарар» газетдин жавабдар къуллугъчи я.
Н. Къарибова мектебда амаз шиирар теснифиз эгечӀна. Адан эсерар лезги газетрин ва журналрин чинриз мукьвал-мукьвал акъатзава, абур жуьреба-жуьре кӀватӀалра гьатнава. «Зи ачух рикӀ» тӀвар алай ктабда (1995) шаирди алай девирдикай, уьлкведа кьиле физвай крарикай кхьенвай шиирар чапнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Мегьамед Ферди Эсер

**Мегьамед Ферди Эсер** — Турциядин лезгийрикай тир шаир.

1939 йисуз Турциядин Балыкесир вилаятдин Кирне тӀвар алай лезги хуьре дидедиз хьана. Адан буба Эсер Хважа тӀвар-ван авай фекьи ва жерягь тир, ери бине Дагъустандин Вини ЦӀелегуьн хуьряй я.

Мегьамед Эсера мектеб куьтягьна, Турцияда ва Германияда жуьреба-жуьре кӀвалахарна. Ада жегьил чӀавалай лезги ва туьрк чӀаларал шиирар теснифзава, абур газетриз ва журналриз акъудзава. "Дагъустан", "РикӀел хкунар", "Сив хуьн" ва маса чӀаларай шаирдин устадвал аквазва. 1998 йисуз зариди Турцияда вичин эсеррин кӀватӀал акъудна: ана лезги ва туьрк чӀаларал теснифнавай шиирар гьатна.

Мегьамед Эсеран туькӀуьрунриквй сифте малуматар чав Фейзудин Нагъиеван макъаладай (1993) ва профессор Агьмедуллагь Гуьлмегьамедован ктабдай (1998) агакьна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Мегьамедов Тажидин Мирземегьамедан хва

**Мегьамедов Тажидин Мирземегьамедан хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1940 йисан 10 сентябрдиз СтӀал Сулейманан райондин Вини СтӀал хуьре дидедиз хьана. Ана юкьван мектеб, Дагъустандин университетдин къецепатан чӀаларин факультет куьтягьна. Фото аппаратдай шикилар ягъунал машгъул хьайи жегьилди гзаф йисара хайи университетда кӀвалахна. 1989 йисуз ам «Лезги газетдин» фотокореспондент я. Вичин везифаяр устаддаказ кьилиз акъудзавай мухбирдиз «ДР-дин медениятдин лайихлу кардар» тӀвар гана.

Тажидин Мегьамедова лезги ва урус чӀаларал очеркар, хъуьруьн квай кьисаяр, гьикаяр кхьизва, Лезги газетдин, Самур журналдин ва печатдин маса органрин чинриз акъудзава. *"Зи садлагьай ва эхиримжи тарс"* тӀвар алай гьикая "Куьредин ярар" кӀватӀалда гьатнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Фейзуллаева Зара Рустаман руш

**Фейзуллаева Зара Рустаман руш** — лезги шаир.

1940 йисан 20-апрелдиз Кьурагь райондин Кьуьчхуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб куьтягьна, ада гзаф йисара «Лезги газетдин» редакцияда кӀвалахнава. Фейзуллаевади аялар ва чӀехибур патал гьикаяр теснифнава. Адан ("Къуьлуьн тварар", "Чуьнуьх-гумбат" ва мсб.) эсерар лезги газетрин ва журналрин чинриз акъатнава, милли кхьирагрин эсеррин «Ша, хъуьрен» кӀватӀалда гьатнава. Зари "ДР-дин медениятдин лайихлу кардар" я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьажиев Расим Гьажидин хва

**Гьажиев Расим Гьажидин хва** (1941–2008) — тӀвар-ван авай лезги кхьираг. УФ-дин кхьирагрин садвалдин член ва Дагъустан Республикадин эдебиятдин премиядин лауреат. 

1941 йисуз 10-июндиз КцӀар райондин Вурвар хуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн мектеб, Москвада Литературадин институт куьтягьна. Гзаф йисара Дагизда, "Коммунист" газетдин редакцияда ва "Кард" журналдин редакторвиле кӀвалахна. Заридин сифте гьикаяр 60-йисара печатдиз акъатиз эгечӀна. Ам цӀудралди гьикаяйрин, повестрин ва романдин, шиирин кӀватӀалрин *("Диде ва дагълар", "Катрамакан", "Стхайрин нянин гьалтун", "Яргъал йисарин мани", "Шагь Абасакай ривая" ва мсб.)* автор я. Бязи эсерар урус, Дагъустандин ва къецепатан чӀаларизни таржума авунва. Вичин шиирра ада Дагъустандин тӀебиатдиз ва инсанрин къилихриз кьарувал къалурнава. Булат Окуджава ва Сергей Залыгин хьтин чӀехи урус кхьирагри адан эсерриз вини къиметар ганай.

Шаир 2008 йисан 7 январьдиз гьахъ дуьньядиз фенай.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Жамалдинов Вадим Гьамидан хва

**Жамалдинов Вадим Гьамидан хва** — лезги шаир ва журналист.

1941 йисан 4 майдиз Азербайжандин Къарадагъ райондин Пута поселокда дидедиз хьана. Ада военный мухбиррин мектеб, хуьруьн майишатдин техникум ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна. Вадим Жамалдинова гьеле мектебда амаз макъалаяр, очеркар ва шиирар кхьиз эгечӀна. ТӀебиатдикай, муьгьуьббатдикай, халкьдикай теснифнавай манияр, шиирар ва поэмаяр газетризни журналриз акъатзава, "Куьредин ярар" кӀватӀалдик акатнава. Зари Лезги кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр»>
Камилов Айдунбег Ширинбеган хва

**Камилов Айдунбег Ширинбеган хва** — машгьур лезги шаир, артист, манидар, прозаик, Дагъустандин АССР-дин медениятдин кардар.

1941 йисуз Кьурагь райондин Кьуьчхуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Бакуда театрдин институт куьтягьна, гзаф йисара Лезги театрда ва Магьачкъалада лезги радиодин редакциядин кьилин везифада кӀвалахна. А. Камилов цӀудралди манийрин, шииррин ва "Кьуьчхуьр Саид" поэмадин автор я. Поэма кьилди ктаб яз чапдай акъатнава.

Зари 1991 йисуз залан азардик рагьметдиз фена.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Ражабов Ражаб Сулейманан хва

**Ражабов Ражаб Сулейманан хва** — лезги шаир.

1941 йисуз Докъузпара райондин Миграгъ хуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн мектеб ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна, 1967 йисалай Кьурагьрин, Дербентдин ва Жалгъандин мектебра кӀвалахна, Миграгърин мектебда директорвал авуна. Ахпа хайи хуьре дидедин чӀаланни эдебиятдин тарсар гана.

Р. Ражабов фадлай шииррар теснифунал машгъул я. Адан чӀалар газетрин ва журналрин чинриз акъатзава, "Миграгърин булахар" кӀватӀалдик акатнава. Заридин эсерриз ("Кафир адет", "Шехьзава туьквенчи" ва мсб.) сатира хас я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
1 февраль

**1 февраль** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 32-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 333 югъ ама (яргъи йисуз 334 югъ).
## Вакъиаяр
## Суварар
### Умуми дуьньядин суварар
## Дидедиз хьана
### Лезгистанда
### Дуьньяда
## Кьена
Наврузбегов Эседуллагь Сеферуллагьан хва

**Наврузбегов Эседуллагь Сеферуллагьан хва** — тӀвар-ван авай лезги режиссер, драматург ва кхьираг. Дагъустан Республикадин халкьдин артист.

1942 йисан 25 январдиз СтӀал Сулейманан райондин Векьелрин хуьре дидедиз хьана. ЦӀуд класс куьтягьна, армияда къуллугъна, культпросветучилище, Москвада МГИК ва режиссервилин кьилин курсар куьтягьна, ГИТИС-дин аспирантурада кӀелна. 1974 йисалай эгечӀна Лезги ва Урус (Котлас ш., Архангельск вилаят) театрра режиссер яз кӀвалахна. Гуьгъуьнлайни муздрамтеатрдин харусенятдин регьбервилин везифа тамамарна.

Э. Наврузбегов режиссер, драматург ва театровед я. Режиссер яз ада пудкъадалай виниз тамашаяр сегьнеламишнава. Драматург яз ада цӀудалай виниз пьесаяр кхьена, кьве ктаб — "Шарвили" (1994) ва "Тарихдин драмаяр" (2001) чапдай акъуднава, театровед яз адан урусдал кьве ктаб "Театр, рожденный в горах" (1990) ва "Лезгинский театр" (1994) акъатнава. Ам ДР-дин лайихлу артист (1992), ДР-дин Гьукуматдин премиядин лауреат (1994), ДР-дин халкьдин артист (1996), УФ-дин лайихлу артист (2001), УФ-дин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьамидова Людмила

**Гьамидова Людмила** — лезги шаир.

1943 йисуз Кьурагь хуьре дидедиз хьана. Ада муьжуьд йисан школа, Магьачкъаладин эцигунарин техникум ва Дагьустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна. Комсомолдин ва эцигунардай идарайра кӀвалахна, гуьгъуьнлайни ДР-дин МВД-да къуллугънава.

Людмилади мектебда амаз шиирар теснифиз эгечӀна. Адан эсерар: манияр, шиирар ва мсб. газетриз ва журналриз акъатна, гзафбур *("Чил ва инсан", "Седефар", "Тезенаг", "Чидачир заз... ", "Вун киснава" ва мсб.)* «Чирагъ» тӀвар алай кӀватӀалдик (1973) акатнава. 1975 йисуз кьве зари рушан, Л. Гьамидовадинни П. Фатуллаевадин, "Чигни цуьк" ва "Бубуйрин чуьл" тӀварар алай ктаб печатдай акъатна.
Л. Гьамидовадин эсеррин кьилин темаяр муьгьуьббат, ватан ва тӀебиат я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Жалилов Мердали Абдулазизан хва

**Жалилов Мердали Абдулазизан хва**, лакӀаб **Мерд Али** — тӀвар-ван авай лезги шаир, кхираг, журналист ва публицист.

1943 йисан 25 майдиз Докъузпара райондин Миграгъ хуьре дидедиз хьана. Ада хайи хуьруьн юкьван мектеб ва Дагъустандин университет яру дипломдалди куьтягьна. Гзаф йисара милли мектебра муаллимвиле, Дагъустандин педагогикадин институтда илимдин къуллугъчивиле кӀвалахна. 1985 йисалай «Лезги газетдин» отделдин редактор я.

М. Жалилов цӀудралди цӀай квай очеркрин, шиирин ва поэмайрин, абурукай ибарат кӀватӀалрин *("Фу", "Рекье", "Къенин югъ" ва мсб.)* автор я. 1992 йисуз ам Дагъустандин журналистрин союздин «Къизилдин цӀакул» премиядиз ва дипломдиз лайихлу хьанай. Са йисалай адаз «Дагъустандин медениятдин лайихлу кардар« тӀвар гана.

Мердали Жалилов УФ-дин журналистрин, Лезги кхьирагрин садвалдин член ва Гь. Гьажибегован тӀварунихъ галай премиядин лауреат я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Тагьирбегов Ражаб Велиметан хва

**Тагьирбегов Ражаб Велиметан хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1943 йисан 27 сентябрдиз СтӀал Сулейманан райондин Цмур хуьре дидедиз хьана. Ада Кьасумхуьруьн ирид йисан мектеб, Магьачкъаладин зооветеринариядин техникум, Дагъустандин пединститут куьтягьна. Гзаф йисара Магьачкъаладин ктабханайра кӀвалахна. 1978 йисалай «Дагъустан» телерадиокомпанияда лезги гунугрин редакторвиле кӀвалахзава. Ам ДР-дин журналистрин союзди ганвай «Къизилдин цӀакул» премиядин сагьиб я.

Р. Тагьирбегован метлеблу очеркар, махар, кьисаяр ва гьикаяр фадлай газетринни журналрин чинриз акъатзава. Зари «Къацу аптека» (1997), «Эхиримжи аждагьан» (1998) ва «Хъуьруьн айиб туш хьи!»(2000) ктабрин автор я. УФ-дин журналистрин союздин член ва «ДР-дин медениятдин лайихлу кардар» я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Исмаилов Агъалар Аллагьвердидин хва

**Исмаилов Агъалар Аллагьвердидин хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1945 йисан 30 мартдиз Ахцегь райондин Мацар хуьре дидедиз хьана. Мектеб куьтягьна, ада сифте хайи хуьруьн колхозда, ахпа гзаф йисара Магьачкъаладин эцигунрал кӀвалахна. Харусенятдал рикӀ алай жегьилди культпросветучилище куьтягьна, литературадин эсерар теснифунал машгъул хьана.

А. Исмаилован ширрар 1964 йисалай чапдиз акъатзава. Ам "Сифте муьгьуьббат"(1979), "Кимин къванер" (1985) ва "Йифиз кӀватӀай чиг" (1998) ктабрин автор я. Зари Лезги ва УФ-дин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Агьмедов Камалдин Агьмедан хва

**Агьмедов Камалдин Агьмедан хва** — лезги чӀалал теснифнавай агъул шаир.

1946 йисан 5 ноябрдиз Кьурагь райондин Хуьпуькь хуьре дидедиз хьана. Ада ирид йисан мектеб, Дербентдин педучилище ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна. Гзаф йисара хайи хуьре муаллимвиле, мектебдин директорвиле кӀвалахна. Алай вахтунда ам урус чӀаланни литературадин муаллим ва «ДР-дин чирвилерин тафаватчи» я.
Педучилищеда кӀелзавай йисара К. Агьмедова лезги чӀалал шиирар кхьиз эгечӀна. Гуьгъуьнин йисара зариди лезги ва урус чӀаларал "Муьгьуьббатдин лувараллаз" (990) ва" Магъу дередин авазар" (1999) ктабар чапдай акъудна. К. Агьмедова вичин эсерар хайи агъул чӀалални теснифзава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Агъавердиев Тажидин

**Агъавердиев Тажидин** — лезги шаир ва кхьираг. Эсерар лезги ва азербайжан чӀаларал теснифнава.

1946 йисуз КцӀар райондин Вурвар хуьре дидедиз хьана. Ада 1969 йисуз Азербайжандин пединститут куьтягьна, гзаф йисара хайи райондин мектебра ва чирвилерин идарайра кӀвалахна.
Т. Агъавердиева мектебда амаз харусенятдин эсерар кхьиз эгечӀна. Сифте машгьурвал жегьил заридиз «А сес» тӀвар алай гьикаяди гъана. Гуьгъуьнин йисра адан гьикаяяр «Силибирдин авазар», «Самурдин лепеяр» ва «Бахтунин эквер» кӀватӀалра гьатна.

Зариди вичин эсеррар лезги ва азербайжан чӀаларал теснифзава. Ам Бакуда акъатнавай «Гуьрцел», «Шинийрин гур вахт», «Синел фидай рехъ» ва «Эхирмижи рейс» ктабрин автор, Азербайжандин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Алимов Максим Тагьиран хва

**Алимов Максим Тагьиран хва** — лезги шаир.

1946 йисуз Ахцегь райондин Хуьруьг хуьре Дагъустандин халкьдин шаир X. Тагьиран хзанда дидедиз хьана. Ада агалкьунралди хайи хуьруьн ирид йисан мектеб, Рутул райондин Ихрекрин юкьван мектеб ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна. Гзаф йисара Хуьруьгрин мектебда муаллимвал, Дербентдин шегьердин медениятдин отделдин зеведишвал, музейдин ва Лезги театрдин директорвал авуна. Максим Алимова аял чӀавалай ватандикай, тӀебиатдикай ва муьгьуьббатдикай шиирар теснифзавай, адан веревирдер квай чӀалар газетриз ва журналриз акъатзава. 1980 йисуз адан эсерар "Яру элкенар" тӀвар алай ктаб яз чапна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьажимурадов Мурад Къурбанмегьамедан хва

**Гьажимурадов Мурад Къурбанмегьамедан хва**, лакӀаб **Марлен Каиди** — урус чӀалал теснифзавай лезги шаир, кхьираг.

1944 йисуз Мегьарамдхуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн юкьван мектеб ва Саратовдин политехнический институт куьтягьна. Гзаф йисара Урусатдин шегьерра инженер яз кӀвалахна. Бахтсуз дуьшуьшдик акатна, сагъламвал квахьна.
М. Каиди цӀудралди гьикаяйрин ва повестрин, абурукай ибарат кӀватӀалрин *("Лацу къатир", "Шагьиран гел" ва мсб.)* автор я. Кхьирагди вичин эсеррар урус чӀалал теснифзава, абур лезги чилихъ галаз алакъада ава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Акимова Зуьгьре Акиман руш

**Акимова Зуьгьре Акиман руш** — лезги шаир ва кхьираг.

1947 йисуз Мегьарамдхуьруьн райондин Къуйсун хуьре дидедиз хьана. Буба-диде къакъатай руша етимханайра тербия къачуна, Буйнакскдин педучилище куьтягьна, и шегьерда хзан кутуна, гзаф йисара культурадин идарайра кӀвалахнава. 3. Акимова цӀудралди шиирин, манийрин ва абур патал теснифнавай макъамдин автор я. Ада вичин эсеррар урус чӀалал кхьизва. "НекӀедихъ галаз кужумна за", "Самурдин мани", "Эбеди" ва маса шиирарай Дагъустандал, Лезгистандал ашукь шаир аквазва. 1999 йисуз чапдай акъатай "Уьмуьрдин музыка" ктаб инсанперес ва ватанперес гьиссерив ацӀанва.

Зуьгьре Акимова Лезги кхьирагрин садвалдин член ва Буйнакск шегьердин кхирагрин ассоциациядин секретарь я. 

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Исмаилов Абдуселим Абумислиман хва

**Исмаилов Абдуселим Абумислиман хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1947 йисуз СтӀал Сулейманан райондин КӀеле хуьре дидедиз хьана. Ада Уружбадин юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна, мектебда, лезги радиода ва «Коммунист» газетдин редакцийра кӀвалахна. Алай вахтунда ам Дагъустан Республикадин кхьирагрин садвалдин литературадин журналрин кьилин редактордин заместитель я.

А. Исмаилов эдебиятдиз аялар патал теснифзавай шаир яз атана, гуьгъуьнлай ам чӀехибур патал шиирар, поэмаяр, повестар ва драмадин эсерар кхьинал элячӀна. Зари *«Кагьрабаяр», «Чилин бахт», «Яргъируш», «Чигедин стӀалар», «Саламан пакама», «Вацран мичӀер» *ва маса ктабрин автор я.

Лезги театрди драматургдин «Чигали» (1990), «КӀвал хъитӀкьина» (1994), «Дустагъда мехъер» (1994) ва «Къарачияр» (2001) пьесаяр сегьнеламишна. Зари УФ-дин кхьирагрин садвалдин член, «ДР-дин лайихлу кардар» я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Герейханов Алмас

**Герейханов Алмас**, лакӀаб **Ахцегьви Алмас** — тӀвар-ван авай лезги шаир, чӀугвар ва кхьираг.

1948 йисан 29 февралдиз Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин пединститут куьтягьна. Гзаф йисара Дагъустандин политехнический колледжда кӀвалахнава. 1990 йисалай аслу тушир «Садвал» газетдин ва «Ватан» журналдин редактордин везифияр тамамарнава. А. Герейханова эхиримжи йисара лезги халкьдин хци месэлайриз талукь политикадин шиирар ва макъалаяр кхьизва, вич чӀугвар яз, абуруз талукь шикиларни чӀугвазва. 1993 йисуз А. Герейханован шиирин макъалайрин «Лезгистан: садвилин рекьер» тӀвар алай ктаб чапдай акъатна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Беделов Фейруз Абумуслиман хва

**Беделов Фейруз Абумуслиман хва** — тӀвар-ван авай лезги зари ва алим.

1948 йисуз КцӀар райондин Дуьзтагьир хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Азербайжандин университет куьтягьна. Гзаф йисара Бакуда газетрин редакцийра кӀвалахна. Гуьгъуьнин йисара ада Дербент шегьерда "Юждаг" институтдин студентриз тарихдин тарсар ганва.

Ф. Беделов Лезгистандикай кхьенвай са жерге макъалайрин, очеркрин, гьикаяйрин, повестрин ва романдин автор я. Абур газетрин ва журналрин чинриз, кьилдин ктабар яз лезги, азербайжан ва урус чӀаларал акъатнава.

1993 йисуз Бакуда акъатай «Миф» романди заридин тӀвар машгьур авуна. Халкьдин кьисайрин бинедал алаз туькӀуьрнавай чӀехи эсердай лезгийрин тарих, адетар, ацукьун-къарагъун, философия ва маса патар аквазва. 1998 йисуз урус чӀалал алимди «Лезги халкьдин ва гьукуматдин тарих» чапдай акъудна.

Зари Лезги ва УФ-дин кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Насрулаева Важибат Мирзеагъадин руш

**Насрулаева Важибат Мирзеагъадин руш** — лезги шаир.

1948 йисуз СтӀал Сулейманан райондин КӀварчагъ хуьре дидедиз хьана. Юкьван мектеб ва Дагъустандин пединститут куьтягьна, ада гзаф йисара хайи хуьре математикадин тарсар ганва.
В. Насрулаевади жегьил чӀавалай шиирар кхьизва. Ада хайи ватандикай, тӀебиатдикай ва уьмуьрдикай теснифзавай чӀалар *("КӀварчагъ дере", "Зи хайи чил", "Гатфарин пакамахъ", "Къизилгуьл" ва мсб.)* газетрин ва журналрин чинриз акъатнава. Ада шииратдин тӀеамар вичи тарс гузвай аялризни чирзава: мектебда теснифдайбурун кӀватӀал тешкилнава. 1999 йисуз В. Насруллаевадин эссерикай ибарат сад лагьай кӀватӀал "КӀварчагъ дере" чапдай акъатна.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Фетягьов Абдулфетягь Мегьамедан хва

**Фетягьов Абдулфетягь Мегьамедан хва**, лакӀаб **Абдул Фетягь** — машгьур лезги шаир ва гьикаятчи.

1948 йисан 25 октябрдиз СтӀал Сулейманан райондин Цмур хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб ва Дагъустандин университет куьтягьна, гзаф йисара Магьачкъаладин карханайра, "Кард" журналда ва Учпедгизда кӀвалахна. Гуьгъуьнин йисара ам Дагьустандин педагогикадин институтдин издательстводин редакторвиле кӀвалахна.
А. Фетягьан сифте шиирар 1962 йисуз «Колхоздин пайдах» газетда чапна. Гуьгъуьнилай адан эсерар лезги газетринни журналрин чинриз ара датӀана акъатзава. Зари са шумуд ктабдин *("Хиялрин зул", "Ракъинин хъен", "Вацран пешер" ва мсб.)* автор я. Ада "Шарвили" эпос ва алатай виш йисарин шаиррин (Куьре Меликан, Миграгъ Къемеран ва мсб.) ирс кӀватӀ хъийизва, абуруз талукь ктабар ва макъалаяр чапдай акъудзава.
Абдул Фетягь Лезги кхьирагрин садвалдин ва УФ-дин КС-дин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Шугъаев Гуьлмегьамед

**Шугъаев Гуьлмегьамед** — лезги шаир.

1948 йисуз Докъузпара райондин Миграгъ хуьре дидедиз хьана. Ада хайи хуьруьн юкьван мектеб ва Саратовдин университетдин юридический факультет куьтягьна, жуьреба-жуьре идарайра кӀвалахна. Шиирар кхьинал Г. Шугъаев мектебда амаз машгъул хьана. Адан
чӀалариз *("Зи хуьр зи мани", "Залан хер", "КӀан жемир", "Герек туш" ва мсб.)* ватанпересвал, гьахълувилин пад хуьн, муьгьуьббат хас я. Заридин эсерар газетриз ва журналриз акъатзава, "Миграгърин булахар" кӀватӀалдик акатнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Эфендиев Майил Насруллагьан хва

**Эфендиев Майил Насруллагьан хва** — лезги шаир.

1948 йисуз Ахцегь райондин Ялцугъ хуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн мектеб ва Магьачкъаладин механический техникум куьтягьна, шегьердин карханайра кӀвалахнава.

ЧӀехи бубайрин ирс давамарун яз, Майила аял чӀавалай шиирар теснифзава. Абур газетрин ва журналрин чинриз акъатзава. 2000 йисуз кӀелзавайдав шаирдин сад лагьай ктаб "Геж алукьай гатфар" агакьна. "РикӀ", "Зун жегьил тир", "Хъфиз кӀан туш", "Базарда" ва маса шииррай дуьньядиз вичин вилерай килигзавай, хъсан-пис веревидзавай, муьгьуьббатлу рикӀ авай шаир аквазва.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Гьасанов Загьидин Акиман хва

**Гьасанов Загьидин Акиман хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1949 йисуз Мегьарамдхуьруьн райондин Къуйсун хуьре дидедиз хьана. Ада юкьван мектеб, Дагъустандин университет куьтягьна, муаллимвиле кӀвалахна. 3. Гьасанова университетда кӀелзавай вахтара макъалаяр, очеркар, гьикаяр кхьиз эгечӀна. КӀелзавайдав адан са жерге гьикаяяр ва повестар, абурукай ибарат кӀватӀалар: "Умудлу кам" ва "Женжел" агакьна.

Кхьираг 1982 йисуз туькӀуьрунрин чагъда аваз бахтсуз дуьшуьшдик акатна, рагьметдиз фена. Ам хайи хуьре кучукнава.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Салманов Мирземет Лукьманан хва

**Салманов Мирземет Лукьманан хва** — лезги шаир.

1949 йисан 24 декабрдиз СтӀал Сулейманан райондин Ичин хуьре дидедиз хьана. Ада Цналрин
юкьван мектеб куьтягьна, ЦӀийи Узенда нафтӀадин буругъра ва ЦӀийи Макьарин совхозда кӀвалахна. 1975 йисуз Дагъустандин университет акьалтӀарна, ЦӀийи Макьарин мектебда чӀаланни литературадин тарсар ганва. Ахпа директорвилин везифадал акъвазна. ЧӀехи агалкьунар къазанмишунай 1998 йисуз мектеб Урусатдин Федерациядин "1998 йисан мектеб" ва адан директор "1998 йисан директор" тӀварариз лайихлу хьана.
М. Салманова шиирар кхьизва. Абур газетрин ва журналрин чинриз акъатзава. Зариди вичин эсерра *("Гуьзгуьдин вилик", "За ша лугьуз" ва мсб.)* уьмуьрдин ва тӀбиатдин шикилар къалурзава, муьгьуьббатдин гьиссер ахъайзава.
Зари Лезги кхьирагрин садвалдин член я.

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Сафаралиев Гьажимет Нурметан хва

**Сафаралиев Гьажимет Нурметан хва** — лезги шаир ва кхьираг.

1949 йисуз Ленинградда дидедиз хьана. Юкьван мектеб ва Дагъустандин хуьруьн майишатдин институт куьтягьна, ада вичин бубадин пеше — чехирчивал кьуна: гзаф йисара Петербургда авай Дагъустандин шампан чехиррин заводдин директорвиле кӀвалахнава.

Гь. Сафаралиев кхьираг-юморист ва сатирик я. Ада вичин куьруь-куьруь эсерар урус чӀалал кхьизва, Урусатдин газетрин ва журналрин чинриз акъудзава. Абурукай са бязибур *("Телефондай ихтилат", "Къизил балугъ гьамамда", "Эхиримжи нетижа", "Сифте гафун чкадал", "Кавказдин куьруь тост" ва мсб.)* М. Жалилова лезги чӀалаз элкъуьрнава. Заридин эсеррин кьилин тема алай девирдин уьмуьр, инсанрин кьисметар ва къилихар, дуьньядин ва тӀебиатдин гьалар я. Ам нукьсанрал, эксиквилерал хъуьтуьлдаказ хъуьрезва, кӀелзавайдаз ахлакьдин тербия гуз алахъзава. 1994 йисуз Петербургда Гь. Сафаралиеван "Чехирчидин кхьинар" тӀвар алай ктаб акъатна.

## Эдебият
Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».
Агъакеримов Шихмурад

**Агъакеримов Шихмурад** — лезги шаир.

1949 йисуз Ахцегь райондин Къутунхъ хуьре дидедиз хьана. Хуьруьн мектеб ва Хасавюртдин педучилищедин физкультурадин отделение куьтягьна, ада хайи хуьре сагъламвилин тарсар ганва.
Ш. Агъакеримован туькӀуьрунар хайи Ватандикай *("Чи дагълар", "Къурбанд хьурай " ва мсб.)*, муьгьуьббатдикай *("Агуд тийиз муьгьуьббатдин варарив", "Фарида" ва мсб.)* теснифнава. 

## Эдебият
* Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».