Ахвах район

**Ахвах район** (, *[[авар чӀал|авар.]] ГӀахьвалал район*) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Карата хуьр я.

## География
Район Дагъустан Республикадин рагъакӀидай пата ала, кьуд районрихъ галаз са сергьятра ава: кефер пата Ботлих райондихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата Хунзах райондихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечӀдай пата Шамил райондихъ галаз, кьиблединни рагъакӀидай пата ЦӀумада райондихъ галаз. 

Райондин чилерин вири санлай майдан — 291,1  км² я.

## Тарих
Район 1933 йисуз виликан Андий округдин паюникай арадал гъанвайди я.

## Агьалияр
Йисариз килигна Ахвах райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

2010 йисан малуматриз килигна, райондин миллетрин состав :

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар, каратаяр, багалулар хьтин бицӀи миллетар аварар хьиз къейд авунай.

## Администрациядин паюнар
Райондик 25 хуьр ва 12 муниципалитетдин хуьруьнсоветар акатзава .

Ахвах райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (**къалин** шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

# «Анчик» хуьруьнсовет — **[[Анчик]]**, Цумали, Индира, Андуз — каратаяр.
# «Арчо» хуьруьнсовет — **[[Арчо]]** — каратаяр.
# «Вини Инхело» хуьруьнсовет — **[[Вини Инхело]]**, Инхело, Маштада, Рацитль — каратаяр ва аварар.
# «Изано» хуьруьнсовет — **[[Изано]]** — ахвахар.
# «Ингердах» хуьруьнсовет — **[[Ингердах]]**, Хариб — аварар.
# «Карата» хуьруьнсовет — **[[Карата]]**, Рачабулда — каратаяр.
# «Кудиябросо» хуьруьнсовет — **[[Кудиябросо]]** — ахвахар.
# «Лологонитль» хуьруьнсовет — **[[Лологонитль]]** — ахвахар.
# «Местерух» хуьруьнсовет — **[[Местерух]]** — аварар.
# «Тад Магитль» хуьруьнсовет — **[[Тад Магитль]]**, Цвакилколо, Кванкеро — ахвахар.
# «Тлибишо» хуьруьнсовет — **[[Тлибишо]]**, Тлиси — багулалар.
# «Тукита» хуьруьнсовет — **[[Тукита (Ахвах район)|Тукита]]** — каратаяр.
# «Цолода» хуьруьнсовет — **[[Цолода]]**, Цияб Цолода — аварар.

Райондин сергьятрилай къецихъ галай Ахвах райондин кутанар ва хуьрер:

Кирпич-кутан, Индира, Андуз, Казиюрт, Камыш-кутан, Цияб Цолода, Хариб, Инхело хуьрер ва Арчо, Рачабулда, Тадмагитль, Тлибишо хуьрерин кутанар.

## Хуьруьн майишат
Райондин хуьруьн майишатда кӀвенкӀве авай физвай хел — хпехъанвал я. Алай чӀавуз Ахвах районда 14 ХМПК (Хуьруьн майишатдин производстводин кооператив), 162 ЛФМ (Лежбервилинни фермадин майишат), 5700 КьКМ (Кьилдинни куьмекдин майишат) кӀвалахзава.

## Инфраструктура ва чирвилер
Районда 11 мектебдилай вилик чирвилер гудай идараяр, 17 умуми чирвилерин мектебар, 1 нянин мектеб кардик ква. Районда 1 райондин юкьван начагъхана, 1 участокдин начагъхана, 4 амбулатординни поликлиникадин идараяр, 1 медицинадин куьмекдин зур-станция, суван чкайра 15 фельдшервилинни акушервилин пуктар кӀвалахзава.

## Культура
Районда 1 культурадин КӀвал, 17 хуьруьн клубар, 1 юкьван улубхана, 1 аялринни жегьилрин улубхана, 24 хуьруьн улубханаяр ава.

## Килигдай чкаяр
Ахвах районда пара кьадарда архитектурадинни-тарихдин имаратар ава:

* Карата хуьре имам Шамилан хва Жамалдинан мавзолей.
* Карата хуьре имам Шамилан тӀаратӀхъан — ЧӀулав Омаран мавзолей.
* Карата, Цолода ва Тлибишо хуьрера 17-19 виш йисариз талукь тир къаравулдин минараяр.
* Кудиябросо хуьре, фад заманада инсанри уьмуьр гьалзавай «Шула-Гьани» тӀвар алай, чи э. в. 15-10 виш йисариз талукь тир чка.
* Местерух хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, 11 виш йисариз талукь тир чка.
* Ингердах хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, кишпирдин девирдиз талукь тир чка.
* Карата хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай «БухӀарабросо» тӀвар алай чка.
* Анчик, Карата ва Ингердах хуьера авай цин регъвер.
* Карата, Тлибишо, Кудиябросо ва Тад Магитль хуьера, 4-6 виш йисариз талукь сурар.

Райондин чилера, республикадинни гьа чкадин метлеб авай вири санлай 352 тарихдин ва архитектурадин имаратар ава.

## ТӀвар-ван авай ксар
* Магомед-Загид Абдулманапов — Совет Союздин кьегьал.
* Магомедхан Гамзатханов — къайдаяр авачир ягъунар спортдин жуьредай кьве сефердин дуьньядин чемпион. Спортдин алемда «Волк-хан» лакӀабдив машгьур я.
* Загалав Абдулбеков — ада кьуршахар спортдин жуьредай дуьньядин олимпиядин чемпион.
## Баянар

## ЭлячӀунар
* Райондин чирвилер гудай идараяр
* Дагъустан Республикадин президентдин официал сайтуна Ахвах райондикай малуматар