Ботлих район

**Ботлих район** (, *[[авар чӀал|авар.]] Болъихъ мухъ*) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Ботлих хуьр я.

## География
Район Дагъустан Республикадин рагъакӀидай пата ала, кьуд районрихъ галаз сергьятарзава: рагъэкъечӀдай пата Гумбет райондихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечӀдай пата Хунзах райондихъ галаз, кьибле пата Ахвах ва ЦӀумада районрихъ галаз, амай патарайни Чечнядихъ галаз са сергьятра ава.

Райондин чилерин майдан — 500  км² я.

## Тарих
1861 йисан 20 июльдиз район вичин гилан сергьятрив Андий округдик акатнай. 1921 йисан 20 январь тарихдин ВЦИК-дин директивадив Андий округ ДАССР-дик кутунвай.

Ботлих район административвилинни - территориядин чара тек хьиз, ЦИК ДАССР - ан 6-й кӀватӀалдин 4-й сессиядин къарардалди, 1926 йисан 26 ноябрьдиз **кантон** хьиз арадал атанвай. Адаз Гумбет районни талукь тир. ВЦИК-ан 1929 йисан 3 июнь тарихдин къарардалди, кантондиз **район** статус эцигнай.

## Агьалияр
Йисариз килигна Бабаюрт райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

2010 йисан Вири Урусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Ботлих райондин миллетрин сиягь: 

## Администрациядин паюнар
Райондик 20 муниципалитетдин образование (хуьруьнсовет) акатзава .

Ботлих райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай 37 хуьрер, (**къалин** шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

# «Алак» хуьруьнсовет — **[[Алак (Дагъустан)|Алак]]** — аварар.
# «Анди» хуьруьнсовет — **[[Анди]]**, Гунха, Цибилта — андияр.
# «Ансалта» хуьруьнсовет — **[[Ансалта]]**, Чубутла — аварар.
# «Ашали» хуьруьнсовет — **[[Ашали]]** — андияр.
# «Ботлих» хуьруьнсовет — **[[Ботлих]]**, Ашино, Тасута — ботлихар ва аварар.
# «Гагатли» хуьруьнсовет — **[[Гагатли]]** — андияр.
# «Годобери» хуьруьнсовет — **[[Годобери (Ботлих район)|Годобери]]**, Беледи, Зибирхали — годоберияр.
# «Зило» хуьруьнсовет — **[[Зило]]** — андияр.
# «Кванхидатли» хуьруьнсовет — **[[Кванхидатли]]** — андияр.
# «Кижани» хуьруьнсовет — **[[Кижани]]** — аварар.
# «Миарсо» хуьруьнсовет — **[[Миарсо]]** — ботлихар.
# «Муни» хуьруьнсовет — **[[Муни (Дагъустан)|Муни]]**, Ортаколо, Рушуха — аварар ва андияр.
# «Агъа Инхело» хуьруьнсовет — **[[Агъа Инхело]]** — каратинар.
# «Рахата» хуьруьнсовет — **[[Рахата]]** — аварар.
# «Риквани» хуьруьнсовет — **[[Риквани]]**, Айтхан, Джугут  — аварар ва андияр.
# «Тандо» хуьруьнсовет — **[[Тандо]]** — аварар.
# «Тлох» хуьруьнсовет — **[[Тлох]]** — аварар.
# «Хелетури» хуьруьнсовет — **[[Хелетури]]**, ЦӀийи Хелетури — аварар.
# «Чанко» хуьруьнсовет — **[[Чанко (Дагъустан)|Чанко]]**, Анхо, Мехетури, Хандо, Шивор — андияр.
# «Шодрода» хуьруьнсовет — **[[Шодрода]]**, Анхвала — ботлихар.

### Хуьрер-анклавар
Административвилелди Ботлих райондиз талукь 16 чилин белгенар (кутанар) ва хуьрер Бабаюрт райондин чилерал ала :

Бабаюрт райондин чилерал алай Ботлих райондин чилин белгенарни хуьрер: 

* Алибекотар, Айтхан, Алак, Бутуш, Бюру-кутан, Джугут, Каплановка, Комар-хутор, Полтавка, Риквани, ЦӀуру Артезиан, ЦӀуру Каратюбе, ЦӀийи Хелетури, Шодрода, Чанко.

## Килигдай чкаяр
Ботлих райондин чилера пара кьадарда архитектурадинни - тарихдин имаратар ава:

* Преображенан къеле.
* Агъа Инхело хуьре ракьун муьгъ.
* Анди, Годобери, Ботлих ва Хелетури хуьрера цӀуру мискӀинар.
* Зило ва Муни хуьрера дявевилин минараяр.
* Фад заманада инсанар яшамиш хьайи «Шодрода» тӀвар алай чка. 
* Фад заманада инсанар яшамиш хьайи «Хабочуи» тӀвар алай чка.
* Гоцинскийдин кӀеретӀдихъ галаз женгера кьенвай аскеррин стхавилин сурал алай имарат.
* Ватандин ЧӀехи Дяведа кьейи кьегьалрин имарат.

ГьакӀни, районда тӀебиатдин пара метлеб авай имаратрикай сад — Кезенойам вир ава.

## Баянар

## ЭлячӀунар
* Ботлих райондин сайт
* Дагъустан Республикадин президентдин официал сайтуна Ботлих райондикай малуматар