Урусатдин шегьерар

2010-лагьай йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрив кьурвал, 1100 яшамишдай мукьдив (чкадив) шегьеррин статус гвайди я (2002-лагьай йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрив кьурвал, 1098 шегьер тир).

2013-лагьай йисан гьер вацран садлагьай йикъан гьалдиз килигна шегьеррин сан-гьисаб 1097-див тӀимил хьана, вучиз лагьайтӀа 2012-лагьай йисан чиле вацран садлагьай йикъалай инихъ Московский, Щербинкани Троицк шегьерар Москвадин ибаратдик акатна ва Урусстатди абур кьилдин шегьерар хьиз мад гьисабзавайди туш.

Къирим федерал округдин 17 шегьер (КъФО-да тухванвай агьалияр сиягьдиз къачунин малуматар), Татарстанда арадал гъанвай цӀийи Иннополис шегьер, ва гьакӀни 2014-лагьай йисан 2-лагьай кьамугдиз Москва вилаятда терг хьанвай Юбилейный шегьер (Королев шегьердин ибаратдик акатна) гьисабдиз къачуна, 2013-лагьай йисан гьер вацран садлагьай йикъан гьалдиз килигна, Урусатдин Федерациядин шегьеррин кьадар 1114-див агакьнава.

2015-лагьай йисан кьамуг вацран садлагьай йикъан гьалдиз килигна, УФ-дин шегьеррин сан-гьисаб 1112-див тӀимил хьана, вучиз лагьайтӀа 2015-лагьай йисан 22-лагьай гьердиз Москва вилаятдин Железнодорожный шегьер Балашихадин ибаратдик акатнай ва 2015-лагьай йисан 1-лагьай кьамугдиз Москва вилаятдин Климовск шегьер Подольскдин ибаратдик акатнай.

2015-лагьай йисан баскӀум вацран цӀудлагьай йикъан гьалдиз килигна, шегьеррин сан-гьисаб 1113-див чӀехи хьана, вучиз лагьайтӀа 2015-лагьай йисан мара вацран 29 йикъан, № 578-ОЗ нумрадихъ галай «Амур вилаятдин Углегорск шегьер дегишруникай» къанундив кьурвал Углегорск лугьудай шегьервилин хуьр шегьердиз дегишарна, 2015-лагьай йисан 30-лагьай фундукӀдиз адал Циолковский цӀийи тӀвар эцигна.

2015-лагьай йисан цӀехуьл вацран садлагьай йикъан гьалдиз килигна, УФ-дин шегьеррин сан-гьисаб 1112-див тӀимил хьана, вучиз лагьайтӀа Москва вилаятдин Ожерелье шегьер Каширадин ибаратдик акатна.

Инкъилабдилай гуьгъуьнин девирда Урасатдин Федерациядин шегьеррин сан-гьисаб административни территориал дегишрунин нетижада масакӀа хъижезвай тир, гьа гьисабдик квай ибур я:

***шегьеррин кьадар чӀехи авунвай дегишрунар:***

* шегьервилин хуьруьз шегьеррин статус вугун (инкъилабдилай гуьгъуьнин девирда арадал гъанвай шегьеррикай чӀехи пай) я тахьайтӀа арадал масад авачиз хуьруьн яшамишдай мукьдиз (Иннополис, Шали);
* Урусатдин Федерациядин сергьятар дегишрун — УФ-дин къанунри тестикьарзавай шегьеррин статус гвай яшамишдай мукьар авай территорияр УФ-дин ибаратдик кутун (Карел хев, Калининград вилаят, Кьиблепатан Сахалин, Тува, Къиримдин федерал округ);
* шегьер паюн — са шегьердин ибаратдикай масад хкечӀзава (Чериковск, Октябрьск);
***шегьеррин кьадар тӀимил авунвай дегишрунар:***
* административ рекьелди шегьердай шегьервилин хуьр (Охотск) я тахьайтӀа хуьруьн яшамишдай мукь (Яренск) авун.
* шегьер маса шегьердин ибаратдик кутун (Солнцево, Юбилейный)
* Урусатдин Федерациядин сергьятар дегишрун — УФ-дин ибаратдикай шегьеррин статус гвай яшамишдай мукьар авай территорияр хкудун (Урусатдин ШФСР-дикай Къазакьстан, Къиргъизстан, Къаракъалпкьстан, Къирим вилаят хкудун).

## Агьалийрин кьадардал гьалтайла шегьерар кӀватӀалриз чара авун
Урусатдин Федерациядин вилаятар вилик ракъурунин министрвили акъуднавай къайдайрин кӀватӀалдив кьурвал, уьлкведин шегьерар агъадихъ галай тегьерда чара ийида:

* Лап ирибур — 1 миллион касдилай виниз агьалияр авайбур я;
* Ирибур — 250 агъзурдилай 1 миллиондал кьван кас авайбур я;
* ЧӀехибур — 100-далай 250-дал кьван агъзур кас авайбур я;
* Юкьван гьалдинбур — 50-далай 100-дал кьван агъзур кас авайбур я;
* ГъвечӀибур — 50-дал кьван агъзур кас авайбур я.

2015-лагьай йисан гьер вацран садлагьай йикъан малуматар.

1Москвадин цӀийи сергьятрин къене авай 3 шегьер (Московский, Щербинка ва Троицк) квачиз; гьакӀни Королев шегьердин цӀийи сергьятрин къене терг хьанвай Юбилейный квачиз.

2010-лагьай йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрив кьурвал

2013-лагьай йисан 1-лагьай йикъав, уьлкведа шегьеррин кьадар 1097-див тӀимил хьанва, вучиз лагьайтӀа Москвади Московский, Щербинка ва Троицк шегьеррин территорияр туькьуьнин гъиляй.

## Баянар