Окуджава Булат Шалвадин хва

**Булат Шалвадин хва Окуджава** (1924 йисан 9 майдиз, Москва – 1997 йисан 12 июндиз, Кламар, Франция) – Советринни Урусатдин шаир, бард, прозаик, сценарист ва композитор. Кьве вишелай гзаф хсуси ва эстрадин манийрин автор, 1960-1980 йисара,хсуси манидин жанрадин гужлу зигьин авай векил тир. Ватандин чӀехи дяведа иштираквал кьуна. Гвардиядин красноармеец.

## Уьмуьрдин рехъ

Булат Окуджава 1924 йисан 9-лагьай майдиз большевикрин хзанда дидедиз хьана. Адан дидени буба ТӀифлисдай атанвайди тир Коммунистрин академияда кӀелиз. Буба – Шалва Степанан хва - партиядин алахъавайди; диде Ашхен – эрменрикай тир, эрмен шаир Ваан Терьянан мукьва-кьили.

Аял хьана са тӀимил кьван вахт алатайла, адан буба Къавкъаздал гуржийрин дивизиядин комиссар виле ракъурна. Диде Москвада партиядин аппаратда кӀвалахиз амукьна.

ТӀифлисдин №43 юкьван мектебда урус чӀалал тарсар гузвай классда Булата кӀелиз башламишна. Адан буба сифте ТӀифлисдин горкомдин секретарь хьана, ахпа Нижний Тагилда эцигзавай вагонар туькӀуьрдай заводда парторг виле эцигна. Гуьгъуьнай адакай Нижний Тагилдин горкомдин сад лагьай секретарь хьана. Ада вичин хзан а шегьердиз хтана. Булат №32 мектебдик экечӀна.

1937 йисуз адан буба Шалва кьуна дустагъда туна. 1937 йисан 4-лагьай августдиз Шавла Окуджава яна кьена. Троцкийдин пад кьунвай инсанар хьиз, адахъ галаз адан кьве стхани гуьллеламишна.

1938 йисуз Булатан дидени дустагъда туна Карлагдиз ракъурна, анай ам 1948 йисуз ахъана.

1940 йисуз Булат Окуджава ТӀифлисдиз мукьвабрин патав яшамиш жез хъфена. КӀелиз хьана, ахпа заводда токарь виле кӀвалах авуна.

1942 йисан августдиз 18 йис хьайидалай кьулухъ, Булат дяведиз эверна ва 10-лагьай кьилди авай запасдин минаяр гадарзавай дивизиондиз ракъурна. Кьве вацра Къавкъаздин кьулухъ галай фронтда абур гьазуриз хьана. Гьадлай гуьгъуьниз минометчик яз дяве авуна. 1942 йисан 16 декабрдиз Моздокдин патав адал хер авуна.

1944 йисан мартдиз ам армиядай акъудна. Адаз «За оборону Кавказа», «За победу над Германией» ва орден Отечественной войны 1 дережадин (1985) лугьудай медалар багъшна.

1944 йисан 20 лагьай июндиз юкьван мектеб кьуьтягьай аттестат къачуна.

1945 йисуз ТӀифлисдин университетдин филологиядин факультетдик экечӀна.

1950 йисуз диплом къачурдалай кьулухъ Б. Окуджавади Калуга вилаятда муаллим яз кӀвалахна.

## Шаир, бард

Сифтегьан мани «Нам в холодных теплушках не спалось» дяведин вахтарикай кхьенвайди тир,амма а манидин гафар квахьна. 1946 йисуз кьведлагьай мани «Неистов и упрям» кхьена. Сифте сеферда адан шиирар акъатна гарнизонда акъудзавай газетда «Боец РККА».

1956 йисуз ада вичин сифтегьан «Лирика» лугьудай кӀватӀал акъудна.

1956 йисуз адан дидедин ва бубадин тӀвар михьи авурдилай кьулухъ, ам партиядик экечӀна. 1959 йисуз Москвадиз хтана вичин манияр гваз инсанрин вилик экечӀиз башламишна.

1956-1967 йисара ада «На Тверском бульваре», «Песенька о Лёньке Королёве», «Песенка о голубом шаре», «Сентиментальный марш» ва гзаф маса виридаз чидай манияр кхьенва.

1961 йисуз сифте сеферда СССР-да Харьковда адан хсуси авторский вечер тухвана.

1962 йисуз Б. Окуджава сифте сеферда кинода вичин мани галаз «Полночный автобус» экъечӀна.

1970 йисуз кино «Белорусский вокзал» Б. Окуджавадин мани «Нам нужна одна победа» галаз акъатна. 80 лай гзаф фильмайра ада кхьенвай манияр ягъзава.

Окуджава урусрин авторски манидин жанрадин лап гужлу зигьин авай векил хьана.

1967 йисуз Парижда ада кхьена 20 мани, 1968 йисуз гьа манийрин бинедал Францияда акъатна адан сифте пластинка «Le Soldat en Papier». Гьа и йисуз Польшадани польски артистри ягъиз акъатна адан манияр авай пластинка.

1970 йисарин юкьвалай башламишна Б.Окуджавадин пластинкаяр СССР-дани экъечӀиз башламишна. 1976 йисуз сифтегьан яргъалди къугъвадай пластинка акъатна. Гуьгъуьнай 1978 йисуз акъатна кьвед лагьай советски диск-гигант.

Б. Окуджавадин манияр лап гьерекатна инсанрин арада акъатзавай, кьетӀендаказ интеллигенциядин арада. Адан манияр «Возьмёмся за руки, друзья», «Пока Земля ещё вертится…» гзаф фестивальрин гимн яз кьабулна.

Вичин хсуси манийрай эхир Б.Окуджавади композитор Исаак Шварцахъ галаз 32 мани кхьена.

1987 йисуз Б.Окуджава Дагъустандиз атана ва са бязи дагъустандин литераторрихъ ва жемятдин

Вичин хсуси манийрай эхир Б.Окуджавади композитор Исаак Шварцах галаз 32 мани кхьена.

1987 йисуз Б.Окуджава Дагъустандиз атана ва са бязи Дагъустандин литераторрихъ ва жемятдин деятельрихъ галаз таниш хьана: Б. Гаджиевахъ, Ю. Агеевахъ, В. Макаровадихъ.

1995 йисан 23 июндиз ЮНЕСКО-дин штаб-квартирада Парижда адан эхиримжи концерт фена.

1997 йисан 12 июндиз  Булат Окуджава Париждин патав гвай Кламар шегьердин госпиталда кьена. Ам Москвада авай Ваганьковски сурарал кучукна.

## Баянар

## ЭлячӀунар