1 январь

**1 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 1-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 364 югъ ама (яргъи йисуз 365 югъ).

Юлийдин чӀаваргандин 19 декабрьдихъ галаз сад къвезва.

## Вакъиаяр

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар
* ЦӀийи йис.
* Вири дуьньядин ислягьвилин югъ.

## Дидедиз хьана

### Лезгистанда

### Дуьньяда
;XIX виш йисалди
* 765 йис — Али ар-Риза — шиийрин муьжуьдлагьай пайгъамбар, Мугьаммад пайгъамбардин (ААСС) иридлагьай несилдин велед.
* 1431 йис — Родриго Борджиа — папа VI-й Александр.
* 1447 йис — Лоренцо де Медичи — Флоренциядин гьаким, чугваррар ва эдебиятчияр вичин лувак хвейи кас.
* 1467 йис — I-й Сигизмунд Кьуьзуьди — Литвадин чӀехи князь, Польшадин король.
* 1484 йис — Ульрих Цвингли — Швейцарияда хьайи Реформациядин иштиракчи, цвинглианстводин бине кутур кас.
* 1557 йис — Иштван Бочкаи — Трансильваниядин князь.
* 1714 йис — Кристионас Донелайтис, Литвадин шаир, лютерандин пастор.

;XIX виш йис
* 1823 йис — Шандор Петёфи, Венгриядин шаир, инкъилабчи.
* 1831 йис — Иван Алексеевич Вышнеградский, Урусатдин алим-механик, кибернетик, Урусатдин финансрин министр (1887—1892).
* 1863 йис — Пьер де Кубертен, Франциядин тарихдин алим, педагог, гилан замандин Олимпиядин къугъунрин бине эцигай кас, халкьарин арада авай Олимпиядин комитетдин садлагьай президент (1896—1916, 1919—1925).
* 1879 йис — Вилиам Фокс, АСШдин кинопродюсер.
* 1893 йис — Иван Васильевич Панфилов, Советрин генерал-майор, Советрин ГалкӀдин Игит (1942).
* 1895 йис — Жон Эдгар Гьувер, АСШдин гьукуматдин кар ийизвайди, ФБР-дин бине эцигай кас.

;XX виш йис
* 1909 йис — Степан Андреевич Бандера, Польшадин украиндин националистни террорист.
* 1919 йис — Даниил Александрович Гранин (Герман), Советринни Урусатдин зари, киносценарист, жемятдин кар ийизвайди.
* 1919 йис — Жером Дэвид Сэлинжер, АСШдин зари.
* 1942 йис — Геннадий Васильевич Сарафанов, Советрин космонавт, Советрин ГалкӀдин Игит (1974).
* 1945 йис — Жаки Икс, Бельгиядин автогонщик.
* 1946 йис — Роберто Ривелино, Бразилиядин футболист, 1970-й йисан дуьньядин чемпион.
* 1947 йис — Владимир Георгиевич Титов, Советринни Урусатдин космонавт, Советрин ГалкӀдин Игит (1988).
* 1948 йис — Павел Сергеевич Грачёв, Советринни Урусатдин армиядин генерал, Советрин ГалкӀдин Игит (1988), Урусатдин гьужумдикай хуьдай министр (1992—1996).
* 1956 йис — Сергей Васильевич Авдеев, Урусатдин космонавт, Урусатдин Федерациядин Игит (1993).
* 1968 йис — Рик Джордан (Гьендрик Штедлер), Германиядин музыкант, композитор, Scooter кӀеретӀдин уртах (1993—2014).

## Кьена

### Дуьньяда
;XX виш йисалди
* 379 йис — Василий ЧӀехиди — христиандин архиепископ.
* 1515 йис — XII Людовик — Франциядин король (пачагь) (1498—1515).
* 1573 йис — Малюта Скуратов — Урусатдин думадин боярин, опричник (залум) ва Иван Грозныйдин куьмекчи.
* 1467 йис — Иогьан Бернулли — Швейцариядин математик.
* 1838 йис — Наталья Петровна Голицына (руш. Чернышёва), Урусатдин графдин паб, фрейлина.
* 1862 йис — Михаил Васильевич Остроградский, Урусатдин математикни механик.
* 1894 йис — Генрих Рудольф Герц, Германиядин физик.

;XX виш йис
* 1953 йис — Гьэнк Виллиамс, АСШдин мани, кантри-ягъизвайди.
* 1972 йис — Морис Шевалье, Франциядин мани ва актёр.

;XXI виш йис
* 2016 йис — Фазу Гамзатовна Алиева, Советринни Урусатдин аваррин шаир.
* 2019 йис — Крис Кельми, Советринни Урусатдин мани ва композитор.